Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 1200 2679314 2533684 2026-07-16T13:53:39Z XHCKidx 11053 /* Страчаная спадчына */ 2679314 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Клецак |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Клецку |Лацінка = Klecak |Герб = Coat of Arms of Kleck, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Kleck, Belarus.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1127 |Статус з = |Магдэбурскае права = 27 жніўня 1652 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Клецкі раён|Клецкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 11483 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222640 |СААТА = |Выява = Klieck Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Клецку |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 4 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 38 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.kletsk.minsk-region.by/ Афіцыйны сайт]{{ref-ru}}{{ref-en}} }} '''Кле́цак''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лань (рака)|Лані]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 11 483 чалавекі<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 140 км на паўднёвы захад ад [[Менск]]у; чыгуначная станцыя на лініі [[Асіпавічы]] — [[Баранавічы]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь [[Нясьвіж]]ам, [[Баранавічы|Баранавічамі]], [[Слуцак|Слуцкам]]. Клецак — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[Горад|места]] [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыны]], колішняя сталіца [[Клецкае княства|княства]] і [[радзівілы|радзівілаўскай]] [[Клецкая ардынацыя|ардынацыі]], старажытны [[Клецкі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваўся [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі]] ў стылі [[барока]], помнік архітэктуры XVII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]] ([[рэнэсанс]], XVI ст.) і Вялікая Сынагога (барока, XVIII ст.), [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваныя савецкімі ўладамі]]. == Назва == На думку географа [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Клецак<ref>{{Літаратура/Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс, 2001)}}</ref><ref>{{Літаратура/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|к}} С. 223.</ref> утварыўся ад асновы [[клець]], або старога дыялектнага слова «клеч» — 'бярозавы парасьнік'<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 160.</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы места ў гістарычных крыніцах: ''Клѣчѣск''{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 1. — М., 1962. С. 297.}}, ''Клеческ''. У сучаснай [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] старажытны тапонім аформіўся з устаўным «а» ў канцавым спалучэньні -цк — ''Клецак''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)|к}} С. 21.</ref>, што адпавядае традыцыйнаму вымаўленьню мясцовых жыхароў. Пісьмовае выкарыстаньне гэтай формы пачалося ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у новым беларускім правапісе, які грунтаваўся на [[Фанэтыка|фанэтычным прынцыпе]]. Пазьней у 1920-я гады форма «Клецак» як нарматыўная пачала ўжывацца ў [[БССР]] да [[Рэформа беларускага правапісу 1933 году|палітычнай рэформы беларускага правапісу 1933 году]], а таксама ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] да [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|падзеяў 1939 году]]. Цяперашняе [[Беларускі афіцыйны правапіс|афіцыйнае напісаньне]] назвы места — ''Клецк'' ({{Мова-ru|Клецк|скарочана}}). == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Клецку}} === Раньнія часы === Паводле археалягічных зьвестак, неўмацаванае паселішча [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] існавала тут яшчэ ў сярэдзіне ХІ ст. Аднак першы пісьмовы ўпамін пра Клецак датуецца 1127 годам у зьвязку з выправай кіеўскіх князёў на [[Полацкае княства]], у якім брала ўдзел дружына Вячаслава Яраславіча «''ис Клечьска''». У гэты час [[замак|горад]] быў сталіцай [[Клецкае княства|удзельнага княства]]<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 105.</ref>. У 1258 годзе войскі хана Бурундая захапілі і спустошылі Клецак у час іхнай выправы на Наваградзкую зямлю. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Klecak. Клецак (T. Makoǔski, XVII).jpg|значак|Места і [[Клецкі замак|замак]]. [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскі]], XVII ст.]] У ХIV ст. Клецкае княства далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="ehb">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 194.</ref>. Пад 1398 годам упамінаецца князь клецкі Ямант Тулунтавіч. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Клецак значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. У 1401 годзе [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Вітаўт]] перадаў места свайму брату [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонту Кейстутавічу]], у 1404 годзе — князю Раману Фёдаравічу. У 1433 годзе пад Клецкам войскі Жыгімонта Кейстутавіча разьбілі прыхільнікаў [[Сьвідрыгайла Альгердавіч|Сьвідрыгайлы Альгердавіча]]. Каля 1492 году вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] перадаў места і княства Івану Яраславічу, які пакінуў іх у спадчыну свайму сыну Фёдару. [[Файл:Klecak. Клецак (1578).jpg|160px|значак|зьлева|[[Клецкая бітва]]]] У 1503 годзе Клецак спалілі крымскія татары. 5 жніўня 1506 году каля места адбылася [[Клецкая бітва|бітва]], у выніку якой войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем [[Міхал Львовіч Глінскі|Міхалам Глінскім]] разьбілі татараў. Вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] выдаў Клецку прывілей на адзін кірмаш у год. У 1522—1556 гадох места знаходзілася ў валоданьня вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боны Сфорца]]. У 1550 годзе Андрэй Маствілоўскі фундаваў у Клецку [[Траецкі касьцёл (Клецак)|Траецкі (Фарны) касьцёл]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Kleck // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/123 123].</ref>. На 1552 год у месьце было 137 двароў, дзеялі 4 царквы, манастыр і касьцёл. У 1553 годзе тут пачаў дзеяць адзін зь першых на Беларусі кальвінскіх збораў, дзе ў 1560—1563 гадох служыў прапаведнікам [[Сымон Будны]]. У 1559 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] выдаў месту прывілей на 2 штогадовыя кірмашы. У 1586 годзе ўтварылася [[Клецкая ардынацыя Радзівілаў]]. На 1626 год у месьце было 448 двароў, пад 1641 годам упамінаецца [[Клецкая бібліятэка Радзівілаў]]. [[Файл:Klecak. Клецак (1862).jpg|значак|Крыж на месцы [[Клецкая бітва|бітвы]], 1862 г.]] 27 жніўня 1652 году [[Сьпіс польскіх манархаў|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімер]] надаў Клецку [[Магдэбурскае права]] і герб: «''у блакітным полі княская карона, пад якой паляўнічы рог''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у 1655 годзе [[Маскоўскае княства|маскоўскія захопнікі]] зруйнавалі Клецак. Насельніцтва места скарацілася ўдвая<ref name="evkl">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 106.</ref>. У 1683 годзе [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак вялікі]] [[Станіслаў Казімер Радзівіл]] заснаваў тут дамініканскі кляштар. У гэты час у месьце было 217 двароў, дзеялі драўляныя цэрквы Ўшэсьця і Ўваскрасеньня, працавалі 3 рамесныя цэхі. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1706 годзе швэдзкі аддзел разьбіў пад Клецкам расейскае войска. Кароль і вялікі князь [[Аўгуст Моцны]] паўторна надаў месту прывілей на 2 кірмашы штогод. На 1713 год тут было 152 двары. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Клецак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стаў цэнтрам воласьці [[Случарэцкі павет|Случарэцкага павету]]. Статус паселішча панізілі да мястэчка, якое стала вядомым у рэгіёне цэнтрам гандлю. У 1796 годзе ў Клецку збудавалі харальную сынагогу. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканаў, а па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) — ґвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). 3 траўня 1917 году местачкоўцы ўпершыню змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]]<ref>{{Літаратура/Паміж надзеяй і непакоем (2007)|к}} S. 114—115.</ref>. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Клецак занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. <gallery caption="Старая графіка Клецку" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Fara. Клецак, Фара (1724).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]], 1724 г. Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (1843) (2).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл дамініканаў]]. Абмерны [[рысунак]], 1843 г. Klecak. Клецак (1850).jpg|Мяшчанская пабудова, сярэдзіна XIX ст. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1938).jpg|[[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога]], 1938 г. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Клецак абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Клецак апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Нясьвіскі павет|Нясьвіскім павеце]]. У 1924—1931 гадох у месьце працавала [[Клецкая беларуская гімназія|беларуская гімназія]]. У 1939 годзе Клецак увайшоў у [[БССР]], дзе ў 1940 годзе стаў цэнтрам раёну. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 26 чэрвеня 1941 — да 4 ліпеня 1944 году места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 6 кастрычніка 1941 году нацысты расстралялі каля 4 тысячаў [[жыды|жыдоў]]. У 1953 годзе савецкія ўлады ўзарвалі [[Траецкі касьцёл (Клецак)|Фарны касьцёл]], помнік архітэктуры рэнэсансу. 29 лістапада 1999 году афіцыйна зацьвердзілі гістарычны [[герб Клецку]]<ref>[http://www.kletsk.minsk-region.by/ru/gerb/ Геральдика]{{Недаступная спасылка|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://web.archive.org/web/20130508154014/http://www.kletsk.minsk-region.by/ Клецкий районный исполнительный комитет]</ref>. 11 лістапада 2008 году з ініцыятывы мясцовага сьвятара [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] на помнік архітэктуры XVII ст., колішні касьцёл дамініканаў, паставілі пазалочаны [[купал-цыбуліна|купал-цыбуліну]], што ёсьць грубым парушэньнем дзейнага заканадаўства<ref>Печанко С. [https://web.archive.org/web/20090918133915/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21400 Клецкі бацюшка не паслухаў Мінкульту] // [[Наша Ніва]]. 10 лістапада 2008 г.</ref>. Нягледзячы на звароты грамадзкасьці ў пракуратуру<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1373285.html Пракуратура падтрымала апазыцыянэра], [[Радыё Свабода]], 22 студзеня 2009 г.</ref>, неўзабаве такія ж купалы паставілі над бакавымі вежамі. 25 сьнежня 2008 году ў Клецку адбылося ўрачыстае асьвячэньне новага касьцёла Найсьвяцейшай Тройцы. <gallery caption="Места на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Zakaścielnaja, Fara. Клецак, Закасьцельная, Фара (1915-16).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]] Klecak, Fara. Клецак, Фара (1930).jpg|Фарны касьцёл з боку апсыды Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (1929).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл дамініканаў]], 1929 г. Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (J. Bułhak, 04.1932).jpg|Рынак, 1932 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Tatarskaja, Biełaruskaja gimnazija. Клецак, Татарская, Беларуская гімназія (1924-31).jpg|[[Беларуская гімназія ў Клецку|Беларуская гімназія]] Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1930).jpg|[[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога]] Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1919-39).jpg|[[Клецкі мячэт|Мячэт]] Klecak, Kašarskaja. Клецак, Кашарская (S. Plater-Zyberk, 1925) (4).jpg|Кашары </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:30 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:12000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1552 from:0 till:700 bar:1626 from:0 till:2000 bar:1683 from:0 till:1100 bar:1713 from:0 till:600 bar:1897 from:0 till:4700 bar:1939 from:0 till:7900 bar:1959 from:0 till:4100 bar:1970 from:0 till:5700 bar:1997 from:0 till:11100 bar:2009 from:0 till:10761 bar:2018 from:0 till:11483 TextData= fontsize:10px pos:(5,195) text: </timeline> </div> * '''XVI стагодзьдзе''': 1552 год — 0,7 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVII стагодзьдзе''': 1626 год — 2,0 тыс. чал.<ref name="evkl"/>; 1683 год — 1,1 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагодзьдзе''': 1713 год — 0,6 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1897 год — 4,7 тыс. чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1939 год — 7,9 тыс. чал.; 1959 год — 4,1 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1970 год — 5,7 тыс. чал.; 1991 год — 11 тыс. чал.; 1997 год — 11 тыс. чал.; 1998 год — 10,8 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 332.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 10,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>; 2007 год — 10,1 тыс. чал.; 2008 год — 10,1 тыс. чал.; 2009 год — 10 761 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2015 год — 11 237 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 11 317 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 11 348 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 11 483 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Клецку працуюць 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартовая школы і селькагаспадарчы прафэсійны ліцэй. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 верасьня вуліца || '''Цаперская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Гагарына вуліца || '''Віленская''' вуліца <br> '''Замкавая''' вуліца <br> '''Слонімская''' вуліца || Жыдоўская вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кітчанкі вуліца || '''Слабадзкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Нясьвіская''' вуліца <br> '''Заранская''' вуліца (перапіс 1874 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20160804200244/http://kehilalinks.jewishgen.org/lyakhovichi/PlaceNames1874Census.htm Place Names in the 1874 List of Jewish Males in Lyakhovichi]</ref>) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Маякоўскага плошча || '''Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мечнікава вуліца || '''Закасьцельная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Пінская''' вуліца <br> '''Краснастаўская''' вуліца <br> '''Радзівілімонтаўская''' вуліца || Бабаеўская вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Талстога вуліца || '''Татарская''' вуліца<ref>{{Спасылка|аўтар = Блінец А. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.kleck.by/?p=1035 | загаловак = Ад Пінскай да Першамайскай. Гісторыя адной вуліцы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.kleck.by/ Да новых перамог] | дата = 3 верасьня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref> || |} З усёй [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Клецку да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Панкратаўская. У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Сялянская вуліца, Радзівілімонтаўскі і Сіняўскі тракты<ref>Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 29.</ref>. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай (малочная, масласыраробная, кансэрвавая, камбікормавая), дрэваапрацоўчай, лёгкай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Клецку |- | * ПУП «Клецкі вытворча-харчовы завод» * РУВП «Клецкі кансэрвавы завод» * ААТ «Клецкі камбікормавы завод» * Клецкі масларобны завод ААТ «[[Слуцкі сыраробны камбінат]]» * Дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова «Клецкі лясгас» |} == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее Клецкі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Клецак». === Славутасьці === * Гарадзішча (XI—XIII стагодзьдзі) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (Фарны; XVI ст., захавалася частка заходняй сьцяны) * [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў]] (1684, цяпер царква Ўваскрасеньня Хрыстова [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]]) * Кашары (1920—1930-я) * Могілкі юдэйскія * Мэмырыяльны крыж і камень на месцы бітвы пад Клецкам (1506) * Сынагога (пачатак ХХ ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы (Клецак)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1876—1879; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) * Шпіталь (1905—1908) === Страчаная спадчына === * [[Клецкі замак|Замак]] (XVI ст.) * Капліца (ХІХ ст.) * [[Клецкі мячэт|Мячэт]] (1881) * [[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога Вялікая]] (XVIII ст.) * Ратуша (XVIII ст.) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Клецку" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Fara (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]], узарваны бальшавікамі Klecak, kaścioł daminikanaǔ (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Былы касьцёл дамініканаў]] да надбудовы [[купалы-цыбуліны|купалоў-цыбулінаў]] на вежы Церковь Воскресения Христова.jpeg|Былы касьцёл дамініканаў, інтэр’ер Klecak, klaštar (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Кляштар дамініканаў]] </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Клецкія замалёўкі (10).jpg|Гарадзішча Klecak, carkva (20.03.2009).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы (Клецак)|Царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] Klecak, ešybot (20.03.2009).jpg|Ешыбот Klecak, špital (20.03.2009).jpg|Шпіталь </gallery> == Асобы == * [[Валеры Задаля]] (1953—2007) — журналіст, грамадзка-палітычны дзяяч * [[Уладзімер Кісель]] (1922—1999) — пэдагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * Пазднякоў В. Клецк Х — ХVIII стст.: матэрыяльная і духоўная культура беларускага феадальнага горада. ― {{Менск (Мінск)}}: БелНДІДАС, 2008. — 287 с. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|kleck}} * [http://budzma.by/news/krayby-tlustaya-kropka-w-tatarskikh-nayezdakh-klyeck.html «Край|BY»: тлустая кропка ў татарскіх наездах — Клецк!] * [https://web.archive.org/web/20051222110616/http://rzecz-pospolita.com/kleck0.php3 Інфармацыя на старонцы «Rzeczpospolita wirtualna — Kresy wschodnie»]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20220117033345/https://weather-in.by/by/minskaja/1435 Прагноз надвор’я ў м. Клецку] {{Навігацыйная група |назоў = Клецак у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Клецкі раён |Менская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Наваградчыны}} [[Катэгорыя:Клецак| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XІІ стагодзьдзі]] 3tmfrc2zopz3fcvghx0zdsoyqehuk2n 2679333 2679314 2026-07-16T18:10:57Z XHCKidx 11053 2679333 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Клецак |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Клецку |Лацінка = Klecak |Герб = Coat of Arms of Kleck, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Kleck, Belarus.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1127 |Статус з = |Магдэбурскае права = 27 жніўня 1652 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Клецкі раён|Клецкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 11483 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222640 |СААТА = |Выява = Klieck Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Клецку |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 4 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 38 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.kletsk.minsk-region.by/ Афіцыйны сайт]{{ref-ru}}{{ref-en}} }} '''Кле́цак''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лань (рака)|Лані]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 11 483 чалавекі<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 140 км на паўднёвы захад ад [[Менск]]у; чыгуначная станцыя на лініі [[Асіпавічы]] — [[Баранавічы]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь [[Нясьвіж]]ам, [[Баранавічы|Баранавічамі]], [[Слуцак|Слуцкам]]. Клецак — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[Горад|места]] [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыны]], колішняя сталіца [[Клецкае княства|княства]] і [[радзівілы|радзівілаўскай]] [[Клецкая ардынацыя|ардынацыі]], старажытны [[Клецкі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваўся [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі]] ў стылі [[барока]], помнік архітэктуры XVII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]] ([[рэнэсанс]], XVI ст.) і [[Вялікая сынагога (Клецак)|Вялікая Сынагога]] (барока, XVIII ст.), [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваныя савецкімі ўладамі]]. == Назва == На думку географа [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Клецак<ref>{{Літаратура/Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс, 2001)}}</ref><ref>{{Літаратура/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|к}} С. 223.</ref> утварыўся ад асновы [[клець]], або старога дыялектнага слова «клеч» — 'бярозавы парасьнік'<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 160.</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы места ў гістарычных крыніцах: ''Клѣчѣск''{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 1. — М., 1962. С. 297.}}, ''Клеческ''. У сучаснай [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] старажытны тапонім аформіўся з устаўным «а» ў канцавым спалучэньні -цк — ''Клецак''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)|к}} С. 21.</ref>, што адпавядае традыцыйнаму вымаўленьню мясцовых жыхароў. Пісьмовае выкарыстаньне гэтай формы пачалося ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у новым беларускім правапісе, які грунтаваўся на [[Фанэтыка|фанэтычным прынцыпе]]. Пазьней у 1920-я гады форма «Клецак» як нарматыўная пачала ўжывацца ў [[БССР]] да [[Рэформа беларускага правапісу 1933 году|палітычнай рэформы беларускага правапісу 1933 году]], а таксама ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] да [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|падзеяў 1939 году]]. Цяперашняе [[Беларускі афіцыйны правапіс|афіцыйнае напісаньне]] назвы места — ''Клецк'' ({{Мова-ru|Клецк|скарочана}}). == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Клецку}} === Раньнія часы === Паводле археалягічных зьвестак, неўмацаванае паселішча [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] існавала тут яшчэ ў сярэдзіне ХІ ст. Аднак першы пісьмовы ўпамін пра Клецак датуецца 1127 годам у зьвязку з выправай кіеўскіх князёў на [[Полацкае княства]], у якім брала ўдзел дружына Вячаслава Яраславіча «''ис Клечьска''». У гэты час [[замак|горад]] быў сталіцай [[Клецкае княства|удзельнага княства]]<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 105.</ref>. У 1258 годзе войскі хана Бурундая захапілі і спустошылі Клецак у час іхнай выправы на Наваградзкую зямлю. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Klecak. Клецак (T. Makoǔski, XVII).jpg|значак|Места і [[Клецкі замак|замак]]. [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскі]], XVII ст.]] У ХIV ст. Клецкае княства далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="ehb">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 194.</ref>. Пад 1398 годам упамінаецца князь клецкі Ямант Тулунтавіч. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Клецак значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. У 1401 годзе [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Вітаўт]] перадаў места свайму брату [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонту Кейстутавічу]], у 1404 годзе — князю Раману Фёдаравічу. У 1433 годзе пад Клецкам войскі Жыгімонта Кейстутавіча разьбілі прыхільнікаў [[Сьвідрыгайла Альгердавіч|Сьвідрыгайлы Альгердавіча]]. Каля 1492 году вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] перадаў места і княства Івану Яраславічу, які пакінуў іх у спадчыну свайму сыну Фёдару. [[Файл:Klecak. Клецак (1578).jpg|160px|значак|зьлева|[[Клецкая бітва]]]] У 1503 годзе Клецак спалілі крымскія татары. 5 жніўня 1506 году каля места адбылася [[Клецкая бітва|бітва]], у выніку якой войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем [[Міхал Львовіч Глінскі|Міхалам Глінскім]] разьбілі татараў. Вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] выдаў Клецку прывілей на адзін кірмаш у год. У 1522—1556 гадох места знаходзілася ў валоданьня вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боны Сфорца]]. У 1550 годзе Андрэй Маствілоўскі фундаваў у Клецку [[Траецкі касьцёл (Клецак)|Траецкі (Фарны) касьцёл]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Kleck // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/123 123].</ref>. На 1552 год у месьце было 137 двароў, дзеялі 4 царквы, манастыр і касьцёл. У 1553 годзе тут пачаў дзеяць адзін зь першых на Беларусі кальвінскіх збораў, дзе ў 1560—1563 гадох служыў прапаведнікам [[Сымон Будны]]. У 1559 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] выдаў месту прывілей на 2 штогадовыя кірмашы. У 1586 годзе ўтварылася [[Клецкая ардынацыя Радзівілаў]]. На 1626 год у месьце было 448 двароў, пад 1641 годам упамінаецца [[Клецкая бібліятэка Радзівілаў]]. [[Файл:Klecak. Клецак (1862).jpg|значак|Крыж на месцы [[Клецкая бітва|бітвы]], 1862 г.]] 27 жніўня 1652 году [[Сьпіс польскіх манархаў|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімер]] надаў Клецку [[Магдэбурскае права]] і герб: «''у блакітным полі княская карона, пад якой паляўнічы рог''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у 1655 годзе [[Маскоўскае княства|маскоўскія захопнікі]] зруйнавалі Клецак. Насельніцтва места скарацілася ўдвая<ref name="evkl">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 106.</ref>. У 1683 годзе [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак вялікі]] [[Станіслаў Казімер Радзівіл]] заснаваў тут дамініканскі кляштар. У гэты час у месьце было 217 двароў, дзеялі драўляныя цэрквы Ўшэсьця і Ўваскрасеньня, працавалі 3 рамесныя цэхі. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1706 годзе швэдзкі аддзел разьбіў пад Клецкам расейскае войска. Кароль і вялікі князь [[Аўгуст Моцны]] паўторна надаў месту прывілей на 2 кірмашы штогод. На 1713 год тут было 152 двары. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Клецак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стаў цэнтрам воласьці [[Случарэцкі павет|Случарэцкага павету]]. Статус паселішча панізілі да мястэчка, якое стала вядомым у рэгіёне цэнтрам гандлю. У 1796 годзе ў Клецку збудавалі харальную сынагогу. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканаў, а па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) — ґвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). 3 траўня 1917 году местачкоўцы ўпершыню змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]]<ref>{{Літаратура/Паміж надзеяй і непакоем (2007)|к}} S. 114—115.</ref>. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Клецак занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. <gallery caption="Старая графіка Клецку" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Fara. Клецак, Фара (1724).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]], 1724 г. Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (1843) (2).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл дамініканаў]]. Абмерны [[рысунак]], 1843 г. Klecak. Клецак (1850).jpg|Мяшчанская пабудова, сярэдзіна XIX ст. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1938).jpg|[[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога]], 1938 г. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Клецак абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Клецак апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Нясьвіскі павет|Нясьвіскім павеце]]. У 1924—1931 гадох у месьце працавала [[Клецкая беларуская гімназія|беларуская гімназія]]. У 1939 годзе Клецак увайшоў у [[БССР]], дзе ў 1940 годзе стаў цэнтрам раёну. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 26 чэрвеня 1941 — да 4 ліпеня 1944 году места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 6 кастрычніка 1941 году нацысты расстралялі каля 4 тысячаў [[жыды|жыдоў]]. У 1953 годзе савецкія ўлады ўзарвалі [[Траецкі касьцёл (Клецак)|Фарны касьцёл]], помнік архітэктуры рэнэсансу. 29 лістапада 1999 году афіцыйна зацьвердзілі гістарычны [[герб Клецку]]<ref>[http://www.kletsk.minsk-region.by/ru/gerb/ Геральдика]{{Недаступная спасылка|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://web.archive.org/web/20130508154014/http://www.kletsk.minsk-region.by/ Клецкий районный исполнительный комитет]</ref>. 11 лістапада 2008 году з ініцыятывы мясцовага сьвятара [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] на помнік архітэктуры XVII ст., колішні касьцёл дамініканаў, паставілі пазалочаны [[купал-цыбуліна|купал-цыбуліну]], што ёсьць грубым парушэньнем дзейнага заканадаўства<ref>Печанко С. [https://web.archive.org/web/20090918133915/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21400 Клецкі бацюшка не паслухаў Мінкульту] // [[Наша Ніва]]. 10 лістапада 2008 г.</ref>. Нягледзячы на звароты грамадзкасьці ў пракуратуру<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1373285.html Пракуратура падтрымала апазыцыянэра], [[Радыё Свабода]], 22 студзеня 2009 г.</ref>, неўзабаве такія ж купалы паставілі над бакавымі вежамі. 25 сьнежня 2008 году ў Клецку адбылося ўрачыстае асьвячэньне новага касьцёла Найсьвяцейшай Тройцы. <gallery caption="Места на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Zakaścielnaja, Fara. Клецак, Закасьцельная, Фара (1915-16).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]] Klecak, Fara. Клецак, Фара (1930).jpg|Фарны касьцёл з боку апсыды Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (1929).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл дамініканаў]], 1929 г. Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (J. Bułhak, 04.1932).jpg|Рынак, 1932 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Tatarskaja, Biełaruskaja gimnazija. Клецак, Татарская, Беларуская гімназія (1924-31).jpg|[[Беларуская гімназія ў Клецку|Беларуская гімназія]] Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1930).jpg|[[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога]] Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1919-39).jpg|[[Клецкі мячэт|Мячэт]] Klecak, Kašarskaja. Клецак, Кашарская (S. Plater-Zyberk, 1925) (4).jpg|Кашары </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:30 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:12000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1552 from:0 till:700 bar:1626 from:0 till:2000 bar:1683 from:0 till:1100 bar:1713 from:0 till:600 bar:1897 from:0 till:4700 bar:1939 from:0 till:7900 bar:1959 from:0 till:4100 bar:1970 from:0 till:5700 bar:1997 from:0 till:11100 bar:2009 from:0 till:10761 bar:2018 from:0 till:11483 TextData= fontsize:10px pos:(5,195) text: </timeline> </div> * '''XVI стагодзьдзе''': 1552 год — 0,7 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVII стагодзьдзе''': 1626 год — 2,0 тыс. чал.<ref name="evkl"/>; 1683 год — 1,1 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагодзьдзе''': 1713 год — 0,6 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1897 год — 4,7 тыс. чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1939 год — 7,9 тыс. чал.; 1959 год — 4,1 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1970 год — 5,7 тыс. чал.; 1991 год — 11 тыс. чал.; 1997 год — 11 тыс. чал.; 1998 год — 10,8 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 332.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 10,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>; 2007 год — 10,1 тыс. чал.; 2008 год — 10,1 тыс. чал.; 2009 год — 10 761 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2015 год — 11 237 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 11 317 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 11 348 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 11 483 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Клецку працуюць 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартовая школы і селькагаспадарчы прафэсійны ліцэй. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 верасьня вуліца || '''Цаперская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Гагарына вуліца || '''Віленская''' вуліца <br> '''Замкавая''' вуліца <br> '''Слонімская''' вуліца || Жыдоўская вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кітчанкі вуліца || '''Слабадзкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Нясьвіская''' вуліца <br> '''Заранская''' вуліца (перапіс 1874 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20160804200244/http://kehilalinks.jewishgen.org/lyakhovichi/PlaceNames1874Census.htm Place Names in the 1874 List of Jewish Males in Lyakhovichi]</ref>) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Маякоўскага плошча || '''Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мечнікава вуліца || '''Закасьцельная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Пінская''' вуліца <br> '''Краснастаўская''' вуліца <br> '''Радзівілімонтаўская''' вуліца || Бабаеўская вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Талстога вуліца || '''Татарская''' вуліца<ref>{{Спасылка|аўтар = Блінец А. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.kleck.by/?p=1035 | загаловак = Ад Пінскай да Першамайскай. Гісторыя адной вуліцы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.kleck.by/ Да новых перамог] | дата = 3 верасьня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref> || |} З усёй [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Клецку да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Панкратаўская. У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Сялянская вуліца, Радзівілімонтаўскі і Сіняўскі тракты<ref>Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 29.</ref>. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай (малочная, масласыраробная, кансэрвавая, камбікормавая), дрэваапрацоўчай, лёгкай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Клецку |- | * ПУП «Клецкі вытворча-харчовы завод» * РУВП «Клецкі кансэрвавы завод» * ААТ «Клецкі камбікормавы завод» * Клецкі масларобны завод ААТ «[[Слуцкі сыраробны камбінат]]» * Дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова «Клецкі лясгас» |} == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее Клецкі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Клецак». === Славутасьці === * Гарадзішча (XI—XIII стагодзьдзі) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (Фарны; XVI ст., захавалася частка заходняй сьцяны) * [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў]] (1684, цяпер царква Ўваскрасеньня Хрыстова [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]]) * Кашары (1920—1930-я) * Могілкі юдэйскія * Мэмырыяльны крыж і камень на месцы бітвы пад Клецкам (1506) * Сынагога (пачатак ХХ ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы (Клецак)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1876—1879; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) * Шпіталь (1905—1908) === Страчаная спадчына === * [[Клецкі замак|Замак]] (XVI ст.) * Капліца (ХІХ ст.) * [[Клецкі мячэт|Мячэт]] (1881) * [[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога Вялікая]] (XVIII ст.) * Ратуша (XVIII ст.) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Клецку" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Fara (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]], узарваны бальшавікамі Klecak, kaścioł daminikanaǔ (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Былы касьцёл дамініканаў]] да надбудовы [[купалы-цыбуліны|купалоў-цыбулінаў]] на вежы Церковь Воскресения Христова.jpeg|Былы касьцёл дамініканаў, інтэр’ер Klecak, klaštar (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Кляштар дамініканаў]] </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Клецкія замалёўкі (10).jpg|Гарадзішча Klecak, carkva (20.03.2009).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы (Клецак)|Царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] Klecak, ešybot (20.03.2009).jpg|Ешыбот Klecak, špital (20.03.2009).jpg|Шпіталь </gallery> == Асобы == * [[Валеры Задаля]] (1953—2007) — журналіст, грамадзка-палітычны дзяяч * [[Уладзімер Кісель]] (1922—1999) — пэдагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * Пазднякоў В. Клецк Х — ХVIII стст.: матэрыяльная і духоўная культура беларускага феадальнага горада. ― {{Менск (Мінск)}}: БелНДІДАС, 2008. — 287 с. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|kleck}} * [http://budzma.by/news/krayby-tlustaya-kropka-w-tatarskikh-nayezdakh-klyeck.html «Край|BY»: тлустая кропка ў татарскіх наездах — Клецк!] * [https://web.archive.org/web/20051222110616/http://rzecz-pospolita.com/kleck0.php3 Інфармацыя на старонцы «Rzeczpospolita wirtualna — Kresy wschodnie»]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20220117033345/https://weather-in.by/by/minskaja/1435 Прагноз надвор’я ў м. Клецку] {{Навігацыйная група |назоў = Клецак у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Клецкі раён |Менская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Наваградчыны}} [[Катэгорыя:Клецак| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XІІ стагодзьдзі]] 0kaurwnglfkounn8k9ueqoplzxn133e 2679356 2679333 2026-07-16T21:25:50Z XHCKidx 11053 /* Гісторыя */ 2679356 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Клецак |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Клецку |Лацінка = Klecak |Герб = Coat of Arms of Kleck, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Kleck, Belarus.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1127 |Статус з = |Магдэбурскае права = 27 жніўня 1652 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Клецкі раён|Клецкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 11483 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222640 |СААТА = |Выява = Klieck Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Клецку |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 4 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 38 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.kletsk.minsk-region.by/ Афіцыйны сайт]{{ref-ru}}{{ref-en}} }} '''Кле́цак''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лань (рака)|Лані]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 11 483 чалавекі<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 140 км на паўднёвы захад ад [[Менск]]у; чыгуначная станцыя на лініі [[Асіпавічы]] — [[Баранавічы]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь [[Нясьвіж]]ам, [[Баранавічы|Баранавічамі]], [[Слуцак|Слуцкам]]. Клецак — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[Горад|места]] [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыны]], колішняя сталіца [[Клецкае княства|княства]] і [[радзівілы|радзівілаўскай]] [[Клецкая ардынацыя|ардынацыі]], старажытны [[Клецкі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваўся [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі]] ў стылі [[барока]], помнік архітэктуры XVII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]] ([[рэнэсанс]], XVI ст.) і [[Вялікая сынагога (Клецак)|Вялікая Сынагога]] (барока, XVIII ст.), [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваныя савецкімі ўладамі]]. == Назва == На думку географа [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Клецак<ref>{{Літаратура/Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс, 2001)}}</ref><ref>{{Літаратура/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|к}} С. 223.</ref> утварыўся ад асновы [[клець]], або старога дыялектнага слова «клеч» — 'бярозавы парасьнік'<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 160.</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы места ў гістарычных крыніцах: ''Клѣчѣск''{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 1. — М., 1962. С. 297.}}, ''Клеческ''. У сучаснай [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] старажытны тапонім аформіўся з устаўным «а» ў канцавым спалучэньні -цк — ''Клецак''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)|к}} С. 21.</ref>, што адпавядае традыцыйнаму вымаўленьню мясцовых жыхароў. Пісьмовае выкарыстаньне гэтай формы пачалося ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у новым беларускім правапісе, які грунтаваўся на [[Фанэтыка|фанэтычным прынцыпе]]. Пазьней у 1920-я гады форма «Клецак» як нарматыўная пачала ўжывацца ў [[БССР]] да [[Рэформа беларускага правапісу 1933 году|палітычнай рэформы беларускага правапісу 1933 году]], а таксама ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] да [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|падзеяў 1939 году]]. Цяперашняе [[Беларускі афіцыйны правапіс|афіцыйнае напісаньне]] назвы места — ''Клецк'' ({{Мова-ru|Клецк|скарочана}}). == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Клецку}} === Раньнія часы === Паводле археалягічных зьвестак, неўмацаванае паселішча [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] існавала тут яшчэ ў сярэдзіне ХІ ст. Аднак першы пісьмовы ўпамін пра Клецак датуецца 1127 годам у зьвязку з выправай кіеўскіх князёў на [[Полацкае княства]], у якім брала ўдзел дружына Вячаслава Яраславіча «''ис Клечьска''». У гэты час [[замак|горад]] быў сталіцай [[Клецкае княства|удзельнага княства]]<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 105.</ref>. У 1258 годзе войскі хана Бурундая захапілі і спустошылі Клецак у час іхнай выправы на Наваградзкую зямлю. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Klecak. Клецак (T. Makoǔski, XVII).jpg|значак|Места і [[Клецкі замак|замак]]. [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскі]], XVII ст.]] У ХIV ст. Клецкае княства далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="ehb">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 194.</ref>. Пад 1398 годам упамінаецца князь клецкі Ямант Тулунтавіч. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Клецак значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. У 1401 годзе [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Вітаўт]] перадаў места свайму брату [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонту Кейстутавічу]], у 1404 годзе — князю Раману Фёдаравічу. У 1433 годзе пад Клецкам войскі Жыгімонта Кейстутавіча разьбілі прыхільнікаў [[Сьвідрыгайла Альгердавіч|Сьвідрыгайлы Альгердавіча]]. Каля 1492 году вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] перадаў места і княства Івану Яраславічу, які пакінуў іх у спадчыну свайму сыну Фёдару. [[Файл:Klecak. Клецак (1578).jpg|160px|значак|зьлева|[[Клецкая бітва]]]] У 1503 годзе Клецак спалілі крымскія татары. 5 жніўня 1506 году каля места адбылася [[Клецкая бітва|бітва]], у выніку якой войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем [[Міхал Львовіч Глінскі|Міхалам Глінскім]] разьбілі татараў. Вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] выдаў Клецку прывілей на адзін кірмаш у год. У 1522—1556 гадох места знаходзілася ў валоданьня вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боны Сфорца]]. У 1550 годзе Андрэй Маствілоўскі фундаваў у Клецку [[Траецкі касьцёл (Клецак)|Траецкі (Фарны) касьцёл]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Kleck // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/123 123].</ref>. На 1552 год у месьце было 137 двароў, дзеялі 4 царквы, манастыр і касьцёл. У 1553 годзе тут пачаў дзеяць адзін зь першых на Беларусі кальвінскіх збораў, дзе ў 1560—1563 гадох служыў прапаведнікам [[Сымон Будны]]. У 1559 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] выдаў месту прывілей на 2 штогадовыя кірмашы. У 1586 годзе ўтварылася [[Клецкая ардынацыя Радзівілаў]]. На 1626 год у месьце было 448 двароў, пад 1641 годам упамінаецца [[Клецкая бібліятэка Радзівілаў]]. [[Файл:Klecak. Клецак (1862).jpg|значак|Крыж на месцы [[Клецкая бітва|бітвы]], 1862 г.]] 27 жніўня 1652 году [[Сьпіс польскіх манархаў|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімер]] надаў Клецку [[Магдэбурскае права]] і герб: «''у блакітным полі княская карона, пад якой паляўнічы рог''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у 1655 годзе [[Маскоўскае княства|маскоўскія захопнікі]] зруйнавалі Клецак. Насельніцтва места скарацілася ўдвая<ref name="evkl">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Клецк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 106.</ref>. У 1683 годзе [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак вялікі]] [[Станіслаў Казімер Радзівіл]] заснаваў тут дамініканскі кляштар. У гэты час у месьце было 217 двароў, дзеялі драўляныя цэрквы Ўшэсьця і Ўваскрасеньня, працавалі 3 рамесныя цэхі. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1706 годзе швэдзкі аддзел разьбіў пад Клецкам расейскае войска. Кароль і вялікі князь [[Аўгуст Моцны]] паўторна надаў месту прывілей на 2 кірмашы штогод. На 1713 год тут было 152 двары. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Клецак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стаў цэнтрам воласьці [[Случарэцкі павет|Случарэцкага павету]]. Статус паселішча панізілі да мястэчка, якое стала вядомым у рэгіёне цэнтрам гандлю. У 1796 годзе ў Клецку збудавалі харальную сынагогу. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканаў, а па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) — ґвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). 3 траўня 1917 году местачкоўцы ўпершыню змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]]<ref>{{Літаратура/Паміж надзеяй і непакоем (2007)|к}} S. 114—115.</ref>. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Клецак занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. <gallery caption="Старая графіка Клецку" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Fara. Клецак, Фара (1724).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]], 1724 г. Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (1843) (2).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл дамініканаў]]. Абмерны [[рысунак]], 1843 г. Klecak. Клецак (1850).jpg|Мяшчанская пабудова, сярэдзіна XIX ст. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1938).jpg|[[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога]], 1938 г. Klecak. Клецак (T. Makoŭski, XVII) (2).jpg|Ратуша (№3) на мапе Макоўскага </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Клецак абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Клецак апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Нясьвіскі павет|Нясьвіскім павеце]]. У 1924—1931 гадох у месьце працавала [[Клецкая беларуская гімназія|беларуская гімназія]]. У 1939 годзе Клецак увайшоў у [[БССР]], дзе ў 1940 годзе стаў цэнтрам раёну. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 26 чэрвеня 1941 — да 4 ліпеня 1944 году места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 6 кастрычніка 1941 году нацысты расстралялі каля 4 тысячаў [[жыды|жыдоў]]. У 1953 годзе савецкія ўлады ўзарвалі [[Траецкі касьцёл (Клецак)|Фарны касьцёл]], помнік архітэктуры рэнэсансу. 29 лістапада 1999 году афіцыйна зацьвердзілі гістарычны [[герб Клецку]]<ref>[http://www.kletsk.minsk-region.by/ru/gerb/ Геральдика]{{Недаступная спасылка|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://web.archive.org/web/20130508154014/http://www.kletsk.minsk-region.by/ Клецкий районный исполнительный комитет]</ref>. 11 лістапада 2008 году з ініцыятывы мясцовага сьвятара [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] на помнік архітэктуры XVII ст., колішні касьцёл дамініканаў, паставілі пазалочаны [[купал-цыбуліна|купал-цыбуліну]], што ёсьць грубым парушэньнем дзейнага заканадаўства<ref>Печанко С. [https://web.archive.org/web/20090918133915/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21400 Клецкі бацюшка не паслухаў Мінкульту] // [[Наша Ніва]]. 10 лістапада 2008 г.</ref>. Нягледзячы на звароты грамадзкасьці ў пракуратуру<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1373285.html Пракуратура падтрымала апазыцыянэра], [[Радыё Свабода]], 22 студзеня 2009 г.</ref>, неўзабаве такія ж купалы паставілі над бакавымі вежамі. 25 сьнежня 2008 году ў Клецку адбылося ўрачыстае асьвячэньне новага касьцёла Найсьвяцейшай Тройцы. <gallery caption="Места на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Zakaścielnaja, Fara. Клецак, Закасьцельная, Фара (1915-16).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]] Klecak, Fara. Клецак, Фара (1930).jpg|Фарны касьцёл з боку апсыды Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (1929).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл дамініканаў]], 1929 г. Klecak, Rynak. Клецак, Рынак (J. Bułhak, 04.1932).jpg|Рынак, 1932 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Tatarskaja, Biełaruskaja gimnazija. Клецак, Татарская, Беларуская гімназія (1924-31).jpg|[[Беларуская гімназія ў Клецку|Беларуская гімназія]] Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1930).jpg|[[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога]] Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1919-39).jpg|[[Клецкі мячэт|Мячэт]] Klecak, Kašarskaja. Клецак, Кашарская (S. Plater-Zyberk, 1925) (4).jpg|Кашары </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:30 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:12000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1552 from:0 till:700 bar:1626 from:0 till:2000 bar:1683 from:0 till:1100 bar:1713 from:0 till:600 bar:1897 from:0 till:4700 bar:1939 from:0 till:7900 bar:1959 from:0 till:4100 bar:1970 from:0 till:5700 bar:1997 from:0 till:11100 bar:2009 from:0 till:10761 bar:2018 from:0 till:11483 TextData= fontsize:10px pos:(5,195) text: </timeline> </div> * '''XVI стагодзьдзе''': 1552 год — 0,7 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVII стагодзьдзе''': 1626 год — 2,0 тыс. чал.<ref name="evkl"/>; 1683 год — 1,1 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагодзьдзе''': 1713 год — 0,6 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1897 год — 4,7 тыс. чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1939 год — 7,9 тыс. чал.; 1959 год — 4,1 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1970 год — 5,7 тыс. чал.; 1991 год — 11 тыс. чал.; 1997 год — 11 тыс. чал.; 1998 год — 10,8 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 332.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 10,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>; 2007 год — 10,1 тыс. чал.; 2008 год — 10,1 тыс. чал.; 2009 год — 10 761 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2015 год — 11 237 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 11 317 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 11 348 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 11 483 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Клецку працуюць 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартовая школы і селькагаспадарчы прафэсійны ліцэй. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 верасьня вуліца || '''Цаперская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Гагарына вуліца || '''Віленская''' вуліца <br> '''Замкавая''' вуліца <br> '''Слонімская''' вуліца || Жыдоўская вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кітчанкі вуліца || '''Слабадзкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Нясьвіская''' вуліца <br> '''Заранская''' вуліца (перапіс 1874 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20160804200244/http://kehilalinks.jewishgen.org/lyakhovichi/PlaceNames1874Census.htm Place Names in the 1874 List of Jewish Males in Lyakhovichi]</ref>) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Маякоўскага плошча || '''Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мечнікава вуліца || '''Закасьцельная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Пінская''' вуліца <br> '''Краснастаўская''' вуліца <br> '''Радзівілімонтаўская''' вуліца || Бабаеўская вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Талстога вуліца || '''Татарская''' вуліца<ref>{{Спасылка|аўтар = Блінец А. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.kleck.by/?p=1035 | загаловак = Ад Пінскай да Першамайскай. Гісторыя адной вуліцы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.kleck.by/ Да новых перамог] | дата = 3 верасьня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref> || |} З усёй [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Клецку да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Панкратаўская. У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Сялянская вуліца, Радзівілімонтаўскі і Сіняўскі тракты<ref>Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 29.</ref>. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай (малочная, масласыраробная, кансэрвавая, камбікормавая), дрэваапрацоўчай, лёгкай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Клецку |- | * ПУП «Клецкі вытворча-харчовы завод» * РУВП «Клецкі кансэрвавы завод» * ААТ «Клецкі камбікормавы завод» * Клецкі масларобны завод ААТ «[[Слуцкі сыраробны камбінат]]» * Дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова «Клецкі лясгас» |} == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее Клецкі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Клецак». === Славутасьці === * Гарадзішча (XI—XIII стагодзьдзі) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (Фарны; XVI ст., захавалася частка заходняй сьцяны) * [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў]] (1684, цяпер царква Ўваскрасеньня Хрыстова [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]]) * Кашары (1920—1930-я) * Могілкі юдэйскія * Мэмырыяльны крыж і камень на месцы бітвы пад Клецкам (1506) * Сынагога (пачатак ХХ ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы (Клецак)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1876—1879; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) * Шпіталь (1905—1908) === Страчаная спадчына === * [[Клецкі замак|Замак]] (XVI ст.) * Капліца (ХІХ ст.) * [[Клецкі мячэт|Мячэт]] (1881) * [[Вялікая сынагога (Клецак)|Сынагога Вялікая]] (XVIII ст.) * Ратуша (XVIII ст.) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Клецку" widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Fara (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Клецак)|Фарны касьцёл]], узарваны бальшавікамі Klecak, kaścioł daminikanaǔ (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Былы касьцёл дамініканаў]] да надбудовы [[купалы-цыбуліны|купалоў-цыбулінаў]] на вежы Церковь Воскресения Христова.jpeg|Былы касьцёл дамініканаў, інтэр’ер Klecak, klaštar (20.03.2009).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Клецак)|Кляштар дамініканаў]] </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Клецкія замалёўкі (10).jpg|Гарадзішча Klecak, carkva (20.03.2009).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы (Клецак)|Царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] Klecak, ešybot (20.03.2009).jpg|Ешыбот Klecak, špital (20.03.2009).jpg|Шпіталь </gallery> == Асобы == * [[Валеры Задаля]] (1953—2007) — журналіст, грамадзка-палітычны дзяяч * [[Уладзімер Кісель]] (1922—1999) — пэдагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|8}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * Пазднякоў В. Клецк Х — ХVIII стст.: матэрыяльная і духоўная культура беларускага феадальнага горада. ― {{Менск (Мінск)}}: БелНДІДАС, 2008. — 287 с. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|kleck}} * [http://budzma.by/news/krayby-tlustaya-kropka-w-tatarskikh-nayezdakh-klyeck.html «Край|BY»: тлустая кропка ў татарскіх наездах — Клецк!] * [https://web.archive.org/web/20051222110616/http://rzecz-pospolita.com/kleck0.php3 Інфармацыя на старонцы «Rzeczpospolita wirtualna — Kresy wschodnie»]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20220117033345/https://weather-in.by/by/minskaja/1435 Прагноз надвор’я ў м. Клецку] {{Навігацыйная група |назоў = Клецак у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Клецкі раён |Менская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Наваградчыны}} [[Катэгорыя:Клецак| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XІІ стагодзьдзі]] 8e9bx1sku9sbhvbpdcow0043cdu2zfr 0 4942 2679302 2679211 2026-07-16T13:07:18Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне славутасьці 2679302 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Дубровенскі раён |Назва ў родным склоне = Дубровенскага раёну |Краіна = [[Беларусь]] |Сьцяг = |Герб = |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Дуброўна]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = 17 ліпеня 1924 |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Насельніцтва = 14 196<ref name="belstat2018" /> |Год перапісу = 2018 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 11,4 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Плошча = 1249,7<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc Государственный земельный кадастр Республики Беларусь]{{Ref-ru}} (па стане на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Viciebsk Province, Dubroŭna District.svg |Памер мапы = 270 |Часавы пас = [[UTC]] +3 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375-21-37 |Паштовыя індэксы = 211 0хх, 211 5хх |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://dubrovno.vitebsk-region.gov.by/ |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Дубро́венскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча раёну складае 1,25 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 14 196 чалавек<ref name="belstat2018" />. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Дуброўна]]. == Гісторыя == [[Файл:2026.03.15 House from Volieva in State Museum of Belarusian Folk Architecture 02.jpg |міні|зьлева|250пкс|Вяночны двор з [[Волева]]. [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту]], [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]], [[Менскі раён]]]] 20 жніўня 1924 году створаны Дубровенскі раён ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. У 1926 годзе Дубровенскі раён насялялі 41904-ы чалавека у 181-м [[населены пункт|населеным пункце]] й дзейнічалі 7434-ы гаспадаркі у 13-і сельсаветах: [[Азёрскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Азёрскі сельсавет]], [[хутар]] [[Азёры (Віцебская вобласьць)|Азёры]]; [[Будзкі сельсавет (Аршанскі раён)|Будзкі сельсавет]], [[вёска]] [[Буда (Дубровенскі раён)|Буда]]; [[Верацейскі сельсавет (Арэхаўскі раён)|Верацейскі сельсавет]], хутар [[Верацея (Віцебская вобласьць)|Верацея]]; [[Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Дабрынскі сельсавет]], вёска [[Дабрынь (Віцебская вобласьць)|Дабрынь]]; [[Дубровенскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Дубровенскі сельсавет]], [[места]] [[Дуброўна]]; [[Загвазьдзінскі сельсавет]], вёска [[Загвазьдзіна]]; [[Кляноўскі сельсавет]], вёска [[Кляны]]; [[Негацінскі сельсавет]], вёска [[Негаціна]]; [[Новатухінскі сельсавет]], сяло [[Новая Тухінь]]; [[Пірагоўскі сельсавет]], вёска [[Пірагі (Дубровенскі раён)|Пірагі]]; [[Расасенскі сельсавет]], [[мястэчка]] [[Расасна]]; [[Цілевіцкі сельсавет]], вёска [[Цілевічы]]; [[Чарнаруцкі сельсавет (Лёзненскі раён)|Чарнаруцкі сельсавет]], вёска [[Чарнаручча (Лёзненскі раён)|Чарнаручча]]. У 1926 годзе [[Ляднянскі раён]] насялялі 19984-ы чалавека у 85-і [[населены пункт|населеных пунктах]] й дзейнічалі 3546-ць гаспадарак у 6-і сельсаветах: [[Баеўскі сельсавет]], мястэчка [[Баева]]; [[Бельскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Бельскі сельсавет]], вёска [[Бель (Дубровенскі раён)|Бель]]; [[Іскоскі сельсавет]], вёска [[Іскозы]]; [[Ляднянскі сельсавет]], мястэчка [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]]; [[Расткоўскі сельсавет]], вёска [[Расткова]]; [[Слатаўшчынскі сельсавет]], вёска [[Слатаўшчына]]<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Вся Белоруссия» на 1926 год : справочная книга. - 1926|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/33704#mode/inspect/page/2/zoom/4|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|ГИБ]] |год = 1926|том = |старонкі = 87, 88, 120, 121 —213 |старонак = 423|сэрыя = |isbn = |наклад = 1500}}</ref>. З 26 ліпеня 1930 году ў рэспубліканскім падпарадкаваньні, 6 сельсаветаў зьліквідаванага [[Ляднянскі раён|Ляднянскага раёну]] далучаны да Дубровенскага раёну. З 20 лютага 1938 году ў Віцебскай вобласьці. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны й далучаны да [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]<ref>[http://busel.org/texts/cat1ee/id5ewxenr.htm Указ Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету Беларускай ССР ад 25 сьнежня 1962 году. Пра ўзбуйненьне сельскіх раёнаў Рэспублікі Беларусь]{{Недаступная спасылка|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref>. 6 студзеня 1965 году Дубровенскі раён адноўлены ў складзе [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190423173630/http://busel.org/texts/cat1er/id5ewzenc.htm Указ Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 году. Пра стварэньне новых раёнаў Рэспублікі Беларусь]{{ref-ru}}</ref>. 8 красавіка 2004 году [[Рэдзькаўскі сельсавет]] ліквідаваны. Усе населеныя пункты перададзеныя [[Засьценкаўскі сельсавет|Засьценкаўскаму сельсавету]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120520204953/http://old.bankzakonov.com/region/razdel24/time1/lavz0086.htm Рашэньне Віцебскага абласнога Савету дэпутатаў ад 8 красавіка 2004 г. №55 «Пра зьмену адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу раёнаў Віцебскай вобласьці»]{{ref-ru}}</ref> 10 кастрычніка 2013 году ў склад [[Зарубскі сельсавет|Зарубскага сельсавету]] перададзеныя ўсе населеныя пункты — [[Быстрыёўка]], [[Гладкія]], [[Жарнеўка]], [[Кляны]], [[Кулакоўшчына (Віцебская вобласьць)|Кулакоўшчына]], [[Ляхаўка (Дубровенскі раён)|Ляхаўка]], [[Пячонкі (Віцебская вобласьць)|Пячонкі]], [[Хаетчына]], [[Цыбульскія]], [[Чырына (Дубровенскі раён)|Чырына]] — ліквідаванага [[Кляноўскі сельсавет|Кляноўскага сельсавету]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180311203419/http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292]{{Ref-ru}}</ref>. 26 верасьня 2017 году [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскі]] і [[Засьценкаўскі сельсавет|Засьценкаўскі]] сельсаветы былі аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Асінторфскі сельсавет<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области»]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>. ==Адміністрацыйны падзел== У раёне налічваецца 148 населеныя пункты; 7 сельсаветаў: [[Асінторфскі сельсавет]], [[Валяўкоўскі сельсавет]], [[Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Дабрынскі сельсавет]], [[Зарубскі сельсавет]], [[Малабахаўскі сельсавет]], [[Маласавінскі сельсавет]], [[Пірагоўскі сельсавет]] == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1927 год — 49 436 чал.; плошча — 945 км²; шчыльнасьць насельніцтва — 52,3 чал./км²; [[Ляднянскі раён]] — 23 651 чал.; плошча — 371 км²; шчыльнасьць насельніцтва — 63,7 чал./км²<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Вся Белоруссия». Настольная справочная книга|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/14534#mode/inspect/page/5/zoom/4 |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Общество «Красного креста» |год = 1927|том = |старонкі = 50, 51 |старонак = 296|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. 1971 год — 32 100 чал. 1999 год — 22 500 чал. * XXI стагодзьдзе: 2005 год — 19 500 чал.; 2006 год — 19 100 чал.; 2009 год — 16 974 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 14 637 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 14 378 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 14 196 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Славутасьці == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === [[Дойлідзтва]] === * [[Кляштар бэрнардынаў (Дуброўна)|Кляштар бэрнардынаў]] ([[Дуброўна]], XVIII—пач. XIX ст.). * [[Царква Сьвятой Тройцы (Дуброўна)|Царква Сьвятой Тройцы]] (пач. XIX ст.). * Вяночны двор з [[Волева]] захоўваецца ў [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту]], [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]], [[Менскі раён]]. * Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы — помнік архітэктуры пачатку XX ст. рэтраспэктыўна-расейскага стылю ў вёсцы [[Ланенка]]. === [[Археалёгія]] === * У цэнтры [[Дуброўна|Дуброўны]] і за 100 м на ўсход ад упадзеньня ракі Дубровенкі ў Дняпро захаваліся 2 гарадзішчы, якія зьяўляюцца помнікамі археалёгіі. * Гарадзішча пэрыяду раньняга жалезнага веку ў вёсцы [[Баброва (Дубровенскі раён)|Баброва]]. * Гарадзішча за 1 км на паўночны ўсход ад вёсцы [[Барадзіно (Дубровенскі раён)|Барадзіно]]. * Гарадзішча днепра-дзьвінскай культуры 1-га тыс. да н. э. й калочынскай культуры 3-й чв. 1-га тыс. н. э. ў вёсцы [[Гарманы]]. * Курганны могільнік ў вёсцы [[Глебава]]. * Два гарадзішчы ў ваколіцах вёсцы [[Карабанавічы]]. * Гарадзішча ў ваколіцах вёсцы [[Малое Бахава]]. * Курганны могільнік пэрыяду раньняга сярэднявечча на паўднёвай ускраіне вёсцы [[Сваташыцы]]. * Сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы [[Станіславова (Дубровенскі раён)|Станіславова]] на правым беразе Сьляпчанкі. * Паселішчы днепра-дзьвінскай культуры пэрыяду мэзаліту й нэаліту ў ваколіцах вёсцы [[Чыжоўка (Віцебская вобласьць)|Чыжоўка]]. {{слупок-2}} === Страчаная спадчына === * Царква Сьв. Мікалая ([[Дуброўна]], XVIII ст.). * Касьцёл Сьвятога Юрыя ([[Дуброўна]], XVIII ст.). * Палац Любамірскіх ([[Дуброўна]], XVIII ст.). * Сынагога ([[Дуброўна]], XIX ст.). * Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў былым мястэчку [[Баева]]. * Царква Прачыстай Багародзіцы ў вёсцы [[Кісялі (Дубровенскі раён)|Кісялі]]. * Былая ўніяцкая царква Покрыву Найсьвяцейшай Багародзіцы ў вёсцы [[Ланенка]]. * Былая ўніяцкая царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў вёсцы [[Ліцьвінава (Дубровенскі раён)|Ліцьвінава]]. * Царква Покрыва Багародзіцы (1745) у былым мястэчку [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]]. * Царква Сьвятога Апостала Яна Багаслова (1799) у былым мястэчку [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]]. * Царква Сьвятога Духа (1829) у былым мястэчку [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]]. * Царква Сьвятых Космы і Даміяна (1840) у былым мястэчку [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]]. * Сынагога ў былым мястэчку [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]]. * Каталіцкая капліца — на могілках ў вёсцы [[Малое Бахава]]. * Царква Дабравешчаньня Багародзіцы (XVIII стагодзьдзе) ў вёсцы [[Малое Савіна]]. * Царква Сьвятога Юрыя (XVIII стагодзьдзе) ў вёсцы [[Мардахі]]. * Былая ўніяцкая Сьвята-Духаўская царква ў вёсцы [[Міхалінава (Дубровенскі раён)|Міхалінава]]. * Былая ўніяцкая Мікалаеўская царква (XVIII стагодзьдзе) ў вёсцы [[Новая Тухінь]]. * Былая ўніяцкая царква Сьвятога Юрыя ў былым мястэчку [[Расасна]]. * Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы [[Сваташыцы]]. * Мікалаеўская царква ў вёсцы [[Холбні]]. * Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы [[Хоміна]]. * Мікалаеўская царква ў вёсцы [[Чырвоная Слабада (Маласавінскі сельсавет)|Чырвоная Слабада]]. * Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы [[Чырына (Дубровенскі раён)|Чырына]]. {{слупок-канец}} == Асобы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне: * [[Казімер Семяновіч]] (*1600 — † па 1651) — інжынэр і тэарэтык артылерыі, мысьляр-гуманіст, вынаходнік шматступенчатае ракеты. * [[Сяргей Заранка]], (*24.09.1818, [[Ляды (Дубровенскі раён)|Ляды]] — †20.12.1871, [[Масква]]) — [[жывапісец]]-партрэтыст. * [[Маркел Савіцкі]] (*19.06.1898, [[Расасна]] — †24.07.1975, [[Горкі]]) — [[Доктар навук|доктар]] [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарчых навук]]. * [[Сяргей Ракіта]] (*15.10.1909, [[Ліцьвінава (Дубровенскі раён)|Ліцьвінава]] — †23.03.1942, ?) — беларускі [[пісьменьнік]]. * [[Міхаіл Мінковіч]] (*06.09.1914, [[Кіраёва (Дубровенскі раён)|Кіраёва]] — †17.08.1971, [[Менск]]) — міністар культуры [[БССР]] 1964—1971. * [[Самуіл Эйдлін]] (*23.10.1914, [[Баева]] — †31.03.1989, [[Самара]]) — габрэйскі [[паэт]], [[пісьменьнік]]. * [[Іван Авекаў]] (*19.05.1919, [[Асінаўка (Дубровенскі раён)|Асінаўка]] — †17.04.1943, [[Данкаў]], [[Ліпецкая вобласьць]], [[Расея]]) — капітан авіяцыі, камандзір авіяэскадрыльлі. [[Герой Савецкага Саюзу]] 24 жніўня 1943 году. * [[Мікола Гарулёў]] (*06.11.1919, [[Баева]] — †07.05.1980, [[Менск]]) — беларускі [[паэт]], [[пісьменьнік]], [[драматург]], [[перакладчык]], [[сцэнарыст]]. * [[Аляксей Груца]] (*09.05.1924, [[Пішчыкі]] — †27.02.2017, [[Менск]]) — [[беларусы|беларускі]] [[мовазнаўства|мовазнавец]], [[Доктар навук|доктар]] [[Філялёгія|філялягічных навук]], [[прафэсар]]. * [[Віталь Карпанаў]] ({{Н}} 1982) — сьпявак і кампазытар, аўтар песьні «[[Хата бацькоў]]» (2021). * [[Іван Лепешаў]] (*23.10.1924, [[Іскозы]] — †12.10.2014, [[Горадня]]) — [[беларусы|беларускі]] [[мовазнаўства|мовазнавец]], [[Доктар навук|доктар]] [[Філялёгія|філялягічных навук]], [[прафэсар]]. {{слупок-2}} * [[Васіль Праскураў]] (*25.08.1926, [[Негаціна]] – †22.05.1987, [[Ганцавічы]]) – [[журналіст]], [[пісьменьнік]], [[публіцыст]]. * [[Сяргей Назараў]] (*14.10.1928, [[Барадзіно (Дубровенскі раён)|Барадзіно]] — †11.08.1999 [[Менск]]) — акадэмік, [[Доктар навук|доктар]] [[Тэхнічныя навукі|тэхнічных навук]], [[прафэсар]]. * [[Віктар Грыбкоўскі]] (*30.04.1932, [[Асташкавічы (Віцебская вобласьць)|Асташкавічы]] – †26.10.2000, [[Менск]]) – доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар. * [[Мікола Апіёк]] (*20.10.1935, [[Макараўка (Дубровенскі раён)|Макараўка]]) — [[маляр|жывапісец]] ў жанрах пейзажа, партрэта, тэматычнай карціны, нацюрморта, а таксама ў станковай графіцы і сцэнаграфіі. * [[Эрнэст Ялугін]] (*19.11.1936, [[Асінаўка (Дубровенскі раён)|Асінаўка]] — †25 чэрвеня 2022, [[Менск]]) — беларускі [[пісьменьнік]]. * [[Рэгіна Харошка]] (* 07.05.1938, [[Асінторф]]) — беларуская вучоная фізычных і хімічных навук. * [[Анатоль Магіленка]] (*10.08.1938, [[Карабанавічы]] — †02.09.1997, [[Віцебск]]) — [[Доктар навук|доктар]] вэтэрынарных навук, [[прафэсар]], рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны]]. * [[Уладзімер Якавенка]] (*08.10.1938, [[Чырына (Дубровенскі раён)|Чырына]]) — беларускі [[фізык]]. * [[Уладзімер Ладысеў]] (*03.03.1940, [[Вялікая Дзяцель]] — 24.05.2017, [[Менск]]) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1989). [[Прафэсар]] (1990). * [[Аляксей Дудараў]] (*06.06.1950, [[Кляны]] — †27.02.2023)) — беларускі [[драматург]] і кінадраматург. * [[Васіль Гапееў]] (*21.01.1951, [[Волева]]) — беларускі чыгуначны дзеяч, палітык і дыплямат. * [[Валянціна Абразова]] (*29.03.1957, [[Асінторф]]) — беларуская спартсмэнка-біятляністка. {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Бурак Ф. Ф., Лявіцкая П. І., Рудава Г. П., Янюк М. Ф. Дубровенскі раён. {{Літаратура/Энцыкляпэдыя прыроды Беларусі|2}} С. 230 — 231. * {{артыкул|аўтар =Барышаў Г. І., Грыцкевіч А. П.| частка = |загаловак =Дубровенскі раён: XIII (№ 1335 — № 1414)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/259|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі=259 — 270 |isbn=}} * {{артыкул|аўтар =Кахноўская, Раіса.| частка = |загаловак =«Дубровенскі раён» |арыгінал = |спасылка =|адказны =М. В. Біч і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т. Т. 3: Гімназія — Кадэнцыя.|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн.|год=1996 |выпуск=|том=3|нумар= |старонкі=308, 309|isbn=5-85700-074-2}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =«Памяць Беларусі 1941 — 1945». Рэспубліканская кніга.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш. |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =Беларусая энцыклапедыя |год =2005 |том = |старонкі =184 — 187|старонак =592 |сэрыя = |isbn =985-11-0322-5 |наклад =15000 }}. {{слупок-2}} * {{Літаратура/Памяць/Дубровенскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Дубровенскі раён|2}} * {{артыкул|аўтар =Смалякоў Г. С.| частка = |загаловак =Дубровенскі раён.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]]|і інш.|выданьне=[[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1998 |выпуск=|том=6: Дадаізм — Застава|нумар= | старонкі=246 — 247 |isbn=985-11-0035-8}} * Шаўрова А. А. Дубровенскі раён. // {{Літаратура/БелСЭ|4}} С. 304, 305. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [http://www.radzima.org/be/gorad/dubrouna.html Краявіды на radzima.org] * {{Глёбус Беларусі|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 траўня 2013| url = http://pridvinie.vlib.by/index.php/dubrovenski-rajon | копія = | дата копіі = | загаловак = Дубровенскі раён| фармат = | назва праекту = | выдавец =[[Віцебская абласная бібліятэка|«Віцебская абласная бібліятэка»]]. | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20070621164653/http://vn.belinter.net/kraeved/14.html Дубровеншчына ў складзе Вялікага княства Літоўскага] {{слупок-канец}} {{Дубровенскі раён}} {{Віцебская вобласьць}} [[Катэгорыя:Дубровенскі раён| ]] qrooay10n7twmiyb7uyv3tyn52csgtq 0 4985 2679319 2674524 2026-07-16T15:31:50Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679319 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Адам Міцкевіч |Лацінка = Adam Mickievič |Арыгінал імя = {{мова-pl|}} Adam Bernard Mickiewicz |Партрэт = Adam Mickiewicz według dagerotypu paryskiego z 1842 roku.jpg |Памер = 240пкс |Апісаньне = Адам Міцкевіч, дагэратып 1842 году |Герб = POL COA Poraj.svg |Подпіс гербу = [[Порай (герб)|Герб «Порай»]] |Род = [[Міцкевічы (род)|Міцкевічы]] |Бацька = Мікалай Міцкевіч |Маці = Барбара з [[Маеўскія|Маеўскіх]] |Дзеці = [[Марыя Гарэцкая|Марыя]], Гэлена, [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]], Юзэф, Аляксандар, Ян |Жонка = [[Цэліна Шыманоўская]] |Рэлігія = [[рыма-каталік]] |Імя пры нараджэньні = Adam Bernard Mickiewicz |Псэўданімы = |Месца нараджэньня = [[Завосьсе]] або [[Наваградак]], [[Наваградзкі павет]], [[Літоўская губэрня]], [[Расейская імпэрыя]] |Месца сьмерці = [[Канстантынопаль]], [[Асманская імпэрыя]] |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = [[паэт]], палітычны публіцыст |Гады актыўнасьці = |Напрамак = [[рамантызм]] |Жанр = верш, баляда, паэма |Дэбют = |Значныя творы = ''[[Пан Тадэвуш]]''<br />''[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]''<br />''[[Ода да маладосьці]]'' ''[[Рамантычнасьць (баляда)|Рамантычнасьць]]''<br />''[[Крымскія санэты]]''<br />''[[Reduta Ordona]]'' |Прэміі = |Подпіс = Autograph-AdamMickiewicz.svg |ВікіКрыніца = be:s:Аўтар:Адам Міцкевіч |Палічка = http://www.knihi.com/Adam_Mickievic/ |Сайт = }} '''Ада́м Бэрна́рд Міцке́віч''' ({{мова-pl|Adam Bernard Mickiewicz|скарочана}}; 24 сьнежня 1798, фальварак [[Завосьсе]] Наваградзкага павету Літоўскай губэрні, сёньня — Баранавіцкі раён Берасьцейскай вобласьці, у некаторых крыніцах [[Наваградак]]{{Заўвага|У {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэтрычная кніга|мэтрыцы|pl|Wyznaniowa księga metrykalna}} няма дакладных зьвестак ні пра месца нараджэньня, ні пра дату нараджэння<ref>[https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-1S3K-3?i=983&cat=1690254 Спасылка на мэтрыку Адама Міцкевіча]</ref>.}}, [[Расейская імпэрыя]] — 26 лістапада 1855, [[Канстантынопаль]], [[Асманская імпэрыя]] (сёньня — [[Стамбул]], [[Турэччына]])<ref>[https://web.archive.org/web/20110920173729/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3940563 Mickiewicz Adam Bernard] (у:) Internetowa encyklopedia PWN</ref><ref>Ksawery Pruszyński. Opowieść o Mickiewiczu. — Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza «Czytelnik», 1998. S. 7—8.</ref> — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]] беларускага паходжаньня<ref>Масляніцына І. [http://slounik.org/157553.html Міцкевіч (Mickiewicz) Адам] // {{Літаратура/Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі (1995)|к}}</ref><ref>[[Ніна Баршчэўская|Баршчэўская Н.]] [https://web.archive.org/web/20081012095313/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/kamunikat/27/05a.htm Адам Міцкевіч і Беларуская мова] // Камунікат 2 / 2005 (27)</ref>, палітычны публіцыст і дзяяч нацыянальна-вызвольнага польскага руху, быў сябрам [[Таварыства філяматаў]]. Некаторымі зь беларускіх літаратараў Міцкевіч вызнаецца як адзін з пачынальнікаў новае беларускае літаратуры<ref>[[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] Зямля Навагрудская, краю мой родны… // Адам Міцкевіч і Беларусь = Adam Mickiewicz a Białoruś / Уклад. В. Грышкевіч, навук. рэд. А. Мальдзіс, Т. Нягодзіш. — Мн.: ННАЦ імя Ф. Скарыны, 1997. С. 6.</ref> і беларускім польскамоўным паэтам<ref>[http://slounik.org/154374.html Міцкевіч Адам] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003}}</ref>. Вядомы перадусім сваімі балядамі, паэтычнымі апавяданьнямі — паэмы «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]» і паэтычная эпапэя «[[Пан Тадэвуш]]», прызнаныя апошнім вялікім [[эпас]]ам шляхецкай культуры. Сярод іншых уплывовых твораў Міцкевіча вылучаюцца паэмы «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]» і «[[Гражына (паэма)|Гражына]]». Нацыянальны паэт [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Летува|Летувы]]. За сваю антыўрадавую палітычную дзейнасьць Адам Міцкевіч правёў у высылцы ў цэнтральнай Расеі пяць гадоў, пакінуў Расейскую імпэрыю ў 1829 годзе і правёў рэшту свайго жыцьця ў выгнаньні, першапачаткова асеўшы ў [[Рым]]е, потым перабраўшыся ў [[Парыж]], дзе ён стаў прафэсарам [[Славяне|славянскай]] літаратуры ў «[[Калеж дэ Франс]]». У Парыжы сустракаўся з [[Фрыдэрык Шапэн|Фрыдэрыкам Шапэнам]]. Памёр у [[Канстантынопаль|Канстантынопалі]], куды ён прыехаў дапамагаць ў арганізацыі польскіх войскаў дзеля барацьбы з Расейскай імпэрыяй у Крымскай вайне. Яго парэшткі пазьней былі перавезеныя ў [[Вавэль]]скі касьцёл у [[Кракаў|Кракаве]]. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Міцкевічы (род)}} Бацька пісьменьніка Мікалай выводзіў сваё паходжаньне са [[шляхта|шляхецкага]] роду Рымвідаў-Міцкевічаў гербу «Порай», заснавальнікам якога нібыта быў літоўскі баярын Рымвід<ref>{{Кніга | аўтар = [[Томас Вэнцлава|Tomas Venclova]] |частка = |загаловак = Vilniaus vardai|арыгінал = |спасылка = https://vilniausgalerija.lt/2023/12/22/tomas-venclova-vilniaus-vardai-adomas-mickevicius/ |адказны = |выданьне = |месца = Vilnius | выдавецтва = R. Paknio leidykla |год =2017 |том = |старонкі = 134 |старонак =448 |сэрыя = |isbn = 978-995-57367-21|наклад = }}</ref>. Сам Міцкевіч пісаў аб баярыне Рымвідзе ў сваёй «Гражыне». Аднак дваранства Рымвідаў-Міцкевічаў не было прызнана й [[разбор шляхты|зацьверджана]] ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], бо Міцкевічы не прадставілі слушных доказаў<ref>Рыбчонак С.А….</ref><ref>Syrokomla-Bułhak A…. S.185.</ref>. У дакументах XVIII стагоддзя, продкі паэта ніколі не пісаліся з прыдомкам Рымвід, у адрозненні ад прадстаўнікоў заможнага роду Рымвід-Міцкевічаў з Мінскага ваяводства.Паводле некаторых дасьледчыкаў, бацька паэта паходзіў з заможнага беларускага сялянства<ref>[http://www.petergen.com/krukowski/hrick.htm Анатолий ГРИЦКЕВИЧ: «Белорусский шляхтич — значит благородный, свободный, вольный!»]</ref>. Гэта таксама памылка. Акрамя таго Мікалай Міцкевіч браў удзел у паўстаньні 1794 году, але інфармацыя нічым не пацьверджана. Маці паэта, Барбара, якая мела сястру-блізьніцу Марыяну, нарадзілася ў 1768 годзе<ref>[[Сяргей Рыбчонак]]. [https://www.academia.edu/35854180/%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D1%87%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%A1._%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D1%96_Rocznik_Polskiego_Towarzystwa_Heraldycznego_nowej_serii_Red._S.G%C3%B3rzy%C5%84ski_T._XI_XXII_._Warszawa_DIG_2012._S.61-74 Рыбчонак С. Радавод Адама Міцкевіча: новыя факты і старыя загадкі // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii / Red. S.Górzyński / T. XI (XXII). — Warszawa: DIG, 2012. — S.61-74.].</ref>, паходзіла з роду Маеўскіх гербу «Стары конь», у Наваградзкім ваяводзтве вядомым зь сярэдзіны XVII ст. Яе бацькамі былі Матэвуш Маеўскі, які пад канец жыцьця быў эканомам у маёнтку [[Чомбраў]], які належаў Вузлоўскім, і Кацярына-Ганна з Арэшкаў, дачка наваградзкага ротмістра Юзэфа Арэшкі. Першым вядомым продкам Адама Міцкевіча па кудзелі з роду Маеўскіх лічыцца Казімер Маеўскі, які ў 1650 годзе валодаў фальваркам Бердаўка. Памылковая гіпотэза паходжаньня Барбары Маеўскай ад пасьлядоўнікаў Якуба Франка папулярызуецца публіцыстамі габрэйскага паходжаньня<ref>Юркевіч З. Таямніца Міцкевіча «па кудзелі» [https://web.archive.org/web/20160828183254/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12603] // «Культура» № 8 (1238), 20.02.2016 — 26.02.2016 г.</ref>. Прозьвішча роду Міцкевічаў паходзіла ад беларускага імя ''Міцька'', скарочанага ад ''Зьміцер''; уласна сам Адам Міцкевіч прасіў называць сваё прозьвішча і падпісваўся, як Міцькевіч ({{мова-pl|Mićkiewicz}})<ref name="Gliński">Mikołaj Gliński, [https://culture.pl/pl/artykul/adam-mickiewicz-jako-poeta-bialoruski-czyli-zagadka-niewidzialnosci Adam Mickiewicz jako poeta białoruski, czyli zagadka niewidzialności] culture.pl.</ref><ref>[[Вітаўт Тумаш|Сымон Брага]], [https://books.google.pl/books/about/Міцькевіч_І_Беларуска.html?id=YvlmngEACAAJ&redir_esc=y Міцькевіч і Беларуская Плынь Польскае Літаратуры], Нью-Ёрк, 1957, с. 10.</ref>. == Жыцьцяпіс == === Нараджэньне === [[Файл:Zaosie home of Mickiwiecz.jpg|міні|[[Шляхецкая сядзіба|Сядзіба]] ў Завосьсі, верагоднае месца нараджэньня Міцкевіча ([[Напалеон Орда]])]] [[Файл:Dom A.Mickiewicza w Nowogródku.jpg|міні|200пкс|[[Дом-музэй Адама Міцкевіча|Дом]] Міцкевіча, Наваградак]] Адам Міцкевіч нарадзіўся ў [[Шляхецкая сядзіба|сядзібе]] свайго дзядзькі ў [[Завосьсе|Завосьсі]] каля [[Наваградак|Наваградку]], у той час [[Расейская імпэрыя]] (цяпер [[Беларусь]]). Да [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе гэты рэгіён быў часткай земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і род Міцкевічаў паходзіў зь літоўскай (беларускай) засьцянковай шляхты<ref name=cze>[[Чэслаў Мілаш|Czesław Miłosz]], ''The History of Polish literature'', p. [http://books.google.by/books?id=R-MkT9vavwIC&pg=PA208&dq=milosz+history+polish+literature+byelorussian+mickiewicz&hl=en&ei=w3dQTNThJ4-TnQeO1Z2PBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false 208.]</ref>. Беларускі фальклёр у шэрагу з гістарычнымі літоўскімі паданьнямі пазьней акажа вялікі ўплыў на творчасьць Міцкевіча<ref name=cze/>. Бацька Адама, Мікалай Міцкевіч, быў наваградзкім судовым [[адвакат]]ам, маці, Барбара з Маеўскіх — дачка аканома зь недалёкага Чамброва. Ахрышчаны Адам быў ў [[Фарны касьцёл (Наваградак)|Навагрудзкім фарным касьцёле Перамяненьня Пана]] 12 лютага 1799 года. Дакладнае месца нараджэньня Адама Міцкевіча дагэтуль застаецца спрэчным момант біяграфіі паэта сярод гісторыкаў<ref>[https://historia.rp.pl/historia/art37662431-wigilijna-zagadka-urodzin-wieszcza Wigilijna zagadka urodzin wieszcza]</ref>. На гэты конт існуюць некалькі вэрсыяў: найперш гэта дакумэнтальны запіс у мэтрычнай кнізе Наваградзкага касцёлу аб хрышчэньні Адама Бярнарда Міцкевіча 12 лютага 1799 г., паводле гэтага запісу мейсца нараджэньня паэта зьвязваюць з Наваградкам. Другая вэрсыя паходзіць ад старэйшага брата Адама, [[Францішак Браніслаў Міцкевіч|Францішка]]. Згодна з гэтай вэрсыяй, Міцкевіч зьявіўся на сьвет у калядную ноч у прыдарожнай карчме Выгада, дзе вымушана спынілася яго маці, вяртаючыся з Завосься ў Наваградак, што нібы стала прадказаньнем лёсу паэта, як вандроўніка і пілігрыма. Ад малодшага брата Адама, [[Аляксандар Юльян Міцкевіч|Аляксандра]]{{Заўвага|Вэрсыя Аляксандра Міцкевіча аб месцы нараджэньня Адама зьяўляецца найбольш пашыранай сярод біёграфаў Адама Міцкевіча, што, праўда, іншы знакаміты дасьледнік біяграфіі Міцкевіча Яраслаў Марэк Рымкевіч заўважыў, што ўспаміны Аляксандра Міцкевіча можна ставіць пад сумненьне, бо ў той час у яго ўспамінах сустракаецца шмат блытаніны<ref>[https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Teksty_Drugie_teoria_literatury_krytyka_interpretacja/Teksty_Drugie_teoria_literatury_krytyka_interpretacja-r1992-t-n4_(16)/Teksty_Drugie_teoria_literatury_krytyka_interpretacja-r1992-t-n4_(16)-s56-71/Teksty_Drugie_teoria_literatury_krytyka_interpretacja-r1992-t-n4_(16)-s56-71.pdf Jarosław Marek Rymkiewicz, Kilka szczegółów, Teksty Drugie : teoria literatury, krytyka, interpretacja nr 4 (16), 56-71, 1992]</ref>.}}, паходзіць трэці варыянт: паэт нарадзіўся на хутары Завосьсе й паводле рэкамэндацыі шляхцянкі Маладэцкай пупавіна яму была адрэзана на кнізе, што, адпаведна, павінна было забясьпечыць немаўляці славу кніжніка й вялікі розум{{Заўвага|Зь лісту Аляксандра Міцкевіча да Францішка Міцкевіча 1860 году: У сваім лісьце ты сумняешся наконт месца нараджэньня брата нашага Адама і выказваеш здагадку пра Літоўку. Мушу таму растлумачыць пра гэта падрабязна. Пытаньне пра месца нараджэньня ўзьнікла з таго, што Бёлт, пакупнік нашага дому, хоча дзеля спэкуляцыі хоча выказаць здагадку, што Адам нарадзіўся ў камяніцы, каб там паставіць помнік і каб ён меў карысьць ад наведвальнікаў, а то і ўвогуле мог прадаць гэтае месца грамадзянам за вялікую суму... Калі ты, будучы старэйшым, ужо навучаўся ў школе, і я доўга сядзеў каля маці, я быў сьведкам яе найбольш сяброўскіх размоваў са старэйшымі жанчынамі, і ўсе дэталі ўрэзаліся ў маю памяць, і многія зь іх пазьней былі пацьверджаны другімі крыніцамі, у тым ліку й месца, дзе жылі нашы бацькі й дзе мы нарадзіліся. Ты нарадзіўся ў доме Дабравольскай, на базыльскім завулку; я ў доме Камінскіх, двое малодшых у доме Дэнейноўскіх, на вуліцы Жыдоўскай. Адам, аднак, нарадзіўся ў Завосьсі, і так сталася: Завосьсе тады належала дзядзькам нашага бацькі; адзін зь іх памёр, а другі паклікаў бацьку да кіраваньня; таму нашыя бацькі паехалі ў Завосьсе ў сьнежні 1798 г. і Адам нарадзіўся там 24 сьнежня; там у той час быў наш дзядзька Фэліцыян, дванаццацігадовы хлопчык. У лютым наступнага году маці з Адамам вярнуліся ў Навагрудак і 12 лютага 1799 г. ахрысьцілі яго там, і так запісалі пасьведчаньне аб яго нараджэньні. Усё гэта некалькі разоў пацьвердзіў мне нябожчык Фэліцыян. Акушэркай для нас чатырох была габрэйка Давідкова. Для Адама, у Завосьсі, шляхцянка Маладэцкая; яна, жадаючы зрабіць Адама разумным, выкарыстала кнігу, у якой адрэзала нажом пупавіну дзіцяці. Гэтую кнігу паказвала маці тваёй знаёмай на стале бацькі, і маё вока заўважыла, і маё вуха прыслухалася. У мяне заўсёды была ў галаве гэтая кніга. Гэта быў «Судовы працэс» у 8 дзюймаў, у чорным скураным пераплёце. Калі я паехаў з дому ў Вільню, я ўзяў гэтую кнігу й дагэтуль захоўваю яе пры сабе. Гэта адзіная захаваная зь бібліятэкі майго бацькі па гэтай прычыне. Адам ведаў пра ўсё гэта яшчэ з маладосьці. Калі яшчэ пры жыцьці майго бацькі зайшла акушэрка Давідкова, яна сказала дзецям: «Я вашая бабка», Адась крыкнуў у маёй прысутнасьці: «Але не мая!»}}<ref>{{Кніга|аўтар =[[Аляксандар Юльян Міцкевіч|Aleksander Mickiewicz]] |частка = |загаловак = Wybór listów Adama Mickiewicza |арыгінал = |спасылка = http://rcin.org.pl/ibl/Content/235752/WA248_272095_II-1237_mickiewicz_o.pdf |адказны = |выданьне = |месца =Krakow |выдавецтва =Spółka wydawnicza Polska |год =1899 |том = |старонкі =241 |старонак = 292 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. === Жыцьцё і маладосьць === [[Файл:Navahradak Farny kasciol.JPG|міні|[[Фарны касьцёл (Наваградак)|Наваградзкі фарны касьцёл Перамяненьня Пана]], у якім быў ахрышчаны Адам Міцкевіч]] Маленства Адам правёў у [[Шляхецкая сядзіба|сядзібе]] з [[Завосьсе|Завосьсі]], пасьля чаго ў 1806—1807 гадах бацька Адама Міцкевіча пабудаваў [[дом-музэй Адама Міцкевіча|дом]] у Наваградку. У [[дом-музэй Адама Міцкевіча|доме]] Міцкевічаў на першым паверсе разьмяшчаліся гасьцінная саля, пакой бацькі, у якім знаходзілася хатняя бібліятэка, пакой для старэйшых дзяцей, пакой для малодшых дзяцей, а таксама спальня бацькоў і сталовая. На паддашку разьмяшчаўся пакой для прыслугі. На гэты час у сямі было пяцёра дзяцей: [[Францішак Браніслаў Міцкевіч|Францішак]] (1796 г.н.), Адам (1798 г.н.), [[Аляксандар Юльян Міцкевіч|Аляксандар]] (1801 г.н.), Ежы (1804 г.н.), Антоній (1805 г.н.). Яшчэ ў маленстве маці навучыла Адама чытаць і пісаць. Дапамагаў у гэтым стары Керсноўскі, які пазьней ўспамінаў: «Навука пайшла вельмі хутка, бо ён (Адам) здольнасьць меў незвычайную, яму не патрабавалася паўтарэньняў». Восеньню 1806 г. Міцкевічы ўзялі першага гувернёра для сваіх старэшых сыноў, які вучыў іх граматыцы, даў асновы арытмэтыкі й каліграфіі. У дзяцінстве з Адамам Міцкевічам здарыўся выпадак: немаўлём ён выпаў з акна бацькоўскага дому на вулічны брук, і яго, непрытомнага, маці ў роспачы аднесла ў касьцёл і там на каленях вымольвала вяртаньне да жыцьця свайго дзіцяці. У 1807—1815 гадох Міцкевіч наведваў [[дамінікане|дамініканскую]] павятовую школу ў Наваградку. Вучыўся Адам добра. Настаўнікі адзначалі яго выключную стараннасьць і добрыя паводзіны. Можна сказаць, што ўсе прадметы даваліся яму лёгка, за выключэньнем чыстапісаньня. Пісьмо, як ён пісаў пазьней сябрам, выклікала агіду, бо літары нагадвалі павукоў. Маці неаднаразова зьвяртала ўвагу Адама на яго почырк, казала: {{Цытата|«Пішаш, як курыца грабецца. Калі б ты быў вялікім панам, то сакратар махаў бы за цябе пяром, а паколькі ты ўбогі шляхціч, павінен умець даць сам сабе рады»<ref>[https://delibra.bg.polsl.pl/Content/73715/BCPS-82808_1926_Adam-Mickiewicz-T-.pdf J. Kallenbach, Adam Mickiewicz. Kraków 1897, t. I], s. 4.</ref>.}} У 5-6-х класах Адам пачаў чытаць у арыгінале творы рымскіх клясыкаў, захапіўся польскай клясычнай літаратурай, гістарычнымі творамі, рабіў пераклады з лацінскай мовы на польскую, спрабаваў пісаць п’есы. На год-два раней пачаў складаць вершы. Праўда, вершаваныя практыкаваньні былі часткай школьнай праграмы. Настаўнік рыторыкі даваў вучням заданьні скласьці невялікія эпіграфы й байкі. Аднак гэтыя сачыненьні Адама нічым не вылучаліся сярод падобных твораў аднаклясьнікаў. Пэўнае прызнаньне атрымала яго паэма «Ода аб пажары», напісаная ў 1810 г. пад уражаньнем гарадзкога пажару. Паказаўшы твор дырэктару Навагрудзкай дамініканскай школы, хлопчык апынуўся ў карцары за хлусьню, бо дарослыя проста не маглі паверыць, што такі майстэрскі тэкст можа належаць падлетку. Той пажар зьнішчыў у Навагрудку 18 жылых будынкаў і чуць не закрануў дом Міцкевічаў. У пажары ледзь не загінуў і бацька Адама, які знаходзіўся ў званіцы [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў|касьцёлу Сьвятога Антонія]], ахопленай агнём, ратаваў архіў і дакумэнты. Выбрацца з палаючага будынка дапамог яму старэйшы сын Францішак. Таксама Адам браў удзел у дзейнасьці тэатру [[Ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базыльянаў]]. У студзені 1812 году тэатрам [[Ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базыльянаў]] была пастаўлена трагедыя «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Барбара Радзівіл (паэма)||pl|Barbara Radziwiłłówna (dramat)}}» аўтарства {{Артыкул у іншым разьдзеле|Алаіза Фэлінскага||pl|Alojzy Feliński}}, у якой Адам адыграў ролю [[Барбара Радзівіл|Барбары Радзівіл]] <ref>{{Кніга | аўтар = [[Францішак Браніслаў Міцкевіч|Franciszek Mickiewicz]] |частка = |загаловак = Pamiętnik Franciszka Mickiewicza |арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/item/pamietnik-franciszka-mickiewicza,ODk3NjQwMzk/ |адказны = |выданьне = |месца = Lwów [etc.] | выдавецтва = [[Асалінэюм|Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich]] |год =1923 |том = |старонкі =78 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1812 годзе адбыліся дзьве важныя падзеі ў жыцьці маладога Адама: 16 траўня памёр ягоны бацька, а крыху пазьней, з пачаткам [[Вайна 1812 году|вайны 1812 году]], праз Наваградак прайшлі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. Па сьмерці бацькі ў 1812 годзе сям’я Міцкевічаў была вымушана пераехаць жыць у [[флігель]] на пляцы. Бацькаў сябар, судзьдзя Растоцкі дапамагаў маці гадаваць дзяцей. Ён браў іх на лета да сябе ў [[шляхецкая сядзіба|сядзібу]] [[Дольная Рута|Рута]], што непадалёк ад Наваградку<ref>[https://web.archive.org/web/20140831063227/http://wcent.nlb.by/factualdbtest/view/faces/Search.jspx?_afPfm=-4tg5dgsjp Міцкевіч Адам] — Беларусь у асобах і падзеях</ref>. Важную ролю ў выхаваньні Адама Міцкевіча адыгралі Гансеўская й стары Блажэй, якія прыслужвалі Міцкевічам у [[Завосьсе|Завосьсі]]. Гансеўская сьпялавала зь іншымі дзяўчынамі беларускія й польскія народныя песьні, якія й у будучым заставаліся крыніцай натхненьня Міцкевіча<ref>[https://web.archive.org/web/20240314115029/https://delibra.bg.polsl.pl/Content/73715/BCPS-82808_1926_Adam-Mickiewicz-T-.pdf J. Kallenbach, Adam Mickiewicz. Kraków 1897, t. I], s. 5.</ref>. Іншай крыніцай натхненьня Адама й яго братоў быў Блажэй, які ўвечары расказваў усялякія прыгоды, мясцовыя легенды, байкі<ref>[https://web.archive.org/web/20240314115029/https://delibra.bg.polsl.pl/Content/73715/BCPS-82808_1926_Adam-Mickiewicz-T-.pdf J. Kallenbach, Adam Mickiewicz. Kraków 1897, t. I], s. 5.</ref>. [[4 красавіка]] [[1843]] году Адам Міцкевіч з катэдры [[Калеж дэ Франс|Парыскага ўнівэрсытэту]] расказваў: {{Цытата|У ніводнага народу няма фантастычных расказаў настолькі багатых, настолькі дзіўных і можа нідзе не ўбачыш слухачоў настолькі ўважлівых, як тыя, што атачаюць убогага селяніна, што расказвае байку ў сваёй хаце... Баечнік амаль заўсёды сам выступае ў падзеях байкі й адыгрывае частку сваёй драмы. Часам ён дае зразумець, што самае важнае, што адбылося, то гэта ён зрабіў, што ён удзельнічаў у некаторых нягодах і ўчынках сваіх герояў; часам вельмі простым спосабам ён раптам парушае ўвагу саміх слухачоў. Шматлікія з прысустных ведаюць тую байку, дзе галоўны герой ідзе шукаць цудоўную птушку, чымсьці падобную на фэнікса. Птушка тая, пралятаючы над краем славянскім, губляе пяро, адно толькі, якое герой байкі і знаходзіць. Пяро тое мела такі бляск, што, калі герой занёс яго да хаты, асьвяціла хату цалкам. У гэты момант баечнік звычайна раптам запальвае жменю драўняных габлюшак, і гэтае полымя глыбока шакуе гледачоў. У іншай байцы, калі гаворка ідзе пра крыштальны замак зачараваных княжон, сярод якіх рыцар ня можа пазнаць тую, якую шукаў, бо ўсе яны былі падобныя адна на адну, як зоркі, — селянін адчыняе дзьверы й паказвае слухачам зімовае неба, што зіхаціць зоркамі сярод празрыстых аблокаў, чыя фантастычная форма прадстаўляе гэты крыштальны замак лепш за любыя тэатральныя дэкарацыі<ref>[https://delibra.bg.polsl.pl/Content/73715/BCPS-82808_1926_Adam-Mickiewicz-T-.pdf J. Kallenbach, Adam Mickiewicz. Kraków 1897, t. I], s. 5-6.</ref>. {{арыгінал|pl|U żadnego ludu niemasz powieści fantastycznych tak bogatych, tak dziwnych i może nigdy nie zobaczy się słuchaczów tak uważnych, jak ci, co otaczają ubogiego chłopka, prawiącego bajkę w swej chacie... Bajarz prawie zawsze sam występuje w zdarzeniach opowiadanych i odgrywa część swojego dramatu. Czasem daje do zrozumienia, że co się stało najważniejszego, to on zrobił, że uczestniczył w niektórych trudach i czynach swych bohaterów; czasem bardzo prostym sposobem porusza nagle uwagę swych słuchaczów. Wielu z obecnych zna tę bajkę, gdzie bohater idzie szukać cudownego ptaka, coś w rodzaju feniksa. Ptak ten, przelatując nad krajem słowiańskim, gubi pióro, jedno tylko, które bohater bajki znachodzi. Pióro to miało taki blask, że kiedy je bohater wniósł do izby, oświeciło ją całą. W tem miejscu opowiadający zwykle zapala znienacka garść wiórów, a płomień ten wstrząsa do głębi słuchaczami. W innej bajce, kiedy przychodzi mowa o zamku kryształowym zaczarowanych księżniczek, między któremi rycerz nie może poznać tej, co szukał, bo wszystkie były podobne do siebie, jak gwiazdy — chłop naówczas otwiera drzwi i słuchaczom swoim pokazuje zimowe niebo, iskrzące się gwiazdami wśród przejrzystych obłoków, których fantastyczny kształt przedstawia ów zamek kryształowy lepiej, niż jakiekolwiek dekoracje teatralnie.}}}} === Віленскі ўнівэрсытэт === У 1815 годзе Міцкевіч выехаў у [[Вільня|Вільню]] навучацца ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] — галоўнай навучальнай установе былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], дзе пазьней вывучаў гуманістычныя навукі. Складанае матэрыяльнае становішча пасьля сьмерці бацькі схіліла яго да навучаньня ва ўнівэрсытэцкай настаўніцкай сэмінарыі, што пасьля гарантавала працу ў расейскіх школах. Навучаньне скончыў у 1819 годзе з тытулам магістра<ref>[http://univ.gda.pl/~literat/autors/mick.htm Biblioteka Lit. Polskiej, Un. Gdański]</ref>. Падчас навучаньня першапачаткова жыў у свайго стрыечага брата {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Міцкевіч|Юзэфа Міцкевіча|pl|Józef Mickiewicz (fizyk)}}, уласна дэкана настаўніцкай сэмінарыі пры Віленскім ўнівэрсытэце, а таксама знакамітага выкладніка фізыкі. Відаць, дзякуючы яго заступніцтву ў 1815 годзе Адам быў прыняты на матэматычна-фізычны факультэт. Адаму зайздросьцілі аднакурсьнікі, бо студэнты матэматычна-фізычны факультэту атрымлівалі бясплатны інтэрнат і 15 рублёў кішэнных грошай у месяц, але жыў Адам не ў інтэрнаце, а ў маленькай кватэры ксяндза Юзэфа (кватэра знаходзілася ў доме прафэсараў унівэрсытэту). Ксёндз Юзэф Міцкевіч быў на той момант ужо цяжка хворы й некаторыя падазравалі, што Адам чакае яго сьмерці, каб завалодаць сьціплым багацьцем стрыечнага брата. Таму, каб спыніць падазрэньні, Адам неўзабаве пераехаў да свайго сябра [[Ян Чачот|Яна Чачота]]. Пасьля некалькіх месяцаў навучаньня на факультэце матэматыкі й фізыкі Адам Міцкевіч перайшоў на факультэт літаратуры й вольных мастацтваў, што цікавала яго больш. Падчас навучаньня ў Віленскім унівэрсытэце ў кастрычніку 1817 году разам з [[Тамаш Зан|Тамашам Занам]] і суполкай сяброў стварыў [[Таварыства філяматаў]], якое было арганізаванае паводле масонскага ўзору і пасьля пераўтварылася ў змоўніцкую нацыянальна-патрыятычную арганізацыю. У гэты час Міцкевіч таксама напісаў праграмныя вершы («[[Ода да маладосьці]]», 1820 і іншыя). Саюз філяматаў і створаныя крыху пазьней «[[Таварыства філярэтаў]]» і «[[Прамяністыя]]» служылі асьветніцка-патрыятычнай працы тагачаснай віленскай моладзі. Гэтыя арганізацыі ў 1822 годзе налічвалі больш за 200 сябраў. Неўзабаве актыўная дзейнасьць арганізацыяў прыцягнула ўвагу ўладаў, што пазьней стане адным з чыньнікаў высылкі Міцкевіча ў Расею. Адзначаецца, што Міцкевіч размаўляў па-польску, па-француску, па-італьянску, па-нямецку, па-ангельску, па-лацінску ды па-грэцку<ref name=mirachycki>{{Кніга|аўтар =Леў Мірачыцкі. |частка = |загаловак =Светлым ценем Адама Міцкевіча. Эміграцыя з Наваградчыны |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Мінск |выдавецтва =ВЦ "Бацькаўшчына" |год =1994 |том = |старонкі =22 |старонак = |сэрыя = |isbn =985-6026-04-0 |наклад =21000 }}</ref>. У сваіх успамінах, Максіміліян Маркс, які ў выгнаньні камунікаваў з былымі студэнтамі Віленскага ўнівэрсытэту, узгадываў: {{Цытата|Трэба заўважыць, што ягоннае першае каханьне да дзяўчыны Марыі Верашчакі, што так доўга яго натхняла, узьнікла і умацавалася сьпяваньнем зь ёю беларускіх песень.<ref name=marks>{{Кніга|аўтар =Максіміліян Маркс |частка = |загаловак =Записки старика |арыгінал = |спасылка = |адказны =под. ред. П. Глушковского, С. Леончика, А. Яскульского |выданьне = |месца =Cанкт-Петербург |выдавецтва =Польский культурный центр в Москве. Издательство «Алетейя»|год =2021 |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn =978-5-00165-279-3 |наклад = }}</ref>}} У 1819 годзе па заканчэньні ўнівэрсытэту пачаў працаваць настаўнікам у [[Коўна|Коўне]], дзе жыў да 1823 году. Падчас знаходжаньня ў Коўне напісаў дысэртацыю, за якую ў 1822 годзе атрымаў тытул магістра філязофіі. У той самы час быў ініцыяваны да ступені чалядніка ў [[масонства|масонстве]]<ref>Ludwik Hass. ''Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej XVIII i XIX wieku'' [[Уроцлаў|Wrocław]] 1982 s. 284{{ref-pl}}</ref>. У пэрыяд настаўніцтва ў Коўне Міцкевіч закахаўся ў [[Марыля Верашчака|Марылю Верашчаку]] з [[Карчова|Туганавічаў]] Наваградзкага павету, зь якой пазнаёміўся ў 1818 годзе падчас летніх вакацыяў, калі гасьцяваў у маёнтку Верашчакаў непадалёку ад [[Наваградак|Наваградку]]. Нягледзячы на іх узаемныя пачуцьці і прыяцельскія стасункі Міцкевіча зь сям’ёй Марылі, ейныя бацькі вымагалі выкананьня раней зробленых заручынаў з графам Путкамэрам. Самыя пяшчотныя лірычныя вершы Адам Міцкевіч прысьвяціў свайму першаму каханьню. Сьляды гэтага нерэалізаванага каханьня можна знайсьці ў вядомых вершах Міцкевіча «Да М…» і «Да сяброў», балядах «Сьвіцязь», «Сьвіцязянка» ды «Рыбка». === Турма, высылка і эміграцыя === [[Файл:Wańkowicz Adam Mickiewicz.jpg|міні|200пкс|«[[Міцкевіч на скале Аю-Даг]]», [[Валенці Ваньковіч]], 1828]] У час працы на радзіме Адам Міцкевіч падаў хадайніцтва пра дадатковы адпачынак і паездку за мяжу. Адпачынак яму далі, але замежную вандроўку не дазволілі. Калі ён у кастрычніку 1823 году паехаў у Вільню, яго арыштавала сьледчая камісія пад кіраўніцтвам [[Мікалай Навасільцаў|Мікалая Навасільцава]], створаная з мэтай спыніць патрыятычны рух «польскай моладзі ў Літве». Адам Міцкевіч быў заключаны ў турму, якая разьмяшчалася ў памяшканьні былога базыльянскага кляштару Святой Тройцы, дзе правёў некалькі месяцаў. Падчас сьледзтва [[Таварыства філярэтаў|філярэты]] зрабілі ўсё магчымае, каб адвесьці ад Міцкевіча абвінавачаньні, але ён усе ж быў прыгавораны да высылкі ў глыб [[Расея|Расеі]]. У красавіку 1824 году Міцкевіч быў выпушчаны з турмы на парукі. У кастрычніку 1824 быў высланы ў выгнаньне з Літвы. Праз некалькі гадзін пасьля атрыманьня ўказу 22 кастрычніка 1824 г. аб высланьні ён напісаў верш у альбом, які належаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Саламея Славацкая|Саламеі Славацкай|pl|Salomea Słowacka}}, маці [[Юльюш Славацкі|Юльюшам Славацкім]]{{Заўвага|У 1975 г. верш пакладзены на музыку на польскай і расейскай мовах савецкім кампазытарам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Давыд Тухманаў|Давыдам Тухманавым|be|Давыд Фёдаравіч Тухманаў}}.}}<ref>А. Мицкевич. Стихотворения. Поэмы — М.: Художественная литература, 1979—495 с (Классики и современники. Поэтическая библиотека), С. 122, 340. </ref>. 8 лістапада 1824 году Міцкевіч прыбыў у [[Пецярбург]] за прызначэньнем. У чаканьні прысуду Міцкевіч сышоўся з [[Дэкабрысты|дэкабрыстамі]] (К. Рылеевым ды А. Бястужавым) і атрымаў нават даручэньне зблізіць расейскіх рэвалюцыянэраў з патрыётамі Польшчы і Літвы. Ён актыўна ўдзельнічаў у так званых «расейска-польскіх перамовах» паміж дэкабрысцкім «Паўднёвым» і «Польскім патрыятычным» таварыствамі. Вырашэньне з прызначэньнем месца высылкі зацягнулася, і Міцкевіч паехаў у [[Крымская паўвыспа|Крым]], дзе напісаў паэтычны цыкль «Крымскія санэты» і шэраг вершаў. Увесь пэрыяд патрыятычнай віленска-ковенскай маладосьці і высылкі ў глыб Расеі адбіўся пазьней у напісаных падчас побыту ў [[Дрэздэн]]е, трэцяй часткі «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]». Канцавы Ўступ З-яй часткі «Дзядоў», «Да сяброў маскалёў» мелі асабісты характар{{Заўвага|«Да сяброў маскалёў» Міцкевіча было алюзыяй на апублікаваную ў Маскве паэму Пушкіна «На ўзяцьце Варшавы» (1831). Пушкін у гэты час ужо відавочна зьмяняе погляды з дэмакратычных, якія меў падчас знаёмства зь Міцкевічам, на [[манархізм|манархічныя]], [[шавінізм|шавіністычныя]]<ref>Jan Kucharzewski, Od białego do czerwonego caratu, t. I, Warszawa 1998, s. 153.</ref>.}}. Міцкевіч зьвярнуўся ў іх беспасрэдна да вядомых у Расеі дэкабрыстаў і верагодна [[Аляксандар Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. === Жыцьцё ў Расеі === [[Файл:Zinaida Volkonskaya's salon.jpeg|значак|225px|справа|Аляксандар Пушкін і іншыя госьці слухаюць Адама Міцкевіча ў літаратурным салоне княгіні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зінаіда Валконская|Зінаіды Валконскай|ru|Волконская, Зинаида Александровна}} (мастак Рыгор Мясаедаў)]] У Расеі Міцкевіч жыў у Санкт-Пецярбурзе. З лютага па сакавік 1825 году жыў у [[Адэса|Адэсе]]<ref>А. А. Лойка. Міцкевіч Адам // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3}} С. 650.</ref>. Пасьля Адэсы, да лістапада 1825 году Адам Міцкевіч жыў у [[Крым]]е, дзе напісаў знакамітыя «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Крымскія санэты||pl|Sonety krymskie}}»<ref>[[Чэслаў Мілаш|Czesław Miłosz]] (1983). [https://books.google.se/books?id=R-MkT9vavwIC&pg=PA230&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The History of Polish Literature]. University of California Press. p. 218. ISBN 978-0-520-04477-7</ref>. Са сьнежня 1825 году месцам жыхарства паэта стала [[Масква]], з лістапада 1827 году зноў жыў Пецярбурзе. У Расеі зблізіўся з удзельнікамі [[Дэкабрысты|дэкабрыскага руху]] ([[Кандрат Рылееў|К. Ф. Рылееў]], [[Аляксандар Бястужаў|А. А. Бястужаў]]), са значнымі расейскімі пісьменьнікамі і паэтамі ([[Аляксандр Пушкін|А. С. Пушкін]], [[Антон Дэльвіг|А. А. Дэльвіг]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Кірэеўскі|І. В. Кірэеўскі|ru|Киреевский, Иван Васильевич}}, браты {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ксэнафонт Палявой|Ксэнафонт|ru|Полевой, Ксенофонт Алексеевич}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Палявой|Мікалай Палявыя|ru|Полевой, Николай Алексеевич}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзмітры Венявіцінаў|Д. У. Венявіцінаў|ru|Веневитинов, Дмитрий Владимирович}}, [[Яўген Баратынскі|Я. А. Баратынскі]]), з бібліёграфам і знакамітым аўтарам эпіграм {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Сабалеўскі|С. А. Сабалеўскім|ru|Соболевский, Сергей Александрович}}, таксама сябраваў з паэтам [[Адольф Янушкевіч|А. М. Янушкевічам]]. Асабліва блізкія сяброўскія адносіны звязалі Міцкевіча з паэтам і журналістам князем [[Пётр Вяземскі|Пятром Андрэевічам Вяземскім]], які стаў першым перакладчыкам на расейскую мову «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Крымскія санэты|Крымскіх санэтаў|pl|Sonety krymskie}}»<ref>Т. Липич, В. Липич, Романтизм в русско-польском диалоге культур первой половины XIX века // Rocznik Instytutu Polsko-Rosyjskiego=Ежегодник Русско-польского института, No 1 (2) 2012</ref>. Нарэшце маскоўскі ваенны генэрал-губэрнатар залічыў Міцкевіча ў сваю канцылярыю. У Маскве паэт даведаўся пра [[Паўстаньне дэкабрыстаў|паўстаньне на Сэнацкай плёшчы]] і жорсткую расправу над дэкабрыстамі. Але расейцы сваёй падтрымкай не далі яму аплакваць лёс сяброў-паўстанцаў у адзіноце. У Маске Адам Міцкевіч пазнаёміўся й часта сустракаўся з пісьменьнікам [[Генрык Жавускі|Генрыкам Жавускім]]. Вясной 1826 году рэдактар «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Маскоўскі тэлеграф|Маскоўскага тэлеграфа|ru|Московский телеграф}}» Мікалай Палявой увёў Міцкевіча ў маскоўскае літаратурнае асяродзьдзе і ён стаў частым госьцем славутага салёну княгіні-паэтэсы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зінаіда Валконская|Зінаіды Валконскай|ru|Волконская, Зинаида Александровна}}, зблізіўся там з Баратынскім, Венявіцінавам, Вяземскім, Пагодзінам, пазнаёміўся з [[Аляксандар Пушкін|Аляксандрам Пушкінам]]. Адносіны Міцкевіча з Пушкіным характарызаваліся глыбокай узаемапавагай і прызнаньне паэтычнага таленту. Валодаючы рэдкім дарам імправізацыі, Міцкевіч захапляў сваім майстэрствам Пушкіна. Падчас адной зь імправізацый на францускай мове (расейскую мову Адам Міцкевіч вывучыць праз год жыцьця ў Расеі й будзе размаўляць на ёй без акцэнту) Пушкін сарваўся зь месца, ускудлаціў валасы і выгукнуў: {{Цытата|Які геній! Які сьвятарны агонь! Што я ў параўнаньні зь ім!}} Пераклады твораў Міцкевіча на [[Расейская мова|расейскую мову]] зьявіліся ў «Московском телеграфе» і мелі вялікі посьпех у расейскай публікі. Міцкевіч меў намер пачаць выданьне часопіса або газэты на польскай мове, але ўлады адмовілі яму. Таксама ў гэты час паэт пазнаёміўся з Марыяй Шыманоўскай і яе дачкой Цэлінай, але ня ведаў, што маленькая Цэліна пазьней стане ягонай жонкай. У гэты час пісьменьнік перажыў яшчэ адну драму. У салёне Валконскай ён пазнаёміўся з [[Караліна Паўлава|Каралінай Яніш]] (пазьней вядомая паэтка і перакладніца Паўлава) і вырашыў ажаніцца зь ёй, але яе бацькі адмовілі яму. Сур’ёзнай працай гэтага часу была паэма «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]», якую ён пачаў пісаць у Маскве, а скончыў у Пецярбургу. Яго баляды «Ваявода» і «Будрыс і яго сыны» («Тры Будрысы») Аляксандар Пушкін пераклаў на расейскую мову. === Ад’езд Міцкевіча ў Эўропу === [[Файл:Adam mickiewicz 550.jpg|міні|200пкс|Партрэт Адама Міцкевіча, 1849]] [[Файл:Adam Mickiewicz and Antoni Edward Odyniec on Vesuvius (95345571).jpg|значак|''[[Міхал Эльвіра Андрыёлі]]''. [[Антоні Эдвард Адынец|Антоні Адынец]] і Міцкевіч на [[Вэзувіё|Вэзувію]]" 1881 год.]] У траўні 1829 пакінуў Расею перад тым, як быў падпісаны загад імпэратара аб забароне выезду. Пасьля сасланьня і дазволу зьехаць за мяжу Міцкевіч падарожнічаў па [[Эўропа|Эўропе]]. Спачатку ў 1829 годзе на ангельскім параходзе «Георг IV» ён накіраваўся ў [[Нямеччына|Нямеччыну]], наведаў [[Любэк]], [[Гамбург]] ды [[Бэрлін]], у якім эмігранты з Рэчы Паспалітай зладзілі яму ўрачыстую сустрэчу. Міцкевіч наведаў некалькі лекцыяў Гегеля ва ўнівэрсытэце. У [[Прага|Празе]] пазнаёміўся з [[Вацлаў Ганка|Вацлавам Ганкам]]. Пачаў вучыць [[чэская мова|чэскую мову]], таксама зацікавіўся постацю [[Ян Жыжка|Яна Жыжкі]], аб якім хацеў напісаў паэму. У Карлсбадэне (Карлавых Варах) выпадкова сустрэў [[Антоні Эдвард Адынец|Антонія Эдварда Адынца]], які суправаджаў паэта ў ягоных далейшых падарожжах, у тым ліку ў [[Швайцарыя|Швайцарыю]] ды [[Італія|Італію]]. Разам яны наведалі Гётэ. Таксама Міцкевіч змог пабачыць [[Фрыдрых Шлегель|Шлегеля]]. Перайсьці з Швайцарыі ў Італію сябры вырашылі пехатой. Пабывалі ў Вэнэцыі, Фэрары, Балёньні ды Флярэнцыі. Асабліва вялікае ўражаньне на Міцкевіча зрабіў [[Рым]], пра што ён пісаў у лістах да [[Францішак Геранім Малеўскі|Францішка Малеўскага]]. Спыніўшыся ў Рыме, Міцкевіч вывучаў працы старажытых гісторыкаў, а таксама паэт шмат перапісваўся з сваімі землякамі, якіх лёс раскідаў па ўсім сьвеце. Але Міцкевіч ня змог уседзець на месцы і вярнуўся ў жніўні 1830 году ў Швайцарыю, дзе сустрэўся з паэтам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зыгмунт Красінскі|Зыгмунтам Красінскім|pl|Zygmunt Krasiński}}<ref>Kazimierz Wyka, «Mickiewicz, Adam Bernard», Polski Słownik Biograficzny, vol. XX, 1975, p. 697</ref>. У 1831 годзе прыехаў у [[Вялікая Польшча|Вялікапольшчу]] з намерам перайсьці мяжу і вярнуцца да ахопленага паўстаньнем [[Царства Польскае|Царства Польскага]], але ў рэшце рэшт паэт застаўся ў [[Дрэздэн]]е да 1832 году, дзе сустрэў багата землякоў, якія эмігравалі. Такім чынам, пачынаючы з сакавіка 1832 г. Міцкевіч некалькі месяцаў знаходзіўся ў Дрэздэне, менавіта ў [[Саксонія|Саксоніі]], дзе напісаў трэцюю частку сваёй паэмы «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]». [[Файл:David d'Angers - Adam Mickiewicz.jpg|значак|зьлева|170px|Адам Міцкевіч, скульптура 1835 году]] У 1832 годзе з Дрэздэну паэт накіраваўся ў [[Парыж]], куды прыехаў 31 ліпеня й дзе пачаў супрацоўнічаць з эміграцыйнымі дзеячамі, пісаў артыкулы і публіцыстычныя лісты. Тут ён сустракае старога сябра [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейка]]<ref>Kazimierz Wyka, «Mickiewicz, Adam Bernard», Polski Słownik Biograficzny, vol. XX, 1975, p. 698</ref>. Разам з [[Іяхім Лялевель|Іяхімам Лялевелем]] адзін з лідараў дэмакратычнага крыла эміграцыі з тэрыторыі Рэчы Паспалітай. З 2 сьнежня 1832 г. — намесьнік старшыні [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства літоўскіх і рускіх зямель]], у якім 24 верасня 1832 г. выбраны кіраўніком гістарычна-літаратурнай сэкцыі<ref>Швед, В. Таварыства літоўскіх і рускіх зямель / Вячаслаў Швед // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 492.</ref>. Рэдагаваў часопіс «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Pielgrzym Polski||pl|Pielgrzym Polski}}». У 1839—1840 быў прафэсарам лацінскай літаратуры ў швайцарскай [[Лязана|Лязане]], а пакінуўшы Лязану, ён стаў ганаровым прафэсарам Лязанскай акадэміі. У 1840 годзе ўзначаліў катэдру славянскіх моваў у «Калеж дэ Франс» (''Collège de France''), дзе праводзіў так званыя [[парыскія лекцыі]] На лекцыі Міцкевіча хадзіла вялікая колькасьць дзеячоў і мысьляроў, у тым ліку і француская літаратарка [[Жорж Санд]]{{Заўвага|У 1840 г., разам з [[Фрыдэрык Шапэн|Фрыдэрыкам Шапэнам]] <ref>[https://culture.pl/pl/tworca/fryderyk-chopin Fryderyk Chopin]</ref>.}}. У 1841—1844 гадох быў прэзыдэнтам Гістарычнага факультэту Літаратурнага таварыства ў Парыжы<ref>Anna Mazanek, Towarzystwo Historyczno-Literackie, w: Literatura Polska, przewodnik encyklopedyczny, [[Варшава|Warszawa]] 1985, t. II, s. 482.</ref>. З боку грамадзкай пазыцыі і актыўнасьці ў польскіх патрыятычных асяродках Адама Міцкевіча лічылі за галоўнага прадстаўніка так званай Вялікай Эміграцыі. У Парыжы пасябраваў з фатографам Міхалам Швайцэрам, а ў 1841 годзе зьвязаўся з прадстаўніком плыні польскага [[мэсіянізм]]у — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андрэй Тавянскі|Андрэем Тавянскім|pl|Andrzej Towiański}} і зрабіўся яго галоўным прапагандыстам і кіраўніком створанага Тавянскім « {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кола Божай Справы||pl|Koło Sprawy Bożej}}». У 1844 годзе францускія ўлады абвінавацілі Міцкевіча ў прапагандзе [[тавянізм]]у з нагоды: палітычнага ўхілу яго лекцыі (усхваленьня Напалеона), у сваіх лекцыях агучваў погляды яўна [[Каталіцтва|антыкаталіцкія]] (4-я лекцыя) — крытыкаваў Каталіцкую Царкву за адыход ад хрысьціянскіх прынцыпаў. Мэсіянскі элемэнт супярэчыў каталіцкаму вучэньню, і некаторыя з твораў Міцкевіча былі ўнесены ў сьпіс забароненых касьцёлам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Індэкс забароненых кнігаў|кнігаў|en|Index Librorum Prohibitorum}}, хоць і Міцкевіч, і Тавянскі рэгулярна наведвалі каталіцкую імшу й заахвочвалі да гэтага сваіх пасьлядоўнікаў <ref>[https://books.google.se/books?id=Uj2UaAKuE8YC&pg=PA101&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Robert E. Alvis (2005). Religion and the rise of nationalism: a profile of an East-Central European city. Syracuse University Press. p. 101. ISBN 978-0-8156-3081-4.]</ref>. У 1846 г. Міцкевіч разарваў адносіны з Тавянскім пасьля ўздыму рэвалюцыйных настрояў у Эўропе, які выявіўся ў такіх падзеях, як {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кракаўскае паўстаньне||pl|Powstanie krakowskie}} ў лютым 1846 г. Міцкевіч крытыкаваў пасыўнасьць Тавянскага й вярнуўся да традыцыйнага каталіцкага касьцёлу<ref>Kazimierz Wyka, «Mickiewicz, Adam Bernard», Polski Słownik Biograficzny, vol. XX, 1975, p. 702</ref>. У 1847 г. Міцкевіч пасябраваў з амэрыканскай журналісткай, крытыкам і абаронцай правоў жанчын {{Артыкул у іншым разьдзеле|Маргарэт Фулер||en|Margaret Fuller}}<ref>Kazimierz Wyka, «Mickiewicz, Adam Bernard», Polski Słownik Biograficzny, vol. XX, 1975, p. 703</ref>. У сакавіку 1848 г. ён быў у складзе польскай дэлегацыі, якую прыняў на аўдыенцыі Папа [[Пій ІX]], якога Міцкевіч прасіў падтрымаць паняволеныя народы й {{Артыкул у іншым разьдзеле|Француская рэвалюцыя 1848 году|Францускую рэвалюцыю 1848 г. |fr|Révolution française de 1848}}. Неўзабаве, падчас «[[Вясна народаў|Вясны народаў]]» (1848) у [[Італія|Італіі]] ў красавіку 1848 г., ён арганізаваў вайсковы атрад — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Легіён Міцкевіча||en|Mickiewicz Legion}} — для падтрымкі паўстанцаў, спадзеючыся вызваліць польскія й іншыя славянскія землі<ref>[[Чэслаў Мілаш|Czesław Miłosz]] (1983). [https://books.google.se/books?id=R-MkT9vavwIC&pg=PA230&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The History of Polish Literature]. University of California Press. p. 30. ISBN 978-0-520-04477-7</ref>. Атрад так і ня стаў дастаткова вялікім, каб быць чымсьці большым, чым сымбаль. У сьнежні 1848 г. Адаму Міцкевічу таксама прапаноўвалі пасаду ў [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскім унівэрсытэце]] у [[Кракаў|Кракаве]], які знаходзіўся пад уладай [[Аўстрыйская імпэрыя|Аўстрыі]], але прапанова была неўзабаве адклікана пад ціскам аўстрыйскіх уладаў. Зімой 1848-49 гг., польскі кампазытар [[Фрыдэрык Шапэн]]{{Заўвага|Больш за дзясятак гадоў раней Шапэн паклаў на музыку два вершы Міцкевіча (гл. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Польскія песьні Фрыдэрыка Шапэна||pl|Pieśni op. 74 (Chopin)}}).}} у апошнія месяцы свайго жыцьця наведаў свайго хворага суайчыньніка й супакойваў нэрвы паэта сваёй фартэпіяннай музыкай<ref>Zdzisław Jachimecki, "Chopin, Fryderyk Franciszek, " Polski słownik biograficzny, vol. III, Kraków, Polska Akademia Umiejętności, 1937, s. 424.</ref>. Сам Шапэн наступным чынам успамінаў гэтыя падзеі: {{Цытата|Зноў бачуся зь Міцкевічам, ён днямі быў у мяне, ведаю, навошта ён прыязджае, і зараз сяду граць. Нядаўна я доўга граў яму, баяўся на яго глядзець, і чую, што ён плача. Адыходзячы, ён сьціснуў мяне за галаву (...) і вымавіў першыя словы таго вечара: Дай Бог табе здароўя! Вы мяне расчулілі... Ён ня скончыў, бо сьлёзы зноў затрымаліся ў горле.<ref>Stanisław Krawczyński, Zaklęty świat chopinowskich dźwięków, „Alma Mater” nr 130–131, grudzień-styczeń 2010–2011, s. 36.</ref>}} Восеньню 1848 году Міцкевіч вярнуўся ў [[Парыж]], дзе супольна з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ксавэры Браніцкі (1816-1879)|Ксавэрыям Браніцкім|pl|Ksawery Branicki (1816–1879)}} стаў адным з заснавальнікаў і галоўным рэдактарам «{{Артыкул у іншым разьдзеле|La Tribune des Peuples|Трыбуны народаў|pl|La Tribune des Peuples}}» (''Tribune des Peuples''). Артыкулы Міцкевіча падтрымлівалі ідэі дэмакратыю й сацыялізм, а таксама многія ідэалы [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыі]] і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Першая Француская імпэрыя|напалеонаўскай эпохі|fr|Premier Empire}}, хоць ён і не меў ілюзыяў адносна ідэалізму [[Банапарты|банапартаў]]. Ён падтрымліваў аднаўленьне {{Артыкул у іншым разьдзеле|Другая Француская імпэрыя|Францускай імпэрыі|fr|Second Empire}} ў 1851 годзе. У выніку інтэрвэнцыі расейскай амбасады ў Парыжы, часопіс быў зачынены за агучваньне радыкальных грамадзкіх поглядаў. Аднаўленьне Другой Францускай Імпэрыі распаліла надзею Міцкевіча на новы канфлікт з Расейскай Імпэрыяй і новую цікавасьць Эўропы да польскай справы. Яго апошні твор магчыма напісаны лацінскай одай у гонар [[Напалеон III Банапарт|Напалеона ІІІ Банапарта]]. У 1851 годзе быў адданы пад нагляд паліцыі. У 1852 г. быў адпраўлены ў адстаўку разам з [[Жуль Мішле|Жулем Мішле]] і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдгар Кінэ|Эдгарам Кінэ|ru|Кинэ, Эдгар}}. З 1852 году працаваў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бібліятэка Арсэналу|Бібліятэцы Арсэналу|fr|Bibliothèque de l'Arsenal}}. Там яго наведаў іншы паэт, [[Цыпрыян Каміль Норвід]], які напісаў пра гэтую сустрэчу ў сваёй працы «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Чорныя кветкі| Czarne kwiaty. Białe kwiaty|pl|Czarne kwiaty}}»; там жа памерла жонка Міцкевіча Цэліна. === Апошнія гады жыцьця === [[Файл:Adam Mickiewicz by Jan Mieczkowski.jpg|значак|зьлева|Адам Міцкевіч, 1850-я гг.]] [[Файл:Adam Mickiewicz with Sadik Pasha in Turkey.JPG|значак|справа|Адам Міцкевіч з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхал Чайкоўскі|Міхалам Чайкоўскім|uk|Чайковський Михайло Станіславович}} (Садыкам-пашой) у Турцыі, акварэль {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юльюш Косак|Юльюша Косака|pl|Juliusz Kossak}}]] Адам Міцкевіч з надзеяй сустрэў пачатак {{Артыкул у іншым разьдзеле|Крымская вайна|Крымскай вайны|fr|Guerre de Crimée}}, якая магла прывесьці да аднаўленьня [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У жніўні 1854 годзе падчас побыту ў [[Аляндзкія астравы|Аляндах]] Міцкевіч стварае свой апошні твор, [[лацінская мова|лацінамоўную]] [[ода|оду]] Ad Napolіonem ІІІ Caesarem Augustum Ode іn Bomersundum captum, якая ушаноўвала [[Напалеон ІІІ Банапарт|Напалеона ІІІ]] і сьвяткавала брытанска-францускую перамогу над Расеяй у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бітва пры Бамарсундзе|бітве пры Бамарсундзе|ru|Битва за Бомарсунд}}. Па вяртаньні ў Парыж, эміграцкае кола з зямель былой Рэчы Паспалітай, згуртаванае вакол з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Гатэль Лямбэрт|гатэлю Лямбэрт|fr|Hôtel Lambert}}, пераканала яго зноў заняцца палітычнай дзейнасьцю. Яшчэ ў кастрычніку 1863 году, неўзабаве пасля пачатку Крымскай вайны, францускі ўрад даручыў яму дыпляматычную місыю. Ён пакінуў Парыж 11 верасьня 1855 году й 22 верасьня таго ж году прыбыў у [[Канстантынопаль]], у [[Асманская імпэрыя|Асманскую імперыю]]. Там, супрацоўнічаючы з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхал Чайкоўскі|Міхалам Чайкоўскім|uk|Чайковський Михайло Станіславович}} (Садык-паша), ён пачаў арганізоўваць польскія сілы для барацьбы пад асманскім камандаваньнем супраць Расейскай імпэрыі. Са сваім сябрам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Арман Леві|Арманам Леві|fr|Armand Lévy (militant)}} ён таксама заняўся арганізацыяй габрэйскага легіёну. === Сьмерць і пахаваньне === [[Файл:İstanbul 6137.jpg|значак|справа|Часовая магіла Міцкевіча пад яго [[стамбул]]ьскай кватэрай, цяпер там месьціцца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Музэй Адама Міцкевіча (Cтамбул)|музэй|be|Музэй Адама Міцкевіча (Стамбул)}} Адама Міцкевіча]] У верасьні 1855 году, падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]], выехаў у [[Канстантынопаль]], каб ствараць польскія аддзелы Легіёну польскага, а таксама складзены з габрэяў так званы «габрэйскі легіён» дзеля змаганьня з Расейскай імпэыряй. Пасяліўся ў кватэры ўдавы турэцкага капітана. Падчас адной з паездак у вайсковы лягер ён захварэў, пасьля чаго вярнуўся ў сваю кватэру на вуліцы Енішэхір у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэйоглу|Пера|en|Beyoğlu}} (цяпер Бэйоглу) раёне Канстанцінопаля і раптоўна памёр 26 лістапада 1855 года. Прычынай раптоўнай сьмерці магла быць [[эпідэмія]] [[халера|халеры]] (верагодна ад самой хваробы, хоць апошнім часам сустракаюцца вэрсіі, што паэт мог быць атручаны мыш’яком<ref>Monika Florek-Moskal: [https://web.archive.org/web/20140202105102/http://www.wprost.pl/ar/130780/Prawdziwe-przyczyny-smierci-Chopina-i-innych-wielkich-Polakow/ Prawdziwe przyczyny śmierci Chopina i innych wielkich Polaków]. wprost.pl, 2008-06-01</ref> або ў выніку [[інсульт]]у). Пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Тадэвуш Бой-Жэленскі||pl|Tadeusz Boy-Żeleński}} і іншыя меркавалі, што палітычныя ворагі маглі атруціць Міцкевіча, доказаў гэтаму няма, і ён, верагодна, заразіўся халерай, якая забрала ў той час іншыя жыцьці. Перад смерцю сказаў свайму сябру Служальскаму, калі той спытаўся, ці не хоча ён што-небудзь перадаць дзецям: «Няхай любяць адно аднаго», — і праз некалькі хвілін дадаў ледзь чутным шэптам: «Заўсёды!». Многія біёграфы мяркуюць, што сьмерць Міцкевіча зьявілася вынікам палітычных інтрыгаў. Спрэчкі выклікала ня толькі незразумелая прычына сьмерці. Прычынай сварак вакол труны паэта стала месца яго спачыну — часовае, бо меркавалася, што ў будучым ягонае цела перавязуць і яно будзе спачываць на Радзіме. Была прапанавана пахаваць паэта альбо ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Катэдральны сабор Сьвятога Духу (Стамбул)|стамбульскім касьцёле|en|Cathedral of the Holy Spirit}}, альбо на могілках ў новаствораным польскім паселішчы, пазьней названым {{Артыкул у іншым разьдзеле|Паланэзкьой|Адамполем|pl|Polonezköy}}. Князь [[Адам Чартарыйскі]], аднак, вырашыў пахаваць паэта ў Францыі. Забальзамаванае цела паклалі ў тры труны: цынкавую й дзьве драўляныя. Пасьля месяцу падрыхтоўкі францускі цеплаход Эўфрат зь целам 30 ці 31 сьнежня 1855 году выправіўся ў Францыю, 7 студзеня карабель прыбыў у [[Марсэль]]<ref>[https://www.mickiewiczstambul.com/smierc-i-ostatnia-droga-mickiewicza/ Śmierć i ostatnia droga Mickiewicza (Muzeum Adama Mickiewicza w Stambule)]</ref>. Цела паэта было перавезенае ў [[Парыж]] і 21 студзеня 1856 году пахаванае на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Манмарсі|могілках дэ Шампо ў Манмарсі|fr|Montmorency (Val-d'Oise)}}, а 4 ліпеня 1890 году могілка паэта была перанесена ў [[Вавэль]]скі катэдральны [[Сабор Сьвятых Станіслава і Вацлава]], што стала нагодай да палітычнае маніфэстацыі<ref>Antoni Kleczkowski: Złożenie zwłok Adama Mickiewicza na Wawelu dnia 4go Lipca 1890 roku. Książka pamiątkowa z 22 ilustracyami. Kraków: 1890, s. 5, 11.</ref>. Паэт быў перапахаваны ў ганаровай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Крыпта паэтаў-вешчуноў на Вавэлі|Крыпце паэтаў-вешчуноў на Вавэлі|pl|Krypta Wieszczów Narodowych na Wawelu}}. == Асабістае жыцьцё == [[Файл:Pożegnanie Mickiewicza z Marylą.jpg|значак|зьлева|Развітаньне Адама Міцкевіча з Марыляй Верашчакай, 1889.]] Першым вядомым каханьнем Адама Міцкевіча стала таямнічая Анеля, зь якую ён сустрэў вясной 1817 году. У захаваным лісьце да [[Ян Чачот|Яна Чачота]] Міцкевіч пісаў: ''«У новым лісьце не пішы нічога з іроніяй і ня лай маёй Анелі. Ах! Калі б я ведаў, ніколі б гэтага не пісаў. Добра, аднак, што ты ня бачыў яе, і зычу табе, каб ты ня надта цікавіўся, ці прыгожая. Хочаш убачыць яе? Нічога табе ня дасьць, што заспакоіш сваю цікавасьць, а спакой можаш страціць. Ня думай, што калі ў цябе спакайнейшы тэмпэрамэнт і больш разважлівасьці, то ты вольны ад каханьня. Раней ці пазьней даведаесься, што яно ёсьць»''<ref>Ліст Яну Чачоту. 25.06.1817., Выбраныя творы / Уклад. К. Цвірка. Мн., 2003.</ref> Стасункі паміж імі доўжыліся некалькі месяцаў, Анеля жадала шлюбу, але Адам відавочна гэтага не хацеў. У захаваным фрагмэнце лісту да [[Ян Чачот|Яна Чачота]] яскрава відаць, наколькі рэалістычна паэт ацэньваў сытуацыю, пішучы, між іншым:{{Цытата|Яна ўмела прыгожымі фарбамі маляваць наша будучае шчасьце. Я задрыжаў, калі ўспомніў, што мне трэба будзе прачнуцца ад гэтых салодкіх сноў. [...] Я прасіў яе альбо забыцца пра мяне, альбо заставацца пастаяннай і не прымушаць мяне сваёй упартасьцю лічыць усё нявызначаным. [...] Я пачаў плакаць, цалаваць ёй рукі, запэўніваць яе, што мне гэта каштавала даражэй, чым ёй, што я гатовы ахвяраваць усім, але я не стаў бы ахвяраваць яе лёсам і шчасьцем па неасьцярожнасьці. [...] Яна таксама сказала, што пойдзе за мной, кінуўшы ўсё, калі гэта будзе неабходна ці калі я гэтага захачу. Урэшце яна пераканалася, што я гаварыў разважна; яна абяцала цярпліва перанесьці расстаньне, што ніколі не сумнявалася ў маёй сталасьці, а толькі баялася расстаньня. [...] Мы абое доўга плакалі, я пайшоў а восьмай вечара ў жудасным стане.}} Летам 1820 году<ref>''Tomasz Krzywicki''. Adam poznaje Marylę // [https://books.google.by/books?id=3Eedyf3LEE4C&pg=PA164&lpg=PA164&dq=Adam+Mickiewicz+przyjecha%C5%82+do+Iszko%C5%82dzi+w+roku+1820.&source=bl&ots=md5ZjmSOXi&sig=ACfU3U0LPRVurOfjeglhhHFyOfparyHMLQ&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj8jMiT26TpAhXC16QKHevsCe4Q6AEwAHoECAoQAQ#v=onepage&q=Adam%20Mickiewicz%20przyjecha%C5%82%20do%20Iszko%C5%82dzi%20w%20roku%201820.&f=false Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie]. — Rewasz. — Pruszków, 2006. — S.164—165</ref> Адам Міцкевіч прыехаў разам з [[Тамаш Зан|Тамашам Занам]] у Туганавічы, дзе й распачалося распачалося наўзаем закаханьне ў [[Марыля Верашчака|Марылю Верашчаку]] (стрыечная сястра [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]], траюрадная сястра [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]] і [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвуша Касьцюшкі]]). Але каханьне было няспраўджанае і няшчаснае. На той момант Марыля Верашчака была ўжо заручоная з графам Ваўжынцам Путкамэрам гербу Бражаціцы, з якім пабралася шлюбам у 1821 годзе й засталася жыць у маёнтку ў [[Больцінікі|Больцініках]]. У жніўні 1821 году з нагоды імянінаў каханай Міцкевіча паўстала баляда «[[Сьвіцязянка]]». Марылі быў адрасаваны верш «Да М***», узгаданы ў «Балядах і рамансах» і ў IV частцы «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]»<ref>З. Ю. Юркевіч, [https://ecology.basnet.by/Domeiko215/sbornik_Domeyko215.pdf Продкі Ігната Дамейкі па кудзелі: новыя архіўныя здабыткі]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Файл:POL Maryla Wereszczakówna.jpg|міні|200пкс|Марыля Верашчака]] [[Файл:Henrietta Ewa Ankwiczówna.jpg|міні|200пкс|Генрыета Эва Аквіч]] [[Файл:Konstancja Lubienska (83722259) (cropped).jpg|міні|200пкс|Канстанцыя Лубенская]] [[Файл:Pan Tadeusz 1882 (21148052) (cropped).jpg|міні|200пкс|[[Талімэна (Пан Тадэвуш)|Талімэна]], ілюстрацыя да [[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]]] У 1821 годзе ў [[Коўна|Коўне]] расчараваны пасьля шлюбу Марылі з графам Путкамэрам Адам Міцкевіч закахаўся ў сваю суседку Караліну Кавальскую, якая была замужам за павятовым лекарам і мела дзяцей у шлюбе. Караліна Кавальская хоць і была старэйшая за Адама, але лічылася мясцовай прыгажуняй і на заляцаньні Адама адказала ўзаемнасьцю. Адам і Караліна пачалі сустракацца, пакуль муж муж Караліны быў у сталых ад’ездах праз працу. Аднак новае каханьне паэта было нядоўгім. На Вялікдзень высьветліліся адносіны паміж паэтам і замужняй жанчынай, а ў горадзе неўзабаве выбухнуў скандал<ref>[https://indekswkieszeni.pl/wszystkie-kobiety-adama-m-niezwykla-opowiesc-przydatna-na-maturze-z-polskiego/ Wszystkie kobiety Adama M. — niezwykła opowieść, przydatna na maturze z polskiego]</ref>. Міцкевіч вырашыў перачакаць усю сытуацыю ў Туганавічах, дзе зноў сустрэў сваю былую каханую Марылю. Іх адносіны ўспыхнулі знову й доўжыліся менш за два гады й былі напоўнены шматлікімі драматычнымі падзеямі. Як піша ў сваёй кнізе «Жанчыны ў жыцьці Міцкевіча» гісторык Славамір Копер, у верасьні 1822 г. Марыля была ў роспачы, не вытрымаўшы больш разлукі з каханым, спрабавала скончыць жыцьцё самагубствам, прыняўшы сьмяротную дозу [[ляўданум]]у (наліўкі з [[опіюм]]у)<ref>S. Koper, Kobiety w życiu Mickiewicza ; Rok wydania: 2010 ; ISBN: 978-83-11-10854-7</ref>. Менш чым праз два месяцы Міцкевіч разам са сваім сябрам Тэадорам Лазінскім (у якасьці сэкунданта) прыехаў у Больценікі й выклікаў Путкамэра на дуэль, жадаючы пазбавіцца ад суперніка. На шчасьце, графу ўдалося супакоіць імпульсыўнага паэта, што прадухіліла непатрэбнае кровапраліцьце. Закаханыя таксама хацелі разам зьбегчы за мяжу. Верагодна, аўтарам пляну быў паэт [[Ян Чачот]], блізкі сябар Адама і Марылі. Ідэя была простая: спачатку Міцкевіч павінен быў атрымаць пашпарт і пакінуць краіну, а неўзабаве да яго далучылася бы й каханая. Аднак гэтая ідэя так і не была рэалізавана<ref>Sławomir Koper [https://historia.dorzeczy.pl/xix-wiek/56435/skandale-i-romanse-adama-mickiewicza.html Skandale i romanse Adama Mickiewicza]</ref>. У Адэсе<ref>[https://budzma.org/news/adam-mitskevich-10-faktau.html Нечаканы Адам Міцкевіч: 10 фактаў пра паэта, якія здзьмухваюць бронзавы пылці]</ref> ці ў Маскве паэт сустрэў новае каханьне. Пасябраваўшы з [[Генрык Жавускі|Генрыкам Ржэвускім]], ён пазнаёміўся зь яго сястрой {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караліна Сабанская|Каралінай Ржэвускай|ru|Собаньская, Каролина}} (у замужніцтве — Сабанская){{Заўвага|Караліна Ржэвускай прыходзілася роднай цёткай знакамітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кацярына Радзівіл|Кацярыне Радзівіл|pl|Katarzyna Rzewuska}}, якая атрымала ў спадчыну ад сваячніцы авантурнасьць і сьхільнасьць да рамансаў.}}, якая была на чатыры гады старэйшая за паэта, славутая сваёй прыгажосьцю й адукаванасьцю. Адносіны Караліны Сабанскай з Адамам Міцкевічам вылучаліся асаблівай жарсьцю, менавіта гэта каханьне дала штуршок паэту для большасьці эратычных вершаў, напісаных вясной і ў сярэдзіне 1825 г., такіх як: Да D. D., Сон, Размова, Няпэўнасць, Гадзіна, Элегія, Два словы, Сватаньне, а таксама да XXII цыкля эратычных санэтаў, які паэт апублікаваў у Маскве праз год. Стасункі паэта з Каралінай былі тым дзіўныя, што сасланы з Радзімы паэт меў каханьне зь перакананай прыхільніцай Расейскай імпэрыі Каралінай, якая ўжо пазьней будзе працаваць на тайную выведку. Лісты Міцкевіча да Караліны Ржэвускай падпісаны да D.D., якія расшыфроўваюцца як да Доны Джаваны ({{мова-pl|do Donny Dżiowanny}}), бо менавіта так называла сябе Караліна Ржэвуская. У 1828 г. у Маскве паэт у салёне Валконскай пазнаёміўся з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караліна Паўлава|Каралінай Яніш|ru|Павлова, Каролина Карловна}}. Караліна была закахана ў Міцкевіча. Лісты лета 1828 году паказваюць перш за ўсё нерашучасьць Міцкевіча: ён разумеў, што Караліна кахае яго, але знаходзіў усе магчымыя прычыны (часта супярэчлівыя), каб супрацьстаяць гэтаму пачуцьцю. Ён добра ўсьведамляў цяжкасьці стварэньня сям’і, бачыў і дасканала аналізаваў прычыны сваіх ваганьняў. Тон перапіскі адлюстраваны ў лісьце зь сярэдзіны ліпеня: ''Калі б яна сапраўды была дастаткова багатая, каб утрымліваць сябе ў якасьці жонкі (бо, як вы ведаеце, я ледзь магу сябе ўтрымліваць), і калі б яна адважылася пайсьці за мной, Я б узяў яе, хаця ў ёй ёсьць рысы характару, якія мне не падабаюцца.'' Паэт у пэўны момант быў гатовы ажаніцца з Каралінай Яніш, але бацькі Караліны не давалі на той шлюб згоды. У 1830 г. падчас падарожжа Міцкевіча па Італіі ў [[Рым]]е й [[Нэапаль|Нэапале]] паэт меў кароткае каханьне з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Генрыета Эва Анквіч|Генрыетай Эвай Анквіч|pl|Henrietta Ewa Ankwiczówna}}. Цікаву, што Эву захапляла ў тым ліку знаёмасьць Міцкевіча з музыкай, але працягу стасункаў паэта зь Генрыетай паклаў канец бацька Генрыеты Станіслаў Анквіч, які палічыў Адама Міцкевіча непадыходзячай партыяй для яго дачкі<ref>Kazimierz Wyka, «Mickiewicz, Adam Bernard», Polski Słownik Biograficzny, vol. XX, 1975, p. 697</ref>. 19 красавіка 1831 г. Міцкевіч выехаў з Рыма ў Жэневу й Парыж, а потым па фальшывым пашпарце ў Нямеччыну праз [[Дрэздэн]] і [[Лейпцыг]] і прыбыў каля 13 жніўня ў [[Познань]]{{Заўвага|нямецкая назва: Позэн.}}, які ў той час быў часткай [[Прускае каралеўства|Прускага каралеўства]]. Магчыма, што падчас гэтых вандровак ён перавозіў паведамленьне ад італьянскіх [[карбанарыі|карбанарыяў]] да францускага падпольля й перадаваў дакумэнты альбо грошы для польскіх паўстанцаў ад польскай суполкі ў Парыжы, але дакладных зьвестак пра яго дзейнасьць у той час мала. У рэшце, ён так і не перайшоў на тэрыторыю [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]] ці так званай Кангрэсуўкі, дзе ў асноўным адбывалася [[Паўстаньне 1830-1831 гадоў|паўстаньне]]; ён застаўся ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пруская Польшча|нямецкай частцы Польшчы|pl|Zabór pruski}} (гістарычна вядомай палякам як ’’[[Вялікая Польшча]]’’, ці Велікапольшчы), дзе быў добра прыняты прадстаўнікамі мясцовай польскай шляхты. У гэтых падзеях ён сустрэў чарговае каханьне ў асобе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстанцыя Лубенская|Канстанцыі Лубенскай|pl|Konstancja Łubieńska}}, падчас побыту ў яе радавым маёнтку ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сьмелаў|Сьмелаў|pl|Śmiełów}}. У іх імкліва завязалася каханьне — Лубенская была гатовая пакінуць мужа й дзяцей дзеля паэта й эміграваць<ref>Jacek Łukasiewicz: Mickiewicz. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998. ISBN 83-7023-519-0.</ref>. Пасьля Калядаў 1831 г. яна адвезла ў сваёй карэце Міцкевіча ў [[Дрэздэн]]. Калі паэт пераехаў у Парыж, яна адкрыла на яго імя рахунак, на які ўносіла значныя сумы. Узаемнае захапленьне з часам перарасло ў сяброўства, якое пазьней падтрымлівалася ліставаньнем, якое працягвалася 20 гадоў, асабліва багатым было ў 1845—1855 гг. У яго ўвайшлі 29 лістоў. Прынята лічыць, што менавіта Канстанцыя стала прататыпам [[Талімэна (Пан Тадэвуш)|Талімэны]] ў [[Пан Тадэвуш|Пане Тадэвушы]]. Водгукам на падзеі [[Паўстаньне 1830-1831 гадоў|паўстаньня]] стала баляда «Начлег» ({{мова-pl|Nocleg}}), прысьвечаная, па меркаваньню дасьледнікаў асобе [[Вінцэнт Матушэвіч|Вінцэнта Матушэвіча]], бязьлітаснага паўстанца з наваколіцаў [[Трокі|Трокаў]]<ref>Agnieszka Januszkiewicz [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/15211/1/BB_14_2022_A_Januszkiewicz_Groza_wojny_w_balladowej_odslonie.pdf Groza wojny w balladowej odsłonie powstania na Litwie w 1831 roku — Nocleg Adama Mickiewicza], Białorutenistyka Białostocka, T. 14, 2022, s. 337—352, s. 337.</ref>. [[Файл:Celina Mickiewiczowa.jpg|міні|200пкс|[[Цэліна Шыманоўская]]]] 22 ліпеня 1834 г. у Парыжы паэт ажаніўся з [[Цэліна Шыманоўская|Цэлінай Шыманоўскай]], зь якой пазнаёміўся яшчэ ў Маскве. У шлюбе яна нарадзіла яму 6 дзяцей: дачок [[Марыя Гарэцкая|Марыю]] і Гэлену, а таксама сыноў [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслава]], Юзэфа (1850—1938), Аляксандра і Яна. Ідэя пабрацца нарэшце шлюбам узьнікла ў паэта яшчэ ў 1832 годзе па вяртаньні ў Парыж. Пасьля прыезду Цэліны ў Парыж ён напісаў [[Антоні Эдвард Адынец|Адынцу]]: «Я ажанюся з Цэлінай. Яе імгенны прыезд быў вынікам некалькіх маіх словаў, данесеных да Варшавы, сказаных жартам. Не паверыш, як я быў зьдзіўлены, калі пачуў, што яна на шляху й кіруецца проста да мяне. Хацеў яе зь нічым адправіць, але Цэліна зьбіла мяне з панталыку, заявіўшы, што сабярэ свае рэчы й вернецца, нічога да мяне не маючы на сэрцы. Шкада было наракаць яе на такі клопат. Зрэшты падабаецца мне. І шмат можна было бы яшчэ напісаць, як у тых часах, калі быў смутны і цяжар жыцьця вельмі мяне душыў. Пабачым ці будзе лепей, ці яшчэ цяжэй». Пазьней Адам Міцкевіч расказваў [[Яўстах Янушкевіч|Яўстаху Янушкевічу]]: ''Калі я думаў аб жаніцьбе з Цэлінай, я зрабіў перад ёй самы шчыры ў маім жыцьці прызнаньне й заклікаў яе быць такой адкрытай.'' Цэліна, як жонка Міцкевіча, павінна была клапаціцца пра польскую кухню, таму што ён не любіў францускую кухню{{Заўвага|Паэт асабліва любіў стравы з грыбамы, у першую чаргу з [[Рыжок|рыжкамі]]<ref>Bogusław Deptuła, [https://culture.pl/pl/artykul/adama-mickiewicza-smak-ulubiony Adama Mickiewicza smak ulubiony]</ref>.}}, яна павінна была граць яму на фартэпіяна, калі ён гэтага хацеў, яна павінна была быць жонкай, якую б не турбавала беднасьць. Аднак, відаць, у іх адносінах было мала сяброўства, не кажучы ўжо пра каханьне… Міцкевіч імкнуўся цалкам падпарадкаваць Цэліну й зрабіць зь яе пакорлівую жонку, падобную да [[Зося (Пан Тадэвуш)|Зосі]] з «Пана Тадэвуша»<ref>[https://www.liceum.org.pl/files/mkij/zzz/zona.htm Miłość do pań Szymanowskich]</ref>. У далейшым Цэліна пакутавала на псыхічныя хваробы, памёрла 5 сакавіка 1855 году. == Творчасьць == [[Файл:Патрэт Адама Міцкевіча.jpg|значак|''[[Іван Хруцкі]]''. «Партрэт Адама Міцкевіча». 1850-я гг.]] Першы верш «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Гарадзкая зіма||pl|Zіma mіejska}}» апублікаваны ў 1818 годзе ў віленскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Tygodnіk Wіleńskі||pl|Tygodnіk Wіleńskі}}. Гэты пэрыяд раньняй творчасьці Міцкевіча, які доўжыцца ад яго дэбюту да 1824 году, называецца «віленска-ковенскім пэрыядам». У той час ён знаходзіўся пад уплывам [[Вальтэр]]а, якога пераклаў на польскую мову; малады паэт прапаведаваў пазнавальны скептыцызм і волю да {{Артыкул у іншым разьдзеле|Філязафічны рацыяналізм|рацыянальнага|pl|Racjonalizm filozoficzny}} пазнаньня. З гэтага вынікае, што асоба й сьветапогляд маладога Міцкевіча, як і маладога [[Юльюш Славацкі|Юльюша Славацкага]], вырасьлі ў захапленьні клясычнай літаратурай<ref>Alina Witkowska: Romantyzm. Warszawa 2003, s. 239.</ref>. Больш за тое, пераважная большасьць твораў Міцкевіча 1818—1821 гг., па сутнасьці, былі паэтычным маніфэстам пастаянна пераасэнсаванага [[Таварыства філяматаў]]. У 1820 г. Міцкевіч напісаў верш «[[Ода да маладосьці]] — твор, які яшчэ належаў да паэтыкі [[постклясыцызм]]у, але ўжо адрываўся ад ідэалаў [[Эпоха Асьветніцтва|асьветніцтва]] (упершыню апублікаваны ў анталёгія тагачасных паэтаў „Палігімнія“ ({{мова-pl|Polyhymnia}}), выдадзенай ў Львове ў 1827 г.). „Ода“ заклікала да актыўнага змаганьня, выказвала веру ў сілу рэвалюцыйнага пераўтварэньня рэчаіснасьці, у сілу маладосьці й калектыўнасьці. Дзякуючы гэтаму ў ХІХ стагодзьдзі яе часта сьпявалі падчас народных паўстаньняў. Яна была перакладзена амаль на ўсе эўрапэйскія мовы, што выклікала ў свой час шмат спрэчак, напрыклад, у Францыі<ref>Alphonse d’Herdelbot: Literatura polska. w: Adam Mickiewicz w oczach Francuzów. Warszawa 1999, s. 48-49.</ref>. Падобным чынам ідэалы „айчыны, навукі, цноты“, „мужнасьці, працы й згоды“ абвяшчала напісаная годам раней клясычная [[Ода (літаратура)|ода]] „Гэй, заблішчаць вочы радасьцю“. У канцы 1820 г. выйшаў яшчэ адзін са знакамітых вершаў раньняга Міцкевіча: „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Песьня філярэтаў||pl|Pieśń filaretów}}“, зьмест якога з рэвалюцыйным пасланьнем адносіўся да ўсіх [[Таварыства філярэтаў| філярэцкіх]] гурткоў (філёлягі, гісторыкі, хімікі, матэматыкі). Пачаткам твору было перайманьне нямецкай студэнцкай песьні: {{Верш|Гэй, карыстаемся з жыцьця! Бо жывем толькі раз; Хай тая чара залатая Нездарма нас вабіць. Hej, użyjmy żywota! Wszak żyjem tylko raz; Niechaj ta czara złota Nie próżno wabi nas.| ''Adam Mickiewicz'', ''Pieśń Filaretów''}} Ва ўсіх трох песьнях (''Ода да маладосьці, Гэй, заблішчаць вочы радасьцю, Песьня філярэтаў'') асаблівы акцэнт надаецца ідэалу супольнасьці, асабліва ў духоўным сэнсе, і бурнай грамадзкай актыўнасьці. Клясычная гармонія асаблівым чынам спалучаецца тут з жыцьцёвым дынамізмам, які сьведчыць аб прыналежнасьці твораў да часоў, прамежкавых паміж дзьвюма эпохамі: [[клясыцызм]]у й [[рамантызм]]у. Віленска-ковенскі пэрыяд таксама адметны выхадам дзьвюх кнігаў „Вершаваных твораў“ Адама Міцкевіча. Выдадзены [[Юзэф Завадзкі|Юзэфам Завадзкім]] першы вершаваны зборнік „Паэзія“ ({{мова-pl|«Poezje»}}, т. 1, [[Вільня]], 1822) уключаў „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Баляды і рамансы (Зборнік)|Баляды й рамансы|pl|Ballady і romanse}}“ і прадмову „Аб рамантычнай паэзіі“ ({{мова-pl|«O poezjі romantycznej»}}), стаў маніфэстам рамантычнага кірунку ў польскай літаратуры. У другі том „Паэзіі“ (1823) увайшлі рамантычная ліраэпічная паэма „[[Гражына (паэма)|Гражына]]“ і часткі 2 і 4 драматычнай паэмы „[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]“. У Расеі выйшла кніга „Санэты“ (1826), якая ўключыла цыкль „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Крымскія санэты|Крымскіх санэтаў|pl|Sonety krymskіe}}“ з вобразам героя-пілігрыма, які сумуе пра пакінутую радзіму, і новымі для польскай паэзіі ўсходнімі матывамі. Сярод твораў гэтых зборнікаў сусьветна вядомыя ''„Люблю я!“'', ''„[[Рамантычнасьць (баляда)|Рамантычнасьць]]“'', ''„[[Сьвіцязь (баляда)|Сьвіцязь]]“'', ''„Рыбка“'', сюжэты якіх падказаны беларускімі народнымі паданьнямі й песьнямі. Шмат спрэчак у тым часе выклікала [[баляда]] ''Рамантычнасьць'', што адкрывала цыкль ''Балядаў і рамансаў''{{Заўвага|Насамрэч, ''Баляды й рамансы'' пачынаюцца зь ідыліі ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Ключыкі (Міцкевіч)|Ключыкі|pl|Pierwiosnek (Mickiewicz)}}'' ({{мова-pl|Pierwiosnek}}), але прынята лічыць, што найбольш рэпрэзэнтатыўным і адкрывальным творам зьяўляецца ''Рамантычнасьць''.}}. ''Рамантычнасьць'' характарызавалася асабліва сьмелым сьцявярджэньнем перавагі народу над цывілізацыйным прагрэсам, стварэньне новага тыпу маральнай мадэлі (маладая вясковая дзяўчына, якая выяўляе крайнюю эмацыянальную нэўраўнаважанасьць<ref>Adam Ważyk: Cudowny kantorek. Warszawa 1979, s. 17.</ref>) і даволі аднабаковая крытыка тагачасных навуковых аўтарытэтаў, у тым ліку, прафэсара самаго паэта, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Сьнядэцкі|Яна Сьнядэцкага|pl|Jan Śniadecki}}. Гэта быў сьвядомы й прамы ўнёсак Міцкевіча ў палеміку паміж {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казімер Брадзінскі|Казімерам Брадзінскім|pl|Kazimierz Brodziński}}, папярэднікам рамантызму ў польскай літаратуры, і ўласна Янам Сьнядэцкім<ref>Romantyzm Polski. W: Julian Krzyżanowski: Dzieje Literatury Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972, s. 234.</ref>. Ідэя сюжэту ''Рамантычнасьці'' пазьней атрымаў разьвіцьцё ў форме эпізоду з жыцьця Густава ў [[Дзяды (паэма)|IV частцы ''Дзядоў'']]. ''Баляды й рамансы'', акрамя балядаў (сур’ёзных і іранічных), утрымлівалі таксама прытчы [[Сэнтымэнталізм|сэнтымэнтальныя]]. Творы зборніка вызначаліся тыпова рамантычным паваротам да {{Артыкул у іншым разьдзеле|Народ у літаратуры|фалькізму|pl|Ludowość w literaturze}} і [[Няроднасьць|няроднасьці]], моцна падкрэслены маральны пасыл і перакананьне аб {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трансцэндэнталізм|трансцэндэнтальных|pl|Transcendentalizm}}, мэтафізычныя сувязі паміж ''[[Дабро|дабром]]'' і ''[[Зло|злом]]'' — ''злачынствам'' і ''пакараньнем''. У раньняга Міцкевіча пастаянна прысутнічае сентымэнтальнае, народнае ўяўленьне пра маральнасьць, што найбольш выразна паказвае вядзьмарскі абрад ({{мова-pl|gusła}}) ў другой частцы [[Дзяды (паэма)|''Дзядоў'']]. Што датычыцца ''Дзядоў'', то на фармаваньне ідэі й канцэпцыі твору паўплывала ў тым ліку рамантычная атмасфэра пошуку вытокаў нацыянальнай самасьвядомасьці ў паганскіх, дахрысьціянскіх плястах культуры; відавочна Міцкевіч натхняўся пошукамі [[Зарыян Даленга-Хадакоўскі|Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага]]<ref>Mikołaj Gliński [https://culture.pl/pl/superartykul/bialoruskie-dziady-mickiewicza-czyli-historia-po-drugiej-stronie-lustra Białoruskie Dziady Mickiewicza, czyli historia po drugiej stronie lustra]</ref>. Дзяды Міцкевіча, як і іншыя творы паэта, прасякнуты народнымі ўяўленьнямі й паданьнямі аб [[прывід]]ах ці [[вампір]]ах <ref>[https://culture.pl/pl/artykul/upior-mickiewicza Upiór Mickiewicza]</ref>. У XVI парыскай лекцыі паэт зазначыў: {{Цытата|Зь гісторыі й міталёгіі ведаем, што культ духаў зьяўляецца важнай часткай славянскай рэлігіі: па сёньняшні дзень заклікаюцца там духі памёрлых, а з усіх сьвятаў славянскіх найвялікшым, найболей урачыстым было сьвята Дзядоў.<ref>[https://rcin.org.pl/ibl/dlibra/publication/81388/edition/69615/content Małgorzata Burzka-Janik, O obrzędowym charakterze cyklu „Dziadów” Adama Mickiewicza raz jeszcze. Rec.: Grażyna Charytoniuk-Michiej, „Obrzęd dziadów w dokumentach i cyklu Mickiewicza”, Warszawa 2011]</ref>. {{арыгінал|pl|Z historii i mitologii wiemy, że kult duchów stanowił ważną część religii słowiańskiej: po dziś dzień przyzywa się tam duchy zmarłych, a ze wszystkich świąt słowiańskich największym, najbardziej uroczystym było święto Dziadów.}}}} У пэрыяд настаўніцтва Міцкевіч пакахаў прыгажуню [[Марыля Верашчака|Марылю Верашчаку]], зь якой пазнаёміўся ў 1818 г. у час летніх вакацый, калі гасьцяваў у маёнтку Туганавічы непадалёк ад Навагрудка. У той час Марыля была сасватана за [[Ваўжынец Путкамэр (1794—1850)|графа Путкамэра]], за якога выйшла замуж у 1821 г. Самыя пяшчотныя лірычныя вершы паэт прысьвяціў Марылі. Са зьяўленьнем гэтых твораў постаць Міцкевіча ў польскай літаратуры выйшла на першы плян, а Вільня стала новым цэнтрам літаратурнага жыцьця. „Баляды й рамансы“ сьведчылі пра пачатак новага мастацкага кірунку — [[рамантызм]]у, асноўныя прынцыпы народнасьці й нацыянальнай самабытнасьці якога Адам Міцкевіч сфармуляваў у літаратурным маніфесьце „Пра паэзію рамантычную“. Творы знаменавалі перавагу пачуцьцёвага сьветаўспрыманьня над рацыяналістычна-асьветніцкім (новая эстэтыка праграмна зафіксавана ў балядзе „[[Рамантычнасьць (баляда)|Рамантычнасьць]]“, (1821), грунтаваліся на беларускім гістарычным і фальклёрным матэрыяле. Паэма „[[Гражына (паэма)|Гражына]]“ прысьвечана гераічнай барацьбе супраць крыжакоў і прасякнута патрыятычным пафасам, а ў аснове сюжэта паэмы „Дзяды“ — старажытнабеларускі паганкі [[Дзяды|абрад памінаньня продкаў]]. Ужо ў раньняй „філямацкай“ творчасьці Адама Міцкевіча знайшлі адлюстраваньне яго грамадзка-палітычныя погляды на гісторыю й лёс роднага края, ролю нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў гістарычным працэсе. У паэме „[[Мешка, князь Наваградка (баляда)|Мешка, князь Наваградка]]“ (1817) створаны рамантычны вобраз жанчыны-патрыёткі й ваяводы Парая, гатовых на самаахвярнае змаганьне дзеля вызваленьня айчыны. Гэта стала асноўнай тэмай усёй яго творчасьці. У вершах ''„Ужо з пагодных нябёсаў…“'', ''„{{Артыкул у іншым разьдзеле|Бульба (паэма)|Бульба|pl|Kartofla}}“'' выказваў пачуцьцё замілаванасьці й любові да роднага края, заклікаў маладых людзей да ахвярнасьці й адвагі ў імя свайго патрыятычнага абавязку. Вершы ковенскага пэрыяду (1819—23) „Песьня Адама“, „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Песьня філярэтаў||pl|Pіeśń fіlaretów}}“, „[[Ода да маладосьці]]“ сталі агульнапрызнанымі сымбалемі філямацкага руху, у якіх нацыянальна-вызваленчы пафас спалучаецца з роздумам паэта пра лёс усяго чалавецтва. Хоць сам Адам Міцкевіч не цаніў творы часоў свайго юнацтва<ref>[https://web.archive.org/web/20240423115854/https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Slupskie_Prace_Filologiczne_Seria_Filologia_Polska/Slupskie_Prace_Filologiczne_Seria_Filologia_Polska-r2005-t4/Slupskie_Prace_Filologiczne_Seria_Filologia_Polska-r2005-t4-s111-139/Slupskie_Prace_Filologiczne_Seria_Filologia_Polska-r2005-t4-s111-139.pdf Jarosław Ławski, Przemiany obrazu i znaczenia Wilna w twórczości Adama Mickiewicza, Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska 4, 111—139, 2005, s. 114.]</ref>. Далейшыя вершы з пэрыяду віленска-ковенскага з 1822—1824 гадоў былі ў большай ступені свабодным перайманьнем твораў [[Джордж Байран|Лёрда Байрана]], [[Жан Поль|Жана Поля]] й [[Жан дэ Ляфантэн|Жана дэ Ляфантэна]]. Аднак сярод іх знайшоўся яшчэ адзін шырока абмяркоўваемы верш паэта — ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Да Іяхіма Лялевеля||pl|Do Joachima Lelewela}}'', напісаным у 1822 г., прысвечаным вядомаму палітычнаму дзеячу, [[Іяхім Лялевель|Іяхімe Лялевелю]]. Міцкевіч стараўся цьвяроза ацэніць спадчыну [[Француская рэвалюцыя|францускай рэвалюцыі]] й ролю [[рэвалюцыя|рэвалюцыі]] ўвогуле, як грамадзскага факту, што мела ўплыў на далейшае разьвіцьцё. Іншай спробай крытыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дэспатычная манархія|дэспатызму|pl|Monarchia despotyczna}} была {{Артыкул у іншым разьдзеле|іраікамічная паэма||pl|poemat heroikomiczny}} ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Бульба (паэма)|Бульба|pl|Kartofla}}'' — твор, якая абвяшчала апафэоз навукі, прагрэсу, розуму і працы. У паэме была досыць красамоўная [[Апастрофа]] да [[Адам Іванавіч Храптовіч|Адама Храптовіча]], прадстаўніка літоўскай арыстакратыі, „земляроба“. У пэрыяд расейскай высылкі напісаў „Санэты“ (1826) і паэму „[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]“ (1828). „Санэты“, што складаюцца з адэскага й крымскага цыкляў, напоўнены глыбінёй душэўных перажываньняў, настальгічных патрыятычных пачуцьцяў і лічацца шэдэўрам сусьветнай літаратуры. У іх паэтычнае майстэрства Адама Міцкевіча дасягнула надзвычайнай віртуознасьці. У сюжэце паэмы „Конрад Валенрод“ выкарыстаны матывы гістарычнага змаганьня старажытных ліцьвінаў супраць крыжакоў. [[Файл:Manuscript of Pan Tadeusz 8pl.jpg|значак|справа|Рукапіс [[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]] з асабістым аўтографам паэта]] У эмігранцкі пэрыяд дзейнасьці ў Дрэздэне Адам Міцкевіч пад уплывам [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—31]] і яго паражэньня напісаў лепшыя свае вершы „Сьмерць палкоўніка“, „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Рэдут Ардона||pl|Reduta Ordona}}“, а таксама 3-ю частку драматычнай паэмы „Дзяды“ (1832), дзе апяваў гераізм і ахвярнасьць свайго народа, што ў чарговы раз паўстаў на змаганьне за свабоду, супраць самадзяржаўнай тыраніі. У [[Парыж]]ы ён стварыў знакамітыя „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Кнігі польскага народа й польскага пілігрымства||pl|Ksіęgі narodu polskіego і pіelgrzymstwa polskіego}}“ (1832), дзе ў стылі біблейскіх прарокаў выказаў веру ў вызваленьне народа, што стане сымбалем і прадвесьнікам свабоды ўсіх эўрапэйскіх народаў. Лірычная спадчына Адама Міцкевіча завяршаецца невялікім {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лірыка лязанская|цыклям «лязанскай» лірыкі|pl|Lіrykі lozańskіe}} („Над вадою вялікай і чыстай“, „Паліліся мае сьлёзы“ і інш.), дзе ў філязафічна-элегічным ключы выяўлены матывы настальгічнага смутку й выгнаньніцтва. У Парыжы ў 1834 годзе быў завершаны й надрукаваны самы значны мастацкі твор А. Міцкевіча, вялікая нацыянальная эпапэя — паэма „[[Пан Тадэвуш]]“ (1834). У ёй маляўніча й яскрава раскрыты характэрны ўклад жыцьця й побыту мясцовай шляхты, дадзены шырокая панарама народнага жыцьця на Беларусі пачатку ХІХ стагодзьдзя, яркія пэйзажы Навагрудчыны й [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]]. Эпапэя складаецца з 12 кнігаў. Пасьля сьмерці аўтара было надрукавана яго пакутлівае пасьляслоўе да паэмы<ref>Stanisław Pigoń: Wstęp. W: Adam Mickiewicz: Pan Tadeusz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. XVII. ISBN 83-04-00446-1.</ref>. „Пан Тадэвуш“ стаў самым папулярным творам польскай літаратуры наступных пакаленьняў. Шэраг фрагмэнтаў твора надоўга ўвайшлі ў польскую гутарковую й літаратурную мову, а асобныя яго часткі вядомы як асобныя паэтычныя „творы“ (''Інвакацыя'', ''Канцэрт Войскага'', ''Эпілёг'' і інш.). Вядомы мастак і ілюстратар эпохі рамантызму [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]] быў аўтарам асабліва папулярных ілюстрацыяў да Пана Тадэвуша й Конрада Валенрода. Выхаваўчае й пазнавальнае значэньне мелі яго лекцыі па гісторыі славянскіх літаратур. Шматлікія творы Міцкевіча сталі агульнапрынятымі сымбалямі вызваленчага руху на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай, „[[Ода да маладосьці]]“ была ўспрынята як маніфэст паўстаньня 1830—1831. Пасьля напісаньня ў віленска-ковенскі пэрыяд паэмаў „Гражына“ і „Дзяды“ постаць Міцкевіча выйшла на першы плян у польскамоўнай літаратуры. [[Файл:Piotr Stachiewicz - Adam Mickiewicz modlący się przed obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej.jpg|значак|зьлева|''[[Пётар Стахевіч]]'', Адам Міцкевіч моліцца перад [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|абразам Маці Божай Вастрабрамскай]]]] === Канцэпцыя славянскай драматургія === 4 красавіка 1843 г. у [[Калеж дэ Франс]], у рамах г.зв. ''парыскіх лекцыяў'' Адам Міцкевіч прачытаў „Лекцыю XVІ“, якую называюць апошняй тэорыяй {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рамантычная камэдыя|рамантычнай паэмы|pl|Dramat romantyczny}} у эўрапэйскай літаратуры<ref>Włodzimierz Szturc: Teoria dramatu romantycznego w Europie XIX wieku. Kraków 1999, s. 211.</ref>. Лекцыя тычылася канкрэтна аналізу „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Нябоская камэдыя|Нябоскай камэдыі|pl|Nie-Boska komedia}}“ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага|pl|Zygmunt Krasiński}}, дзе Міцкевіч зрабіў ня проста літаратуразнаўчыя высновы, але падаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Філязофія гісторыі|гістарычнафілязофскую|pl|Filozofia historii}} аналітыку. Лекцыя абапіралася на г.зв. канцэпцыю ''„Славянскай паэмы“'', Міцкевіч усьлед за [[Пэрсі Біш Шэлі]], [[Сэм’юэл Тэйлар Колрыдж|Сэм’юэлям Тэйларам Колрыджам]], [[Ёган Готфрыд Гэрдэр|Ёганам Готфрыдам Гэрдэрам]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Готгальд Эфраім Лесінг|Готгальдам Эфраімам Лесінгам|de|Gotthold Ephraim Lessing}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Міхаэль Рэйнгальд Ленц|Якабам Міхаэлям Рэйнгальдам Ленцам|de|Jakob Michael Reinhold Lenz}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Генрых Мэрк|Ёганам Генрыхам Мэркам|de|Johann Heinrich Merck}} заяўлялі, што аднаўленьне сучаснага тэатру павінна адбывацца шляхам падкрэсьліваньня яго нацыянальных элемэнтаў. === Сувязь Міцкевіча з польскім рамантызмам і клясыцызмам === Адама Міцкевіча прынята лічыць за ''заканадаўцу польскага рамантызму'', але падрабязны аналіз яго творчасьці й мастацкіх мэтадаў (падобна як у [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], [[Віктор Юго|Юго]] ці [[Джордж Байран|Байрана]]) аднак паказвае прамежкавы стан паэта паміж асьветніцкім класыцызмам і рамантызмам. Вядомая дасьледніца літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аліна Віткоўская||pl|Alina Witkowska}} заўважыла, што, нягледзячы на ​​распаўсюджанае меркаваньне, падпітае спрэчкамі ''Рамантычнасьці'', Міцкевіч ня толькі не адмаўляў спадчыну Асьветніцтва, але нават адбіраў зь яе найкаштоўнейшыя дасягненьні, напрыклад, вытанчанасьць формы ці [[Вальтэр|вальтэраўскі]] рацыяналізм<ref>Alina Witkowska: Romantyzm. Warszawa 2003, s. 237.</ref>. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Адам Чарняўскі||pl|Adam Czerniawski}} зьвярнуў увагу на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мімэзыс|мімэтычнасьць|pl|Mimesis}} твораў паэта<ref>Adam Czerniawski: Światy umowne. Warszawa 2001, s. 74.</ref>. Вернасьць Міцкевіча рэалізму (у адрозьненьне ад рамантычнай любові да надзвычайнага й фантастычнага) вынікала з пачуцьця нацыянальнага абавязку, як адзначае {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марыян Урсэль||pl|Marian Ursel}}, параўноўваючы творчасьць аўтара „Дзядоў“ з раньняй творчасьцю Славацкага<ref>Marian Ursel: Wstęp. do: Juliusz Słowacki: Powieści poetyckie. Wrocław 1987, s. 14.</ref>. Да падобных высноваў прышло й тагачаснае эўрапэйскае літаратуразнаўства: Блізкія да прыроды пачуцьці каханьня ці жаху захоўваюць нявызначаны сьлед; паэт, гаворачы мовай простага народа, таксама пакідае палі, азёры й лясы іх тонкай мовай: не ператварае іх у багоў і багінь, не апісвае інфантыльным і дробным перайманьнем, гаворыць пра тое, што бачыць, калі гармонія альбо кантраст накіроўвае яго на зьнешнія аб’екты; і пачуцьцё, якое мімаходзь узьнікае зь яго словаў, — гэта паэзія, тое адлюстраваньне, якое чалавечае вока кідае на прыроду<ref>Feliks Miaskowski i Gustav Fulgence: Konrad Wallenrod. Le Globe, 25 kwietnia 1830.</ref>. === Пэрыяд тавяншчыны === Многія дасьледнікі творчасьці Міцкевіча зьвярталі ўвагу на тое, што бліскучы паэтычны талент аўтара „[[Рамантычнасьць (баляда)|Рамантычнасьці]]“ значна згас у другі парыскі пэрыяд. Гэта было зьвязана з удзелам Міцкевіча ў палітычнай і грамадзкай дзейнасьці, і асабліва зь яго адносінамі з [[Анджэй Тавянскі|Анджэем Тавянскім]]. Вера самога Міцкевіча ў сваю асабістую адказнасьць за польскі лёс, жаданьне служыць „польскай справе“ праз арганізацыю Польскага легіёна, польскіх войскаў падчас Крымскай вайны ў спалучэньні зь містычнай рэлігійнай сектай Тавянскага — не дазволілі яму засяродзіцца на чыстай літаратурнай творчасьці. Яго адносіны з Тавянскім ня толькі аддалялі яго й стваралі непрыхільнасьць сярод іншых асьветнікаў (напрыклад, Славацкага), але таксама былі непасрэднай прычынай страты працы ў [[Калеж дэ Франс]] і, як вынік, уплыву на эўрапэйскія мастакоў і мысьляроў. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юльян Кшыжаноўскі||pl|Julian Krzyżanowski}} нават сьцьвярджае, што „калі была напісаная сапліцаўская паэма й яе пакутлівы эпілёг, геніяльны паэт назаўсёды скончыўся ў Міцкевічу“<ref>Romantyzm Polski. W: Julian Krzyżanowski: Dzieje Literatury Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972, s. 237.</ref>. === Міцкевіч як папярэднік навуковай фантастыкі === {{Артыкул у іншым разьдзеле|Антоні Смушкевіч||pl|Antoni Smuszkiewicz}} у адной зь першых польскіх манаграфіяў па [[Навуковая фантастыка|навуковай фантастыцы]] паказвае ўскосны ўплыў неапублікаванай „{{Артыкул у іншым разьдзеле|Гісторыя будучыні|Гісторыі будучыні|pl|Historia przyszłości}}“ Міцкевіча на стварэньне гэтага жанру<ref>Antoni Smuszkiewicz: Zaczarowana gra. Zarys dziejów polskiej fantastyki naukowej. Poznań 1982, s. 40-41.</ref>. Гісторыя будучыні так і не была апублікаваная, а рукапіс страчаны. Аднак шмат зьвестак пра яго даюць шматлікія цыдулкі й лісты паэта да сяброў. [[Антоні Эдвард Адынец]] у лісьце да [[Юльян Корсак|Юльяна Корсака]] назваў „Гісторыю будучыні“ [[Хітрамудры ідальга Дон Кіхот Ляманчаскі|Дон Кіхотам]] свайго часу<ref>List E. Odyńca do J. Korsaka z 9 maja 1829</ref>. Літаратуразнаўцы лічаць, што ненадрукаваны твор Міцкевіча мог зрабіць рэвалюцыю ў сусьветнай літаратуры<ref>Stefania Skwarczyńska: Mickiewicza „Historia przyszłości“ i jej realizacje literackie. Łódź 1964.</ref><ref>Andrzej Wójcik, Marek Englender: Budowniczowie gwiazd cz. 1, KAW, Warszawa 1980, s. 20.</ref>. Твор Міцкевіча ў навуковых, тэхнічных і сацыяльных разважаньнях апярэджваў бачаньне [[Жуль Вэрн|Жуля Вэрна]], [[Гэрбэрт Ўэлз|Гэрбэрта Ўэлза]] й {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ежы Жулаўскі|Ежы Жулаўскага|pl|Jerzy Żuławski}}. Пры напісаньні „Гісторыі будучыні“ (некаторыя фрагмэнты былі напісаны на [[француская мова|францускай мове]]) Міцкевіч натхняўся творчасьцю [[Тадэвуш Булгарын|Тадэвуша Булгарына]] й {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Адоеўскі|Уладзімера Адоеўскага|be|Уладзімір Фёдаравіч Адоеўскі}}. === Перакладніцкая дзейнасьць === Адам Міцкевіч пачаў перакладаць у раньнім узросьце. Ужо ў 1817 г. ён пераклаў на польскую мову ці хутчэй „спалянізаваў“{{Заўвага|Тэрмін Аліны Віткоўскай, яна мяркуе, што пераклад насамрэч быў парафразам твора<ref>Alina Witkowska: Romantyzm. Warszawa 2003, s. 238.</ref>.}} два раманы Вальтэра, „Выхаваньне князя“ ({{мова-pl|Éducation d’un prince}}) і „Гертруда, альбо выхаваньне аднаго чалавека“ ({{мова-pl|Gertrude, ou Éducation d’une fille}}), якім ён даў назвы ''[[Мешка, князь Наваградка (баляда)|Мешка, князь Наваградзкі]]'' й ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Пані Анеля||pl|Pani Aniela}}'', а таксама паэму таго ж аўтара ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяўчына з Арлеану (паэма)|Дзяўчына з Арлеану|pl|Dziewica z Orleanu}}''. Гэтыя пераклады былі фактычна перафразамі францускіх твораў са зрушэньнем акцэнту на больш {{Артыкул у іншым разьдзеле|Гэрмэтычнасьць|гэрмэтычныя|pl|Hermetyczność}}, нацыянальныя тэмы. 1819—1829 гады ў творчасьці Міцкевіча зьяўлялія больш-менш блізкія да арыгіналу парафразы, якія аўтар падпісваў, як вершы свайго аўтарства, пазначаючы толькі крыніцу натхненьня. Так паўсталі: ''Да Прыска'' ''({{мова-pl|Do Pryska}})'' з [[Гарацыюс]]а, ''Амалія'' ''({{мова-pl|Amalia}})'', ''Рукавічка'' ''({{мова-pl|Rękawiczka}})'' і ''Сьвятло й цяпло'' ''({{мова-pl|Światło i ciepło}})'' [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]], [[байка]] ''Сабака й воўк'' ''({{мова-pl|Pies i wilk}})'' i ''Заяц і жаба'' ''({{мова-pl|Zając i żaba}})'' з [[Жан дэ Ляфантэн|Жана дэ Ляфантэна]], ''Новы год'' ''({{мова-pl|Nowy rok}})'' з [[Жан Поль|Жана Поля]], ''Разьвітаньне Чайльда Гаральда'' ''({{мова-pl|Pożegnanie Childe Harolda}})'', ''Цемнасьць'' ''({{мова-pl|Ciemność}})'', ''Сон'' ''({{мова-pl|Sen}})'' і ''Эўтаназыя'' ''({{мова-pl|Eutanazja}})'' з [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], фрагмэнт паэмы ''Падарожны'' ''({{мова-pl|Podróżny}})'', ''Знайшлі той край…'' ''({{мова-pl|Znaszli ten kraj...}})'' і ''Пёснь Лёты над гробам Вэртэра'' ''({{мова-pl|Pieśń Lotty nad grobem Wertera}})'' [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёгана Гётэ]], ''The Meeting of the Waters'' ''({{мова-en|Насустрач вадзе}})'' [[Томас Мур|Томаса Мура]], розныя інтэрпрэтацыі [[санэт]]аў [[Франчэска Пэтрарка|Франчэска Пэтраркі]], арабскую песьні ''Almotenabby'' на падставе перакладу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жазэф Луі Лягранж|Жазэфа Луі Лягранжа|en|Joseph-Louis Lagrange}}, ''Навука'' ''({{мова-pl|Nauka}})'' і ''Што гэта?'' ''({{мова-pl|Co to jest?}})'' {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Вільгэльм Людвіг Глейм|Ёгана Вільгэльма Людвіга Глейма|de|Johann Wilhelm Ludwig Gleim}}, ''Алімпія I'' ''({{мова-pl|Olimpia I}})'' з [[Піндар]]а. Важна месца тут займае таксама ''Ugolino'', пераклад фрагмэнту ''[[Боская камэдыя|Боскай камэдыі]]'' [[Дантэ Аліг’еры]], зроблены каля 1827 году. Характар перакладу баляды Шылеру мае таксама ''Песьня Дзяўчыны'' ў ''[[Дзяды (паэма)|Дзядах]]''. Падчас расейскай высылкі Адам міцкевіч цікавіўся эўрапэйскімі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Гістарычная паэма|гістарычнымі паэмамі|pl|Dramat historyczny}}, вынікам чаго былі два фрагмэнты перакладаў ''[[Дон Карляс (п’еса)|Дона Карляса]]'' [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] й ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Рамэо і Джульета|Рамэо й Джульеты|en|Romeo and Juliet}}'' [[Ўільям Шэксьпір|Ўільяма Шэксьпіра]]. Пераклад першага зь іх датуецца 1821—1823 гадамі. Аднак першае выданьне было апублікавана значна пазьней, у 1834—1835 гадах у [[Вільня|Вільні]] па ініцыятыве {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Крачкоўскі|Юзэфа Крачкоўскага|pl|Józef Krzeczkowski}}, праўдападобна без згоды аўтара. Дата наступнага перакладу ''Рамэо і Джульеты'' не да канца вядома. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вільгельм Брухальскі||pl|Wilhelm Bruchnalski}} ўказвае 1827 год. Сам фрагмэнт быў апублікаваны дзякуючы [[Антоні Эдвард Адынец|Антонію Адынцу]] ў 1830 годзе на старонка шторочніка ''Melitele''. У далейшым быў перадрукаваны ў VIII томе ''Паэзіі'' ў 1836, а потым у IV томе ''Лістоў'' у 1844 годзе. У 1830—1840 гадах Міцкевічаў надрукаваў ''Do H***'', перайманьне з Гётэ, ''Арымана і арымаза'' з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Авэста|Авэсты|en|Avesta}}, чарговыя байкі Жана дэ Ляфантэна — ''Селянін і зьмяя'' ''({{мова-pl|Chłop i żmija}})'' i ''Каза, козачка й воўк'' ''({{мова-pl|Koza, kózka i wilk}})'', ''Exegi Munimentum Aere Perennius'' з [[Гарацыюс]]а. У 1840 паўстаў пераклад Міцкевіча пачатковых выразаў ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Сафіёўка (паэма)|Сафіёўкі|pl|Sofijówka (poemat)}}'' {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіслаў Трэмбэцкі|Станіслава Трэмбэцкага|pl|Stanisław Trembecki}} на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]. Апошнім і самым важным перакладам Міцкевіча быў пераклад ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Гяўр|Гяўра|en|The Giaour}}'' Байрана на польскую мове, апублікаваны разам з перакладам ''Карсара'' таксама Байрана, выкананым Антоніям Адынцом, у Парыжы ў 1834. Па палітычных матывах дата выданьня была перанесена на перадпаўстанцкі 1829 г. Пераклад Міцкевіча ''Гяўра'', таксама як і фрагмэнт ''Боскай камэдыі'', прызнаны ў Польшчы афіцыйнай вэрсыяй перакладу. Нават у пераклад Міцкевіча з замежных моваў сустракаюцца беларусізмы, як, напрыклад, у ''Гяўры'' слова ''znaczno'' (выраз: ''znaczno, że dusza nie całkiem sczerniała'') выкарыстоўваецца ў значэньні ''widać się''<ref name="Gliński"/>. === Польскі мэсіянізм === Акрамя чыста літаратурнай спадчыны й запавету Адама Міцкевіча, адной з найважнейшых і выключна трывалых спадчынаў паэта было стварэньне ім асноў філязафічна-гістарычнай плыні, вядомай як [[Польскае мэсіянства|польскі мэсіянізм]]. Нягледзячы на ​​тое, што творцамі гістарычнафілязоўскага накірунку стваральнікам мэсіянскай плыні, і польскага мэсіянства ў прыватнасьці, лічыцца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Вронскі||pl|Józef Maria Hoene-Wroński}}, менавіта Міцкевіч папулярызаваў гэты погляд і аб’яднаў яго з элемэнтамі нацыянальнай гісторыі й рэлігійнай містыкі. Менавіта фармулёўка Міцкевічам прынцыпаў мэсіянізму ў ''„Кнігах польскага народа“'' дазволіла чытачам Нямеччыны, Італіі, Ірляндыі, Украіны й Вугоршчыны выразна ўспрыняць і прачытаць рэвалюцыйныя лёзунгі волі й вызваленьня. Гэтая праграма, больш чым любая літаратурная плынь у строгім разуменьні, дала аснову ня толькі для візыі пакутніцкай-адкупленчай Польшчы, якая павінна была стаць сьвітанкам волі народаў, але таксама дала аснову для кансалідацыі й важнасьці постаці нацыянальнага вешчуна. Гледзячы такім чынам, прарок не зьяўляецца звычайным паэтам ці пісьменьнікам — гэта сапраўдны прарок мэсіянскай рэлігіі. Гэта выявілася ў многіх выразах польскага мэсіянства, якія ўжываў сам Міцкевіч, напрыклад, „Польшча — Хрыстус Народаў“ і г. д. Як адзначае амэрыканская дасьледніца Эва Томпсан: {{Цытата|Адам Міцкевіч і [[Лаяш Кошут]] былі прадстаўнікамі Цэнтральнай Эўропы, якія выступалі супраць імпэрыяў як паталёгіяў нацыяналізму. Яны абаранялі нацыянальныя дзяржавы ў той час, калі панавалі імпэрыі, а каляніялізм быў у сваім росквіце й здавалася, што нацыянальнае самасьцьвярджэньне малых і сярэдніх нацыяў у Эўропе ніколі не адбудзецца. Гэтыя мысьляры засталіся незаўважанымі й таму апынуліся выключанымі зь інтэлектуальнай гісторыі Эўропы, хаця, калі б да іх прыслухаліся, можна было папярэдзіць шмат бедаў<ref>Томпсан, Э. М. Песняры імперыі: расійская літаратура і каланіялізм / Эва Томпсан; пер. з англ. мовы Т. Нядбай (Т. Л. Нетбаева). — Мінск : Медысонт, 2009. — 382 с., с. 20.</ref>.}} == Творчая спадчына == [[Файл:Mickiewicz - rekopis Ody do mlodosci.jpg|значак|зьлева|„[[Ода да маладосьці]]“, рукапіс (1820).]] [[Файл:Pan Tadeusz - title page 1834 (93691847) (cropped).jpg|значак|Тытульная старонка першага выданьня паэмы „[[Пан Тадэвуш]]“ (1834).]] [[Файл: Adam Mickiewicz Poezye 1822 I009.jpg|значак|зьлева|Партрэт Адама Міцкевіча з першага тому выданьня ''Паэзіі'' 1822 году]] [[Файл: Adam Mickiewicz - Dziady część I, II i IV p047.png|значак|225px|справа|Ілюстрацыя да паэмы „[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]“]] Адам Міцкевіч разам зь [[Юльюш Славацкі|Юльюшам Славацкім]] і [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунтам Красінскім]] лічыцца адным з зачынальнікаў польскага [[рамантызм]]у<ref>S. Treugutt, Mickiewicz — domowy i daleki, w: A. Mickiewicz, Dzieła I, Warszawa 1998, str. 7</ref><ref>E. Zarych, Posłowie w: A. Mickiewicz, Ballady i romanse, Kraków 2001, str. 76</ref>, адзін з найвыбітнейшых стваральнікаў рамантычнае паэмы ў Польшчы<ref>T. Macios, Posłowie do: A. Mickiewicz, Dziady, Kraków 2004, str. 239—140</ref>, яго постаць параўноўвалася як на радзіме, так і ў Эўропе з такімі літаратурнымі волатамі, як [[Аляксандар Пушкін]]<ref>[http://books.google.ca/books?id=9OEXAAAAIAAJ&q=%22two+of+the+most+illustrious+of+all+Slavic+poets%22&dq=%22two+of+the+most+illustrious+of+all+Slavic+poets%22&cd=1 „Centennial essays for Pushkin‎“] Page 77, Samuel Hazzard Cross — Literary Criticism, 1937.</ref>, [[Джордж Байран]] і [[Ёган Гётэ]]<ref>T. Macios, Posłowie do: A. Mickiewicz, Dziady, Kraków 2004, str. 239</ref><ref>Adam Mickiewicz w oczach Francuzów, Warszawa 1999, str. 13</ref>, што робіць Міцкевіча адным з найяскравейшых паэтаў [[эўропа|эўрапейскага]] літаратурнага маштабу<ref>A. Wójcik i M. Englender, Budowniczowie gwiazd 1, Warszawa 1980, str. 19-10</ref>. Атрымаў характарыстыку як „паэт пераўтварэньняў“<ref name="witkowska237">A. Witkowska, ''Romantyzm'', Warszawa 2003, str. 237</ref> і „славянскі вешчун“<ref>Adam Mickiewicz w oczach Francuzów, Warszawa 1999, str. 12</ref> Творчасьць Міцкевіча аказала вялікі ўплыў на разьвіцьцё [[Беларусь|беларускай]] літаратуры. Высока ацэньваючы фальклёр Беларусі, Адам Міцкевіч пісаў пра цяжкі лес беларусаў: „''У іх казках і песьнях ёсьць ўсё… Усю сваю гісторыю на зямлі яны прайшлі ў страшэннай галечы і прыгнёце''“. Пад уплывам паэта літаратурную дзейнасьць пачыналі Я. Баршчэўскі, [[Аляксандар Рыпінскі]], [[Уладзіслаў Сыракомля]] і іншыя. Дабратворны ўплыў яго адчулі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] (які пераклаў „Пан Тадэвуш“ на беларускую<ref>{{Кніга|аўтар =[[Уладзімер Мархель|Мархель У.]] |частка = |загаловак =Прысутнасць былога: Нарысы, артыкулы, эсэ |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Мн. |выдавецтва =Выд. М. М. Трафімчук |год =1997 |том = |старонкі =24 |старонак = |сэрыя = |isbn =985-6380-05-7 |наклад = }}</ref>), А. Вярыга-Дарэўскі, В. Каратынскі. У Міцкевіча вучыўся творчаму асваеньню вобразаў і матываў беларускага фальклёру [[Францішак Багушэвіч]]. Тыпалягічныя сувязі з рамантызмам Міцкевіча выявіліся ў паэмах „Сон на кургане“, „Курган“ і некаторых вершах [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. Тыпалягічна блізкія да „Пана Тадэвуша“ паэма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] „[[Новая зямля]]“. У 1920-я гады рамантычным патасам Міцкевіча цікавіліся маладнякоўцы [[Уладзімер Дубоўка]], [[Язэп Пушча]], [[Максім Лужанін]], [[Юрка Гаўрук]], [[Паўлюк Трус]] і іншыя. Міцкевічаўскія традыцыі народнасьці, рэалізму і рамантызму разьвівалі [[Максім Танк]], [[Аркадзь Куляшоў]], В. Таўлай, П. Пестрак, Ю. Гаўрук, М. Лужанін, П. Панчанка, [[Язэп Семяжон]] і іншыя. == Мова Міцкевіча == Мова Міцкевіча — гэта ў значнай ступені адлюстраваньне тагачаснай мовы [[шляхта|шляхты]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], да якой належаў сам паэт<ref name=ref1>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч С.]]|частка = Мова Міцкевіча |загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі |арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej |адказны = Валер Булгакаў |выданьне = 1-е выд. |месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства |год = 2010 |старонкі = 144 |старонак = 211 |isbn = 83-60456-21-6 |тыраж = }}</ref> і якая з гледзішча [[граматыка|граматычнай]] сыстэмы і [[лексыкаграфія|лексычных]] рэсурсаў мае ў сабе шмат беларускіх элемэнтаў, што паходзяць зь мясцовых народных гаворак<ref>{{Кніга |аўтар = Bitsch K. |загаловак = Język polski w Wileńszczyźnie |выдавецтва = Przegląd Współczesny |год = Styczeń-marzec 1925 |старонкі = 29 і 32 }} </ref>. Правінцыяналізмы паэт уводзіў мэтанакіравана, клапоцячыся падкрэсьліць сваю лякальную адметнасьць<ref name=ref1/>. Доктар філялягічных навук і прафэсар [[БДУ]] Мікалай Хаўстовіч заўважае, што мову сваіх твораў Міцкевіч называў польскай, але зрэдку — „[[ліцьвіны|ліцьвінскай]]“<ref>{{Кніга |аўтар = М. Хаўстовіч. |частка = Наш Міцкевіч |загаловак = XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах |месца = Мн. |выданьне = Кн. першая |выдавецтва = БДУ |год = 2000. |старонкі = 3 |старонак = 214 }}</ref>. Гэтае сьцьверджаньне абгрунтоўвае і ўспамін дачкі Міцкевіча, Марыі Міцкевіч, пра клопат свайго бацькі аб захаваньні свайго правінцыяльнага вымаўленьня і перадачы яго дзецям: {{Цытата|…няраз слухаючы нас падчас размовы, ён уздыхаў, што ў нас бясколерны, чужаземскі акцэнт: ён бы хацеў чуць з нашых вуснаў тую сьпеўную [[Ліцьвіны#Літоўская мова|літоўскую]] мову, якая была яму мілейшая за ўсё. {{арыгінал|pl|...Nieraz słysząc nas mówiących, wzdychał, że mamy akcent bezbarwny, cudzoziemski: on byłby chciał słyszeć w naszych ustach tę mowę śpiewną litewską, która nade wszystko była mu miła.}} |Maria Gorecka, Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu opowiedziane najmłodszemu bratu.<ref>[[Марыя Гарэцкая|Maria Gorecka]], [https://polona.pl/preview/92a690f6-5991-4383-8fd4-107b431bc420 Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu opowiedziane najmłodszemu bratu], Warszawa: Redakcya Kroniki Rodzinnéj, 1875. S. 40.</ref>}} </blockquote> Шматлікія навукоўцы, як гісторыкі літаратуры, так і [[мовазнаўства|мовазнаўцы]] згаджаюцца з тым, што цяжка казаць пра мову паэта як аб мастацкім сродку, пакуль ня будуць дастаткова вывучаныя аб’ём і характар яго правінцыяналізмаў<ref name=ref1/>. Прафэсар [[Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча|Познанскага ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча]] Станіслаў Дабжыцкі ў сваёй працы „Колькі назіраньняў за мовай Міцкевіча“ зарэгістраваў шматлікія моўныя факты ў творах Міцкевіча, якія выходзяць за межы нормаў агульнапольскае мовы<ref>{{Кніга |аўтар = Dobrzycki St. |загаловак = Kilka spostrzeżeń nad Językiem Mickiewicza |год = 1911 |выдавецтва = Prace Filologiczne |том = VII }}</ref>. Сучасьнік Адама Міцкевіча ўраджэнец Віцебску Максымільян Маркс у сваіх успамінах падкрэсьлівае, што з сваёй каханай Марыляй Верашчакай Міцкевіч размаўляў па-беларуску, а першыя вершы Міцкевіча, не напісаныя, а агучаныя ўслых, былі па-беларуску<ref>Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г.</ref>. Тым часам гісторык, літаратуразнавец і выдавец [[Адам Кіркор]] (1818—1886) зазначаў, што „''Адам Міцкевіч паводле выхаваньня, паводле першых працаў сваіх належыць [[Літва|Літве]], якая ва ўспамінах усяго яго жыцьця, ва ўсіх яго творах зьліваецца зь [[Белая Русь|Беларусьсю]]''“<ref>Шчарбачэвіч Н. [https://web.archive.org/web/20230115204959/https://zviazda.by/be/news/20150106/1420494048-byc-licvinam-5-dokazau Быць ліцвінам: 5 доказаў], [[Звязда]], 6 студзеня 2015 г.</ref>. === Фанэтычныя асаблівасьці === У 1936 годзе беларускі літаратуразнаўца [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станіслаў Станкевіч]] у сваёй працы „Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej“ грунтоўна падсумаваў асаблівыя зьявы ў галіне [[фанэтыка|фанэтыкі]], марфалёгіі, сынтаксісу і асаблівасьці граматычных катэгорыяў роду і ліку мовы Адама Міцкевіча ў яго вершаваных творах і [[філяматы|філямацкай]] карэспандэнцыі паэта. Творы цытуюцца паводле львоўскага выданьня „Твораў“ паэта. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; margin: auto;" |- ! Апісаньне асаблівасьці ! Прыклады з твораў ! Заўвагі ! Абгрунтаваньне |- |Чаргаваньне агульнапольскага „е“ зь беларускім „а“ пад уплывам „аканьня“ ў дзеяслове „rdzewieć“ |„Zawiasy ''rdzawieją'' w sieni“ („Курганок Марылі“); „Potem w niej czucie ''rdzawieje''“ („Дзяды“, Ч. 4. С. 118), „Ze od mych westchnień ''pordzawiała'' krata“ („Конрад Валенрод“, С. 167). |Форма „rdzawieje“ сустракаецца таксама ў Я. Ходзькі<ref>{{Кніга |аўтар = Turska H. |загаловак = Język Jana Chodźki. Przyczynek do historji języka polskiego na obszarze północno-wschodnim Rzeczypospolitej |месца = Wilno |год = 1934 |старонкі = 32 }} </ref> |Чаргаваньне зьявілася ў Міцкевіча пад уплывам беларускае мовы, у якой гэты дзеяслоў стала выкарыстоўваецца з „а“, напр: „Як ён заржавее, то міне ўжэ ні будзе на сьвеці“<ref name="fedarII-57">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Basnie, przypowiesci i podania ludu z okolic Wolkowyska, Slonima, Lidy i Sokolki. Cz. 1 |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=10328&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1902 |том = II |старонкі = 57 |старонак = 359 }}</ref> (Federowski M. Т. II. С. 57). |- |Асобныя памяншальныя назоўнікі маюць у Міцкевіча суфікс ''-ek'' замест агульнапольскага ''-ik'', як у назоўніку „duszeczko“ |„Czyscowe duszeczki!“ („Дзяды“, Ч. 2. С. 78); „Czego potrzebujesz, duszeczko“ („Дзяды“, Ч. 2. С. 82, 94); „duszeczko!“ („Дзяды“, Ч. 2. С. 83) |Гэтае слова ў агульнабеларускай мове ўжываецца ў форме „душачка“, але на Наваградчыне, які і ў асобных іншых мясцовасьцях, дзе з-за няпоўнага яканьня „е“ пасьля націскнога складу не пераходзіць у „а“, гучыць яно — „душэчка“<ref>{{Кніга |аўтар = Kallenbach J. |загаловак = Uwagi do II t. wyd. lwowskiego „Dzieł“ Mickiewicza |старонкі = 395 }}</ref>. |- |Пераход у спалучэньні „śl“ на „szl“ пад уплывам беларускае мовы |„Kiedy ''szlesz'' bilet bogatym“ („Віншаваньні“, С. 61); „''poszlij''“ („Віншаваньні“, С. 61); „W koley ''szlą'' pełne smaków porcelany“ („Гарадзкая зіма“, С. 15); „''Poszlemy'' szukać wszédzie“ („Лілеі“, С. 138); „''Poszlą'' najezdnicy podli“ („Імправізацыя“, С. 138); „''szlij'' mnie do niego powtórnie“ („Гражына“, С. 13); „Wezwanie ''przyszle'' mu szpieg nieznajomy“ („Да маці-полькі“, С. 377); „Bo Herold już ''szle'' katów“ („Меркаваньні ды заўвагі“, С. 452); |Прафэсар Станіслаў Дабжыцкі ў сваёй працы „Колькі назіраньняў над моваю Міцкевіча“<ref>{{Кніга |аўтар = Dobrzycki St. |загаловак = Kilka spostrzeżeń nad Językiem Mickiewicza |год = 1911 |выдавецтва = Prace Filologiczne |том = VII |старонкі = 317 }} </ref> заўважыў, што ў мове палякаў на Русі спалучэньні „śl“ і „śń“ пад рускім (г. зн. беларускім) уплывам пераходзяць у „szl“ і „szń“. Гэтая фанэтычная зьява шырока выступае ў мове Міцкевіча, Чачота і іншых філяматаў. |„Ці ''шліся'', ці ня ''шліся''“<ref name=klich53>{{Кніга |аўтар = Klich Edward. |частка = |загаловак = Teksty bialoruskie z powiatu Nowogrodskiego. — Materyaly i prace Komisyi jezykowej |месца = Kraków |год = 1903 |том = II |старонкі = 53 }} </ref> (Klich E. С 53); „тода ''прышлёце'' да мене“<ref name=klich53/> (там жа); „як калені засвербяць, нехто ніскі паклон ''прышле''“<ref name="fedarI-209">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9732&dirids=1 |месца = Kraków |год = 1897 |том = I |старонкі = 209 |старонак = 459 }}</ref> (Federowski M. T. I. С. 209); „я на цібе ''нашлю'' казамі“<ref name="fedarII-12">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Basnie, przypowiesci i podania ludu z okolic Wolkowyska, Slonima, Lidy i Sokolki. Cz. 1. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=10328&dirids=1 |месца = Kraków |год = 1902 |том = II |старонкі = 12 |старонак = 359 }}</ref> (Federowski M. T. II. С. 12) |- |Пераход у спалучэньні „śń“ на „szń“ пад уплывам беларускае мовы |„''Zauszniczki'' wyrznięte sztucznie z pestek wiszni“ („Пан Тадэвуш“, Кн. XI. С. 631); |Гэтая фанэтычная зьява сустракаецца толькі адзін раз |„І я в саду вішня, чом не ''чэрэшня''… А я тую ''вішню'' ісьцяці мышлю“ ([[Еўдакім Раманаў|Романов Е.]] Материалы. Т. II, С. 165) |- |Зьмякчэньне „z“, „s“ перад мяккімі зычнымі пад уплывам беларускае мовы |„źwiędła“ („Гяўр“ С. 26 у львоўскім выданьні); „wźmiankę“ („Гяўр“ С. 118); „nieźmiernie“ („Гяўр“ С. 272); „źmieniła“ („Гяўр“ С. 1262); „źmieniona“ („Гяўр“ С. 1265); „źwiąże“ („Гяўр“ С. 431); „naźwij“ („Гяўр“ С. 110); „źleje“ („Гяўр“ С. 262); „źlała“ („Гяўр“ С. 46); „źlawszy“ („Гяўр“ С. 643); „wźlatuje“ („Гяўр“ С. 389); „źbity“ („Гяўр“ С. 554) ды іншыя. Прыклады з „Пана Тадэвуша“: „nieźmiernie“ („Пан Тадэвуш“ Кн. II. С. 562); „nieźmiernie“ („Пан Тадэвуш“ Кн. III. С. 259); „pośpieszał“ („Пан Тадэвуш“ Кн. III. С. 136 і Кн. IV. С. 384); „śpieszył“ („Пан Тадэвуш“ Кн. IV. С. 99 і Кн. VI. С. 91); „śpieszyć“ („Пан Тадэвуш“ Кн. VIII. С. 309, 322); „źwisłe“ („Пан Тадэвуш“ Кн. III. С. 160); „spełźnie“ („Пан Тадэвуш“ Кн. III. С. 330); „Pełźnie“ („Пан Тадэвуш“ Кн. III. С. 637 і Кн. VIII. С. 615); | Гэтая фанэтычная асаблівасьць у Міцкевіча адносна рэдкая. На гэта мусіла паўплываць непасьлядоўнасьць артаграфіі паэта і асаблівае тое, што творы Міцкевіча друкаваліся пераважна безь яго ўдзелу<ref name=ref2>{{Кніга |аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станіслаў Станкевіч]]. |частка = Мова Міцкевіча |загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі |арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej |адказны = Валер Булгакаў |выданьне = 1-е выд. |месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства |год = 2010 |старонкі = 146 |старонак = 211 |isbn = 83-60456-21-6 |тыраж = }} </ref>. Прыведзеныя прыклады зьяўляюцца знойдзенымі прафэсарам Станіславам Дабжыцкім ў першым выданьні „Гяўра“ і „Пана Тадэвуша“. |Асыміляцыйнае памякчэньне „z“, „s“ зьяўляецца агульным для беларускае мовы. Пасьля [[Рэформа беларускага правапісу 1933 году|Рэформы беларускага правапісу 1933 году]] графічнае пазначэньне мяккасьці захавалася толькі ў клясычным правапісу. |- |Напісаньне „ę“ і „ą“ замест ''-eń'' і ''-oń'' пад уплывам характэрнай рысы вымаўленьня „n“ замест „ń“ перад наступным цьвёрдым зычным у палякаў на Літве і Беларусі |„łancuchem“ („Да Лелявеля“ С. 104 асобнага выданьня 1822 г.); „skonczył“ („Да М…“ С. 32, рукапіс); „koncem“ („Падарожныя“ С. 8, рукапіс); „słonce“ („Ранак і вечар“ С. 1, рукапіс); „słonca“ („Ugolino“ С. 78, рукапіс); „panskiey“ („Дзяды“ Ч. 1, С. 91, рукапіс); „On się ''przeklęctwa'' nie boi“ („Дзяды“, Ч. 2, С. 583); „twoje usłyszą ''przeklęstwa''“ („Гяўр“ С. 741); „chlubi się z ''przeklęstwa''“ („Дзяды“ Ч. 3, „Да прыяцеляў-маскалёў“, С. 20); „sama w ''niebezpieczęstwie''“ („Ястраб“ аўтограф у „Альбоме“ Машынскага); „więcze“ замест „wieńczy“ („На грэцкі мір“ С. 40, рукапіс); „malęki“ („Падарожныя“ С. 165, рукапіс) — усе прыклады зь львоўскага выданьня „Твораў“ Міцкевіча. тое ж у „Пане Тадэвушы“: „pojedynczą“ (Кн. II, С. 827); „przeklęctwa“ (Кн. VIII, С. 524). Адносна шмат падобных прыкладаў знаходзім у аўтографах „Пана Тадэвуша“, пададзеных у варыянтах тэксту ў IV томе сомавага выданьня „Dzieł wszystkich“: „konca“ (A1: Кн. X, С 80; Кн. XI, С. 8); „koncu“ (A1: Кн. XII, С. 184); „konczył“ (A1: Кн. XII, С. 222); „słonca“ (A1: Кн. X, С. 81); „słonce“ (A1: Кн. XI, С. 183); „panski“ (A1: Кн. XII, С. 184). |Гэтая фанэтычная зьява даволі рэдкая ў друкаваных творах Міцкевіча, адносна часта выступае ў ягоных рукапісах. |Гэтая фанэтычная асаблівасьць узьнікла пад уплывам беларускае мовы, у якой „н“ перад наступным цьвёрдым зычным заўсёды цьвёрдае<ref name=ref2/>. Напр.: „ужэ ''слонцо'' зайшло“<ref name="fedarIII-124">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. Cz. 2. Tradycye historyczno-miejscowe oraz powieści obyczajowo-moralne. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=10331&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1903 |том = III |старонкі = 124 |старонак = 312 }}</ref> (Federowski M. Т. III. С. 124); „селі ў адном канцы стала“<ref name="fedarI-99">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9732&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1897 |том = I |старонкі = 99 |старонак = 459 }}</ref> (Federowski M. Т. I. С. 99); „прывязаў калсыку да ''ланцуга''“<ref name="fedarI-134">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9732&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1897 |том = I |старонкі = 134 |старонак = 459 }}</ref> (Federowski M. Т. I. С. 134); „''панскіе'' радзіцы далі ему па хустачцы“<ref name="fedarI-225">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9732&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1897 |том = I |старонкі = 225 |старонак = 459 }}</ref> (Federowski M. Т. I. С. 225); „прывела над „конскі“ тулуб“<ref name="fedarI-228">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9732&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1897 |том = I |старонкі = 228 |старонак = 459 }}</ref> (Federowski M. Т. I. С. 228) |- |Спрашчэньне зычных насуперак нормам агульнапольскае мовы |„chaos we łbie, yak w ''garku''“ („Ямбы“ С. 36); „tęgo dżgali z ''garka''“ („Ямбы“ С. 52); „widok garków“ („Пан Тадэвуш“ Кн. VIII, С. 706); „Mając u kolan pełne miodu dwa ''półgrace''“ („Пан Тадэвуш“ Кн. XI С. 297); „''półgarcówką'' prepił do Klucznika“ („Пан Тадэвуш“ Кн. XI С. 337) |Фанэтычная зьява спрашчэньня зычных характэрная, у адрозьненьне ад агульнапольскае мовы, толькі беларускай мове<ref name=ref3>{{Кніга |аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станіслаў Станкевіч]]. |частка = Мова Міцкевіча |загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі |арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej |адказны = Валер Булгакаў |выданьне = 1-е выд. |месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства |год = 2010 |старонкі = 147 |старонак = 211 |isbn = 83-60456-21-6 |тыраж = }}</ref> | |- |Спрашчэньне зычных у часта ўжываным прыметніку „czyscowy“ замест „czyśćowy“ і ва ўскосных склонах назоўніка „czyściec“ („w czyscu“ замест „w czyśćcu“) |„Boś ty ''czyscowej'' zbawił mię katuszy“ („Люблю я“ С. 59); „W ''czyscowe'' rzucił potoki“ („Люблю я“ С. 98); „Dręcz się w ''czyscowej'' zagubie“ („Люблю я“ С. 110); „Proszę za dusze w ''czyscu'' bolejące“ („Люблю я“ С. 139). Прыклады зь „Люблю я“ паводле львоўскага выданьня, бо ў выд. Піганя словы пададзеныя ўжо ў правільнай форме. |Гэтая фанэтычная зьява зьяўляецца правінцыяналізмам, утвораным пад уплывам беларускае мовы, у якой як прыметнік „чысцовы“, так і назоўнік „чысьцец“ (але „чысца“, „у чысцу“) — правільныя формы<ref name=ref3/>. |„У ''чысцу'' агонь гарыць“<ref name="fedarI-222">{{Кніга |аўтар = [[Міхал Федароўскі|Federowski M.]] |частка = Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki. |загаловак = Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905 |спасылка = http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9732&dirids=1 |месца = Kraków |выдавецтва = |год = 1897 |том = I |старонкі = 222 |старонак = 459 }}</ref> (Federowski M. Т. I. С. 222); „Да ''чысца'' і да атхлані“<ref name="fedarI-228" /> (Federowski M. Т. I. С. 228) |} === Беларуская мова === У 1839—1840 гг. Міцкевіч быў прафэсарам [[Лязанскі ўнівэрсытэт|Лязанскага ўнівэрсытэту]], дзе выкладаў; з 1840 узначальваў катэдру славянскіх літаратур у [[Калеж дэ Франс]] у Парыжы, стаў першым прафэсарам славянскай славеснасьці ў гэтай установе. У лекцыях даў высокую ацэнку беларускай мове і фальклёру, на якія стала абапіраўся ў мастацкай творчасьці<ref name="Культуралогія">Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6</ref>: {{Цытата|Мова поўдня Расеі — маларуская, на якой гаворыць амаль дзесяць мільёнаў чалавек, бясспрэчна самая музычная, самая паэтычная і звонкая, але яна ніколі не была настолькі разьвітай, каб стаць мовай літаратурнай. На беларускай мове, якую называюць русінскай альбо літоўска-русінкай, таксама размаўляе каля дзесяці мільёнаў чалавек; гэта самая багатая і самая чыстая гаворка, яна ўзьнікла даўно і выдатна распрацавана. У пэрыяд незалежнасьці Літвы вялікія князі карысталіся ёю для сваёй дыпляматычнай перапіскі. Мова велікаросаў … вылучаецца багацьцем і чысьцінёй, але ў ёй няма ні цудоўнай прастаты беларускай мовы, ні гарманічнасьці і музычнасьці маларускай.<ref>{{Кніга|аўтар = укладальнікі: К. А. Цвірка, І. С. Шпакоўскі, К. У. Антановіч, навуковы рэдактар А. В. Мальдзіс|частка = |загаловак = Літаратура Беларусі XIX стагоддзя: анталогія |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/none/Litaratura_Bielarusi_XIX_stahoddzia_Antalohija.html |адказны = |выданьне = |месца =Менск |выдавецтва = Беларуская навука |год =2013 |том = |старонкі =291 |старонак = 861 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>}} Варта таксама заўважыць цэлы кантэкст лекцыі Міцкевіча. У сваёй лекцыі Адам Міцкевіч уяўляў перад студэнтамі гісторыю фармаваньня расейскай літаратурнай мовы, спрэчку паміж [[Міхаіл Ламаносаў|Міхаілам Ламаносавым]] і [[Васіль Традзьякоўскі|Васілям Традзьякоўскім]]. Для абазначэньня моваў Міцкевіч выкарыстоўвае дэфініцыю „гаворка“ ({{мова-pl| „narzecze“}}), што было відавочна абгрунтавана спробай Міцкевіча даць выразную розьніцу паміж мовай і літаратурнай мовай. З усіх моваў былой Русі Міцкевіч менавіту беларускую вылучае, як самую распрацаваную, разьвітую. Поўная цытата Міцкевіча гучыць так: {{Цытата|Мова славянская у межах дзяржавы Пятра В. Уключала тры гаворкі: маскоўска-расейскія ці паўночныя, мала-расейскія ці паўднёвыя, і бела-рускія, заходнія. На кожнай з тых гаворак размаўляла амаль 10 мільёнаў чалавек. Паўднёвая, найгучнейшая і найбольш музыкальная, не была аднак дасткова адпавядаючай, каб служыць пісьмовасьці; заходняя, найбагацейшая, найчысьцейшая, якая калісьці была мовай двару і канцэлярыі вялікіх князёў Літвы, ужо была выдатна распрацава; паўночная, за выняткам маўленьня, сапсаванага некаторымі правінцыямі фінска-маскоўскімі, таксама мела вялікае багацьце элемэнтаў першабытных, але бракавала ёй узьнёслай прастаты гаворкі літоўска-рускай і гармоніі, якой адзначаецца маўленьне паўднёвае. Усе гэтыя тры дыялекты зьмешваліся ў Пецярбурзе з гістарычнай стара-славянскай, царкоўнай мовай. На той момант яшчэ не было ведама якую мову абраць у якасьці ўрадавай. Ламаносаў, вялікарасеец з-над Белага мора, даў першанства сваёй роднай гаворцы, і ў ёй, яшчэ ў Нямеччыне, склаў некалькі строфаў оды. Той верш, напісаны акурат у той час, калі Канарскі працаваў над паляпшэньнем польскага вымаўленьня, быў для Пецярбурга нечываннай навінай, цудоўнай зьявай, абудзіў паўсюдны ўздым. Традзьякоўскі, антаганіст Ламаносава, хацеў стрымаць прагрэс дыялекту вяліка-расейскага, замест гэтага ўсталяваць новую літаратуру на аснове стара-славянскай мовы, насычанай паўднёвай гаворкай. Пісаў у той час такой мовай свае трагедыі, цікавыя сёньня з такога гледжаньня, што зьяўляюцца праўдзівым вобразам таго, якое натхненьне маглі прынесьці мясцовыя крыніцы, і дакуль бы прыйшла расейская пісьмовасьць такім шляхам. {{арыгінал|pl|Język słowiański w granicach państwa Piotra W. zawierał trzy narzecza: moskiewsko-rosyjskie czyli północne, mało-ruskie czyli południowe, i biało-ruskie, zachodnie. Każdym z tych dialektów mówiło niemal 10 milionów ludności. Południowy, najdźwięczniejszy i najbardziej muzykalny, nie był jednak tyle uprawny żeby mógł służyć piśmiennictwu; zachodni, najbogatszy, najczystszy, będący niegdyś językiem dworu i kancelaryi wielkich książąt Litwy, miał już ukształcenie znakomite; północny, odciąwszy od niego mowę zepsutą kilku prowincyi fińsko-moskiewskich, posiadał także wielkie bogactwo żywiołów pierwotnych, ale brakowało mu wzniosłej prostoty narzecza litewsko-ruskiego i harmonii jaka odznacza mowę południową. Wszystkie te trzy dyalekta mieszały się w Petersburgu, z zabytkiem jeszcze staro-słowianskim, cerkiewnym. Nie wiedziano który z nich wybrać na język urzędowy. Łomonosow, Wielkorosyjanin z nad morza Białego, dal pierwszeństwo swemu narzeczu rodzimemu, i w niem, jeszcze bawiąc w Niemczech, ułożył kilka zwrotek ody. Wiersz ten napisany wtenczas kiedy Konarski pracował nad poprawą wymowy polskiej, był dla Petersburga niesłychaną nowością, cudownem zjawiskiem, obudził uniesienie powszechne. Trediakowski, antagonista Łomonosowa, chciał stłumić postęp dyalektu wielko-rosyjskiego, a wtrącić literaturę nową w staro-słowianizm podsycony narzeczem południowem. Pisał tedy takim językiem swoje tragiedye, ciekawe dziś z tego względu, że są wiernym obrazem, jakich natchnień mogło dostarczyć żródło miejscowe, i dokądby zaszło piśmiennictwo rosyjskie tym torem.<ref>{{Кніга|аўтар = Adam Mickiewicz |частка = |загаловак = Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/literaturasowia02mickgoog/mode/2up |адказны = |выданьне = |месца =Paryż |выдавецтва = Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego |год =1865 |том = 2 |старонкі =84-85 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>}}}} [[Файл:Fantazya biało-ruska 1.png|значак|Верш „Беларуская фантазыя“, аўтарства прыпісваецца [[Ян Чачот|Яну Чачоту]]]] [[Файл:Fantazya biało-ruska 2.png|значак|Верш „Беларуская фантазыя“, аўтарства прыпісваецца [[Ян Чачот|Яну Чачоту]]]] Таксама захавалася цытата Адама Міцкевіча з лісту да [[Аляксандар Ходзька|Аляксандра Ходзькі]]: {{Цытата|«З усіх славянскіх народаў русіны, г. зн. сяляне Пінскай і частак Менскай і Горадзенскай губэрняў, захавалі найболей славяншчыны. У іхных казках і песьнях ёсьць усё. Пісаных помнікаў мала, толькі Статут Літоўскі пісаны моваю, найбольш гарманічнаю і найменш скажонаю з усіх славянскіх дыялектаў. Усё іхнае жыцьцё ў духу. На зямлі яны прайшлі ўсю гісторыю ў жахлівай галечы ды ўціску».|}} Усяго, як падлічыў беларускі дасьледнік біяграфіі й творчасьці Адама Міцкевіча Мікалай Гайба, назву Беларусь Міцкевіч ужыў у сваіх лістах восем разоў, але пад Беларусьсю разумеў выключна ўсходнюю частку сучаснай [[Беларусь|Беларусі]], а заходнюю частку называў [[Літва|Літвой]]<ref>[https://culture.pl/pl/artykul/o-mickiewiczu-po-bialorusku O Mickiewiczu po białorusku]</ref>. Адам Міцкевіч разам зь сябрамі захапляўся беларускай народнай культурай, мовай, традыцыямі<ref>Mikołaj Gliński [https://culture.pl/pl/artykul/polska-i-bialorus-zywoty-blizniacze Polska i Białoruś — żywoty bliźniacze]</ref>, хоць відавочна не акрэсьліваў іх, як беларускія. Як потым узгадваў [[Ігнат Дамейка]] пра Адама Міцкевіча й [[Ян Чачот|Яна Чачота]]: {{Цытата|двое нашых студэнтаў школы наваградзкай ад наймалодшых гадоў добра зналі наш народ, палюбілі яго песьні, пераймаліся яго духам і паэзіяй; [...]. Назіралі за кірмашамі, гандлем і адпустам, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і пахаваньнях<ref name="Gliński"/>.}} Відавочна Адам Міцкевіч ведаў і карыстаўся гутарковай беларускай мовай, шматлікія беларусізмы, фанэтычныя й стылістычныя асаблівасьці беларускай мовы сустракаліся ў яго творах і нават перакладах на працягу ўсёй творчасьці<ref>Leszek Bednarczuk [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/11560/1/L_Bednarczuk_Jezyk_bialoruski_w_tworczosci_Adama_Mickiewicza.pdf Język białoruski w twórczości Adama Mickiewicza] Kraków 2021</ref>. Перакладнік ''„[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]“'' на беларускую мову паэт Серж Мінскевіч адзначыў, што мова паэмы ''„перасыпана беларускімі лексічнымі й сынтаксычнымі адзінкамі“''<ref>[https://journals.umcs.pl/sb/article/view/13834 Siarhei Minskevich, „Dziady“ Adama Mickiewicza w przekładach białoruskich, s. 135]</ref>. Найбольшы ўплыў беларускай мовы можна назіраць у „[[Пан Тадэвуш|Пане Тадэвушу]]“, створаным пасьля амаль дзесяці гадоў у эміграцыі. Як вядома, ён да канца жыцьця ня толькі захоўваў гутарковую мову, пазначаную рэгіяналізмамі, але й — як і належыць „старому ліцьвіну“, культывуючы свой рэгіянальны партыкулярызм — ганарыўся спэцыфічнымі правінцыйнымі рысамі сваёй гаворкі, з пункту гледжаньня нацыянальнай літаратурнай мовы<ref name="Gliński"/>. У 1820-ых гг. праз недасканалую польскую мову Адама Міцкевіча, варшаўскія крытыкі й рэцэнзенты называлі паэта „смаргонскім“ рамантыкам і нават абвінавачвалі яго ў барбарызацыі польскай мовы<ref name="pol-bel">Mikołaj Gliński [https://culture.pl/pl/artykul/pod-flaga-bialo-czerwono-biala-czyli-krotka-historia-literatury-polsko-bialoruskiej Pod flagą biało-czerwono-białą, czyli krótka historia literatury polsko-białoruskiej]</ref>. Адзін зь іх, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Францішак Мараўскі||pl|Franciszek Morawski (1783—1861)}}, вінаваціў Міцкевіча ў злоўжываньні правінцыялізмамі (рутэнізмамі й русізмамі) і праводзіў аналёгію з гіпатэтычным вялікапольскім балядыстам, які ўключыў у сваю паэзію рэгіяналізмы зь нямецкай мовы, „якія ў гэтай краіне селянін з ландвэру прыносіць у вёску“<ref name="pol-bel"/>. Азіраючыся назад, абвінавачваньні Мараўскага аказаліся беспадстаўнымі — Міцкевіч стаў клясыкам польскай мовы — сёньня яны могуць толькі нагадваць пра яго надзвычайнае наватарства й даказваць, якую магутную культураўтваральную ролю адыгрываюць узаемныя ўплывы й абмен паміж культурамі<ref name="pol-bel"/>. Не было ці не захавалася творчай спадчыны Адама Міцкевіча на беларускай мове. Тым ня менш, беларускі верш ''„Беларуская фантазыя“''<ref>Duchiński, Franciszek Henryk [https://polona.pl/item-view/c870bc54-2813-4264-a8ba-ddf20b5d4489?page=87 Pisma Franciszka Duchińskiego]. T. 2. 1902</ref>, які традыцыйна прыпісваўся аўтарству [[Ян Чачот|Яна Чачота]] выклікае спрэчкі сярод дасьледнікаў. [[Адам Мальдзіс]] дапушчае, што яго аўтарам мог быць уласна Адам Міцкевіч<ref>[[Адам Мальдзіс]], [https://web.archive.org/web/20240304092215/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165760/1/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81_C.318-321.pdf Ян Чачот, як адрасат беларускага верша Адама Міцкевіча]</ref>. === Летувіская мова === [[Файл:Adam Mickiewicz Museum in Vilnius2.jpg|значак|зьлева|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Музэй Адама Міцкевіча (Вільня)|Музэй Адама Міцкевіча|pl|Muzeum Adama Mickiewicza w Wilnie}}, [[Вільня]], [[Летува]]]] [[Файл:LT-1998-50litų-Mickevičius-b.png|значак|зьлева|[[Летувіскі літ|Летувіская манэта]] з выявай Міцкевіча]] [[Файл:Lithuanian songs by Adomas Mickevičius.jpg|значак|справа|Тры [[народныя песьні]], занатаваныя Адамам Міцкевічам на [[Летувіская мова|летувіскай мове]]]] [[Файл:LT Kaunas, Muz Dom Perkunasa - Sala Mickiewicza, 2019.08.05, fot Ivonna Nowicka (1) portrait.jpg|значак|справа|Скульптура Міцкевіча ў музэі [[Дом Пяркунаса]] ў горадзе [[Коўна]], фот. Ivonna Nowicka.]] Адам Міцкевіч не пісаў вершаў на летувіскай мове. Аднак можна меркаваць, што Міцкевіч меў пэўнае разуменьне летувіскай мовы, хоць у польскай гістарыяграфіі ёсць меркаваньне, што знаёмасьць Міцкевіча з летувіскай мовай была досыць абмежаванай. <ref>[https://books.google.com/books?id=UJYYAQAAIAAJ Mieczysław Jackiewicz (1999). Literatura litewska w Polsce w XIX i XX wieku. Wydawn. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. S. 21. ISBN 978-83-912643-4-8.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150905053346/http://znadwiliiwilno.lt/materialy/tadeusz-zubinski-czy-adam-mickiewicz-znal-litewska-mowe-zw-47.html Svetainė išjungta — Serveriai.lt». Znadwiliiwilno.lt]</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Jerzy Surwiło |частка = |загаловак = Wileńskimi śladami Adama Mickiewicza Biblioteka «Magazynu Wileńskiego» |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books?id=IFJiAAAAMAAJ |адказны = |выданьне = |месца =Wilno |выдавецтва = Magazyn Wileński |год =1993 |том = |старонкі =28 |старонак =95 |сэрыя = |isbn = 5430014672 |наклад = }}</ref> У паэме «[[Гражына (паэма)|Гражына]]» Міцкевіч працытаваў адзін сказ зь летувіскамоўнай паэмы [[Крысьціёнас Данэлайціс|Крысьціёнаса Данэлайціса]] «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Поры году (паэма)|Metai|en|The Seasons (poem)}}» <ref>[https://www.lrt.lt/mediateka/irasas/9072/ar-adomas-mickevicius-kalbejo-lietuviskai Digimas, A. (1984). Ar Adomas Mickevičius mokėjo lietuviškai? [Ці ведаў Адам Міцкевіч летувіскую мову?] (Відэафайл) (на летувіскай мове). Lietuvos Kino Studija. гл. 4:30-4:36 хвіліну]. У «Пана Тадэвуша» сустракаецца непалянізаванае літоўскае імя Баўбліс)}}</ref><ref>[https://www.lrt.lt/mediateka/irasas/9072/ar-adomas-mickevicius-kalbejo-lietuviskai Digimas, A. (1984). Ar Adomas Mickevičius mokėjo lietuviškai? [Ці ведаў Адам Міцкевіч летувіскую мову?] (Відэафайл) (на летувіскай мове). Lietuvos Kino Studija. гл. 5:58-6:13 хвіліну]</ref>. Акрамя таго, з-за таго, што Міцкевіч займаў пасаду выкладчыка летувіскага фальклёру й міталёгіі ў Калеж дэ Франс, можна зрабіць выснову, што ён павінен быў дастаткова добра ведаць мову, каб чытаць пра яе лекцыі<ref>[https://www.lrt.lt/mediateka/irasas/9072/ar-adomas-mickevicius-kalbejo-lietuviskai Digimas, A. (1984). Ar Adomas Mickevičius mokėjo lietuviškai? [Ці ведаў Адам Міцкевіч летувіскую мову?] (Відэафайл) (на летувіскай мове). Lietuvos Kino Studija. гл. 4:44-4:54 хвіліну]</ref>. Вядома, што Адам Міцкевіч часта сьпяваў летувіскія народныя песьні з [[Жамойты|жамойтам]] зь [[Людвік Карэцкі|Людвікам Карэцкім]]{{Заўвага|Людвік Карэцкі (каля 1779—1857), родам з гораду Тыльжа ([[Тыльзыт]], сучасны Савецк), матэматык, астраном і этноляг, дзейнічаў пад псэўданімам Людмілеў Карыльскі <ref>Januszewski S. «Pionierzy. Polscy pionierzy lotnictwa 1647—1918. Tom 1». Fundacja Otwartego Muzeum Techniki. Wrocław 2017</ref>.}} <ref>[https://www.lrt.lt/mediateka/irasas/9072/ar-adomas-mickevicius-kalbejo-lietuviskai Digimas, A. (1984). Ar Adomas Mickevičius mokėjo lietuviškai? [Ці ведаў Адам Міцкевіч летувіскую мову?] (Відэафайл) (на летувіскай мове). Lietuvos Kino Studija. гл. 6:26-7:05 хвіліну]</ref>. Напрыклад, у пачатку 1850-х гадоў, знаходзячыся ў Парыжы, Міцкевіч і Карэцкі гулялі ў [[шахматы]], падчас гульні Карэцкі пачаў сьпяваць летувіскую народную песьню, на што Міцкевіч яго перапыніў, сказаўшы, што сьпявае яе няправільна, і таму запісаў на аркушы паперы, як правільна яе сьпяваць. На аркушы паперы, які захаваў і прадставіў грамадзкай увазе сын Адама Міцкевіча [[Уладзіслаў Міцкевіч|Ўладзіслаў]], ёсьць фрагмэнты трох розных летувіскіх народных песьняў — [[дайна]]ў (''Ejk Tatuszeli i bytiu darża, Atjo żałnieros par łauka, Ej warneli, jod warneli isz'')<ref>[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/490782/edition/459787 Dajny litewskie zapisane przez Adama Mickiewicza]</ref><ref>[http://antologija.lt/text/adomas-mickevicius-lietuvisku-dainu-fragmentai «Adomas Mickevičius — Lietuviškų dainų fragmentai»]</ref>, якія зьяўляюцца адзінымі вядомымі на сёньняшні дзень летувіскімі творамі Адама Міцкевіча)<ref>[http://antologija.lt/about_text/adomas-mickevicius-lietuvisku-dainu-fragmentai Apie kūrinį: Adomas Mickevičius — Lietuviškų dainų fragmentai]</ref>. Вядома, што гэтыя народныя песьні сьпявалі ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дарбены|Дарбенах|lt|Darbėnai}}<ref>[https://www.lrt.lt/mediateka/irasas/9072/ar-adomas-mickevicius-kalbejo-lietuviskai Digimas, A. (1984). Ar Adomas Mickevičius mokėjo lietuviškai? [Ці ведаў Адам Міцкевіч летувіскую мову?] (Відэафайл) (на летувіскай мове). Lietuvos Kino Studija. гл. 7:00-7:06 хвіліну]</ref>. Адлюстраваньнем зацікаўленасьці Міцкевічам летувіскай мовай, стала XV лекцыя 24 сакавіка 1843 году у Парыскім унівэрсытэце, дзе Міцкевіч у лекцыі казаў наступнае: {{Цытата|Сёньня літоўская мова лічыцца адной з найстаражытнейшых эўрапэйскіх моваў. Боп, Кляпрот і Болен даволі добра даказалі гэта. Барон Экштайн лічыць яе найстарэйшай пасьля санскрыту й найменш зьмененай. У літоўскіх паданьнях захавалася першабытная думка, душа цэлай традыцыі. Але паколькі на літоўскай мове пісьмовых помнікаў няшмат, вучоныя для тлумачэньня й інтэрпрэтацыі гэтых паданьняў зьвяртаюцца да славянскай мовы. Такім чынам дзейнічаюць Гануш і Данкоўскі (пераклад — [[Уладзь Лянкевіч]] і [[Алена Пятровіч]]<ref>[http://prajdzisvet.org/text/365-dasliedavanni-slavianskikh-starazhytnastsiau.html Адам Міцкевіч Даследаванні славянскіх старажытнасцяў]</ref>). {{арыгінал|pl|Język litewski uznany jest dzisiaj za jeden z najdawniejszych pomiędzy istniejącymi na lądzie Europy. Bopp, Klaproth i Bohlen udowodnili to dostatecznie. Baron Eckstein uważa po za najstarszy i najmniej zmieniany. W podaniach litewskich zachowuje się myśl pierwotna, dusza całej tradycji. Ale ponieważ językowi litewskiemu zbywa na pomnikach piśmiennych, uczeni dla objaśnienia i wykładu tych podań udają do mowy słowiańskiej. Tym sposobem postępuje sobie Hanusch i niekiedy Dankowski.<ref>{{Кніга|аўтар = Adam Mickiewicz |частка = |загаловак = Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza |арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/5337a72c-76d3-4791-b443-e7f83ee19934 |адказны = |выданьне = |месца =Paryż |выдавецтва = Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego |год =1865 |том = 3 |старонкі =170-171 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>}}}} == Крытыка == [[Аляксандар Ельскі]] ў 1885 годзе ў артыкуле ''«Адам Міцкевіч на Беларусі»'' адным зь першых адзначыў выключную ролю Беларусі для творчасьці Міцкевіча: {{Цытата|Павінна гэта сапраўды быць глеба ўрадлівая, калі нараджае такія шчодрыя плёны! […] Бо старажытны ж і народ гэты, што насяляе разьлеглыя абшары: ад вытокаў Дняпра да Буга й Нарава, ад Віліі да Прыпяці — гняздо старажытнай славяншчыны, краіна герояў, гусьляроў, патрыярхальных адносін і ахвяр у імя ўзьнёслых ідэалаў! […] Гэта ж з роднай глебы прарос геній Міцкевіча, і зь яе таксама браў ён сюжэты да многіх сваіх твораў, аб чым сьведчаць такія творы, як «Сьвіцязь», «Сьвіцязянка», «Дзяды», «Дудар», «Люблю», «Лілеі», «Уцёкі», «Гражына», «Пан Тадэвуш» і іншыя, а мноства мясьцін і назваў, якія ўспамінае вястун, як Цыпрын і Грачыхі, Ятра, Нёман, Налібокі, Наваградак, Мядзьведка, Плужыны, Рута, Сапліцава, Сьвіцязь, Туганавічы, Зьдзецел й г.д. паказваюць, дзе ахвотней за ўсё блукала думка песьняра, якімі вобразамі любіла яна песьціцца<ref>Аляксандр Ельскі // Выбранае / А. Ельскі. — Мінск, 2004. — С. 321.</ref>.}} [[Язэп Лёсік]] крытычна адгукаўся аб ягонай творчасьці: «Міцкевіч і Сыракомля былі беларусы й ведалі, што яны беларусы, але калі яны гаварылі й пісалі па-польску, то ўся праца іх пайшла на багацьце й пыху польскага народу. „Хто любіць Айца Нябеснага, а бліжняга свайго ненавідзіць, — сказаў Хрыстус, — той кажа няпраўду“. Хто любіць свой край, а культуру яго не прымае, той лжэц — скажам мы ад сябе».<ref>[[s:Родная мова і яе значэнне|«Вольная Беларусь», № 6-8. — 24 лютага, 3, 10 сакавіка 1918 г.]]</ref> Пазьней беларускімі літаратарамі Адам Міцкевіч вызнаецца за аднаго з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры<ref>[[Адам Мальдзіс]]. Зямля Навагрудская, краю мой родны… // Адам Міцкевіч і Беларусь = Adam Mickiewicz a Białoruś / Уклад. В. Грышкевіч, навук. рэд. А. Мальдзіс, Т. Нягодзіш. — Мн.: ННАЦ імя Ф.Скарыны, 1997. С. 6</ref>, беларускага польскамоўнага паэта<ref>[http://slounik.org/154374.html Міцкевіч Адам] // Літаратура/Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003</ref>. Польскі паэт-рамантык [[Цыпрыян Каміль Норвід]], якога называюць чацьвёртым вялікім паэтам польскага рамантызму, так апісаў вобраз Міцкевіча: {{Верш|Адзін партрэт!… ён у Крыме, на скале апёрты, Паміж Азіяй, а небам, сам!… толькі той варты Паэта й успамінаў — аб рэшце? не гутару - Ці кажу «Гэта ёсьць ладным… гэта Міцкевіч Адам…» Jeden portret!… ów w Krymie, na skale oparty, Między Azją a niebem, sam!… ten tylko warty Poety i spomnienia — o reszcie? nie gadam - Lub mówię «To jest ładne… to Mickiewicz Adam…»| ''[[Цыпрыян Каміль Норвід|Cyprian Kamil Norwid]]'', ''W pracowni Guyskiego''}} Іншы польскі паэт-рамантык [[Тэафіль Ленартовіч]] захапляўся Міцкевічам: {{Цытата|Адам ахапіў усю духоўную шкалу жаданьняў, надаў кожнаму прадмету выраз, колер і форму; ён сканцэнтраваў сутнасьць славянскіх народаў зь іх дзіцячай воляй і сур’ёзнасьцю пажылых людзей, зь іх практыцызмам і верай у звышнатуральныя сілы; у дух гэтага чалавека, як у вялізнай бронзавай майстэрні, адліваліся ўсе самыя разнастайныя гесты [!] і, па сканчэньню, ішлі ў скарбніцу нацыянальнай літаратуры.}} Пісьменьнік [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]] казаў аб выключнай ролі Адама Міцкевіча: {{Цытата|Усё ёсьць творчасьцю Міцкевіча, які першы вырваўся зь цесных рамак насустрач сьвятлу й жыцьцю, стаў сваёй паэзіяй на вышыню Гётэ і Байрана й цягнуўся да іх духам. Праз пралом, які ён зрабіў, прайшлі ўсе, хто меў сілы для маршу.<ref>[[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Józef Ignacy Kraszewski]], [https://pl.wikisource.org/wiki/Listy_do_nieznajomego Listy do nieznajomego], Kłosy. Czasopismo illustrowane, tygodniowe, poświęcone literaturze, nauce i sztuce, T. 26-27, Salomon Lewental, 1877—1878, Warszawa</ref>}} Летувіскі паэт і публіцыст [[Томас Вэнцлава]] адзначыў важную ролю роднага краю [[Літва|Літвы]] ў матыве творчасьці паэта: {{Цытата|Каштоўнай крыніцай натхненьня для маладога паэта была Літва й яе таямнічыя краявіды — краіна, якая сваім міталягічным мінулым была роўная кельцкаму ці нямецкаму сьвету й была вартая таго, каб нарадзіць свайго Шэксьпіра.}} [[Файл:RodakowskiHenryk.PortretAdamaMickiewicza.1856.jpg|значак|225px|справа|[[Генрык Радакоўскі]], партрэт Адама Міцкевіча]] Францускі пісьменьнік [[Віктор Юго]] адзначаў: {{Цытата|«Казаць аб Міцкевічу — гэта значыць казаць аб прыгажосьці, аб справядлівасьці, аб ісьціне; гэта значыць казаць аб праве — ён быў яго прыхільнікам, аб абавязку — ён быў яго героем, аб волі — ён быў яе апосталам, аб вызваленьні — ён быў яго папярэднікам.»}} Публіцыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіслаў Мацкевіч (публіцыст)|Станіслаў Мацкевіч|pl|Stanisław Mackiewicz}} наступным чынам пісаў аб Міцкевічы: {{Цытата|Мой настаўнік польскай мовы ў Віленскай гімназіі праф. Станіслаў Цывінскі (…), вучыў мяне, што «не жыцьцё Міцкевіча ёсьць камэнтар да яго твораў, але творы Міцкевіча ёсьць камэнтар да яго жыцьця». (…) Па сутнасьці, палітычная публіцыстыка Міцкевіча, яго спробы гістарычнага сінтэзу ў «Кнігах паломніцтва»… паказваюць толькі банкруцтва рамантычных мэтадаў у вырашэньні палітычных пытаньняў і гістарычных сынтэзаў, і яго актыўная палітычная дзейнасьць была б гратэскам, калі б ён ня быў вешчуном і калі б усё не было так трагічна. Аднак як паэт ён сапраўды тытан і, хто ведае, ці гэта ня першы паэт славяншчыны. У лірычным пляне Цютчаў пераўзыходзіць яго, але Пушкін саступае яму па таленту.}} Украінскі паэт [[Іван Франко]] ў сваім крытычным артыкуле пра творчасьць Міцкевіча, апублікаваным у венскай штодзённай газеце «Dіe Zeіt», назваў яго, у прыватнасьці, «паэтам здрады», на што, паводле журналіста кракаўскага тыднёвіка «Nowoścі Іllustrowane», ён атрымаў рэзкі й рашучы адказ з польскага боку<ref> [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/424471/edition/399713/content Choroba ruskiego// Nowości Illustrowane. — 1908. — № 20 (16 maja). — S. 10, 13—14.]</ref>. Па словах сучасьніка Міцкевіча, тагачаснага расейскага літаратурнага крытыка, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ксэнафонт Палявой|Ксэнафонта Палявога|ru|Полевой, Ксенофонт Алексеевич}},[[Аляксандар Пушкін]] ставіўся да Міцкевіча з найвялікшай павагай. Расейскі паэт, які звычайна сам панаваў у коле літаратараў, у прысутнасьці Міцкевіча быў вельмі сьціплы, і нават зьвяртаўся да Міцкевіча, жадаючы пачуць яго адабрэньня, бо лічыў Адама Міцкевіча больш адукаваным і навукоўцам. У 1828 годзе расейскі паэт [[Васіль Жукоўскі]] пасьля выхаду паэмы Міцкевіча «Конрад Валенрод» неяк сказаў Пушкіну: «Ведаеш, брат, але ж ён заткне цябе за пояс», на што Пушкін адказаў: «Ты ня так кажаш, ён ужо заткнуў мяне»<ref>[https://web.archive.org/web/20150924035638/http://www.intrada-books.ru/rhall/mitskevitch.html Довгий О. Л., Махов А. Е. 12 зеркал Пушкина]</ref>. Увосень 1826 году на адным зь вечароў у знакамітым салоне {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зінаіда Валконская|Зінаіды Валконскай|ru|Волконская, Зинаида Александровна}} Пушкін захапляўся імправізацыямі Міцкевіча й, па сьведчаньні сучасьніка, падчас адной зь іх ускочыў зь месца й, ероша валасы, амаль бегаючы па зале, усклікаў: «Што за геній! Што за сьвяты агонь! Што я ў параўнаньні зь ім?»<ref>[https://web.archive.org/web/20181117233354/http://a-s-pushkin.ru/books/item/f00/s00/z0000026/st123.shtml Мицкевич Адам (1798—1855) [1981 Черейский Л. А. — Современники Пушкина]</ref>. Таксама Аляксандар Пушкін прысьвяціў Адаму Міцкевічу цэлы шэраг сваіх твораў: «У прахалодзе салодкай фантанаў» (1828), «Ён паміж намі жыў» (1834), радкі ў вершах «Санэт» (1830) і ў «Падарожжы Анегіна» (1818−1830). Пасьля ад’езду Міцкевіча з Расеі ў траўні 1829 году Пушкін напісаў: {{Верш|…Ён натхнёны быў зь нябёсаў І зь нябёсаў глядзеў на жыцьцё …Он вдохновен был свыше И свысока взирал на жизнь|''[[Аляксандар Пушкін]]''}} [[Мікалай Гогаль]] прасіў у лісьце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Данілеўскі|Аляксандру Данілеўскаму|ru|Данилевский, Александр Семёнович}} купіць яму асобнік паэмы «Пана Тадэвуша». Расейская публіцыстыка другой палове XIX стагодьдзя ацэньвала асобу Адамі Міцкевіча вельмі нэгатыўна: {{Цытата|«У перайманьні Шылеру й Бюргеру ён у сваіх творах нярэдка зьвяртаўся да легендарнага мінулага Літвы, зрэшты фальсыфікуючы гэтае мінулае. Літоўскія й беларускія народныя паданьні не падыходзілі для твораў Міцкевіча, які аддаўся польскай ідэі. У гэтых паданьнях шмат, вядома, нязручнага й непахвальнага для палякаў, а польскіх легенд ён ня ведаў, і таму яму давялося ўласныя выдумкі выдаваць за народныя легенды. Апяваючы сваю любоў да Марылы й адлюстроўваючы сябе й яе ў выдуманых ім самім нібыта легендарных асобах, Міцкевіч уплятае ў свае творы палітычныя тэндэнцыі й дае волю сваёй нянавісьці да Расеі».<ref>Л. Волков. Адам Мицкевич. К открытию памятника Мицкевичу в Варшаве. // Русский вестник. 1898, № 12</ref>}} == Ушанаваньне памяці == [[Файл:Viale Adamo Mickievicz.jpg|thumb|зьлева|Вуліца Адама Міцкевіча ў [[Рым]]е]] У Наваградку насыпаны [[Курган Бесьсьмяротнасьці Адама Міцкевіча]] і створаны [[Дом-музэй Адама Міцкевіча]]. У Менску ў [[Касьцёл Сьвятога Сымона й Сьвятой Алены|Касьцёле Сьвятога Сымона й Сьвятой Алены]] ў 1998 годзе была адроджана бібліятэка Міцкевіча, заснаваная ў 1908 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20240229112425/https://chyrvony.by/paraf%D1%96%D1%96/b%D1%96bl%D1%96jateka/27-b%D1%96bl%D1%96jateka.html Бібліятэка А. Міцкевіча]</ref>. Помнікі й бюсты Міцкевічу ўстаноўлены ў шмат якіх гарадах [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]], Літвы й іншых краінаў. У 2015—2019 гадах імя Адама Міцкевіча па памылцы насіла [[Вуліца Яўгена Міцкевіча (Рэчыца)|вуліца]] ў [[Рэчыца|Рэчыцы]], першапачатковая названая ў гонар савецкага разьведчыка [[Яўген Пятровіч Міцкевіч|Яўгена Міцкевіча]] <ref> [https://nn.by/?c=ar&і=228359 Рэчыцкія ўлады патлумачылі, у чым прыкол зь перайменаваньнем вуліцы Адама Міцкевіча]</ref>. Ёсьць [[Помнік Адаму Міцкевічу (Парыж)|помнік Адаму Міцкевічу ў Парыжы]]. Імя паэта носяць астэроід галоўнага пояса астэроідаў [[5889 Міцкевіч]] і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міцкевіч (кратар)|кратар|pl|Mіckіewіcz (krater merkurіańskі)}} на [[Плянэта Меркурый|Меркурыі]]. На [[ІX конкурс імя Ежы Гедройца|ІX конкурсе імя]] [[Ежы Гедройц]]а (вынікі падведзены ў [[Менск]]у 31 сакавіка 2009 года) фільм [[Алег Вацлававіч Лукашэвіч|Алега Лукашэвіча]] «[[Эпоха Адама Міцкевіча]]» ганараваны [[Дыплём з адзнакай|Дыплёмам з адзнакай]]. У доме ў [[Стамбул]]е, дзе жыў і памёр паэт, у 1955 годзе [[Музэй Адама Міцкевіча (Стамбул)|адкрыты музэй]]. === Помнікі === [[Файл:Mickevich 200 (silver coin)r.gif|міні|[[Адам Міцкевіч (манэта)|Памятная манэта]] [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банку Беларусі]]]] Помнікі Адаму Міцкевічу ўсталяваныя ў шматлікіх эўрапейскіх гарадох, такіх як: [[Кракаў]], [[Варшава]], [[Вільня]], [[Берасьце]], [[Львоў]], [[Познань]], [[Перамышль]], [[Гданьск]], [[Жэшаў]], [[Вялічка (горад)|Вялічка]] і іншых. У 2003 годзе па ініцыятыве польскай дыяспары недалёка ад скрыжаваньня вуліцаў [[Няміга (вуліца)|Няміга]] і [[Раманаўская Слабада]] [[помнік Адаму Міцкевічу (Менск)|помнік Адаму Міцкевічу]] быў усталяваны ў [[Менск]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20160304071751/http://www.minsk-old-new.com/minsk-2758.htm Памятник Адаму Мицкевичу]{{Ref-ru}}</ref>. === Вуліцы === Імем Адама Міцкевіча названы [[Вуліца Адама Міцкевіча (Берасьце)|вуліца]] ў Берасьці, вуліцы ў местах [[Ашмяны]] (і завулак), [[Баранавічы]], [[Ваўкавыск]], [[Горадня]], [[Докшыцы]], [[Кобрынь]] (завулак), [[Ліда]], [[Лунінец]], [[Маладэчна]], [[Наваградак]], [[Карэлічы]], [[Нясьвіж]], [[Пружаны]], [[Слонім]], [[Смаргонь]] (і завулак), [[Стоўпцы]], у мястэчках [[Вярэнаў]], [[Зьдзецел]]<ref>{{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Их именами названы…: Энцикл. справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = [[Беларуская савецкая энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ]] |год = 1987 |том = |старонкі = 426—427 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = 30 000 }}</ref>. === Беларускі фільм === Аўтар беларускага біяграфічнага фільму пра Адама Міцкевіча [[Алег Лукашэвіч]] атрымаў дыплём з адзнакай на IX конкурсе імя Ежы Гедройца за стужку «Эпоха Адама Міцкевіча». У чатырох сэрыях падрабязна дасьледуецца біяграфія вялікага паэта, паказваюцца рэдкія дакумэнты і мясьціны з жыцьця Міцкевіча<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=79dxlWYS4ao Эпоха Адама Міцкевіча.] Відэа на ютуб.</ref>. == Бібліяграфія == [[Файл:Adam Mickievič stamp.jpg|значак|Адам Міцкевіч на [[паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]].]] [[Файл:PL Adam Mickiewicz-Sonety Adama Mickiewicza 003.jpeg|значак|Тытульня старонка ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Крымскія санэты|Крымскіх санэтаў|pl|Sonety krymskie}}'', выданых у 1826 годзе]] * ''[[Жывіля]]'' ({{мова-pl|Żywila}}) — расказ у форме паданьня, напісаны ў 1817—1819 гадах і апублікаваны 28 лютага 1819 г. у [[Вільня|Вільні]]; * ''[[Ода да маладосьці]]'' ({{мова-pl|Oda do młodości}}) — напісана 26 сьнежня 1820 г. у [[Вільня|Вільні]], дзе хутка набыла папулярнасьць сярод студэнтаў унівэрсытэту<ref>Koropeckyj R., Adam Mickiewicz: The Life of a Romantic, Itaka — Londyn 2008, s. 22-3, ISBN 978-0-8014-4471-5</ref>; * ''Паэзія'' т. 1 ({{мова-pl|Poezje t. 1}}) — выдадзены ў Вільні ў 1822 г.; зьмяшчае «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Баляды і рамансы|Баляды й рамансы|pl|Ballady i romanse}}», а таксама прадмову «''Пра рамантычную паэзію''» ({{мова-pl|O poezji romantycznej}}). Гэты зборнік паэзіі зрабіў прарыў у польскай літаратуры, паклаўшы пачатак рамантычнай плыні, заснаванай на фальклёры, народнай паэзіі, звычаях і ўяўленьнях народа; * ''Паэзія'' т. 2 ({{мова-pl|Poezje t. 2}}) — апублікавана ў 1823 г., зьмяшчае паэму «[[Гражына (паэма)|Гражына]]» ({{мова-pl|Grażyna}}) і часткі ІІ і ІV ''«[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]»'' ({{мова-pl|Dziady}}); * ''«Санэты»'' ({{мова-pl|Sonety}}) — выдадзены ў 1826 г. зборнік; зьмяшчаліся ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Крымскія санэты||pl|Sonety krymskie}}'' ({{мова-pl|Sonety krymskie}}) й ''[[Адэскія санэты]]'' ({{мова-pl|Sonety odeskie}}), а таксама пераклад Санэту V (''Від на горы з Казлоўскага стэпу'' ({{мова-pl|Widok gór ze stepów Kozłowa}})) на [[Пэрсыдзкая мова|пэрсыдзкую мову]]; * ''«[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]»'' ({{мова-pl|Konrad Wallenrod}}) — выдадзена ў 1828 г. у Пецярбургу; * У Дрэздэне паўстала частка ІІІ ''«[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]»'' ({{мова-pl|Dziady}}) — рамантычнай паэмы, напісанай ў 1832 г.; * ''«{{Артыкул у іншым разьдзеле|Кнігі польскага народа і польскага пелігрымства|Кнігі польскага народа й польскага пэлігрымства|pl|Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego}}»'' ({{мова-pl|Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego}}) — палітычная брашура 1832 г.; * ''«[[Пан Тадэвуш|Пан Тадэвуш, альбо альбо апошні Наезд на Літве]]»'' ({{мова-pl|Pan Tadeusz, czyli ostatni Zajazd na Litwie}}) — эпічная паэма, напісаная ў Парыжы ў 1832—1834 гг., апублікаваная ў 1834 г. У «Пане Тадэвушу» Міцкевіч прадстаўляў рамантычна-настальгічнае бачаньне польскай шляхты; * ''[[Барскія канфэдэраты]]'' ({{мова-fr|Les confédérés de Bar}}, {{мова-pl|Konfederaci barscy}})) — напісаная на [[француская мова|францускай мове]] паэма 1836 г.; * ''«[[Якуб Ясінскі, альбо дзьве Польшчы]]»'' ({{мова-fr|«Jacques Jasіńskі ou les deux Polognes»}}, {{мова-pl|Jakub Jasiński albo dwie Polski}}) — напісаная на [[француская мова|францускай мове]] паэма 1836 г.; * ''[[Парыскія лекцыі Міцкевіча|Парыскія лекцыі]]'' ({{мова-pl|Prelekcje paryskie}}) — цыкль лекцыяў Міцкевіча па славянскай літаратуры, прачытаных у [[Калеж дэ Франс]] у 1840—1844 гг.; першае выданьне выйшла пад рэдакцыяй Міцкевіча; * ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Лязанская лірыка||pl|Liryki lozańskie}}'' ({{мова-pl|Liryki lozańskie}}) апублікавана толькі пасьмяротна; * І частка ''«[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]»'' ({{мова-pl|Dziady}}) — верагодна, Міцкевіч пачаў пісаць гэтую частку ў 1821 годзе, але так і ня скончыў. Упершыню першая частка Дзядоў трапіла да друку ў 1860 годзе ў Парыжы ў пасьмяротным выданьні найважнейшых твораў мастака; * ''{{Артыкул у іншым разьдзеле|Гісторыя будучыні||pl|Historia przyszłości}}'' ({{мова-pl|Historia przyszłości}}) — наватарскі трактат аб дасягненьнях эўрапэйскай навуковай фантастыкі. Міцкевіч зьнішчае рукапісы твору, захавалася толькі некалькі мапаў ліставаньня зь сябрамі аўтара. === Пераклады === [[Файл:Adam Mickiewicz by Józef Oleszkiewicz.jpg|міні|''[[Язэп Аляшкевіч|Юзэф Аляшкевіч]]''. «Партрэт Адама Міцкевіча». 1828.]] [[Файл: Pan Tadeusz Ru 1902.jpg|міні|Урывак з расейскамоўнага выданьня «Пана Тадэвуша», выдадзенага ў Санкт-Пецярбурзе ў 1902 годзе]] Сярод перакладнікаў на [[беларуская мова|беларускую мову]] — [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Аляксандар Ельскі]], [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Максім Танк]], [[Кандрат Крапіва]], [[Пятро Бітэль]], [[Язэп Семяжон]], [[Максім Лужанін]], [[Юрка Гаўрук]], [[Ніна Тарас]], [[Хведар Жычка]], [[Сяргей Дзяргай]], [[Мікола Аўрамчык]], [[Янка Сіпакоў]], {{Не перакладзена|Канстанцін Цітоў||d|Q20534603}}, [[Антон Бялевіч]], [[Аляксей Зарыцкі]], [[Анатоль Вялюгін]], [[Уладзімер Караткевіч]], [[Рыгор Барадулін]], [[Серж Мінскевіч]], [[Кастусь Цьвірка]], [[Міхась Скобла]], [[Ірына Багдановіч]], [[Анатоль Брусевіч]], [[Марыя Мартысевіч]]. Існуюць тры поўныя пераклады «Пана Тадэвуша» на беларускую мову<ref>[https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/1189/o_przekladach_pana_tadeusza_na_zarebina_maria_000179.pdf?sequence=1 Maria Zarębina, O przekładach «Pana Tadeusza» na języki słowiańskie]</ref>. Першы пераклад Міцкевіча на [[летувіская мова|летувіскую мову]] ў 1832 годзе зрабіў летувіскі ксёндз, лістападаўскі паўстанец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Купрыян Юзэф Незабітоўскі||en|Kiprijonas Nezabitauskis}}, які пераклаў фрагмэнты брашуры ''Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego''<ref>Mieczysław Jackiewicz, Literatura polska na Litwie XVI—XX wieku, Olsztyn : Wydawnictwa WSP, 1993, s. 75.</ref>. Пазьней, першым творы Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Петрас Армінас-Трупінэліс||lt|Petras Arminas-Trupinėlis}}, ён жа напісаў і першую біяграфія Адама Міцкевіча на летувіскай мове, у якой абгрунтоўваў важнай постаці паэта для [[летувісы|летувіскага]] народу<ref>Monika Pokorska-Iwaniuk, [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/14896/1/M_Pokorska_Iwaniuk_Adaptacje_Grazyny_Adama_Mickiewicza.pdf Adaptacje Grażyny Adama Mickiewicza w literaturze i sztuce litewskiej.]</ref>. У далейшым Міцкевіча на летувіскую мову перакладалі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдвард Якуб Даўкша|Эдвард Даўкша|lt|Edvardas Jokūbas Daukša}}, [[Вінцас Кудзірка]], [[Майроніс]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Матэюс Густайціс||lt|Motiejus Gustaitis}} («Крымскія санэты» і «Дзяды»), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кляопас Юргеліёніс||lt|Kleopas Jurgelionis}} (вершы), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людас Гіра||lt|Liudas Gira}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантынас Шакяніс||lt|Konstantinas Šakenis}} (у 1924 пераклаў «Пана Тадэвуша»), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас||lt|Vincas Mykolaitis-Putinas}}, [[Юсьцінас Марцінкявічус]] і іншыя паэты. Перакладамі на [[украінская мова|ўкраінскую мову]] займаліся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Панцеляймон Куліш||uk|Куліш Пантелеймон Олександрович}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Гулак-Арцямоўскі||uk|Гулак-Артемовський Петро Петрович}},[[Алена Пчолка|Вольга Косач]], [[Максім Рыльскі]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ляўко Баравікоўскі||uk|Боровиковський Левко Іванович}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Апанас Шпігоцкі||uk|Шпігоцькій Опанас Грыгоровіч}}, [[Іван Франко]], [[Леся Ўкраінка]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікола Бажан||uk|Бажан Микола Платонович}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андрэй Малышка||uk|Малишко Андрій Самійлович}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Драч||uk|Драч Іван Федорович}}. Актыўна перакладаўся Міцкевіч і на іншыя славянскія мовы. На [[чэская мова|чэскай мове]] Міцкевіч публікаваўся ў перакладах [[Яраслаў Вэрхліцкі|Яраслава Вэрхліцкага]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элішка Краснагорская|Элішкі Краснагорскай|cs|Eliška Krásnohorská}}. На [[харвацкая мова|харвацкую мову]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Таміслаў Марэціч||hr|Tomislav Maretić}}. Адам Міцкевіч таксама загучаў на [[Сэрбскахарвацкая мова мова|сэрбахарвацкай]], [[баўгарская мова|баўгарскай]], [[славацкая мова|славацкай]], [[славацкая мова|славенскай]] мовах. А на [[кашубская мова|кашубскую]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіслаў Янкэ||pl|Stanisław Janke}}. На [[ангельская мова|ангельскую мову]] Міцкевіча ўпершыню перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мойд Ашурст Бігз||en|Maude Ashurst Biggs}}. На [[француская мова|францускую мову]] Міцкевіча ўпершыню перакладаў польска-францускі перакладнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Крыстын Пётар Астроўскі||pl|Krystyn Piotr Ostrowski}}. На [[італьянская мова|італьянскую мову]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Арыга Баіта||it|Arrigo Boito}}. На [[швэдзкая мова|швэдзкую мову]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Альфрэд Енсэн||sv|Alfred Jensen (filolog)}}. Міцкевіча перакладалі таксама [[Ізраіль|ізраільскія]] пісьменьнікі, шмат зь якіх ведалі польскую мову. На [[ідыш]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Давід Кэнігсбэрг||pl|Dawid Kenigsberg}}, на [[іўрыт]] — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёсіф Ліхтэнбаўм||he|יוסף ליכטנבום}}. На [[эспэранта]] Міцкевіча перакладалі [[Антоні Грабоўскі]] і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ізраіль Лейзяровіч||ru|Лейзерович, Израиль}}. Перакладам на [[японская мова|японскую мову]] Міцкевіча займаўся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Асаторы Като||pl|Asatori Katō}}. На [[вугорская мова|вугорскую мову]] Міцкевіча перакладала паэтка й перакладніца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эва Сэбёк||hu|Sebők Éva (költő)}}. На [[румынская мова|румынскую мову]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мірон Раду Парашывэску||ro|Miron Radu Paraschivescu}}. На [[грузінская мова|грузінскую мову]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віталіс Угрэхэлідзэ-Вугорскі||pl|Witalis Ugrechelidze-Ugorski}}. На [[казаская мова|казаскую мову]] Міцкевіча перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Абай Кунанбайулы||kk|Абай Құнанбайұлы}}. На [[расейская мова|расейскую мову]] творы Міцкевіча перакладалі паэты й перакладнікі розных маштабаў здольнасьцяў. [[Аляксандар Пушкін|А. С. Пушкін]] пераклаў баляду «[[Тры Будрысы]]{{Заўвага|Пераклад Трох Будрысаў раней за Пушкіна зрабіў [[Тадэвуш Булгарын]].}}» (у перакладзе «Будрыс і яго сыны», 1833; апублікаваны ў «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Бібліятэка для чытаньня|Бібліятэцы для чытаньня|ru|Библиотека для чтения}}» ў 1834) — надзвычай дакладны пераклад, які лічыцца непераўзыдзеным шэдэўрам перакладніцкага мастацтва<ref>[[Томас Вэнцлава]]. К нулевому пра-тексту: заметки о балладе Будрыс и его сыновья. — Alexander Pushkin: Symposium II, ed. by Andrey Kodjak, Krystyna Pomorska and {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кірыл Тараноўскі|Kіrіl Taranovsky|ru|Тарановский, Кирилл Фёдорович}}, Columbus: Slavіca, 1986, с. 78—87}}</ref>, а таксама баляду «Ваявода» і ўступ да «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрада Валенрода]]». Першы пераклад часткі драматычнай паэмы «Дзяды» належыць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Васіль Роткірх|В. А. фон Роткірху|ru|Роткирх, Василий Алексеевич}}. Сярод перакладнікаў Міцкевіча — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Казлоў|І. Казлоў|ru|Козлов, Иван Иванович}}, які ў 1827 па празаічнаму падрадкоўніку [[Пётар Вяземскі|П. Вяземскага]] поўнасьцю пераклаў «Крымскія санэты», {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Берг|М. Берг|ru|Берг, Николай Васильевич}}, які перакладаў вершы й эпічную паэму «Пан Тадэвуш», {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімір Бенядзіктаў|У. Бенядзіктаў|ru|Бенедиктов, Владимир Григорьевич}} («Гражына», «Конрад Валенрод», лірыка), [[Рыгор Данілеўскі|Р. Данілеўскі]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Дураў|С. Дураў|ru|Дуров, Сергей Фёдорович}}, [[Апалон Майкаў|А. Майкаў]] (у прыватнасьці, «Крымскія санэты»), [[Леў Аляксандравіч Мей|Л. Мей]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Вейнберг|П. Вейнберг|ru|Вейнберг, Пётр Исаевич}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андрэй Калтонаўскі|А. Калтонаўскі|ru|Колтоновский, Андрей Павлович}} (у канцы 1890-х — пачатку 1900-х), пазьней — [[Канстантын Бальмонт|К. Бальмонт]], [[Валеры Брусаў|В. Брусаў]], [[Ігар Севяранін]], акмеіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Зянкевіч|М. Зянкевіч|ru|Зенкевич, Міхаил Александрович}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Елізавета Палонская|Е. Палонская|ru|Полонская, Елизавета Григорьевна}}, [[Мікалай Асееў|М. Асееў]] («Песьня філярэтаў»), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Румер|В. Румер|ru|Румер, Осип Борисович}} («Плывец», «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Да Яхіма Лелявеля||pl|Do Joachima Lelewela}}» і іншыя вершы), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Кірсанаў|С. Кірсанаў|ru|Кирсанов, Семён Исаакович}} (у прыватнасьці, «Прысьвячэньне ў альбом», шырока вядомае па альбому {{Артыкул у іншым разьдзеле|Давід Тухманаў|Д. Тухманава|ru|Тухманов, Давид Фёдорович}} «{{Артыкул у іншым разьдзеле|По волне моей памяці|Па хвалі маёй памяці|ru|По волне моей памяти}}», «Сьмерць палкоўніка», «Рэдута Ардона»), [[Міхаіл Сьвятлоў|М. Сьвятлоў]] («Звон і званочкі», «Упартая жонка» і іншыя вершы), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марк Жываў|М. Жываў|ru|Живов, Марк Семёнович}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леанід Мартынаў|Л. Мартынаў|ru|Мартынов, Леонид Николаевич}} («Дзяды», вершы), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Давыд Самойлаў|Д. Самойлаў|ru|Самойлов, Давид}} (асобныя вершы), [[Арсені Таркоўскі|А. Таркоўскі]] («Гражына», вершы «Шанфары», «Альматэнабі»), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Геляскул|А. Геляскул|ru|Гелескул, Анатолий Михайлович}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Асар Эпель|А. Эпель|ru|Эппель, Асар Исаевич }} і многія іншыя паэты й перакладнікі. Санэты Міцкевіча акрамя [[Міхаіл Лермантаў|М. Лермантава]], [[Апалон Майкаў|А. М. Майкава]], [[Іван Аляксеевіч Бунін|І. Буніна]], [[Уладзіслаў Хадасевіч|У. Хадасевіча]] і іншых паэтаў перакладаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вільгельм Левік|В. Левік|ru|Левик, Вильгельм Веняминович}}. === Беларускія пераклады === * Выбраныя творы / Склад. [[Янка Брыль|Я. Брыль]]; рэд. пер. [[Максім Танк|М. Танк]]. Мн., 1955. * Зямля навагрудская, краю мой родны…: Санеты, балады, вершы і ўрыўкі з паэм / Пер. з пол.; уклад. [[Адам Мальдзіс|А. Мальдзіс]]. Мн., 1969. * Пан Тадэвуш / Пер. з пол. [[Браніслаў Тарашкевіч|Б. Тарашкевіч]]; прадм., падрыхт. тэксту і камент. А. Мальдзіс. Мн., 1981. * Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве: Шляхецкая гісторыя 1811—1812 гадоў у дванаццаці кнігах вершам / Пер. [[Язэп Семяжон|Я. Семяжона]]. Мн., 1985. * Свіцязянка: Вершы, балады, паэмы / Уклад. [[Уладзімер Мархель|У. Мархель]] // Э. Ажэшка. Зімовым вечарам: Апавяданні, аповесці; А. Міцкевіч. Свіцязянка: вершы, балады, паэмы. Мн., 1996. * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Філаматы і філарэты |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі й камэнтры [[Кастусь Цьвірка|Кастуся Цьвіркі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі кнігазбор]] |год = 1998 |том = |старонкі = 25—134 |старонак = 400 |сэрыя = Серыя І. Мастацкая Літаратура |isbn = 985-6318-21-1|наклад = 10100}}. * Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве: Шляхецкая гісторыя з 1811 і 1812 гг. у дванаццаці кнігах вершам / Пер. на бел. мову [[Пятро Бітэль|П. Бітэль]]. Мн., 1998. * Санеты = Sonety / Уклад. У. Мархеля; Пер. з пол. У. Мархеля, [[Ірына Багдановіч|І. Багдановіч]]. Мн., 1998. * Дзяды = Dziady: У 2 т. / Пер. на бел. мову [[Серж Мінскевіч|С. Мінскевіча]]. Мн., 1999. * Вершы і паэмы. Мн., 2000. * Дзяды : Паэма / Адам Міцкевіч ; Пер. з пол., [прадм., камент.] К.Цвіркі; [маст. У.Вішнеўскі]. — Мінск : ГА «Беллітфонд», 2001. — 301, [1] с. * Выбраныя творы / Уклад. [[Кастусь Цьвірка|К. Цвірка]]. Мн., 2003. * Выбраная лірыка / Уклад. [[Ірына Багдановіч|І. Багдановіч]]. Мн., 2018 («Паэты планеты»). * Гражына. 2023<ref>[https://bellit.info/roznaje/vykhodzic-novy-pjeraklad-paemy-adama-mickjevicha-hrazhyna.html Выходзіць новы пераклад паэмы Адама Міцкевіча «Гражына»]</ref>. == Адрасы Міцкевіча == [[Файл:Завоссе 1.jpg|значак|зьлева|[[Шляхецкая сядзіба|Сядзіба]] Міцкевічаў у [[Завосьсе|Завосьсі]]]] [[Файл:House of Adam Mickiewicz in Kowno (-1938).jpg|значак|зьлева|Дом у Коўне, дзе жыў Міцкевіч]] [[Файл:Adam Mickiewicz Vilnius 17.jpg|значак|справа|Дом Адама Міцкевіча ў Вільне, цяпер там месьціцца [[Музэй Адама Міцкевіча (Вільня)|музэй]]]] [[Файл:Musée Adam Mickiewicz à Istanbul.jpg|значак|справа|Дом Адама Міцкевіча ў [[Стамбул]]е, дзе ён і памёр, цяпер там месьціцца [[Музэй Адама Міцкевіча (Стамбул)|музэй]]]] * [[Завосьсе]], цяпер [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Завосьсе ўваходзіць у склад [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкага сельсавету]]. * [[Наваградак]] 1811—1819 год, вуліца Валеўская (цяпер — вуліца Леніна), д. 1, 231400. * [[Вільня]], [[Летува]], 1822 г. вул. Бэрнардынская (сучасная Bernardinų g.), д. 11. * [[Коўна]], [[Летува]], 1819—1823 гг., дом дырэктара школы Станіслава Косткі Дабравольскага, (сучасная Radvilėnų pl., 51418)<ref>[https://www.wilno-przewodnik.lt/kowno/adam-mickiewicz-w-kownie/ Adam Mickiewicz w Kownie] </ref><ref>[https://myvimu.com/exhibit/54723288-kowno-dom-mickiewicza Kowno — dom Mickiewicza]</ref>. * [[Картафлішкі]], [[Летува]], 1819—1823 гг., фальварак, (цяпер {{Артыкул у іншым разьдзеле|Картафлішкі|Katutiškės|lt|Katutiškės}}, Vilniaus rajono savivaldybėje, 13200). * [[Санкт-Пецярбург]], [[Расея]] — 04.1828 — 15.05.1829 году — дом І.-А. Іяхіма, [[Казанская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Вялікая Мяшчанская вуліца]], 39. * [[Стэбліў]] ([[Чаркаская вобласьць]], [[Украіна]]) 1825— па дарозе ва [[Украіна|Ўкраіну]] Міцкевіч некалькі дзён гасьцяваў у маёнтку Галавінскага (былы маёнтак кн. Ябланоўскага) у [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрні]], на рацэ Рось («скала Міцкевіча»). * [[Адэса]], [[Украіна]] — люты— сакавік 1825 г. — [[Дэрыбасаўская вуліца]], 16. * [[Эўпаторыя]], [[Украіна]] — ліпень 1825 (падчас падарожжа па [[Крым]]у), вул. Караімская, 53. Міцкевіч прыбыў туды на яхце «Караліна» з Адэсы ў кампаніі з [[Генрык Жавускі|Генрыхам Ржавускім]] (будучым швагерам [[Бальзак]]а). Вынікам гэтага падарожжа па Крыму зьявіўся выдатны лірычны цыкль «Крымскія санэты», якія ён прысьвяціў «сябрам па крымскім падарожжы». * [[Гурзуф]], [[Украіна]] — лета 1825 г. (падчас падарожжа па [[Крым]]у), вул. Набярэжная Пушкіна, 1. Дом герцага А.-Э. дэ Рышэльё{{Заўвага|У 1820 годзе гасьцяваў Аляксандар Пушкін.}}. * [[Харкаў]], [[Украіна]] — вул. Унівэрсытэцкая — 25.11.1825 году — дом прафэсара [[Ігнат Даніловіч|Ігната Даніловіча]]. * [[Масква]], [[Расея]] 12.1825 — 03.1826 году — пансыён Фёдара Лехнэра — Малая Дзьмітраўка, 3/10. * [[Парыж]], [[Францыя]] — жыў першапачаткова ў Hôtel du Metz, потым у Hôtel de Strasbourg у пакоі 50, праз некалькі тыдняў пераехаў да [[Іяхім Лялевель|Іяхіма Лялевеля]] у дом на Louis-le-Grand, 24, а потым, са студзеня (?) па сакавік (?) 1833 году, жыў з [[Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейка]] ў доме на Carrefour de l‘Observatoire, 36. У тым жа годзе, у красавіку, можа, на пачатку траўня, ён спыняўся ў Сэўры й у Ножан-сюр-Марне зь {{Артыкул у іншым разьдзеле|Геранім Кайсевіч|Геранімам Кайсевічам|pl|Hieronim Kajsiewicz}}, але дакладна ў траўні [[Стэфан Зан]]{{Заўвага|Стэфан Зан — афіцэр [[паўстаньне 1830-1831 гадоў|лістападаўскага паўстаньня]], адзін зь дзеячоў польскага эміграцыйнага кола ў Парыжы, прыхільнік Анджэя Тавянскага<ref>Straszewicz J., Les Poloneis et les Poloneises de la Revolution du 29. XI. 1830, Paris 1832</ref>.}} знайшоў Міцкевічу кватэру «даволі прасторную, хоць і над стайнямі» на вуліцы Сэн-Нікаля — д’Антэн пад нумарам 73 {{Заўвага|У цяперашні час на гэтым месцы знаходзяцца склады Prіntemps.}}. У гэтым квартале Міцкевіч пісаў «Пана Тадэвуша» і казаў, што добра яму пісаць, бо са стайні тхне конскім гноем. У мясцовым парафіяльным касьцёле {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сэн-Луі-д’Антэн||fr|Église Saint-Louis-d’Antin}} у лютым 1834 г. пасьля напісаньня паэмы адбылася імша падзякі, і ў гэтым касьцёле Адам ажаніўся з Цэлінай Шыманоўскай. У пачатку красавіка Міцкевіч пераехаў у «Hôtel de France» на вуліцы дэ Сэн, дом 59, каб кантраляваць карэктуру «[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]», якая была прадстаўлена суседняй друкарне Пінард «на Набжэжэ Вольтэраве 15»{{Заўвага|Пасьля сьмерці Пінарда майстэрняй кіравалі яго дочкі, якія вельмі прыязна ставіліся да палякаў, а адна зь іх, як кажуць, была закахана ў Славацкага.}}. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Багдан Янскі||pl|Bogdan Jański}} й Стэфан Зан ужо жылі ў Hôtel de France і дапамагалі Міцкевічу з карэктурай {{Заўвага|У камяніцу ўмуравалі памятную дошку, а перад брамай разьмясьцілі «інфармацыйнае вясло» (форма вёслаў, уваткнутых у ходнік альбо асфальт, была абраная гарадзкімі ўладамі як разнавіднасьць інфармацыйных шчытоў аб парыскіх помніках, бо на гербе Парыжа — карабель) з дакладнымі зьвесткамі пра жыцьцё Міцкевіча.}}. З 22 ліпеня 1834 году да сярэдзіны сакавіка 1835 году Міцкевіч жыў з жонкай у невялікім доміку пад нумарам 121 на вуліцы дэ Ля Пепіньер. Зь сярэдзіны сакавіка 1835 году па 10 сакавіка 1836 году — у крыху большым доме пад нумарам 60 на той жа вуліцы. З 10 сакавіка па 13 красавіка (?) сям’я Міцкевічаў жыла ў гасьцях у [[Вільбон]]е пад [[Парыж]]ам, а потым пераехала (да 20 кастрычніка) на вілу скульптара {{Артыкул у іншым разьдзеле|П’ер Жан Давід д’Анжэ|П’ера Жана Давіда д’Анжэ|fr|Pierre-Jean David d’Angers}} ў [[Дамон]]е, за [[Манмарансі]]. З канца кастрычніка 1836 г. па 13 красавіка 1837 г. сям’я Міцкевічаў жыла на [[Марэ-Сэн-Жэрмеэн]], цяпер вуліца Вісконці (насупраць Польскай кнігарні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Ялавецкі|Аляксандра Ялавецкага|pl|Aleksander Jełowicki}}), пад нумарам 18, у камяніцы, дзе некалькі гадоў раней [[Бальзак]] заснаваў друкарню для публікацыі ўласных раманаў, а потым пераехаў у кватэру на вуліцы Валь-дэ-Грас пад нумарамі 1-3{{Заўвага|Менавіта ў гэтай кватэры Цэліна Міцкевіч перанесла цяжкія прыступы душэўнай хваробы, у гэтую кватэру Міцкевіч вяртаўся ў паніцы зь перамоваў у Лязане, і ў гэтай кватэры ён хацеў скончыць жыцьцё самагубствам з-за вар’яцтва жонкі.}}. Сям’я Міцкевічаў займала гэты квартал да 11 чэрвеня 1839 г., але зь перапынкамі, выкліканымі іх ад’ездам у Лязану й неаднаразовым знаходжаньнем Цэліны ў псыхіятрычным шпіталі ў Ванве. З 24 лістапада прыкладна да 29 сьнежня 1838 году Міцкевіч жыў на Allé des Vanves, у «Пасажы 12 дамоў», каб быць як мага бліжэй да пакутуючай Цэліны. Да 24 лістапада ён жыў у гасьцініцах на вуліцы Сэн-Нікаля-д’Антэн, нумар 10, а затым у гатэлях на вуліцы Камартэн, нумар 23 і 41. З чэрвеня 1839 г. да пачатку 1840 г. сям’я Міцкевічаў спынялася ў Лязане. Пасьля вяртаньня ў Парыж Цэліны Міцкевіч, якой часова стала лепш, яны зьнялі прасторную кватэру на вуліцы Амстэрдам, дом 1 (адміністратыўна за ўскраінай Парыжа, у камуне Клішы), у раёне так званых Батыніёлаў (Batіgnolles, цяпер 17-я акруга Парыжа){{Заўвага|30 ліпеня 1841 г. у дзьверы гэтай кватэры нечакана пастукаў Анджэй Тавянскі, які прынёс пад коўдрай копію карціны Ваньковіча «Маці Божая Брама Брама», карціну, якая з 1841 г. і па сёньняшні дзень вісіць у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Касьцёл Сьвятога Севярына (Парыж)|касьцёле Святога Севярына|fr|Église Saint-Séverin de Paris}}. Тавянскі загадаў Міцкевічу й яго жонцы пераехаць туды на некалькі месяцаў у 1842 г., у вясковы дом у Нантэры, на вуліцы дэ ля Прэры, 44.}}. Пасьля вымушаных вакацыяў {{Заўвага|Вакацыі аплачваліся, але Міцкевіч атрымліваў толькі палову заробку.}} сям’я Міцкевічаў пераехала ў дом на бульвары No 12 (1845—1848){{Заўвага|Цяпер вуліца называецца rue Darcet, дом Міцкевічаў пустуе, надзвычай рэдкая рэч у Парыжы, і, шчыра кажучы, унікальная. Мясцовыя жыхары й уладальнік крамы, якая гандлюе магічнымі прыладамі, кажуць, што тут прывіды.}} У 1848 годзе Цэліна Міцкевіч арандавала яшчэ адзін дом, таньнейшы, але з садам, на вуліцы дэ ля Сантэ пад нумарам 42 (цяпер яна называецца дэ Сасюр). Сям’я Міцкевічаў прабыла тут да 1851 году, а потым пераехала ў кватэру пад нумарам 44 на вуліцы дэ л’Уэст каля Люксембурскага саду (цяпер — вуліца д’Ассас, 76, крыху раней у гэтым жа доме жыў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жуль Мішле||fr|Jules Michelet}}). У 1852 годзе сям’я Міцкевічаў заняла кватэру пад нумарам 76 на вуліцы Нотр-Дам-дэ-Шам. У 1853 годзе Адам пераехаў у свае службовыя памяшканьні ў будынку бібліятэкі Арсэнала{{Заўвага|Цяпер кватэра ператворана ў склад.}}, у сакавіку 1855 году тут памерла Цэліна, і ў гэтай кватэры ён надыктаваў лекцыю на францускай мове {{Артыкул у іншым разьдзеле|Арман Леві|Арману Леві|fr|Armand Lévy (militant)}} пра {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Бёмэ|Якаба Бёмэ|en|Jakob Böhme}}{{Заўвага|Якаба Бёмэ Міцкевіч лічыў найвялікшым і найзначнейшым філёзафам усіх часоў.}}<ref>[https://nplp.pl/artykul/paryskie-adresy-mickiewicza/ Paryskie adresy Mickiewicza, Krzysztof Rutkowski, UW, Warszawa-Paryż]</ref>. * [[Стамбул]], [[Турэччына]] — дом, у якім жыў Міцкевіч знаходзіцца па адрасе: Bostan, Tatlı Badem Sk. No:23, 34435 Beyoğlu/İstanbul<ref>[https://www.mickiewiczstambul.com/muzeum-mickiewicza-w-stambule/ Muzeum Mickiewicza w Stambule]</ref>. <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Помнікі Адаму Міцкевічу:"> Adam Mickievic monument in Navahrudak.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Наваградку|Наваградак]] Pomnik Adama Mickiewicza w Wilnie 1.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Вільне|Вільня]] (Летува) Burbiszki Mickiewicz.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Бурбішках|Бурбішкі]] (Летува) Adam Mickiewicz Monument - panoramio.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Кракаве|Кракаў]] (Польшча) Bodo1 DSC0395.JPG|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Варшаве|Варшава]] (Польшча) Przemyśl, Rynek, Adam Mickiewicz.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Перамышлю|Перамышль]] (Польшча) Tarnow pomnik Mickiewicza 2.jpg|[[Тарнув]] (Польшча) Posen Adam Mickiewicz Denkmal.JPG|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Познані|Познань]] (Польшча) Lvov mickiewicz.JPG|[[Калюмна Адама Міцкевіча ў Львове|Львоў]] (Украіна) 98 Odessa Mickiewicz monument.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Адэсе|Адэса]] (Украіна) FR Petersburg, Mickiewicz, 2015.09.22, fot I Nowicka (1).jpg|[[Санкт-Пецярбург]] (Расейская Фэдэрацыя) Monument Mickievicz (Paris) b.jpg|[[Помнік Адаму Міцкевічу ў Парыжы|Парыж]] (Францыя) </gallery> == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Крыніцы тэкстаў === * Міцкевіч А. «Зямля навагрудская, краю мой родны…» Мінск, «Беларусь», 1968. 184 с. * Dzieła. Wydanie jubileuszowe, t. 1-16; Warszawa, 1955. === Дасьледаваньні жыцьця і творчасьці === ==== Кнігі ==== * {{Кніга|аўтар=Багдановіч, І. Э.|загаловак=Авангард і традыцыя: беларуская паэзія на хвалі нацыянальнага адраджэння / НАН Беларусі, Ін-т літаратуры імя Я.Купалы|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2001|старонак=387}} * [[Уладзімер Гніламёдаў|Гніламедаў, У. В.]] Ад даўніны да сучаснасці: нарыс пра беларускую паэзію. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2001. — 246 с. * [[Янка Купала]] і Адам Міцкевіч: IV Міжнародныя купалаўскія чытанні, Менск, 9 верасня 1998 г.: Да 200-годдзя зь дня нараджэння А.Міцкевіча. З Купалаўскіх мясьцін: II Міжнародныя ракаўскія чытанні, [[Ракаў]], 10 верасня 1998 г.: Зб. дакл. Пад рэд. [[Жанна Дапкюнас|Ж.Дапкюнас]], [[Вячаслаў Рагойша|В.Рагойшы]]. — Мн., 2000. * [https://web.archive.org/web/20081021093818/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/mab/mickievicz/index.htm Адам Міцкевіч і Беларусь = Adam Mickiewicz a Białoruś] / Уклад. В. Грышкевіч, навук. рэд. [[Адам Мальдзіс|А. Мальдзіс]], Т. Нягодзіш. — Мн.: ННАЦ імя Ф.Скарыны, 1997. — 320 с.: іл. ISBN 985-6419-06-9 * Літаратура, мова, культура: этнас у святле гісторыі і сучаснасці: мат-лы «круглага стала» і міжнар. навук. канф., Гродна, 15-18 верас. 1999 г. / пад рэд. С. Мусіенкі. — Гродна: ГрДУ, 1999. — 293 с. * «З краю Навагрудскага» (малая айчына ў жыцці і творчасці Адама Мiцкевiча: зб. навук. прац / пад рэд. праф. С. П. Мусіенкі. — Гродна: ГрДУ, 2006. — 402 с. * История польской литературы: в 2 т. — М.: Наука, 1968. — Т. 1. — 616 с. * Брусевіч, А. Фактары беларускай культуры ў творчасці Адама Міцкевіча: дапам. / А. А. Брусевіч. — Гродна : ГрДУ, 2007. — 135 с. ISBN 978-935-417 * Гарэцкі, М. Гісторыя беларускай літаратуры, Мінск 1992. * Мархель, У. «Ты як здароўе..»: Адам Міцкевіч і тэндэнцыі адраджэння беларускай літаратуры, Мінск 1998. * Мархель, У. Працэнты памяці, «Тэрмапілы» 2009, № 13. * Мархель, У. Прадвесце адраджэння, (у:) Гісторыя беларускай літаратуры ХІ-ХІХ стагоддзяў. У двух тамах. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе, Мінск 2007, т. 2. * [[Вітаўт Тумаш|Сымон Брага]], [https://books.google.pl/books/about/Міцькевіч_І_Беларуска.html?id=YvlmngEACAAJ&redir_esc=y Міцькевіч і Беларуская Плынь Польскае Літаратуры], Нью-Ёрк, 1957, с. 10. * Хаўстовіч, М. Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі ХІХ — пачатку ХХ стагоддзяў, т. 3, Warszawa 2017. * Stankiewicz S., 1936, Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej, cz. I, do roku 1830, Wilno. * {{Кніга|аўтар = [[Алімпія Сьвяневіч|Swianiewiczowa O.]], |частка = |загаловак = Interpretacja Dziadów Mickiewiczowskich na podstawie skarbca kultury białoruskiej |арыгінал = |спасылка = https://books.google.se/books/about/Interpretacja_Dziadów_Mickiewiczowskich.html?id=hByowgEACAAJ&redir_esc=y |адказны = |выданьне = |месца =[[Торунь|Toruń]] |выдавецтва = Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu |год =2018 |том = |старонкі = |старонак = 156 |сэрыя = |isbn =8361891218, 9788361891215 |наклад = }} * Bednarczuk L., 2003, Językowe tajemnice Telimeny [w:] Pogranicza języków. Pogranicza kultur. Prace ofiarowane prof. Elżbiecie Smułkowej, Warszawa. * Bednarczuk L., 2010, Dziady Adama Mickiewicza w kontekście białoruskim [w:] Symbolae grammaticae in honorem Boguslai Dunaj, Kraków. * Koniusz E., 2001, Polszczyzna z historycznej Litwy w «Słowniku gwar polskich» Jana Karłowicza, Kielce. * Kurzowa Z., 1993, Język polski Wileńszczyzny i Kresów północno-wschodnich XVI—XX w., Warszawa-Kraków. * Lewaszkiewicz T., 2017, Język powojennych przesiedleńców z Nowogródka i okolicy, Poznań. * Szpiczakowska M., 2001, Fonetyczne i fleksyjne cechy języka «Pana Tadeusza» Adama Mickiewicza na tle normy językowej XIX wieku, Kraków. * Trypućko J., 1970, O języku «Wspomnień z dzieciństwa» Franciszka Mickiewicza, Uppsala. * Turska H., 1930, Język Jana Chodźki. Przyczynek do historii języka polskiego na obszarze północno-wschodnim Rzeczypospolitej, Wilno. * Turska H., 1984, Wybór pism, Toruń. * Zarębina M., 1977, Wyrazy obce w «Panu Tadeuszu», Kraków. * Rolf-Dieter Kluge: ''Von Polen, Poesie und Politik. Adam Mickiewicz.'' Tübingen: Attempto 1999 * Bonifacy Miązek (red.): ''Adam Mickiewicz. Leben und Werk''. Frankfurt am Main: Peter Lang/Europäischer Verlag der Wissenschaften 1998 * Maria Grabowska, Primula veris romantyzmu polskiego [w:] Rozmaitości romantyczne, Warszawa 1978. * Michał Kuziak, Wielka całość. Dyskursy kulturowe Mickiewicza, Słupsk 2009. * Alina Kowalczykowa, wstęp [w:] Idee programowe romantyków polskich. Antologia, Wrocław 2000. * Ireneusz Opacki, «W środku niebokręga». O «Balladach i romansach» Mickiewicza [w:] Tegoż, «W środku niebokręga». * Poezja romantycznych przełomów, Katowice 1995. * Marta Piwińska, Koloryt uczuć, klimat wewnętrzny, topografia wyobraźni w cyklu «Ballad i romansów» [w:] Tejże, Wolny myśliwy. Osiem prób czytania Mickiewicza, Gdańsk 2003. * Dorota Siwicka, «Poezji» tom I [w:] Jarosław Marek Rymkiewicz, Dorota Siwicka, Alina Witkowska, Marta Zielińska, Mickiewicz. Encyklopedia, Warszawa 2001. * Zofia Stefanowska, Poeta powiatu nowogródzkiego [w:] Tejże, Mapa romantyzmu polskiego. Pisma z lat 1964—2007, Warszawa 2014. * J. Kallenbach, Adam Mickiewicz. Kraków 1897, t. I. * J. Kallenbach, Adam Mickiewicz. Kraków 1897, t. II. * J. Kallenbach, O improwizacji Konrada. «Pamiętnik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza», R. IV, Lwów 1890 * Lietuva, Tėvyne mano… Adomas Mickevičius ir jo poema Ponas Tadas. Vilnius: Nacionalinis muziejus, Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdovų rūmai, 2018. ISBN 978-609-8061-57-4. * J. Ławski, «Arcydzieło polszczyzny, epos narodowy». Tylko?, [w:] «Pan Tadeusz». Poemat — Postacie — Recepcja, red. A. Fabianowski, E. Hoffman-Piotrowska, Warszawa 2016. * J. Ławski, Marie romantyków. Metafizyczne wizje kobiecości. Mickiewicz — Malczewski — Krasiński, Białystok 2003. * P. Chmielowski, Kobiety Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego, Kraków 1986. * Mečislovas Jastrunas. Adomas Mickevičius. Poeto laikas ir asmenybė. Vilnius: Spindulys, 1994. * Jonas Riškus. Adomas Mickevičius ir Lietuva. Vilnius: Vaga, 1996. * Vytautas Skuodis. Vilniaus universiteto filomatai ir filaretai, jų likimai. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2003. ISBN 9986-19-589-6. * Brigita Speičytė. "Maištingieji filomatai: kas padarys? ". Skelbta «Literatūra ir menas», 2017. * Vytautas Kubilius. Adomas Mickevičius: poetas ir Lietuva, Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1998. ISBN 9986-39-082-6. * Martin Bidney: ''A Poetic Dialogue with Adam Mickiewicz. The «Crimean Sonnets». Translated, with Sonnet Preface, Sonnet Replies, and Notes''. Bernstein-Verlag, Bonn 2007 ISBN 978-3-939431-16-9 * Bonifacy Miazek (Hrsg.): ''Adam Mickiewicz. Leben und Werk''. Peter Lang, Bern 1998 ISBN 3-631-32063-9 * Franciszek Grucza (Hrsg.): ''Adam Mickiewicz (1798—1855). Ein großer polnischer Dichter''. (Bibliothek des Wiener Zentrums, 1). Wiener Zentrum der Polnischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1999 ISBN 83-908795-9-X * Eva Mazur-Keblowski, Ulrich Ott (Hrsg.): ''Adam Mickiewicz und die Deutschen.'' Tagung Deutsches Literaturarchiv. (Veröffentlichungen des Deutschen Polen-Instituts Darmstadt, 13) Harrassowitz, Wiesbaden 2000 ISBN 3-447-04305-9 * Katarzyna Lukas: ''Das Weltbild und die literarische Konvention als Translatologie|Übersetzungsdeterminanten. Adam Mickiewicz in deutschsprachigen Übertragungen.'' Reihe: TransÜD, 26. Frank & Timme, Berlin 2009. * Tomas Venclova: ''Vilnius. Eine Stadt in Europa.'' Frankfurt am Main: Suhrkamp 2006. {{слупок-2}} ==== Артыкулы ==== * Ірына Багдановіч, [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/24314/1/Адам%20Міцкевіч%20і%20Адам%20М%20скі%20вяртанне%20духоўных%20традыцый.pdf Вяртанне духоўных традыцый]{{Недаступная спасылка|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * І. Масляніцына. [http://slounik.org/157553.html Міцкевіч (Mickiewicz) Адам] // {{Літаратура/Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі (1995)}} * [https://web.archive.org/web/20111118011647/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19669 Міцкевіч Адам] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|2|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * [[Ніна Баршчэўская]]. [https://web.archive.org/web/20081012095313/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/kamunikat/27/05a.htm Адам Міцкевіч і Беларуская мова] // Камунікат 2 / 2005 (27) * [https://knihi.com/Mikola_Chaustovic/XIX_stahoddzie_Navukova-litaraturny_almanach.html XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах.] — Мн., 2000. — 228 с. * {{артыкул|аўтар=[[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А. І.]]|загаловак=Беларускія вершы Адама Міцкевіча — рэальнасць ці міф?|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Веснік Інстытута культуры Беларусі|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2013|выпуск=|том=|нумар=2|старонкі=173-174}} * Краёвасць у польскай літаратуры ХІХ ст. і згадкі пра Скірмунтаў у прозе Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча (1898―1939) / Інэса Кур’ян // Род Скірмунтаў і Палессе ў эпоху сацыяльнай і нацыянальнай трансфармацыі грамадства гістарычнай Літвы. XIX—XX стст. : [зборнік гістарычных матэрыялаў]. — Мінск, 2019. — С. 266―301. * Брусевіч, А. Падтытулы ў «Баладах і рамансах» Адама Міцкевіча. Іх роля і функцыя ў святле беларускага фальклора / A. Брусевіч // Весн. Гродзен. дзярж. ун-та імя Янкі Купалы. Сер. 1, Гуманітар. Навукі. — 2003. — № 2. — С. 136—139. * Брусевiч, А. Беларускія вытокі рамантызму Адама Міцкевіча / A. Брусевіч // Весн. Гродзен. дзярж. ун-та імя Янкі Купалы. Сер. 1. Гуманітар. навукі. — 2003. — № 4. — С.198-206. * Брусевiч, А. Беларускiя матывы ў «Лiтоўскай аповесцi» Адама Мiцкевiча / A. Брусевіч // Весн. Гродзен. дзярж. ун-та імя Янкі Купалы. Сер. 1. Гуманітар. навукі. — 2004. — № 1. — С. 119—124. * Брусевiч, А. Беларускiя гiстарычныя матывы ў творчасцi Адама Мiцкевiча вiленска-ковенскага перыяду / A. Брусевіч // Весн. Мазыр. дзярж. пед. ун-та. — 2004. — № 1. — С. 48-51. * Брусевiч, А. Вобраз Гусляра ў «Дзядах» Адама Міцкевіча / A. Брусевіч // Весн. Гродзен. дзярж. ун-та імя Янкі Купалы. Сер. 1, Гуманітар. навукі. — 2005. — № 4. — С. 151—155. * Брусевiч, А. «Беларуская тэма» у міцкевічазнаўстве / A. Брусевіч // Весн. Гродзен. дзярж. ун-та імя Янкі Купалы. Сер. 3, Філалогія, педагогіка. — 2006. — № 4. — С. 6 — 11. * Дрозд, С. Адам Міцкевіч і Янка Купала: духоўнае пабрацімства (беларуска-польскія літаратурныя ўзаемасувязі ХІХ -пачатку ХХ стагоддзяў) / С. Дрозд. — Гродна: Фiрма «АВС», 1998. — 142 с. * Каяла, Уладзiмiр Iванавiч, Адам Міцкевіч і Францішак Багушэвіч як байкапісцы (да праблемы станаўлення жанру байкі ў новай беларускай літаратуры) / У. I. Каяла // Рэгіянальныя асаблівасці літаратуры : Пісьменнікі Гродзеншчыны : зборнік навуковых артыкулаў / Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы»; навук. рэд. У. I. Каяла. — Гродна : ГрДУ, 2010. — С. 42-46. * Лойка, А. Адам Міцкевіч і беларуская літаратура / A. Лойка. — Мінск: Выдавецтва БДУ, 1959. — 135 с. * Лебядзевіч, Дзмітрый Мікалаевіч, Антычная рэцэпцыя ў паэзіі Адама Міцкевіча і Яна Чачота (на матэрыяле беларускіх перакладаў) / Д. М. Лебядзевіч // Рэгіянальныя асаблівасці літаратуры : Пісьменнікі Гродзеншчыны : зборнік навуковых артыкулаў / Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы»; навук. рэд. У. I. Каяла. — Гродна : ГрДУ, 2010. — С. 26-36. * Мархель, У. І. «Ты як здароўе…»: Адам Міцкевіч і тэндэнцыі адраджэння беларускай літаратуры / У. І. Мархель. — Мінск: Бел. навука, 1998. — 125 с. * Мінскевіч, Серж. (2016). Ян Баршчэўскі — Адам Міцкевіч: творчыя паралелі, інтэртэкстуальнасць. У: І. Л. Капылов (рэд.). Беларуска-польскія культурна-моўныя ўзаемадачыненні: ад гісторыі да сучаснаці: зб. навук. арт. (с. 378—386). Мінск: Беларуская навука. * Мусиенко, С. Белорусский фольклор в творчестве Адама Мицкевича / С. Мусиенко // Адам Міцкевіч і нацыянальныя культуры: мат-лы міжнар. навук. канф., Мінск, 7-11 верас. 1998 г. / пад рэд. Н. Давыдзенка, А. Мальдзіс (гал. рэд.). — Мінск: Бел. кнігазбор, 1998. — С. 199—216. * Мусіенка, С. Рух героя ў сюжэце драматычнай паэмы Адама Міцкевіча «Дзяды» / С. Мусіенка // Літаратура, мова, культура: этнас у святле гісторыі і сучаснасці: матэрыялы «круглага стала» і міжнар. навук. канф., Гродна, 15-18 верас. 1999 г. / пад рэд. С. Мусіенкі. — Гродна: ГрДУ, 1999. — С. 54-62. * Мусіенка, С. Беларускія абрады і фальклор у творчасці Адама Міцкевіча / С. Мусіенка // Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі: мат-лы ІХ міжнар. навук. канф. «Шлях да ўзаемнасці», Беласток, 20-22 ліп. 2001 г. / пад рэд. М. Кандрацюка. — Беласток: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2002. — С. 141—157. * Мусіенка, С. П. Беларускі фальклор і праблема рамантычнага героя (русалкі) у творчасці А.Міцкевіча, А. Пушкіна, Т. Шаўчэнкі / С. П. Мусіенка // Мовазнаўствa. Літаратура. Культуралогія. Фалькларыстыка: мат-лы ХІІІ міжнар. з’езду славістаў, Любляна, 2003 г.: дакл. бел. дэлегацыі. — Мінск: Бел. навука, 2003. — С. 337—353. * Петрушкевіч, Ала Мікалаеўна, Любая Айчына — каханая жанчына ў творчасці Адама Міцкевіча і Яна Чачота / А. М. Петрушкевіч // Рэгіянальныя асаблівасці літаратуры : Пісьменнікі Гродзеншчыны : зборнік навуковых артыкулаў / Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы»; навук. рэд. У. I. Каяла. — Гродна : ГрДУ, 2010. — С. 17-25. * Руцкая, Алена Вiтальеўна, Творчасць Адама Міцкевіча ў палотнах беларускіх мастакоў / А. В. Руцкая // Рэгіянальныя асаблівасці літаратуры : Пісьменнікі Гродзеншчыны : зборнік навуковых артыкулаў / Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы»; навук. рэд. У. I. Каяла. — Гродна : ГрДУ, 2010. — С. 37-42. * Адам Міцкевіч і Беларусь / уклад. В. Грышкевіч; навук. рэд. А. Мальдзіс, Т. Нягодзіш. — Мінск.: ННАЦ імя Ф. Скарыны, 1997. — 320 с. * Адам Міцкевіч і нацыянальныя культуры: мат-лы міжнар. навук. канф., Мінск, 7-11 верас. 1998 г. / пад рэд. Н. Давыдзенка, А. Мальдзіс (гал. рэд.). — Мінск: Бел. кнігазбор, 1998. — 448 с. * Адам Міцкевіч і сусветная культура: матэрыялы міжнар. навук. канф., Гродна — Навагрудак, 12 — 17 мая 1997 г.: у 5 кн. / Мін-ва адук. Рэсп. Беларусь, Гродзен. дзярж. ун-т імя Я. Купалы, Варшаўскі ун-т, Гданьскі ун-т, Седлецкая вышэйш. пед. школа. — Варшава -Гданьск — Седльце — Гродна, 1998—2000. — Кн. 1 — 5. * Bednarczuk L., 2015, Północnokresowe i białoruskie nazwy jałowca na tle słowiańskim, «Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica», nr 10. * Charytoniuk G., 2011, Obrzęd dziadów w dokumentach i w cyklu Mickiewicza, Warszawa. * Dobrzycki S., 1911, Kilka spostrzeżeń nad językiem Mickiewicza, «Prace Filologiczne», R. VII. * Jolanta Dragańska, [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/10333/1/J_Draganska_Litwinka_Mickiewicza.pdf Litwinka Mickiewicza]. * Górski K., 1955, Staropolszczyzna w języku Mickiewicza, «Pamiętnik Literacki», R. XLVI, z. 1. * Górski K., 1960, Onomastyka Mickiewicza, «Onomastica», R. VI. Karpluk M., 1978, Okruchy szesnastowieczne: Miczkiewici w «Kronice» Stryjkowskiego, JP, R. LVIII. * Pigoń S., 1980, Wstęp [w:] A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław. * Friedrich Schrader: ''Aus der Polenzeit Peras.'' In: [http://home.us.archive.org/details/konstantinopelve00schr ''Konstantinopel in Vergangenheit und Gegenwart'']. Mohr Siebeck, Tübingen 1917, S. 180—184. * Safarewicz J., 1984, Słownik języka Adama Mickiewicza ukończony, JP, R. LXIV. * Sławski F., 1955, O jednym z rusycyzmów wprowadzonych do języka literackiego przez Mickiewicza, JP, R. XXXV. * Sławski F., 1998, «Gdzie bursztynowy świerzop», JP, R. LXXVIII. * [[Алімпія Сьвяневіч|Swianiewiczowa O.]], 1972, Interpretacja Dziadów Mickiewiczowskich na podstawie folkloru Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. — 1972. — T. XXI. — S. 1-12. * Trypućko J., 1975, Co wiemy o języku Adama Mickiewicza, JP, R. LV. * Turska H., 1939/1982, O powstaniu polskich obszarów językowych na Wileńszczyźnie, «Studia nad Polszczyzną Kresową», t. 1. * Zdzisław Jachimecki, ''"Chopin, Fryderyk Franciszek, "'' Polski słownik biograficzny, vol. III, Kraków, Polska Akademia Umiejętności. * Mieczysław Jastrun: ''Mickiewicz''. Berlyn: Rütten & Loening 1953. {{слупок-канец}} == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікікрыніцы|Аўтар:Адам Міцкевіч|Адам Міцкевіч}} * [[Андрэй Хадановіч]]. [https://www.youtube.com/watch?v=bg1XAnMc-9M&pp=ygUZ0JDQtNCw0Lwg0JzRltGG0LrQtdCy0ZbRhw%3D%3D Выпуск пра Адама Міцкевіча] * [https://www.youtube.com/watch?v=kpOslWbIHbA&pp=ygUZ0JDQtNCw0Lwg0JzRltGG0LrQtdCy0ZbRhw%3D%3D Вусы Скарыны. Выпуск пра Адама Міцкевіча] * Лекцыі ([https://www.youtube.com/watch?v=BPi-O9qncaI&list=LL&index=298&pp=gAQBiAQB Першая частка] [https://www.youtube.com/watch?v=3oCh8RA8rd0&list=LL&index=297&pp=gAQBiAQB Другая частка]) [[Жанна Некрашэвіч-Кароткая|Жанны Некрашэвіч-Кароткай]] аб літаратуры XIX стагодьдзя * [https://web.archive.org/web/20050312220229/http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty1.html Адам Міцкевіч] / Зборнік «Філаматы і філарэты». Мн.: Беларускі кнігазбор. * [http://www.amu.edu.pl Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча, Познань] * [https://web.archive.org/web/20111117134713/http://www.prajdzisvet.org/text/365 Адам Міцкевіч. Дасьледаваньні славянскіх старажытнасьцяў (лекцыя 24 сакавіка 1843 у Парыжы)] * Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г. * [https://wolnelektury.pl/katalog/autor/adam-mickiewicz/ Адам Міцкевіч у бібліятэцы Wolne Lektury]{{ref-pl}} * [https://culture.pl/pl/tworca/adam-mickiewicz Adam Mickiewicz на партале] culture.pl{{ref-pl}} * [https://uploads.knightlab.com/storymapjs/7f94a0af4fc4e2abb07afc07598b3ac3/mickiewicz-in-europe-and-beyond/index.html Storymap]{{ref-pl}} * [https://www.youtube.com/watch?v=oPNMuFXPSeA&pp=ygUPQWRhbSBNaWNraWV3aWN6 Romantyczny kozak — Adam Mickiewicz. Historia Bez Cenzury]{{ref-pl}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zp-UodNMMhA&pp=ygUZ0JDQtNCw0Lwg0JzRltGG0LrQtdCy0ZbRhw%3D%3D Обратный отсчёт. Адам Мицкевич. Неугомонный поэт]{{ref-ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5BQ3LxBFkOo&pp=ygUZ0JDQtNCw0Lwg0JzRltGG0LrQtdCy0ZbRhw%3D%3D Около культуры. Почему Адам Мицкевич должен умереть?]{{ref-ru}} * Mikołaj Gliński, [https://culture.pl/pl/artykul/adam-mickiewicz-jako-poeta-bialoruski-czyli-zagadka-niewidzialnosci Adam Mickiewicz jako poeta białoruski, czyli zagadka niewidzialności] на партале culture.pl{{ref-pl}} * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]]: [https://culture.pl/pl/artykul/maryja-martysiewicz-mickiewicz-jest-dla-wszystkich-wywiad Mickiewicz jest dla wszystkich]{{ref-pl}} * [https://www.youtube.com/watch?v=OYe4P2jAqMM Adomas Mickevičius]{{ref-lt}} * [https://www.youtube.com/watch?v=dWicRT5KFmU&pp=ygUZ0JDQtNCw0Lwg0JzRltGG0LrQtdCy0ZbRhw%3D%3D Балады і рамансы. Адам Міцкевіч. Нацыянальнае чытанне.03.09.2022] {{Адам Міцкевіч}} {{Тры вялікія паэты рамантызму}} {{Філяматы}} {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{Рамантызм}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Міцкевіч, Адам}} [[Катэгорыя:Адам Міцкевіч| ]] [[Катэгорыя:Міцкевічы|Адам]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Польскія літаратары]] [[Катэгорыя:Польскія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Літаратары рамантызму]] [[Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры]] [[Катэгорыя:Філяматы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі]] [[Катэгорыя:Высланыя]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] 4ix34vatexyidm7kfih58sqxf6bw78i 0 13361 2679379 2657060 2026-07-17T09:19:10Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2679379 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вяпры |Лацінка = Viapry |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Вяпроў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1577 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] |Сельсавет = [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 33 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 47 |Даўгата сэкундаў = 13 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = }} '''Вяпры́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 246.</ref> — былая вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Жалонь|Жалоні]]. Уваходзіла ў склад [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкага сельсавету]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найраней паселішча згаданае 8 кастрычніка 1577 году{{заўвага|Не з XVII ст., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 137</ref>}} ў запісе Юрыя Апанасавіча Фурса, пінскага земскага судзьдзі, жонцы Марыне Юр'еўне з Тышкевічаў, у якой пазычыў 4000 коп літоўскіх грошаў, усіх сваіх добраў, а сярод іх у Кіеўскім павеце — [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]] і Вяпры{{заўвага|Абодва сяла набыў па першай жонцы Замарэнкавай.}}<ref>Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Описание архива). Т. 1. 1470–1700. – С.-Петербург, 1897. № 86</ref>. 10 жніўня 1624 году, на заяву архімандрыта кіева-пячэрскага Елісея Плетэніцкага і капітулы, складзены судовы дэкрэт аб наезьдзе падданых з Жарновічаў пана Мікалая Стэцкага, войта кіеўскага, на манастырскія Вяпры і ўчыненьне там розных гвалтаў<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 378</ref>. Згодна з падатковым рэестрам 1628 году, з 3 дымоў вёскі Вяпры архімандрыта [[Пятар Магіла|Пятра Магілы]] і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 2 убогіх халуп па 12 грошаў<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 389, 392</ref>. 10 траўня 1682 году, кароль [[Ян Сабескі]], зважаючы на страту Кіева ў войнах з Расеяй, дзеля чаго добры Кіева-Пячэрскага манастыра пазбавіліся гаспадароў, падараваў іх адміністратару Кіеўскай мітраполіі япіскапу львоўскаму і галіцкаму Іосіфу Шумлянскаму. Надалей яны пазначаліся, як прыналежныя манастыру, хіба намінальна. У пераліку сёлаў япіскапа, складзеным у ліпені т. г., названыя Вяпры, але зь неверагодна вялікай колькасьцю двароў — ажно 40{{заўвага|Нават, калі б вялося пра колькасьць падданых, а не двароў, для таго часу ўсяроўна зашмат.}}<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 10. – Киев, 1904. С. 357—363</ref>. У 1683 годзе, калі добрамі Кіеўскай мітраполіі і Пячэрскай архімандрыі кіраваў чашнік падольскі Самуіл Шумлянскі, брат япіскапа, з 2 дымоў у Вяпрах Пячэрскага манастыра выплачваўся 1 злоты<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 495</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:Teadosi Rastocki. Тэадосі Растоцкі (1891).jpg|150пкс|значак|зьлева|Партрэт Тэадосія Растоцкага. 1891 г.]][[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|150пкс|Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вяпры – у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 годзе ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што сяло Беласарока, вёскі Даўляды, Вяпры на той час былі ўласнасьцю Кіеўскай мітраполіі ў асобе яе галавы [[Тэадосі Растоцкі|Тэадосія Растоцкага]]<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71</ref>. На 1909 год у Вяпрах было 70 двары, а ў іх — 592 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 25</ref>. === Найноўшы час === За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Вяпры занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] і 25 сакавіка [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] на ўсіх тэрыторыях расьсяленьня беларусаў была абвешчаная [[Беларуская Народная Рэспубліка]]. Рэгіён Палесься ад [[Берасьце|Берасьця]] да [[Гомель|Гомля]] стаў прадметам перамоваў БНР і УНР<ref>Лебедзева В. [https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne. Nr. 15.</ref>. Тым часам Вяпры ў складзе Дзёрнавіцкай воласьці Рэчыцкага павету былі ўлучаныя ў часова створаную 15 чэрвеня Палескую губэрню з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта [[Украінская дзяржава|Ўкраінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Вербавіцкі сельсавет}} {{Нараўлянскі раён}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Нараўлянскага раёну]] hj2ebcqi4bx57m3hp3ud7sdlqg1lzo1 0 21031 2679365 2631593 2026-07-17T04:01:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679365 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{Цёзкі}} '''Анто́н Васільевіч Мірано́віч''' ({{Мова-pl|Antoni Mironowicz}}; {{н}} ў 1959, [[Беласток]], [[Польшча]]) — польскі гісторык беларускага паходжаньня, дзеяч беларускае дыяспары ў Польшчы. Ардынарны прафэсар Беластоцкага ўнівэрсытэту (2006). Скончыў Гуманістычны факультэт філіялу [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Варшаўскага ўнівэрсытэту]] ў [[Беласток]]у. Спэцыялізуецца ў пытаньнях гісторыі [[Беларусь|Беларусі]], Цэнтральнае й Усходняе [[Эўропа|Эўропы]], [[Праваслаўе|праваслаўя]] й [[Расея|Расеі]]. Загадчык Катэдры гісторыі культураў памежжа ў Інстытуце Гісторыі [[Беластоцкі ўнівэрсытэт|Беластоцкага ўнівэрсытэту]]. У 1990 атрымаў тытул доктара ўва [[Ўнівэрсытэт імя Мікалая Капэрніка ў Торуні|Ўнівэрсытэце імя Мікалая Капэрніка ў Торуні]] за працу ''«Падляскія праваслаўныя асяродкі й арганізацыі напрыканцы XVI і XVII стагодзьзяў»''. У 1997 атрымаў габілітацыю ў [[Люблінскі Каталіцкі Ўнівэрсытэт]] за працу ''«Праваслаўе й вунія за Янам Казімерам»''. Мае ўзнагароду ад Таварыства выдаўцоў вышэйшых школаў за кніжку ''«Праваслаўная царква ў Рэчы Паспалітай».'' == Публікацыі == {{Пачатак схаванага блёку |загаловак = артыкулы}} * Supraśl jako ośrodek kulturalno-religijny // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Warszawa 1983, z. 3. — s. 30-53. * Monaster w Puszczy Błudowskiej // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1983, z. 4. — s. 83-93. * Grabarka // Więź. — 1983. — nr 5 (295). — s. 153—156. * Статут 1529 года — літоўскі, польскі ці беларускі // Беларускі каляндар на 1984 год. — Беласток 1983. — С. 104—113. * Powstanie i działalność bractw cerkiewnych na terenie Drohiczyna // Cerkownyj Wiestnik. — Warszawa 1986, R. 31, z. 1-3. — s. 57-70. * Паходжанне назвы Беларусь // Беларускі каляндар на 1986 год. — Беласток 1986. — С. 49-55. * Трывалыя страты для культуры // Беларускі каляндар на 1986 год. — Беласток 1986. — С. 91-99. * Powstanie zabłudowskiej oficyny wydawniczej na tle sytuacji wyznaniowej w Wielkim Księstwie Litewskim // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1987, z. 1. — s. 39-58. * Święty Gabriel Zabłudowski // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1987, z. 1. — s. 32-38. * Latopisy supraskie jako jedno ze źródeł «Kroniki polskiej…» Macieja Stryjkowskiego // Studia polsko-litewsko-białoruskie, red. J. Tomaszewski, E. Smułkowa i H. Majecki, Warszawa 1988. — s. 22-32. * Białorusini i Polacy // Dyskusja. — Białystok 1988. — nr 2 (17). — s. 3-7. * Spór o unię brzeską w literaturze historycznej // Chrześcijanin w Świecie. — Warszawa 1988. — nr 179—180. — s. 161—175. * Związki literackie Kijowa z monasterem supraskim w XVI wieku // Slavia Orientalis. — Warszawa 1989, R. XXXVIII, z. 3-4. — s. 537—542. * Умовы фарміравання беларускай свядомасці праваслаўнага асяроддзя на Беласточчыне ў ХХ стагоддзі // Весткі Інстытута Беларусаведы. Institut der bjelorussischen Kulturissenschaffen, Leimen 1989. — nr 4. — С. 52-68. * 150-я гадавіна звароту ўніятаў у склад Праваслаўнай Царквы ў Беларусі // Кантакт. — 1989. — № 2. — С. 39-44. * Powstanie zabłudowskiej oficyny wydawniczej na tle sytuacji wyznaniowej w Wielkim Księstwie Litewskim // Acta Baltico-Slavica. — Warszawa 1990, t. XIX. — s. 245—264. * Monaster Przemienienia Pańskiego w Puszczy Narewskiej // Białostocczyzna. — 1990. — nr 3 (19). — s. 37-38. * 150-я гадавіна звароту ўніятаў у склад Праваслаўнай Царквы ў Беларусі (1839—1989) // Voice of Time. — London 1990. — nr 1 (4). — s. 9-16. * Святы Гаўрыла Заблудаўскі // Беларускі каляндар на 1990 год. — Беласток 1990. — С. 52-55. * Умовы фарміравання беларускай свядомасці праваслаўнага асяроддзя на Беласточчыне ў ХХ стагоддзі // Voice of Time. — London 1990. — nr 2 (5). — s. 12-19; nr 3 (6). — s. 19-24. * Святы Гаўрыла Заблудаўскі // Voice of Time. — London 1990. — nr 3 (6). — s. 24-27. * Księga metrykalna z lat 1751—1767 prawosławnej parafii rybołowskiej jako źródło do badań dziejów parafii i okolic // Roczniki Humanistyczne. — KUL, Lublin 1991—1992, t. XXXIX-XL, z. 7. — s. 143—152. * Warunki kształtujące białoruską świadomość narodową w społeczności prawosławnej na Białostocczyźnie // Zeszyty Naukowe Instytutu Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa 1991. — nr 16. — s. 53-68. * Białorusini // Społeczeństwo Otwarte. — Warszawa 1991. — nr 1 (10). — s. 9-14. * Jozafat Dubieniecki — Historia cudownego obrazu żyrowickiego // Rocznik Teologiczny. — Warszawa 1991, R. XXXIII, z. 1. — s. 195—215. * Царкоўныя брацтвы на Беларусі // Беларускі каляндар на 1991 год. — Беласток 1991. — С. 136—139. * Беларусы а Рэч Паспалітая // Voice of Time. — London 1991. — nr 4 (13). — s. 4-8. * Паходжанне назвы Беларусь // Імя тваё Белая Русь, рэд. Г. М. Сагановіч, Мінск 1991. — С. 36-41. * W związku z 150 rocznicą synodu połockiego (1839—1989) // Chrześcijaństwo w Związku Radzieckim w dobie pierestrojki i głasnosti, red. W. Grzeszczak i E. Śliwka, Pieniężno 1992. — s. 138—146. * Struktura organizacyjna Kościoła prawosławnego w Polsce (X—XVIII w.) // Cerkownyj Wiestnik. — 1992, R. XXXIX. — nr 7. — s. 29-34. * Jozafat Dubieniecki — Historia cudownego obrazu żyrowickiego // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1992, z. 2. — s. 3-21. * Kult świętych na Białorusi // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1992. — nr 4. — s. 6-21. * Orthodox Centres and Organizations in Podlachia from the sixteenth through the seventeenth Century // Journal of Ukrainian Studies, 1992, vol. XVII, no 1/2. — s. 59-65. * Невядомая крыніца да гісторыі Жыровіцкай Божай Маці // Voice of Time. — London 1992. — nr 5 (20). — s. 1-3. * Культы святых на Беларусі // Voice of Time. — London 1992. — nr 6 (21). — s. 1-10. * Ośrodki zakonne // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1993. — nr 1. — s. 8-14. * Klasztory prawosławne w II Rzeczypospolitej // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. — 1993. — nr 1. — s. 15-16. * Przedstawiciele podlascy świeckiej i duchownej społeczności prawosławnej na synodzie brzeskim 1596 roku // Cerkownyj Wiestnik. — 1993. — nr 5. — s. 18-31. * Między Warszawą a Mińskiem // Krytyka. — Warszawa 1993. — nr 41-42. — s. 236—241. * Monaster supraski wobec unii brzeskiej // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1993. — nr 3. — s. 38-48. * Formation of National and Religious Consiciousness of the Białystok Region Population // Report of the International Youth Seminar "National, ethnic and religious minorities in Europe. — Białystok 1993. — s. 19-24. * Relations between Poland and Belorussians // Report of the International Youth Seminar. "National, ethnic and religious minorities in Europe. — Białystok 1993. — s. 25-32. * Struktura organizacyjna Kościoła prawosławnego w Polsce w X—XVIII wieku // Kościół prawosławny w Polsce. Dawniej i dziś, red. L. Adamczuk i A. Mironowicz, Warszawa 1993. — s. 48-58. * Duchowieństwo prawosławne w X—XVIII wieku // Kościół prawosławny w Polsce. Dawniej i dziś, red. L. Adamczuk i A. Mironowicz, Warszawa 1993. * Ośrodki zakonne od XIII do XIX wieku // Kościół prawosławny w Polsce. Dawniej i dziś, red. L. Adamczuk i A. Mironowicz, Warszawa 1993. — s. 99-105. * Klasztory prawosławne w II Rzeczypospolitej // Kościół prawosławny w Polsce. Dawniej i dziś, red. L. Adamczuk i A. Mironowicz, Warszawa 1993. — s. 105—107. * Podlaskie ośrodki religijno-kulturalne Kościoła prawosławnego w XVI wieku // Rocznik Teologiczny. — Warszawa 1993, R. XXXV, z. 2. — s. 155—176. * Генезіс царкоўных брацтваў на Беларускіх землях у XVI—XVII стст. // Voice of Time. — London 1993. — nr 3 (24). — s. 3-9. * Ікона Божай Маці ў Бельску-Падляшскім // Voice of Time. — London 1993, 4 (25). — s. 1-3. * Генезіс царкоўных брацтваў на Беларускіх землях у XVI—XVII стст. // Праваслаўе ў Беларусі і ў свеце. — Беласток 1993. — № 1. — С. 39-47. * Piatienka // Cerkownyj Wiestnik. — 1994. — nr 5. — s. 9-15. * Nieznane wiersze Juliana Ursyna Niemcewicza z 1797 roku // Mówią wieki. — 1994. — nr 3 (418). — s. 46-47. * Nieznany dokument dotyczący monasteru Zaśnięcia NMP w Zabłudowie // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1994. — nr 1. — s. 11-28. * Podlaskie ośrodki religijne Cerkwi prawosławnej przed unią brzeską // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 1994. — nr 2. — s. 23-44. * Orthodox Centres and Organizations in Podlachia from the MidSixteenth through the Seventeenth Century // Journal of Ukrainian Studies. — Edmonton 1994. — nr 17 (Summer-Winter 1992). — s. 59-65. * Regestr dóbr zabłudowskich z 1670 roku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1994. — nr 1. — s. 112—137. * Ksiądz Grzegorz Sosna // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1994. — nr 1. — s. 169—172. * Jozafat Dubieniecki. Historia cudownego obrazu żyrowickiego // Zeszyty Naukowe KUL. — Lublin 1994, R. XXXIV. — nr 1-2 (133—134). — s. 213—232. * Nieznany dokument dotyczący monasteru Zaśnięcia NMP w Zabłudowie // Rocznik Teologiczny. — Warszawa 1994, R. XXXVI, z. 1-2. — s. 215—232. * Szkolnictwo prawosławne na ziemiach białoruskich w XVI—XVIII wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1994. — nr 2. — s. 20-34. * Wykaz proboszczów dekanatu podlaskiego z 1788 roku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1994. — nr 2. — s. 97-104. * Wprowadzenie // Ks. G. Sosna, Wstępna bibliografia chrześcijaństwa wschodniego, Ryboły 1994. — s. III—VIII. * Культ іконы Багамаці ў Беларусі // Voice of Time. — London 1994. — nr 5 (32). — s. 6-10. * Księgi metrykalne w badaniach demograficznych wiernych Kościoła prawosławnego // Mniejszości narodowe i religijne w Europie Środkowo-Wschodniej w świetle statystyk XIX i XX wieku, red. J. Skarbek, Lublin 1995. — s. 62-67. * Herbarz Michała Szęciłły // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1995. — nr 1 (3). — s. 28-39. * Posłowie moskiewscy w Wilnie w 1602 r. // Z dziejów Europy Środkowo-Wschodniej. Księga pamiątkowa ofiarowana profesorowi Władysławowi A. Serczykowi w 60. rocznicę Jego urodzin, red. E. DubasUrwanowicz, A. Mironowicz i H. Parafianowicz, Białystok 1995. — s. 165—176. * Źródła rzymskie do dziejów Cerkwi na Białorusi i Ukrainie w XVII wieku // Gryfita. Białostocki Magazyn Historyczny. — 1995. — nr 4 (9). — s. 13-14. * Monastery prawosławne na terenie diecezji chełmsko-bełskiej w XIII—XVIII w. // Wojsko — Społeczeństwo — Historia. Prace poświęcone Profesorowi Mieczysławowi Wrzoskowi w 65. rocznicę Jego urodzin, red. W. Fedorowicz i J. Snopko, Białystok 1995. — s. 79-90. * Wokół problemów autokefalii Cerkwi prawosławnej na Białorusi // Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności za 1994 rok, t. LVIII, Kraków 1995. — s. 86-90. * Wokół sporu o przyczyny unii brzeskiej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1995. — nr 2 (4). — s. 23-38. * Праваслаўнае школьніцтва на Беларускіх землях // Voice of Time. — London 1995. — nr 3 (36). — s. 3-8. ** Праваслаўнае школьніцтва на Беларускіх землях у XVI—XVIII стст. // Нацыянальная адукацыя. Гісторыя. Сучаснасць. Перспектывы. — № 2, рэд. С. А. Яцкевіч, Брэст 1995. — С. 15-19. * Kult ikon Bogurodzicy na Białorusi // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Warszawa 1996, R. XXVI. — nr 1 (98). — s. 41-45. * Parafie prawosławne w Białymstoku // Sobór świętego Mikołaja w Białymstoku. W 150. rocznicę Konsekracji, Białystok 1996. — s. 3-18. * Problemy unitów w drugiej połowie lat sześćdziesiątych XVII wieku na terenie Rzeczypospolitej // Gryfita. Białostocki Magazyn Historyczny. — 1996. — nr 2 (11). — s. 4-6. * Poland’s National Minorities // Нацыянальныя меншасці Беларусі. — № 3, рэд. С. А. Яцкевіч, Брэст-Мінск 1996. — C. 60-63. * Kościół prawosławny i unicki w Rzeczypospolitej w latach 1596—1648 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1996. — nr 1 (5). — s. 23-55. * Orthodoxy and Uniatism During the Seventeenth Century // Christianity in East Central Europe and Its Relations with the West and the East, Lublin 1996. — s. 51-53. * Szkolnictwo prawosławne na Białostocczyźnie w XVI—XVIII w. // Gryfita. Białostocki Magazyn Historyczny. — 1996. — nr 3 (12). — s. 26-27. * Geneza bractw cerkiewnych // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1996. — nr 2 (6). — s. 22-30. * Jerzy Wiesiołkowski // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1996. — nr 2 (6). — s. 165—167. * Święci w Kościele prawosławnym na Białorusi // Wilno i kresy północno-wschodnie, t. I. Historia i ludzkie losy, red. E. Feliksiak i A. Mironowicz, Białystok 1996. — s. 75-94. * Cerkiew prawosławna na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1772—1795 // Ziemie Północne Rzeczypospolitej Polsko-Litewskiej w dobie rozbiorowej 1772—1815, red. M. Biskup, Warszawa-Toruń 1996. — s. 81-94. * Kościół prawosławny i unicki w połowie lat sześćdziesiątych XVII wieku na terenie Rzeczypospolitej // "Наш Радавод. — т. VII. Матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі Гістарычная памяць народаў Вялікага Княства Літоўскага і Беларусі XIII—XX стст., Гродна 1996. — С. 348—352. * Kult ikon Matki Bożej na Białorusi // Białostocki Przegląd Kresowy. — Białystok 1996, t. V, red. J. F. Nosowicz. — s. 137—141. * Kościół prawosławny w Polsce // Europa Orientalis. Polska i jej wschodni sąsiedzi od średniowiecza po współczesność. Księga pamiątkowa z okazji 65. rocznicy urodzin profesora Stanisława Alexandrowicza, red. Z. Karpus, T. Kempa i D. Michaluk, Toruń 1996. — s. 211—218. * Праваслаўе і унія пры панаваніі Яна Казіміра // Брэсцкая унія 1596 г. Гісторыя і культура, рэд. С. А. Яцкевіч, Брэст 1996. — С. 12-15. * Ватыканскія крыніцы па гісторыі Праваслаўнай Царквы на беларускіх землях у XVII стагоддзі // Праваслаўе ў славянскіх культурных традцыях, Мінск 1996. — С. 71-74. 88. А. Миронович, Брестская церковная уния // Cerkownyj Wiestnik. — Warszawa 1996, R. XLIII. — nr 11. — s. 10-16. * Duchowieństwo podlaskie i jego uposażenie w XVI wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1997. — nr 7. — s. 116—125. * Cerkiew prawosławna w okresie Metropolii Piotra Mohyły // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1997. — nr 8. — s. 47-65. * Unia uniwersalna według Teodozego Wasilewicza // Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze. — red. S. Kozak, Warszawa 1997. — nr 4-5. — s. 132—138. * Kościół prawosławny i unicki w połowie XVII wieku // Acta Polono-Ruthenica. — Olsztyn 1997, t. II, red. B. Białokozowicz. — s. 71-79. * Bezpowrotne straty w podlaskiej architekturze cerkiewnej // Losy cerkwi w Polsce po 1944 roku, red. A. Marek, B. Tondos, J. Tur i K. TurMarciszuk, Rzeszów 1997. — s. 169—176. * Związki kulturowe monasteru supraskiego z kulturą serbską w XVI wieku // Gryfita. Białostocki Magazyn Historyczny. — Białystok 1998. — nr 15- 16. — s. 33-37. * Традыцыя аўтакефаліі Праваслаўнай Царквы на Беларусі // Весці Міжнароднай акадэміі вывучэння нацыянальных меншасцей. — Брэст 1997. — № 1. — С. 13-16. 96. А. Миронович, Брестская церковная уния как элемент восточной политики Рима // Материалы научно-богословской конференции «Памяти преподобномученика Афанасия, игумена Брестского», Минск 1997. — С. 43-46. * Wprowadzenie // Ks. G. Sosna, Bibliografia chrześcijaństwa wschodniego. Druki polskojęzyczne okresu współczesnego, cz. III, Ryboły 1998. — s. VII—XV. * Projekty unijne wobec Cerkwi prawosławnej w dobie ugody hadziackiej // Unia brzeska z perspektywy czterech stuleci, red. J. S. Gajek i S. Nabywaniec, Lublin 1998. — s. 95-122. * Monaster św. Onufrego w Jabłecznej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1998. — nr 9. — s. 26-49. * Tożsamość i tolerancja w rozumieniu zakonników supraskich // Rocznik Teologiczny. — Warszawa 1998, R. XL, z. 1-2. — s. 283—293. * Monaster św. Onufrego w Jabłecznej // "Wiadomości Diecezji Lubelsko-Chełmskiej. — Lublin 1998. — s. 3-9. * Podlaskie centra i organizacje prawosławne na białoruskopolsko-ukraińskim pograniczu pod koniec XVI i w XVII wieku // Kultura białorusko-polsko-ukraińskiego pogranicza, red. S. Jackiewicz, Białystok-Brześć 1998. — s. 9-12. * Z dziejów prawosławia na Białostocczyźnie // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1998. — nr 10. — s. 12-23. * Unia uniwersalna według Teodozego Wasilewicza // Czterechsetlecie zawarcia unii brzeskiej 1596—1996, red. S. Alexandrowicz i T. Kempa, Toruń 1998. — s. 49-56. * Świątynie prawosławne na terenie miasta Białegostoku // Białostocki Przegląd Kresowy. — Białystok 1998, t. VI, red. J. F. Nosowicz. — s. 103—110. * Tożsamość i tolerancja w rozumieniu prawosławnych zakonników supraskich w XVI wieku // Tożsamość, odmienność, tolerancja a kultura pokoju, red. J. Kłoczowski i S. Łukasiewicz, Lublin 1998. — s. 338—346. * Monaster św. Trójcy w Drohiczynie // Cerkiewny Wiestnik. 1999. — nr 2. — s. 24-29. * Monastery prawosławne na terenie diecezji chełmsko-bełskiej // Zakony i klasztory w Europie Środkowo-Wschodniej. X—XX wiek., red. H. Gapski, J. Kłoczowski, Lublin 1999. — s. 337—364. * Orthodoxy and Uniatism During the 17th Century // Churches and Confessions in East Central Europe in Early Modern Times, ed. H. Łaszkiewicz, Lublin 1999. — s. 74-77. * Kościół prawosławny w Polsce // Kalendarz prawosławny na 2000 rok. — Warszawa 1999. — s. 187—202. * Kościół prawosławny na ziemiach białoruskich i w Królestwie Polskim w latach 1795—1918 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1999. — nr 11. — s. 186—194. * Cerkwie Białegostoku // Cerkwie Białegostoku w rysunkach Władysława Pietruka, Białystok 1999. — s. 3-8. * Oddziaływanie kultury ruskiej na życie duchowe zakonników monasteru supraskiego w XVI wieku // Oblicza wschodu w kulturze polskiej, red. G. Kotlarski i M. Figura, Poznań 1999. — s. 405—414. * Kościół prawosławny w dziejach Rzeczypospolitej // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 1999, R. I (XII), z. 1 (14). — s. 85-126. * Wokół genezy nazwy Białoruś // Studia Slawistyczne. — Białystok 1999. — nr 1. — s. 211—214. * Kościół prawosławny na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej (1596—1918) // Prawosławie. Światło wiary i zdrój doświadczenia, red. K. Leśniewski i J. Leśniewska, Lublin 1999. — s. 473—548. * Działalność charytatywna w Kościele prawosławnym na terenie Rzeczypospolitej w XVI—XVIII wieku // Charitas. Miłosierdzie i opieka społeczna w ideologii, normach postępowania i praktyce społeczności wyznaniowych w Rzeczypospolitej XVI—XVIII wieku, red. U. Augustyniak i A. Karpiński, Warszawa 1999. — s. 79-87. * Instrukcja posłom kozackim na sejm Rzeczypospolitej w 1661 roku dana // Granice i pogranicza. Historia codzienności i doświadczeń, t. I, red. M. Liedke, J. Sadowska i J. Trynkowski, Białystok 1999. — s. 84-94. * Nieznane dokumenty do dziejów cerkwi białostockich z początku XIX wieku // Białostocczyzna. — Białystok 1999. — nr 4 (56). — s. 32-40. * Piotr Mohyła a idea unii kościelnej // Studia Podlaskie. 1999, t. IX. — s. 25-34. * Гісторыя Праваслаўнай Царквы на Беласточчыне // Культура беларускага пагранічча, рэд. С. Яцкевіч, Горкі-Брэст 1999. — С. 6-12. * A Thousand Years of Orthodox Christianity in Poland // Orthodox Christianity in Poland, Białystok 2000. — s. 31-60. * Chrystianizacja Europy Środkowo-Wschodniej // Kościół prawosławny w dziejach Rzeczypospolitej i krajów sąsiednich, red. P. Chomik, Białystok 2000. — s. 51-67. * Wielki podział w Cerkwi wschodniej // Kościół prawosławny w dziejach Rzeczypospolitej i krajów sąsiednich, red. P. Chomik, Białystok 2000. — s. 218—235. * Dzieje Kościoła prawosławnego na Podlasiu // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2000, R. XLVII. — nr 4. — s. 33-42. * Miłosierdzie w Kościele prawosławnym w dawnej Rzeczypospolitej // Białostocki Przegląd Kresowy. — Białystok 2000, t. VIII, red. J. F. Nosowicz. — s. 73-82. * Andrzej Kempfi w kręgu Mickiewiczowskich alborutheników // Wilno i ziemia Mickiewiczowskiej pamięci. Materiały III Międzynarodowej Konferencji w Białymstoku, t. I. W kręgu spraw historycznych, red. E. Feliksiak i E. Konończuk, Białystok 2000. — s. 377—385. * Nieznane dokumenty do dziejów unickich cerkwi białostockich z początku XIX wieku // Polska — Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa. — Przemyśl 2000, t. V, red. S. Stępień. — s. 61-68 * Христианизация Средневосточной Европы // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2000, R. XLVII. — nr 3. — s. 16-27. * Związki kulturowe monasteru supraskiego z kulturą serbską w XVI wieku // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Warszawa 2001. — nr 3 (136). — s. 4-7. * Specyfika tolerancji wyznaniowej na kresach wschodnich Rzeczypospolitej // Pogranicza etniczne w Europie. Harmonia i konflikty, red. K. Krzysztofek i A. Sadowski, Białystok 2001. — s. 163—173. * Bibliografia podsumowania // Ks. G. Sosna, Bibliografia parafii prawosławnych na Białostocczyźnie. Część alfabetyczna. Suplement IV, Ryboły 2001. — s. 11-14. * Polskie prawosławne duszpasterstwo cywilne w Afryce // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Warszawa 2001. — nr 5 (138). — s. 12-17. * Życie monastyczne w dawnej Rzeczypospolitej, cz. 1 // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2001, R. XLVIII. — nr 2. — s. 68-78. * Życie monastyczne w dawnej Rzeczypospolitej, cz. 2 // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2001, R. XLVIII. — nr 3. — s. 11-18. * Prawosławne szkolnictwo teologiczne na terenie Rzeczypospolitej // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Warszawa 2001. — nr 7-8 (140—141). — s. 13-19. * Życie monastyczne w dawnej Rzeczypospolitej // Życie monastyczne w Rzeczypospolitej, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk i P. Chomik, Białystok 2001. — s. 27-53. * Wprowadzenie // Życie monastyczne w Rzeczypospolitej, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk i P. Chomik, Białystok 2001. — s. 5-8. * Kult miejsc świętych na Białostocczyźnie // Prawosławie we współczesnym świecie, red. J. Zieniuk, Białystok 2001. — s. 48-54. * Polityka Piotra I wobec Kościoła prawosławnego w Rosji i w Rzeczypospolitej // Cywilizacja Rosji imperialnej, red. P. Kraszewski, Poznań 2001. — s. 277—294. * Piotr Mohyła a idea unii kościelnej // Studia Podlaskie. Białystok 2001, t. XI. — s. 25-33. * Polska w Europie Środkowo-Wschodniej // Dziedzictwo związków językowych, historycznych i kulturowych polsko-bałto-wschodniosłowiańskich. Z badań humanistycznych, t. VII, red. J. Nosowicz i K. Budrowska, Białystok 2001. — s. 134—137. * Polityka państwa wobec duchowieństwa prawosławnego w latach 1944—1980 // Słowo. Pismo Klubu Inteligencji Katolickiej. — Białystok 2001. — nr 11. — s. 25-31. * Kościół prawosławny w życiu Rzeczypospolitej // Przełomy w historii. Pamiętnik XVI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, t. III, cz. 1, red. K. Ruchniewicz, J. Tyszkiewicz i W. Wrzesiński, Toruń 2001. — s. 491—509. * Крещение Центральной и Восточной Евровы // Матэрыялы VI Міжнародных Кірыла-Мяфодзьеўскіх чытанняў, ч. I, Мінск 2001. * Церковные братства в Польше // Петербург и белорусская культура, ред. Н. Николаевa, Санкт-Петербург 2001. * Kościół prawosławny na terenie Rzeczypospolitej w latach 1764—1788 // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2002, R.XLIX. — nr 1. — s. 48-61. * Tolerancja wyznaniowa na kresach wschodnich Rzeczypospolitej // Między zachodem a wschodem. Studia z dziejów Rzeczypospolitej w epoce nowożytnej, red. J. Staszewski, K. Mikulski i J. Dumanowski, Toruń 2002. — s. 339—347. * Polityka Piotra I wobec Kościoła prawosławnego w Rosji i w Rzeczypospolitej // Cywilizacja Rosji imperialnej, red. P. Kraszewski, Poznań 2002. — s. 277—294. * About the Problem of Autocephalia of the Orthodox Church in Belorussia // Religie, edukacje, kultura. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Stanisławowi Litakowi, red. M. Surdacki, Lublin 2002. — s. 313—318. * Archiwalia cerkiewne w Polsce // Archiwa i archiwiści w dobie społeczeństwa informacyjnego. Pamiętnik IV Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich, t. I, red. D. Nałęcz, Toruń 2002. — s. 303—314. * Szkolnictwo prawosławne w Rzeczypospolitej // Szkolnictwo prawosławne w Rzeczypospolitej, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk i P. Chomik, Białystok 2002. — s. 18-39. * Metropolia kijowska do końca XIII wieku // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2002, R.XLIX. — nr 3. — s. 47-64. * Cerkiew prawosławna a białoruska świadomość narodowa // Белорусский сборник: Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии, Санкт-Петербург 2002, вып. II. — C. 16-24. * Chrystianizacja Europy Środkowo-Wschodniej // Polskobiałoruskie związki językowe, literackie, historyczne i kulturowe, t. IV, red. M. Kondratiuk, Białystok 2002. — s. 327—340. * Misja metodiańska na ziemiach polskich do końca XI wieku // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2002, R. IV (XV), z. 6 (19). — s. 219—252. * Kościół prawosławny na ziemiach ruskich do końca XIII wieku // Dziedzictwo związków językowych, historycznych i kulturowych polsko-bałtowschodniosłowiańskich. Z badań humanistycznych, t. VIII, red. J. Nosowicz i K. Budrowska, Białystok 2002. — s. 135—154. * National Minorities in Poland Today Option of Dialogue: Ecumenism in Central Europe // A Pentatonic Landscape Central Europe, Ecology, Ecumenism, ed. Nagypàl Szabolcs and Peter Šajda, Budapest 2002. — s. 116—124. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Piastów, cz. I // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2003, R. L. — nr 1. — s. 34-52. * 750 rocznica koronacji księcia halickiego Daniela // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2003, R. L. — nr 2. — s. 47-52. * Diecezja białoruska w latach 1697—1772 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2003. — nr 19. — s. 77-96. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Piastów, cz. II // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2003, R. L. — nr 3. — s. 41-56. * Charitable Work of the Orthodox Church in the PolishLithuanian Commonwealth (16th-18th cc.) // Acta Poloniae Historica. — 2003, vol. LXXXVII, p. 43-53. * Prawosławni w wielowyznaniowej i wielokulturowej Rzeczypospolitej // Chrześcijaństwo w dialogu kultur na ziemiach Rzeczypospolitej. Materiały Międzynarodowego Kongresu, red. S. Wilk, Lublin 2003. — s. 202—220. * Prawosławne szkolnictwo, szkolnictwo cerkiewne // Religia — Encyklopedia PWN. — red. T. Gadacz i B. Milerski, Warszawa 2003, t. VIII. — s. 251—253. * [https://web.archive.org/web/20201020201152/http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Elpis/Elpis-r2003-t5-n7_8/Elpis-r2003-t5-n7_8-s201-235/Elpis-r2003-t5-n7_8-s201-235.pdf Kultura prawosławna w dawnej Rzeczypospolitej] // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2003, R. V (XVI), z. 7-8 (20-21). — s. 201—236. * The Problem of Autocephalia of the Orthodox Church in Belorussia // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2003. — nr 2. — s. 277—286. * Największa fundacja Aleksandra Chodkiewicza. Spór o charakter fundacji // Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI—XVIII wieku, red. J. Urwanowicz, Białystok 2003. — s. 529—550. * Kultura prawosławna w Rzeczypospolitej w XVI—XVIII wieku // Chrześcijańskie dziedzictwo duchowe narodów słowiańskich, red. Z. Abramowicz, Białystok 2003. — s. 319—340. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Piastów, cz. III // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2004, R. LI. — nr 1. — s. 29-41. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Piastów, cz. IV // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2004, R. LI. — nr 2. — s. 49-61. * Rewindykacja prawosławnych obiektów sakralnych w II Rzeczypospolitej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2004. — nr 21. — s. 83-103. * Prawosławny ośrodek kultowy w Piatience // Kościół — Społeczeństwo — Kultura. Prace ofiarowane Profesorowi Wiesławowi Müllerowi z okazji pięćdziesięciolecia pracy naukowej i dydaktycznej, red. J. Drob, Lublin 2004. — s. 211—220. * Społeczność prawosławna w Królestwie Polskim w latach 1815—1830 // Studia z historii społecznej ofiarowane profesorowi Andrzejowi Wyczańskiemu w 80. rocznicę urodzin, red. C. Kuklo, Białystok 2004. — s. 331—338. * Likwidacja unii kościelnej na soborze połockim (1839 r.) // Bizancjum — Prawosławie — Romantyzm. Tradycja wschodnia w kulturze XIX wieku, red. J. Ławski i K. Korotkich, Białystok 2004. — s. 147—155. * Cerkiew prawosławna w dawnej i we współczesnej Rosji // Bizancjum — Prawosławie — Romantyzm. Tradycja wschodnia w kulturze XIX wieku, red. J. Ławski i K. Korotkich, Białystok 2004. — s. 55-74. * National Minorities in Poland today // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2004. — nr 1 (3). — s. 170—177. * Kultura prawosławna w dawnej Rzeczypospolitej // Rzeczpospolita wielu wyznań, red. A. Kaźmierczyk, A. Link-Lenczowski, M. Markiewicz i K. Matwijowski, Kraków 2004. — s. 409—436. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Jagiellonów, cz. I // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2004, R. LI. — nr 3. — s. 45-58. * Drukarnie bractw cerkiewnych // Prawosławne oficyny wydawnicze w Rzeczypospolitej, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk i P. Chomik, Białystok 2004. — s. 52-68. * Problematyka narodowościowa w Kościele prawosławnym w II Rzeczypospolitej // W kręgu sacrum i pogranicza, red. E. Matuszczyk i M. Krzywosz, Białystok 2004. — s. 271—286. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Jagiellonów, cz. II // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2004, R. LI. — nr 4. — s. 55-63. * The Orthodox Church in Poland // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2004. — nr 2 (4). — s. 95-104. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich w latach 1795—1918 // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2004, R. VI (XVII), z. 9-10 (22-23). — s. 237—269. * Kościół prawosławny na terenach Generalnego Gubernatorstwa, Białorusi i Ukrainy w latach 1939—1944 // Pokazanie Cerkwie prawdziwej. Studia nad dziejami i kulturą Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej, red. P. Chomik, Białystok 2004. — s. 172—199. * Mniejszości narodowe w Białymstoku w okresie międzywojennym // Białystok miasto przyjazne? Mniejszości narodowe i wyznaniowe w dziejach Ziemi Podlaskiej, red. H. Parafianowicz, Białystok 2004. — s. 65-75. * Kultura prawosławna w siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej // Barok. Historia — Literatura — Sztuka. — Warszawa 2004, R. XI. — nr 2 (22). — s. 131—144. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Jagiellonów, cz. III // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2005, R. LII. — nr 1. — s. 43-51. * Church unions and their consequences in Poland // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2005. — nr 1 (5). — s. 226—240. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Jagiellonów, cz. IV // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2005, R. LII. — nr 2. — s. 42-53. * Wpływ wyznań na kształtowanie się świadomości narodowej mieszkańców Białorusi w XIX wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2005. — nr 23. — s. 5-17. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich za panowania Jagiellonów, cz. V // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2005, R. LII. — nr 3. — s. 47-63. * The origins of Orthodox brotherhoods in Poland // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2005. — nr 2 (6). — s. 164—170. * Życie monastyczne w Polsce powojennej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2005. — nr 24. — s. 220—228. * Diecezja białoruska w latach 1633—1669 // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2005. — nr 3. — s. 83-108. * Powstanie i działalność Białoruskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej w latach 1941—1944 // Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim, red. M. Kietliński, K. Sychowicz i W. Śleszyński, Białystok 2005. — s. 383—394. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich w latach 1795—1918 // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2005, R. VII (XVIII), z. 11-12 (24-25). — s. 139—171. * Pierwszy władyka mścisławski — Józef Bobrykowicz // Między zachodem a wschodem. Etniczne i religijne pogranicza Rzeczypospolitej w XVIXVIII wieku, Toruń 2005. — s. 155—172. * Праваслаўнае школьніцтва на тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага да канца XVIII стагоддзя // Белорусский сборник. — Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии, Санкт-Петербург 2005, вып. III. — С. 56-65. * Metropolia kijowska w strukturze patriarchatu konstantynopolitańskiego (988—1685) // Autokefalie Kościoła prawosławnego w Polsce, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk i P. Chomik, Białystok 2006. — s. 23-64. * Kościół prawosławny w Rzeczypospolitej w XVII oraz w XVIII wieku, cz. I // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2006, R. LIII. — nr 1. — s. 18-30. * Kościół prawosławny w Rzeczypospolitej w XVII oraz w XVIII wieku, cz. II // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2006, R. LIII. — nr 2. — s. 22-33. * Destroying and revindication of Orthodox church in Poland in 1937—1939 // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2006. — nr 1 (7). — s. 96-104. * Kościół prawosławny w Rzeczypospolitej w XVII oraz w XVIII wieku, cz. III // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2006, R. LIII. — nr 3. — s. 26-41. * Nieznana wersja wypisu z ksiąg ziemskich grodzieńskich podziału dóbr rodowych po śmierci Aleksandra Chodkiewicza // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2006. — nr 25. — s. 202—208. * Dzieje Kościoła prawosławnego na Podlasiu // Podlaski Kwartalnik Kulturalny. — 2006. — nr 2. — s. 7-18. * Ukrainizacja Kościoła prawosławnego w II Rzeczypospolitej // Dziedzictwo polsko-ukraińskie, red. S. Chazbijewicz, M. Melnyk i K. Szulborski // Studia Politologiczne. — Olsztyn 2006. — nr 2. — s. 185—192. * Neounia w II Rzeczypospolitej // Kościół Greckokatolicki na Warmii i Mazurach, red. M. Melnyk, Olsztyn 2006. — s. 11-16. * Kultura prawosławna na ziemiach polskich za panowania Jagiellonów // Wspólnota pamięci. Studia z dziejów kultury ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. Gwioździk i J. Malicki, Katowice 2006. — s. 467—479. * Diecezja białoruska w latach 1663—1705 // Między Lwowem a Wrocławiem. Księga jubileuszowa Profesora Krystyna Matwijowskiego, red. B. Rok i J. Maroń, Toruń 2006. — s. 213—226. * Orthodoxy and uniatism in the end XVI century and during the seventeenth century in the Polish-Lithuanian commonwealth // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2006. — nr 2 (8). — s. 122—139. * Rewindykacja i niszczenie prawosławnych obiektów sakralnych na terenie II Rzeczypospolitej // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2006, R. VIII (XIX), z. 13-14 (26-27). — s. 13-34. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX wieku. Część II // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2006, R. VIII (XIX), z. 13-14 (26-27). — s. 131—156. * Манастыр у Супраслі як цэнтр праваслаўя і беларускай культуры ў XVI стагоддзі // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2006. — nr 26. — s. 5-28. * Prawosławni w wielowyznaniowej i wielokulturowej Rzeczypospolitej // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2007, R. LIV. — nr 2. — s. 35-49. * Introduction // The Orthodox Church in the Balkans and Poland. Connections and Common Tradition, edited by A. Mironowicz, U. Pawluczuk, and W. Walczak, Białystok 2007. — s. 9-12. * The Activities of the Patriarch Teofanes III in the Polish-Lithuanian Commonwealth // The Orthodox Church in the Balkans and Poland. Connections and Common Tradition, edited by A. Mironowicz, U. Pawluczuk, and W. Walczak, Białystok 2007. — s. 77-86. * Conclusion // The Orthodox Church in the Balkans and Poland. Connections and Common Tradition, edited by A. Mironowicz, U. Pawluczuk, and W. Walczak, Białystok 2007. — s. 317—319. * Organizacja Kościoła prawosławnego na ziemiach ruskich w XIXIII wieku // Ecclesia. Cultura. Potestas. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa. Księga ofiarowana Siostrze Profesor Urszuli Borkowskiej OSU, red. P. Kras, A. Januszek, A. Nalewajek, W. Polak, Kraków 2006 (2007). — s. 69-83. * Sanktuarium prawosławne na Św. Górze Grabarce // Historia magistra vitae. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Jerzego Flagi, red. A. Dębiński. — s. Wrzosek, K. Maćkowska i M. Kruszewska-Gagoś, Lublin 2007. — s. 495—502. * Bractwa cerkiewne w Bielsku // Ikona Matki Bożej Hodigitrii w Bielsku Podlaskim, Bielsk Podlaski 2007. — s. 21-52. * Monaster Św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim // Ikona Matki Bożej Hodigitrii w Bielsku Podlaskim, Bielsk Podlaski 2007. — s. 53-64. * Kościół prawosławny w Rzeczypospolitej // Ikona Matki Bożej Hodigitrii w Bielsku Podlaskim, Bielsk Podlaski 2007. — s. 65-108. * Przynależność diecezjalna Brześcia do końca XVI wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2007. — nr 27. — s. 5-16. * Sanktuarium prawosławne na Św. Górze Grabarce // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2007. — nr 27. — s. 168—174. * Instrukcja dla posłów udających się na konwokację wileńską w 1615 roku dana // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2007. — nr 27. — s. 203—216. * Polityka Moskwy wobec Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej w latach 1655—1660 // "Studia i materiały do dziejów wojskowości. — Białystok 2007, t. XLII. — s. 89-101. * Orthodoxy and Uniatism at the End of Sixteenth Century and during the Seventeenth Century in the Polish-Lithuanian Commonwealth // Lithuania and Ruthenia. Studies of a Transcultural Communication Zone (15th18th Centuries), edited by S. Rohdewald, D. Frick. — s. Wiederkehr, Harrassowitz Verlag — Wiesbaden 2007. — s. 190—209. * Tolerancja wyznaniowa na pograniczu polsko-białoruskim // Kościoły i związki wyznaniowe a świadomość narodowa mieszkańców pogranicza, red. A. Mironowicz i M. Ulanowski, Białystok 2007. — s. 21-32. * Monaster Zaśnięcia NMP w Zabłudowie // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2007. — nr 28. — s. 5-22. * Powstanie prawosławnej parafii w Zabłudowie. "Wiadomości Diecezji Białostocko-Gdańskiej. — 2007. — nr 4 (53). — s. 13-16. * The Orthodox Church in Poland in the 20th century // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2007. — nr 1 (9). — s. 206—222. * Biskupi mohylewscy Józef i Hieronim Wołczańscy // Wiara i poznanie. Księga pamiątkowa dedykowana Jego Eminencji Profesorowi Sawie Hrycuniakowi, Białystok 2008. — s. 399—417. * Monastery diecezji białoruskiej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2008. — nr 29. — s. 5-22. * Refleksje nad Komisją naznaczoną w Warszawie z okazji żalów dyzunitów // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2008. — nr 29. — s. 213—228. * Monaster Wniebowstąpienia Pańskiego w Puszczy Błudowskiej // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2008, R. LV. — nr 3. — s. 37-54. * Die orthodoxe Kirche und die Union auf dem Territorium der polnischen Republik in den Jahren 1596—1620 // Die Union von Brest (1596) in Geschichte und Geschichtsschreibung: Versuch einer Zwischenbilanz, Herausgegeben von Johann Marte und Oleh Turij, Lviv 2008. — s. 49-78. * The Christianization of Middle-Eastern Europe by the Byzantine Church // Administracja Publiczna. Studia krajowe i międzynarodowe. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w Białymstoku. — Białystok 2008. — nr 1 (11). — s. 61-74. * Orthodox Culture in the Former Polish-Lithuanian Commonwealth // Młodsza Europa. Od średniowiecza do współczesności. Prace ofiarowane profesor Marii Barbarze Piechowiak Topolskiej w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. J. Jurkiewicz, R. M. Józefiak i W. Strzyżewski, Zielona Góra 2008. — s. 219—241. * Reaktywowanie hierarchii cerkiewnej w Rzeczypospolitej w latach 1620—1621 // Archiva temporum testes. Źródła historyczne jako podstawa pracy badacza dziejów. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Stanisławowi Olczakowi, red. ks. G. Bujak, T. Nowicki i ks. P. Siwicki, Lublin 2008. — s. 326—338. * Rejestr monasterów i cerkwi Grecko-ruskich różnemi czasy na unię gwałtownie odjętych // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2008. — nr 30. — s. 191—210. * Kwestia prawosławia w ustaleniach hadziackich i konstytucji zatwierdzającej // 350-lecie Unii hadziackiej (1658—2008), red. T. Chynczewska-Hennel, P. Kroll i M. Nagielski, Warszawa 2008. — s. 171—201. * Kościół prawosławny na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX wieku // Ateny, Rzym, Bizancjum: mity śródziemnomorza w kulturze XIX i XX wieku, red. J. Ławski i K. Korotkich, Białystok 2008. — s. 843—872 * Епархиальная приналежность Бреста до конца XVI века // Православие в духовной жизни Беларуси, Брест 2008. — С. 8-19 * Светские православные организации в послевоенной Польше // Seminarium Hortus Humanitatis. — Riga 2008, vol. XV. — s. 61-64 * Неоуния во II Речи Посполитой // Seminarium Hortus Humanitatis. — Riga 2008, vol. XV. — s. 64-66. * Палітыка Канстанцінопальскага патрыярхату да Кіеўскай мітраполіі ў 988—1686 гадах // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2008. — nr 30. — s. 5-25 * Православная Церковь и уния на территории Речи Посполитой в 1596—1620 годах // Труди Київської Духовної Академії. — Київ 2008. — № 9. — С. 137—161. * ΕΚΚΛΗΣΙΣΤΙΚΕΣ ΟΥΝΙΕΣ ΣΤΑ ΠΟΛΩΝΙΚΑ ΕΔΑΦΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΥΤΩΝ «ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ Γένέση-Προσδοκίες-Διαψεύσεις. — ΤΟΜΟΣ Β, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008. — s. 743—767. * Literatura bizantyjska w Kościele prawosławnym na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI wieku // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2009, R. LVI. — nr 3. — s. 35-46. * Wielonarodowościowa i wielowyznaniowa struktura międzywojennego Białegostoku // Poszukiwanie pamięci i dialog. Białystok 65 lat później, red. G. Olszewska-Baka, Białystok 2009. — s. 35-38. * L’ Église orthodoxe en Pologne au XX siècle // L’ Église orthodoxe en Europe orientale au XX siècle, sous la direction de Christine Chaillot, Paris 2009. — s. 229—248. ** Православная Церковь в Польше в ХХ столетии // Православная церковь в Восточной Европе. ХХ век / Предисл. митр. Каллиста (Уэра) ; Ред. Кристин Шайо. — Киев : [б. и.], 2010. — 440 с. — — С. 243—262 * Helena Iwanowna, fundatorka cudownej Bielskiej Ikony Matki Bożej // Wszechnica Kultury Prawosławnej, vol. VI, Białystok 2009. — s. 21-29. * Chrystianizacja Europy Środkowo-Wschodniej przez Kościół bizantyjski // Pro Georgia. Journal of Kartvelogical Studies. — Warszawa 2009. — nr 18. — s. 87-100. * Literatura bizantyjska w Kościele prawosławnym na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2009. — nr 31. — s. 142—155. * Summaryusz dokumentów do dóbr supraskich z nadań funduszowych przez J. WW. hrabiów Chodkiewiczów w posiadaniu WW. Ojców Bazylianów zostających roku 1817 w Młynowie spisany // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2009. — nr 31. — s. 179—232. * Kościół prawosławny na ziemiach Królestwa Polskiego w latach 1815—1915, [w;] Rosjanie na północno-wschodnim Mazowszu w XIX wieku i pierwszej połowie XX wieku. Studia i materiały, red. M. Gnatowski, Łomża 2009. — s. 69-90. * Białoruska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna na emigracji po II wojnie światowej // Autochtoniczne mniejszości na pograniczach a ich stosunki z odseparowanym etosem macierzystym, red. S. Jackiewicz, Białystok 2009. — s. 129—147. * Związki monasteru supraskiego ze Świętą Górą Athos w XVI wieku // Święta Góra Athos w kulturze Europy. Europa w kulturze Athos, red. M. Kuczyńska, Gniezno 2009. — s. 122—134. * Kultura łacińska w życiu Kościoła prawosławnego w XVIIwiecznej Rzeczypospolitej // Biblioteca Archivi Lithuaniu. — vol 7. Lietuvos Didžiosias Kubigaitštystės Kulbos, Kultūras ir raštijas tradicijos, Vilnus 2009. — s. 230—246. * Arseniusz Berło — władyka białoruski // Primum vivere deinde philosophari. O ludziach czynu w dziejach Europy Środkowej i Wschodniej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Rzońcy z okazji siedemdziesiątych urodzin, red. M. Białokur i A. Szczepaniak, Toruń 2009. — s. 121—127. * Likwidacja unii na soborze połockim (1839) // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2009. — nr 7. — s. 39-50. * Kościół prawosławny na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej (1596—1918) // Prawosławie. Światło ze wschodu, red. K. Leśniewski, Lublin 2009. — s. 691—757. * Przyczynek do dziejów Polskiego Prawosławnego Duszpasterstwa Cywilnego na emigracji w czasie II wojny światowej // Studia Polonijne. — Lublin 2009—2010, t. 30. — s. 205—213. * The Origins of Orthodox Brotherhoods in Poland // History. International Relations, ed. A. Grabska, J. Snopko, W. Śleszyński, Białystok 2009. — s. 155—162. * Малавядомая крыніца да гісторыі Жыровіцкага манастыра // Белорусский сборник. — Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии, Санкт-Петербург (2008) 2009, вып. IV. — С. 167—170. * Деятельность иерусалимского патриарха Феофана III в Речи Посполитой // Каптеревские чтения: сборник статей. — Москва, 2009. — № VII. — С. 115—128. * (Άντώνιος Μιρόνοδιτς), ΕΚΚΛΗΣΙΣΤΙΚΕΣ ΟΥΝΙΕΣ ΣΤΑ ΠΟΛΩΝΙΚΑ ΕΔΑΦΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΥΤΩΝ „ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ Γένέση-Προσδοκίες-Διαψεύσεις. — ΤΟΜΟΣ Β, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009. — s. 743—767. * Specyfika życia monastycznego w Europie Wschodniej // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2010, R. LVII. — nr 1. — s. 43-57. * Specyfika życia monastycznego w Europie Wschodniej // Przegląd Wschodnioeuropejski. — Olsztyn 2010. — nr 1. — s. 225—241. * Kościół prawosławny na terenach Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939—1944 // Kościół w obliczu totalitaryzmów. Zbiór studiów dla uczczenia XXV rocznicy męczeńskiej śmierci księdza Jerzego Popiełuszki, red. W. Polak, W. Rozynkowski, M. Białkowski i J. Kufel, Toruń 2010. — s. 105—114. * Badania polskie nad dziejami Kościoła prawosławnego w okresie powojennym // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2010, R. LVII. — nr 3. — s. 54-62. * Życie religijne prawosławnej emigracji białoruskiej po II wojnie światowej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2010. — nr 33. — s. 116—134. * Zabłudowska oficyna wydawnicza // O naszym prawosławiu, red. H. Kierdelewicz, Białystok 2010. — s. 183—187. * Na Podlasiu wobec unii // O naszym prawosławiu, red. H. Kierdelewicz, Białystok 2010. — s. 349—351. * Powstanie diecezji turowskiej // Między Odrą a Uralem. Księga dedykowana Profesorowi Władysławowi Andrzejowi Serczykowi, red. W. Wierzbieniec, Rzeszów 2010. — s. 36-48. * Wykładowcy Akademii Ostrogskiej na tle dziejów szkolnictwa prawosławnego w XVI-wiecznej Rzeczypospolitej // Akademia Zamojska i Akademia Ostrogska w perspektywie historyczno-kulturalnej, red. H. Chałupczak, J. Misiągiewicz i E. Balashov, Zamość 2010. — s. 205—223. * Wizyta patriarchy jerozolimskiego Teofanesa w Rzeczypospolitej w latach 1620—1621 // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2010, R. LVII. — nr 4. — s. 46-57. * Prawosławne żony i matki królów oraz książąt polskich // Latopisy Akademii Supraskiej. — Białystok 2010, vol. I, red. U. Pawluczuk. — s. 11-26. * Źródła petersburskie do dziejów Kościoła wschodniego w Rzeczypospolitej // Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, red. W. Walczak i K. Łopatecki, t. II, Białystok 2010. — s. 191—196. * Prasa prawosławna w II Rzeczypospolitej // Literatura. Pamięć. Kultura. Prace ofiarowane Profesor Elżbiecie Feliksiak, red. E. Sidoruk i M. M. Leś, Białystok 2010. — s. 479—488. * Сумарыуш (спіс) супрасльскіх дакументаў з Млынаўскага архіва Хадкевічаў // Материалы VI Международных книговедческих чтений, Минск 2010. — С. 133—138. * Literatura bizantyjska w Kościele prawosławnym na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI wieku // Tърновска Книжовна Школа. — Tърновo и идеята за Християнския Универсализъм XII—XV век, Велико Tърновo 2011, т. IX. — С. 692—704. * Specyfika kulturowa pogranicza polsko-białoruskiego // Europa Środkowa i Wschodnia w procesie transformacji i integracji. Wymiar kulturowy, red. H. Chałupczak, M. Pietraś, Ł. Potocki, Zamość 2011. — s. 237—245. * Spór o początki prawosławnego sanktuarium na Św. Górze Grabarce // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2011, R. LVIII. — nr 2. — s. 52-58. * Życie religijno-kulturalne w eparchii turowskiej do końca XV wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2011. — nr 35. — s. 5-31. * The Orthodox Church in Poland in the Twentieth Century // The Orthodox Church in Eastern Europe in Twentieth Century, ed. Christine Chaillot, Oxford — Bern 2011. — s. 147—267. * [http://nbuv.gov.ua/UJRN/znpnudps_2011_1_79. Projekty edukacyjno-badawcze w przezwyciężeniu kryzysu gospodarczego na wschodnim pograniczu Unii Europejskiej] // Збірник наукових праць Національного університету державної податкової служби України: електронне наукове фахове видання, Київ 2011. — № 1. — С. 829—841. * The Christianization of Middle-Eastern Europe by the Byzantine Church // Latopisy Akademii Supraskiej. — Białystok 2011, vol. II, red. U. Pawluczuk. — s. 9-26. * Biblioteka monasteru supraskiego w XVI wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2011. — nr 36. — s. 5-23. * Wyznania a świadomość narodowa Białorusinów // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2011. — nr 9. — s. 81-98. * Monastery diecezji turowsko-pińskiej w XVI wieku // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2011, R. XIII (XXIV), z. 23-24 (36-37). — s. 227—250. * Unie kościelne na ziemiach polskich i ich konsekwencje // Studia Podlaskie. Białystok 2011, t. XIX. — s. 33-60. * Ksiądz Jerzy Klinger jako badacz dziejów prawosławia // Pro Georgia. Journal of Kartvelogical Studies. — Warszawa 2011. — nr 21. — s. 183—202 * Деятельность иерусалимского патриарха Феофана III в Речи Посполитой // Дабраверны князь Канстанцін (Васілій) Астрожскі — славуты асветнік і абаронца праваслаўя, рэд. М. Э. Часноўскі, Брэст 2011. — С. 116—126 * Православная культура в Речи Посполитой // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2011, R. LVIII. — nr 4. — s. 30-52. * Prawosławne szkolnictwo teologiczne na terenie Rzeczypospolitej // Od Kijowa do Rzymu. Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej ze Stolicą Apostolską i Ukrainą, red. M. R. Drozdowski, W. Walczak, K. WiszowataWalczak, Białystok 2012. — s. 863—880. * The Manuscript Collection of the Monastery of Suprasl in the XVI century // Rediscovery. Bulgarian Codex Supraslienis of 10th century, ed. A. Miltenova, Sofia 2012. — s. 472—473. * Mostowlany nad Świsłoczą // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2012. — nr 37. — s. 217—224. * Tolerancja — nietolerancja etniczno-wyznaniowa na wschodnim pograniczu Polski — kwestie dziejowe // Kwestie spisowe a tożsamość etnicznokulturowa autochtonicznych mniejszości narodowych na pograniczach, red. S. Jackiewicz, Białystok 2012. — s. 137—156. * Prawosławie i unia w dziejach narodu białoruskiego // Przegląd Wschodni. — Warszawa 2012, t. XII, z. 2 (46). — s. 275—309. * Suwerenność narodowa a Unia Europejska // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2012, R. XIV (XXV), z. 25-26 (38-39). — s. 97-104. * Bractwa cerkiewne na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2012, R. XIV (XXV), z. 25-26 (38-39). — s. 307—368. * Rękopisy supraskie w zbiorach obcych (do końca XVI wieku) // Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, red. K. Łopatecki i W. Walczak, Białystok 2012. — s. 159—161. * Parafia św. Jana Teologa w Mostowlanach // Wiadomości Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej. — 2012. — nr 3 (72). — s. 4-8. * Patriarcha Tichon wobec projektu ustanowienia autokefalii Cerkwi prawosławnej w Polsce // W kręgu nauki o państwie, prawie i polityce. Księga dedykowana Profesorowi Markowi Żmigrodzkiemu, red. B. DziemidokOlszewska, W. Sokół i T. Bichta, Lublin 2012. — s. 971—982. * Działalność oświatowa i charytatywna bractwa mohylewskiego // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2012. — nr 38. — s. 70-84. * Powstanie monasteru supraskiego // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2012. — nr 10. — s. 11-36. * The Orthodox Church in Tsarist Russia // Russia of the Tsars, Russia of the Bolsheviks, Russia of the New Time, ed. J. Malicki, Warszawa 2012. — s. 7-16. * Aktywność gospodarcza i religijna Fiodora Masalskiego // Wobec króla i Rzeczypospolitej w XVI—XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz i J. Urwanowicz, Kraków 2012. — s. 409—430. * Ewangelizacja „prostą mową“ w XVI wieku // Latopisy Akademii Supraskiej. — Białystok 2012, vol. III: Język naszej modlitwy: dawniej i dziś, red. U. Pawluczuk. — s. 9-18. * Państwo i Cerkiew prawosławna w Rosji // Obrazy Rosji i Rosjan w Polsce XIX—XXI wieku. Opinia publiczna. Stosunki polsko-rosyjskie. Pamięć historyczna, red. E. Kirwiel, E. Maj i E. Podgajna, Lublin, 2012. — s. 71-86. * Działalność nuncjusza Franciszka Martellego w Rzeczypospolitej w latach 1675—1681 // Nuncjatura Apostolska w Rzeczypospolitej, red. T. Chyczewska-Hennel i K. Wiszowata-Walczak, Białystok 2012. — s. 321—336. * Literatura bizantyjska w Kościele prawosławnym na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI wieku // Piśmiennictwo sakralne w dziejach Polski do końca XVIII wieku na tle powszechnym, red. S. Bułajewski, J. Gancewski i A. Wałkowski, Józefów 2012. — s. 145—158 * История Туровско-Пинской епархии (XI — конец XVI вв.) // Православие в духовной жизни Беларуси, Брест 2012. — С. 7-9 * Библиотека Супрасльского монастря в XVI веке // Rediscovery. Bulgarian Codex Supraslienis of 10th century, ed. A. Miltenova, Sofia 2012. — s. 309—329 * Владимирская епархия до конца XVI века // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2012, R. LIX. — nr 4. — s. 54-64 * Правосланая Церковь в Беларуси в 1941—1944 годах // 1941 год: трагедия, героизм, память. Сборник материалов Международной научной конференции, посвященной 70-ой годовщине начала Великой Отечественной войны, ред. М. Э. Чесновский, Брест 2012. — С. 67-82. * Ours or Others. Orthodox Population in the Multi-faith and Multicultural Polish-Lithuanian Commonwealth from the 16th to the 18th Century // Das Bild Des Feindes. Konstruktion von Antagonismen und Kulturtransfer im Zeitalter der Türkenkriege. Ostmitteleuropa, Italien und Osmanisches Reich, unter redaktioneller Eckhard Leuschner und Thomas Wünsch, Berlin 2013. — s. 151—162. * Diecezja włodzimierska do końca XVI wieku // Przegląd Wschodnioeuropejski. — Olsztyn 2013. — nr 4. — s. 13-23. * Specyfika pogranicza polsko-białoruskiego // Sąsiedztwo i pogranicze — między konfliktem a współpracą, t. II, red. R. Łoś i J. Reginia-Zacharski, Łódź 2013. — s. 249—256. * Białoruskie wydawnictwa cerkiewne w II Rzeczypospolitej // Między Rzymem a Nowosybirskiem. Księga Jubileuszowa dedykowana Ks. Marianowi Radwanowi SCJ, red. I. Wodzianowska i H. Łaszkiewicz, Lublin 2012—2013. — s. 347—356. * Religia w kształtowaniu świadomości narodowej Białorusinów w okresie Wielkiego Księstwa Litewskiego // Беларусь, Расія Украіна: дыялог народаў і культур, Гродна 2013. — s. 183—188. * Cerkiew prawosławna w dziejach Rosji // Wprowadzenie do Studiów Wschodnioeuropejskich, t. III. Rosja, red. A. Mironowicz, Lublin 2013. — s. 87-128. * Wstęp // Wprowadzenie do Studiów Wschodnioeuropejskich, t. III. Rosja, red. A. Mironowicz, Lublin 2013. — s. 11-13. * The Methodian Mission on the Polish Lands until the dawn of 11th Century // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2013, R. XV (XXVI), z. 27 (40). — s. 17-33. * Kościół bizantyjski w kształtowaniu tożsamości mieszkańców Europy wschodniej i środkowo-wschodniej // Pogranicze, Kresy, Wschód a idee Europy. — seria II: Wiktor Choriew in memoriam, układ i wstęp J. Ławski, red. A. Janicka, G. Kowalski i Ł. Zabielski // Colloquia Orientalia Bialostocensia. — Białystok 2013, t. IV. — s. 177—188. * Projekty edukacyjno-badawcze w procesie integracji na wschodnim pograniczu Unii Europejskiej // Europa Środkowo-Wschodnia w procesie transformacji i integracji. Wymiar społeczny, red. H. Chałupczak, M. Pietraś, E. Pogorzała, Zamość 2013. — s. 95-103. * Cerkwie brzeskie w XVI wieku // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2013, R. LX. — nr 4. — s. 57-63. * Rozchody i wydatki księżnej Anny Kiszczanki // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2013. — nr 11. — s. 267—285. * Znaczenie chrztu Rusi w ewangelizacji Europy ŚrodkowoWschodniej // Latopisy Akademii Supraskiej. — Białystok 2013, vol. IV: Kalendarz w życiu Cerkwi i wspólnoty, red. M. Kuczyńska i U. Pawluczuk. — s. 7-26. * Najstarszy Subotnik ili Pominalnik monasteru supraskiego // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2013. — nr 40. — s. 233—243. * Religious Tolerance along the Polish-Belarusian Borderline // Revolt in the Name of Freedom: Forgotten Belarusian Gene? ed. Piotr Rudkoǔski, Kaciaryna Kolb, Warsaw 2013. — s. 18-27. * Niedoszli biskupi białoruscy Klemens Tryzna i Gedeon Odorski // Scientia et Fidelitate. Księga Pamiątkowa Ewy i Czesława Deptułów, Profesorów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, red. T. Panfil, Lublin 2013. — s. 507—515 * Ликвидация унии на территориях Польского Королевства // Православный ученый в современном мире: материалы международной научной конференции 14-16 ноября 2012 года: в 2 частях, ч. I, Воронеж 2013. — С. 15-23 * Отношения Святой княжны Софии Слуцкой с Янушом Радзивилом // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2013, R. LX. — nr 2. — s. 33-44 * Владимиро-Брестская епархия до конца XVI века // Володимир-Волинська єпархія на рубежі тисячоліть. Матеріали Міжнародноі науково-практичної конференції 2012 р., Володимир-Волинський — Зимно 2013. — С. 8-20 * Ликвидация унии на территориях Польского Королевства // Володимир-Волинська єпархія на рубежі тисячоліть. Матеріали Міжнародноі науково-практичної конференції 2012 р., Володимир-Волинський — Зимно 2013. — С. 21-34 * Брестская церковная уния как элемент восточной политики Рима // Православный ученый в современном мире: материалы международной научной конференции 4-6 октября 2013 года: в 2 частях, ч. I, Воронеж 2013. — С. 166—174 * Неоуния в Польше в межвоенной период // Вестник Екатеринбургской духовной семинарии. — Екатеринбург 2013, вып. 2 (6). — С. 64-72 * Православная Церковь и уния на территории Речи Посполитой в 1596—1620-х годах // VI Международные Свято-Михайловские чтения „Православие и современность. 400-летие явления Крупецкой иконы Божией Матери: свидетельства о стоянии народа белорусского в вере“. 21-23 ноября 2012 г. Сборник докладов. Минск: Братство в честь св. Архистратига Михаила в г. Минске Минской епархии Белорусской Правослаавной Церкви, Минск 2013. — s. 69-84 * Свадьба Софии, княжны Слуцкой, с Янушем Радзиллом // Верныя веры бацькоў. Зборнік матэрыялаў царкоўна-навуковай канферэнцыі, прысвечанай 400-годдзю спачыну святой праведнай Софіі Слуцкaй і 400-годдзю заснавання Сята-Петра-Паўлаўскага сабора ў Мінску (Мінск, 3 мая 2012 г.), Мінск 2013. — s. 49-64. * Życie monastyczne klasztorów obrządku wschodniego w dawnej Rzeczypospolitej // Klasztory mnisze na wschodnich terenach dawnej Rzeczypospolitej od XVI do początku XX wieku, red. J. Gwioździk, R. Witkowski, A. M. Wyrwa, Poznań 2014. — s. 25-50. * Święty Antoni, męczennik supraski // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2014, R. LXI. — nr 2. — s. 49-63. * Męczennik supraski // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2014. — nr 41. — s. 7-23. * Supraśl // Węzły pamięci niepodległej Polski, red. Z. Najder, A. Machcewicz, M. Kopczyński, R. Kuźniar, B. Sienkiewicz, J. Stępień i W. Włodarczyk, Kraków — Warszawa 2014. — s. 733—735. * Unici // Węzły pamięci niepodległej Polski, red. Z. Najder, A. Machcewicz, M. Kopczyński, R. Kuźniar, B. Sienkiewicz, J. Stępień i W. Włodarczyk, Kraków — Warszawa 2014. — s. 823—825. * The Destruction and Transfer of Orthodox Church Property in Poland, 1919—1939 // Polish Political Science Yearbook. — Toruń 2014, vol. XLIII. — s. 405—420. * Church unions and their consequences in Poland // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2014, R. XVI (XXVII), z. 28 (41). — s. 159—169. * The Pantheon of Belarusian // Belarus on the Forefront of Eurasia: between Moscow and Kyiv, edited by Kaciaryna Kolb, Warsaw 2014. — s. 67-77. * Sobory wileńskie 1509 i 1514 roku // Latopisy Akademii Supraskiej. — Białystok 2014, vol. V: Synody Cerkwi Prawosławnej w I Rzeczypospolitej, red. M. Kuczyńska i U. Pawluczuk. — s. 71-82. * Orthodox Culture in Poland to the end XVIII century // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2014. — nr 12. — s. 11-35. * Działalność ks. Michała Bożerianowa na terenie Iranu i Afryki Wschodniej w latach 1941—1945 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2014. — nr 42. — s. 137—165. * Prawosławne parafie Pińska w XVI wieku // Przegląd Wschodnioeuropejski. — Olsztyn 2014, t. V. — nr 2. — s. 11-27. * Problem narodowościowy w Cerkwi prawosławnej II Rzeczypospolitej // Przegląd Wschodni. — Warszawa 2014, t. XIII, z. 2 (50). — s. 489—516 * Православная Церковь на территории Польши и Великого Княжества Литовского до конца XVIII в. // Православие в Балтии. — Riga 2014. — № 2 (11). — С. 11-38 * Светские православные организации в послевоенной Польше: опыт полезного взаимодействия Церкви и общества // Материалы III Международной конференции „Православный ученый в современном мире“, к 700-летию преподобного Сергия Радонежского. Духовно-нравственная культура и цели российского образования: новации, преемствен- ность, мировоззренческие парадигмы, 16 октября 2014 года,: в 2 частях. — ч. II. — Сергиева лавра — Сергиев Посад — Воронеж, 2014. — С. 426—435. * Брэсцкія цэрквы ў ХVІ стагоддзі // Берасцейскія кнігазборы. Брэсцкая Біблія — унікальны помнік культуры XVI стагоддзя: да 450-годдзя выдання: матэрыялы і даклады міжнароднага круглага стала, Брэст, 29-31 мая 2013 г., Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт, УК „Абласная бібліятэка імя М. Горкага“; склад. А. М. Мяснянкіна, Т. С. Кавенька; пад агул. рэд. М. В. Нікалаева. — Брэст: БрДУ імя А. С. Пушкіна, 2014. — С. 188—195. * Najstarszy „Субботник или Поминник“ monasteru supraskiego // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2015, R. LXII. — nr 1. — s. 35-44. * Biblioteka monasteru supraskiego do połowy XVI wieku // Матэрыялы XI Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў „Кніжная культура Беларусі XI — пачатку XX ст.. — Мінск, 16-17 красавіка 2015 г., Мінск 2015. — С. 64-75. * Parafia św. Eliasza w Dojlidach do 1939 roku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2015. — nr 43. — s. 103—134. * Początki parafii św. Eliasza w Dojlidach. W dobrach Chodkiewiczowskich. W dobrach Radziwiłłowskich. Branickie Dojlidy. Pod patronatem Krusensternów i Rűdigerów. W II Rzeczypospolitej // {{Кніга|загаловак = Parafia Świętego Proroka Eliasza w Białymstoku-Dojlidac: 500 lat 1515-2015|месца = Białystok|выдавецтва = Parafia Prawosławna św. Proroka Eliasza w Białymstoku|год = 2015|старонкі = 13-41|старонак = 194}} * The Activities of the Patriarch Teofanes III in the Polish-Lithuanian Commonwealth and Great Duchy of Moscow // Orthodox Scientist in Modern World. Values of Orthodox World and Contemporary Society. Materials of the IV International Conference, Salonika, 2015, part 2. — s. 175—183. * Święty Antoni Supraski // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2015, R. XVII (XXVIII), z. 29 (42). — s. 11-24. * 500-letnia rocznica kanonizacji św. Elizeusza Ławryszowskiego na soborze w Wilnie w 1514 roku // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2015, R. XVII (XXVIII), z. 29 (42). — s. 37-42. * Pafnucy Sieheń, ihumen supraski, władyka włodzimiersko-brzeski i łucko-ostrogski // Історія та сучасність Православ’я на Волині, Луцьк 2015. — C. 6-25. * Nieznane losy pierwszego ihumena supraskiego // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2015. — nr 13. — s. 33-75. * Rękopisy bułgarskie w zbiorach biblioteki monasteru supraskiego do połowy XVI wieku // Търновска книжовна школа. — Велико Търново 2015, нр. 10 // Търновска Държава на духа“. — s. 17-39. * The Methodian mission on the Polish lands until the down of 11th century // Cyrillomethodianum. Studies on the History of Greek-Slavic-Relations. — Thessaloniki, 2016. — vol. XX (2015). — s. 19-46. * Św. Włodzimierz i jego rola w chrystianizacji ziem ruskich // Latopisy Akademii Supraskiej. — vol VI: Cerkiew w drodze, red. M. Kuczyńska, Białystok 2015. — s. 45-53. * Ks. Michał Bożerianow, jego życie i działalność // 20-lecie restytucji Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego, pod red. J. Pańkowskiego, Warszawa 2015 (2017). — s. 81-117. * Białorusini na Bliskim Wschodzie wobec spraw polskich w latach 1941—1945 w świetle pism ks. Michała Bożerianowa // Humanities and Social Sciences“ (dawna nazwa: Ekonomia i Nauki Humanistyczne Politechnika Rzeszowska), 2015 HSS, vol. XX, no. 22 (2/2015), Rzeszów 2015, pp. 63-86 * Православная Церковь в Польше и Великом Княжесте Литовском до конца XVIII века, ч. I // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2015, R. LXII. — nr 3. — s. 54-63 * Православная Церковь на территории Белоруссии во время Второй мировой войны // Православие в Балтии. — Riga 2015. — № 3 (12). — С. 62—75 * [https://web.archive.org/web/20201021020305/http://borisoveparhia.by/wp-content/uploads/2019/04/Mironovich-Pravoslavnaya-kultura-v-VKL.pdf Православная культура в Великом Княжестве Литовском] // Fontes Slavia Orthodoxa. — t. II: Православная культура вчера и сегодня. Научная серия под ред. Е. Потехиной и А. Кравецкого. Publikacje Centrum Badań Europy Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn 2015. — s. 11-41 ** Православная культура в Великом Княжестве Литовском // Первый Международный конгресс православных ученых в Сербии „Евангельские ценности и будущее православного мира: православие и наука“, редактор Г. Заридзе, Белград 2017. — С. 193—213 * Культ іконы Васькаўскай Божай Маці // Белорусский сборник. — Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии, СанктПетербург 2015, вып. VI. — С. 121—129 * Роль крещения Руси в eвангелизации и в цивилизационном развитии народов Восточной Европы // Православие в духовной жизни Беларуси. III Международная конференция 23-25 октября 2013 года, Брест 2015. — С. 53-71. * Тутэйшыя. XVI Трыялог // Annus Albaruthenicus 2015. Poetica, Prosa, Critica, Descriptio, Discussio, Ars. — Krynki 2015. — s. 23, 53-56, 62-63. * Pafnucy Sieheń, ihumen supraski, władyka włodzimiersko-brzeski i łucko-ostrogski, cz. I // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2016, R. LXIII. — nr 2. — s. 26-41. * Pafnucy Sieheń, ihumen supraski, władyka włodzimiersko-brzeski i łucko-ostrogski // Традиции и новации: культура, общество, личность. Сборник трудов Международной научно-практической конференции в рамках XXIV региональных Рождественских чтений, посвященных 550- летию с момента первого упоминания Кобринского Спасского монастыря, Брест 16 ноября 2015 года, под ред. А. А. Горбацкого, Брест 2016. — С. 33-37. * Pafnucy Sieheń, ihumen supraski, władyka włodzimiersko-brzeski i łucko-ostrogski, cz. II // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2016, R. LXIII. — nr 3. — s. 19-31. * The Methodian mission on the Polish lands until the down of 11th century // Cyrillomethodianum. Studies on the History of Greek-Slavic-Relations. — Thessaloniki 2016, vol. XX (2015). — s. 19-46. * Suwerenność narodowa a bezpieczeństwo regionalne // Europa Środkowo-Wschodnia w procesie transformacji i integracji. Wymiar bezpieczeństwa, red. H. Chałupczak, M. Pietraś i J. Misiągiewicz, Zamość 2016. — s. 35-40. * Hryń Iwanowicz, nieznany malarz, grawer, twórca cyrylickiej kursywy // Історія та сучасність Православ’я на Волині, Луцьк 2016. — C. 5-20. * Orthodox Education in Poland // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2016, R. XVIII (XXIX). — s. 27-35. * Orthodox Church in the Former Polish-Lithuanian Commonwealth in the 16th-18th Century // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2016. — nr 14. — s. 41-60. * Drukarz Hryń Iwanowicz, malarz, grawer, twórca cyrylickiej kursywy // Latopisy Akademii Supraskiej. — Białystok 2016, vol VII: Dawna cyrylicka księga drukowana. Twórcy i czytelnicy, red. M. Kuczyńska. — s. 113—136. * Na Podlasiu wobec unii // Tragiczna w skutkach unia brzeska 1596 r., Lublin — Hajnówka — Białystok 2016. — s. 105—107. * Nowa hipoteza w sprawie roku męczeństwa św. Antoniego Supraskiego // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2016. — nr 4 (74). — s. 20-27. * Unie kościelne na ziemiach polskich i ich konsekwencje // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2016. — nr 4 (74). — s. 27-32. * Mniejszość białoruska na Podlasiu w wyborach samorządowych w latach 1990—2014 // 25 lat samorządu terytorialnego w Polsce — bilans doświadczeń, red. S. Michałowski, M. Sidor, J. Wasil, Lublin 2016. — s. 403—426. * Ojciec Grzegorz Sosna (30 kwietnia 1939 — 6 stycznia 2016) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2016. — nr 45. — s. 257—260. * Przywileje i nadania Cerkwi i możnym ruskim w Wielkim Księstwie Litewskim // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2016. — nr 46. — s. 193—220. * Suwerenność narodowa a bezpieczeństwo regionalne // Europa Środkowo-Wschodnia w procesie transformacji i integracji. Wymiar bezpieczeństwa, pod red. H. Chałupczak, M. Pietraś i Justyna Misiągiewicz, Zamość 2016. — s. 35-40. * Bielski Пролог стишной, на сентябрь-февраль z 1496 r. // Бєльскі Гостінэць. — Г. XIX, нр. 2 (54), 2016. — s. 16-41. * Pafnucy Sieheń, igumen supraski, władyka włodzimiersko-brzeski i łucko-ostrogski // Берасцейскія кнігазборы. Праблемы і перспектывы даследавання. Матэрыялы і даклады III навукова-практынай канферэнцыі, Брэст, 22-25 верасня 2015 г. Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт, УК „Абласная бібліятэка імя М. Горкага“; склад. А. М. Мяснянкіна; пад агул. рэд. М. В. Нікалаева, Мінск 2016. — С. 172—201 * Пафнуцій Сегень, супрасльскі ігумен, уладыка ўладзімірскабрэсцкі ілуцка-астрожскі // Берасцейскія кнігазборы. Праблемы і перспектывы даследавання. Матэрыялы і даклады III навукова-практынай канферэнцыі, Брэст, 22-25 верасня 2015 г. Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт, УК „Абласная бібліятэка імя М. Горкага“; склад. А. М. Мяснянкіна; пад агул. рэд. М. В. Нікалаева, Мінск 2016. — С. 202—204 * Национальный суверенитет в отношении к Европейскому Союзу // „Православный ученый в современном мире“. Синтез науки и православия. Сохранение духовно-нравственних ценностєй в современных условиях. Материалы V Международной конференции, 25-31 мaя 2016 года,: в 2 частях. — ч. II, Ганновер — Супрасль — Жировицы 2016. — С. 70-75 * Ревиндикация православных церквей в II Речи Посполитой // Православие в Балтии. — Riga 2016. — № 4 (13). — С. 49-68 * Ликвидация унии на территориях Польского Королевства // Православие в Балтии. — Riga 2016. — № 5 (134). — С. 9-18 * Роль православного учёного в академической жизни // Pohľad na človeka v učení sv. Jána Sanfranciskèho a Luki (Lukáša) Krymskèho. (Zborník príspevkov z medzinárodnej vedeckej konferencie), eds. A. Nikulin, J. Pilko, Prešov 2016. — s. 158—164 * Православная Церковь в Польше // „Православный ученый в современном мире“. Синтез науки и православия. Сохранение духовнонравственных ценностей в современных условиях. Материалы V Международной конференции, 25-31 мaя 2016 года,: в 2 частях. — ч. II, Ганновер — Супрасль — Жировицы 2016. — С. 59-69 * Православная Церковь в Польше и Великом Княжесте Литовском до конца XVIII века, ч. II // Cerkiewny Wiestnik. Warszawa 2016, R. LXIII. — nr 1. — s. 34-54. * Unie kościelne na ziemiach polskich i konsekwencje ich zawarcia // Gazetka Świętych Cyryla i Metodego w Warszawie. — nr 1, 2017. — s. 8-30. * Pod opieką ikony Matki Bożej Waśkowskiej // Staropolski Ogląd Świata. Sarmacki sensualizm, pod red. F. Wolańskiego, Toruń 2017. — s. 23-37. * O supraskim „Субботникy или Поминникy // Cerkiewny Wiestnik. R. LXIV. — nr 2, Warszawa 2017. — s. 33-44. * Unie kościelne na ziemiach polskich i ich konsekwencje, cz. II // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2017. — nr 1 (75). — s. 25-27. * Biblioteka monasteru supraskiego do połowy XVI wieku // Studia Polsko-Wschodnie“. Polska — Europa Wschodnia: wzajemne wpływy i relacje historyczno-kulturowe, literackie i językowe, Olsztyn 2017. — s. 11-24. * Chrzest Polski z różnych perspektyw // Wykłady inaugurujące rok akademicki 2016/2017, Instytut Problemów Współczesnej Cywilizacji im. Marka Dietricha, vol. LXVI, Warszawa 2017. — s. 127—154. * Wykładowcy Akademii Ostrogskiej w XVI-wiecznej Rzeczypospolitej // Cerkiewny Wiestnik. R. LXIV. — nr 3, Warszawa 2017. — s. 23-38. * Jerzy Konisski — biskup białoruski // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2017. — nr 48. — s. 213—245. * Unie kościelne na ziemiach polskich i ich konsekwencje, cz. III // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2017. — nr 2 (76). — s. 11-15. * Początki drukarstwa cyrylickiego w Rzeczypospolitej // 500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny, Białystok 2017. — s. 14-26. * Słowo wstępne // ks. G. Sosna, A. Troc-Sosna, Hierarchia, kler i pracownicy Kościoła prawosławnego w XIX—XXI wieku w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej, Warszawa-Bielsk Podlaski 2017. — s. 7-9. * Historia Ławry Supraskiej // Leon Tarasewicz — Malarstwo, Białystok 2017. — s. 23-41. * Chrzest Polski z różnych perspektyw // Rocznik Teologiczny. — R. LIX, z. 1, 2017. — s. 37-73. * Dzieje parafii prawosławnej świętych apostołów Piotra i Pawła w Siemiatyczach // Cerkiewny Wiestnik. R. LXIV. — nr 4, Warszawa 2017. — s. 42-49. * Cerkiew prawosławna w I Rzeczypospolitej // Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej, pod red. J. Krochmal, Warszawa 2017. — s. 321—354. * Słowo wstępne // Ks. G. Sosna, m. A. Troc-Sosna, Hierarchia, kler i pracownicy Kościoła prawosławnego w XIX—XXI wieku w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej, Warszawa — Bielsk Podlaski 2017. — s. 7-9. * Związki kulturowe monasteru supraskiego z kultura serbską w XVI wieku // EΛΠΙΣ». Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2017, R. XIX (XXX). — s. 149—168. * Swoi czy obcy. Prawosławni w dawnej Rzeczypospolitej // [https://iris.unive.it/retrieve/handle/10278/3697275/123037/Latopisy%20supraskie_t.8_v.2.pdf Latopisy Akademii Supraskiej. — vol VIII: Cerkiew a asymilacja. Swój i obcy, pod red. M. Kuczyńskiej, Białystok 2017.] — s. 207—224. * Dwaj wielcy bielszczanie — św. Antoni Supraski i biskup Pafnucy // Бєльскі Гостінэць. — Г. XX, нр. 2 (56), 2017. — s. 13-58. * Cerkiew prawosławna w I Rzeczypospolitej // Lublin — miasto zgody religijnej. Ekumenizm w historii, teologii, kulturze, pod red. S. Pawłowski i S. Żurek, Lublin 2007. — s. 29-55. * Orthodox Church in Tsar Russia // EΛΠΙΣ. Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2017, R. XIX (XXX). — s. 21-28. * Дабрачынная дзейнасць праваслаўных брацтв у XVI—XVIII ст. // Луцьке Хрестовоздвиженське братство — інституційний розвиток та місце в суспільному русі України та Білорусі. Науковий збірник. Матеріали Міжнародної наукової конференції, присвяченої 400-літтю Луцького Хрестовоздвиженського братства, м. Луцьк, 28-29 вересня 2017 року, Упоряд. О. Бірюліна, О. Карліна, Луцьк 2017. — С. 184—194 * Ревиндикация православных церквей во II Речи Посполитой // АСПЕКТ". Журнал социальных и гуманитарных наук, Беогрaд-Минск. —2017. — № 4(4). — С. 37-50 * Супрасльский монастырь в конце XV — середине XVI в. как религиозный и культурный центр // Славянская Библия в эпоху раннего книгопечатания: К 510-летию создания Библейского сборника Матфея Десятого, отв. ред. А. А. Алексеев; ред. колл.: Ф. В. Панченко, В. Г. Поковырова, В. А. Ромодановская; Санкт-Петербург 2017. — С. 213—234 * Православная Церковь в Польше в 1945—1948 гг. // Православие в Балтии. — Riga 2017. — № 6 (15). — С. 57-76 ** Православная Церковь в Польше в 1945—1948 гг. // Международный конгресс православных ученых. Евангельские ценности и будущее православного мира, Наука и православие: стратегии развития, Великое Тырново, Болгария, 2017. — С. 100—130 * Православная Церковь на территориях Царства Польского (Польского королевства) в 1839—1918 гг. «АСПЕКТ». Журнал социальных и гуманитарных наук, Беогрaд — Минск. — № 2(2), 2017. — С. 68-75 * Православная Храмы Бреста в XVI веке // Традиции духовной и материальной культуры пограничья. Сборник материалов международной научной конференции, Брест 15-16 ноября, под ред. А. Н. Вабищевича, Брест 2017. — С. 37-47 * Матфей Семашко // Православная Энциклопедия. — т. XLIV, Москва 2017. — С. 385—386 * Ликвидация унии на территориях Польского Королевства // Международный Научный Вестник. Вестник Объединения Православных Ученых. — Воронеж 2017, нр. 1 (13). — С. 47-53. * Bractwa cerkiewne na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku, cz. I. // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2018. — nr 1 (79). — s. 14-15. * Fałszywe 40 rublówki Bułaka-Bałachowicza // Forum Numizmatyczne. Studia i Materiały. — No 2, pod red. K. Filipowa, Białystok 2018. — s. 273—279. * Starodruki w bibliotece monasteru supraskiego w połowie XVI wieku // Bibliotekarz Podlaski. — nr 1, R. (XXXVIII), Białystok 2018. — s. 85-101. * Cerkiew prawosławna w II Rzeczypospolitej // Cerkiewny Wiestnik. R. LXV. — nr 3, Warszawa 2018. — s. 41-49. * Specyfika pogranicza polsko-białoruskiego // Stosunki polskobiałoruskie w 25 lat po podpisaniu Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy, pod red. J. Nadolska, A. Daniluk, J. Hofmokl, Warszawa 2018. — s. 243—252. * Bractwa cerkiewne na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku, cz. II // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2018. — nr 2 (80). — s. 6-11. * Starodruki w bibliotece monasteru supraskiego w połowie XVI wieku // Bibliotekarz Podlaski". Ogólnopolskie Naukowe Pismo Bibliograficzne i Bibliologiczne. — nr 1, 2018, R. XXXVIII. — s. 85-102. * Prawosławni a odbudowa państwa polskiego (1918—1939) // O niepodległości ekumenicznie. Wyznawcy różnych Kościołów dla Rzeczpospolitej (1918—1939), pod red. S. Bober i S. J. Żurek, Lublin 2018. — s. 29-44. * Bractwa cerkiewne na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku, cz. III // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2018. — nr 3 (81). — s. 3-11. * Źródła da dziejów Kościołów wschodnich w archiwach i bibliotekach Sankt Petersburga // Miscellanea Historico-Archivistica. — t. XXV, Warszawa 2018. — s. 11-16. * Bractwa cerkiewne na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku, cz. IV // Biuletyn Informacyjny Prawosławnego Bractwa św. św. Cyryla i Metodego. — Białystok 2018. — nr 4 (82). — s. 8-11. * Cerkiew prawosławna w II Rzeczypospolitej // EΛΠΙΣ". Czasopismo Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. — Białystok 2018, R. XX (XXXI). — s. 85-109. * Prawosławny ośrodek kultu w Patience // Бєльскі Гостінэць. — Г. XXI, нр. 2 (58), 2018. — s. 20-28. * Udział świeckich w antyunijnym soborze brzeskim 1596 roku // Latopisy Akademii Supraskiej" vol. 9: Rola laikatu w życiu Cerkwi, pod red. M. Kuczyńskiej, Białystok 2018. — s. 16-33. * Tsar and Orthodox Church in Russia // Białostockie Teki Historyczne. — nr 16, Białystok 2018. — s. 11-34. * Bulgarian Manuscripts in the Collection of the Supraśl Monastery in the mid-16th century // Limes. Studia i materiały z dziejów Europy ŚrodkowoWschodniej. — nr 9, Rzeszów 2018. — s. 22-41. * The Methodian Mission on the Polish Lands // Orthódoxi Evrópi. Studia do dziejów Kościoła prawosławnego w Europie Wschodniej. — Rocznik Katedry Historii Europy Środkowo-Wschodniej UwB, vol. 1, Białystok 2018. — s. 11-43. * Aб’яднаньня вуніятаў з Праваслаўнай царквой ў Беларусі (1839) // АСПЕКТ. Журнал социальных и гуманитарных наук, Беогрaд — Минск. — 2018. — № 2(6). — С. 14-17. * Падручнікі для школ брацкіх на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVIII стагоддзях // Матэрялы XІV Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, прымеркаваных да 400-годдзя першага «Буквара» Мінск, 26-27 красавіка 2018 г., складальнікі: Т. А. Сапега, А. А. Суша, Мінск 2018. — С. 21-29. * Дабрачынная дзейнасць царкоўных брацтваў на землях Вялікага княства Літоўскага ў XVI—XVII стагоддзях // Белорусский сборник. — Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии, Выпуск 7, Санкт-Петербург 2018. — С. 6-14 * Геoргий Конисский — епископ белорусский // Cerkiewny Wiestnik. R. LXV. — nr 2, Warszawa 2018. — s. 41-43 * Геoргий Конисский — епископ белорусский // Cerkiewny Wiestnik. R. LXV. — nr 3, Warszawa 2018. — s. 8-26 * Николай (Зиоров) // Православная Энциклопедия. — т. L, Москва 2018. — С. 322—328 * Святитель Георгий Конисский (1717—1795) // Fontes Slavia Orthodoxa. — t. III, Православная культура вчера и сегодня, Научная серия под редакцией Елены Потехиной и Александра Кравецкого. Instytut Słowiańszczyzny Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. — nr 1, 2017, Olsztyn 2018. — s. 129—152 * Значение образования в посланиях владыки Георгия (Конисского) // Религиозно-нравственное воспитание детей дошкольного и школьного возраста, сборник материалов регион. науч. конф., Брест, 24 ноября 2017 г.; Брест. гос. ун-т имени А. С. Пушкина, Брестская епархия; под ред. А. Н. Вабищевича, Брест 2018. — С. 78-99. * Геoргий Конисский — епископ белорусский // Православие в Балтии. — Riga 2018. — № 7 (16). — С. 11-28 * Неоуния во II Речипосполитой // АСПЕКТ". Журнал социальных и гуманитарных наук, Беогрaд — Минск. 2018. — № 1(5). — С. 58-63 * Геoргий Конисский — епископ белорусский // Cerkiewny Wiestnik. R. LXV. — nr 2, Warszawa 2018. — s. 41-43 * Супрасльский монастырь в конце XV — середине XVI в. как религиозный и культурный центр // Православие в Балтии: научно-аналитический журнал. — Riga : LU Filizofijas un sociologijas instituts. — 2018. — № 8 (17). — С. 13—34 {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку|загаловак = рэцэнзіі}} * Podręcznik do nauki religii prawosławnej // Tygodnik Podlaski, Warszawa 1985. — nr 4. — s. 12. * Bibliografia parafii prawosławnych na Białostocczyźnie, cz. 1 // Tygodnik Podlaski. −1985. — nr 1. — s. 12. * Bibliografia parafii prawosławnych na Białostocczyźnie, cz. 2 // Tygodnik Podlaski. −1986. — nr 12 (21). — s. 6. * Bibliografia parafii prawosławnych na Białostocczyźnie, cz. 3 // Tygodnik Podlaski. −1987. — nr 10 (31). — s. 7. * Krok w badaniach nad świadomością narodową społeczności dawnej Rzeczypospolitej (Teresa Chynczewska-Hennel, Świadomość narodowa szlachty ukraińskiej i Kozaczyzny od schyłku XVI wieku do połowy XVII, Warszawa 1985) // Studia Podlaskie. Białystok 1990, t. I. — s. 307—312. * M. B. Topolska, Czytelnik i Książka w Wielkim Księstwie Litewskim w dobie Renesansu i Baroku, Wrocław 1984 // Studia Podlaskie. Białystok 1991, t. III. — s. 251—257. * Konferencja naukowa poświęcona F. Skorynie // Białostocczyzna. — 1991. — nr 1 (21). — s. 41-42. * T. S. Procka, Ekspierymientatar z Biełastockaj Himnazii. Karol Czechowicz, Mińsk 1990 // Białostocczyzna. — 1991. — nr 1 (21). — s. 42. * Historia bez retuszu // Prawosławie. — 1991, R. VII. — nr 9 (75). — s. 18. * Jan Siedlecki, Brańsk Bogusława Radziwiłła 1653—1669 // Białostocczyzna. — 1992. — nr 1 (25). — s. 46. * «Tryzna» Hajduka — podróż do przeszłości // Przegląd Prawosławny. — 1992. — nr 6 (84). — s. 23-24. * Cerkiew w dokumentach II Rzeczypospolitej // Przegląd Prawosławny. — 1992. — nr 8 (86). — s. 26-27. * Lektura ksiąg metrykalnych // Przegląd Prawosławny. — 1993. — nr 1(91). — s. 7. * Bibliografia parafii prawosławnych na Białostocczyźnie — część demograficzna // Czasopis. — 1993. — nr 2 (26). — s. 7. * Stare jest piękne // Przegląd Prawosławny. — 1993. — nr 5 (95). — s. 13. * Paratunak Mikoły Hajduka // Przegląd Prawosławny. — 1993. — nr 7 (97). — s. 15-16. * Bibliografia ks. Grzegorza Sosny // Przegląd Prawosławny. — 1993. — nr 8 (98). — s. 7. * Drukowane cyrylicą // Przegląd Prawosławny. — 1993. — nr 11 (101). — s. 29. * P. R. Magocsi, Historical Atlas of East Central Europe // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1994. — nr 2. — s. 156—158. * Mniejszości narodowe i religijne w Europie Środkowo-Wschodniej w świetle statystyk XIX i XX wieku // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1995. — nr 3. — s. 205—206. * Ks. Grzegorz Sosna, Wstępna bibliografia chrześcijaństwa wschodniego. Druki polskojęzyczne okresu współczesnego. Suplement I // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1995. — nr 1 (3). — s. 205—206. * Magocsi Paul Robert. Historical Atlas of East Central Europe // Belarusan Historical Review. — Miensk 1995, t. II. — s. 100—104. * Ks. Grzegorz Sosna, Wstępna bibliografia chrześcijaństwa wschodniego. Druki polskojęzyczne okresu współczesnego. Suplement II // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1995. — nr 2 (4). — s. 197—198. * Nie takiej oczekiwali // Przegląd Prawosławny. — 1996. — nr 7 (133). — s. 16. * Ks. Grzegorz Sosna, Bibliografie parafii prawosławnych // Przegląd Wschodni. — Warszawa 1996, t. III, z. 3 (11), 1994. — s. 586—587. * Międzynarodowe sympozja naukowe o unii brzeskiej // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1996. — nr 2 (6). — s. 179—180. * M. Broniewski, Ekthesis albo krótkie zebranie spraw które się działy (…) na synodzie w Brześciu Litewskim, wyd. J. Byliński, J. Długosz // Barok. Historia — Literatura — Sztuka. — Warszawa 1997, R.III. — nr 2 (6), 1996. — s. 258—259. * M. Broniewski, Apokrisis albo odpowiedź na książki o synodzie brzeskim 1596 r. (…), wyd. J. Byliński, J. Długosz // Barok. Historia — Literatura — Sztuka. — Warszawa 1997, R.III. — nr 2 (6), 1996. — s. 259—260. * Istorija cerkwy ta relihijnoj dumki w Ukrajini. Wasyl I. Uljanowśkyj, t. 1+2; Sergiusz M. Płochij, Oleg P. Kryżaniwśkyj, t. III // Barok. Historia — Literatura — Sztuka. — Warszawa 1997, R. III. — nr 2 (6), 1996. — s. 262—264. * Katolicyzm w Rosji i prawosławie w Polsce (XI—XX w.), pod red. J. Bardacha, T. Chynczewskiej-Hennel, I. Szapow, N. Szwielewa, Warszawa 1997 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1997. — nr 8. — s. 181—182. * Białoruś, Czechosłowacja, Litwa, Polska, Ukraina. Mniejszości w świetle spisów statystycznych XIX—XX w., pod red. J. Skarbek, Lublin 1996 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1997. — nr 8. — s. 182—184. * O Piotrze Mohyle i stosunkach polsko-białoruskich // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1997. — nr 8, s.187. * H. Ruciński, Hanna Dylągowa, Dzieje unii brzeskiej (1596—1918) // Studia Podlaskie. Białystok 1997, t. VII. — s. 258—264. * Istorija cerkwy ta relihijnoj dumki w Ukrajini. Wasyl I. Uljanowśkyj, t. I, Kyjiw 1994, (ss. 252); Sergiusz M. Płochij, Oleg P. Kryżaniwśkyj, t. II, Kyjiw 1994, (ss. 253), t. III, Kyjiw 1994, (ss. 335) // Białostocki Przegląd Kresowy. — Białystok 1998, t. VI, red. J. F. Nosowicz. — s. 153—155. * O. G. Sosna, D. Fionik, Parafia Ryboły, Bielsk Podlaski, Ryboły, Białystok 1999 // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Warszawa 1999. — nr 6 (116). — s. 19. * O. G. Sosna, D. Fionik, Parafia Ryboły, Bielsk Podlaski, Ryboły, Białystok 1999 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 1999. — nr 11. — s. 254—256. * Eugeniusz Iwaniec, Droga Konstantyna Gołubiewa od starowierstwa do prawosławia, Białystok 2001 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2003. — nr 20. — s. 283—287. * Maria Piechowiak Topolska, Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku, Poznań — Zielona Góra 2002 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2003. — nr 20. — s. 287—292. * Marzanna Kuczyńska, Ruska homiletyka XVII wieku w Rzeczypospolitej. Ewolucja gatunku — specyfika funkcjonowania, Szczecin 2004 // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2004. — nr 22. — s. 306—312. * Przemysław Nowakowski, Problematyka liturgiczna w międzywyznaniowej polityce po unii brzeskiej (1596—1720) // Studia Podlaskie. Białystok 2004, t. XIV. — s. 349—357. * Andrej Kotljarchuk, In the Shadows of Poland and Russia. The Grand Duchy of Lithuania and Sweden in the European Crisis of the mid — 17th century, Stockholm 2006, (ss. 347) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2006. — nr 26. — s. 309—313. * Nation and History. Polish Historians from the Enlightenment to the Second Word War, edited Peter Brock, John D. Stanley and Piotr J. Wróbel, University of Toronto, Toronto, 2006, (ss. 493) // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2006. — nr 4. — s. 234—237. * Matieriał dlja istoriko-topograficzeskogo issledowanija. O prawosławnych monastyriach w Rossijskoj Impierii, sostawił Wasili Wasilewicz Zwierinskij, Sankt-Pietierburg 1890, wyd. II, knigi I—III, Sankt-Pietierburg 2005, (ss. 1048) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2008. — nr 30. — s. 220—224. * Katarzyna Błachowska, Wiele historii jednego państwa. Obraz dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego do 1596 roku w ujęciu historyków polskich, rosyjskich, ukraińskich, litewskich i białoruskich w XIX wieku, Warszawa 2010, (ss. 410) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2010. — nr 34. — s. 163—170. * Krzysztof Grzesiak, Diecezja lubelska wobec prawosławia w latach 1918—1939, Lublin 2010, (ss. 630) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2010. — nr 34. — s. 194—206. A. Mironowicz, Jury Garbinski, Belaruski religijny druk na Zachadzie: peryjodyka, graficznyja druki (1945—2005), Nju-York — Warszawa 2011, (ss. 884) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2011. — nr 35. — s. 263—270. * Prowincja litewsko-białoruska Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych w latach 1687—1845, Grodno 2012 (ss. 556) // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2013. — nr 11. — s. 287—303. * Aleksandra Sulikowska, Ciała, groby i ikony. Kult świętych w ruskiej tradycji literackiej i ikonograficznej, Warszawa 2013, (ss. 442) // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2014. — nr 12. — s. 251—260. * Dorota Wereda, Biskupi unickiej metropolii kijowskiej w XVIII wieku, Siedlce — Lublin 2013, (ss.376) // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2015. — nr 13. — s. 342—348. * Beata Lorens, Bazylianie prowincji koronnej w latach 1743—1780, Rzeszów 2014, (ss. 560) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok 2015. — nr 44. — s. 249—256. * Stanisław Pastuszewski, Zarys najnowszych dziejów wspólnot staroobrzędowców w Polsce (1939—2016), Kielce 2017, (ss. 394) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — nr 49, Białystok 2018. — s. 266—277. * Irena Wodzianowska Zmierzch Unii. Struktury terytorialne i personalne Cerkwi greckokatolickiej w drugiej połowie XVIII wieku na Bracławszczyźnie, Lublin-Tczew 2018, (ss. 505) // Białostockie Teki Historyczne. — Białystok 2018. — nr 16. — s. 321—334. * Пяць стагоддзяў Скарыняны XVI—XX // Ніва. — 1990. — № 32. — С. 3. * Беларуска-польскія гістарычныя сувязі // Ніва. — 1991. — № 15 (1822). — С. 2. * Бранск на Падляшшы ў часы Багуслава Радзівіла // Ніва. — 1991. — № 34 (1841). — С. 4. * Канферэнцыя ў Лондане // Ніва. — 1991. — № 44 (1851). — С. 4. * Новая бібліяграфія // Czasopis. — 1992. — nr 5 (17). — s. 6. * Рым i Усход // Czasopis. — 1992. — nr 9 (21). — s. 21. * Манастыры ўсходняй Еўропы // Ніва. — 1993. — № 52 (1963). — С. 9. {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку |загаловак = кнігі}} * {{Кніга |загаловак =Supraśl jako ośrodek kulturalno-religijny w XVI wieku | месца = Leimen |издательство= [S. n.] |год= 1984 | старонак = 112 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI-XVII wieku | месца = Białystok |год= 1991 | старонак = 305 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Nieznany herbarz Michała Szęciłły | месца = London |год= 1992 | старонак = 71 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Bractwo Objawienia Pańskiego w Bielsku | месца = Bielsk Podlaski |год= 1994 |выдавецтва = Parafia prawosławna św. Michała Archanioła w Bielsku Podlaskim | старонак = 50 |ссылка= http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3063 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Prawosławie i unia za panowania Jana Kazimierza | месца = Białystok |год= 1996 | старонак = 325 |выдавецтва = Dział Wydawnictw Filii UW w Białymstoku |мова =pl }} ** {{Кніга |загаловак =Prawosławie i unia za panowania Jana Kazimierza |издание= wyd. II | месца = Białystok |год= 1997 | старонак = 325 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Teodozy Wasilewicz, archimandryta słucki, biskup białoruski | месца = Białystok |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 1997 | старонак =71 |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3063 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Księga cudów przed ikoną Matki Bożej w Starym Korninie dokonanych | месца = Białystok |год= 1997 | старонак = 200 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Metropolita Józef Nielubowicz Tukalski | месца = Białystok |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 1998 | старонак = 128 |спасылка = http://kamunikat.org/download.php?item=451-1.pdf&pubref=451 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Życie monastyczne na Podlasiu | месца = Białystok |выдавецтва =Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 1998 | старонак = 120 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Katalog świątyń i duchowieństwa prawosławnej diecezji białostocko-gdańskiej| месца = Białystok |год= 1998 | старонак = 128 |мова =pl }} * {{Кніга |загаловак =Sylwester Kossow, władyka białoruski, metropolita kijowski | месца = Białystok |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 1999 | старонак =144 |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=441 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Kościół prawosławny w dziejach dawnej Rzeczypospolitej | месца = Białystok |год= 2001 |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne | старонак = 352 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Ihumen Sawa Palmowski | месца = Białystok |выдавецтва = Zarząd Główny Prawosławnego Bractwa Św.św. Cyryla i Metodego |год= 2001 | старонак =104 | спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4797 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =The Orthodox Church and Byelorussian People | месца = Białystok |publisher=Brotherhood of Sts. Cyril and Methodius in the Poland |год= 2001 | старонак = 80 |спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3029 |мова =en }} * {{Кніга | загаловак =Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów | месца = Białystok |выдавецтва = Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku |год= 2003 | старонак = 310 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Bractwa cerkiewne w Rzeczypospolitej | месца = Białystok |выдавецтва = Prawosławne Bractwo św.św. Cyryla i Metodego |год= 2003 | старонак = 216 |спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3007 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Józef Bobrykowicz, biskup białoruski | месца = Białystok |выдавецтва =Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 2003 | старонак = 214 |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4255 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Sylwester Czetwertyński, biskup białoruski | месца = Białystok |выдавецтва =Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 2004 | старонак = 158 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =The Orthodox Church in Poland | месца = Supraśl |выдавецтва =The Monastery |год= 2005 | старонак = 96 |мова =en }} * {{Кніга | загаловак =Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku | месца = Białystok |выдавецтва = Uniwersytet w Białymstoku |год= 2005 | старонак = 390 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Kościół prawosławny w Polsce | месца = Białystok |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 2006 | старонак = 920 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Serafion Połchowski, władyka białoruski |спасылка = http://kamunikat.org/download.php?item=3051-1.pdf&pubref=3051 | месца = Białystok |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 2007 | старонак = 166 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =The Orthodox Heritage. A Few Academic Works about the History of the Orthodox Church in Poland | месца = Supraśl |год= 2007 | старонак = 165 |мова =en }} * {{Кніга | загаловак =Zarys dziejów Prawosławia w Europie Środowo-Wschodniej | месца = Lublin |год= 2007 | старонак = 176 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Diecezja białoruska w XVII i XVIII wieku | месца = Białystok |год= 2008 | старонак = 352 |мова =pl }} * {{Кніга |спасылка = http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=18041 | загаловак =Monaster Wniebowstąpienia Pańskiego w Puszczy Błudowskiej | месца = Supraśl |выдавецтва = Monaster Zwiastowania NMP w Supraślu |год= 2008 |старонак = 68 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Summariusz dokumentów do dóbr supraskich | месца = Białystok |год= 2009 | старонак = 172 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Праваслаўная Беларусь |спасылка = http://kamunikat.org/download.php?item=12282-1.pdf&pubref=12282 | месца = Białystok |выдавецтва = Białoruskie Towarzystwo Historyczne |год= 2009 |старонак = 352 |isbn= 978-83-60456-10-1 |сэрыя =Бібліятэка Беларускага Гістарычнага Таварыства |мова =be }} * {{Кніга | загаловак =The Easter Christian Tradition in Poland and its Neighbors | месца = Białystok |год= 2010 |старонак = 224 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku |год= 2011 |выдавецтва = Trans Humana |старонак = 358 |isbn= 978-83-61209-55-3 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Pustelnia świętych Antoniego i Teodozego Pieczerskich w Odrynkach|год= 2011 | месца = Białystok |выдавецтва = |старонак = 70 |isbn= |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Sumariusz dokumentów dóbr supraskich, vol. II | месца = Białystok |год=2011|старонак = 240 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Księga cudów przed ikoną Matki Bożej Waśkowskiej dokonanych | месца = Białystok |год=2012|старонак = 88 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Prawosławna parafia św. Jana Teologa w Mostowlanach | месца = Mostowlany |год=2013|старонак = 140 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Parafia Narodzenia NMP w Bielsku Podlaskim. W związku z 450. Rocznicą przeniesienia świątyni | месца = Bielsk Podlaski |год=2013 |старонак = 64 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =O początkach monasteru supraskiego i jego fundatorach | месца = Supraśl |год=2013|старонак = 64 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Misja metodiańska na ziemiach polskich do końca XI wieku | месца = Białystok |год=2013|старонак = 64 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Судьбы Православной Церкви в Белоруссии и в Польше | месца = Люблин |год=2013 |старонак = 198 }} * {{Кніга | загаловак =Η καταστροφή και μεταβίβαση της ιδιοκτησίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Πολωνίας 1919-1939 | месца = Białystok |год=2013|старонак = 16 |lang=el}} * {{Кніга | загаловак =Εκκλησιαστικές Oυνίες στα πολωνικά έδαφη και οι συνέπειες αυτών | месца = Białystok |год=2013|старонак = 26 |lang=el}} * {{Кніга | загаловак =Rękopisy supraskie w zbiorach krajowych i obcych |год= 2014 | месца = Białystok |выдавецтва = Libra |старонак = 391 |isbn=978-83-88463-98-3 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Święty Antoni Supraski | месца = Białystok |год= 2014 |старонак = 48 |мова =pl }} (в соавторстве с Марцином Мироновичем) * {{Кніга | загаловак =Białorusini na Podlasiu w wyborach parlamentarnych i samorządowych w latach 1989-2011 |год= 2014 | месца = Białystok |выдавецтва = Libra |старонак = 120 |isbn=978-83-64811-00-5 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Οι απαρχές των ορθοδόξων αδελφοτήτων στην Πολωνία | месца = Białystok |год=2014 |старонак = 20 |lang=el }} * {{Кніга | загаловак =Pustelnia o. archimandryty Gabriela w Odrynkach |год=2015 | месца = Odrynki |выдавецтва = Pustelnia św. św. Antoniego i Teodozego Pieczerskich w Odrynkach |старонак = 44 |isbn=978-83-64811-04-3 |мова =pl }} ** {{Кніга | загаловак =Pustelnia o. archimandryty Gabriela w Odrynkach |издание=wyd. II |год=2015 | месца = Odrynki |выдавецтва = Pustelnia św. św. Antoniego i Teodozego Pieczerskich w Odrynkach |старонак = 48 |isbn=978-83-64811-04-3 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Ks. Michał Bożerianow i jego odpowiedź "Ludziom małym” | месца = Białystok |выдавецтва = Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku |год=2015 |старонак = 132 |isbn=978-83-7431-438-1 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Nieznane losy pierwszych ihumenów supraskich |год=2015 | месца = Białystok |выдавецтва = Libra |старонак = 120 |isbn= 978-83-64811-11-1 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Subotnik ili Pominnik monasteru supraskiego |год=2015 | месца = Białystok |выдавецтва = Libra |старонак = 144 |isbn=978-83-64811-14-2 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Przywileje i nadania Cerkwi i możnym ruskim w Wielkim Księstwie Litewskim, część I: Lata panowania Kazimierza i Aleksandra Jagiellończyka | месца = Białystok |год= 2016 |старонак = 120 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Hryń Iwanowicz, nieznany malarz, grawer i drukarz | месца = Białystok |год= 2016 |старонак = 96 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny | месца = Białystok|выдавецтва =Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego |год=2017|старонак = 28 |мова =pl}} (в соавторстве с Алесем Сушей) * {{Кніга | загаловак =Przywileje i nadania Cerkwi i możnym ruskim w Wielkim Księstwie Litewskim, Część II. Lata panowania Zygmunta Starego | месца = Białystok |год= 2017 |старонак = 170 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Jerzy Konisski, biskup mohylewski | месца = Białystok |год= 2017 |старонак = 155 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Pod opieką św. Antoniego Pieczerskiego | месца = Odrynki |год= 2018 |старонак = 144 |мова =pl}} * {{Кніга | загаловак =Cerkiew prawosławna w II Rzeczypospolitej | месца = Białystok |год= 2018 |старонак = 256 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Uniatyzm, Униатство, Uniatism, Εκκλησιαστικές Oυνίες | месца = Białystok |год= 2018 |старонак = 144 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =Piatienka – prawosławny ośrodek kultowy | месца = Białystok |год= 2019 |старонак = 120 |мова =pl }} * {{Кніга | загаловак =The Orthodox Church in Polish Lands during the Reign of the Piast Dynasty | месца = Prešov |год= 2019 |старонак = 260 |мова =en }} * {{Кніга | загаловак =The Orthodox Church in Poland to the end of XIV century | месца = Białystok |год= 2019 |старонак = 220 |мова =en }} * {{Кніга | загаловак =Przywileje Zygmunta Augusta dla Cerkwi prawosławnej | месца = Warszawa |год= 2019 |старонак = 200 |мова =pl }} {{Канец схаванага блёку}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мірановіч, Антон}} [[Катэгорыя:Польскія беларусы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоку]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Польскія гісторыкі]] 4l5eau9kakjxfc8u2pf5yptzk4pce60 0 28516 2679313 2676589 2026-07-16T13:52:59Z XHCKidx 11053 /* Глядзіце таксама */ 2679313 wikitext text/x-wiki [[Файл:Town Hall with trade rows, Savetskaya street, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 03.JPG|значак|[[Нясьвіская ратуша]] - найстарэйшая ратуша на тэрыторыі сучаснай Беларусі]] '''Ра́туша''' (ад [[нямецкая мова|нямецкага]]: ''Rathaus'' праз [[польская мова|польскае]]: ''Ratusz'', {{мова-cs|радніца}}) — прадстаўнічы будынак [[Магдэбурскае права|мескага самакіраваньня]], сядзіба рады. == Гісторыя == Першыя ратушы ў Заходняй Эўропе зьявіліся ў XII ст. Пабудовы мелі элемэнты фартыфікацыйнага і грамадзянскага дойлідзтва. Узводзілі 2-павярховыя ратушы з бальконам ці эркэрам. Будаўніцтва ратушаў пашырана ў XIX і асабліва ў XX ст., калі ратуша арганічна ўваходзіць у гістарычныя цэнтры мескага асяродзьдзя. == Ратушы на Беларусі == На Беларусі ратушы пачалі будаваць з XIV ст. Узводзілі ў гарадах на рынкавых пляцох, часам аб’ядноўвалі з гандлёвымі, гасьцінымі радамі, арсэналамі, важніцамі. Будавалі з дрэва, цэглы, у тэхніцы «прускага муру». Будынкі ратушаў мелі звычайна простыя і манумэнтальныя формы. У XVII—XVIII стагодзьдзях пераважаў барочны тып: ратуша з шмат’яруснай вежай, завершанай разнастайнымі купалкамі ці шпілем, існавалі і бязьвежавыя. Манумэнтальнасьцю і цэльнасьцю вылучаліся ратушы стылю клясыцызму, у якіх кампазыцыйным акцэнтам фасадаў быў портык. Існавалі ратушы з рысамі несапраўднай готыкі. Галоўным памяшканьнем ратушы была парадная зала (на 2-м паверсе) для ўрачыстых актаў, пасяджэньняў магістрату, тэатральных паказаў і інш. Частка памяшканьняў ратушы (падмуркі, першыя паверхі) адводзілася пад крамы, склады і інш. == Глядзіце таксама == * Астровенская ратуша * [[Аўгустоўская ратуша]] * [[Аршанская ратуша]] * [[Беластоцкая ратуша]] * [[Бельская ратуша]] * [[Берасьцейская ратуша]] * Ваўкавыская ратуша * [[Віленская ратуша]] * [[Віцебская ратуша]] * Воўчынская ратуша * [[Вялікабераставіцкая ратуша]] * [[Вяліская ратуша]] * [[Гарадзенская ратуша]] * [[Гомельская ратуша]] * Дзісенская ратуша * [[Друйская ратуша]] * [[Карэліцкая ратуша]] * Клецкая ратуша * Кобрыньская ратуша * [[Краслаўская ратуша]] * Лагойская ратуша * [[Лідзкая ратуша]] * [[Магілёўская ратуша]] * [[Мазырская ратуша]] * [[Менская ратуша]] * [[Мерацкая ратуша]] * [[Мірская ратуша]] * [[Наваградзкая ратуша]] * [[Нясьвіская ратуша]] * [[Орля (Падляскае ваяводзтва)|Орля]]ўская ратуша * Пінская ратуша * [[Полацкая ратуша]] * [[Рослаўская ратуша]] * [[Ружанская ратуша]] * [[Слонімская ратуша]] * [[Слуцкая ратуша]] * [[Смаленская ратуша]] * [[Смалянская ратуша]] * Стаўбцоўская ратуша * [[Сувальская ратуша]] * [[Супрасьлеўская ратуша]] * Сямяціцкая ратуша * [[Чачэрская ратуша]] * [[Чавуская ратуша]] * [[Шклоўская ратуша]] * Эйшышкаўская ратуша == Галерэя == <center><gallery caption="Беларускія ратушы" widths=150 heights=150 perrow="6"> Bieraście. Берасьце (1554-1657).jpg|Берасьцейская ратуша City Holl in Homiel.jpg|Гомельская ратуша Shk rt 01.jpg|Шклоўская ратуша Belarus-Minsk-City Hall-3.jpg|Менская ратуша Haradzienskaja ratuša. Гарадзенская ратуша (1901-14).jpg|Гарадзенская ратуша Vialiž, Rynak. Вяліж, Рынак (1932).jpg|Вяліская ратуша Smalenskaja ratuša. Смаленская ратуша.jpg|Смаленская ратуша Віцебск. 30.JPG|Віцебская ратуша Лідзкая ратуша.jpg|Лідзкая ратуша City Hall, Mahiloŭ.jpg|Магілёўская ратуша Navahradak, Ratuša da pierabudovy na magistrat.jpg|Наваградзкая ратуша Belarus Nesvizh Town Hall 7870 2060.jpg|Нясьвіская ратуша Файл:Slonimskaja_ratusa.jpg|Слонімская ратуша Ратуша. г. Чачэрск.jpg|Чачэрская ратуша Čavuskaja ratuša. Чавуская ратуша (XIX).jpg|Чавуская ратуша Ratusz Białystok rok 2013.jpg|Беластоцкая ратуша Vilnius-Rathaus01.jpg|Віленская ратуша Słuckaja ratuša. Слуцкая ратуша (1650).jpg|Слуцкая ратуша Połackaja ratuša. Полацкая ратуша (XVIII).jpg|Полацкая ратуша Ružanskaja ratuša. Ружанская ратуша (J. Becker, 1762-88).jpg|Ружанская ратуша Merkinė XIX a. Napoleonas Orda.jpg|Мерацкая ратуша Bierastavickaja ratuša. Бераставіцкая ратуша (A. Kazarski, 1882).jpg|Бераставіцкая (Вялікабераставіцкая) ратуша Mirskaja ratuša. Мірская ратуша (1937).jpg|Мірская ратуша Ratusz miejski suwalki.jpg|Сувальская ратуша Suprasl ratusz.jpg|Супрасьлеўская ратуша Podlaskie - Bielsk Podlaski - Bielsk Podlaski - Mickiewicza 45 - Ratusz 01.JPG|Бельская ратуша Aŭgustoŭskaja ratuša. Аўгустоўская ратуша (1901-14).jpg|Аўгустоўская ратуша Файл:Краявіды_Воўчына_06.jpg| Воўчынская ратуша Файл:Vaŭkavysk, Kramianickaja-Alaksandraŭski. Ваўкавыск, Крамяніцкая-Аляксандраўскі (1913).jpg|Ваўкавыская ратуша Файл:Krasłaŭskaja ratuša. Краслаўская ратуша (N. Orda, 1875-76).jpg|[[Краслаўская ратуша]] Файл:Magistrat w Białej Podlaskiej - 01.JPG| Магістрат у [[Белая (горад)|Белай]] Файл:Рослаў ратуша. Ratusza Rosław.png|[[Рослаўская ратуша]] </gallery></center> == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110928052407/http://vandrouka.by/2011/ratushi-belarusi/ Ратушы Беларусі] [[Катэгорыя:Ратушы| ]] [[Катэгорыя:Гарадзкое самакіраваньне]] h0gwhts6o6pdde0bs07gt4zbapgnfos 0 48670 2679354 2678763 2026-07-16T20:38:17Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне 2679354 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Аляксандар Лакотка |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Месца нараджэньня = в. [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]] |Навуковая сфэра = [[архітэктура]], [[этнаграфія]] |Месца працы = |Альма-матэр = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|БПІ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як =дасьледчык драўлянага дойлідзтва |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка''' (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]) — беларускі архітэктар, этнограф. [[Доктар гістарычных навук]]<ref>{{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Беларуское народное зодчество XIX-середина XX вв.: Автореф.дис.на соиск.учен.степ.д-ра ист.наук:(07.00.07) |арыгінал = |спасылка = |адказны = АН Украины,Ин-т искусствоведения, фольклора и этнографии им.М. Ф. Рыльского |выданьне = |месца = [[Кіеў|Киев]] |выдавецтва = |год = 1993 |том = |старонкі = |старонак = 45 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> (1993), [[доктар архітэктуры]]<ref>{{Кніга|аўтар = Лакотка Аляксандр Іванавіч. |частка = |загаловак = Беларусы. Дойлідства: Канцэпцыя гіст. феномена беларус. архітэктуры : Аўтарэф. дыс. на суіск. вучон. ступ. д-ра архітэктуры : 18.00.01 |арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 48 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> (2001)<ref name=nasb> [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія] сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ{{ref-ru}}</ref>, акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі<ref name=nasb/>. == Жыцьцяпіс == У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|Беларускага політэхнічнага інстытуту]]. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту]]. Потым яму давялося быць кіраўніком майстэрні й галоўным архітэктарам праектаў Беларускага рэстаўрацыйнае праектнага інстытуту. Каштоўны вопыт, набыты ў названых установах, ня раз спатрэбіўся яму ў дасьледчай працы. З 1995 году ён пераходзіць у Нацыянальную акадэмію навук, дзе працаваў на пасадзе загадчыка аддзела архітэктуры, у 1997 годзе намесьнік дырэктара па навуковай рабоце [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] й у 2004 годзе дырэктар. З 2012 г. узначальвае [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]]. == Навуковая дзейнасьць == Пад кіраўніцтвам А. І. Лакоткі распрацаваны Генэральны плян Беларускага дзяржаўнага музэя народнай архітэктуры й побыту, праект сэктара «Цэнтральная Беларусь» гэтага музэя, праекты многіх сядзіб, арганізаваны перавозка, разьмяшчэньне й рэстаўрацыя грамадзкіх, культавых, жылых і гаспадарчых пабудоў. Ён зьяўляецца ініцыятарам стварэньня музэяў у мястэчка [[Глуша]] [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] й у вёсцы [[Моталь]] [[Янаўскі раён|Янаўскага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў. == Грамадзкая дзейнасьць == Актыўна прапагандуе вынікі навуковых дасьледаваньняў, рэгулярна публікуе артыкулы ў газэтах. Аўтар і вядучы сэрыі тэлеперадач «Беларускі мэрыдыян», прымае актыўны ўдзел у сэрыі радыёперадач «Культура», напісаў сцэнар фільма «[[Неруш (фільм)|Неруш]]», створанага кінастудыяй «[[Беларусьфільм]] == Сямʼя == У шлюбе з архітэктарам [[Сьвятлана Лакотка|Сьвятланай Лакоткай]], зь якой ён разам вучыўся ў політэхнічным інстытуце, працавала дырэктарам [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэя народнай архітэктуры й побыту]]. Маюць двух сыноў: [[Аляксей Лакотка|Аляксея]] і [[Яўген Лакотка|Яўгена]], таксама архітэктараў. == Кнігапіс == * {{Кніга|аўтар = Аляксандр Лакотка, Сямён Барыс. |частка = |загаловак = Сцежкамі дзядоў. Этнаграфічныя нарысы |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/stsezhkami-dzyadow-lakotka-alyaksandr-barys-syamyon |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Народная асьвета]] |год = 1986|том = |старонкі = |старонак = 174 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Лакотка Аляксандр. |частка = |загаловак = Сілуэты старога Мінска: нарысы драўлянай архітэктуры |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Situety_staroha_Minska.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1991|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = Помнікі беларускага дойлідства|isbn = 5-345-00447-1|наклад = 3900}} * {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Белорусское народное зодчество: середина XIX ― XX в. |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/belorusskoye-narodnoye-zodchestvo-lokotko-aleksandr|адказны = редактор В. К. Бондарчик ; художник Л. М. Гомонов ; цветные фото В. Ф. Сутягина |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 286 |сэрыя = |isbn = 5-343-00156-4|наклад =3900 }} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Бераг вандраванняў, ці Адкуль у Беларусі мячэці|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/berag-vandravannyaw-tsi-adkul-u-belarusi-myachetsi-lakotka-alyaksandr |адказны = рэдактар М. Ф. Піліпенка |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = 95, 2, 24 |сэрыя = |isbn = 5-343-01454-2 |наклад = 6000}} * {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Пад стрэхамі прашчураў |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/pad-strekhami-prashchuraw-lakotka-alyaksandr |адказны = фатаграфіі А. І. Лакоткі; мастак Л. І. Мялоў |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1995|том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 985-07-0039-4|наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры: Веска. Мястэчка. Горад |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак Міхаіл Барздыка; здымкі: Аляксандар Лакотка, [[Анатоль Кулагін]], [[Мікалай Мельнікаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 1999 |том = |старонкі = |старонак = 364, 2, 6 |сэрыя = |isbn = 985-04-0397-7 |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = Локотко Александр. |частка = |загаловак = Архитектура европейских синагог |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-evropeyskikh-sinagog-lokotko-aleksandr |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 2002|том = |старонкі = |старонак = 156 |сэрыя = |isbn = 985-04-0547-3|наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Draulanaje_sakralna-manumientalnaje_dojlidstva_Bielarusi.html#2|адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 62+24 |сэрыя = |isbn = 985-01-0423-6 |наклад = 2500}} * {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Архитектурно-ландшафтная топография белорусско-русского этнического пограничья |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Право и экономика |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 106+47 |сэрыя = |isbn = 985-442-098-6 |наклад = 250}} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Архітэктура Беларусі. Нарысы эвалюцыі ва ўсходнеславянскім і еўрапейскім кантэксце. У 4 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2008|том = 4, кн. 1. Беларускае народнае дойлідства|старонкі = 391—405 |старонак = 495 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-0966-7|наклад = 1000}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Мастацтвазнаўства, этналогія, фалькларыстыка ў развіцці нацыянальнай культуры. | спасылка = | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2009| том = | нумар = 1| старонкі = 73—79 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Локотко, А. И. |частка = |загаловак = Архитектура: авангард, абсурд, фантастика |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-avangard-absurd-fantastika-lokotko-aleksandr |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 206 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1477-7|наклад = 1000}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Акадэмічная навука — развіццю нацыянальнай культуры. | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/11/12 | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2014| том = | нумар = 1| старонкі = 74—87 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Народна-традыцыйная культура і задачы дзяржавы ў кантэксце сучасных этнакультурных працэсаў. | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/48/49 | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2014| том = | нумар = 3| старонкі = 69—76 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Культурная спадчына: вывучаць і зберагаць; гутарыла Вольга Кіеўлякіс. | спасылка = https://innosfera.by/open_access | мова = | выданьне = Наука и инновации | тып = часопіс | год = 2014| том = | нумар = 11 | старонкі = 7—10 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Народнае дойлідства |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 200 |сэрыя = Традыцыйны лад жыцця|isbn = 978-985-08-1798-3 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Александр Иванович Локотко: к 60-летию со дня рождения|арыгінал = |спасылка = https://csl.bas-net.by/oir/contents/2015/1V456654.pdf|адказны = составители: М. Ф. Пилипенко, В. И. Жук, С. П. Витязь |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2015|том = |старонкі = |старонак = 83, 2 |сэрыя = Биобиблиография ученых Беларуси|isbn = 978-985-08-1808-9|наклад = 120 }} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Над нівамі роднай зямлі: альбом малюнкаў і графікі |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова: Ю. Ю. Захарына |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2021 |том = |старонкі = |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-2775-3 |наклад = 300}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Академики: о себе, науке, обществе |арыгінал = |спасылка = |адказны = предисловие В. Г. Гусакова; составители: В. И. Левкович, М. В. Глеб, Г. П. Шукелович |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]]|год = 2023|том = |старонкі = 351—359 |старонак = 381 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-3008-1 |наклад = 200}} * {{Артыкул| аўтар = [[Барыс Крэпак]].| загаловак = Прыгажосць як добрая вестка свету (Жывапіс і графіка акадэміка Лакоткі). | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = часопіс | год = 2023| том = | нумар = 11 (488)| старонкі = 10—12 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = В. І. Жук.| загаловак = Доктар мастацтвазнаўства Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 65-годдзя з дня нараджэння). | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/750/684| мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2020| том = 65 | нумар = 1| старонкі = 123—124 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Калектыў Інстытута мастацтвазнаўства. | загаловак = Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 70-годдзя з дня нараджэння). | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/1059/913| мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2025 | том = 70 | нумар = 1 | старонкі = 82—83 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхаіл Пілепенка| М. Ф. Піліпенка]].| загаловак = Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 50-годдзя з дня нараджэння). | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/97/98 | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманіт. навук | тып = часопіс | год = 2015| том = | нумар = 1| старонкі = 124—125 | issn = 2524-2377 | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ігар Сурмачэўскі. | загаловак = Адвечныя каштоўнасці ў сучасным гучанні: вобразы роднай зямлі ў архітэктурна-ландшафтных краявідах Аляксандра Лакоткі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = часопіс | год = 2025 | том = | нумар = 1| старонкі = 21—24 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Машарова, О. | загаловак = Александр Локотко: «Человек рожден для созидания». | спасылка = | мова = | выданьне =[[Архитектура и строительство]] | тып = часопіс | год = 2018 | том = | нумар = 5| старонкі = 26—31 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * {{Артыкул| аўтар = Ю. Ю. Захарына. | загаловак = Лакотка Аляксандр Іванавіч. | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-5.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2013| выпуск = | том = 5. Л – М| нумар = | старонкі = 17, 18 | isbn = 978-985-11-0805-9 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Лакотка Аляксандр Іванавіч. // {{Літаратура/БелЭн|9|108}} * {{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак = Лакотка Аляксандр Іванавіч. |арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г.П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=энцыкляпэдыя|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва=Беларус. Энцыкл.|год=2003|выпуск=|том=6 Кн. 2: Усвея—Яшын. |нумар= | старонкі=404|isbn=985-11-0276-8}} * {{Кніга|аўтар = [[Сяргей Марозаў]]. |частка = |загаловак = Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага: біябібліяграфічны даведнік|арыгінал = |спасылка = https://www.ldki.lt/wp-content/uploads/2022/12/%D0%94%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D1%96-%D0%92%D0%9A%D0%9B.-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E.-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B.pdf|адказны = |выданьне = |месца = [[Горадня|Гродна]]–[[Коўна|Каўнас]] |выдавецтва = ЮрСаПрынт |год = 2022 |том = |старонкі = 140—142 |старонак = 290 |сэрыя = |isbn = 978-985-7257-57-7 |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Аляксей Пяткевіч. |частка = |загаловак = Людзі культуры з Гродзеншчыны : даведнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = [[Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год = 2000|том = |старонкі = 175—176 |старонак = 354 |сэрыя = |isbn = 985-417-199-X|наклад = 600}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія]{{ref-ru}} сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Акадэмік НАН Беларусі, доктар архітэктуры й гістарычных навук, прафэсар, мастак Аляксандар Лакотка. Вядучая [[Натальля Сіротка]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=SrNHI1I8IbM | копія = | дата копіі = | загаловак = Творчасць як сутнасць жыцця. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лакотка, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]] [[Катэгорыя:Беларускія этнографы]] [[Катэгорыя:Дактары архітэктуры]] [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] njshcjhmazxp8b74nyjp4n1nl8x1li9 2679367 2679354 2026-07-17T05:20:50Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне спасылка 2679367 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Аляксандар Лакотка |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Месца нараджэньня = в. [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]] |Навуковая сфэра = [[архітэктура]], [[этнаграфія]] |Месца працы = |Альма-матэр = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|БПІ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як =дасьледчык драўлянага дойлідзтва |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка''' (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]) — беларускі архітэктар, этнограф. [[Доктар гістарычных навук]]<ref>{{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Беларуское народное зодчество XIX-середина XX вв.: Автореф.дис.на соиск.учен.степ.д-ра ист.наук:(07.00.07) |арыгінал = |спасылка = |адказны = АН Украины,Ин-т искусствоведения, фольклора и этнографии им.М. Ф. Рыльского |выданьне = |месца = [[Кіеў|Киев]] |выдавецтва = |год = 1993 |том = |старонкі = |старонак = 45 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> (1993), [[доктар архітэктуры]]<ref>{{Кніга|аўтар = Лакотка Аляксандр Іванавіч. |частка = |загаловак = Беларусы. Дойлідства: Канцэпцыя гіст. феномена беларус. архітэктуры : Аўтарэф. дыс. на суіск. вучон. ступ. д-ра архітэктуры : 18.00.01 |арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 48 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> (2001)<ref name=nasb> [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія] сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ{{ref-ru}}</ref>, акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі<ref name=nasb/>. == Жыцьцяпіс == У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|Беларускага політэхнічнага інстытуту]]. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту]]. Потым яму давялося быць кіраўніком майстэрні й галоўным архітэктарам праектаў Беларускага рэстаўрацыйнае праектнага інстытуту. Каштоўны вопыт, набыты ў названых установах, ня раз спатрэбіўся яму ў дасьледчай працы. З 1995 году ён пераходзіць у Нацыянальную акадэмію навук, дзе працаваў на пасадзе загадчыка аддзела архітэктуры, у 1997 годзе намесьнік дырэктара па навуковай рабоце [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] й у 2004 годзе дырэктар. З 2012 г. узначальвае [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]]. == Навуковая дзейнасьць == Пад кіраўніцтвам А. І. Лакоткі распрацаваны Генэральны плян Беларускага дзяржаўнага музэя народнай архітэктуры й побыту, праект сэктара «Цэнтральная Беларусь» гэтага музэя, праекты многіх сядзіб, арганізаваны перавозка, разьмяшчэньне й рэстаўрацыя грамадзкіх, культавых, жылых і гаспадарчых пабудоў. Ён зьяўляецца ініцыятарам стварэньня музэяў у мястэчка [[Глуша]] [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] й у вёсцы [[Моталь]] [[Янаўскі раён (Берасьцейская вобласьць)|Янаўскага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў. == Грамадзкая дзейнасьць == Актыўна прапагандуе вынікі навуковых дасьледаваньняў, рэгулярна публікуе артыкулы ў газэтах. Аўтар і вядучы сэрыі тэлеперадач «Беларускі мэрыдыян», прымае актыўны ўдзел у сэрыі радыёперадач «Культура», напісаў сцэнар фільма «[[Неруш (фільм)|Неруш]]», створанага кінастудыяй «[[Беларусьфільм]] == Сямʼя == У шлюбе з архітэктарам [[Сьвятлана Лакотка|Сьвятланай Лакоткай]], зь якой ён разам вучыўся ў політэхнічным інстытуце, працавала дырэктарам [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэя народнай архітэктуры й побыту]]. Маюць двух сыноў: [[Аляксей Лакотка|Аляксея]] і [[Яўген Лакотка|Яўгена]], таксама архітэктараў. == Кнігапіс == * {{Кніга|аўтар = Аляксандр Лакотка, Сямён Барыс. |частка = |загаловак = Сцежкамі дзядоў. Этнаграфічныя нарысы |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/stsezhkami-dzyadow-lakotka-alyaksandr-barys-syamyon |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Народная асьвета]] |год = 1986|том = |старонкі = |старонак = 174 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Лакотка Аляксандр. |частка = |загаловак = Сілуэты старога Мінска: нарысы драўлянай архітэктуры |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Situety_staroha_Minska.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1991|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = Помнікі беларускага дойлідства|isbn = 5-345-00447-1|наклад = 3900}} * {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Белорусское народное зодчество: середина XIX ― XX в. |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/belorusskoye-narodnoye-zodchestvo-lokotko-aleksandr|адказны = редактор В. К. Бондарчик ; художник Л. М. Гомонов ; цветные фото В. Ф. Сутягина |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 286 |сэрыя = |isbn = 5-343-00156-4|наклад =3900 }} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Бераг вандраванняў, ці Адкуль у Беларусі мячэці|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/berag-vandravannyaw-tsi-adkul-u-belarusi-myachetsi-lakotka-alyaksandr |адказны = рэдактар М. Ф. Піліпенка |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = 95, 2, 24 |сэрыя = |isbn = 5-343-01454-2 |наклад = 6000}} * {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Пад стрэхамі прашчураў |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/pad-strekhami-prashchuraw-lakotka-alyaksandr |адказны = фатаграфіі А. І. Лакоткі; мастак Л. І. Мялоў |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1995|том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 985-07-0039-4|наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры: Веска. Мястэчка. Горад |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак Міхаіл Барздыка; здымкі: Аляксандар Лакотка, [[Анатоль Кулагін]], [[Мікалай Мельнікаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 1999 |том = |старонкі = |старонак = 364, 2, 6 |сэрыя = |isbn = 985-04-0397-7 |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = Локотко Александр. |частка = |загаловак = Архитектура европейских синагог |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-evropeyskikh-sinagog-lokotko-aleksandr |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 2002|том = |старонкі = |старонак = 156 |сэрыя = |isbn = 985-04-0547-3|наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Draulanaje_sakralna-manumientalnaje_dojlidstva_Bielarusi.html#2|адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 62+24 |сэрыя = |isbn = 985-01-0423-6 |наклад = 2500}} * {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Архитектурно-ландшафтная топография белорусско-русского этнического пограничья |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Право и экономика |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 106+47 |сэрыя = |isbn = 985-442-098-6 |наклад = 250}} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Архітэктура Беларусі. Нарысы эвалюцыі ва ўсходнеславянскім і еўрапейскім кантэксце. У 4 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2008|том = 4, кн. 1. Беларускае народнае дойлідства|старонкі = 391—405 |старонак = 495 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-0966-7|наклад = 1000}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Мастацтвазнаўства, этналогія, фалькларыстыка ў развіцці нацыянальнай культуры. | спасылка = | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2009| том = | нумар = 1| старонкі = 73—79 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Локотко, А. И. |частка = |загаловак = Архитектура: авангард, абсурд, фантастика |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-avangard-absurd-fantastika-lokotko-aleksandr |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 206 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1477-7|наклад = 1000}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Акадэмічная навука — развіццю нацыянальнай культуры. | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/11/12 | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2014| том = | нумар = 1| старонкі = 74—87 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Народна-традыцыйная культура і задачы дзяржавы ў кантэксце сучасных этнакультурных працэсаў. | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/48/49 | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2014| том = | нумар = 3| старонкі = 69—76 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Лакотка, А. І. | загаловак = Культурная спадчына: вывучаць і зберагаць; гутарыла Вольга Кіеўлякіс. | спасылка = https://innosfera.by/open_access | мова = | выданьне = Наука и инновации | тып = часопіс | год = 2014| том = | нумар = 11 | старонкі = 7—10 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Народнае дойлідства |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 200 |сэрыя = Традыцыйны лад жыцця|isbn = 978-985-08-1798-3 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Александр Иванович Локотко: к 60-летию со дня рождения|арыгінал = |спасылка = https://csl.bas-net.by/oir/contents/2015/1V456654.pdf|адказны = составители: М. Ф. Пилипенко, В. И. Жук, С. П. Витязь |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2015|том = |старонкі = |старонак = 83, 2 |сэрыя = Биобиблиография ученых Беларуси|isbn = 978-985-08-1808-9|наклад = 120 }} * {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Над нівамі роднай зямлі: альбом малюнкаў і графікі |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова: Ю. Ю. Захарына |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2021 |том = |старонкі = |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-2775-3 |наклад = 300}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Академики: о себе, науке, обществе |арыгінал = |спасылка = |адказны = предисловие В. Г. Гусакова; составители: В. И. Левкович, М. В. Глеб, Г. П. Шукелович |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]]|год = 2023|том = |старонкі = 351—359 |старонак = 381 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-3008-1 |наклад = 200}} * {{Артыкул| аўтар = [[Барыс Крэпак]].| загаловак = Прыгажосць як добрая вестка свету (Жывапіс і графіка акадэміка Лакоткі). | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = часопіс | год = 2023| том = | нумар = 11 (488)| старонкі = 10—12 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = В. І. Жук.| загаловак = Доктар мастацтвазнаўства Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 65-годдзя з дня нараджэння). | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/750/684| мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2020| том = 65 | нумар = 1| старонкі = 123—124 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Калектыў Інстытута мастацтвазнаўства. | загаловак = Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 70-годдзя з дня нараджэння). | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/1059/913| мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук | тып = часопіс | год = 2025 | том = 70 | нумар = 1 | старонкі = 82—83 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхаіл Пілепенка| М. Ф. Піліпенка]].| загаловак = Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 50-годдзя з дня нараджэння). | спасылка = https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/97/98 | мова = | выданьне = Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманіт. навук | тып = часопіс | год = 2015| том = | нумар = 1| старонкі = 124—125 | issn = 2524-2377 | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ігар Сурмачэўскі. | загаловак = Адвечныя каштоўнасці ў сучасным гучанні: вобразы роднай зямлі ў архітэктурна-ландшафтных краявідах Аляксандра Лакоткі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = часопіс | год = 2025 | том = | нумар = 1| старонкі = 21—24 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Машарова, О. | загаловак = Александр Локотко: «Человек рожден для созидания». | спасылка = | мова = | выданьне =[[Архитектура и строительство]] | тып = часопіс | год = 2018 | том = | нумар = 5| старонкі = 26—31 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * {{Артыкул| аўтар = Ю. Ю. Захарына. | загаловак = Лакотка Аляксандр Іванавіч. | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-5.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2013| выпуск = | том = 5. Л – М| нумар = | старонкі = 17, 18 | isbn = 978-985-11-0805-9 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Лакотка Аляксандр Іванавіч. // {{Літаратура/БелЭн|9|108}} * {{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак = Лакотка Аляксандр Іванавіч. |арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г.П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=энцыкляпэдыя|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва=Беларус. Энцыкл.|год=2003|выпуск=|том=6 Кн. 2: Усвея—Яшын. |нумар= | старонкі=404|isbn=985-11-0276-8}} * {{Кніга|аўтар = [[Сяргей Марозаў]]. |частка = |загаловак = Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага: біябібліяграфічны даведнік|арыгінал = |спасылка = https://www.ldki.lt/wp-content/uploads/2022/12/%D0%94%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D1%96-%D0%92%D0%9A%D0%9B.-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E.-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B.pdf|адказны = |выданьне = |месца = [[Горадня|Гродна]]–[[Коўна|Каўнас]] |выдавецтва = ЮрСаПрынт |год = 2022 |том = |старонкі = 140—142 |старонак = 290 |сэрыя = |isbn = 978-985-7257-57-7 |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Аляксей Пяткевіч. |частка = |загаловак = Людзі культуры з Гродзеншчыны : даведнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = [[Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год = 2000|том = |старонкі = 175—176 |старонак = 354 |сэрыя = |isbn = 985-417-199-X|наклад = 600}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія]{{ref-ru}} сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Акадэмік НАН Беларусі, доктар архітэктуры й гістарычных навук, прафэсар, мастак Аляксандар Лакотка. Вядучая [[Натальля Сіротка]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=SrNHI1I8IbM | копія = | дата копіі = | загаловак = Творчасць як сутнасць жыцця. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лакотка, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]] [[Катэгорыя:Беларускія этнографы]] [[Катэгорыя:Дактары архітэктуры]] [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] ah8f3tsc01dqqdxpo1eluj1nqj68pqn 0 62158 2679299 2156985 2026-07-16T12:48:00Z Jim 415 /* Турыстычная інфармацыя */ дапаўненьне 2679299 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Радчыцк |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Радчыцку |Трансьлітараваная назва = Radčyck |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1760 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Столінскі раён|Столінскі]] |Сельсавет = [[Радчыцкі сельсавет|Радчыцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 535 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225525 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 57 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 48 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ра́дчыцк'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 267</ref> — [[вёска]] ў [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]], на поўнач ад шашы {{Таблічка-by|Р|6}}, за 20 км на захад ад [[Столін]]а. Радчыцк уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Радчыцкі сельсавет|Радчыцкага сельсавету]]. == Гісторыя == У летапісных крыніцах Радчыцк вядомы з 1390 року. [[Млоцкія|Млоцкімі]], якім належала вёска, была пабудавана драўляная царква, але ў 1760 року згарэла. У тым жа року была адноўлена на сродкі прыхаджан. Пасьля Радчыцк перайшоў да [[Скірмунты|Скірмунтаў]]. На сродкі [[Аляксандар Скірмунт|Аляксандра Скірмунта]] замест папярэдняй, ужо струхнеўшай царквы ў 1841 року была ўзьведзена мураваная прыхадзкая царква. У 1863 року адкрыта земскае народнае вучылішча. На 1886 рок — сяло, цэнтар воласьці Пінскага павету Менскай губэрні. Меліся вінакурны завод і млын. Па перапісе 1897 року зьявіліся: школа царкоўнай граматы, хлебазапасная лаўка, піцейны дом. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1886 рок — 66 двароў, 792 жыхары; 1897 рок — 176 двароў, 1128 жыхароў * XX стагодзьдзе: 1909 рок — 246 двароў, 1329 жыхароў; 1921 рок — 274 двары, 1554 жыхары; 1939 рок — 470 двароў, 2373 жыхары; 1959 рок — 660 жыхароў; 1970 рок — 1233 жыхары; 1980 рок — 1025 жыхароў; 1999 — 689 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2002 рок — 277 двароў, 645 жыхароў; 2010 — 535 жыхароў == Турыстычная інфармацыя == === Славутасьці === [[Файл:Radčycak, Baharodzickaja. Радчыцак, Багародзіцкая (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|міні|Царква ў 1912 годзе]] * Царква Нараджэньня Божай Маці * Магіла [[Аляксандар Скірмунт|Аляксандра Скірмунта]] === Асобы === [[Вольга Касьцюк]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Столінскі раён}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/radchyck.html Радчыцк] на [[Radzima.org]] * [http://rp5.by/171707/be Прагноз надвор’я ў вёсцы Радчыцк] {{Радчыцкі сельсавет}} {{Столінскі раён}} [[Катэгорыя:Радчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі]] 0ywey9rcqu65ve95hu129opxcyvlgz6 2679300 2679299 2026-07-16T12:48:25Z Jim 415 /* Асобы */ дапаўненьне 2679300 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Радчыцк |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Радчыцку |Трансьлітараваная назва = Radčyck |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1760 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Столінскі раён|Столінскі]] |Сельсавет = [[Радчыцкі сельсавет|Радчыцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 535 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225525 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 57 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 48 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ра́дчыцк'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 267</ref> — [[вёска]] ў [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]], на поўнач ад шашы {{Таблічка-by|Р|6}}, за 20 км на захад ад [[Столін]]а. Радчыцк уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Радчыцкі сельсавет|Радчыцкага сельсавету]]. == Гісторыя == У летапісных крыніцах Радчыцк вядомы з 1390 року. [[Млоцкія|Млоцкімі]], якім належала вёска, была пабудавана драўляная царква, але ў 1760 року згарэла. У тым жа року была адноўлена на сродкі прыхаджан. Пасьля Радчыцк перайшоў да [[Скірмунты|Скірмунтаў]]. На сродкі [[Аляксандар Скірмунт|Аляксандра Скірмунта]] замест папярэдняй, ужо струхнеўшай царквы ў 1841 року была ўзьведзена мураваная прыхадзкая царква. У 1863 року адкрыта земскае народнае вучылішча. На 1886 рок — сяло, цэнтар воласьці Пінскага павету Менскай губэрні. Меліся вінакурны завод і млын. Па перапісе 1897 року зьявіліся: школа царкоўнай граматы, хлебазапасная лаўка, піцейны дом. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1886 рок — 66 двароў, 792 жыхары; 1897 рок — 176 двароў, 1128 жыхароў * XX стагодзьдзе: 1909 рок — 246 двароў, 1329 жыхароў; 1921 рок — 274 двары, 1554 жыхары; 1939 рок — 470 двароў, 2373 жыхары; 1959 рок — 660 жыхароў; 1970 рок — 1233 жыхары; 1980 рок — 1025 жыхароў; 1999 — 689 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2002 рок — 277 двароў, 645 жыхароў; 2010 — 535 жыхароў == Турыстычная інфармацыя == === Славутасьці === [[Файл:Radčycak, Baharodzickaja. Радчыцак, Багародзіцкая (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|міні|Царква ў 1912 годзе]] * Царква Нараджэньня Божай Маці * Магіла [[Аляксандар Скірмунт|Аляксандра Скірмунта]] === Асобы === [[Вольга Касьцюк]] - беларуская паэтка, празаік, эсэістка і перакладчыца. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Столінскі раён}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/radchyck.html Радчыцк] на [[Radzima.org]] * [http://rp5.by/171707/be Прагноз надвор’я ў вёсцы Радчыцк] {{Радчыцкі сельсавет}} {{Столінскі раён}} [[Катэгорыя:Радчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі]] 1dixeaokrcda73no4wmy1oqx3smxzju 0 64782 2679364 2651172 2026-07-17T03:42:20Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679364 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Антвэрпэн |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Антвэрпэну |Назва на мове краіны = Antwerpen |Код мовы назвы краіны = nl |Краіна = Бэльгія |Герб = Coat of arms of Antwerp (City).svg |Сьцяг = Flag of Antwerp (City).svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = Мэр |Кіраўнік = |Плошча = 204.51 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 507007 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2008 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = |Летні час = |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = 03 |Паштовыя індэксы = 2000—2660 |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = OLV-Kathedraal.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 13 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 4 |Даўгата хвілінаў = 24 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = http://www.antwerpen.be }} '''Антвэ́рпэн''' ({{мова-nl|Antwerpen}}; {{мова-fr|Anvers}}) — места ў [[Фляндрыя|Фляндрыі]], у [[Бэльгія|Бэльгіі]]. Другое (пасьля [[Брусэль|Брусэлю]]) места краіны і найвялікшае места Фляндрыі. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі [[Антвэрпэн (правінцыя)|Антвэрпэн]]. Места разьмешчанае паабапал ракі [[Шэльда|Шэльды]]. Марскі порт, які ўваходзіць у дзясятку найбуйнейшых партоў сьвету. == Гісторыя == === Паходжаньне назвы === [[Файл:Brabo antwerp.jpg|міні|230пкс|Помнік у Антвэрпэне ў гонар Брабо, які выкідвае руку волата ў Шэльду]] Паводле легенды, места атрымала сваё імя ад мітычнага волата, празваннага Антыгонам. Ён жыў ля рэчкі Шэльды і зьбіраў мытны падатак з усіх, хто перасякаў раку з аднаго берагу на другі. Тым, хто адмаўляўся плаціць, волат адрываў руку і кідаў у Шэльду. Урэшце адзін юнак зь імем Брабо ({{мова-nl|Brabo}}) забіў волата, адарваў ягоную руку і кінуў у раку. З тых часін места стала называцца ''Антвэрпэн'', зь [[нідэрляндзкая мова|нідэрляндзкай]] ''hand werpen'' — ''рука'' ды ''кідаць''<ref>[https://web.archive.org/web/20171204171118/http://www.belgiumview.com/belgiumview/tl1/view0000599.php4 Гісторыя пра помнік Брабо ў Антвэрпэне (анг., фр., нід.)/ Антвэрпэн]</ref>. На карысьць дадзенае легенды кажа той факт, што ў сярэдневечнае Эўропе практыкавалася адсячэньне рукі. Правая рука чалавека, які паміраў, не пакідаючы пасьля сябе нашчадкаў, адсякалася ды дасылалася фэадалу як доказ [[права мёртвай рукі]]. Аднак некаторыя навукоўцы спрачаюцца зь легендарнай вэрсіяй паходжаньня назвы места, прапаноўваючы шукаць карані назвы ў выразе ''an 't werf'' (на адкіданай зямлі). Такая вэрсія таксама мае пад сабой абгрунтаваньне: «адкіданай зямлёй» называлі рукатворныя насыпы, якія дапамагалі прадухіліць разліў вады з ракі падчас прыліваў. Другая, больш позьняя назва для такіх насыпаў, — польдэр. Аднак найбольш верагоднай тэорыяй паходжаньня назвы Антвэрпэну навукоўцы лічаць лацінскія карані: слова ''antverpia'' — дзе ''Ante'' (супраць), ''Verpia'' (асадак). Зьяўленьне такога слова абумоўленае тым, што ўнутраны выгін ракі спрычыняў нанос зямлі, дзе разьмяшчалася места. Прыхільнікі дадзенае тэорыі зьвяртаюць увагу на тое, што Шэльда між 600 ды 750 рокамі цягла па іншым рэчышчы<ref>[https://web.archive.org/web/20071013161956/http://www.viatrip.com/articles/Antwerp_Tourist_Information.htm Інфармацыя пра Антвэрпэн для турыстаў]</ref>. === Пэрыяд да 1600 року === Дакладнай даты ўзьнікненьня замка Стэн і места невядомая. Хутчэй за ўсё, гэта адбылося не раней за [[VII стагодзьдзе]]. Герцаг [[Брабант|Брабанцкі]] прадаставіў права вольнага гандлю ў Антвэрпэне ангельскім, вэнэцыянскім купцам, што спрыяльна адбілася на папулярнасьці мясцовага кірмашу. Спачатку Антвэрпэн спаборнічаў з блізкім [[Хертагенбос]]ам ды [[Бэрген-оп-Зоом|Бэргенам]], потым — зь [[Лёвен]]ам ды Брусэлем. З моманту заняпаду [[Бруге]] ў [[XII стагодзьдзе|XII стагодзьдзі]] ды да [[нідэрляндзкая рэвалюцыя|Васьмідзесяцігадовай вайны]] Антвэрпэн заставаўся найбагацейшым гандлёвым местам ня толькі ў гішпанскіх Нідэрляндах, але і ўсёй Паўночнае Эўропы. У XV стагодзьдзі, калі Нідэрляндамі кіраваў Бургундзкі дом, амаль усе замежныя купецкія прадстаўніцтвы перамясьціліся з Бруге ў Антвэрпэн. З адкрыцьцём Амэрыкі і пераходам бургундзкае спадчыны ў дом гішпанскіх Габсбургаў у антвэрпэнскія банкі палілося золата з Новага Сьвету. У [[1531]] року ў месьце адкрылася біржа, якая стала ўзорам для падобных установаў у [[Лёндан]]е ды [[Амстэрдам]]е. Да сярэдзіны XVI стагодзьдзя насельніцтва Антвэрпэна было больш за 100 тыс. жыхароў. Такім чынам, «Залаты век» Антвэрпэну непасрэдна зьвязаны зь [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікімі геаграфічнымі адкрыцьцямі]]. Калі разгарэлася Нідэрляндзкая рэвалюцыя, Антвэрпэн выступіў на баку паўстанцаў, бо сярод купецкага стану пераважалі пратэстанты. У 1585 року места было асаджанае ды ўзятае гішпанскімі войскамі Аляксандра Пармскага. У адказ на захоп Антвэрпэну паўночныя правінцыі перакрылі суднаходзтва па [[Шэльда|Шэльдзе]], тым самым адсякнуўшы места ад выхаду ў мора. З гэтай прычыны неўзабаве эканамічная актыўнасьць перамясьцілася на поўнач, пераважна ў Амстэрдам. Да 1589 року насельніцтва Антвэрпэну скарацілася да 42 тыс. жыхароў. === Пэрыяд XVI—XIX стагодзьдзяў === [[Файл:Marchionatus Sacri Romani Imperii - Antwerpen, het markgraafschap en de belangrijkste gebouwen (Claes Jansz. Visscher, 1624).jpg|міні|зьлева|230пкс|Мапа Антвэрпэну, ягоная забудова на 1624 рок]] Прызнаньне незалежнасьці Аб’яднанных правінцыяў згодна зь Мюнстэрскай дамовай у 1648 року магло быць пры ўмове закрыцьця навігацыі па Шэльдзе, што замарудзіла гандлёвую дзейнасьць у Антвэрпэне. Гэтая перашкода існавала, пакуль дзейнічала дамова — да [[1863]] году. Свайго піку заняпад у Антвэрпэне дасягнуў у 1800 року, калі насельніцтва зьменшылася да 40 тыс. чалавек. Аднак [[Напалеон I Банапарт|Напалеон I]] усьвядоміў стратэгічную значнасьць места і выдаткаваў вялікую суму на будаўніцтва двух докаў і грэблі. У 1830 року места было захопленае бэльгійскімі паўстанцамі, аднак галоўная цытадэль засталася пад кантролем нідэрляндзкага гарнізону. Аднак ужо ў 1832 року і яна пала пад націскам францускіх войскаў, якія, між іншым, нанесьлі пабудовам места вялкія страты. У другой палове [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]] пачынаецца паступовае ажыўленьне эканомікі места. У 1875 року праведзеныя працы па пашырэньні рэчышча Шэльды з прыблізна 270 мэтраў да 500. Нягледзячы на тое, што з-за рэканструкцыі рэчышча пэўная частка Антвэрпэну (у тым ліку, фартэцыя) была зруйнаваная, пашырэньне ракі дазволіла інтэнсіфікаваць суднаходзтва па Шэльдзе. === XX стагодзьдзе === Антвэрпэн стаў першым местам, які прыняў у сябе Сусьветны чэмпіянат па лёгкай атлетыцы, ў 1903 годзе. Падчас [[Першая Сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] места было захопленае нямецкімі вайскамі. == Эканоміка == Антвэрпэн лічыцца сэрцам індустрыі [[алмаз|дыямантаў]], як продажу, так і іх аграньваньню. Акрамя таго места зьяўляецца цэнтрам нафтахэмічнае прамысловасьці. Аднак значная частка эканомікі Антвэрпэна базуецца на функцыянаваньні порта, які застаецца адзін з найбуйнейшых портаў у сьвеце. == Мова == Афіцыйнай мовай правінцыі Антвэрпэн зьяўляецца [[нідэрляндзкая мова]] ці, дакладней кажучы, [[флямандзкая мова|флямандзкі яе варыянт]]. Аднак большасьць жыхароў правінцыі ды места выкарыстоўваюць у паўсядзённым жыцьці антвэрпэнскі дыялект. Частка насельніцтва карыстаецца таксама францускаю мовай. Сярод імігрантаў пашыранае ўжываньне матчыных моваў — [[арабская мова|арабскай]], [[турэцкая мова|турэцкай]] або [[бэрбэрская мова|бэрбэрскай]]. У атачэньні артадаксальных юдэяў можна пачуць [[ідыш]]. == Галерэя == <gallery> Файл:Gildehuizen Antwerpen.jpg|Рынкавая плошча (Grote Markt) Файл:Ant-C_Buiten.jpg|Чыгуначны вакзал «Antwerpen-Centraal» Файл:steen.jpg|Замак «Хэт Стэйн» («Het Steen») Файл:OLV-kathedraal Antwerpen.jpg|Катэдральны сабор Панны Марыі Файл:Sintpaulus_groen.jpg|Царква сьв. Паўла Файл:Antwerpen2003.jpg|Гістарычны цэнтар Файл:Grote Markt (Antwerpen).jpg|Панарама Рынкавае плошчы (Grote Markt) Файл:Stadsfeestzaal (Antwerpen) innen.JPG|Гарадзкая заля ўрачыстасьцяў </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110203060209/http://www.antwerpen.be/ Сайт Антвэрпэну]{{Ref-nl}}{{Ref-en}}{{Ref-fr}} [[Катэгорыя:Антвэрпэн| ]] qc47sj3t8qmu93o1du5bpoimpkkokkh 0 66913 2679380 2678966 2026-07-17T09:57:02Z Dymitr 10914 /* Японскае мастацтва */ крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Lloyd_Wright?oldid=1364468020 2679380 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Імя = Фрэнк Лойд Райт |Партрэт = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Frank Lincoln Wright |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|8|6|1867}} |Месца нараджэньня = [[Рычланд-Сэнтар]], [[Вісконсін]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Дата сьмерці = {{Памёр|9|4|1959|гадоў=91}} |Месца сьмерці = [[Фінікс (Арызона)|Фінікс]], [[Арызона]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Нацыянальнасьць = [[амэрыканцы|амэрыканец]] |Заняткі = [[архітэктура]] |Пратэжаваньне = |Вучоба = |Плынь = [[мадэрн]] |Працы = Робі-Гаўс, Фолінгўотэр, Джонсан-Ўокс-Білдынг, Музэй Гугенгайма, Ўэсткот-Гаўс |Пад уплывам = |Уплыў на = }} '''Фрэнк Лойд Райт''' ({{мова-en|Frank Lloyd Wright}}; 8 чэрвеня 1867, [[Рычланд-Сэнтар]], штат [[Вісконсін]] — 9 красавіка 1959, [[Фінікс (Арызона)|Фінікс]], штат [[Арызона]]) — [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|амэрыканскі]] архітэктар, напрамку [[мадэрн]], адзін з найвыбітнейшых архітэктараў ХХ стагодзьдзя. Аркамя таго, Фрэнк Лойд лічыцца дызайнэрам інтэр’ераў, пісьменьнікам і пэдагогам, творчы пэрыяд якога налічваў больш за 70 гадоў. За гэты час Райт спраектаваў больш за тысячу структураў, зь якіх 532 былі пабудаваны. Райт чэрпаў [[натхненьне]] з прыроды, да сваіх працаў ужываў пераважна прыродныя будаўнічыя матэрыялы. І нягледзячы на тое, што ягоную творчасьць адносяць да стылю мадэрн, ён сам сябе зь ім не асацыяваў і не падзяляў захапленьня функцыянальнасьці архітэктурнага мастацтва, яго можна назваць прадвесьнікам [[арганічная архітэктура|арганічнай архітэктуры]], ці архітэктуры цесна зьвязанай з прыродай. Такую філязофію ён найлепш увасобіў у створаным у 1935 годзе доме «[[Фолінгўотэр]]», які быў названы лепшай працай усіх часоў амэрыканскай архітэктуры<ref name="bw">[https://web.archive.org/web/20080302053743/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm ''«Frank Lloyd Wright: America's Architect»'']. Business Week.</ref>. Зьяўляючыся па сутнасьці заснавальнікам арганічнай архітэктуры, Райт згуляў ключавую ролю ў архітэктурных рухах ХХ стагодзьдзя, ён паўплываў на тры пакаленьні архітэктараў па ўсім сьвеце праз свае працы<ref>Caves, R. W. (2004). ''«Encyclopedia of the City»''. Routledge. — С. 777. — ISBN 978-0415862875.</ref>. Ягоныя пабудовы характарызуюцца прастатой стылю і функцыянальнасьці, зьвязанай з навакольлем, але ён не адмаўляўся і ад манумэнтальных формаў, як прыклад «Civic Center» у Марын Каўнці, [[Каліфорнія]]. Акрамя сваіх дамоў, Райт распрацаваў арыгінальныя і наватарскія офісы, цэрквы, школы, хмарачосы, гатэлі, музэі і іншыя будынкі. Ён часта распрацоўваў элемэнты інтэр’еру для гэтых будынкаў, а таксама мэблю і вітражы. Райт напісаў 20 кнігаў і шмат артыкулаў і быў папулярным выкладчыкам, выступаючы ў ЗША і [[Эўропа|Эўропе]]. У 1991 голдзе Фрэнк Лойд Райт быў прызнаны [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскім інстытутам архітэктараў]] найвыбітным амэрыканскім архітэктарам усіх часоў і народаў<ref name="bw"/>. У 2019 годзе шэраг ягоных працаў быў занесены у сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]. Выхаваны ў сельскай мясцовасьці штату Вісконсін, Райт навучаўся будаўніцтву ў [[Вісконсінскі ўнівэрсытэт у Мэдысане|Вісконсінскім унівэрсытэце ў Мэдысане]], а затым у [[Чыкага]] быў вучнем архітэктараў [[Джозэф Ліман Сылзьбі|Джозэфа Лімана Сылзьбі]] і [[Луіс Гэнры Саліван|Луіса Салівана]]. Ён адкрыў уласную пасьпяховую практыку ў Чыкага ў 1893 годзе, пабудаваўшы дом і студыю ў [[Оўк-Парк (Іліной)|Оўк-Парку]], штат [[Іліной]]. Райт меў даволі насычанае асабістае жыцьцё. Ён пакінуў сваю першую жонку Кэнтрын Лі Тобін разам зь дзецьмі, каб сустракацца з [[Мама Бортўік|Мамай Бортўік]], якую потым нечакана забілі ў маёнтку Райта ў 1914 годзе. Затым Райт абраўся шлюбам з другой жонкай Мірыям Ноэл, аднак меў адносіны з [[Альгівана Райт|Альгіванай Лазавіч]], якая пазьней стала ягонай трэцяй жонкай у 1928 годзе. == Біяграфія == Райт нарадзіўся 8 чэрвеня 1867 году у невялічкім мястэчку ў сям’і Ўільяма Расэла Райта, настаўніка музыкі і царкоўнага дзеяча і Ганны Лойд Райт, настаўніцы зь вядомай у [[Вісконсін]]е сям’і Лойдаў, продкі якіх перасяліліся ў ЗША з [[Ўэйлз]]у. Адным з братоў Ганны быў [[Джэнкін Лойд Джонз]], важная постасьць у распаўсюдзе [[унітарыянства|ўнітарыянства]] на Сярэднім Захадзе. Вядома, што ахрышчаны ён быў як Фрэнка Лінкальн Райт. Паводле аўтабіяграфіі Райт, ягоная маці спрыяла каб у Фрэнка разьвівался цяга да архітэктуры з маленства. Гэтак яна разьвешвала ў дзіцячым пакоі гравюры ангельскіх сабораў, вырваных з пэрыядычных выданьняў, каб стымуляваць дзіцячы інтарэс<ref>Secrest, Meryle (1998). ''«Frank Lloyd Wright: A Biography»''. University of Chicago Press. — С. 58. — ISBN 978-0-2267-4414-8.</ref>. У 1870 годзе сям’я пераехала ўва [[Ўэймут (Масачусэтс)|Ўэймут]], штат [[Масачусэтс]], дзе Ўільям нёс царкоўную службу для невялікай групы парафіянінаў. У 1876 годзе Ганна наведала Стогадовую выставу ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]], дзе пабачыла экспанат з адукацыйных блёкаў, то бок канструктар, распрацаваны [[Фрыдрых Фрэбэль|Фрыдрыхам Фрэбэлем]]. Блёкі, вядомыя як «кіндэргартэн», сталі асновай ягонай наватарскай праграмай для дзіцячага разьвіцьця. Ганна, падрыхтаваная настаўніца, была ўсхваляваная праграмай і набыла набор, зь якім малы Райт праводзіў шмат часу, гуляючы з блёкамі. У Ўэймуце сям’я пакутвала на недахор фінансаў, таму было прынятае рашэньне вярнуцца назад у Спрынг-Грын, дзе сваякі маці змаглі бы дапамагчы Ўільяму з працай. Сям’я пасялілася ў [[Мэдысан (Вісконсін)|Мэдысане]], дзе Ўільям выкладаў урокі музыкі і займаў пасаду сакратара новастворанага ўнітарыянскага таварыства. Не зважаючы на тое, што Ўільям амаль не займаўся дзецьмі, ён здолеў выхаваць у дзецях любоў да музыкі, асабліва да твораў [[Ёган Сэбастыян Бах|Ёгана Сэбастыяна Баха]]. Бацькі Райта разышліся ў 1885 годзе, па прычыне таго, што бацька ня мог зарабляць дастаткова грошай на ўтрыманьне сям’і. Фрэнку давялося прыняць на сябе цяжар фінансавай адказнасьці за маці і дзьвюх сёстраў. Райт ня мог наведваць школу і вучыўся дома. Ўільям жа пакінуў Вісконсін пасьля роспусту ў 1885 годзе. Як потым сьцьвярджаў Райт, ён больш ніколі ня бачыў бацьку<ref>Wright, Frank Lloyd (1943). «An Autobiography». Duell, Sloan and Pearce. New York City. — С. 51.</ref>. [[Файл:FallingwaterWright.jpg|значак|зьлева|Дом «Фолінгўотэр».]] У 1885 годзе ён паступіў вучыцца на інжынэрны факультэт у [[Вісконсінскі ўнівэрсытэт у Мэдысане|Дзяржаўны ўнівэрсытэт Вісконсіну]] ў Мэдысане, быў удзельнікам студэнцкага брацтва ''Phi Delta Theta''. Ён кінуў навучаньне ў 1887 годзе, аднак змог атрымаць дыплём у 1889 годзе. Райт пераехаў у [[Чыкага]] ў пошуках працы. На той момант Чыкага істотна пацярпеў у выніку разбуральнага [[Вялікі чыкагаўскі пажар|Вялікага чыкагаўскага пажару]] 1871 году. Улічваючы яшчэ той факт, што ў гэты час назіраўся бум росту насельніцтва гораду, працы для архітэктара было шмат. Пазьней Райт узгадаў, што на той час ягоныя першыя ўражаньні ад Чыкага былі вельмі кепскімі. Ён убачыў змрочныя кварталы, шматлюдныя вуліцы і расчаравальную архітэктуру. Празь некалькі дзён і інтэрвію зь некалькімі вядомымі фірмамі ён быў наняты на працу [[рысавальнік]]ам у архітэктурнае бюро [[Джозэфа Лімана Сылзьбі]]{{Зноска|Wright|2005|Wright|60—63}}. Да гэтага Райт ужо супрацоўнічаў з Сылзьбі, калі той быў акрэдытаваным як гадоўны рысавальнік і кіраўніком будаўніцтва ўнітарыянскай капліцы ў 1886 годзе, якая будавалася ў Спрынг-Грыне па замове сваякоў Райта<ref>[http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html ''«A brief Biography»'']. Wright's Life + Work. Frank Lloyd Wright Foundation.</ref>. Працуючы ў бюол, Райт яшчэ знаходзіў час каб працаваць над сямейнымі праектамі, як то Царквы Ўсіх Душаў у Чыкага па замове свайго дзядзькі Джэнкіна Лойда Джонза і Хатняй школы Гілсайд у Спрынг-Грыне па замове дзьвюх сваіх цётак<ref>O'Gorman, Thomas J. (2004). [[iarchive:franklloydwright0000ogor/page/31|''«Frank Lloyd Wright's Chicago»'']]. San Diego. Thunder Bay Press. — С. 31—33. — ISBN 978-1-59223-127-0.</ref>. Іншыя малявальнікі, якія працавалі на Сылзьбі ў 1887 годзе, уключалі ў свой шэраг будучых вядомых архітэктараў як то Сэсыл Корўін, [[Джордж Вашынгтон Магэр]] і [[Джордж Грант Элмсьлі]]. Райт хутка пасябраваў з Корўінам, і нейкі час жыў у яго пакуль не знайшоў сабе дом. Адчуваючы, што яму надастаткова плоцяць за якасьць працы ў Сылзьбі, то бок 8 даляраў у тыдзень, малады малявальнік кінуў працу і знайшоў працу дызайнэра ў бюро ''«Beers, Clay and Dutton»''. Аднак Райт неўзабаве зразумеў, што яшчэ не гатовы сам справіцца з праектаваньнем будынкаў, таму ў хуткім часе зволіўся зь бюро і вярнуўся да Джозэфа Сылзьбі, на гэты раз з павышэньнем заробку{{Зноска|Wright|2005|Wright|69}}. Не зважаючы на тое, што Сылзьбі прытрымліваўся ў асноўным віктарыянскай архітэктуры і архітэктуры [[Адраджэньне|эпохі Адраджэньня]], Райт лічыў, што ягоныя працы зьяўляюцца больш вытанчана маляўнічымі ў параўнаньні з тым што стваралася навокал{{Зноска|Wright|2005|Wright|66}}. Райт імкнуўся да больш прагрэсіўнай працы. Райт даведаўся, што бюро ''«Adler and Sullivan»'' у Чыкага шукала кагосьці, каб зрабіць гатовыя малюнкі для інтэр’еру будынку [[Аўдыторыюм-Білдынг]]{{Зноска|Wright|2005|Wright|83}}. Райт прадэманстраваў у бюро, што ён быў ужо дасьведчаным у дэкаратыўным дызайне, таму пасьля двух кароткіх інтэрвію быў афіцыйна ўладкаваўся ў бюро як вучань{{Зноска|Wright|2005|Wright|86}}. Райт, аднак, ня здолеў ужыцца зь іншымі супрацоўнікамі [[Луіс Гэнры Саліван|Салівана]]. Пазьней, ён узгадваў, што ў першыя гады навучаньня паміж імі адбылося некалькі жорсткіх сварак. Саліван узяў Райта пад сваё апякунства і ўсклаў на яго вялікую дызайнэрскую адказнасьць. Як акт павагі, Райт пазьней называў Салівана ''Lieber Meister'', што зь нямецкага перакладаецца яе «дарагі майстар»<ref>Tafel, Edgar (1985). [[iarchive:yearswithfrankll0000tafe/page/31|«Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius»]]. Mineola, N.Y. Dover Publications. — С. 31. — ISBN 978-0-486-24801-1.</ref>. Райт таксама пабудаваў добрыя статуснкі з Полам Мюлерам. Пазьней Райт займаўся зь Мюлерам будаўніцтвам некалькіх грамадзкіх і камэрцыйных будынкаў паміж 1903 і 1923 гадамі<ref name="Saint">Saint, Andrew (May 2004). [https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf ''«Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice»'']. Architectural Research Quarterly. Cambridge University Press. 7 (2). — С. 157—167. [[DOI]]:[https://doi.org/10.1017%2FS1359135503002112 10.1017/S1359135503002112].</ref>. [[Файл:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|значак|Дом Райта ў Оўк-Парку.]] 1 чэрвеня 1889 году Райт ажаніўся з сваёй першай жонкай Кэтрын Лі Тобін. Яны пазнаёміліся за год да таго падчас мерапрыемстваў у царкве Ўсіх Душаў. Саліван зрабіў свой унёсак для спрыяньня фінансавага становішча маладзёнаў, прапанаваўшы Райту пяцігадовы працоўны кантракт. Райт, аднак, запытаў яшчэ ў Салівана пазычыць яму дастаткова грошай, каб пабудаваць свой уласны маленькі дом. У адказ Саліван даў у пазыку 5 тысяч даляраў на будаўніцтва дому ў [[Оўк-Парк (Іліной)|Оўк-Парку]] ў прадмесьце Чыкага{{Зноска|Wright|2005|Wright|97}}. На купленым вучастку знаходзіўся дом у гатычным стыле, які Райт перадаў сваёй маці, а побач пабудаваў дом для сябе<ref>Frank Lloyd Wright Preservation Trust (2001). Zarine Weil (ed.). ''«Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright's Oak Park Home and Studio»''. San Francisco. Pomegranate. — С. 4. — ISBN 978-0-7649-1461-4.</ref>. Да 1890 году Райт меў кабінет побач з Саліванам, які ён дзяліў зь сябрам і рысавальнікам Джорджам Элмсьлі, якога Саліван наняў на просьбу Райта<ref name="Saint"/><ref>Gebhard, David; Patricia Gebhard (2006). ''«Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects»''. Salt Lake City. Gibbs Smith. — С. 32. — ISBN 978-1-4236-0005-3.</ref>. З 1890 году Райт стаўся галоўным рысавальнікам у бюро і выконваў усю праектную працу ў фірме. Не зважаючы на пазыку ад Салівана і заработную плату за звыштэрміновую працу, Райт увесь час адчуваў недахоп сродкаў. Ён прызнаваўся, што ягоныя праблемы зь фінансамі, верагодна, былі зьвязаныя зь ягоным дарагім густам у гардэробе і аўтамабілях, а таксама дадатковай раскошы, якую ён стварыў у сваім доме. Каб павялічыць прыбытак і згасіць пазыку, Райт пачаў браць асабістыя замовы ў абыход бюро, працуючы па меншай меры над дзевяцю дамамі. Гэтыя дамы былі кансэрватыўна распрацаваныя ў варыяцыях модных стыляў [[Архітэктура стылю каралевы Ганны|каралевы Ганны]] і [[Нэакаляніяльны стыль|нэакаляніяльнага адраджэньня]]. Тым ня менш, у адрозьненьне ад архітэктуры, якая склалася на той пэрыяд, кожны дом падкрэсьліваў простыя геамэтрычныя формы і ўтрымліваў такія рысы, як шэрагі гарызантальных вокнаў і адкрытыя паверхі, якія сталіся адметнымі рысамі ягоных наступных працаў. Празь сем гадоў ён кінуў працу ў фірме, і адчыніў уласную студыю ў Чыкага. Да 1901 году ён меў ужо каля 50 скончаных уласных праектаў. [[Файл:Guggenheim_museum_exterior.jpg|значак|зьлева|Музэй Гугенгайма.]] У 1901—1911 гадах Райт праектаваў дамы ў стылі прэрыяў ({{мова-en|Prairie Houses|скарочана}}), якія атрымалі такую назву дзякуючы таму, што іх выгляд мелі значны ўплыў навакольлі Чыкага. Акрамя таго, Райт надаваў значную ўвагу стварэньню канцэпцыі «адчыненага пляну» для ўнутраных памяшканьняў гэтых дамоў. Дамы ў стылі прэрыяў часта маюць спалучэньне наступных асаблівасьцей, то бок гэта звычайна адна- або двухпавярховы дом з аднапавярховай праекцыяй, які мае адчынены плян другога паверху, нізкі дах з шырокімі вісячымі карнізамі, гарызантальнымі лініямі, шэрагам вокнаў, вялікім цэнтральным камінам, убудаванай стылізаванай шафай. У будаўніцтве такіх дамоў шырока выкарыстоўваліся прыродных матэрыялы, асабліва каменьне і дрэва<ref>[http://www.antiquehome.org/Architectural-Style/prairie.htm ''«Prairie School Architecture»'']. Antique Home.</ref>. У 1903 годзе, пакуль Райт праектаваў дом для свайго суседа Эдўіна Чэйні, ён захапіўся ягонай жонкай Мамай. [[Мама Бортўік|Мама Бортўік Чэйні]] была сучаснай жанчынай з інтарэсамі па-за домам. Яна была раньняй [[фэмінізм|фэміністкай]], і Райт разглядаў яе як інтэлектуальнага роўнага суразмоўнікам. Іхныя адносіны мелі характар размоваў пра горад, і яны часьцяком разам езьдзілі на аўтамабіле Райта па Оўк-Парку. У 1909 годзе Райт і Мама Чэйні сустрэліся ў Эўропе, пакінуўшы сваіх мужа, жонку і дзяцей. Райт прабыў у Эўропе амаль год, спачатку ў [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]], дзе жыў ягоны старэйшы сым, а потым у [[Ф’езоле]], дзе жыў разам з Мамай. За гэты час Эдўін Чэйні дазволіў Маме правесьці роспуст зь ім, у той час як жонка Райта Кэтрын не давала згоду на афіцыйны разрыў. Пасьля таго, як Райт вярнуўся ў ЗША ў кастрычніку 1910 года, ён угаварыў сваю маці набыць яму вучастак у Спрынг-Грыне, штат Вісконсін. Зямля, набытая 10 красавіка 1911 году, месьцілася ля вучастку, якую мелі ва ўласнасьці ягоныя сваякі Лойд Джонзы. У 1911 годзе на набытым кавалку зямлі Райт спраектаваў уласны дом-студыю, так званы Таліесын (ад імя ўэйлзкага паэта VI стагодзьдзя), у навакольлі [[Спрынг-Грын (Вісконсін)|Спрынг-Грын]] (штат Вісконсін). У новым маёнтку ён пачаў жыць разам з Мамай Бортўік. Гэты комплекс паводле пляну меў выгляд літары «L», адзін бок якой выходзіў на возера, а ў другім разьмяшчалася студыя Райта. Таліесын двойчы згараў пад час пажараў. Сучасны будынак мае назву Таліесын ІІІ. У 1930-х гадах Райт спраектаваў зімнюю студыю ў [[Арызона|Арызоне]], якой даў імя Таліесын Ўэст. 15 жніўня 1914 году, калі Райт працаваў у Чыкага, Джуліян Карлтан, мужчына, якога нанялі дзеля абслугі сям’і Райт некалькімі месяцамі раней, падпаліў жылыя памяшканьні Таліесына і забіў сем чалавек сякерай<ref name="bbc">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm ''«Mystery of the murders at Taliesin»'']. BBC News.</ref>. Сярод загінулых была Мама Бортўік. Сам жа Джуліян паспрабаваў учыніць самагубства, але быў затрыманы. Забойца памёр у турме ад голаду, не зважаючы на тое, што лекары біліся за ягонае жыцьцё<ref name="bbc"/>. У 1922 годзе Кэтрын Райт нарэшце дазволіла Райту правясьці роспуст. Згодна з умовамі роспусту, Райт павінен быў пачакаць год, перш чым ён мог ажаніцца са сваёй тагачаснай сяброўкай Мірыям Ноэл. У 1923 годзе памерла маці Райта, Ганна. Райт абраўся шлюбам зь Мірыям Ноэл у лістападзе 1923 году, але ейная прыхільнасьць да [[марфін]]у прывяла да скасаваньня шлюбу менш чым праз год. У 1924 годзе, пасьля растаньня зь Мірыям, але яшчэ знаходзячыся ў шлюбе Райт пазнаёміўся з [[Альгівана Райт|Альгіванай Лазавіч]] на спэктаклі петраградзкага балету ў Чыкага. Яны разам пераехалі ў Таліесын у 1925 годзе, і неўзабаве Альгівана зацяжарыла дачкой Іяванай, якая нарадзілася 2 сьнежня 1925 году. Адным з самых вядомых будынкаў, спраектаваных Фрэнкам Райтам, зьяўляецца «[[Фолінгўотэр]]», які быў пабудаваны ў 1935—1939 гадох на замову бізнэсоўца [[Эдгар Джонас Каўфман|Эдгара Джонаса Каўфмана]] ў [[Міл-Ран (Пэнсыльванія)|Міл-Ран]] (штат [[Пэнсыльванія]]). Дом, пабудаваны над 9-мэтровым вадаспадам, быў распрацаваны ў адпаведнасьці з жаданьнем Райта разьмясьціць жыхароў як мага бліжэй да прыроды, з-за гэтага пад часткай дому, у якой знаходзіцца некалькі бальконаў і тэрасаў, праплывае ручай. Дом прызначаўся хутчэй для сямейнага адпачынку, а не як жылы дом<ref>Twombly, Robert (1979). ''«Frank Lloyd Wright His Life and Architecture»''. University of Michigan. — С. 276—278.</ref>. У будове выкарыстоўваўся як звычайны камень, так і [[бэтон]]. Дом каштаваў 155 тысяч даляраў, зь якіх архітэктурная праца каштавала 80 тысяч. Акрамя гэтага, вядомым праектам Райта зьяўляецца [[Музэй Гугенгайма (будынак)|Музэй Гугенгайма]] ў [[Нью-Ёрк]]у. Будынак мае выгляд белай сьпіралі, і будаваўся 17 гадоў (1942—1959). У жылых будынках гэтага пэрыяду, Райт таксама адмовіўся ад прамога вугла як ад «штучнай» формы і зьвярнуўся да сьпіралі і акружнасьці. Адзіным хмарачосам, распрацаваным Райтам, ёсьць [[Прайс-Таўэр]], то бок 19-павярховая вежа ў [[Бартлесьвіл]]у, штат [[Аклагома]]. Гэта таксама адзін з двух існуючых вэртыкальна арыентаваных будынкаў Райта. Прайс-Таўэр была замоўлена Гаральдам Прайсам, кіраўніком мясцовай кампаніі, якая кіравала нафтаправод і мела прадпрыемства ў галіне хімічнае прамысловасьці. 29 сакавіка 2007 году [[Міністэрства ўнутраных справаў ЗША|Міністэрствам унутраных справаў ЗША]] надала Прайс-Таўэр статус [[нацыянальная гістарычная славутасьць ЗША|нацыянальнай гістарычнай славутасьці]], то бок такі статус маюць толькі 20 будынкаў Аклагомы. Ня ўсе праекты архітэктара былі рэалізаваныя пад час яго жыцьця. Напрыклад будынак суду акругі Марын, быў пабудаваны толькі праз чатыры гады пасьля ягонай сьмерці. Таксама нерэалізаваным застаўся праект хмарачосу «Іліной» вышынёй у мілю, які быў разьлічаны на 130 000 жыхароў, які ўяўляў звужаючуюся да верху трохкутную прызму. == Стыль і канцэпцыі == === Элемэнты дызайну === [[Файл:Work area at the Johnson Wax Building, headquarters of the S.C. Johnson and Son Co., Racine, Wisconsin LCCN2011633764.jpg|значак|Адкрытыя офісныя прасторы ў будынку сядзібы кампаніі Johnson Wax.]] Райтавыя дамы ў стылі прэрыяў характарызуюцца сыстэмай узгодненых тэматычных матываў, часта расьліннага паходжаньня, якія рытмічна паўтараюцца ў вокнах, дывановых узорах і іншых канструктыўных дэталях. Райт ужываў інавацыйныя новыя будаўнічыя матэрыялы, як то загадзя адлітыя бэтонныя блёкі, шкляныя цагліны і [[цынк]]авыя камы (замест традыцыйных [[волава|волаўных]]) для сваіх вітражных шыбаў, а таксама выкарыстоўваў шкляныя трубкі [[Pyrex]] як асноўны элемэнт у будынку штаб-кватэры [[Johnson Wax]]. Райт быў адным зь першых архітэктараў, хто праектаваў і ўсталёўваў індывідуальна вырабленыя электрычныя сьветлавыя прыборы, улучна зь першых электрычнымі падлогавымі лямпамі, а таксама вельмі раньнім ужываньнем тады наватарскага сфэрычнага шклянага абажура. Гэты дызайн раней быў немажлівы праз абмежаваньні газавага асьвятленьня. У 1897 годзе Райт атрымаў патэнт на прызмавыя шкляныя пліткі, якія выкарыстоўваліся ў вітрынах крамаў дзеля накіраваньня сьвятла ўнутр<ref>{{спасылка|аўтар=Feo, Anthony de|спасылка=https://www.dailyartmagazine.com/prismatic-tiles-frank-lloyd-wright-glass/|загаловак=The Prismatic Glass Tiles of Frank Lloyd Wright|выдавецтва=DailyArtMagazine.com – Art History Stories|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20200731201940/https://www.dailyartmagazine.com/prismatic-tiles-frank-lloyd-wright-glass/|дата копіі=07.2020}}</ref>. Райт шмат карыстаўся шклом у сваіх праектах і выявіў, што яно добра адпавядае ягонай філязофіі арганічнай архітэктуры. Паводле арганічнай тэорыі Райта, усе кампанэнты будынку павінны выглядаць узьяднанымі, нібыта яны натуральна належаць адзін адному. Анішто не павінна дадавацца да будынку без уліку ўплыву на агульнае цэлае. Каб узьяднаць дом зь ягоным навакольлем, Райт часта выкарыстоўваў вялікія шкляныя паверхні, якія размывалі мяжу паміж унутраным і вонкавым прасторамі. Шкло спрыяла лучнасьці і давала агляд навакольля, адначасна абараняючы ад непагадзі. У 1928 годзе Райт напісаў эсэ пра шкло, у якім параўнаў яго з азёрамі, рэкамі і сажалкамі, якія ён лічыў «люстэркамі прыроды». Адная з самых раньніх ягоных практыкаў датычных шкла палягала на разьмяшчэньні шкляных панэляў уздоўж магутных сьценаў, каб стварыць эфэкт «сьветлавых экранаў», якія злучалі паміж сабою суцэльныя сьцены. Выкарыстоўваючы вялікую колькасьць шкла, Райт імкнуўся дасягнуць балянсу паміж лёгкасьцю і паветранай празрыстасьцю шкла ды масіўнасьцю сьценаў. Мабыць, найбольш вядомым мастацкім стасаваньнем шкла Райтам было шкляныя канцэпцыі дамоў у стылі прэрыяў. Простыя геамэтрычныя формы, якія пераходзяць у вельмі вытанчаныя і складана аздобленыя вокны, уяўлялі адную з найважнейшых арнамэнтальных рысаў ягоных твораў<ref>{{кніга|імя=Carla|прозьвішча=Lind|загаловак=Frank Lloyd Wright's glass designs|месца=San Francisco|выдавецтва=Pomegranate Artbooks|isbn=978-0-87654-468-6}}</ref>. === Уплывы і супраца === [[Файл:RobieHouseWindows ChicagoIL.jpg|значак|зьлева|Шыбы, спраектаваныя Райтам у Робі-Гаўсе.]] Райт, як індывідуаліст, не далучаўся да [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскага інстытуту архітэктараў]] цягам усёй сваёй кар’еры, бо называў гэтую арганізацыю «прытулкам для няздатных» і «формай вытанчанага гангстэрства»<ref>{{кніга|імя=Frank Lloyd|прозьвішча=Wright|загаловак=The master architect : conversations with Frank Lloyd Wright|месца=New York|выдавецтва=Wiley|isbn=0-471-80025-2}}</ref>. Калі адзін з калегаў назваў яго старым аматарам, Райт толькі паправіў яго, што ён найстарэйшы<ref>{{спасылка|спасылка=https://archive.org/details/Biography_in_Sound|загаловак=Biography in Sound: Frank Lloyd Wright|выдавецтва=Old Time Radio}}</ref>. Райт рэдка прызнаваў уплывы на свае праекты, але большасьць архітэктараў, гісторыкаў і дасьледчыкаў згодныя, што ён меў пяць галоўных крыніцаў натхненьня, сярод якіх былі [[Луіс Гэнры Саліван]], прырода ў формах і колерах, [[музыка]], японскае мастацтва і блёкі «кіндэргартэн» Фрэбэля<ref>{{артыкул|аўтар=Rubin, Jeanne S.|загаловак=The Froebel-Wright Kindergarten Connection: A New Perspective|выданьне=Journal of the Society of Architectural Historians|том=48|нумар=1|старонкі=24—37|год=03.1989|DOI=10.2307/990404}}</ref>. Улюбёным кампазытарам архітэктара быў [[Людвіг ван Бэтговэн]]. Райт атрымаў набор «кіндэргартэн» прыкладна ў веку дзевяці гадоў. У сваёй аўтабіяграфіі ён ускосна спасылаўся на іх, тлумачачы, што навучыўся геамэтрыі архітэктуры ў дзіцячым садку падчас гульняў з гэтымі цацкамі. Ён казаў, што вартасьць гэтых цацак была ў тым, што дзіцячы розум адгукаўся на рытмічныя структуры ў прыродзе. Па сьведчаньні творцы, ён хутка стаў успрымальным да канструктыўных узораў, якія ўзьнікалі ва ўсім, што ён бачыў<ref>{{кніга|аўтар=Lange, Alexandra|загаловак=The design of childhood: how the material world shapes independent kids|выдавецтва=Bloomsbury|старонкі=25|isbn=978-1632866356}}</ref><ref>{{кніга|імя=George|прозьвішча=Hersey|загаловак=Architecture and Geometry in the Age of the Baroque|выдавецтва=University of Chicago Press|старонкі=205|год=2000|isbn=0-226-32783-3}}</ref>. Ён часта прыпісваў сабе працу архітэктараў і дызайнэраў, якія былі ягонымі супрацоўнікамі, і лічыў, што астатнія архітэктары школы стылі прэрыяў былі толькі ягонымі пасьлядоўнікамі, імітатарамі і падначаленымі<ref>Griffin, Marion Mahony (1947). «The Magic of America».</ref>. Аднак, як і любы архітэктар, Райт працаваў у супрацы і чэрпаў ідэі з працы іншых. У раньнія гады Райт працаваў зь вядучымі архітэктарамі Чыкагаўскай школы, улучна з Луісам Саліванам. У пэрыяд узвышэньня стылю прэрыяў у офісе Райта працавалі шматлікія таленавітыя архітэктары, як то [[Ўільям Юджын Драманд]], [[Джон Ван Бэрген]], [[Ізабэл Робэртс]], [[Фрэнсіс Бары Бэрн]], [[Альбэрт Макартур]], [[Марыён Магоні Грыфін]] і [[Ўолтэр Бэрлі Грыфін]]. Архітэктар чэскага паходжаньня [[Антанін Райманд]] працаваў у Райта ў Таліесыне і кіраваў будаўніцтвам [[Імпэрыял (Токіё)|Імпэрскага гатэлю]] ў [[Токіё]]. Пазьней ён застаўся ў Японіі і пачаў уласную практыку. [[Рудольф Шындлер]] таксама працаваў у Райта над Імпэрскім гатэлем, і ягоная ўласная праца часта лічыцца ўплывам на некаторыя дамы Райта. Ягоны сябар [[Рыхард Нойтра]] таксама кароткі час працаваў у Райта. У таліесынскі час Райт наймаў многіх архітэктараў і мастакоў, якія пазьней сталі выбітнымі творцамі, як то Ааран Грын, [[Джон Лотнэр]], [[Э. Фэй Джоўнз]], [[Гайнрых Клюмб]], [[Ўільям Бэрнудзі]] і [[Паолё Салеры]]. === Японскае мастацтва === Райт быў зацятым японафілам. Некалі ён абвесьціў [[Японія|Японію]] «найбольш рамантычнай, мастацкай і натхнёнай прыродай краінай на Зямлі»<ref name="Stipe" >{{спасылка|аўтар=Margo, Stipe|спасылка=https://franklloydwright.org/frank-lloyd-wright-and-japan/|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japan|выдавецтва=Frank Lloyd Wright Foundation|дата публікацыі=01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20230305071454/https://franklloydwright.org/frank-lloyd-wright-and-japan/|дата копіі=03.2023}}</ref>. Асаблівую цікавасьць ён меў да драўляных гравюраў [[укіё-э]], якімі ён, як ён сьцьвярджаў, быў «заняволены»<ref name="MeechPekarik" >{{артыкул|аўтар=Meech-Pekarik, Julia|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japanese Prints|выданьне=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|том=40|нумар=2|старонкі=49—56|год=1982|DOI=10.2307/3258756}}</ref>. Райт значную частку вольнага часу бавіў, прадаючы, зьбіраючы і ацэньваючы гэтыя гравюры. Ён ладзіў вечарыны і іншыя імпрэзы, прысьвечаныя ім, падкрэсьліваючы іхную пэдагагічную каштоўнасьць для сваіх гасьцей і студэнтаў<ref name="MeechPekarik" />. Да прыезду ў Японію ягоныя ўражаньні пра краіну амаль цалкам грунтаваліся на гэтых гравюрах<ref name="Stipe" /><ref name="Hammer" >{{спасылка|аўтар=Peter, Carolyn|спасылка=https://hammer.ucla.edu/exhibitions/2005/wright-and-the-architecture-of-japanese-prints|загаловак=Wright and the Architecture of Japanese Prints|выдавецтва=University of California, Los Angeles|дата публікацыі=2005|копія=https://web.archive.org/web/20230305071457/https://hammer.ucla.edu/exhibitions/2005/wright-and-the-architecture-of-japanese-prints|дата копіі=03.2023}}</ref>. [[Файл:Johnsonwax01.jpg|значак|Дасьледчая вежа Джонсана ў 1969 годзе.]] Райт знаходзіў асаблівае натхненьне ў фармальных аспэктах японскага мастацтва. Ён апісваў гравюры ўкіё-э як «арганічныя» празь іхную стрыманасьць, гармонію і здольнасьць успрымацца на чыста эстэтычным узроўні<ref name="Hammer" />. Акрамя таго, ён высока цаніў іхныя свабодныя кампазыцыі, у якіх элемэнты сцэны часта «перарываюцца» адзін перад адным, і адсутнасьць залішніх дэталяў, што ён называў «эвангельлем выключэньня»<ref name="Stipe" /><ref name="NuteSmith" >{{спасылка|аўтар=Nute, Kevin|спасылка=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/frank-lloyd-wrights-japanese-education-180963617/|загаловак=Frank Lloyd Wright Credited Japan for His All-American Aesthetic|выдавецтва=Smithsonian Magazine|дата публікацыі=06.2017|копія=https://web.archive.org/web/20230305071453/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/frank-lloyd-wrights-japanese-education-180963617/|дата копіі=03.2023}}</ref>. Ягонае пераасэнсаваньне [[цясіца|цясіцу]] (памяшканьняў для [[чаяваньне|чаяваньня]]), апасродкаваная ідэямі [[Акакура Какудза|Акакуры Какудзы]], палягала на стварэньні архітэктуры, якая падкрэсьлівае адкрытасьць, «пустэчу паміж дахам і сьценамі»<ref>{{артыкул|аўтар=Greve, Anni|загаловак=Learning from Tokyo urbanism: The urban sanctuaries|выданьне=Cities|том=30|старонкі=98—104|год=02.2013|DOI=10.1016/j.cities.2011.12.007}}</ref>. Райт ужываў гэтыя прынцыпы ў вялікім маштабе, і яны сталі адметнай рысай ягонай практыкі. Плянаваньне паверхаў Райтам дэманструе вялікае падабенства да меркаваных японскіх першакрыніцаў. Адкрытыя жыльлёвыя прасторы ягоных раньніх дамоў, верагодна, былі запазычаныя з [[Фэнікс-хол|Фэнікс-холу]] зь Японскага саду [[Чыкага]], пабудаванай да Сусьветнай выставы. Ягоная капліца Юніці паўтарае плян [[гонген-дзукуры]], характэрны для сьвятыняў [[сінтаізм]]у і, верагодна, натхнёны ягоным візытам 1905 году ў храмавы комплекс [[Рына-дзі]]<ref>{{ |аўтар=Nute, Kevin|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japanese Architecture: A Study in Inspiration|выданьне=Journal of Design History|том=7|нумар=3|старонкі=171—173|год=1994|DOI=10.1093/jdh/7.3.169}}</ref>. Форма многіх ягоных кансольных вежаў, улучна з Дасьледчай вежай Джонсана, магла быць натхнёная японскімі [[пагада]]мі<ref>{{артыкул|аўтар=Nute, Kevin|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japanese Architecture: A Study in Inspiration|выданьне=Journal of Design History|том=7|нумар=3|старонкі=173—177|год=1994|DOI=10.1093/jdh/7.3.169}}</ref>. Арнамэнтальныя прыёмы Райта — у ягоных вітражах і архітэктурнай графікі — сьведчаць пра тэхнічную запазычанасьць з укіё-э<ref name="NuteSmith" />. Аналізуючы [[Робі-Гаўс]], можна адзначыць, што такія элемэнты разам дазваляюць Райтавай архітэктуры выяўляць [[ікі]], то бок асаблівую японскую эстэтычную якасьць, адзначаную стрыманай вытанчанасьцю<ref>{{спасылка|аўтар=Yamamoto, Yuji|спасылка=http://yuji.cosmoshouse.com/works/papers/index-e.htm|загаловак=An Aesthetics of Everyday Life: Modernism and a Japanese popular aesthetic ideal, ''Iki''|дата публікацыі=05.1999|копія=https://web.archive.org/web/20230305071454/http://yuji.cosmoshouse.com/works/papers/index-e.htm|дата копіі=03.2023}}</ref>. Ягоныя погляды на мастацтва Японіі, відаць, у значнай ступені вынікалі зь дзейнасьці [[Эрнэст Фэналоза|Эрнэста Фэналозы]], з працай якога ён, верагодна, упершыню сутыкнуўся паміж 1890 і 1893 гадамі<ref name="NuteArch" >{{артыкул|аўтар=Nute, Kevin|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japanese Art: Fenollosa: The Missing Link|выданьне=Architectural History|том=34|старонкі=227—228|год=1991|DOI=10.2307/1568601}}</ref>. Шмат ідэяў Фэналозы вельмі падобныя да ідэяў Райта. Гэтак, сярод іх вылучаецца ягонае ўспрыманьне архітэктуры як «мацярынскага мастацтва», ягоная крытыка заходняга «падзелу канструкцыі і дэкарацыі», а таксама выяўленьне «арганічнай цэласнасьці» ў гравюрах укіё-э<ref name="NuteSmith" /><ref name="NuteArch" />. Як і Райт, Фэналоза бачыў «выраджэньне» ў заходняй архітэктуры, асабліва ў архітэктуры [[Адраджэньне|Адраджэньня]], а сам Райт прызнаваў, што японскія гравюры дапамаглі яму пазбавіць Рэнэсанс пыхі і надуманай узьнёсласьці<ref name="NuteArch" />. Райтавы трактат па мастацкай крытыцы, вядомы пад назвай ''«The Japanese Print: An Interpretation»'', можна чытаць як беспасярэдняе разьвіцьцё ідэяў Фэналозы<ref name="NuteSmith" /><ref name="NuteArch" />. Хоць Райт заўсёды прызнаваў уплыў японскага мастацтва і архітэктуры, яго абражалі сьцьверджаньні, што ён наўпрост капіяваў або адаптаваў іх. На ягоную думку, японскае мастацтва асабліва трапна адпавядала ягоным уласным прынцыпам, і таму не было для яго нейкай асаблівай крыніцай натхненьня<ref name="Hammer" />. Адказваючы на сьцьверджаньне [[Чарлз Робэрт Эшбі|Чарлза Робэрта Эшбі]], што ён «спрабуе адаптаваць японскія формы да ЗША», Райт адказаў, што такая запазычаннасьць «супярэчыць [ягонай] рэлігіі»<ref>{{артыкул|аўтар=Nute, Kevin|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japanese Architecture: A Study in Inspiration|выданьне=Journal of Design History|том=7|нумар=3|старонкі=169—185|год=1994|DOI=10.1093/jdh/7.3.169}}</ref>. === Калекцыянэр і гандляр мастацтвам === [[Файл:二代目市川門之助-Kabuki Actor Ichikawa Monnosuke II as Shinozuka in a Shibaraku (Stop Right There!) Scene MET DP132740.jpg|значак|зьлева|Адная з ўлюбёных гравюраў Райта аўтарства [[Кацукава Сюнко|Кацукавы Сюнко]]. [[Камон|Мон]] на рукаве героя падобны да матыву, які пазьней Райт скарыстаў пры праектаваньні гатэля Імпэрыял<ref name="MeechPekarik" />.]] Райт быў таксама актыўным гандляром японскім мастацтвам, перадусім [[укіё-э]]. Ён часта выступаў адначанва і як архітэктар, і як гандляр мастацтвам для тых самых кліентаў, бо праектаваў дом, а потым забясьпечваў яго мастацкімі адзабленьнем знутры<ref name="cotter" >{{навіна|аўтар=Cotter, Holland|спасылка=https://www.nytimes.com/2001/04/06/arts/art-review-seeking-japan-s-prints-out-of-love-and-need.html|загаловак=Seeking Japan’s Prints, Out of Love and Need|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=04.2001|копія=https://web.archive.org/web/20170216062205/http://www.nytimes.com/2001/04/06/arts/art-review-seeking-japan-s-prints-out-of-love-and-need.html|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пэўны час Райт зарабляў на продажы мастацтва нават больш, чым як архітэктар. Ён таксама меў уласную калекцыю, якую выкарыстоўваў як навучальны дапаможнік для сваіх вучняў у час гэтак званых «вечарынаў з гравюрамі»<ref name="MeechPekarik" /><ref>Meech, Julia (2000) «Frank Lloyd Wright and the Art of Japan: The Architect’s Other Passion». New York: Abrams.</ref>. Каб творы лепей адпавядалі ягонаму ўласнаму густу, ён часам мадыфікаваў гэтыя асабістыя гравюры каляровымі алоўкамі і крэйдамі<ref name="Hammer" />. Райт валодаў гравюрамі такіх майстроў, як то [[Акумура Масанобу]], [[Торыі Кіёмасу]], [[Кацукава Сюнсё]], [[Утагава Таяхару]], [[Утагава Кунісада]], [[Кацусіка Хакусай]] і [[Утагава Хірасіге|Ўтагава Хірасіге]]<ref name="Hammer" />, але асабліва любіў Хірасіге, якога ўважаў за «найвялікшай мастака ў сьвеце»<ref name="MeechPekarik" />. У 1905 годзе Райт упершыню трапіў у [[Японія|Японію]], дзе набыў сотні гравюраў. Наступнага году ён дапамог арганізаваць першую ў сьвеце рэтраспэктыўную выставу Хірасіге ў [[Чыкагаўскі інстытут мастацтваў|Чыкагаўскім інстытуце мастацтваў]]<ref name="cotter" />, што ўмацавала ягоны аўтарытэт як знаўцы японскага мастацтва<ref name="Hammer" />. Райт працягваў купляць гравюры падчас наступных падарожжаў у Японію<ref name="Hammer" />, і цягам многіх гадоў ён быў значнай фігурай у мастацкім сьвеце, прадаючы вялікую колькасьць твораў як выбітным прыватным калекцыянэрам<ref name="cotter" />, гэтак і музэям. Сярод ягоных кліентам наваь быў мастацкі музэй [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн]]<ref name="reif" >{{навіна|аўтар=Reif, Rita|спасылка=https://www.nytimes.com/2001/03/18/arts/art-architecture-the-master-builder-whose-other-love-helped-pay-the-bills.html|загаловак=Art/Architecture; The Master Builder Whose Other Love Helped Pay the Bills|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.2001|копія=https://web.archive.org/web/20231020141304/https://www.nytimes.com/2001/03/18/arts/art-architecture-the-master-builder-whose-other-love-helped-pay-the-bills.html|дата копіі=10.2023}}</ref>. Агулам у прамежак часу паміж 1905 і 1923 гадамі Райт выдаткаваў на гравюры больш за 500 тысячаў даляраў<ref name="MeechPekarik2" >{{артыкул|аўтар=Meech-Pekarik, Julia|загаловак=Frank Lloyd Wright and Japanese Prints|выданьне=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|том=40|нумар=2|старонкі=56|год=1982|DOI=10.2307/3258756}}</ref>. У 1912 годзе ён выдаў кнігу пра японскае мастацтва ''«The Japanese Print: An Interpretation»''<ref name="Stipe" /><ref name="reif" />. У 1920 годзе нечакага было выяўлена, што многія гравюры, прададзеныя Райтам, маюць прыкметы рэтушы, улучна зь дзірачкамі ад шпількаў і неарыгінальнымі пігмэнтамі<ref name="Hammer" /><ref name="MeechPekarik2" />. Гэтыя рэтушаваньні гравюраў, верагодна, былі зробленыя некаторымі японскімі гандлярамі ў якасьці помсты, бо яны былі незадаволенымі тым, што архітэктар частку продажаў рабіў неафіцыйна<ref name="Hammer" />. Каб ачысьціць сваё імя, Райт падаў позву ў суд на аднаго з такіх гандляроў. На вырак суду Кюга Хаясі быў асуджаны на адзін год турмы і пазбаўлены права прадаваць гравюры на працяглы час<ref name="Hammer" />. Хоць Райт настойваў на сваёй невінаватасьці і забясьпечваў кліентаў сапраўднымі гравюрамі замест тых, у рэтушы якіх яго абвінавачвалі, гэты інцыдэнт азнаменаваў канец ягонай удалай кар’еры як гандляра мастацтвам<ref name="reif" />. Ён быў вымушаны прадаць значную частку сваёй калекцыі, каб сгасіць даўгі, а ў 1928 годзе [[Вісконскінскі банк]] сканфіскаваў Таліесын і прадаў тысячы ягоных гравюраў — па адным даляры за штуку — калекцыянэру [[Эдўард Бур Ван Улэк|Эдўарду Бур Ван Улэку]]<ref name="cotter" />. Тым ня менш, Райт працягваў зьбіраць і прадаваць гравюры да сваёй сьмерці ў 1959 годзе, выкарыстоўваючы іх як абменныя адзінкі і заклады для крэдытаў. Такім чынам, ён часта абапіраўся на мастацкі бізнэс, каб заставацца фінансава плацежаздольным<ref name="reif" />. Ён некалі сьцьвярджаў, што Таліесын I і II былі «практычна пабудаваныя» за кошт ягоных гравюраў<ref name="MeechPekarik2" />. Маштаб ягонай дзейнасьці ў сфэры японскага мастацтва заставаўся ў значнай ступені невядомым або недаацэненым сярод мастацтвазнаўцаў цягам дзесяцігодзьдзяў. У 1980 годзе Джулія Міч, тады асьпірантка-куратарка японскага мастацтва ў Мэтраполітэн-музэі, пачала дасьледаваць гісторыю калекцыі японскіх гравюраў музэю. Яна знайшла вялікі стос з 400 картак за 1918 год, кожная зь якіх утрымлівала запіс пра гравюру, набытую ў таго самага прадаўца, якім выявіўся Ф. Л. Райт. Таксама архіў утрымліваў шэраг лістоў зь ліставаньня паміж Райтам і першым куратарам музэю ў мастацтве Далёкага Ўсходу Сыгізбэртам Бош Рэйцам. Гэтыя знаходкі і наступныя дасьледаваньні прывялі да новага разуменьня кар’еры Райта як гандляра мастацтвам<ref name="reif" />. == Спадчына == [[Файл:Original grave of Frank Lloyd Wright (1869–1959) at Unity Chapel near Taliesin, Wyoming, Wisconsin 1.jpg|значак|Магіла Фрэнка Лойда Райта.]] Па ягонай сьмерці спадчына Райта на многія гады апынулася ў стане загрозы. Апошняе жаданьне ягонай трэцяй жонкі Ольгіванны было ў тым, каб яна, Райт і ейная дачка ад першага шлюбу былі крэміраваныя і пахаваныя разам у мэмарыяльным садзе, які месьціўся ў Таліесын Ўэст. Згодна з уласнымі пажаданьнямі Райта, ягонае цела было пахаванае на могілках Лойд-Джонз побач з капліцай Юніці зь відам на Таліесын у [[Вісконсін]]е. Не зважаючы на тое, што Ольгіванна не зрабіла аніякіх юрыдычных крокаў дзеля пераносу парэшткаў выбітнага архітэктара, але ў 1985 годзе ягоныя парэшткі былі вынятыя з магілы сябрамі Таліесынскага таварыства. Яны былі крэміраваныя і выпраўленыя ў Скотсдэйл, дзе пазьней былі пахаваныя паводле інструкцыяў Ольгіванны. Першапачатковае месца пахаваньня ў Вісконсіне застаецца пустым, але тут усё яшчэ пазначана, што Райт быў пахаваны тут. === Архівы === [[Файл:Taliesin West, view of the southside.jpg|значак|зьлева|Парэшткі Райта былі перавезеныя зь Вісконсіна ў Таліесын Ўэст насупраць ягонай уласнай волі.]] Па сьмерці Райта большая частка ягоных архіваў захоўвалася ў Фундацыі Фрэнка Лойда Райта ў Таліесыне (штат Вісконсін) і ў Таліесыне Ўэст (штат Арызона). Гэтыя зборы ўлучалі больш як 23 тысячаў архітэктурных рысункаў, каля 44 тысячаў фатаздымкаў, 600 рукапісаў і больш як 300 тысячаў адзінак службовай і асабістай карэспандэнцыі. Яны таксама ўтрымлівалі каля 40 буйнамаштабных архітэктурных мадэляў, большасьць зь якіх была створаная дзеля рэтраспэктыўнага раскрыцьця праектаў Райта ў 1940 годзе<ref name="nytimes.com" >{{навіна|аўтар=Pogrebin, Robin|спасылка=https://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html|загаловак=A Vast Frank Lloyd Wright Archive Is Moving to New York|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.2012|копія=https://web.archive.org/web/20201008084031/https://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 2012 годзе, каб гарантаваць высокі ўзровень захаваньня і дасяжнасьці, а таксама перадаць фінансавы цяжар утрыманьня архіву<ref>{{навіна|аўтар=Pogrebin, Robin|спасылка=https://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html|загаловак=Models Preserve Wright’s Dreams|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180614201004/https://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html|дата копіі=06.2018}}</ref>, Фундацыя Фрэнка Лойда Райта склала партнэрства з Музэем сучаснага мастацтва і Архітэктурнай і мастацкай бібліятэкай Эйвэры Калюмбійскага ўнівэрсытэту длзея пераносу архіўных матэрыялаў у Нью-Ёрк. Мэбля і мастацкая калекцыя Райта засталіся ў фундацыі, якая таксама атрымала ролю ў кантролі за архівам. Гэтыя тры арганізацыі стварылі кансультацыйную групу нагляду за выставамі, сымпозіюмамі, падзеямі і публікацыямі<ref name="nytimes.com"/>. Фатаздымкі і іншыя архіўныя матэрыялы захоўваюцца ў бібліятэках Раерсана і Бэрнгэма пры Інстытуце мастацтваў Чыкага. Асабістыя архівы архітэктара месьцяцца ў Таліесын Ўэст у Скотсдэйле. Архівы Фрэнка Лойда Райта ўлучаюць фатаздымкі ягоных рысункаў, індэксаваную карэспандэнцыю, якая ўтрымлівае дакумэнты ад 1880-х гадоў і да канца жыцьця творца, а таксама іншыя эфэмэрныя матэрыялы. Дасьледчы цэнтар Геці ў Лос-Анджэлесе таксама трымае копіі карэспандэнцыі Райта і фатаздымкі ягоных рысункаў у сваёй спэцыяльнай калекцыі Фрэнка Лойда Райта. Публічная бібліятэка Оўк-Парку мае розныя матэрыялы, што датычаць Фрэнка Лойда Райта, улучна з адным зь ягоных арыгінальных партфоліё<ref>{{спасылка|аўтар=Library, Oak Park Public|спасылка=https://www.oppl.org/news-events/special-collections/a-closer-look-at-wrights-legacy/|загаловак=A closer look at Wright's legacy|выдавецтва=Oak Park Public Library|дата публікацыі=12.2016}}</ref>. === Страчаныя будынкі === [[Файл:Imperial Hotel FFW 1.jpg|значак|Гатэль Імпэрыял у Токіё быў зьнесены ў 1968 годзе.]] Райт спраектаваў больш за 400 розных збудаваных структураў<ref>Storrer, William Allin (1992). «The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog», University of Chicago Press.</ref>, зь якіх на 2023 год захавілся толькі блізу 300-х. Ня менш за пяць зь іх Найменей пяць былі зруйнаваныя праз прыродныя стыхіі, як то прыбярэжны дом для Фулера ў [[Пас-Крысчыян]] у Місысыпі, зьнішчаны ўраганам Каміла ў жніўні 1969 году, бунгала Луіса Салівана ў Оўшэн-Спрынгс у тым жа штаце [[Місысыпі (штат)|Місысыпі]], зьнішчаны ўраганам Катрына ў 2005 годзе, ды дом Арынобу Фукухары у Хаконэ ў Японіі, зьнішчаны падчас Вялікага землятрусу Канта 1923 году. У студзені 2006 году дом Ўілбара Ўайнанта ў [[Гэры]] ў [[Індыяна|Індыяне]], які быў зьнішчыў пажарам<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|загаловак=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana|выдавецтва=Nationaltrust.org|копія=https://web.archive.org/web/20080220045039/http://www.nationaltrust.org/Magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|дата копіі=02.2008}}</ref>. У 2018 годзе комплекс Арча Обалера ў Малібу быў спустошаны пажарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://franklloydwright.org/frank-lloyd-wrights-arch-oboler-complex-appears-gutted-by-california-fire/|загаловак=Frank Lloyd Wright's Arch Oboler Complex Appears Gutted by California Fire|выдавецтва=Frank Lloyd Wright Foundation|дата публікацыі=11.2018}}</ref>. Шмат іншых выбітных будынкаў Райта былі мэтанакіравана зьнесеныя, як то Мідўэй-Гардэнз, які быў пабудаваны ў 1913, але зьнесены ў 1929 годзе. Адміністрацыйны будынак Ларкіна быў узбудаваны ў 1903 годзе, але зруйнаваны ў 1950 годзе. Апартамэнты Фрэнсіс і Франсіска Тэрас у [[Чыкага]] паўсталі ў 1895 годзе, але былі зьнесеныя ў 1971 і 1974 гадах адпаведна. Джэнэва-Ін у Лэйк-Джэнэва штату [[Вісконсін]] быў пабудаваны ў 1911 годзе, але зруйнаваны ў 1970 годзе. Яшчэ менш пратрымаўся павільён Нацыянальнага парку Банф, які паўстаў у 1914 годзе, але быў зьнішчаны ў 1934 годзе. Гатэль Імпэрыял быў пабудаваны ў 1923 годзе, але зьнесены ў 1968 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Bernstein, Fred A.|спасылка=https://www.nytimes.com/2006/04/02/travel/near-nagoya-architecture-from-when-the-east-looked-west.html|загаловак=Near Nagoya, Architecture From When the East Looked West|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=04.2006}}</ref>. [[Гофман-Аўта-Шоўрум]] у [[Нью-Ёрк]]у быў пабудаваны ў 1954 годзе, а зьнесены ў 2013 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.metropolismag.com/architecture/remembering-frank-lloyd-wrights-bijou/|загаловак=Remembering Frank Lloyd Wright's Demolished Car Showroom|выдавецтва=Metropolis Magazine|дата публікацыі=05.2013|копія=https://web.archive.org/web/20190306044121/https://www.metropolismag.com/architecture/remembering-frank-lloyd-wrights-bijou/|дата копіі=03.2019}}</ref>. === Шанаваньне === [[Файл:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|значак|зьлева|Паштовая марка, выдадзеная ў гонар архітэктара.]] У апошнія гады ягонага жыцьця і ўжо па сьмерці ў 1959 годзе, Райт атрымаў шмат ганаровых узнагарод за свае дасягненьні. Ён атрымаў Залаты мэдаль [[Каралеўскі інстытут брытанскіх архітэктараў|Каралеўскага інстытуту брытанскіх архітэктараў]] (RIBA) у 1941 годзе і ўзнагароду ад [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскага інстытуту архітэктараў]] (AIA) у 1949 годзе. Ён быў узнагароджаны мэдалём [[інстытут Франкліна|інстытуту Франкліна]] ў 1953 годзе. Ён атрымаў ганаровыя ступені некалькіх унівэрсытэтаў, у тым ліку «альма-матэр» унівэрсытэту Вісконсіну, а некалькі краінаў назвалі яго ў якасьці ганаровага чальца праўленьня ў свае нацыянальныя акадэміі мастацтва ці архітэктуры. У 2000 годзе [[Фолінгўотэр]] быў названы «будынкам XX стагодзьдзя» ў ненавуковым апытаньні, праведзенага чальцамі Амэрыканскага інстытуту архітэктараў на штогадовым зьезьдзе ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]]. У гэты сьпіс, Райт быў уключаны разам з многімі іншымі найбольш значнымі архітэктарамі ЗША, як то [[Ээра Саарынен]]ам, [[І. М. Пі]], [[Луіс Кан|Луісам Канам]], [[Піліп Джонсан|Піліпам Джонсанам]] і [[Людвіг Міс ван дэр Роэ|Людвігам Місам ван дэр Роэ]], і ён быў адзіным архітэктарам, якія мелі больш за адзін будынак у сьпісе. Астатнімі тры будынкамі ў сьпісе былі Музэй Гугенгайма, [[дом Фрэдэрыка С. Робі]] і будынак [[Джонсан Ўокс]]. У 1992 годзе ў [[Мэдысан Опэра|Мэдысан Опэры]] ў штаце Вісконсін адбылася прэм’ера опэры «Зіхатлівае брыво», пастаўленая кампазытарам [[Даран Гаген|Даранам Гагенам]] і лібрэтыстам [[Пол Малдун|Полам Малдунам]] і заснаваная на падзеях пачатку жыцьця Райта. У 1966 годзе паштовая служба Злучаных Штатаў у гонар Райта выдала паштовую марку памерам у 2¢. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Wright, Frank Lloyd |частка = |загаловак = Frank Lloyd Wright: An Autobiography |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = Petaluma, CA |выдавецтва = Pomegranate Communications |год = 2005 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-7649-3243-4 |ref = Wright }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.franklloydwright.org/ Frank Lloyd Wright Foundation]. Афіцыйны сайт * [https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm Сьпіс працаў Фрэнка Лойд Райта] * [http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html Архітэктар амэрыканскіх ляндшафтаў 1922—1932 гадоў] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Райт, Фрэнк Лойд}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вісконсіне]] [[Катэгорыя:Архітэктары ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Фініксе]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] hnoowlzvzkhn2zg88612njfl25j59qh 0 70220 2679321 2679207 2026-07-16T16:00:14Z Dymitr 10914 /* Апошнія гады */ крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Пітэр_Паўль_Рубенс?oldid=5156186 2679321 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585, Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}. 1597. Алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала ад прыступаў удушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі шпалераў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|шпалеры з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Паляцца Піці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонкі=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага прыступу [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым прыступам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] f2hwazfkykqlkbd4k3theqqe8rhlrci 2679322 2679321 2026-07-16T16:01:47Z Dymitr 10914 артаграфія 2679322 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585, Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}. 1597. Алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала на спохваты ўдушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі шпалераў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|шпалеры з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонкі=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага спохвату [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым спохватам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] 82i7rqdfcr7it354yeaeqgjeek0oet9 2679325 2679322 2026-07-16T16:56:20Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Пітэр_Паўль_Рубенс?oldid=5156186 2679325 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585, Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}. 1597. Алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала на спохваты ўдушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі шпалераў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|шпалеры з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонак=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага спохвату [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым спохватам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Сям’я == [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of Philippe Rubens, the Artist's Brother.jpeg|значак|Партрэт Філіпа Рубэнса — брата мастака, блізу 1610—1611, алей па дубе, 68,5 × 53,5 см. [[Дэтройцкі інстытут мастацтваў]].]] Рубэнс быў ніцым ува ўсім, што тычылася ягонага прыватнага жыцьця. Не захавалася ягонага ліставаньня з жонкай, дзеці згадваліся вельмі рэдка і толькі ў кантэксьце гуманітарных зацікаўленасьцяў. Пра сапраўдныя пачуцьці мастака да ягоных блізкіх можна меркаваць толькі паводле шматлікіх графічных і маляўнічых партрэтах. Адзіным чалавекам, да якога Рубэнс меў абсалютны давер, быў старэйшы брат Філіп. Лісты Пітэра Паўля да яго не захаваліся, але засталіся лісты старэйшага брата да малодшага. Зь іх вынікае, што Філіп хутка выявіў маштаб генія Рубэнса-малодшага і ўсяляк імкнуўся яму дапамагаць. Па сьмерці Філіпа ў 1611 годзе Пітэр Паўль уладкаваў яму пышныя пахаваньні, што было звычайнай завядзёнкай у іхным сацыяльным коле. Яны каштавалі Рубэнсу ў 133 флярыны. Дзеля параўнаньня, сям’я Філіпа — жонка, два дзіця і два служкі — трацілі на сваё ўтрыманьне прыкладна 400 флярынаў на год{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|183}}. У мастака было восем дзяцей, тры зь іх нарадзіліся ў шлюбе з Ізабэлай, і пяцёра ў шлюбе з Элен. Ягонае малодшае дзіця нарадзілася праз восем месяцаў пасьля ягонай сьмерці. Шмат хто з нашчадкаў абраліся шлюбам з важнымі шляхецкімі сем’ямі Антвэрпэну. === Першы шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens 092.jpg|значак|зьлева|Партрэт Ізабэлі Брант, блізу 1624 году, палатно, алей. 86 × 62 см. [[Уфіцы]], [[Флярэнцыя]].]] У шлюбе з Ізабэляй Брант у Рубэнса было тры дзіця. Дачка Кляра-Сэрэна нарадзілася ў 1611 годзе і памерла ў веку 12-ці гадоў ад хваробы. Незадоўга да сьмерці Рубэнс зрабіў ейны партрэт. [[Альбэрт Рубэнс]] нарадзіўся толькі праз 7 гадоў пасьля жаніцьбы і быў названы ў гонар найвышэйшага патрона і хроснага бацькі — эрцгерцага Альбрэхта. Мусібыць, ён быў улюбёным дзіцём, бо адзіным з усіх дзяцей Пітэра Паўля ўганараваўся згадваньня ў ліставаньні. Бацька аддаў яго на выхаваньне манахам-аўгустынцам і, набыць, меў вялікія пляны на яго. Ён пісаў [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|дэ Пэйрэску]], што 12-гадовы сын няблага пасьпявае ў грэцкай літаратуры. Агулам лёс Альбэрта Рубэнса больш нагадваў лёс ягонага дзядзькі Філіпа — ён не захапляўся малярствам (як і ўсе астатнія нашчадкі Рубэнса), зьдзейсьніў вандраваньне ў Італію ў 1634 годзе. Жанаты ён быў з дачкой Дэадата дэль Монтэ — першага студэнта свайго бацькі. Незадоўга да сьмерці свайго бацькі Альбэрт заняў ягонае месца ў Таемнай радзе ў Брусэлі. Ён сканаў у 1657 годзе, а ягоны сын — унук мастака — памёр, скусаны шалёным сабакам. Засталося некалькі палотнаў з выявай Альбэрта. Трэцяе дзіцё — Нікляс Рубэнс — нарадзіўся ў 1618 годзе і таксама стаў героем партрэтаў свайго бацькі. Назвалі яго таксама ў гонар хроснага — генуэскага банкіра Нікалі Палявічыні. Нікляс рана атрымаў шляхецкі тытул і памёр яшчэ раней свайго старэйшага брата ў веку 37 гадоў, пакінуўшы семярых дзяцей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|182—183}}. Ізабэля Брант памерла ў 1626 году, пасьля хваробы на чуму. Першым, хто адгукнуўся на страту Рубэнса, быў граф-герцаг Аліварэс, што зрабіў у лісьце ад 8 жніўня 1626 году. Рубэнс пахаваў жонку ля маці і ўпрыгожыў надмагільле выявай Багародзіцы зь немаўлём і эпітафіяй уласнага складаньня. У лістападзе, зрабіўшы кароткую вандроўку ў Парыж, Рубэнс выправіўся ўручаць прададзены Бэкінггэму мастацкі збор. Па сьмерці жонкі мастак больш пачаў займацца палітыкай чым мастацтвам. === Другі шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens and workshop 001 colour version 01.jpg|значак|Партрэт Элен Фурман, 1630-я гады, алей па дрэве. 96 × 86 см. [[Маўрыцгёйс]], [[Гаага]].]] Адразу ж па вяртаньні з Ангельшчыны Рубэнс зрабіў прапанову [[Элен Фурман]], зь якой узяў шлюб 6 сьнежня 1630 году. Дзеля гэтага яму давялося зьвярнуцца да эрцгерцагіні за дазволам адсьвяткаваць вясельле ў час [[Піліпаўка|Піліпаўкі]]. Пра сваю пастанову ён шчыра пісаў абату Пэйрэску праз чатыры гады: {| | {{пачатак цытаты}} Я надумаў ізноў жаніцца, таму што не пачуваўся сасьпелым для ўстрыманьня і бясшлюбнасьці; зрэшты, калі справядліва ставіць на першае месца зьмярцвеньне цела, ''{{comment|fruimur licita voluptate cum grationem actione|мы з падзякай карыстаемся дазволенай асалодай}}''. Я ўзяў маладую жонку, дачку сумленных мяшчанаў, хоць мяне з усіх бакоў імкнуліся пераканаць зрабіць выбар пры двары; але я спалохаўся ''{{comment|commune illud nobllitatis malum superbiam praesertim in illo sexu|звычайнай заганы шляхты — ганарыстасьці, асабліва ўласьцівай гэтай плоці}}''. Я хацеў мець жонку, якая б не чырванела, бачачы, што я бяруся за пэндзьлі, і, сказаць на праўду, было б цяжка страціць каштоўны скарб свабоды ў абмен на пацалункі старой{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|265}}. {{канец цытаты}} |} Рубэнсу было 53 гады, а ягонай жонцы — 16, то бок яна была аднаго веку з сынам Альбэртам. Элен даводзілася пляменьніцай ягонай першай жонкі. Ейная сястра — Кляра Брант — пайшла за гандляра дыванамі і абівальніка Даніеля Фурмана. Элен была дзясятым дзіцём, і Рубэнс упершыню зрабіў ейны партрэт, калі тая была ў веку 11-ці гадоў, для палатна ''«Выхаваньне Багародзіцы»''. Зрэшты, зь ейнай старэйшай сястры Сусанны ён зрабіў 7 партрэтаў — больш, чым з Ізабэлі Брант{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|297}}. У якасьці вясельных падарункаў Элен атрымала ад Рубэнса пяць залатых цэпаў, у тым ліку два з дыямэнтамі, тры нізкі пэрлаў, дыямэнтавыя каралі, такія ж завушніцы, залатыя і эмалевыя гузікі, гаманец з залатымі манэтамі і мноства дарагіх убораў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|313}}. Гуманіст [[Ян Каспар Гевартс]] — сам прыхільнік прыгажосьці Элен — на шлюб Рубэнса прысьвяціў доўгую паэму лацінскай мовай. Як адзначаў Лазараў, другі шлюб насыціла жыцьцё Рубэнса зусім новым зьместам. Адналюб паводле сваёй прыроды, Рубэнс вёў у Італіі і ва ўдаўстве цнатлівае жыцьцё, ніколі не займаўся баламуцтвам і не заводзіў раманы, а, быўшы тэмпэрамэнтным чалавекам, звонку быў надзвычай стрыманы. Свае інтымныя перажываньні ён пераўтвараў на каштоўнасьці эстэтычнага парадку. Рубэнс пачаў больш ствараць «для сябе», робячы з жонкі дзясяткі замалёвак і партрэтаў, прытым высокага эратычнага стылю (''«Падножка»'' і ''«Кажушок»''){{Зноска|Письма|1933|Письма|34—36}}. Ніна Дзьмітрыева нават сьцьвярджала, што люўрскі партрэт Элен Фурман «уражае лёгкасьцю і сьвежасьцю пэндзьля: здаецца, ён мог бы быць напісаны [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуарам]]»{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|132}}. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] 7dsngtlfb8l3q8oh6ju1a1yebi8ju6c 2679349 2679325 2026-07-16T20:30:29Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Пітэр_Паўль_Рубенс?oldid=5156186 2679349 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585, Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}. 1597. Алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала на спохваты ўдушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі шпалераў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|шпалеры з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонак=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага спохвату [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым спохватам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Сям’я == [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of Philippe Rubens, the Artist's Brother.jpeg|значак|Партрэт Філіпа Рубэнса — брата мастака, блізу 1610—1611, алей па дубе, 68,5 × 53,5 см. [[Дэтройцкі інстытут мастацтваў]].]] Рубэнс быў ніцым ува ўсім, што тычылася ягонага прыватнага жыцьця. Не захавалася ягонага ліставаньня з жонкай, дзеці згадваліся вельмі рэдка і толькі ў кантэксьце гуманітарных зацікаўленасьцяў. Пра сапраўдныя пачуцьці мастака да ягоных блізкіх можна меркаваць толькі паводле шматлікіх графічных і маляўнічых партрэтах. Адзіным чалавекам, да якога Рубэнс меў абсалютны давер, быў старэйшы брат Філіп. Лісты Пітэра Паўля да яго не захаваліся, але засталіся лісты старэйшага брата да малодшага. Зь іх вынікае, што Філіп хутка выявіў маштаб генія Рубэнса-малодшага і ўсяляк імкнуўся яму дапамагаць. Па сьмерці Філіпа ў 1611 годзе Пітэр Паўль уладкаваў яму пышныя пахаваньні, што было звычайнай завядзёнкай у іхным сацыяльным коле. Яны каштавалі Рубэнсу ў 133 флярыны. Дзеля параўнаньня, сям’я Філіпа — жонка, два дзіця і два служкі — трацілі на сваё ўтрыманьне прыкладна 400 флярынаў на год{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|183}}. У мастака было восем дзяцей, тры зь іх нарадзіліся ў шлюбе з Ізабэлай, і пяцёра ў шлюбе з Элен. Ягонае малодшае дзіця нарадзілася праз восем месяцаў пасьля ягонай сьмерці. Шмат хто з нашчадкаў абраліся шлюбам з важнымі шляхецкімі сем’ямі Антвэрпэну. === Першы шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens 092.jpg|значак|зьлева|Партрэт Ізабэлі Брант, блізу 1624 году, палатно, алей. 86 × 62 см. [[Уфіцы]], [[Флярэнцыя]].]] У шлюбе з Ізабэляй Брант у Рубэнса было тры дзіця. Дачка Кляра-Сэрэна нарадзілася ў 1611 годзе і памерла ў веку 12-ці гадоў ад хваробы. Незадоўга да сьмерці Рубэнс зрабіў ейны партрэт. [[Альбэрт Рубэнс]] нарадзіўся толькі праз 7 гадоў пасьля жаніцьбы і быў названы ў гонар найвышэйшага патрона і хроснага бацькі — эрцгерцага Альбрэхта. Мусібыць, ён быў улюбёным дзіцём, бо адзіным з усіх дзяцей Пітэра Паўля ўганараваўся згадваньня ў ліставаньні. Бацька аддаў яго на выхаваньне манахам-аўгустынцам і, набыць, меў вялікія пляны на яго. Ён пісаў [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|дэ Пэйрэску]], што 12-гадовы сын няблага пасьпявае ў грэцкай літаратуры. Агулам лёс Альбэрта Рубэнса больш нагадваў лёс ягонага дзядзькі Філіпа — ён не захапляўся малярствам (як і ўсе астатнія нашчадкі Рубэнса), зьдзейсьніў вандраваньне ў Італію ў 1634 годзе. Жанаты ён быў з дачкой Дэадата дэль Монтэ — першага студэнта свайго бацькі. Незадоўга да сьмерці свайго бацькі Альбэрт заняў ягонае месца ў Таемнай радзе ў Брусэлі. Ён сканаў у 1657 годзе, а ягоны сын — унук мастака — памёр, скусаны шалёным сабакам. Засталося некалькі палотнаў з выявай Альбэрта. Трэцяе дзіцё — Нікляс Рубэнс — нарадзіўся ў 1618 годзе і таксама стаў героем партрэтаў свайго бацькі. Назвалі яго таксама ў гонар хроснага — генуэскага банкіра Нікалі Палявічыні. Нікляс рана атрымаў шляхецкі тытул і памёр яшчэ раней свайго старэйшага брата ў веку 37 гадоў, пакінуўшы семярых дзяцей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|182—183}}. Ізабэля Брант памерла ў 1626 году, пасьля хваробы на чуму. Першым, хто адгукнуўся на страту Рубэнса, быў граф-герцаг Аліварэс, што зрабіў у лісьце ад 8 жніўня 1626 году. Рубэнс пахаваў жонку ля маці і ўпрыгожыў надмагільле выявай Багародзіцы зь немаўлём і эпітафіяй уласнага складаньня. У лістападзе, зрабіўшы кароткую вандроўку ў Парыж, Рубэнс выправіўся ўручаць прададзены Бэкінггэму мастацкі збор. Па сьмерці жонкі мастак больш пачаў займацца палітыкай чым мастацтвам. === Другі шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens and workshop 001 colour version 01.jpg|значак|Партрэт Элен Фурман, 1630-я гады, алей па дрэве. 96 × 86 см. [[Маўрыцгёйс]], [[Гаага]].]] Адразу ж па вяртаньні з Ангельшчыны Рубэнс зрабіў прапанову [[Элен Фурман]], зь якой узяў шлюб 6 сьнежня 1630 году. Дзеля гэтага яму давялося зьвярнуцца да эрцгерцагіні за дазволам адсьвяткаваць вясельле ў час [[Піліпаўка|Піліпаўкі]]. Пра сваю пастанову ён шчыра пісаў абату Пэйрэску праз чатыры гады: {| | {{пачатак цытаты}} Я надумаў ізноў жаніцца, таму што не пачуваўся сасьпелым для ўстрыманьня і бясшлюбнасьці; зрэшты, калі справядліва ставіць на першае месца зьмярцвеньне цела, ''{{comment|fruimur licita voluptate cum grationem actione|мы з падзякай карыстаемся дазволенай асалодай}}''. Я ўзяў маладую жонку, дачку сумленных мяшчанаў, хоць мяне з усіх бакоў імкнуліся пераканаць зрабіць выбар пры двары; але я спалохаўся ''{{comment|commune illud nobllitatis malum superbiam praesertim in illo sexu|звычайнай заганы шляхты — ганарыстасьці, асабліва ўласьцівай гэтай плоці}}''. Я хацеў мець жонку, якая б не чырванела, бачачы, што я бяруся за пэндзьлі, і, сказаць на праўду, было б цяжка страціць каштоўны скарб свабоды ў абмен на пацалункі старой{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|265}}. {{канец цытаты}} |} Рубэнсу было 53 гады, а ягонай жонцы — 16, то бок яна была аднаго веку з сынам Альбэртам. Элен даводзілася пляменьніцай ягонай першай жонкі. Ейная сястра — Кляра Брант — пайшла за гандляра дыванамі і абівальніка Даніеля Фурмана. Элен была дзясятым дзіцём, і Рубэнс упершыню зрабіў ейны партрэт, калі тая была ў веку 11-ці гадоў, для палатна ''«Выхаваньне Багародзіцы»''. Зрэшты, зь ейнай старэйшай сястры Сусанны ён зрабіў 7 партрэтаў — больш, чым з Ізабэлі Брант{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|297}}. У якасьці вясельных падарункаў Элен атрымала ад Рубэнса пяць залатых цэпаў, у тым ліку два з дыямэнтамі, тры нізкі пэрлаў, дыямэнтавыя каралі, такія ж завушніцы, залатыя і эмалевыя гузікі, гаманец з залатымі манэтамі і мноства дарагіх убораў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|313}}. Гуманіст [[Ян Каспар Гевартс]] — сам прыхільнік прыгажосьці Элен — на шлюб Рубэнса прысьвяціў доўгую паэму лацінскай мовай. Як адзначаў Лазараў, другі шлюб насыціла жыцьцё Рубэнса зусім новым зьместам. Адналюб паводле сваёй прыроды, Рубэнс вёў у Італіі і ва ўдаўстве цнатлівае жыцьцё, ніколі не займаўся баламуцтвам і не заводзіў раманы, а, быўшы тэмпэрамэнтным чалавекам, звонку быў надзвычай стрыманы. Свае інтымныя перажываньні ён пераўтвараў на каштоўнасьці эстэтычнага парадку. Рубэнс пачаў больш ствараць «для сябе», робячы з жонкі дзясяткі замалёвак і партрэтаў, прытым высокага эратычнага стылю (''«Падножка»'' і ''«Кажушок»''){{Зноска|Письма|1933|Письма|34—36}}. Ніна Дзьмітрыева нават сьцьвярджала, што люўрскі партрэт Элен Фурман «уражае лёгкасьцю і сьвежасьцю пэндзьля: здаецца, ён мог бы быць напісаны [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуарам]]»{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|132}}. == Творчасьць і стыль == === Рубэнсава тэхніка === Паводле Іны Прус, жывапісу Рубэнса ўласьцівая асаблівая лёгкасьць. Пераходы сьвятла й ценяў ледзь бачныя, пры гэтым цені лёгкія й халодныя паводле тону. Рубэнс выкарыстоўваў белы гладкі грунт і паводле старой нідэрляндзкай традыцыі пісаў на паліраванай дошцы, дзякуючы чаму надаваў колеру асаблівую інтэнсіўнасьць, а маляўнічы пляст утвараў гладкую эмалевую паверхню. Рубэнс накладаў фарбу вадкімі празрыстымі плястамі, празь якія прасьвечваў падмалёўку ці тон грунту{{Зноска|Прусс|1974|Прусс|170}}. Колеравая гама Рубэнсавай палітры была ўзноўленая ў 1847 годзе генцкім мастаком Жанам-Сымонам Рэнье. Яна не адрозьнівалася багацьцем — усе карціны Рубэнса былі напісаныя [[валавянае бяліла|валавянымі бяліламі]], [[вохра|жоўтай вохрай]], [[ляк]]авай [[крап|марэнай]], [[ультрамарына]]й і карычневай смалой, часам выкарыстоўвалася [[цынобра]] й [[сажа]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|147}}. Рубэнс не выкарыстоўваў непразрыстых ценяў, а пераходы паміж сьвятлом і ценем не рабіў рэзкімі, усё было мастацка абагульнена й даведзена ў сьветла-каляровай гармоніі. Для Рубэнса характэрна пісьмо доўгімі, хвалістымі мазкамі, якія ідуць паводле формы, што асабліва бачна пры выяве пасмаў валасоў, напісаных адным рухам пэндзбля. Паводле Ніны Дзьмітрыевай, Рубэнс быў адным з мастакоў, якога варта ўспрымаць у арыгінале, а не ў рэпрадукцыі. На ейную думку, яго даволі грузныя кампазыцыі й грузныя целы ў арыгінале такімі не падаюцца, бо выглядаюць лёгкімі, біццам маюць пэўную грацыю{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|127}}. === Аголенае цела й праблема партрэта === [[Файл:Peter Paul Rubens - De drie Gratiën (Prado, Madrid).jpg|значак|''«[[Тры грацыі (Рубэнс)|Тры грацыі]]»'', блізу 1635 году, палатно, алей, 221 × 181 см. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Малюючы чалавечыя фігуры, Рубэнс распрацаваў уласны падыход. Мужчыны на ягоных карцінах заўсёды дужыя, нават пакутнікі, статус якіх бачны толькі празь зьбялеласьць скуры. Мужчынскія фігуры Рубэнса заўсёды падцягнутыя, шыракаплечыя, з мацаванымі цягліцамі рук і ног. Наадварот, жанчыны вылучаюцца скрайняй друзласьцю формаў. У трактаце «Тэорыя чалавечай фігуры», што прыпісваецца Рубэнсу, сьцьвярджаецца, што базавым элемэнтам жаночай фігуры ёсьць кола. Сапраўды, у жаночых выявах Рубэнса ў кола ўпісаныя лініі жывата, сьцёгнаў і лытак. Зрэшты, гэтае правіла ня дзеіць пры выяве грудзей. Лекурэ сьцьвярджала, што «ствараецца ўражаньне, нібыта пры працы над жаночай фігурай Рубэнс назаўсёды забараніў сабе выкарыстоўваць кут»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. Своеасаблівасьць жаночых выяваў Рубэнса такая, што [[Кенэт Макензі Кларк|Кенэт Кларк]] падкрэсьліваў у сваёй манаграфіі пра галізну ў мастацтве, складзеную ў 1956 годзе, што нават у асяродзьдзі мастацкіх крытыкаў уважаецца за прыкмету добрага густу крытыкаваць Рубэнса як «мастака, які пісаў тоўстых голых бабаў» і, больш за тое, ужываць вызначэньне «вульгарны»{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|164}}. Празь дзесяцігодзьдзе Ўэджўуд адзначала, што, відаць, Рубэнс лепш, чым які-небудзь іншы маляр у гісторыі мастацтва дасягнуў майстэрства ў выяве жывога цела. Толькі [[Тыцыян]] зь ягоных папярэднікаў і [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] з наступнікаў здолелі параўнацца зь ім у выяве жаночых формаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|152}}. На думку Кларка, рубэнсавае багацьце на выявы цела можна зразумець, толькі ўлічваючы, што ён быў найвялікшым рэлігійным мастаком свайго часу{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|165}}. У якасьці прыкладу ён даводзіў карціну ''«Тры грацыі»'', адзначаючы, што пышнасьць гэтых фігураў — ня што іншае, як гімн падзякі за багацьце зямных дабротаў, увасабляючы «шчырае рэлігійнае пачуцьцё, якое ўвасабляюць снапы пшаніцы й горкі гарбузоў, якія ўпрыгожваюць вясковую царкву ў час сьвята ўраджаю». Рубэнсавыя жанчыны ёсьць часткай гэтай прыроды, то бок мастак мае больш аптымістычны погляд на прыроду, чым антычны. Больш за тое, у сьветапоглядзе Рубэнса вера Хрыстова й сюжэт трыюмфу Эўхарыстыі былі цалкам сумяшчальныя зь верай у прыродны парадак рэчаў і цэласьць усёй сьветабудовы. Іншымі словамі, сьвет мог быць спасьцігнуты шляхам пэрсаніфікацыі, а чалавек адчуваў у сабе беспасярэдняе дачыненьне да сусьветных працэсаў{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|166}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Perseus and Andromeda (Hermitage Museum).jpg|значак|зьлева|'' «[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'', блізу 1622 году, алей, палатно, 99,5 × 139 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Рубэнсавыя аголеныя целы былі вынікам велізарнай аналітычнай працы. Мастак распрацаваў мэтад, які апасьля трапіў у арсэнал усіх акадэмічных вучэльняў жывапісу, бо ён маляваў антычныя статуі й капіяваў працы папярэднікаў, пакуль цалкам не засвоіў ідэал завершанасьці формы. Далей, працуючы з натуры, ён падначальваў рэальныя бачныя формы канону, захаванаму ў памяці. З гэтае прычыны досыць складана вызначыць, адкуль запазычаныя выявы. Прыкладам, у палатне ''«Вэнэра, Бахус і Арэя»'' пастава Арэі запазычаная ў прыселай Афрадыты Дайдальса, а Вэнэра, напэўна, узыходзіць да Леды Мікелянджэлё. Гэтая карціна, з рэльефнай прапрацоўкай фігураў, уважаецца за адную з самых прыналежных да [[клясыцызм]]у{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|167}}. У барочнай кампазыцыі ''«[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'' з збору Эрмітажу фігура Андрамэды ўзыходзіць да адной з антычных статуяў Вэнэры Цнатлівай. Прататыпам, мажліва, паслужыла копія [[Афрадыта Кнідзкая|Афрадыты Кнідзкай]] [[Праксытэль|Праксытэля]] ў замалёўцы Рубэнса, што захавалася толькі ў копіі{{Зноска|БабинаГрицай|2005|Бабина і Грицай|339}}. Паводле Кларка, веліч Рубэнса выяўлялася ў тым, што ён разумеў момант, калі можна адмовіцца ад строгага канона клясычнай формы{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|168}}, а Ўэджўуд на прыкладзе карціны ''«Тры грацыі»'' таксама дэманстравала, як Рубэнс трансфармаваў стандартную форму й паставу антычных скульптураў дзеля сваіх уласных мэтаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|158}}. Рубэнс, як і майстры эпохі Адраджэньня, імкнуўся надаць фігурам паўнаважкую матэрыяльнасьць. Мастакі Адраджэньня дзеля гэтага спрабавалі рэалізаваць замкнёную форму, што мела ідэальную закончанасьць сфэры ці цыліндра. Рубэнс дамагаўся аналягічнага эфэкту з дапамогай перакрыўных адная адную лініяў і ляпеньня заключаных у іх формаў. Кларк пісаў, што «нават калі б ён ня меў натуральнай цягі да тоўстых жанчынаў, ён лічыў бы змаршчкі пухлага цела патрэбнымі дзеля ляпеньня формы». Рубэнс выяўляў рух у зморшчынах і змаршчках нацягнутай ці паслабленай скуры{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|169—170}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The toilet of Venus.jpg|значак|''«Вэнэра перад люстэркам»'', у час 1612—1615 гадоў, алей па дрэве, 124 × 98 см, [[Калекцыя Ліхтэнштайнаў]], [[Вена]].]] Асаблівасьцю Рубэнса-асобы й Рубэнса-мастака была ягоная нялюбасьць да партрэтаў. Калі ён згаджаўся на замову, яму пазавалі неадменна прадстаўнікі найвышэйшай арыстакратыі, як гэта было ў Генуі зь Сьпінолямі й Дорыя, а таксама герцагам Брабанту й антвэрпэнскімі буржуа. Зазвычай, партрэт быў толькі пачаткам вялікай замовы, прыкладам, дзеля аздабленьня выявамі палацаў ці надмагільляў. Згаджаючыся пісаць партрэт, Рубэнс не хаваў, што робіць чалавеку вялікую ласку. Парадоксам на гэтым тле ёсьць тое, што ў сюжэтных палотнах, што ствараліся брыгадным мэтадам у ягонай майстэрні, Рубэнс аддаваў перавагу пісаць менавіта твары{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|161}}. Тым ня менш, Рубэнс рабіў графічныя й маляўнічыя партрэты сваякоў ці людзей, якія выклікалі ў яго сымпатыю. Прыкладам была будучая цешча ягонага сына Сусанна Фурман Рубэнс, якую ён, пачынаючы з 1620 году, пісаў шэсьць разоў, нават часьцей, чым сваіх жонак{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|162}}. Кларк пісаў, што пытаньне пра партрэт яшчэ больш ускладняецца пры працы ў [[Ню (мастацтва)|жанры ню]]. У любой канцэпцыі галізны вырашальным ёсьць характар галавы, што вянчае цела, што справядліва нават для клясычных статуяў, у якіх выраз твараў зьведзены да мінімуму. У выпадку з аголенай фігурай твар застаецца падначаленым элемэнтам цэлага, але ён не павінен застацца незаўважаным. Для Рубэнса — як і для кожнага выдатнага майстра — выхадам было стварэньне тыпу, і для выявы жаночага голага цела ён зрабіў тое ж, што Мікелянджэлё — для мужчынскага. Паводле Кларка, «ён гэтак жа поўна рэалізаваў выразныя магчымасьці жаночай галізны, што на працягу ўсяго наступнага стагодзьдзя мастакі, якія не былі рабамі [[акадэмізм]]у, глядзелі на яго вачамі Рубэнса, малюючы пышныя целы жамчужнага колеру». Асабліва гэта тычылася францускага мастацтва, пры гэтым рубэнсава пачуцьцё колеру й фактуры скуры было рэалізавана ў творчасьці [[Антуан Вато|Антуана Вато]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|171—173}}, а распрацаваны Рубэнсам тып знайшоў адлюстраваньне ў працах [[Франсуа Бушэ]] й [[Жан-Анарэ Фраганар|Жана-Анарэ Фраганара]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|178}}. Цнатлівы Рубэнс аніколі не працаваў з аголенымі натуршчыцамі ў сябе ў майстэрні й з натуры пісаў толькі твары. Паміж будовай целаў і выразам твараў на ягоных карцінах існуюць вядомыя паралелі, якія можна вытлумачыць толькі ўяўленьнямі майстра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|166}}. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Бабина Н.П., Грицай Н.И.|загаловак=Фламандская живопись XVII—XVIII веков. Каталог коллекции|месца=Санкт-Пецярбург|выдавецтва=Издательство Государственного Эрмитажа|год=2005|isbn=5-93572-130-9|старонак=584|ref=БабинаГрицай}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар= Кларк К.|загаловак= Нагота в искусстве: исследование идеальной формы |адказны= Пер. с англ.: М. В. Куренной и др.|месца= Санкт-Пецярбург|выдавецтва= Азбука-классика|год= 2004|isbn=5-352-00580-1|старонак=480|ref=Кларк}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} * {{кніга|аўтар=Прусс И.|загаловак=Малая история искусств. Западноевропейское искусство XVII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|год=1974|старонак=384|ref=Прусс}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] hhpzo34ep58izgksur43w88tjobrnca 2679357 2679349 2026-07-16T21:33:11Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Пітэр_Паўль_Рубенс?oldid=5156186 2679357 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585, Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}. 1597. Алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала на спохваты ўдушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі шпалераў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|шпалеры з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонак=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага спохвату [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым спохватам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Сям’я == [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of Philippe Rubens, the Artist's Brother.jpeg|значак|Партрэт Філіпа Рубэнса — брата мастака, блізу 1610—1611, алей па дубе, 68,5 × 53,5 см. [[Дэтройцкі інстытут мастацтваў]].]] Рубэнс быў ніцым ува ўсім, што тычылася ягонага прыватнага жыцьця. Не захавалася ягонага ліставаньня з жонкай, дзеці згадваліся вельмі рэдка і толькі ў кантэксьце гуманітарных зацікаўленасьцяў. Пра сапраўдныя пачуцьці мастака да ягоных блізкіх можна меркаваць толькі паводле шматлікіх графічных і маляўнічых партрэтах. Адзіным чалавекам, да якога Рубэнс меў абсалютны давер, быў старэйшы брат Філіп. Лісты Пітэра Паўля да яго не захаваліся, але засталіся лісты старэйшага брата да малодшага. Зь іх вынікае, што Філіп хутка выявіў маштаб генія Рубэнса-малодшага і ўсяляк імкнуўся яму дапамагаць. Па сьмерці Філіпа ў 1611 годзе Пітэр Паўль уладкаваў яму пышныя пахаваньні, што было звычайнай завядзёнкай у іхным сацыяльным коле. Яны каштавалі Рубэнсу ў 133 флярыны. Дзеля параўнаньня, сям’я Філіпа — жонка, два дзіця і два служкі — трацілі на сваё ўтрыманьне прыкладна 400 флярынаў на год{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|183}}. У мастака было восем дзяцей, тры зь іх нарадзіліся ў шлюбе з Ізабэлай, і пяцёра ў шлюбе з Элен. Ягонае малодшае дзіця нарадзілася праз восем месяцаў пасьля ягонай сьмерці. Шмат хто з нашчадкаў абраліся шлюбам з важнымі шляхецкімі сем’ямі Антвэрпэну. === Першы шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens 092.jpg|значак|зьлева|Партрэт Ізабэлі Брант, блізу 1624 году, палатно, алей. 86 × 62 см. [[Уфіцы]], [[Флярэнцыя]].]] У шлюбе з Ізабэляй Брант у Рубэнса было тры дзіця. Дачка Кляра-Сэрэна нарадзілася ў 1611 годзе і памерла ў веку 12-ці гадоў ад хваробы. Незадоўга да сьмерці Рубэнс зрабіў ейны партрэт. [[Альбэрт Рубэнс]] нарадзіўся толькі праз 7 гадоў пасьля жаніцьбы і быў названы ў гонар найвышэйшага патрона і хроснага бацькі — эрцгерцага Альбрэхта. Мусібыць, ён быў улюбёным дзіцём, бо адзіным з усіх дзяцей Пітэра Паўля ўганараваўся згадваньня ў ліставаньні. Бацька аддаў яго на выхаваньне манахам-аўгустынцам і, набыць, меў вялікія пляны на яго. Ён пісаў [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|дэ Пэйрэску]], што 12-гадовы сын няблага пасьпявае ў грэцкай літаратуры. Агулам лёс Альбэрта Рубэнса больш нагадваў лёс ягонага дзядзькі Філіпа — ён не захапляўся малярствам (як і ўсе астатнія нашчадкі Рубэнса), зьдзейсьніў вандраваньне ў Італію ў 1634 годзе. Жанаты ён быў з дачкой Дэадата дэль Монтэ — першага студэнта свайго бацькі. Незадоўга да сьмерці свайго бацькі Альбэрт заняў ягонае месца ў Таемнай радзе ў Брусэлі. Ён сканаў у 1657 годзе, а ягоны сын — унук мастака — памёр, скусаны шалёным сабакам. Засталося некалькі палотнаў з выявай Альбэрта. Трэцяе дзіцё — Нікляс Рубэнс — нарадзіўся ў 1618 годзе і таксама стаў героем партрэтаў свайго бацькі. Назвалі яго таксама ў гонар хроснага — генуэскага банкіра Нікалі Палявічыні. Нікляс рана атрымаў шляхецкі тытул і памёр яшчэ раней свайго старэйшага брата ў веку 37 гадоў, пакінуўшы семярых дзяцей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|182—183}}. Ізабэля Брант памерла ў 1626 году, пасьля хваробы на чуму. Першым, хто адгукнуўся на страту Рубэнса, быў граф-герцаг Аліварэс, што зрабіў у лісьце ад 8 жніўня 1626 году. Рубэнс пахаваў жонку ля маці і ўпрыгожыў надмагільле выявай Багародзіцы зь немаўлём і эпітафіяй уласнага складаньня. У лістападзе, зрабіўшы кароткую вандроўку ў Парыж, Рубэнс выправіўся ўручаць прададзены Бэкінггэму мастацкі збор. Па сьмерці жонкі мастак больш пачаў займацца палітыкай чым мастацтвам. === Другі шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens and workshop 001 colour version 01.jpg|значак|Партрэт Элен Фурман, 1630-я гады, алей па дрэве. 96 × 86 см. [[Маўрыцгёйс]], [[Гаага]].]] Адразу ж па вяртаньні з Ангельшчыны Рубэнс зрабіў прапанову [[Элен Фурман]], зь якой узяў шлюб 6 сьнежня 1630 году. Дзеля гэтага яму давялося зьвярнуцца да эрцгерцагіні за дазволам адсьвяткаваць вясельле ў час [[Піліпаўка|Піліпаўкі]]. Пра сваю пастанову ён шчыра пісаў абату Пэйрэску праз чатыры гады: {| | {{пачатак цытаты}} Я надумаў ізноў жаніцца, таму што не пачуваўся сасьпелым для ўстрыманьня і бясшлюбнасьці; зрэшты, калі справядліва ставіць на першае месца зьмярцвеньне цела, ''{{comment|fruimur licita voluptate cum grationem actione|мы з падзякай карыстаемся дазволенай асалодай}}''. Я ўзяў маладую жонку, дачку сумленных мяшчанаў, хоць мяне з усіх бакоў імкнуліся пераканаць зрабіць выбар пры двары; але я спалохаўся ''{{comment|commune illud nobllitatis malum superbiam praesertim in illo sexu|звычайнай заганы шляхты — ганарыстасьці, асабліва ўласьцівай гэтай плоці}}''. Я хацеў мець жонку, якая б не чырванела, бачачы, што я бяруся за пэндзьлі, і, сказаць на праўду, было б цяжка страціць каштоўны скарб свабоды ў абмен на пацалункі старой{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|265}}. {{канец цытаты}} |} Рубэнсу было 53 гады, а ягонай жонцы — 16, то бок яна была аднаго веку з сынам Альбэртам. Элен даводзілася пляменьніцай ягонай першай жонкі. Ейная сястра — Кляра Брант — пайшла за гандляра дыванамі і абівальніка Даніеля Фурмана. Элен была дзясятым дзіцём, і Рубэнс упершыню зрабіў ейны партрэт, калі тая была ў веку 11-ці гадоў, для палатна ''«Выхаваньне Багародзіцы»''. Зрэшты, зь ейнай старэйшай сястры Сусанны ён зрабіў 7 партрэтаў — больш, чым з Ізабэлі Брант{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|297}}. У якасьці вясельных падарункаў Элен атрымала ад Рубэнса пяць залатых цэпаў, у тым ліку два з дыямэнтамі, тры нізкі пэрлаў, дыямэнтавыя каралі, такія ж завушніцы, залатыя і эмалевыя гузікі, гаманец з залатымі манэтамі і мноства дарагіх убораў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|313}}. Гуманіст [[Ян Каспар Гевартс]] — сам прыхільнік прыгажосьці Элен — на шлюб Рубэнса прысьвяціў доўгую паэму лацінскай мовай. Як адзначаў Лазараў, другі шлюб насыціла жыцьцё Рубэнса зусім новым зьместам. Адналюб паводле сваёй прыроды, Рубэнс вёў у Італіі і ва ўдаўстве цнатлівае жыцьцё, ніколі не займаўся баламуцтвам і не заводзіў раманы, а, быўшы тэмпэрамэнтным чалавекам, звонку быў надзвычай стрыманы. Свае інтымныя перажываньні ён пераўтвараў на каштоўнасьці эстэтычнага парадку. Рубэнс пачаў больш ствараць «для сябе», робячы з жонкі дзясяткі замалёвак і партрэтаў, прытым высокага эратычнага стылю (''«Падножка»'' і ''«Кажушок»''){{Зноска|Письма|1933|Письма|34—36}}. Ніна Дзьмітрыева нават сьцьвярджала, што люўрскі партрэт Элен Фурман «уражае лёгкасьцю і сьвежасьцю пэндзьля: здаецца, ён мог бы быць напісаны [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуарам]]»{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|132}}. == Творчасьць і стыль == === Рубэнсава тэхніка === Паводле Іны Прус, жывапісу Рубэнса ўласьцівая асаблівая лёгкасьць. Пераходы сьвятла й ценяў ледзь бачныя, пры гэтым цені лёгкія й халодныя паводле тону. Рубэнс выкарыстоўваў белы гладкі грунт і паводле старой нідэрляндзкай традыцыі пісаў на паліраванай дошцы, дзякуючы чаму надаваў колеру асаблівую інтэнсіўнасьць, а маляўнічы пляст утвараў гладкую эмалевую паверхню. Рубэнс накладаў фарбу вадкімі празрыстымі плястамі, празь якія прасьвечваў падмалёўку ці тон грунту{{Зноска|Прусс|1974|Прусс|170}}. Колеравая гама Рубэнсавай палітры была ўзноўленая ў 1847 годзе генцкім мастаком Жанам-Сымонам Рэнье. Яна не адрозьнівалася багацьцем — усе карціны Рубэнса былі напісаныя [[валавянае бяліла|валавянымі бяліламі]], [[вохра|жоўтай вохрай]], [[ляк]]авай [[крап|марэнай]], [[ультрамарына]]й і карычневай смалой, часам выкарыстоўвалася [[цынобра]] й [[сажа]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|147}}. Рубэнс не выкарыстоўваў непразрыстых ценяў, а пераходы паміж сьвятлом і ценем не рабіў рэзкімі, усё было мастацка абагульнена й даведзена ў сьветла-каляровай гармоніі. Для Рубэнса характэрна пісьмо доўгімі, хвалістымі мазкамі, якія ідуць паводле формы, што асабліва бачна пры выяве пасмаў валасоў, напісаных адным рухам пэндзбля. Паводле Ніны Дзьмітрыевай, Рубэнс быў адным з мастакоў, якога варта ўспрымаць у арыгінале, а не ў рэпрадукцыі. На ейную думку, яго даволі грузныя кампазыцыі й грузныя целы ў арыгінале такімі не падаюцца, бо выглядаюць лёгкімі, біццам маюць пэўную грацыю{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|127}}. === Аголенае цела й праблема партрэта === [[Файл:Peter Paul Rubens - De drie Gratiën (Prado, Madrid).jpg|значак|''«[[Тры грацыі (Рубэнс)|Тры грацыі]]»'', блізу 1635 году, палатно, алей, 221 × 181 см. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Малюючы чалавечыя фігуры, Рубэнс распрацаваў уласны падыход. Мужчыны на ягоных карцінах заўсёды дужыя, нават пакутнікі, статус якіх бачны толькі празь зьбялеласьць скуры. Мужчынскія фігуры Рубэнса заўсёды падцягнутыя, шыракаплечыя, з мацаванымі цягліцамі рук і ног. Наадварот, жанчыны вылучаюцца скрайняй друзласьцю формаў. У трактаце «Тэорыя чалавечай фігуры», што прыпісваецца Рубэнсу, сьцьвярджаецца, што базавым элемэнтам жаночай фігуры ёсьць кола. Сапраўды, у жаночых выявах Рубэнса ў кола ўпісаныя лініі жывата, сьцёгнаў і лытак. Зрэшты, гэтае правіла ня дзеіць пры выяве грудзей. Лекурэ сьцьвярджала, што «ствараецца ўражаньне, нібыта пры працы над жаночай фігурай Рубэнс назаўсёды забараніў сабе выкарыстоўваць кут»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. Своеасаблівасьць жаночых выяваў Рубэнса такая, што [[Кенэт Макензі Кларк|Кенэт Кларк]] падкрэсьліваў у сваёй манаграфіі пра галізну ў мастацтве, складзеную ў 1956 годзе, што нават у асяродзьдзі мастацкіх крытыкаў уважаецца за прыкмету добрага густу крытыкаваць Рубэнса як «мастака, які пісаў тоўстых голых бабаў» і, больш за тое, ужываць вызначэньне «вульгарны»{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|164}}. Празь дзесяцігодзьдзе Ўэджўуд адзначала, што, відаць, Рубэнс лепш, чым які-небудзь іншы маляр у гісторыі мастацтва дасягнуў майстэрства ў выяве жывога цела. Толькі [[Тыцыян]] зь ягоных папярэднікаў і [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] з наступнікаў здолелі параўнацца зь ім у выяве жаночых формаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|152}}. На думку Кларка, рубэнсавае багацьце на выявы цела можна зразумець, толькі ўлічваючы, што ён быў найвялікшым рэлігійным мастаком свайго часу{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|165}}. У якасьці прыкладу ён даводзіў карціну ''«Тры грацыі»'', адзначаючы, што пышнасьць гэтых фігураў — ня што іншае, як гімн падзякі за багацьце зямных дабротаў, увасабляючы «шчырае рэлігійнае пачуцьцё, якое ўвасабляюць снапы пшаніцы й горкі гарбузоў, якія ўпрыгожваюць вясковую царкву ў час сьвята ўраджаю». Рубэнсавыя жанчыны ёсьць часткай гэтай прыроды, то бок мастак мае больш аптымістычны погляд на прыроду, чым антычны. Больш за тое, у сьветапоглядзе Рубэнса вера Хрыстова й сюжэт трыюмфу Эўхарыстыі былі цалкам сумяшчальныя зь верай у прыродны парадак рэчаў і цэласьць усёй сьветабудовы. Іншымі словамі, сьвет мог быць спасьцігнуты шляхам пэрсаніфікацыі, а чалавек адчуваў у сабе беспасярэдняе дачыненьне да сусьветных працэсаў{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|166}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Perseus and Andromeda (Hermitage Museum).jpg|значак|зьлева|'' «[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'', блізу 1622 году, алей, палатно, 99,5 × 139 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Рубэнсавыя аголеныя целы былі вынікам велізарнай аналітычнай працы. Мастак распрацаваў мэтад, які апасьля трапіў у арсэнал усіх акадэмічных вучэльняў жывапісу, бо ён маляваў антычныя статуі й капіяваў працы папярэднікаў, пакуль цалкам не засвоіў ідэал завершанасьці формы. Далей, працуючы з натуры, ён падначальваў рэальныя бачныя формы канону, захаванаму ў памяці. З гэтае прычыны досыць складана вызначыць, адкуль запазычаныя выявы. Прыкладам, у палатне ''«Вэнэра, Бахус і Арэя»'' пастава Арэі запазычаная ў прыселай Афрадыты Дайдальса, а Вэнэра, напэўна, узыходзіць да Леды Мікелянджэлё. Гэтая карціна, з рэльефнай прапрацоўкай фігураў, уважаецца за адную з самых прыналежных да [[клясыцызм]]у{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|167}}. У барочнай кампазыцыі ''«[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'' з збору Эрмітажу фігура Андрамэды ўзыходзіць да адной з антычных статуяў Вэнэры Цнатлівай. Прататыпам, мажліва, паслужыла копія [[Афрадыта Кнідзкая|Афрадыты Кнідзкай]] [[Праксытэль|Праксытэля]] ў замалёўцы Рубэнса, што захавалася толькі ў копіі{{Зноска|БабинаГрицай|2005|Бабина і Грицай|339}}. Паводле Кларка, веліч Рубэнса выяўлялася ў тым, што ён разумеў момант, калі можна адмовіцца ад строгага канона клясычнай формы{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|168}}, а Ўэджўуд на прыкладзе карціны ''«Тры грацыі»'' таксама дэманстравала, як Рубэнс трансфармаваў стандартную форму й паставу антычных скульптураў дзеля сваіх уласных мэтаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|158}}. Рубэнс, як і майстры эпохі Адраджэньня, імкнуўся надаць фігурам паўнаважкую матэрыяльнасьць. Мастакі Адраджэньня дзеля гэтага спрабавалі рэалізаваць замкнёную форму, што мела ідэальную закончанасьць сфэры ці цыліндра. Рубэнс дамагаўся аналягічнага эфэкту з дапамогай перакрыўных адная адную лініяў і ляпеньня заключаных у іх формаў. Кларк пісаў, што «нават калі б ён ня меў натуральнай цягі да тоўстых жанчынаў, ён лічыў бы змаршчкі пухлага цела патрэбнымі дзеля ляпеньня формы». Рубэнс выяўляў рух у зморшчынах і змаршчках нацягнутай ці паслабленай скуры{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|169—170}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The toilet of Venus.jpg|значак|''«Вэнэра перад люстэркам»'', у час 1612—1615 гадоў, алей па дрэве, 124 × 98 см, [[Калекцыя Ліхтэнштайнаў]], [[Вена]].]] Асаблівасьцю Рубэнса-асобы й Рубэнса-мастака была ягоная нялюбасьць да партрэтаў. Калі ён згаджаўся на замову, яму пазавалі неадменна прадстаўнікі найвышэйшай арыстакратыі, як гэта было ў Генуі зь Сьпінолямі й Дорыя, а таксама герцагам Брабанту й антвэрпэнскімі буржуа. Зазвычай, партрэт быў толькі пачаткам вялікай замовы, прыкладам, дзеля аздабленьня выявамі палацаў ці надмагільляў. Згаджаючыся пісаць партрэт, Рубэнс не хаваў, што робіць чалавеку вялікую ласку. Парадоксам на гэтым тле ёсьць тое, што ў сюжэтных палотнах, што ствараліся брыгадным мэтадам у ягонай майстэрні, Рубэнс аддаваў перавагу пісаць менавіта твары{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|161}}. Тым ня менш, Рубэнс рабіў графічныя й маляўнічыя партрэты сваякоў ці людзей, якія выклікалі ў яго сымпатыю. Прыкладам была будучая цешча ягонага сына Сусанна Фурман Рубэнс, якую ён, пачынаючы з 1620 году, пісаў шэсьць разоў, нават часьцей, чым сваіх жонак{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|162}}. Кларк пісаў, што пытаньне пра партрэт яшчэ больш ускладняецца пры працы ў [[Ню (мастацтва)|жанры ню]]. У любой канцэпцыі галізны вырашальным ёсьць характар галавы, што вянчае цела, што справядліва нават для клясычных статуяў, у якіх выраз твараў зьведзены да мінімуму. У выпадку з аголенай фігурай твар застаецца падначаленым элемэнтам цэлага, але ён не павінен застацца незаўважаным. Для Рубэнса — як і для кожнага выдатнага майстра — выхадам было стварэньне тыпу, і для выявы жаночага голага цела ён зрабіў тое ж, што Мікелянджэлё — для мужчынскага. Паводле Кларка, «ён гэтак жа поўна рэалізаваў выразныя магчымасьці жаночай галізны, што на працягу ўсяго наступнага стагодзьдзя мастакі, якія не былі рабамі [[акадэмізм]]у, глядзелі на яго вачамі Рубэнса, малюючы пышныя целы жамчужнага колеру». Асабліва гэта тычылася францускага мастацтва, пры гэтым рубэнсава пачуцьцё колеру й фактуры скуры было рэалізавана ў творчасьці [[Антуан Вато|Антуана Вато]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|171—173}}, а распрацаваны Рубэнсам тып знайшоў адлюстраваньне ў працах [[Франсуа Бушэ]] й [[Жан-Анарэ Фраганар|Жана-Анарэ Фраганара]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|178}}. Цнатлівы Рубэнс аніколі не працаваў з аголенымі натуршчыцамі ў сябе ў майстэрні й з натуры пісаў толькі твары. Паміж будовай целаў і выразам твараў на ягоных карцінах існуюць вядомыя паралелі, якія можна вытлумачыць толькі ўяўленьнямі майстра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|166}}. === Рубэнс-інтэлектуал і ''«Чатыры філёзафы»'' === [[Файл:0 Gemma Tiberiana - Rubens - Ashmolean Museum - WA1989.74.JPG|значак|зьлева|Гема [[Тыбэрыюс]]а, знойдзеная Клёдам-Нікаля дэ Пэйрэскам у 1620 годзе. У 1621 годзе ён прапанаваў Рубэнсу расшыфраваць ейны сюжэт<ref>{{cite web|title=Sir Peter Paul Rubens (1577—1640). The 'Apotheosis of Germanicus': copy after an antique Cameo (The 'Gemma Tiberiana')|url=http://www.ashmolean.org/ash/objects/makedetail.php?pmu=730&mu=732&gty=asea&sec=&dtn=40&sfn=Artist%20Sort&cpa=1&cnum=&mat=Canvas&pro=&anum=&art=Sir%20Peter%20Paul%20Rubens&ttl=&sou=&rpos=5|work=Ashmolean. Museum of art and archaeology University of Oxford|access-date=2017-07-05}}</ref>. Палатно, алей 100 × 82,6 см. [[Эшмаланскі музэй]], [[Оксфард]].]] Рубэнс, як і ўсе ягоныя сучасьнікі, лічыў недасягальным узорам антычную старажытнасьць. Вольна валодаючы лацінскай мовай, ён усё жыцьцё аддаваў перавагу чытаць кнігі на гэтай мове, пры гэтым ня толькі рымскіх клясыкаў, але й лацінскія пераклады старажытнагрэцкіх пісьменьнікаў і філёзафаў, а таксама сур’ёзную маральную й філязофскую літаратуру свайго часу, якая таксама выдавалася па-лацінску. У ліставаньнях Рубэнса зьмяшчаюцца шмат лацінскіх цытатаў, як згаданых з памяці, гэтак і ўласных афарызмаў. Найчасьцей ён цытаваў сатыры [[Ювэналь|Ювэналя]], паэмы [[Вэргіліюс]]а й працы [[Плютарх]]а й [[Публіюс Карнэліюс Тацыт|Тацыта]]. Ён цікавіўся лацінскай літаратурай прафэсійна, у ліставаньні захаваліся ягоныя развагі пра рукапісныя копіі невядомых ці яшчэ не апублікаваных твораў старажытных аўтараў. Рубэнс карыстаўся лацінскай мовай дзеля абмеркаваньня праблемаў філязофіі й высокай палітыкі, або, наадварот, дзеля шыфраваньня выказаў, не прызначаных для чужынцаў. Лісты дзяржаўнаму сакратару Гевартсу з Гішпаніі напісаныя на [[Макаранічны верш|макаранічнай сумесі]] [[Брабанцкія дыялекты|флямандзкай]] і лацінскай моваў, а бізнэсовыя й побытавыя пытаньні абмяркоўваюцца па-нідэрляндзку, а навуковыя й палітычныя справы, зноў жа, абмяркоўваліся лацінскай мовай, улучна з пасажамі пра нянавісьць гішпанцаў да [[Гаспар дэ Гусман Аліварэс|графа-герцага Аліварэса]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|18}}. Рубэнс выдатна разьбіраўся ў мастацтве й гісторыі матэрыяльнай культуры й у гэтай вобласьці вылучаўся нават сярод сваіх сяброў-навукоўцаў. Асаблівай ягонай любоўю карысталіся гемы й манэты, пры гэтым адную антычную гему ён ня здолеў прадаць разам з калекцыяй герцагу Бэкінггэму — гэтак ён да яе прывязаўся. У вачах Рубэнса й ягонага атачэньня антычнасьць была эпохай найвышэйшага росквіту цывілізацыі, зь якой трэба сувымярацца й пераймаць ёй. Натуральна, што антычнасьць была для Рубэнса крыніцай узораў, асобных матываў і кампазыцыйных прыёмаў. З антычнасьці запазычаныя два сталыя сюжэты жывапісу Рубэнса — вакханаліі й трыюмф пасьля бою, якія сымбалізавалі для яго два ўзаемадапаўняльныя бакі быцьця, прыродны й узьнёсла-чалавечы{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|19}}. Сувязь з антычнасьцю выяўлялася ня толькі ў ладзе мастацкай думкі Рубэнса, але й у мностве пэўных дэталяў. Яму былі выдатна вядомыя формы антычнай архітэктуры, арнамэнтаў, начыньня, адзеньня й іншага. Нікаля дэ Пэйрэск захапляўся дакладнасьцю выяваў сандаляў рымскіх жаўнераў для сэрыі шпалераў «Гісторыя Канстантына». У ліставаньні Рубэнса ёсьць шматстаронкавыя пасажы пра формы й спосабы ўжываньня антычных трыножкаў, выявы на антычнай срэбнай лыжцы й іншага. Ягоная зрокавая памяць не саступала памяці на тэксты. Разам з тым Рубэнс вольна зьвяртаўся са спадчынай антычнасьці й не прытрымліваўся археалягічнай дакладнасьці. Ягоныя антычныя героі й раньнехрысьціянскія пакутнікі апранутыя ў шоўк і аксаміт паводле сучаснай яму моды. Гэта адпавядала эстэтычным патрэбам самога Рубэнса, які не жадаў ахвяраваць разнастайнасьцю фігураў і калярыстычных параўнаньняў. У лісьце да [[Францыск Юніюс|Францыску Юніюсу]] ад 1 жніўня 1637 году Рубэнс параўноўваў спробу прытрымлівацца антычнага жывапісу высілкам [[Арфэй|Арфэя]] злавіць цень [[Эўрыдыка|Эўрыдыкі]] й нагадваў, што, беручы за ўзор антычныя статуі, варта ўвесь час памятаць пра адрозьненьне мастацкай мовы малярства й скульптуры{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|285}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 118.jpg|значак|''«[[Чатыры філёзафы]]»'', 1611 год, алей па дрэве, 167 × 143 см. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] Крыніцай навуковых і эстэтычных уяўленняў для мастака было й атачэньне вядомага навукоўца [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], дзе таксама быў ягоны брат Філіп Рубэнс. Сам Пітэр Паўль таксама быў добра знаёмы зь філязофіяй [[нэастаіцызм]]у, але ў той жа час, мабыць, яму была блізкая [[Эразм Ратэрдамскі|эразмаўская]] выява разумнага й дабрадзейнага «хрысьціянскага ваяра»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|19}}. Гэтыя матывы былі выяўленыя ў партрэце, вядомым пад назвай ''«[[Чатыры філёзафы]]»''. Партрэт не датаваны, але звычайна мяркуецца, што гэтая праца ёсьць данінай памяці брату Філіпу, які сканаў 8 жніўня 1611 году, і Юсту Ліпсіюсу, памерламу 23 сакавіка 1606 году, калі браты Рубэнсы былі яшчэ ў Італіі. Адпаведна, філёзаф быў зьмешчаны ў самы цэнтар кампазыцыі, а на ягоную апошнюю навуковую працу намякаў бюст [[Сэнэка|Сэнэкі]]. Выканаўцам апошняй волі Ліпсіюса быў яшчэ адзін яго ўлюбёны вучань — [[Ян ван дэн Ваўвэр]], паказаны ў профіль у правай частцы карціны. Сымбалічны сэнс карціны раскрываўся ў трох кнігах, якія ляжаць перад пэрсанажамі. Ліпсіюс указвае на нейкі пасаж у чацьвертым, разгорнутым томе. Магчыма, Рубэнс заклаў сюды працы Сэнэкі. Філіп Рубэнс трымае пяро, гатовы запісваць, а ван дэн Ваўвэр адкрывае яшчэ адную кнігу. Усе трое апранутыя ў строгія цёмныя касьцюмы, каб падкрэсьліць іхны статус, а Ліпсіюса вылучае футравы каўнер, потым ахвяраваны на алтар катэдры Нотр-Дам у Гале{{Зноска|Morford|1991|Morford|3}}. Апрача пералічаных, на палатне маецца аўтапартрэт ягонага аўтара асобна ад навукоўцаў, а справа ўнізе намаляваны любы сабака Ліпсіюса на мянушку Мопс. На заднім тле ў акне бачны краявід. Калёны, што атачаюць акно, падобныя на тыя, што захаваліся на [[Палятын|Палятынскім узгорку]] ў Рыме й адсылаюць да портыка-[[стоа]], які пераклікаецца з партрэтным бюстам Сэнэкі{{Зноска|Morford|1991|Morford|4}}. Кампазыцыя карціны шматплянавая, таму можа быць прачытаная рознымі спосабамі. Па-першае, яна пабудаваная на сымэтрычным разьмяшчэньні братоў Рубэнсаў зь левага краю карціны да супрацьпастаўных ім Ліпсіюса й ван дэн Ваўвэра з правага боку. Па-другое, ван дэн Ваўвэр, Ліпсіюс і Філіп Рубэнс адлюстраваныя як адная група, у той час як сам Пітэр Паўль Рубэнс і Сэнэка месьцяцца крыху асобна й вышэй за групы навукоўцаў. Нарэшце, існуе й трэцяя — дыяганальная — вось кампазыцыі, утвораная калёнамі ў акне й двума загорнутымі кнігамі на стале. Адлюстраваны на карціне бюст Сэнэкі належаў мастаку й быў скарыстаны яшчэ ў некалькіх карцінах і гравюрах{{Зноска|Morford|1991|Morford|5}}. У перавыданьні збору працаў Ліпсіюса датычных Сэнэкі 1615 году ілюстрацыі былі гравіраваныя на эскізах Рубэнса, а ў прадмове ён быў названы «[[Апэлес]]ам нашых дзён», чыя творчасьць служыць годнай эпітафіяй і Сэнэку, і Ліпсіюсу{{Зноска|Morford|1991|Morford|8}}. Марк Морфард параўноўваў ''«Чатырох філёзафаў»'' з падуанскім «Аўтапартрэтам зь сябрамі» 1606 году, прысьвечаным сьмерці Ліпсіюса ў тым жа годзе. Цэнтар кампазыцыі начнога аўтапартрэта ўтварае трыяда твараў ван дэн Ваўвэра й братоў Рубэнсаў, тады як профіль Ліпсіюса, пасунуты да самага краю, служыць як бы геніем-абаронцам усёй групы, якая мусіць прытрымлівацца стаічнай філязофіі ўжо без свайго настаўніка. У ''«Чатырох філёзафах»'' Рубэнс намаляваў сябе асобна, напэўна, абазначаючы патрэбу працягваць жыцьцё ўжо бяз брата й ягонага стаіцызму{{Зноска|Morford|1991|Morford|12—13}}. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Morford Mark P. O.|загаловак=Stoics and Neostoics: Rubens and the Circle of Lipsius|спасылка=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1m3nwwv|месца=Princeton|выдавецтва=Princeton University Press|год=1991|isbn=9781400887125|старонак=298|ref=Morford}} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Бабина Н.П., Грицай Н.И.|загаловак=Фламандская живопись XVII—XVIII веков. Каталог коллекции|месца=Санкт-Пецярбург|выдавецтва=Издательство Государственного Эрмитажа|год=2005|isbn=5-93572-130-9|старонак=584|ref=БабинаГрицай}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар= Кларк К.|загаловак= Нагота в искусстве: исследование идеальной формы |адказны= Пер. с англ.: М. В. Куренной и др.|месца= Санкт-Пецярбург|выдавецтва= Азбука-классика|год= 2004|isbn=5-352-00580-1|старонак=480|ref=Кларк}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} * {{кніга|аўтар=Прусс И.|загаловак=Малая история искусств. Западноевропейское искусство XVII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|год=1974|старонак=384|ref=Прусс}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] k1zv898jc21or7ysi0ihtwb8pyx60pd 2679358 2679357 2026-07-16T21:36:58Z Dymitr 10914 /* Рубэнс-інтэлектуал і «Чатыры філёзафы» */ стыль 2679358 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585, Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}. 1597. Алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала на спохваты ўдушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі шпалераў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|шпалеры з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонак=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага спохвату [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым спохватам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Сям’я == [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of Philippe Rubens, the Artist's Brother.jpeg|значак|Партрэт Філіпа Рубэнса — брата мастака, блізу 1610—1611, алей па дубе, 68,5 × 53,5 см. [[Дэтройцкі інстытут мастацтваў]].]] Рубэнс быў ніцым ува ўсім, што тычылася ягонага прыватнага жыцьця. Не захавалася ягонага ліставаньня з жонкай, дзеці згадваліся вельмі рэдка і толькі ў кантэксьце гуманітарных зацікаўленасьцяў. Пра сапраўдныя пачуцьці мастака да ягоных блізкіх можна меркаваць толькі паводле шматлікіх графічных і маляўнічых партрэтах. Адзіным чалавекам, да якога Рубэнс меў абсалютны давер, быў старэйшы брат Філіп. Лісты Пітэра Паўля да яго не захаваліся, але засталіся лісты старэйшага брата да малодшага. Зь іх вынікае, што Філіп хутка выявіў маштаб генія Рубэнса-малодшага і ўсяляк імкнуўся яму дапамагаць. Па сьмерці Філіпа ў 1611 годзе Пітэр Паўль уладкаваў яму пышныя пахаваньні, што было звычайнай завядзёнкай у іхным сацыяльным коле. Яны каштавалі Рубэнсу ў 133 флярыны. Дзеля параўнаньня, сям’я Філіпа — жонка, два дзіця і два служкі — трацілі на сваё ўтрыманьне прыкладна 400 флярынаў на год{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|183}}. У мастака было восем дзяцей, тры зь іх нарадзіліся ў шлюбе з Ізабэлай, і пяцёра ў шлюбе з Элен. Ягонае малодшае дзіця нарадзілася праз восем месяцаў пасьля ягонай сьмерці. Шмат хто з нашчадкаў абраліся шлюбам з важнымі шляхецкімі сем’ямі Антвэрпэну. === Першы шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens 092.jpg|значак|зьлева|Партрэт Ізабэлі Брант, блізу 1624 году, палатно, алей. 86 × 62 см. [[Уфіцы]], [[Флярэнцыя]].]] У шлюбе з Ізабэляй Брант у Рубэнса было тры дзіця. Дачка Кляра-Сэрэна нарадзілася ў 1611 годзе і памерла ў веку 12-ці гадоў ад хваробы. Незадоўга да сьмерці Рубэнс зрабіў ейны партрэт. [[Альбэрт Рубэнс]] нарадзіўся толькі праз 7 гадоў пасьля жаніцьбы і быў названы ў гонар найвышэйшага патрона і хроснага бацькі — эрцгерцага Альбрэхта. Мусібыць, ён быў улюбёным дзіцём, бо адзіным з усіх дзяцей Пітэра Паўля ўганараваўся згадваньня ў ліставаньні. Бацька аддаў яго на выхаваньне манахам-аўгустынцам і, набыць, меў вялікія пляны на яго. Ён пісаў [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|дэ Пэйрэску]], што 12-гадовы сын няблага пасьпявае ў грэцкай літаратуры. Агулам лёс Альбэрта Рубэнса больш нагадваў лёс ягонага дзядзькі Філіпа — ён не захапляўся малярствам (як і ўсе астатнія нашчадкі Рубэнса), зьдзейсьніў вандраваньне ў Італію ў 1634 годзе. Жанаты ён быў з дачкой Дэадата дэль Монтэ — першага студэнта свайго бацькі. Незадоўга да сьмерці свайго бацькі Альбэрт заняў ягонае месца ў Таемнай радзе ў Брусэлі. Ён сканаў у 1657 годзе, а ягоны сын — унук мастака — памёр, скусаны шалёным сабакам. Засталося некалькі палотнаў з выявай Альбэрта. Трэцяе дзіцё — Нікляс Рубэнс — нарадзіўся ў 1618 годзе і таксама стаў героем партрэтаў свайго бацькі. Назвалі яго таксама ў гонар хроснага — генуэскага банкіра Нікалі Палявічыні. Нікляс рана атрымаў шляхецкі тытул і памёр яшчэ раней свайго старэйшага брата ў веку 37 гадоў, пакінуўшы семярых дзяцей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|182—183}}. Ізабэля Брант памерла ў 1626 году, пасьля хваробы на чуму. Першым, хто адгукнуўся на страту Рубэнса, быў граф-герцаг Аліварэс, што зрабіў у лісьце ад 8 жніўня 1626 году. Рубэнс пахаваў жонку ля маці і ўпрыгожыў надмагільле выявай Багародзіцы зь немаўлём і эпітафіяй уласнага складаньня. У лістападзе, зрабіўшы кароткую вандроўку ў Парыж, Рубэнс выправіўся ўручаць прададзены Бэкінггэму мастацкі збор. Па сьмерці жонкі мастак больш пачаў займацца палітыкай чым мастацтвам. === Другі шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens and workshop 001 colour version 01.jpg|значак|Партрэт Элен Фурман, 1630-я гады, алей па дрэве. 96 × 86 см. [[Маўрыцгёйс]], [[Гаага]].]] Адразу ж па вяртаньні з Ангельшчыны Рубэнс зрабіў прапанову [[Элен Фурман]], зь якой узяў шлюб 6 сьнежня 1630 году. Дзеля гэтага яму давялося зьвярнуцца да эрцгерцагіні за дазволам адсьвяткаваць вясельле ў час [[Піліпаўка|Піліпаўкі]]. Пра сваю пастанову ён шчыра пісаў абату Пэйрэску праз чатыры гады: {| | {{пачатак цытаты}} Я надумаў ізноў жаніцца, таму што не пачуваўся сасьпелым для ўстрыманьня і бясшлюбнасьці; зрэшты, калі справядліва ставіць на першае месца зьмярцвеньне цела, ''{{comment|fruimur licita voluptate cum grationem actione|мы з падзякай карыстаемся дазволенай асалодай}}''. Я ўзяў маладую жонку, дачку сумленных мяшчанаў, хоць мяне з усіх бакоў імкнуліся пераканаць зрабіць выбар пры двары; але я спалохаўся ''{{comment|commune illud nobllitatis malum superbiam praesertim in illo sexu|звычайнай заганы шляхты — ганарыстасьці, асабліва ўласьцівай гэтай плоці}}''. Я хацеў мець жонку, якая б не чырванела, бачачы, што я бяруся за пэндзьлі, і, сказаць на праўду, было б цяжка страціць каштоўны скарб свабоды ў абмен на пацалункі старой{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|265}}. {{канец цытаты}} |} Рубэнсу было 53 гады, а ягонай жонцы — 16, то бок яна была аднаго веку з сынам Альбэртам. Элен даводзілася пляменьніцай ягонай першай жонкі. Ейная сястра — Кляра Брант — пайшла за гандляра дыванамі і абівальніка Даніеля Фурмана. Элен была дзясятым дзіцём, і Рубэнс упершыню зрабіў ейны партрэт, калі тая была ў веку 11-ці гадоў, для палатна ''«Выхаваньне Багародзіцы»''. Зрэшты, зь ейнай старэйшай сястры Сусанны ён зрабіў 7 партрэтаў — больш, чым з Ізабэлі Брант{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|297}}. У якасьці вясельных падарункаў Элен атрымала ад Рубэнса пяць залатых цэпаў, у тым ліку два з дыямэнтамі, тры нізкі пэрлаў, дыямэнтавыя каралі, такія ж завушніцы, залатыя і эмалевыя гузікі, гаманец з залатымі манэтамі і мноства дарагіх убораў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|313}}. Гуманіст [[Ян Каспар Гевартс]] — сам прыхільнік прыгажосьці Элен — на шлюб Рубэнса прысьвяціў доўгую паэму лацінскай мовай. Як адзначаў Лазараў, другі шлюб насыціла жыцьцё Рубэнса зусім новым зьместам. Адналюб паводле сваёй прыроды, Рубэнс вёў у Італіі і ва ўдаўстве цнатлівае жыцьцё, ніколі не займаўся баламуцтвам і не заводзіў раманы, а, быўшы тэмпэрамэнтным чалавекам, звонку быў надзвычай стрыманы. Свае інтымныя перажываньні ён пераўтвараў на каштоўнасьці эстэтычнага парадку. Рубэнс пачаў больш ствараць «для сябе», робячы з жонкі дзясяткі замалёвак і партрэтаў, прытым высокага эратычнага стылю (''«Падножка»'' і ''«Кажушок»''){{Зноска|Письма|1933|Письма|34—36}}. Ніна Дзьмітрыева нават сьцьвярджала, што люўрскі партрэт Элен Фурман «уражае лёгкасьцю і сьвежасьцю пэндзьля: здаецца, ён мог бы быць напісаны [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуарам]]»{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|132}}. == Творчасьць і стыль == === Рубэнсава тэхніка === Паводле Іны Прус, жывапісу Рубэнса ўласьцівая асаблівая лёгкасьць. Пераходы сьвятла й ценяў ледзь бачныя, пры гэтым цені лёгкія й халодныя паводле тону. Рубэнс выкарыстоўваў белы гладкі грунт і паводле старой нідэрляндзкай традыцыі пісаў на паліраванай дошцы, дзякуючы чаму надаваў колеру асаблівую інтэнсіўнасьць, а маляўнічы пляст утвараў гладкую эмалевую паверхню. Рубэнс накладаў фарбу вадкімі празрыстымі плястамі, празь якія прасьвечваў падмалёўку ці тон грунту{{Зноска|Прусс|1974|Прусс|170}}. Колеравая гама Рубэнсавай палітры была ўзноўленая ў 1847 годзе генцкім мастаком Жанам-Сымонам Рэнье. Яна не адрозьнівалася багацьцем — усе карціны Рубэнса былі напісаныя [[валавянае бяліла|валавянымі бяліламі]], [[вохра|жоўтай вохрай]], [[ляк]]авай [[крап|марэнай]], [[ультрамарына]]й і карычневай смалой, часам выкарыстоўвалася [[цынобра]] й [[сажа]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|147}}. Рубэнс не выкарыстоўваў непразрыстых ценяў, а пераходы паміж сьвятлом і ценем не рабіў рэзкімі, усё было мастацка абагульнена й даведзена ў сьветла-каляровай гармоніі. Для Рубэнса характэрна пісьмо доўгімі, хвалістымі мазкамі, якія ідуць паводле формы, што асабліва бачна пры выяве пасмаў валасоў, напісаных адным рухам пэндзбля. Паводле Ніны Дзьмітрыевай, Рубэнс быў адным з мастакоў, якога варта ўспрымаць у арыгінале, а не ў рэпрадукцыі. На ейную думку, яго даволі грузныя кампазыцыі й грузныя целы ў арыгінале такімі не падаюцца, бо выглядаюць лёгкімі, біццам маюць пэўную грацыю{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|127}}. === Аголенае цела й праблема партрэта === [[Файл:Peter Paul Rubens - De drie Gratiën (Prado, Madrid).jpg|значак|''«[[Тры грацыі (Рубэнс)|Тры грацыі]]»'', блізу 1635 году, палатно, алей, 221 × 181 см. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Малюючы чалавечыя фігуры, Рубэнс распрацаваў уласны падыход. Мужчыны на ягоных карцінах заўсёды дужыя, нават пакутнікі, статус якіх бачны толькі празь зьбялеласьць скуры. Мужчынскія фігуры Рубэнса заўсёды падцягнутыя, шыракаплечыя, з мацаванымі цягліцамі рук і ног. Наадварот, жанчыны вылучаюцца скрайняй друзласьцю формаў. У трактаце «Тэорыя чалавечай фігуры», што прыпісваецца Рубэнсу, сьцьвярджаецца, што базавым элемэнтам жаночай фігуры ёсьць кола. Сапраўды, у жаночых выявах Рубэнса ў кола ўпісаныя лініі жывата, сьцёгнаў і лытак. Зрэшты, гэтае правіла ня дзеіць пры выяве грудзей. Лекурэ сьцьвярджала, што «ствараецца ўражаньне, нібыта пры працы над жаночай фігурай Рубэнс назаўсёды забараніў сабе выкарыстоўваць кут»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. Своеасаблівасьць жаночых выяваў Рубэнса такая, што [[Кенэт Макензі Кларк|Кенэт Кларк]] падкрэсьліваў у сваёй манаграфіі пра галізну ў мастацтве, складзеную ў 1956 годзе, што нават у асяродзьдзі мастацкіх крытыкаў уважаецца за прыкмету добрага густу крытыкаваць Рубэнса як «мастака, які пісаў тоўстых голых бабаў» і, больш за тое, ужываць вызначэньне «вульгарны»{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|164}}. Празь дзесяцігодзьдзе Ўэджўуд адзначала, што, відаць, Рубэнс лепш, чым які-небудзь іншы маляр у гісторыі мастацтва дасягнуў майстэрства ў выяве жывога цела. Толькі [[Тыцыян]] зь ягоных папярэднікаў і [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] з наступнікаў здолелі параўнацца зь ім у выяве жаночых формаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|152}}. На думку Кларка, рубэнсавае багацьце на выявы цела можна зразумець, толькі ўлічваючы, што ён быў найвялікшым рэлігійным мастаком свайго часу{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|165}}. У якасьці прыкладу ён даводзіў карціну ''«Тры грацыі»'', адзначаючы, што пышнасьць гэтых фігураў — ня што іншае, як гімн падзякі за багацьце зямных дабротаў, увасабляючы «шчырае рэлігійнае пачуцьцё, якое ўвасабляюць снапы пшаніцы й горкі гарбузоў, якія ўпрыгожваюць вясковую царкву ў час сьвята ўраджаю». Рубэнсавыя жанчыны ёсьць часткай гэтай прыроды, то бок мастак мае больш аптымістычны погляд на прыроду, чым антычны. Больш за тое, у сьветапоглядзе Рубэнса вера Хрыстова й сюжэт трыюмфу Эўхарыстыі былі цалкам сумяшчальныя зь верай у прыродны парадак рэчаў і цэласьць усёй сьветабудовы. Іншымі словамі, сьвет мог быць спасьцігнуты шляхам пэрсаніфікацыі, а чалавек адчуваў у сабе беспасярэдняе дачыненьне да сусьветных працэсаў{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|166}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Perseus and Andromeda (Hermitage Museum).jpg|значак|зьлева|'' «[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'', блізу 1622 году, алей, палатно, 99,5 × 139 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Рубэнсавыя аголеныя целы былі вынікам велізарнай аналітычнай працы. Мастак распрацаваў мэтад, які апасьля трапіў у арсэнал усіх акадэмічных вучэльняў жывапісу, бо ён маляваў антычныя статуі й капіяваў працы папярэднікаў, пакуль цалкам не засвоіў ідэал завершанасьці формы. Далей, працуючы з натуры, ён падначальваў рэальныя бачныя формы канону, захаванаму ў памяці. З гэтае прычыны досыць складана вызначыць, адкуль запазычаныя выявы. Прыкладам, у палатне ''«Вэнэра, Бахус і Арэя»'' пастава Арэі запазычаная ў прыселай Афрадыты Дайдальса, а Вэнэра, напэўна, узыходзіць да Леды Мікелянджэлё. Гэтая карціна, з рэльефнай прапрацоўкай фігураў, уважаецца за адную з самых прыналежных да [[клясыцызм]]у{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|167}}. У барочнай кампазыцыі ''«[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'' з збору Эрмітажу фігура Андрамэды ўзыходзіць да адной з антычных статуяў Вэнэры Цнатлівай. Прататыпам, мажліва, паслужыла копія [[Афрадыта Кнідзкая|Афрадыты Кнідзкай]] [[Праксытэль|Праксытэля]] ў замалёўцы Рубэнса, што захавалася толькі ў копіі{{Зноска|БабинаГрицай|2005|Бабина і Грицай|339}}. Паводле Кларка, веліч Рубэнса выяўлялася ў тым, што ён разумеў момант, калі можна адмовіцца ад строгага канона клясычнай формы{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|168}}, а Ўэджўуд на прыкладзе карціны ''«Тры грацыі»'' таксама дэманстравала, як Рубэнс трансфармаваў стандартную форму й паставу антычных скульптураў дзеля сваіх уласных мэтаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|158}}. Рубэнс, як і майстры эпохі Адраджэньня, імкнуўся надаць фігурам паўнаважкую матэрыяльнасьць. Мастакі Адраджэньня дзеля гэтага спрабавалі рэалізаваць замкнёную форму, што мела ідэальную закончанасьць сфэры ці цыліндра. Рубэнс дамагаўся аналягічнага эфэкту з дапамогай перакрыўных адная адную лініяў і ляпеньня заключаных у іх формаў. Кларк пісаў, што «нават калі б ён ня меў натуральнай цягі да тоўстых жанчынаў, ён лічыў бы змаршчкі пухлага цела патрэбнымі дзеля ляпеньня формы». Рубэнс выяўляў рух у зморшчынах і змаршчках нацягнутай ці паслабленай скуры{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|169—170}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The toilet of Venus.jpg|значак|''«Вэнэра перад люстэркам»'', у час 1612—1615 гадоў, алей па дрэве, 124 × 98 см, [[Калекцыя Ліхтэнштайнаў]], [[Вена]].]] Асаблівасьцю Рубэнса-асобы й Рубэнса-мастака была ягоная нялюбасьць да партрэтаў. Калі ён згаджаўся на замову, яму пазавалі неадменна прадстаўнікі найвышэйшай арыстакратыі, як гэта было ў Генуі зь Сьпінолямі й Дорыя, а таксама герцагам Брабанту й антвэрпэнскімі буржуа. Зазвычай, партрэт быў толькі пачаткам вялікай замовы, прыкладам, дзеля аздабленьня выявамі палацаў ці надмагільляў. Згаджаючыся пісаць партрэт, Рубэнс не хаваў, што робіць чалавеку вялікую ласку. Парадоксам на гэтым тле ёсьць тое, што ў сюжэтных палотнах, што ствараліся брыгадным мэтадам у ягонай майстэрні, Рубэнс аддаваў перавагу пісаць менавіта твары{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|161}}. Тым ня менш, Рубэнс рабіў графічныя й маляўнічыя партрэты сваякоў ці людзей, якія выклікалі ў яго сымпатыю. Прыкладам была будучая цешча ягонага сына Сусанна Фурман Рубэнс, якую ён, пачынаючы з 1620 году, пісаў шэсьць разоў, нават часьцей, чым сваіх жонак{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|162}}. Кларк пісаў, што пытаньне пра партрэт яшчэ больш ускладняецца пры працы ў [[Ню (мастацтва)|жанры ню]]. У любой канцэпцыі галізны вырашальным ёсьць характар галавы, што вянчае цела, што справядліва нават для клясычных статуяў, у якіх выраз твараў зьведзены да мінімуму. У выпадку з аголенай фігурай твар застаецца падначаленым элемэнтам цэлага, але ён не павінен застацца незаўважаным. Для Рубэнса — як і для кожнага выдатнага майстра — выхадам было стварэньне тыпу, і для выявы жаночага голага цела ён зрабіў тое ж, што Мікелянджэлё — для мужчынскага. Паводле Кларка, «ён гэтак жа поўна рэалізаваў выразныя магчымасьці жаночай галізны, што на працягу ўсяго наступнага стагодзьдзя мастакі, якія не былі рабамі [[акадэмізм]]у, глядзелі на яго вачамі Рубэнса, малюючы пышныя целы жамчужнага колеру». Асабліва гэта тычылася францускага мастацтва, пры гэтым рубэнсава пачуцьцё колеру й фактуры скуры было рэалізавана ў творчасьці [[Антуан Вато|Антуана Вато]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|171—173}}, а распрацаваны Рубэнсам тып знайшоў адлюстраваньне ў працах [[Франсуа Бушэ]] й [[Жан-Анарэ Фраганар|Жана-Анарэ Фраганара]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|178}}. Цнатлівы Рубэнс аніколі не працаваў з аголенымі натуршчыцамі ў сябе ў майстэрні й з натуры пісаў толькі твары. Паміж будовай целаў і выразам твараў на ягоных карцінах існуюць вядомыя паралелі, якія можна вытлумачыць толькі ўяўленьнямі майстра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|166}}. === Рубэнс-інтэлектуал і ''«Чатыры філёзафы»'' === [[Файл:0 Gemma Tiberiana - Rubens - Ashmolean Museum - WA1989.74.JPG|значак|зьлева|Гема [[Тыбэрыюс]]а, знойдзеная Клёдам-Нікаля дэ Пэйрэскам у 1620 годзе. У 1621 годзе ён прапанаваў Рубэнсу расшыфраваць ейны сюжэт<ref>{{cite web|title=Sir Peter Paul Rubens (1577—1640). The 'Apotheosis of Germanicus': copy after an antique Cameo (The 'Gemma Tiberiana')|url=http://www.ashmolean.org/ash/objects/makedetail.php?pmu=730&mu=732&gty=asea&sec=&dtn=40&sfn=Artist%20Sort&cpa=1&cnum=&mat=Canvas&pro=&anum=&art=Sir%20Peter%20Paul%20Rubens&ttl=&sou=&rpos=5|work=Ashmolean. Museum of art and archaeology University of Oxford|access-date=2017-07-05}}</ref>. Палатно, алей 100 × 82,6 см. [[Эшмаланскі музэй]], [[Оксфард]].]] Рубэнс, як і ўсе ягоныя сучасьнікі, лічыў недасягальным узорам антычную старажытнасьць. Вольна валодаючы лацінскай мовай, ён усё жыцьцё аддаваў перавагу чытаць кнігі на гэтай мове, пры гэтым ня толькі рымскіх клясыкаў, але й лацінскія пераклады старажытнагрэцкіх пісьменьнікаў і філёзафаў, а таксама сур’ёзную маральную й філязофскую літаратуру свайго часу, якая таксама выдавалася па-лацінску. У ліставаньнях Рубэнса зьмяшчаюцца шмат лацінскіх цытатаў, як згаданых з памяці, гэтак і ўласных афарызмаў. Найчасьцей ён цытаваў сатыры [[Ювэналь|Ювэналя]], паэмы [[Вэргіліюс]]а й працы [[Плютарх]]а й [[Публіюс Карнэліюс Тацыт|Тацыта]]. Ён цікавіўся лацінскай літаратурай прафэсійна, у ліставаньні захаваліся ягоныя развагі пра рукапісныя копіі невядомых ці яшчэ не апублікаваных твораў старажытных аўтараў. Рубэнс карыстаўся лацінскай мовай дзеля абмеркаваньня праблемаў філязофіі й высокай палітыкі, або, наадварот, дзеля шыфраваньня выказаў, не прызначаных для чужынцаў. Лісты дзяржаўнаму сакратару Гевартсу з Гішпаніі напісаныя на [[Макаранічны верш|макаранічнай сумесі]] [[Брабанцкія дыялекты|флямандзкай]] і лацінскай моваў, а бізнэсовыя й побытавыя пытаньні абмяркоўваюцца па-нідэрляндзку, а навуковыя й палітычныя справы, зноў жа, абмяркоўваліся лацінскай мовай, улучна з пасажамі пра нянавісьць гішпанцаў да [[Гаспар дэ Гусман Аліварэс|графа-герцага Аліварэса]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|18}}. Рубэнс выдатна разьбіраўся ў мастацтве й гісторыі матэрыяльнай культуры й у гэтай вобласьці вылучаўся нават сярод сваіх сяброў-навукоўцаў. Асаблівай ягонай любоўю карысталіся гемы й манэты, пры гэтым адную антычную гему ён ня здолеў прадаць разам з калекцыяй герцагу Бэкінггэму — гэтак ён да яе прывязаўся. У вачах Рубэнса й ягонага атачэньня антычнасьць была эпохай найвышэйшага росквіту цывілізацыі, зь якой трэба сувымярацца й пераймаць ёй. Натуральна, што антычнасьць была для Рубэнса крыніцай узораў, асобных матываў і кампазыцыйных прыёмаў. З антычнасьці запазычаныя два сталыя сюжэты жывапісу Рубэнса — вакханаліі й трыюмф пасьля бою, якія сымбалізавалі для яго два ўзаемадапаўняльныя бакі быцьця, прыродны й узьнёсла-чалавечы{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|19}}. Сувязь з антычнасьцю выяўлялася ня толькі ў ладзе мастацкай думкі Рубэнса, але й у мностве пэўных дэталяў. Яму былі выдатна вядомыя формы антычнай архітэктуры, арнамэнтаў, начыньня, адзеньня й іншага. Нікаля дэ Пэйрэск захапляўся дакладнасьцю выяваў сандаляў рымскіх жаўнераў для сэрыі шпалераў ''«Гісторыя Канстантына»''. У ліставаньні Рубэнса ёсьць шматстаронкавыя пасажы пра формы й спосабы ўжываньня антычных трыножкаў, выявы на антычнай срэбнай лыжцы й іншага. Ягоная зрокавая памяць не саступала памяці на тэксты. Разам з тым Рубэнс вольна зьвяртаўся са спадчынай антычнасьці й не прытрымліваўся археалягічнай дакладнасьці. Ягоныя антычныя героі й раньнехрысьціянскія пакутнікі апранутыя ў шоўк і аксаміт паводле сучаснай яму моды. Гэта адпавядала эстэтычным патрэбам самога Рубэнса, які не жадаў ахвяраваць разнастайнасьцю фігураў і калярыстычных параўнаньняў. У лісьце да [[Францыск Юніюс|Францыску Юніюсу]] ад 1 жніўня 1637 году Рубэнс параўноўваў спробу прытрымлівацца антычнага жывапісу высілкам [[Арфэй|Арфэя]] злавіць цень [[Эўрыдыка|Эўрыдыкі]] й нагадваў, што, беручы за ўзор антычныя статуі, варта ўвесь час памятаць пра адрозьненьне мастацкай мовы малярства й скульптуры{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|285}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 118.jpg|значак|''«[[Чатыры філёзафы]]»'', 1611 год, алей па дрэве, 167 × 143 см. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] Крыніцай навуковых і эстэтычных уяўленняў для мастака было й атачэньне вядомага навукоўца [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], дзе таксама быў ягоны брат Філіп Рубэнс. Сам Пітэр Паўль таксама быў добра знаёмы зь філязофіяй [[нэастаіцызм]]у, але ў той жа час, мабыць, яму была блізкая [[Эразм Ратэрдамскі|эразмаўская]] выява разумнага й дабрадзейнага «хрысьціянскага ваяра»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|19}}. Гэтыя матывы былі выяўленыя ў партрэце, вядомым пад назвай ''«[[Чатыры філёзафы]]»''. Партрэт не датаваны, але звычайна мяркуецца, што гэтая праца ёсьць данінай памяці брату Філіпу, які сканаў 8 жніўня 1611 году, і Юсту Ліпсіюсу, памерламу 23 сакавіка 1606 году, калі браты Рубэнсы былі яшчэ ў Італіі. Адпаведна, філёзаф быў зьмешчаны ў самы цэнтар кампазыцыі, а на ягоную апошнюю навуковую працу намякаў бюст [[Сэнэка|Сэнэкі]]. Выканаўцам апошняй волі Ліпсіюса быў яшчэ адзін яго ўлюбёны вучань — [[Ян ван дэн Ваўвэр]], паказаны ў профіль у правай частцы карціны. Сымбалічны сэнс карціны раскрываўся ў трох кнігах, якія ляжаць перад пэрсанажамі. Ліпсіюс указвае на нейкі пасаж у чацьвертым, разгорнутым томе. Магчыма, Рубэнс заклаў сюды працы Сэнэкі. Філіп Рубэнс трымае пяро, гатовы запісваць, а ван дэн Ваўвэр адкрывае яшчэ адную кнігу. Усе трое апранутыя ў строгія цёмныя касьцюмы, каб падкрэсьліць іхны статус, а Ліпсіюса вылучае футравы каўнер, потым ахвяраваны на алтар катэдры Нотр-Дам у Гале{{Зноска|Morford|1991|Morford|3}}. Апрача пералічаных, на палатне маецца аўтапартрэт ягонага аўтара асобна ад навукоўцаў, а справа ўнізе намаляваны любы сабака Ліпсіюса на мянушку Мопс. На заднім тле ў акне бачны краявід. Калёны, што атачаюць акно, падобныя на тыя, што захаваліся на [[Палятын|Палятынскім узгорку]] ў Рыме й адсылаюць да портыка-[[стоа]], які пераклікаецца з партрэтным бюстам Сэнэкі{{Зноска|Morford|1991|Morford|4}}. Кампазыцыя карціны шматплянавая, таму можа быць прачытаная рознымі спосабамі. Па-першае, яна пабудаваная на сымэтрычным разьмяшчэньні братоў Рубэнсаў зь левага краю карціны да супрацьпастаўных ім Ліпсіюса й ван дэн Ваўвэра з правага боку. Па-другое, ван дэн Ваўвэр, Ліпсіюс і Філіп Рубэнс адлюстраваныя як адная група, у той час як сам Пітэр Паўль Рубэнс і Сэнэка месьцяцца крыху асобна й вышэй за групы навукоўцаў. Нарэшце, існуе й трэцяя — дыяганальная — вось кампазыцыі, утвораная калёнамі ў акне й двума загорнутымі кнігамі на стале. Адлюстраваны на карціне бюст Сэнэкі належаў мастаку й быў скарыстаны яшчэ ў некалькіх карцінах і гравюрах{{Зноска|Morford|1991|Morford|5}}. У перавыданьні збору працаў Ліпсіюса датычных Сэнэкі 1615 году ілюстрацыі былі гравіраваныя на эскізах Рубэнса, а ў прадмове ён быў названы «[[Апэлес]]ам нашых дзён», чыя творчасьць служыць годнай эпітафіяй і Сэнэку, і Ліпсіюсу{{Зноска|Morford|1991|Morford|8}}. Марк Морфард параўноўваў ''«Чатырох філёзафаў»'' з падуанскім «Аўтапартрэтам зь сябрамі» 1606 году, прысьвечаным сьмерці Ліпсіюса ў тым жа годзе. Цэнтар кампазыцыі начнога аўтапартрэта ўтварае трыяда твараў ван дэн Ваўвэра й братоў Рубэнсаў, тады як профіль Ліпсіюса, пасунуты да самага краю, служыць як бы геніем-абаронцам усёй групы, якая мусіць прытрымлівацца стаічнай філязофіі ўжо без свайго настаўніка. У ''«Чатырох філёзафах»'' Рубэнс намаляваў сябе асобна, напэўна, абазначаючы патрэбу працягваць жыцьцё ўжо бяз брата й ягонага стаіцызму{{Зноска|Morford|1991|Morford|12—13}}. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Morford Mark P. O.|загаловак=Stoics and Neostoics: Rubens and the Circle of Lipsius|спасылка=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1m3nwwv|месца=Princeton|выдавецтва=Princeton University Press|год=1991|isbn=9781400887125|старонак=298|ref=Morford}} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Бабина Н.П., Грицай Н.И.|загаловак=Фламандская живопись XVII—XVIII веков. Каталог коллекции|месца=Санкт-Пецярбург|выдавецтва=Издательство Государственного Эрмитажа|год=2005|isbn=5-93572-130-9|старонак=584|ref=БабинаГрицай}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар= Кларк К.|загаловак= Нагота в искусстве: исследование идеальной формы |адказны= Пер. с англ.: М. В. Куренной и др.|месца= Санкт-Пецярбург|выдавецтва= Азбука-классика|год= 2004|isbn=5-352-00580-1|старонак=480|ref=Кларк}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} * {{кніга|аўтар=Прусс И.|загаловак=Малая история искусств. Западноевропейское искусство XVII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|год=1974|старонак=384|ref=Прусс}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] tscsv6h508sjtneb49tgplxhnl3dqyr 2679374 2679358 2026-07-17T07:53:27Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Пітэр_Паўль_Рубенс?oldid=5156186 2679374 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg |Апісаньне = |Месца нараджэньня = [[Зыген]] |Месца сьмерці = [[Антвэрпэн]] |Заняткі = [[малюнак]] |Вучоба = |Плынь = [[барока]] |Працы = }} '''Пі́тэр Паўль Ру́бэнс''' ({{мова-nl|Peter Paul Rubens}}; 28 чэрвеня 1577, [[Зыген]] — 30 траўня 1640, [[Антвэрпэн]]) — [[флямандыя|флямандзкі]] мастак і прыхільнік экстравагантнага стылю [[барока]], які падкрэсьліваў рух, колер і пачуцьцёвасьць. Творчасьць Рубэнса ёсьць арганічным спалучэньнем традыцыяў рэалізму [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] з дасягненьнямі [[Тыцыян|вэнэцыянскай школы]]. Акрамя фундацыі вялікай студыі ў [[Антвэрпэн]]е, у якой вырабляліся карціны, што карысталіся попытам сярод шляхты ўсёй [[Эўропа|Эўропы]], Рубэнс быў адукаваным гуманістычным навукоўцам, калекцыянэрам твораў мастацтва, і дыпляматам. Пітэр быў прысьвечаны ў рыцары, як каралём [[Гішпанія|Гішпаніі]] [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам IV]], гэтак і каралём [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] [[Карл І (кароль ангельскі)|Карлам I]]. Акрамя маштабных працаў на міталягічныя й рэлігійныя тэмы заўмаўся пісаньнем [[партрэт]]аў і [[пэйзаж]]аў. Рубэнс быў дастаткова пладавітым мастаком, то бок каталёг ягоных твораў, які быў складзены [[Майкл Жафэ|Майклам Жафэ]], пералічвае 1403 творы без уліку шматлікіх асобнікаў, зробленых у ягонай майстэрні<ref>Nico Van Hout (1979). [https://web.archive.org/web/20160304053626/https://lirias.kuleuven.be/bitstream/1979/153/1/doctoraat.pdf ''«Met bijzondere aandacht voor de onderschildering en andere onderliggende stadia in het werk van P. P. Rubens»'']. KU Leuven.</ref>. Працы, якія замаўлялі ў яго, у асноўным былі карцінамі, якія адлюстроўвалі гістарычныя падзеі ці постаці, а таксама ўлучалі ў сябе рэлігійныя й міталягічныя сюжэты й сцэны паляваньня. Рубэнс маляваў партрэты, асабліва сяброў, і аўтапартрэты, а ў далейшым жыцьці намаляваў некалькі пэйзажаў. Рубэнс распрацаваў шэраг габэленаў і гравюраў, а таксама размаляваў уласны дом. == Біяграфія == === Раньнія гады === [[Файл:Siegen, Untere Metzgerstraße 37.jpg|значак|зьлева|Дом у Зыгене, дзе нарадзіўся Рубэнс.]] Рубэнс нарадзіўся ў [[Зыген]]е, [[Вэстфалія]], у сям’і Яна Рубэнса й ягонай жонкі Марыі. Ягоны бацька належыў да [[кальвінізм]]у, а маці зьбегла з Антвэрпэна ў [[Кёльн]] ў 1568 годзе, пасьля павелічэньня рэлігійных узрушэньняў і перасьледу пратэстантаў у пэрыяд панаваньня ў [[Гішпанскія Нідэрлянды|Гішпанскіх Нідэрляндах]] [[Фэрнанда Альварэс дэ Таледа|Фэрнанда Альварэса дэ Таледа]]. Ян Рубэнс быў юрыдычным дарадцам і палюбоўнікам [[Ганна Саксонская|Ганны Саксонскай]], другой жонкі [[Вільгэльм I Аранскі|Вільгэльма Аранскага]], ён жыў на той час у палацы ў Зыгене ў 1570 годзе. Пасьля зьняволеньня Ян Рубэнса праз раман з Ганнай у 1577 годзе нарадзіўся Пітэр Паўль Рубэнс. Жыць даводзілася ў беднасьці, бо Яну Рубэнсу было не дазволена працаваць паводле спэцыяльнасьці, а Марыя займалася агародніцтвам і здавала пакоі ў доме, якія перадалі ёй ейныя сваякі. Сям’я вярнулася ў Кёльн на наступны год пасьля таго як скончыўся перасьлед Рубэнсаў. У Кёльне Ян Рубэнс сам стаў навучаць сваіх дзяцей [[Біблія|Сьвятому Пісаньню]], лацінскае й францускае мовам. Аднак сямейны дабрабыт скончыўся ў 1587 годзе пасьля таго як Ян сканаў, захварэўшы на [[ліхаманка|ліхаманку]]. Старэйшы сын Ян Баптыст назаўжды зьехаў у Італію, дзе й памёр, неўзабаве ад хваробаў памерлі яшчэ трое дзяцей. У 1589 годзе, праз два гады пасьля сьмерці бацькі, Рубэнс з маці пераехаў у спустошаны вайною Антвэрпэн, дзе быў хрышчоны ў [[Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. Рэлігія займала бачнае месца ў вялікай частцы працаў Рубэнса, калі пазьней ён стаў адным зь вядучых мастакоў каталіцкага контрарэфармацыйнага стылю жывапісу{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|11—18}}. Рубэнс пісаў: «Мой запал зыходзіць зь нябёсаў, а ня ад зямных разважаньняў». === Гады навукі === 10-гадовы Пітэр быў накіраваны на навучаньне ў [[Езуіты|езуіцкую]] школу, хоць да таго ён не вылучаўся асаблівымі здольнасьцямі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|37}}. У езуітаў Пітэр атрымаў выдатныя веды лаціны й клясычнай антычнасьці ды выявіў выдатныя здольнасьці як лінгвіста, бо ён аднолькава вольна чытаў, пісаў і гаварыў на роднай нідэрляндзкай, лацінскай, францускай і італьянскай мовах і ў той ці іншай ступені быў знаёмы зь нямецкай, гішпанскай і аенгльскай мовамі{{Зноска|Письма|1933|Письма|19}}. Адначасна з гэтым маці запісала Пітэра ў сьвецкую школу Ромульдуса Вэрдонка, дзе ён здолеў выявіць свае здольнасьці ў вобласьці гуманітарных навук, стаў вывучаць грэцкую мову. Сучасьнікам падавалася фантастычнай ягоная памяць, бо аднойчы ён без намаганьняў спамянуў імя рымскай паэтэсы, якую адзіны раз памянуў [[Ювэналь]] у адной з сатыраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|38}}. З вучыліся дзеці антвэрпэнскай эліты, у тым ліку Бальтазар Марэтус — унук найбуйнейшага эўрапейскага выдаўца [[Хрыстафор Плянтэн|Хрыстафора Плянтэна]]. Пітэр і Бальтазар захавалі сяброўства на ўсё астатняе жыцьцё. У 1590 годзе навучаньне давялося перапыніць, бо сястра Пітэра й Філіпа — Бляндына — узяла шлюб, ейны пасаг паглынуў рэшткі сродкаў, адпісаных Янам Рубэнсам. Сынам давялося шукаць заробку самім, таму Філіп разам з сынамі свайго працадаўцы быў аддадзены ў навучаньне да знакамітага гуманіста [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]] ў Лювэне. 13-гадовага Пітэра маці ўладкавала [[паж]]ам да графіні дэ Лялен (народжанай прынцэсе дэ Лін) у [[Аўдэнаардэ]], дзе ён за кошт патрона працягнуў адукацыю, набыў навычкі [[каліграфія|каліграфіі]] й красамоўства, а таксама знайшоў густ да вытанчанасьці адзеньня, у прыватнасьці, навучыўшыся эфэктна захінаць плашч{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|12—13}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39}}. [[Файл:Portrait of Alessandro Farnese (1545-1592) LACMA M.2003.69.jpg|значак|зьлева|[[Ота ван Вээн]]. Партрэт [[Алесандра Фарнэзэ (герцаг Пармскі)|Алесандра Фарнэзэ]], 1585 год. Мастацкі музэй акругі Лос-Анджэлес.]] Прабыўшы пажам крыху больш за год, Рубэнс заявіў маці, што мае намер навучыцца малярству. Ягоны сябар Якаб Зандрарт пісаў: «Ня ў сілах больш даваць супраціў унутранаму імпэту, які вабіў яго да малярства, ён запытаў у маці дазволу цалкам прысьвяціць сябе гэтаму мастацтву». Той жа Зандрарт сьцьвярджаў, што адзінай крыніцай эстэтычных памкненьняў Рубэнса да 14-гадовага веку было капіяваньне гравюраў зь Бібліі выданьня Тобіяса Шцімэра 1576 году. Аніякіх прыкладаў ягонай раньняй графікі не захавалася{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|39—40}}. Паводле словаў Вэронікі Ўэджўуд, выбар першага настаўніка малярства, якім быў [[пэйзаж]]ыст [[Тобіяс Вэргахт]], быў у значнай ступені выпадковасьцю, бо той быў жанаты з сваячкай Марыі Рубэнс. Позьні на тагачасны час пачатак заняткаў адбіўся на тым, што Рубэнс ня змог шмат запазычыць у Вэргахта й хутка пакінуў ягоную майстэрню. Далей ён перайшоў да [[Адам ван Ноорт]]{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13}}. Ван Ноорт, хоць і не выконваў царкоўных замоваў, але меў добрую рэпутацыю, зь ягонай майстэрні выйшлі [[Якаб Ёрданс]] і [[Гэндрык ван Бален]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44}}. Рэзкая зьмена становішча, аднак, не зьмяніла густаў і памкненьняў юнага Рубэнса, яго адштурхвала багемнае жыцьцё, якую вёў ван Ноорт{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|7}}. Навучаньне ў ягонай майстэрні цягнулася чатыры гады. На думку Мары-Ан Лекурэ, самым важным урокам для Пітэра стала любоў і ўвага да «Фляндрыі, чые пышныя прыгажосьці пазьней паўстануць перад намі на карцінах Рубэнса»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|44—45}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man, Possibly an Architect or Geographer, at the age of 26.jpg|значак|Рубэнс. Партрэт мужчыны 26 гадоў{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20}}, 1597 год, алей на медзі, 21,6 × 14,6 см. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]], [[Нью-Ёрк]].]] Атрымаўшы першапачатковыя навычкі й адтачыўшы іх, у 1595 годзе Рубэнс перайшоў у майстэрню самага знакамітага антвэрпэнскага маляра таго часу — [[Ота ван Вээн]]а{{Зноска|Held|1983|Held|14—35}}, які атрымаў адукацыю ў Італіі й прывёз у Фляндрыю дух [[маньерызм]]у{{Зноска|Письма|1933|Письма|20}}. Рубэнс лічыўся ягоным вучнем да 23-гадовага веку, але яшчэ ў 21 год атрымаў пасьведчаньне «вольнага мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|42}}. У Рыме Вээн быў аблашчаны фаміліяй [[Фарнэзэ]] й атрымліваў папскія замовы ў Ватыкане, быў сьвецкім чалавекам, знаўцам лаціны й старажытнасьцяў. Менавіта ён выпесьціў у Пітэры густ да антычных клясыкаў і выклікаў ідэю, што талент ня зможа выявіць сябе без магутных апекуноў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|46—47}}. Сучасьнікі адзначалі, што да часу паступленьня да яго Рубэнса талент Вээна хіліўся да заняпаду, ён празьмерна захапіўся алегорыямі й знакамі, ператвараючы ўласнае малярства ў падабенства мазгатні{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|13—14}}. Італьянска-флямандзкі стыль Вээна быў адзначаны перайманьнем рымскім узорам, прыкладам, сылюэты абводзіліся лініяй контуру. Ён адкрокся нацыянальнай флямандзкай традыцыі (значнасьць якой прызнаваў яшчэ [[Мікелянджэлё]]), але гэтак і ня здолеў арганічна ўспрыняць італьянскую школу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|48}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|54}}. У 1598 годзе Рубэнс быў залічаны вольным майстрам у антвэрпэнскую [[Гільдыя Сьвятога Лукі|гільдыю Сьвятога Лукі]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|22—38}}, але застаўся ў Вээна й ня стаў адкрываць уласную студыю. Аднак ён ужо сам атрымаў права браць вучняў, першым зь якіх стаў Дэадат дэль Монтэ, сын злотніка{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14}}. Уласных працаў Рубэнса гэтага пэрыяду захавалася замала. У ліставаньнях і дакумэнтах згадваюцца ягоныя карціны, некалькі працаў было ў доме ягонай маці, і яна вельмі ганарылася імі. Адзіная падпісаная Рубэнсам праца гэтых гадоў — партрэт маладога навукоўца ў чорным касьцюме, у якім увагу прыцягвае мадэляваньне твару. Вымерныя прылады ў ягоных руках дазволілі крытыкам назваць героя карціны географам ці архітэктарам. Партрэт дэманструе несумненную блізкасьць Рубэнса тых гадоў да старой галяндзкай школы, закладзенай [[Ян ван Эйк|Янам ван Эйкам]]. Не было яшчэ й віртуознай лёгкасьці валоданьня пэндзьлем, якую ён набыў у Італіі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|20—21}}. На думку Ўэджўуд, Рубэнс быў добрым майстрам, але ня быў вундэркіндам, толькі падобным [[Антоніс ван Дэйк|Антонісу ван Дэйку]]. Многія зь ягоных самых раньніх працаў складалі капіяваньні працаў ранейшых мастакоў, як то [[дрэварыт]] [[Ганс Гальбайн Малодшы|Ганса Гальбайна Малодшага]] й гравіроўка [[Марчантаніё Раймондзі]]. Ён яшчэ працягваў вучыцца й як прафэсіянал сасьпеў позна. Неабходныя яму ўзоры й настаўнікаў ён знайшоў толькі ў Італіі, дзе да таго часу жыў ягоны брат Філіп. Невядома, адкуль у Пітэра зьявіліся грошы на замежнае падарожжа — магчыма, ён выканаў нейкую замову ў Антвэрпэне ці прадаў некаторыя свае працы. Мажліва таксама, што грошы на вандраваньне надаў бацька Дэадата дэль Монтэ, што суправаджаў Рубэнса ў якасьці ягонага вучня{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|14—15}}. 8 траўня 1600 году Рубэнс атрымаў дакумэнт за подпісам бургамістра Антвэрпэна, што надаўца яго мае добрае здароўе й у горадзе няма эпідэміяў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|61}}. === Жыцьцё ў Італіі === ==== Пры двары мантуанскага герцага ==== Паводле Ўэджўуд Рубэнс быў лепш падрыхтаваны, чым большасьць маладых мастакоў, якія перасякалі Альпы да яго. Да таго часу ён вольна валодаў лацінскай і італьянскай мовамі, быў знаёмы асабіста й празь ліставаньне з усімі вядомымі навукоўцамі-антыказнаўцамі{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|29}}. З Антвэрпэну ён уздоўж [[Райн]]у рушыў у Францыю, наведаў [[Парыж]], а далей скіраваўся ў [[Вэнэцыя|Вэнэцыю]]. У горадзе ён спыніўся ў прэстыжнай гасьцёўні й хутка завёў знаёмства з шляхцічам з атачэньня [[Вінчэнца I Ганзага]], бо герцаг [[Мантуанскае герцагства|Мантуі]] прыбыў на [[Вэнэцыянскі карнавал|карнавал]] з [[Спа]], дзе быў на лекаваньні. Карціны Рубэнса, узятыя з сабою, зрабілі ўражаньне на аўдыторыю, і пра мастака было дакладзена герцагу. У выніку 23-гадовы флямандзец апынуўся на службе пры Мантуанскім двары і, ледзь зьявіўшыся ў Італіі, атрымаў апекуна, пэнсіён і адносна высокае грамадзкае становішча{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|64}}. Існуе здагадка, што герцаг, які бываў раней у Антвэрпэне, ужо быў знаёмы з творчасьцю Рубэнса{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|30}}. Не зважаючы на неўтаймаваны нораў і распусту, герцаг Вінчэнца Ганзага быў адным з найважнейшых мэцэнатаў свайго часу, выдатна разьбіраўся ў музыцы й паэзіі. Ён матэрыяльна падтрымліваў [[Кляўдыё Мантэвэрдзі]] й вызваліў дома для вар’ятаў [[Тарквата Таса]]. Герцаг імкнуўся зьбіраць найлепшыя творы мастацтва, у ягоным палацы Рубэнс упершыню ўбачыў працы [[Тыцыян]]а, [[Паолё Вэранэзэ]], [[Карэджа]], [[Андрэа Мантэньня|Андрэа Мантэньні]] й [[Джуліё Рамана]]. Афарбоўка й кампазыцыі Вэранэзэ й Тынтарэта зрабілі непасрэдны ўплыў на жывапіс Рубэнса й ягоныя больш позьнія працы, стыль якіх адрозьніваўся моцным уплывам [[Тыцыян]]а. Хоць Ганзага ня ставіў за мэту выхаваньне маладога мастака, ён даў Рубэнсу працу, што спрыяла хуткаму разьвіцьцю ягонага таленту. Флямандзец павінен быў адбіраць творы мастацтва дзеля капіяваньня, а далей займаўся й іхным набыцьцём, атрымліваючы пэўныя камісійныя гршы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}. [[Файл:Rubens Painting Adam Eve.jpg|значак|зьлева|''«Адам і Эва»'', блізу 1599 году.]] Трапіўшы ў атачэньне Вінчэнца Ганзагі ў кастрычніку 1600 году, Рубэнс разам з дваром адбыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыю]] на завочны шлюб малодшай сястры жонкі герцага — [[Марыя Мэдычы|Марыі Мэдычы]]. Рубэнс інтэнсіўна займаўся вывучэньнем флярэнтыйскага мастацтва, у прыватнасьці, скапіяваў [[кардон (жывапіс)|кардон]] фрэскі [[Леанарда да Вінчы]] ''«[[Бітва пры Ангіяры (фрэска)|Бітва пры Ангіяры]]»''{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|31}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. Там ён вывучаў клясычнае грэцкае й рымскае мастацтва й капіяваў працы італьянскіх майстроў, як то эліністычная скульптура «''[[Ляакоан і ягоныя сыны]]''», якая асабліва паўплывала на яго, а таксама працы [[Мікелянджэлё]], [[Рафаэль]] і [[Леанарда да Вінчы]]. Таксама Рубэнс знаходзіўся пад уплывам вельмі натуралістычных карцінаў [[Караваджа]]. Пазьней ён зрабіў копію адной з карцінаў гэтага мастака «''[[Злажэньне ў магілу Хрыста (Караваджа)|Злажэньне ў магілу Хрыста]]''», рэкамэндаваўшы яе свайму заступніку, герцагу Мантуі, а таксама згуляў важную ролю ў набыцьці адной зь ягоных твораў для царквы [[ордэн дамініканаў|дамініканцаў]] у Антвэрпэне. У Мантуі ён застаўся на ўсё лета 1601 году, але не зьбіраўся сядзець на адным месцы. Пра ягоныя вандроўкі сьведчыць ліставаньне з герцагскім кіраўніком Анібале К’епіё, зь якога вынікае, што ў Мантуі Рубэнс пражыў поўныя тры гады з васьмі гадоў знаходжаньня ў Італіі. Пры двары герцага ён правёў усё лета 1601 году, час ад красавіка 1602 году па травень 1603 году й ад траўня 1604 году да заканчэньня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|70—71}}. Досыць хутка Рубэнс атрымаў пасаду апекуна карціннай галерэі герцага, але, увогуле, буйных замоваў ня браў. Адзіным выняткам сталася аздабленьне царквы езуітаў у 1603 годзе. Нават у 1607 годзе ў адным зь лістоў ён наракаў, што ягоныя працы амаль не прадстаўленыя ў калекцыі Ганзагі. Карыстаючыся няўважлівасьцю герцага да сваёй пэрсоны, ужо ў 1601 годзе Рубэнс выправіўся ў вандраваньне па Італіі, зь ліста брату Філіпу ў сьнежні таго ж году вынікае, што ён аб’ехаў «амаль усе найбуйнейшыя італьянскія гарады»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|71—72}}. Дакладныя маршруты падарожжаў Рубэнса складана рэканструяваць, дакумэнтальна пацьвярджаецца ягонае шматразовае знаходжаньне ў Вэнэцыі, Флярэнцыі, [[Генуя|Генуі]], [[Піза|Пізе]], [[Падуя|Падуі]], [[Вэрона|Вэроне]], [[Люка|Люцы]] й [[Парма|Парме]]. Мажліва, ён наведваў [[Урбіна]] й [[Мілян]], дзе мастак скапіяваў ''«[[Тайная вячэра (Леанарда да Вінчы)|Тайную вячэру]]»'' Леанарда да Вінчы. У [[Рым]]е ён пабываў двойчы, пры гэтым першым разам прыехаў туды ўлетку 1601 году, калі герцаг накіраваў яго дзеля капіяваньня карцін з калекцыі кардынала Алесандра Мантальта. Падчас гэтага першага знаходжаньня ў Рыме, Рубэнс скончыў працу над сваім першым заказаным алтаром для рымскай царквы [[Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ]]. Лісты дадому й брату Філіпу напісаныя жывой і багатай італьянскай мовай і падпісаны імём П’етра Паолё. Гэтай формы ўласнага жыцьця ён прытрымліваўся да канца жыцьця. І надалей асноўнай мовай замежнага ліставаньня Рубэнса заставалася італьянская{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|32—33}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Self-Portrait in a Circle of Friends at Mantua.jpg|значак|''«Аўтапартрэт у атачэньні з мантуанскімі сябрамі»'', 1602—1606 гады.]] Рубэнс валодаў талентам заводзіць сьвецкія знаёмствы. Кіраўнік маёмасьцю герцага Мантуанскага К’епіё рэкамендаваў флямандца кардыналу Мантальта — пляменьніку папы [[Клімэнт VII|Клімэнта VII]]. У сваю чаргу, праз Мантальта Рубэнс быў пазнаёмлены [[Шыпіёнэ Баргезэ]], а той дводзіўся пляменьнікам папу [[Сыкст V|Сыксту V]], які быў афіцыйным апекуном нямецкіх і флямандскіх мастакоў у Рыме. Дзякуючы даручэньням герцага Вінчэнца Ганзагі, Рубэнс наведаў Геную, дзе быў прыняты ў дамах [[Дорыя|Дорыяў]], [[Сьпіноля|Сьпіноляў]] і [[Палявічыні]], атрымаўшы доступ да іхных мастацкіх калекцыяў і атрымаўшы больш-менш значныя замовы. Зрэшты, першую сваю афіцыйную замову Рубэнс атрымаў на радзіме ў 1602 годзе. Брусэльскі эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт Аўстрыйскі]] замоваў заалтарны абраз здабыцьця Жыватворнага Крыжа, які даручыў выканаць у Рыме, да таго ж мастак мусіў быў быць флямандцам, «пры ўмове, што сума выдаткаў не перавысіць 200 залатых экю». Былы працадаўца Рубэнсава брата Жан Рышардо ўзгадаў пра Пітэра, і 12 студзеня 1602 году адбылося афіцыйнае складаньне кантракта. Ужо 26 студзеня Рубэнс паказаў замоўцу цэнтральную частку кампазыцыі, прадэманстраваўшы свае здольнасьці апэратыўна выконваць даручэньні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|82—83}}. З Рыму Рубэнс прыехаў да старэйшага брата ў Вэрону, дзе намаляваў сябе з братам, іхняга калегу Ёгана Вавэрыюса й настаўніка [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], а таксама свайго вучня Дэадата дэль Монтэ на тле мантуанскай ракі [[Мінча]]. Больш паловы партрэтаваных не маглі быць у Італіі ў той час, таму праўдзівы сэнс кампазыцыі высьлізгвае ад сучасных дасьледнікаў. Задума й ажыцьцяўленьне карціны вылучаюцца спалучэньнем наватарства й традыцыі. Гэтак калярыт уяўна адзначаны перайманьнем Тыцыяна, а тэма й кампазыцыя гэтак жа яскрава адсылаюць да нідэрляндзкіх карпарацыйных і сямейных партрэтаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|9}}. Першы посьпех у эрцгерцага прыцягнуў увагу герцага Ганзага да свайго прыдворнага мастака. Па сьмерці маці, якая была вялікай прыхільніцай езуітаў, герцаг загадаў узьвесьці царкву гэтага ордэна ў Мантуі, а Рубэнсу замовіў карціну, што паказвае глыбокую пашану сямейства Ганзагі да Сьвятой Троіцы. Аднак праз шэраг акалічнасьцяў карціна была перададзеная замоўцы на [[Троіцын дзень]] 5 чэрвеня 1605 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|83—84}}. ==== Дыпляматычная місія ў Гішпаніі ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Фаэтона»'', каля 1604—1605 гадоў. Мажліва перапрацаваная ў 1606—1608 гадах. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У 1603 годзе мантуанскі герцаг чакаў ад гішпанскага караля адміральскага чыну за свае заслугі ў барацьбе супраць туркаў у Харватыі, таму надумаў узгадаць пра сябе. Гергацам быў складзены аб’ёмны падарунак, што ўлучаў мноства твораў мастацтва. Дзеля ўручэньня патрабаваўся разумны чалавек, які бы выклікаў да сябе прыязнасьць і мог прадставіць дары ў патрэбны момант, адначасна выставіўшы перад манархам свайго патрона ў прывабным сьвятле. На рэкамендацыю кіраўніка К’епіё, герцаг ухваліў кандыдатуру Рубэнса. Перад гэтым адбылася наступная гісторыя: Вінчэнца Ганзага без папярэджаньня зьявіўся ў майстэрню мастака й засьпеў Рубэнса за працай над алегарычным палатном, той дэклямаваў услых [[Вэргіліюс|вэргіліевы]] ''«[[Георгікі]]»''. Герцаг зьвярнуўся да яго на лаціне й атрымаў вельмі пачцівы адказ. Узгадаўшы, што [[Ян ван Эйк]] быў некалі камандаваны [[Філіп III Добры|герцагам Бургундзкім]] за сваёй [[Ізабэля Партугальская (герцагіня Бургундзкая)|нявестай Ізабэляй]] да [[Жуан I|караля Партугаліі]], герцаг Ганзага ўсклаў на Рубэнса абавязкі амбасадара. 5 сакавіка 1605 году даверанаму ў Мадрыдзе было адпраўленае апавяшчэньне, што адказным за дастаўку падарункаў каралю [[Філіп III (кароль Гішпаніі)|Філіпу III]] прызначаны П’етра Паолё Рубэнс. У той жа дзень мастак рушыў у дарогу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|84—85}}. Маршрут вандраваньня быў дрэнна распрацаваны, бо трэба было прайсьці праз [[Фэрара|Фэрару]] й [[Балёньня|Балёньню]] да [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]] й сесьці на карабель у [[Ліворна]]. Перавозка грузаў праз Апэніны абышлася ў 150 скуда, але грошай было вылучана замала, таму мытнікі спрабавалі раскруціць пакупкі{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|40—44}}. Далей адбыўся непрыемны інцыдэнт пры двары вялікага герцага [[Фэрдынанда I Мэдычы|Фэрдынанда]]. 29 сакавіка мастак пісаў свайму апекуну К’епіё зь Пізы, што Фэрдынанд уразіў яго тым, што добра быў абазнаны ўва ўсіх дробязях падарункаў, прызначаных той ці іншай асобе, што выклікала падазрэньні ў тым, што пры двары Ганзагі працуе шпег{{Зноска|Письма|1933|Письма|67—68}}. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|значак|''«Конны партрэт герцага Лерма»'', 1603 год, алей, палатно. [[Прада (музэй)|музэй Прада]], Мадрыд.]] Тым ня менш, дабрацца да Ліворна атрымалася шчасна, пераход морам у [[Алікантэ]] заняў усяго 18 дзён. Гішпанскі двор тады пераехаў у [[Вальядалід]], куды Рубэнс трапіў 13 траўня, але не засьпеў караля, бо той выправіўся на паляваньне ў [[Аранхуэс]]. Аднак затрымкі апынуліся для мастака дарэчнымі, бо як ён паведаміў К’епіё, падарункі апынуліся ў дрэнным стане. Павераны ў справах мантуанскага герцагства Анібале Ібэрці прапанаваў Рубэнсу пагадзіць гішпанскага маляра й такім чынам прывесьці палотны да ладу, але 26-гадовы мастак, які ня меў рэальных дыпляматычных паўнамоцтваў, гэтую прапанову адхіліў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|87}}. У чэрвені Рубэнс прамыў палотны гарачай вадою, прасушыў на сонцы й заняўся рэстаўрацыяй сам-адзін. Ён ня толькі аднавіў копіі з карцінаў [[Рафаэль|Рафаэля]], выкананыя ў Рыме П’етрам Факецьці, але й самастойна выканаў ''«Дэмакрыта й Геракліта»''. Давялося пісаць паўторы карцінаў з-за таго, што два творы зь ліку падарункаў былі сапсаваныя беззваротна{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|50}}. Кароль вярнуўся ў Вальядалід у першыя дні ліпеня. Рубэнс і Ібэрці паўсталі перад прэм’ер-міністрам герцагам [[Франсіска Гомэс дэ Сандаваль Лерма|Лерма]], які зблытаў перададзеныя копіі з арыгіналамі. Пры гэтым Рубэнсу атрымалася здабыць ласкавасьць з боку гішпанскага прадстаўніка, даў зрабіў шмат замоваў у мастака й запрасіў пасяліцца яго ў рэзыдэнцыі, але з Ібэрці стасункі былі сапсаваныя. Павераны не жадаў, каб Рубэнс асабіста даў падарункі каралю, і не дапусьціў яго да аўдыенцыі, пра што мастак без эмоцыяў паведамляў герцагу Мантуі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|88}}. Рубэнс ня стаў канфліктаваць з паслом, а замест гэтага зьехаў у [[Эскарыял]] капіяваць калекцыю палотнаў Тыцыяна, што налічвала больш за 70 карцінаў. Большасьць зь іх была замоўленая ці набытая імпэратарам [[Карл V Габсбург|Карлам V]]. Копіі Рубэнс забраў з сабою ў Італію, а далей перавёз у [[Антвэрпэн]]. Толькі па сьмерці мастака выкананыя ім копіі выкупіў і вярнуў у Гішпанію кароль [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіп IV]]. Рубэнс выконваў і прыватныя замовы, бо гэтак ён напісаў цыкль ''«Дванаццаць апосталаў»'', партрэты сваякоў герцага Лермы й герцага Інфантада, зь якім быў пазнаёмлены дзякуючы Ібэрці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. Працуючы ў Гішпаніі, Рубэнс разумеў, што не затрымаецца ў гэтай краіне надоўга, таму сьпяшаўся. У ягоных копіях Тыцыяна, асабліва ў валасах пэрсанажаў, бачная флямандзкая тэхніка накладаньня фарбы густым плястам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|89}}. У той жа час выкананыя Рубэнсам копіі, хутчэй, варта разглядаць як варыяцыі на тэму арыгінала, бо ён нязьменна — хоць і ў рознай ступені — зьвяртаўся да пераробкі арыгінала. Адчуваючы патрэбу ў самавыяўленьні, ён без ваганьняў выпраўляў прыкметныя памылкі й дэманстраваў творчы падыход у калярыстыцы або сьветлаценях. Ён рэдагаваў нават працы [[Мікелянджэлё]] й Рафаэля, таму ня дзіва, што рабіў гэта з творамі сваіх сучасьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|79—80}}. [[Файл:Heraclitus and Democritus by Rubens (Valladolid).jpg|значак|зьлева|''«Геракліт і Дэмакрыт»'', 1603 год, алей па дрэве. Нацыянальны музэй мастацтваў у [[Вальядалід]]зе.]] Самай вядомай арыгінальнай працай Рубэнса, выкананай у Гішпаніі, стаў парадны конны партрэт герцага Лерма, што адкрыў у ягонай творчасьці жанр параднага партрэта. Мэтад працы над гэтым партрэтам выкарыстоўваўся мастаком доўгія гады, то бок ён спачатку рабіў накід ці папярэдні кампазыцыйны эскіз, а затым заўсёды з натуры пісаў твар чалавека. Толькі ў апошнюю чаргу на палатне ці на дрэве выконваўся ўвесь партрэт цалкам. Пасьля Рубэнс давяраў працу над адзеньнем, аксэсуарамі ці тлом сваім вучням, аднак у пачатку свайго шляху ён грэбаваў брыгадным мэтадам і ўсе дэталі партрэта рабіў сам. Міхаіл Лебядзянскі адзначаў, што партрэтнае тло, з разгатым дрэвам і сцэнай бітвы ў аддаленьні, выкананае больш абагульнена, без стараннага аздабленьня, у адрозьненьне ад фігуры герцага й ягонага твару. У Кабінэце малюнкаў [[Люўр]]у захаваўся падрыхтоўчы эскіз кампазыцыі партрэта герцага Лерма, створаны італьянскім алоўкам на танаванай паперы, для якога ўдаваўся наняты натуршчык. Ужо на малюнку была пададзеная ўся кампазыцыя, улучна зь нізкай лініяй гарызонту й абрысамі дрэва. У адрозьненьне ад ''«[[Конны партрэт Карла V|Коннага партрэта Карла V]]»'' працы Тыцыяна, Рубэнс надаў кампазыцыі большай дынамікі, скіраваўшы вершніка наўпрост на гледача. Твар пэрсанажа, аднак, выглядае асобным ад усіх астатніх дэталяў карціны й пададзены з бракам эмоцыяў. Галоўнай адметнай рысай гэтай працы, уласьцівай партрэтнаму жанру барока, была сыстэма прыёмаў і аксэсуараў, што падкрэсьліваюць гераічны характар героя. Гэтую функцыю ў Рубэнса выконваюць дасьпехі, актыўныя дзеі на тле, і высоўваньне галоўнай асобы партрэту нібыта на ўзьнёслы пастамэнт{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|29—31}}. Гэтае падарожжа стала першым з многіх падчас ягонай кар’еры, у якім ён аб’яднаў мастацтва й дыпляматыю. Герцаг Лерма прапанаваў Рубэнсу заняць пасаду афіцыйнага мастака пры гішпанскім двары, аднак Рубэнс адкінуў гэтую прапанову. Неўзабаве надышоў загад герцага Мантуанскага ехаць у Парыж, каб там пісаць копіі з партрэтаў для палацавай галерэі красуняў, але Рубэнс палічыў і гэтае даручэньне нявартым. У пачатку 1604 году ён вярнуўся ў Мантую{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90}}. ==== Замовы ў Італіі ==== [[Файл:Rubens vallicella.jpg|значак|''«Маці Божая зь дзіцем аблюбаваным анёламі»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] Да лістапада 1605 году Рубэнс заставаўся ў Мантуі, беручы замовы ад герцага Вінчэнца. Апроч скончанага трыптыху Сьвятога Духу, ён зрабіў дзьве копіі з карцінаў [[Карэджа]] ў падарунак для імпэратара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]]. У канцы 1605 году мастак пераехаў у Рым да брата Філіпа, які ўладкаваўся тады бібліятэкарам кардынала [[Асканіё Калёна]]. Кватэра месьцілася па вуліцы Санта-Крочэ блізу Пляца Гішпаніі, браты нават нанялі сабе двух служкаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|39}}. Фамілія Калёнаў не зацікавілася флямандцам, але [[Шыпіёнэ Баргезэ]] адрэкамэндаваў яго ордэну [[Аратарыянцы|аратарыянцаў]], якім трэба было аздобіць фрэскамі храм [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля|К’еза Нуова]]. Яму трэба было напісаць ''«Мадонну»'' для галоўнага алтара. Мары-Ан Лекурэ ня вельмі высока ацаніла трыптых для гэтае царквы, дзе цэнтральную частку заняла Багародзіца, а паабапал яе былі выявы сьвятога Рыгора й сьвятой Даміцылы. Лекурэ пісала, што палатно «ўражвае манумэнтальнасьцю», а пэрсанажы розьняцца скульптурнасьцю формаў, амаль як у [[Паолё Вэранэзэ]]. Аднак велічыня фігураў заціскае дынаміку кампазыцыі. Калярыстычнае заданьне Рубэнс выканаў на супраціўнасьці сьветлай гамы адзежы й цёмнага тла. Асабліва гэта бачна ў партрэце Даміцылы. Сваім скупым стылем ён тут нагадвае [[Караваджа]], але безь ягоных сьветлавых эфэктаў. «У гэтых працах няма анічога, апроч уражальных памераў мужчынскіх і жаночых фігураў, што яднала б іх і дало магчымасьць адразу пазнаць руку майстра. Сваёй асабістай палітры Рубэнс тады яшчэ ня вынайшаў. Больш за ўсё ягоныя працы нагадваюць намацваньне стылю, сярод чаго вылучаюцца чаргаваньне белага зь зялёным, падобнае на прыёмы Вэранэзэ ці [[Джуліё Рамана]], [[тыцыян]]аўская [[вохра]], цёмны калярыт [[Анібале Караччы]]…»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|98}}. [[Файл:Rome Chiesa Nuova Flavia Domitilla van Terracina, Nereus en Achilleus (Rubens) 10-01-2011 10-50-38.JPG|значак|зьлева|''«Сьвятая Даміцыла, падтрыманая сьвятым Нэрэюсам і сьвятым Ахілесам»'', 1608 год, алей, палатно. Царква [[Санта-Марыя-ін-Валічэльля]] ў Рыме.]] У час падрыхтоўкі да працы Рубэнса адклікалі ў Мантую, але ўмяшаўся Баргезэ, і мастаку дазволілі застацца да наступнай вясны. Зрэшты, ён працягваў выконваць даручэньні мантуанскага двара, як то знайшоў рэзыдэнцыю ў Рыме для герцагскага сына, прызначанага кардыналам, і набыў для калекцыі ''«Ўсьпеньне Багародзіцы»'' Караваджа{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|90—91}}. Узімку 1606 году ён жыў з братам у Рыме, дзе цяжка захварэў на [[плеўрыт]], але здолеў акрыяць дзякуючы апецы флямандзкага лекара Фабэра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|76}}. Лекурэ таксама адзначала, што ад італьянскага часу не захавалася аніякіх сьведчаньняў рамантычных памкненьняў Рубэнса. У Рыме ён меў зносіны амаль выключна з флямандцамі, жыў у нідэрляндзкім квартале, але аніколі ня браў удзелу ў забаўках і трымаўся асобна. Не зважаючы на пачуцьцёвасьць ягонай творчасьці, «мае быць узятая пад увагу шчырая цнота мастака»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|81}}. У чэрвені 1607 году Вінчэнца Ганзага адбыў у Геную, поруч зь ім быў Рубэнс. Пазнаёміўшыся зь сямействам [[Дорыя]], ён выканаў на іхнюю замову каля паўтузіну партрэтаў, а таксама ''«Абразаньне Госпада»'' для царквы езуітаў. Рубэнс разам з Дэадатам дэль Монтэ таксама надумаў падрыхтаваць кнігу пра італьянскую архітэктуру, каб пазнаёміць зь ёй флямандцаў. Дэль Монтэ рабіў абмерваньні, а Рубэнс між тым падрыхтаваў 139 гравюрных старонак для двухтомніка ''«Палацы Генуі»'', які, зрэшты, убачыў сьвет толькі ў 1622 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|91}}. У верасьні 1607 году мастак вярнуўся ў Рым. Замова для храма К’еза Нуова была зробленая ў лютым 1608 году, але ў алтары было няўдала наладжанае асьвятленьне, і публіка нават ня здолела разгледзець абрысы фігураў. Давялося торапка перарабляць карціну, паўстала нават ідэя перанесьці яе з палатна на камень. Аратарыянцы таксама замовілі мастаку вялікі трыптых. Да гэтага часу пагоршыліся стасункі зь сямействам Ганзага. Філіп Рубэнс паведамляў з Антвэрпэну пра сур’ёзнае пагаршэньне стану здароўя іхняй маці, якой было ўжо 72 гады. Яна пакутавала на спохваты ўдушша, што зводзіла на нішто надзеі на акрыяньне. Каб пайсьці са службы ад Ганзагі, Пітэр Паўль Рубэнс зьвярнуўся да [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|эрцгерцага Альбрэхта]], але на просьбу Альбрэхта Вінчэнца Ганзага адказаў адмовай. 28 кастрычніка 1608 году, скончыўшы замову для аратарыянцаў, Рубэнс самавольна пакінуў Рым. У лісьце да К’епіё ён паведамляў, што калі скончыць справы ў Фляндрыі, абавязкова вернецца ў Мантую й «аддасца ў рукі Ягамосьці»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|73}}. Ягоны апошні італьянскі ліст мае характэрную прыпіску «Сядаю на каня» ({{мова-it|Salendo a cavallo|скарочана}}){{Зноска|Письма|1933|Письма|22}}. Больш ён аніколі не вяртаўся ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|92}}. [[Файл:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|значак|[[Маркіза Брыгіта Сьпіноля Дорыя|Партрэт маркізы Брыгіды Сьпіноля-Дорыі]], 1606 год, алей, палатно. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] У італьянскі час Рубэнс яшчэ не дасягнуў творчай сталасьці, амаль усе крытыкі заяўлялі, што ягоная італьянская творчасьць ня цалкам самастойная й адзначаная моцным уплывам шаблёнаў Балёнскай акадэміі{{Зноска|Письма|1933|Письма|22—23}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|8—9}}. Велізарную частку ягонай спадчыны італьянскага пэрыяду складалі замалёўкі й копіі з антычных і сучасных яму твораў мастацтва. Да вялікіх сучасьнікаў асабіста Рубэнс ня меў цікавасьці й не распачынаў спробаў сустрэцца ў Рыме ані з [[Гвіда Рэні]], ані з Караваджам ці [[Анібале Караччы]]. Наадварот, ствараючы копіі твораў, Рубэнс перасьледаваў дзьве задачы. Па-першае, ён удасканальваў сваё прафэсійнае майстэрства, па-другое, імкнуўся стварыць асабісты каталёг твораў мастацтва, раскіданых па каралеўскіх і прыватных калекцыях, на якія наўрад ці здолеў бы патрапіць ізноў. Іншымі словамі, ён рыхтаваў для сябе запас сюжэтаў, мадэляў і тэхнічных прыёмаў. У тэстамэньце, складзеным перад сьмерцю, ён пісаў, што «ягоныя працы прыдадуцца таму са спадчыньнікаў, хто пойдзе па ягоных сьлядах». Пры гэтым ён ня ставіў перад сабою навуковыя мэты й не спрабаваў стварыць суцэльны каталёг антычнага й рэнэсансавага мастацтва, бо патураў сваім асабістым густам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|77}}. Замоўленыя партрэты генуэскай арыстакратыі сталі эталёнам барочнага партрэта й надоўга вызначылі разьвіцьцё гэтага жанру ў Італіі, Фляндрыі, а потым Францыі й Гішпаніі. Рубэнс зьмяшчаў партрэтаваных людзей на нэўтральным тле ці перад драпіраваньнем. Сацыяльны статус чалавека заўсёды падкрэсьліваўся аксэсуарамі, таму пільная ўвага надавалася строю, які пісаўся з асаблівай дбайнасьцю. Асноўная мэта мастака палягала ў тым, каб атачыць арэолам маляваны твар і зрабіць упор на ягонай значнасьці. Гэта ж падкрэсьлівалася годнасьцю жэстаў, паставай, стараннай адпрацоўкай драбнюткіх дэталяў. Яскравым прыкладам такой працы быў партрэт маркізы Веранікі Сьпінолі-Дорыя{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|33—34}}. Мікалай Грыцай адзначаў, што «ў „няварты“ ягонага пэндзьля жанр прыдворнага партрэта мастак удыхнуў новае жыцьцё, рашуча вызваліўшы яго ад характэрных для маньерысцкага мастацтва мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў калянасьці маляваньня, здранцьвеласьці кампазыцыяў, напружанай замкнёнасьці нібы адгароджаных ад рэальнага сьвету выяваў. Рубэнс дадаў у партрэт рух і жыцьцё, свабоду маляўнічай формы й багацьце колеру, узбагаціў яго сваім пачуцьцём вялікага стылю, узмацніўшы значэньне тла — пэйзажнага ці архітэктурнага — у перадачы выявы; увогуле, зрабіў партрэт годнай задачай па-сапраўднаму манумэнтальнага мастацтва»<ref>{{cite web|author=Н. Грицай|title=Питер Пауль Рубенс. Биография|url=http://rybens.ru/rubens-biography.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-06-30}}</ref>. === Вяртаньне ў Антвэрпэн === ==== Прыдворны жывапісец ==== [[Файл:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|значак|зьлева|Партрэт эрцгерцагіні [[Ізабэля Кляра Яўгенія|Ізабэлі Кляры Яўгеніі]], 1609 год, алей на дубе, 105 × 74 см. [[Музэй гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]].]] Шлях з Рыму ў Антвэрпэн заняў у Рубэнса 5 тыдняў. Яшчэ напаўдарозе ён атрымаў абвестку, што ягоная маці сканала 14 лістапада. Дабраўшыся да дома ў сьнежні, ён павесіў ля склепа нябожчыцы-маці адную з карцінаў, прызначаных для К’еза Нуова. Душэўны стан яго быў такі, што ён пажадаў на некаторы час адасобіцца ў кляштары і сярод грамадзтва зьявіўся толькі ў студзені наступнага 1609 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|103}}. Відаць, што ён зьбіраўся вярнуцца ў Італію. 10 красавіка 1609 году мастак пісаў Ёгану Фабэру ў Рым: «…Я дагэтуль ня ведаю, што сабе пастанавіць — ці застацца на радзіме ці назаўжды вярнуцца ў Рым, куды мяне запрашаюць на вельмі спрыяльныя ўмовы»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|75}}. Ягонае вяртаньне супала з пэрыядам аднаўленьня эканамічнага росквіту ў горадзе з падпісаньнем [[Антвэрпэнская дамова 1609 году|Антвэрпэнскай дамовы]] ў красавіку 1609 году, якая паклала пачатак [[Дванацацігадовы мір|Дванацацігадовага міру]]. Між тым, Філіп Рубэнс заняў пасаду антвэрпэнскага эшэвэна, якую некалі займаў ягоны бацька, але ў сям’і паступова ссоўваліся ролі, першынство перайшло да малодшага з братоў. У ліставаньні захапленьне Пітэрам, паводле словаў Лекурэ, «даходзіла до дагодлівасьці». Менавіта Філіп расьсьцежыў дзьверы брату ў найвышэйшае грамадзтва Гішпанскіх Нідэрляндаў. Вяршыняй стала аўдыенцыя мастака пры эрцгерцагскім двары, якое адбылося, мяркуючы па дакумэнтах, 8 жніўня 1609 году. Герцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]] дрэнна ўяўляў сабе, хто такі Рубэнс, але замовіў у яго свой партрэт і партрэт [[Ізабэля Кляра Яўгенія|жонкі]], а пасьля выкананьня замовы неадкладна надаў яму тытул. Пасьведчаньне прыдворнага маляра Пітэр Паўль Рубэнс атрымаў 9 студзеня 1610 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|119}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 094.jpg|значак|Партрэт Ізабэлі Брант, каля 1610, алей па дрэве, 96 × 70 см. [[Нацыянальная галерэя Бэрліну|Бэрлінская нацыянальная галерэя]].]] Мусібыць, у каралеўскіх асобаў паўстала жаданьне ўтрымаць Рубэнса пры двары якім кольвек чынам, і таму апроч пэнсіёну ён атрымаў спэцыяльны дазвол на стварэньне сваёй студыі ў Антвэрпэне, а не каля двара ў [[Брусэль|Брусэлі]], а таксама мог працаваць для іншых кліентаў. У дадатак як сябра гільдыі Сьвятога Лукі Рубэнс меў і шэраг падатковых прывілеўя. Найважнейшым жа дасягненьнем Рубэнса Лекурэ называла тое, што ён застаўся працаваць у Антвэрпэне, аддаўшы яму перавагу перад Брусэлем. Прычыны гэтага пляменьнік маляра — таксама Філіп Рубэнс — выкладаў наступным чынам: «…З боязі, як бы прыдворнае жыцьцё, якое неўпрыкмет захапляе кожнага чалавека бяз рэшты, не пашкодзіла ягоным заняткам малярствам і не перашкодзіла яму дамагчыся ў мастацтве той дасканаласьці, здольнасьць да якой ён у сабе песьціў»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|111—113}}. На думку Лекурэ, гэтае сьцьвярджэньне, падхопленае многімі біёграфамі, мела патрэбу ў карэктаваньні. Рубэнс арганічна пачуваўся ў пры двары і быў здатны зьвярнуць на сябе ўвагу палітыкаў першай велічыні, але ў яго была іншая сыстэма каштоўнасьцяў. [[Філіп Рубэнс]] адзначаў, што эрцгерцаг і ягоная жонка літаральна прылучала ягонага брата да сябе залатымі ланцугамі, бо Пітэру Паўлю быў дараваны залаты ланцуг з партрэтам эрцгерцага і ягонай жонкі коштам у 300 флярынаў{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|76}}. Першыя часы мастак разьмяшчаўся ў доме маці. Практычна адразу па вяртаньні ў горад, Рубэнс заляцаўся да сваёй суседкі [[Ізабэля Брант|Ізабэлі Брант]], якая была сваячкай жонкі брата Марыі дэ Муа{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|54—55}}. Бацькам Ізабэлі быў вядомы гуманіст [[Ян Брант]], які доўгі час займаў пасаду гарадзкога сакратара. Ён быў пасьлядоўнікам [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], таксама займаючыся выданьнем антычных клясыкаў. Творцу ўдалося ўзяць шлюб з маладой, але зроблена гэта было зь вялікай пасьпешнасьцю. Жаніху было 32 гады, а маладой — 18 гадоў. Вясельле адбылося 8 кастрычніка 1609 году. Пасьля гэтага маладыя, паводле звычаю, пасяліліся ў бацькоў жонкі, у бізнэсовым квартале места{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|122}}. Адзіным сьведчаньнем іхняга вясельля засталася лацінская [[эпіталяма]] Філіпа Рубэнса, поўная «гульлівых непрыстойнасьцяў» і ня вельмі вытанчаная ў сваім стылі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|115—116}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Rubens and Isabella Brant in the honeysuckle bower.jpg|значак|зьлева|''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»'', 1609 год, палатно, алей, 178 × 136,5 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Яшчэ раней — 29 чэрвеня — Рубэнс далучыўся да Таварыства раманістаў, куды быў залічаны на рэкамэндацыю [[Ян Брэйгель Старэйшы|Яна Брэйгеля]]. Таварыства яднала нідэрляндзкіх мастакоў, якія зьдзейсьнілі вандраваньне ў Італію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|117}}. На сваё вясельле Рубэнс напісаў падвойны партрэт ''«[[Аўтапартрэт з Ізабэляй Брант|У бружмелевай альтанцы]]»''. Кампазыцыя была надзвычай стрыманай, то бок Рубэнс, які сядзіць на лаве пад кустоўем бружмелю, зьлёгку нахіліўшыся да Ізабэлі Брант, якая трымала сваю руку на мужавай руцэ. На карціне нябачна аніякай перабольшанай афэктацыі пачуцьцяў, усё зроблена стрымана і належна. Рубэнс старанна прапрацаваў дэталі свайго строю, асабліва пурпуэн — род камізэлькі з высокім каўняром, карычневыя панчохі і лакіркі, а разам з дарагім уборам жонкі кампазыцыя была блізкая да тыповага барочнага партрэта. Галоўнае адрозьненьне засяроджваецца ў натуральнасьці і свабодзе партрэтаваных, што надае сюжэту лірычнасьць. Рубэнс шмат высілкаў даў на перадачу выразаў свайго і жонкінага твараў. На думку Лебядзянскага, трактоўка Рубэнсам сваёй выявы нагадвае [[Рафаэль|рафаэлеўскі]] ''«[[Партрэт Бальдасарэ Кастыльёнэ]]»''. Рубэнс намаляваў сябе, глядзячым роўна на гледача, ягоны твар трымае спакойную годнасьць. Ізабэля Брант ледзь заўважна ўсьміхаецца, што намякае на пачуцьці радасьці і шчасьця. Ракурс кампазыцыі незвычайны — Рубэнс узвышаецца над Ізабэляй, глядач бачыць яго як бы з пазыцыі здолу ўгару. Фігуры захаваныя ў складаны момант руху і паўпавароце, але яны злучаныя паміж сабою агульным авалам партрэтнай кампазыцыі{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|35—38}}. ==== Майстэрня Рубэнса ==== {{Асноўны артыкул|Дом Рубэнса}} [[Файл:GARDENS IN THE RUBENS HOUSE - ANTWERP.jpg|значак|Рубэнсавы сад з альтанкай.]] У студзені 1611 году Рубэнс набыў вялікі надзел зямлі на вуліцы дэ Вапэр. Пабудова маёнтка абышлася мастаку ў 10 тысячаў [[флярын (манэта)|флярынаў]], толькі ягоны фасад расьцягнуўся на {{nobr|36 м}}, а ўглыбіні надзелу быў раскінуты сад памерам 24 на 48 мэтраў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. У садзе расьлі самыя размаітыя расьліны, якія толькі Рубэнс змог здабыць. Сад быў упрыгожаны копіямі антычных альтанак, прысьвечаных [[Геракл]]у, [[Дыяніс]]у, [[Цэрэра (міталёгія)|Цэрэры]] і [[Гонар (міталёгія)|Гонару]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|125}}. Уладкаваньне дома на густ гаспадара зацягнулася да 1616 году і запатрабавала немалых выдаткаў. Гэты дом сучасьнікі аднагалосна абвесьцілі найпрыгажэйшым будынкам у горадзе. У гатычным па стылі Антвэрпэне маёнтак рабіў уражаньне «палаца эпохі Адраджэньня»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|123}}. Майстэрня займала палову дома, а ў адзіным прасторным памяшканьні жылой часткі — галерэі — Рубэнс разьмесьціў уласную калекцыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. На думку Лекурэ, пабудова маёнтка азначала канчатковую адмову ад італьянскіх плянаў, а памеры дома намякалі і на кар’ерныя амбіцыі ягонага гаспадара. Рубэнсу было 35 гадоў, і ён «ведаў, што і як будзе пісаць, а таксама ведаў, як будзе жыць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|124}}. Зараз гэты [[Будынак Рубэнса]] перароблены ў музэй. [[Файл:Rubenshaus12.jpg|значак|зьлева|Фасад маёнтка з уваходнай аркай.]] Мяркуючы па апісаньнях пляменьніка Філіпа, Пітэр Паўль налаштаваў у сваім пампезным доме амаль буржуазны лад жыцьця. Прачынаўся мастак а чацьвертай гадзіне і ішоў да [[Ютрань|ютрані]], а далей займаўся малярствам. У той час, калі ён працаваў, наёмны дэкляматар чытаў яму ўслых антычных клясыкаў, найчасьцей [[Плютарх]]а, [[Тытус Лівіюс|Тытуса Лівіюса]] або [[Сэнэка|Сэнэку]]. Лісты мастак найчасьцей надыктоўваў, не адрываючыся ад пэндзьля. У майстэрні ён звычайна заставаўся да пяці гадзінаў папаўдні. Пакутуючы на [[падагра|падагру]], Рубэнс абедаў мерна, а пасьля яды зьдзяйсьняў конную выправу, які сумяшчаў зь візытамі па справах у Антвэрпэне. Па вяртаньні ён вячэраў з абранымі сябрамі. «Ён цярпець ня мог злоўжываньне віном і пераяданьне, гэтак жа як і азартныя гульні»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127}}. У ліку ягоных сяброў, якія ўвесь час наведвалі дом, быў бургамістар Антвэрпэну [[Нікаляас Рокакс]], дзяржаўны сакратар [[Ян Каспар Гевартс]], [[Бальтазар Марэтус]], які быў кіраўніком трэцяга пакаленьня сям’і выдаўцоў, а таксама навукоўцы-езуіты, якія бывалі ў горадзе. Рубэнс увесь час ліставаўся зь [[Нікаля Клёд дэ Пэйрэск|Нікаля Пэйрэскам]], ягоным братам Валявэ і бібліятэкарам францускага караля [[П’ер Дзюпюі (гісторык)|Дзюпюі]]{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|40}}. Пры пабудове дома была прадугледжаная асобная купальная заля зь верхнім асьвятленьнем, у якой разьмясьцілі вывезеныя з Італіі скульптуры і [[камэя|камэі]]. Афармленьне і архітэктурны падыход да стварэньня студыі адлюстроўвала сур’ёзнае стаўленьне Рубэнса да сваёй працы, якога ён чакаў ад замоўцаў, мадэляў і наведнікаў. Для працы над эскізамі і графікай прызначаўся асобы пакой, у ім жа ён сустракаў натуршчыкаў. Гэты ж пакой служыў і асабістым кабінэтам. Для вучняў была прызначаная асобая студыя, якая нават была большай за майстэрню самога Рубэнса. Для прыёму наведвальнікаў была прызначаная яшчэ адная заля, аформленая ў цёмным тоне. Тамсама былі выстаўленыя гатовыя творы гаспадара хаты, якія госьці маглі аглядаць і з драўлянага балькона. У гэтай зале ішла праца над буйнамаштабнымі замовамі — у першую чаргу для цэркваў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|127—129}}. Рубэнсава майстэрня трапіла ў гісторыю мастацтваў як адная з самых прадукцыйных і маштабных, яна стала цэнтрам мастацкага жыцьця ўсіх Паўднёвых Нідэрляндаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.ozon.ru/product/ot-srednevekovya-do-barokko-zatyupa-svetlana-valerevna-309606912/|аўтар=С. В. Затюпа|загаловак=От Средневековья до барокко. История западноевропейского искусства. Живопись и декоративно-прикладное искусство. По материалам частного собрания|год=2021|мова=ru|месца=Москва|выдавецтва="Центр Искусств. Москва"|старонкі=С. 180|старонак=201|isbn=978-5-604-5971-3-2}}</ref>. ==== Прыбыткі і ганарары ==== Рубэнс быў надзвычай пладавітым мастаком. Калі прызнаць, што з-пад ягонага пэндзьля выйшлі блізу 1300 карцінаў, у тым ліку гіганцкага памеру (ня лічачы амаль 300 эскізаў, малюнкаў і гравюраў), можна вылічыць, што за 41 год актыўнай творчай працы ён пісаў у сярэднім па 60 карцінаў на год, то бок 5 карцінаў у месяц. Адпаведнымі былі і ягоныя прыбыткі, ён мог зарабляць да 100 гульдэнаў у тыдзень, а за вялікія палотны атрымліваў ганарары ад 200 до 500 гульдэнаў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|2}}. Лекурэ адзначала, што [[Леанарда да Вінчы]] за ўсё жыцьцё стварыў блізу 20 карцінаў, а [[Ян Вэрмээр|Вэрмээр Дэльфцкі]] — 36, прытым не прадаўшы аніводнай. Рубэнс не хаваў камэрцыйнай скіраванасьці сваёй творчасьці і надаваў велізарнае значэньне матэрыяльнаму дабрабыту{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|136—137}}. Ён параўноўваў уласную творчасьць зь філязофскім каменем. Бытавала гісторыя, што алхімік Брэндэль прапанаваў Рубэнсу ўкласьціся ў лябараторыю дзеля ператварэньня волава на золата пад палову будучых прыбыткаў, на што мастак заявіў, што ўжо даўно знайшоў свой [[філязофскі камень]] і што «аніводзін з вашых сакрэтаў не каштуе столькі, колькі мая палітра і пэндзьлі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|129}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Christ's Apparition to the Disciples (the Rockox Triptych) (cropped).jpg|значак|''«[[Рокаксавы трыптых]]»'', 1613—1615 гады.]] Рубэнс клапаціўся пра свае аўтарскія правы. Ладная частка ягонага прыбытку складалася ад распаўсюду гравюраў з варыяцыямі сюжэтаў ягоных карцінаў, яны ж адначасна служылі і рэклямнымі матэрыяламі. Упершыню падрабляць гравюры Рубэнса пачалі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцыяў|Рэспубліцы Злучаных правінцыяў]] — таксама быў і самы значны рынак збыту арыгінальных эстампаў. З дапамогай Пітэра ван Вээна — брата ягонага настаўніка — і Дадлі Карлтана, амбасадара Ангельшчыны ў Гаазе, Рубэнс 24 лютага 1620 году атрымаў «прывілей» на 7 гадоў. Згодна з гэтым правам падробка гравюраў Рубэнса ў Галяндыі каралася канфіскацыяй накладу і штрафам у 100 флярынаў. Раней, 3 ліпеня 1619 году, Рубэнс атрымаў аналягічны прывілей у Францыі тэрмінам на 10 гадоў. Дапамогу ў гэтым ён атрымаў з боку Нікаля дэ Пэйрэска. Герцаг Брабанту 29 ліпеня надаў аналягічны прывілей Рубэнсу на сваёй тэрыторыі, а 16 студзеня 1620 году ён быў пашыраны на ўсе Гішпанскія Нідэрлянды. Гішпанскае каралеўства даравала прывілей Рубэнсу толькі ў 1630 годзе, затое адразу на 12 гадоў з правам пераходу аўтарскіх правоў спадчыньнікам мастака{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|153—154}}<ref>Hottle, Andrew D. (2004). [https://www.academia.edu/1903145/Commerce_and_Connections_Peter_Paul_Rubens_and_the_Dedicated_Print «Commerce and Connections: Peter Paul Rubens and the Dedicated Print»]. Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, выд. 55. — С. 54—85.</ref>. Вялікая колькасьць твораў Рубэнса прывяла да таго, што рубэнсазнаўцам далёка не заўсёды ўдаецца прасачыць гісторыю кожнага зь іх. З дакумэнтаў і ліставаньня атрымліваецца, зазвычай, здабываць толькі фінансавую інфармацыю. Рубэнс заўсёды складаў з замоўцамі ўгоду, у якой абмаўлялася пажаданая сума, памер карціны і ейны сюжэт. Асабістымі дзёньнікамі мастак не пераймаўся, а ягоныя лісты ўтрымліваюць амаль толькі адную інфармацыю датычную справаў. У Італіі, капіюючы ўзоры сваіх папярэднікаў, ён вёў нататнікі, у якіх асэнсоўваў законы анатоміі і геамэтрыі, выпрацоўваў асновы ўласнай эстэтыкі. У Нідэрляндах ён закінуў гэтую практыку, таму не існуе наўпроставых сьведчаньняў, як Рубэнс разумеў трактаваньне тых ці іншых філязофскіх пастулятаў і рэлігійных таемстваў, чалавечых пакутаў і іншага{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|138—139}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|21—22}}. Рубэнс наняў шэраг гравэраў, падрыхтаваных [[Крыстофэль Егер|Крыстофэлем Егерам]], якіх ён старанна навучаў працаваць у больш энэргічным стылі, да якога імкнуўся сам. Рубэнс таксама стварыў апошнія значныя значныя творы ў тэхніцы [[дрэварыт]]у, да ягонага адраджэньня ў XIX стагодзьдзя<ref>A Hyatt Mayor (1971). «Prints and People». Metropolitan Museum of Art/Princeton. — С. 427—432. — ISBN 0-691-00326-2.</ref>. ==== Вучні і калегі ==== [[Файл:Anthony van Dyck 090.jpg|значак|зьлева|[[Антоніс ван Дэйк]]. ''Партрэт Ізабэлі Брант''. Алей, палатно, 153 × 120 см. [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] ў [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтоне]].]] Хуткае ўзвышэньне Рубэнса выклікала пэўную зайздрасьць сярод мастацкай супольнасьці Антвэрпэну. У прыватнасьці, старэйшына гільдыі Сьвятога Лукі мастак-маньерыст [[Абрагам Янсэнс]], які таксама папрацаваў тры гады ў Італіі, прапанаваў Рубэнсу своеасаблівую «дуэль», згодна зь якой мастакі мусілі бы былі напісаць карціну на адзін і той жа сюжэт. Рубэнс далікатна адхіліў свой удзел у спаборніцтве, паведаміўшы, што ягоныя працы ўжо выстаўленыя ў грамадзкіх і прыватных калекцыях Італіі і Гішпаніі, і анішто не замінае Янсэнсу выправіцца туды з сваімі працамі й усчапіць іх побач{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|58}}. Ахвотнікаў працаваць у майстэрні Рубэнса было так шмат, што ў 1611 годзе ён пісаў Жаку дэ Бі, што многія ахвотнікі вучыцца ў яго пагаджаліся чакаць вакансію некалькі гадоў, а за два гады давялося адмовіць больш чым сотні шукальнікаў, у тым ліку сваякам самога Рубэнса і Ізабэлі Брант. З майстэрні Рубэнса выйшлі [[Якаб Ёрданс]], [[Франс Снэйдэрс]], тры браты Тэнірсы, улучна з [[Давід Тэнірс (малодшы)|Давідам Тэнірсам-малодшым]], [[Антоніс ван Дэйк]]. Апроч гэтых мастакоў першай велічыні, у Рубэнса працавалі [[Эразм Квэлін (старэйшы)|Эразм Квэлін-старэйшы]], [[Ян ван дэн Гуке]], [[Пітэр ван Моль]], [[Юстус ван Эгмант]], [[Абрагам ван Дыпэнбээк]] і многія іншыя. Квэлін па сьмерці настаўніка афіцыйна ачоліў ягоную майстэрню, а ван Эгмант зрабіў кар’еру ў Францыі і быў адным з стваральнікаў мясцовай Акадэміі жывапісу і разьбярства{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|131}}. Мастакоў-пачынальнікаў Рубэнс называў «асьпірантамі», кожны зь іх меў пэўную спэцыялізацыю. Апроч вучняў, у Рубэнса працавалі майстры, якіх выкарыстоўвалі для маляваньня краявідаў, фігураў ці жывёлаў, — брыгадны мэтад уважаўся за звычайны ў мастацкім сьвеце Нідэрляндаў да пачатку 1700-х гадоў{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Рубэнс падзяляў — у тым ліку і ў вартасным дачыненьні — карціны, напісаныя вучнямі, у суаўтарстве ці аднаасобна. За працы, цалкам выкананыя самастойна, ён падвойваў цану{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|156}}. Натуральна, што адносіны былі далёкія ад ідыліі, бо калі верыць [[Яахім фон Зандрарт|Яахіму фон Зандрарту]], Рубэнс нават зайздросьціў Ёрдансу як мастаку, які не саступаў яму ў майстэрстве калярыстыкі, а ва ўменьні перадаваць палкасьць пэрсанажаў нават перасягаў яго. Франс Снэйдэрс цягам 30 гадоў пісаў для палотнаў Рубэнса жывёлаў, кветкі і плады, таму ў тэстамэнце вялікага флямандца Снэйдэрс быў пазначаны распарадчыкам ягонай маёмасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|132—133}}. Снэйдэрс, апроч таго, зрабіў унёсак пры стварэньні арла ў карціне ''«Прыкутаны Прамэтэй»''. [[Файл:Peter Paul Rubens -Familie van Jan Bruegel de Oude - Courtauld Gallery Londen 2-12-2009 16-35-20.JPG|міні|Партрэт сям’і Яна Брэйгеля-малодшага. Алей па дрэве, 125,1 × 95,2 см. [[Інстытут мастацтва Курто]].]] Найболей бурлівыя былі стасункі між Рубэнсам і ван Дэйкам, які працаваў у майстэрні аўтара тры гады. У студыю на вуліцы дэ Вапэр ён трапіў у веку 20-ці гадоў, калі ўжо два гады быў сябрам гільдыі на правах вольнага майстра. Патрон прызнаваў ягоны высокі талент і дазваляў адчуваць сябе мэтрам. Прыкладам гэтага было тое, што толькі ён быў дапушчаны да чытаньня італьянскіх дзёньнікаў Рубэнса з апісаньнем ягоных уражаньняў і тэхнічных знаходак. Ван Дэйку Рубэнс давяраў пісаць копіі карцінаў, зь якіх здымаліся гравюры, што шырыліся потым па ўсёй Эўропе. Аднак, калі ван Дэйка запрасілі ў Ангельшчыну, Рубэнс ня стаў яго ўтрымліваць. Меліся чуткі, што ён закахаў у сабе Ізабэлю Брант. Рассталіся яны, зрэшты, цалкам мірна, гэтак ван Дэйк падарыў былому патрону партрэт Ізабэлі Брант, ''«Ecce Homo»'' і ''«Гетсыманію»'', а Рубэнс аддарыўся найлепшым гішпанскім жарабцом з сваіх стайняў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|135—136}}. Адметнае месца займалі адносіны Рубэнса зь [[Ян Брэйгель Малодшы|Янам Брэйгелем-малодшым]], іхныя стасункі можна назваць сяброўскай узаемадапамогай. Сваю першую супольную працу яны выканалі яшчэ да ад’езду Рубэнса ў Італію ў 1598 годзе, гэта была ''«Бітва з амазонкамі»''{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|3}}. Па вяртаньні Рубэнса яны працягнулі супрацу, прытым, на думку Ганны Ваалет, «гэта было суаўтарства выключнага гатунку — ня проста паміж мастакамі з роўным статусам, але і паміж жывапісцамі, чые стылёвыя шуканьні былі скіраваныя ў розныя бакі — шматфігурныя і алегарычна-гістарычныя сцэны ў Рубэнса і атмасфэрныя эфэктныя пэйзажы й натурморты ў Брэйгеля»{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}. У ліставаньні захаваліся выдатныя ўзоры стылю зносінаў мастакоў, калі Брэйгель мог назваць калегу ў лісьце да мілянскага кардынала [[Фэдэрыка Барамэо]] «мой сакратар Рубэнс». Барамэо, які быў знаўцам флямандзкага мастацтва, рабіў замовы Брэйгелю ў 1606—1621 гадах{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|4}}{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|12}}. Прынамсі адзін натурморт з колерамі для Барамэо Рубэнс і Брэйгель выканалі супольна. Творчая супраца плытна перайшла ў асабістае, гэтак Рубэнс пісаў Яна Брэйгеля з усёй сям’ёю і выканаў карціну ''«Апостал Пётар з ключамі»'' для надмагільля [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля-старэйшага]] ў брусэльскай катэдры Нотр-Дам-дэ-ля-Шапэль. Ізабэля Брант стала хроснай маці дзяцей Яна Брэйгеля, як і Рубэнс, а пасьля заўчаснага скону Яна ад халеры Рубэнс стаў ягоным выканаўцам духоўнiцы{{Зноска|RubensBrueghel|2006|Rubens & Brueghel|30}}. ==== Творчасьць 1610-х гадоў ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Raising of the Cross - WGA20204.jpg|значак|зьлева|''[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Узрушэньне крыжа]]'', 1610—1611 гады.]] У першае дзесяцігодзьдзе ў Антвэрпэне Рубэнсава майстэрня працавала пераважна на замовах манаскіх ордэнаў, гарадзкіх уладаў і друкарні Плянтэна—Марэтуса. Рубэнс таксама вырабляў [[гравюра|гравюры]] для друкаваных выданьняў, а таксама маляваў тытульныя лісты для гэтых выданьняў, асабліва для свайго сябра [[Бальтазар Марэтус|Бальтазара Марэтуса]], уладальніка вялікага выдавецтва, што значна павялічыла славу мастака па ўсёй Эўропе. За выключэньнем некалькіх бліскучых [[аквафортэ|афортаў]], Рубэнс рабіў толькі малюнкі, пакідаючы стварэньне гравюраў спэцыялістам, як то [[Люкас Форстэрман|Люкасу Форстэрману]], [[Паўлюс Понтыюс|Паўлюсу Понтыюсу]] й [[Вілем Панээльс|Вілему Панээльсу]]<ref>Pauw-De Veen, Lydia de (1977). ''«Rubens and the graphic arts»''. In: Connoisseur CXCV/786. — С. 243—251.</ref>. У першыя дзесяць гадоў Рубэнс стварыў блізу 200 палотнаў, пераважна рэлігійнага зьместу, ня лічачы нешматлікіх карцінаў міталягічнага зьместу і двух дзясяткаў партрэтаў. Амаль усе гэтыя творы вылучаліся буйнымі памерамі, бо служылі для ўпрыгожаньня цэркваў, палацаў і муніцыпальных будынкаў. У 1609 годзе Рубэнс і Ян Брэйгель выканалі партрэт эрцгерцагскай пары, пры гэтым Брэйгель узяў на сябе краявіды на тле. Рубэнсавы стыль на першай афіцыйнай замове выявіўся толькі ў яскрава-чырвонай драпіраваньні, што адсякае плян на тле і надае глыбіні выяве. Звычайнымі для аўтара былі старанная прапрацоўка карунак каўняроў, фактуры перлінаў, шаўковых насовак і пальчатак, заціснутых у руцэ эрцгерцага. Карціна была падпісаная абодвума мастакамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|141}}. У 1610 годзе Нікаляас Ракокс замоваў для [[Антвэрпэнская ратуша|гарадзкой ратушы]] ''«Пакланеньне вешчуноў»'', пры гэтым ужо ў 1612 годзе карціна была падораная Радрыга Кальдэрону, графу д’Аліва. Аднак новы этап у творчасьці Рубэнса аказаўся злучаны з замоўцам ігумена [[царква Сьвятой Вальбургі (Антвэрпэн)|царквы Сьвятой Вальбургі]], пасярэднікам пры ўгодзе выступіў філёзаф і калекцыянер [[Карнэліс ван дэр Геэст]]. Гаворка ішла пра ''«[[Узрушэньне крыжа (Рубэнс)|Ўзрушэньне крыжа]]»''. Памятаючы пра непрыемны рымскі досьвед, Рубэнс працаваў наўпрост у памяшканьні царквы, што дазваляла ўлічыць усе асаблівасьці ўспрыняцьця палатна{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|137—138}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Last Judgement - WGA20225.jpg|значак|''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' ({{Біблія|Адк|20:11|-15}}). 1615—1616, алей па дрэве, 606 × 460 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] Жывапіс ''«Узрушэньня крыжа»'' быў азначаны моцным італьянскім уплывам, і пачаткам адыходу ад яго. Францускі літаратар і крытык [[Эжэн Фрамантэн]] адзначаў перш за ўсё ўплыў стылю [[Тынтарэта]] зь ягонай вылучанай тэатральнасьцю, а таксама Мікелянджэлё — манумэнтальнасьць фігур і старанная прапрацоўка кожнай групы цягліцаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|159}}. Фактычна твор сьведчыць пра сынтэз паміж працай [[Тынтарэта]] ''«Укрыжаваньне»'' для [[Скуола Сан-Рока|Скуолы Сан-Рока]], дынамічнымі фігурамі [[Мікелянджэлё]] й асабістым стылем Рубэнса. Гэтая карціна ёсьць выдатным прыкладам рэлігійнага мастацтва [[барока]]{{Зноска|Martin|1977|Martin|109}}. Кожны пэрсанаж на трыптыху мае свой непаўторны характар, які раскрыты праз узаемадзеі з астатнімі ўдзельнікамі кампазыцыі. У цэнтральнай частцы трыптыху рукі Хрыста не расточаныя шырока ў бакі, як патрабавалася паводле канону, але яны выцягнутыя ўгару над галавою. Ягоны твар зьнямоглы болем, пальцы шчыльна сьціснутыя, усе цягліцы цела напружаныя. Высілкі катаў, якія ўздымаюць крыж, рэзкія ракурсы фігураў, прапрацоўка блікаў сьвятла і ценяў спрыяюць дэманстрацыі драмы, што аб’ядноўвае чалавека й прыроду. У вернікаў, якія сузіраюць карціну, не павінна было застацца аніякіх сумневаў у маштабе зробленай дзеля іх ахвяры{{Зноска|Гордеева|2009|Гордеева|24}}. Зрэшты, [[Ніна Дзьмітрыева]] сьцьвярджала, што ў аснове ''«Узрушэньня крыжа»'' палягала напружаная сутыкненьне людзей зь цяжкім крыжам, які яны зь вялікімі высілкамі ўздымаюць разам зь целам укрыжованага. Справа тут не ў пакутах Хрыста, а ў высілках тых, хто яго крыжуе{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}. [[Трыптых]] ''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'' для [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]] быў замоўлены Рубэнсу ў 1611 годзе антвэрпэнскай гільдыяй стральцоў. Трыптыхі былі традыцыйныя для нідэрляндзкага мастацтва, аднак Рубэнс адважна парушыў традыцыю, паводле якой на бакавых частках маляваліся або партрэты замоўцаў, або падзеі, які беспасярэдне злучаліся зь сюжэтам цэнтральнай частцы. Мастак аб’яднаў у рамках аднаго твора тры розначасовыя падзеі. На бакавых фортках паказаныя [[сустрэча Марыі зь Лізаветай]] і Абразаньне Госпада, якія створаныя ў сьвяточных танах. Эвангельскія героі ўбраныя ў элегантныя ўборы і выглядаюць як сьвецкія асобы, што падкрэсьліваецца і спалучэньнем яскравых насычаных фарбаў. Аднак прыбраная і сьвяточная атмасфэра гэтых сцэнаў кантрастуе з цэнтральнай часткай, бо дэманструе толькі пралёг да пакутніцкай сьмерці Збавіцеля. Рубэнс аб’яднаў сцэны пачатку жыцьця і ейнага зямнога завяршэньня. Наадварот, у калярыце цэнтральнай сцэны пераважаюць белы, чорны і чырвоныя тоны. Выкарыстаны інтэнсіўны сьвятлацень, які ўяўна дэманструе засваеньне караваджысцкіх прыёмаў. Ён быў абраны зусім сьвядома, каб сцэна была добра бачная ў прыцемку катэдры. Кампазыцыя цэнтральнай фігуры была выкананая пад уражаньнем антычнай скульптурнай групы ''«[[Ляакоан і ягоныя сыны]]»'', а спадальная дыяганаль з рук мёртвага Хрыста надавала сцэне скончаную безвыходнасьць і трагізм{{Зноска|Королёва|2010|Королёва|34—35}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|значак|зьлева|''«[[Зьняцьцё з крыжа (Рубэнс)|Зьняцьцё з крыжа]]»'', 1612, алей па дрэве, 420 × 310 см. [[Антвэрпэнская катэдра|катэдры Маці Боскай Антвэрпэну]].]] Антвэрпэнскія працы 1609—1611 гадоў дэманструюць хуткую эвалюцыю Рубэнса ў тэхнічным пляне. Асабліва гэта заўважна ў працы над дэкаратыўным драпіраваньнем. У першых працах (асабліва ў карціне ''«Пакланеньне пастухоў»'') фігуры і іхныя адзеньні больш нагадвалі на скульптуры, бо зборкі адзеньня ў акадэмічнай манеры былі пакладзеныя слушным парадкам ці нават маляваліся такімі, быццам ляцяць у паветры, хоць гэта не было прадугляджана сюжэтам. У алтарных працах драпіраваньні пачалі выглядаць натуральна, мастак навучыўся перадаваць рух тканіны ў адпаведнасьці з натуральнымі рухамі чалавека. Рубэнсу падабалася зацемненае тло, бо на ім яскрава выглядала тое, што намалявана на пярэднім пляне. Пры тым, відаць, ён высока цаніў карціну за вялікую колькасьць пэрсанажаў. Велізарны лік фігураў дазваляў разьмясьціць іх паводле прынцыпе кантрасту, прытым дзеяньні мастака палягалі па прынцыпах тэатральнай мізансцэны, таму кампазыцыі Рубэнса дынамічныя і заўсёды ўтвараюць адно цэлае{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|158—159}}. За першае дзесяцігодзьдзе самастойнай працы Рубэнс напісаў сем карцінаў на сюжэт укрыжаваньня, пяць — зьняцьцё з крыжа, тры — узрушэньня на крыж, пяць Сьвятых Сямействаў, шэсьць пакланеньняў вешчуноў і пастухоў, мноства выяваў сьвятога Францыска, Хрыста з апосталамі — і мноства іншых рэлігійных сюжэтаў. Усе яны без выняткаў былі ўхваленыя замоўцамі і цэнзарамі, не зважаючы на шчыра сьвецкія мастацкія прымёы. Лекурэ з іроніяй пісала, што «пад пэндзлем Пітэра Паўля ўцёкі ў Эгіпет набываюць рысы вясковай жанравай сцэны. Прывал Марыі і Язэпа нагадвае сямейны пікнік, калі закаханыя бацькі наглядаюць дзіцё. У параўнаньні зь ліхаманкавым экстазам шчасьлівых вялікапакутнікаў [[Франсіска дэ Сурбаран|Франсіска дэ Сурбарана]] праведнікі Рубэнса выглядаюць надзіва бадзёрымі пры сваёй сьмерці. Ягонае духоўнае мастацтва начыста пазбаўлена духоўнасьці»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|171—172}}. Рубэнс без ваганьняў выкарыстоўваў у рэлігійных сюжэтах аголеную натуру. У карціне ''«[[Страшэнны суд, зрынаньне праклінаных]]»'' выцягнутыя рукі і целы пэрсанажаў утвараюць нейкае падабенства аркі, на вяршыні якой засядае Бог. Целы не асмуглыя, як гэта было прынятая ў італьянскім мастацтве, і не малочна-белыя, як у флямандзкай традыцыі, але зробленыя ў ружовай, бурштынавай і тэракотавай гаме. [[Гвіда Рэні]] яшчэ ў Італіі казаў, што «Рубэнс дамешвае ў свае фарбы кроў», падкрэсьліваючы, наколькі рэалістычна той навучыўся маляваць чалавечае цела. У міталягічных і алегарычных карцінах гэтая тэндэнцыя толькі ўзмацнілася, пры гэтым Рубэнс не падзяляў гуманістычных тэорыяў пра выяву чалавечага цела. Ягоныя [[Ню (мастацтва)|выявы аголенага цела]] пазбытыя гістарычна-выхаваўчага ці мэтафізычнага падтэксту. У адным зь лістоў Рубэнс разважаў, што калі чалавек складаецца зь цела і крыві, то такім яго й варта маляваць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. === Мастак-дыплямат === ==== Жыцьцё Рубэнса напачатку 1620-х гадоў ==== Фінансавы й рэпутацыйны росквіт Рубэнса мог быць пастаўлены пад пытаньне ў 1621—1622 гадах, калі ў Нідэрляндах скончылася [[Дванаццацігадовае перамір’е]] паміж каталікамі й пратэстантамі, а ў суседняй Нямеччыне пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|16}}. Зрэшты, у прыватным жыцьці Рубэнса мала што зьмянілася: ён шмат часу быў заняты замовамі ў майстэрні, прымаў за абедам антвэрпэнскіх буржуа, старшыняваў у Таварыстве раманістаў. Суботамі й нядзелямі ён выконваў замовы друкарні Плянтэна—Марэтуса, маляваючы для іх [[франтысьпіс]]ы, афармляў тытульныя старонкі й ствараў ілюстрацыі. Ня грэбаваў ён і замовамі ад скульптараў. Гэтак, у прыватнасьці, [[Люкас Файдэрбэ]] ўсе свае статуі стварыў па эскізах і мадэлях Рубэнса. Пітэр Паўль супрацоўнічаў зь сямействам вытворцаў [[клявэсін]]аў Рукертаў, ствараў эскізы дываноў і габэленаў для купца Свээртса{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|188}}. [[Файл:Palazzi di Genova - Rubens (medium size) (5882176).jpg|значак|З Рубэнсава выданьня ''«Палацы Генуі»''.]] У 1622 годзе Рубэнс апублікаваў свой альбом ''«Палацы Генуі»'' ў двух тамах, першы зь якіх быў прысьвечаны антычнасьці, а другой абмалёўваў сучаснасьць. Кніга ўлучала 139 даданых табліцаў з малюнкамі, выкананымі на аснове замалёвак і абмераў Рубэнса й дэль Монтэ 15-гадовай даўніны. Прычыны, зь якіх мастак абраў гандлёвую Геную, а ня Рым, Флярэнцыю ці Вэнэцыю, былі добра зразумелыя. Выхадзец з купецкага Антвэрпэна ў прадмове да кнігі пісаў, што аддаў перавагу генуэскім дамам, «больш прыдатным для звычайных сямействаў, чым для двара валадарнага князя»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|189}}{{Зноска|Лебедянский|1993|Лебедянский|87—88}}. У нейкім сэнсе Рубэнс гэтым выданьнем ствараў сабе працу на будучыню. Завучы [[гатычны стыль]] «барбарскім», ён агітаваў заможных нідэрляндцаў будаваць дамы з прасторнымі холамі й усходамі, а вялікія памеры алтароў у новаманерных цэрквах, [[Кесон (архітэктура)|кесонныя зводы]] й прасторныя міжаконьні маглі быць як найлепш запоўнены карцінамі зь ягонай майстэрні{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|190}}. Рубэнс ажыўлена працягваў цікавіцца ня толькі тэарэтычнай навукай, але й практыкай. Сярод ягоных суразмоўцаў і карэспандэнтаў былі [[Гуга Гроцыюс]] і [[Карнэліюс Дрэбэль]], прытым, маючы зносіны з апошнім, Рубэнс зацікавіўся ня толькі [[оптыка]]й, але й праблемай «[[Вечны рухавік|вечнага рухавіка]]». Каб зрабіць такую прыладу, яму нават давялося наняць брабанцкага майстра Жана дэ Манфора. Мяркуючы па апісаньнях, прылада больш нагадвала [[тэрмомэтар]] і была апісаная ў кнізе па дасьледаваньні атмасфэры{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|193—194}}. У гуманітарнай вобласьці ён усё больш і больш цікавіўся сярэднявечнай і сучаснай яму францускай гісторыяй (у тым ліку ''«Хронікамі»'' [[Жан Фруасар|Жана Фруасара]]), нават здабыў сабе мэмуары Асата — пасярэдніка навяртаньня Гэнрыха IV у каталіцкую веру — і зьбіраў дакумэнты пра валадараньні гэтага караля й ягонага спадчыньніка [[Людовік XIII Справядлівы|Людовіка XIII]]. Ён таксама прыдбаў сабе копіі эдыктаў, што забаранялі дуэлі, і сачыў за хадою працэсу над арыстакратамі, якія парушылі гэту забарону{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|194}}. У дадатак Рубэнс выпісваў газэты, якія толькі тады былі зьявіліся, у тым ліку «Райнская газэта» й «Італьянскія кронікі», апошнія зь іх ён наважна рэкамэндаваў усім сваім знаёмым, а таксама перасылаў Пэйрэску{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|199}}. З сапраўдным запалам Рубэнс калекцыянаваў прадметы мастацтва, чым ён захапіўся яшчэ ў Італіі. Асабліва яго цікавілі манэты й мэдалі, а таксама гемы, якія былі крыніцамі дэталяў рэлігійных і побытавых звычаях антычнасьці й неацэнным дапаможнікам па храналёгіі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|195}}. Яшчэ ў 1618—1619 гадах Рубэнс меў ліставаньне з ангельскім дзяржаўным дзеячам і мастаком-аматарам [[Дэдлі Карлтан (1-ы віконт Дорчэстэру)|Дэдлі Карлтанам]]. Ягоную калекцыю антыкаў Рубэнс ацаніў у 6850 залатых флярынаў і прапанаваў аплаціць іх 12-ю сваімі карцінамі, якія спадабаліся Карлтану. Угода была зьдзейсьненая, і мастак стаў уладальнікам 21 буйной, 8 «дзіцячых» і 4 пасавых скульптур, 57 бюстаў, 17 пастамэнтаў, 5 урнаў, 5 барэльефаў і набору іншых прадметаў. Яны былі разьмешчаныя ў ягонай хатняй ратондзе, усталяванымі «з парадкам і сымэтрыяй»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|144—145}}. Цікавасьць да справаў францускага двара й патрэбы калекцыянаваньня паступова прывялі Рубэнса да выкананьня мастацка-палітычных замоваў. ==== Галерэя Марыі Мэдычы ==== {{Асноўны артыкул|Галерэя Мэдычы ў Люўры}} [[Файл:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg|значак|зьлева|Партрэт [[Ганна Аўстрыйская|Ганны Аўстрыйскай]], якая была каралевай Францыі. Праца зроблена ў час 1622–—1625 гадоў.]] У 1621 годзе, замірыўшыся з сваім сынам [[Людовік XIII|Людовікам XIII]], каралева-маці [[Марыя Мэдычы]] пастанавіла ўпрыгожыць сваю рэзыдэнцыю — [[Люксэмбурскі палац]]. Дзеля выкананьня 24 карцінаў быў запрошаны менавіта Рубэнс. Гэта адбылося, перадусім, праз тое, што найбуйнейшыя францускія жывапісцы [[Нікаля Пусэн]] і [[Клёд Лярэн]] былі ў тым годзе ў Рыме, а італьянцы — [[Гвіда Рэні]] ці [[Джаваньні Франчэска Гвэрчына]] — не зьбіраліся пакідаць Італію. Каралева пажадала ўладкаваць галерэю славы, накшталт створанай некалі [[Джорджа Вазары]] ў флярэнтыйскім [[Палацца Вэк’ё]]. Да таго часу Рубэнс пасьпеў выканаць для францускага двара сэрыю [[габэлен]]аў, якія славяць [[Канстантын I Вялікі|Канстантына Вялікага]]. Магчыма, згулялі сваю ролю сяброўскія сувязі Марыі Мэдычы з эрцгерцагіняй Ізабэляй Клярай Яўгеніяй. Перагаворы з мастаком пачаліся ў 1621 годзе, у лістападзе згоду даў каралеўскі інтэндант [[Кардынал Рышэльлё|Рышэльлё]], і 23 сьнежня Нікаля дэ Пэйрэск пісаў Рубэнсу пра ягонае запрашэньне ў Парыж{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|201—202}}. [[Файл:Sir Peter Paul Rubens - Constantius appoints Constantine as his successor - Google Art Project.jpg|значак|[[Канстанцы I Хлёр|Канстанцы]] прызначае [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] сваім пераемнікам. Эскіз для сэрыі габэленаў ''«[[Гісторыя Канстантына]]»'', 1622 год, алей па дрэве, 61 × 53,4 см. [[Мастацкая галерэя Новага Паўднёвага Ўэйлзу]], [[Сыднэй]].]] У сталіцу Францыі Рубэнс прыбыў у студзені 1622 году. Падчас перамоваў з каралевай, Рышэльлё й скарбнікам абатам дэ Сэнт-Амбруазам былі вызначаныя сюжэты 15 першых палотнаў. Мусілі быць распрацаваныя два вялікія алегарычныя цыклі сьвяткаваньня жыцьця Марыі й ейнага нябожчыка мужа [[Генрых IV Бурбон|Генрыха IV]]. Перад мастаком было пастаўлена найскладанейшае заданьне стварэньня вакол каралевы сучаснага міту ва ўмовах браку ў ейным жыцьці значных пазытыўных сюжэтаў, а таксама з прычыны вельмі напружаных стасункаў паміж каралевай-маці, каралём і кардыналам Рышэльлё{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|203—204}}. Рубэнсу падалося чужым прыдворнае асяродзьдзе й парыскі лад жыцьця, і ён пакінуў горад 4 сакавіка. Знаходзячыся ў Парыжы ў 1622 годзе з мэтай абмеркаваньня цыклю для Мэдычы, Рубэнс займаўся выведнай дзейнасьцю, зьбіраючы інфармацыю, што ў той час было важнай задачай дыпляматаў. Ён абапіраўся на сваё сяброўства зь [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|Нікаля-Клёдам Фабры дэ Пэйрэскам]], каб атрымаць інфармацыю пра палітычныя падзеі ў Францыі{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|25}}. Буйным посьпехам стала падпісаньне кантракту на 20 тысячаў [[Экю (манэта)|экю]], у якім быў згаданы артыкул, што нават у выпадку сьмерці замоўцы будзе сплачаная ўжо выкананая частка замовы. Працу Рубэнс пастанавіў выконваць у Антвэрпэне, але меў інтэнсіўнае ліставаньне, узгадняючы ўсе дэталі. Да 19 траўня 1622 году была зробленая канцэпцыя хуткай працы, што выклікала моцную незадаволенасьць у мастацкім сьвеце Парыжу. Нават былі закінутыя плёткі пра сьмерць Рубэнса, якую ён зьняпраўджваў асабіста{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|205—206}}. Чуткі мелі рэальную падставу, бо раздражнёны патрабавальнасьцю майстра гравэр [[Люкас Ворстэрман]] накінуўся на Рубэнса з качаргою. [[Файл:Peter Paul Rubens - The Education of Marie de' Medici.jpg|значак|зьлева|''«Навучаньне Марыі Мэдычы»'', палатно, алей. 394 × 295 см. [[Люўр]], Парыж.]] Неўзабаве ад Рубэнса запатрабавалі выслаць эскізы карцінаў дзеля азнаямленьня, што яго абразіла як прыкмета недаверу да ягонага майстэрства. Выконваць гэтае патрабаваньне ён не зьбіраўся. Пэйрэск тады заўважыў, што кардоны могуць трапіць у рукі зайздросьнікаў, якія здымуць зь іх копіі. Як аказалася пазьней, ініцыятарам гэтай гісторыі быў скарбнік абат дэ Сэнт-Амбруаз, які хацеў займець некаторыя рэчы Рубэнса для сваёй уласнай калекцыі. У лістападзе 1622 году ў Антвэрпэне ўсчалася пошасьць чумы, але Рубэнс няўхільна працаваў над замовай. Да студзеня 1623 году праца над галерэяй карцінаў была практычна завершаная. Мастак запатрабаваў падрыхтаваць для яго два пакоі ў Люксэмбурскім палацы й рыхтаваўся асабіста прадставіць карціны ў Парыжы. Пэйрэск у лісьце ад 10 траўня 1623 году рэкамэндаваў Рубэнсу зрабіць шэраг дыпляматычных крокаў, у прыватнасьці, падарыць карціну Рышэльлё. Да таго часу гатовыя палотны ён прадставіў у Брусэлі, яны вельмі спадабаліся эрцгерцагіні. 24 траўня Рубэнс прыбыў у Парыж, а з сабою ён прывёз яшчэ 9 карцінаў і калекцыю мэдалёў герцага [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|Арсхота]] на рэалізацыю. Каралева й герцаг Рышэльлё дабраліся да Рубэнса толькі ў сярэдзіне чэрвеня, паводле сьведчаньняў Ражэ дэ Піля, каралева была зачараваная карцінамі й манэрамі Рубэнса, а кардынал «з захапленьнем аглядаў палотны й аніяк ня мог імі нацешыцца». Аднак крытыкі накінуліся на эскізы для [[Гісторыя Канстантына|габэленаў з гісторыяй Канстантына]], зьвінаваціўшы Рубэнса ў парушэньні анатоміі, бо ў імпэратара нібы ногі былі зробленая крывымі. Мастак вярнуўся дамоў у самым канцы чэрвеня й абвесьціў, што для сканчэньня цыклю спатрэбіцца паўтары месяцы. Аднак у наступны раз яго запрасілі ў Парыж толькі 4 лютага 1625 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|207—209}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 049.jpg|значак|«Каранаваньне Марыі Мэдычы 13 траўня 1610 году, палатно, алей. 394 × 727 см. [[Люўр]], [[Парыж]].]] Новае падарожжа ў Парыж было няўдалым. У горадзе сьвяткаваўся завочны шлюб прынцэсы [[Генрыета Марыя Француская|Генрыеты]] з ангельскім каралём, а прадстаўніком жаніха быў герцаг Бэкінггэм. 13 траўня 1625 году памост, на якім было месца Рубэнса, абваліўся, але мастак ухапіўся за бэльку й не пацярпеў. Неўзабаве падчас прымеркі абутку шавец пашкодзіў Рубэнсу нагу, і ён ня мог перасоўвацца цягам 10 дзён. Рубэнс чакаў другую замову, бо меркавалася стварыць парную галерэю карцінаў з жыцьця Генрыха IV, але каралева цягнула час. У дадатак ганарар за скончаную замову гэтак і не паступаў на рахунак мастака. На думку Ўэджўуд, прычына палягала ў падазрэньнях з боку Рышэльлё, які меркаваў, што Рубэнс быў гішпанскім агентам{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|105}}. Мастак у лістах жаліўся, што францускі двор яго змарыў. Адзінай уцехай было тое, што яго дапусьцілі да калекцыяў [[Палац Фантэнблё|Фантэнблё]], і ён змог зьняць копіі з палотнаў [[Франчэска Прыматычча]] й [[Джуліё Рамана]]. 11 чэрвеня Пітэр Паўль Рубэнс прыбыў у Брусэль і на наступны дзень — у родны Антвэрпэн{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|209}}. У 1624 годзе францускі амбасадар пісаў з Брусэлю: «Рубэнс тут, каб зрабіць партрэт князя Польшчы, запрошанага па загадзе інфанты»<ref>[http://www.nndb.com/people/895/000031802/ ''«Peter Paul Rubens»'']. NNDB.com.</ref>. У карцінах гэтай сэрыі адлюстраванае ўсё жыцьцё Марыі Мэдычы, пачынаючы ад нараджэньня й да часу ейнага замірэньня з сынам у 1625 годзе. Усе кампазыцыі былі зробленыя ў шматлюдным тэатральным стылі, які можа адначасна нагадаць і пра Вэранэзэ, і пра Мікелянджэлё. [[Эжэн Фрамантэн]], аднак, заўважаў, што ў карцінах амаль няма рубэнсавых бурштынавых тонаў, а іхны калярыт нанадвае ягоныя італьянскія працы. Сучасьнікам падавалася недарэчным улучэньне алімпійскіх багоў там, дзе было б досыць аўтарытэту царквы. Асабліва шмат нараканьняў выклікаў аголены Мэркур, зьмешчаны ў сцэне падпісаньня Ангулемскага пагадненьня паміж кардыналам Лярашфуко й дэ Гізам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|210}}. На зробленых Рубэнсам карцінах меліся й некалькі элемэнтаў уяўна сатырычнага характару. Напрыклад, ён зьмясьціў у некалькіх сцэнах на пярэднім тле сабаку — падарунак герцагіні Ізабэлі Кляры Яўгеніі каралеве, якую сам жа даставіў з Брусэля ў Парыж. [[Шарль Бадлер]] праз 200 гадоў быў у захапленьні ад таго, што на афіцыёзным палатне Рубэнс намяляваў Генрыха IV у неахайныя боты й пакамечаную панчоху{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|212}}. Выкананьне афіцыйнай замовы з боку Францускага каралеўства прынесла Рубэнсу шмат уганараваньняў. 30 чэрвеня 1623 году яму была прызначаная пэнсія ў 10 экю «на знак прызнаньня заслугаў і за паслугі, зробленыя каралю», а 5 чэрвеня 1624 году кароль Гішпаніі Філіп IV па заступніцтве мастака, падтрыманым брусэльскай Таемнай радай, дараваў надаваў яму шляхетны тытул{{Зноска|Auwers|2010|Auwers|32}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|213}}. ==== Пачатак дыпляматычнай кар’еры ==== [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of the Marchese Ambrogio Spinola.JPG|значак|зьлева|Партрэт герцага [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолі]], 1627 год, алей на дубе, 117 × 85 см. [[Нацыянальная галерэя (Прага)|Нацыянальная галерэя]], [[Прага]].]] Пасьля пачатку аблогі [[Брэда|Брэды]] Рубэнс паспрабаваў зрабіць пры брусэльскім двары кар’еру дыплямата. Ягоным інфарматарам у справах Злучаных Правінцыяў выступаў браценік жонкі — Ян Брант. Эрцгерцагіня, зрэшты, не надавала асаблівага значэньня ягоным вартасьцям радніка, але замовіла ў Рубэнса ў 1624 годзе партрэт польскага пасланца, што выклікала зьедлівы камэнтар францускага агента{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|220}}. Аднак на вясельлі прынцэсы Генрыеты ў Парыжу ў траўні 1625 году Рубэнс здолеў завесьці знаёмствы пры ангельскім двары й асабіста з герцагам Бэкінггэмам, стаўшы адзіным аўтарытэтным сувязным паміж гішпанскімі ўладамі й ангельскім дваром, які мог зрабіць ціск на Галяндыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|222}}. Прадстаўнік Бэкінггэма — Балтазар Герб’ер — сам выйшаў на Рубэнса, бо герцаг імкнуўся набыць найбагацейшую калекцыю мастака. На асабістай сустрэчы Рубэнсу былі замоўленыя два партрэты й паведамлены некаторыя дэталі пра замежнапалітычную стратэгію Карла I. Далей ён зьдзейсьніў кароткае падарожжа ў Нямеччыну, зрабіўшы справаздачу герцагіні. Паколькі ў Антвэрпэн вярнулася чума, у кастрычніку 1625 году Рубэнс вывез сям’ю ў Лякен. Рубэнс пісаў партрэты ўсіх выбітных дзеячоў варагуючых бакоў, як то пасавы партрэт Бэкінггэма [[сангіна]]й і конны — алеем, вайскавода [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолю]] й нават [[Ізабэля Кляра Яўгенія|эрцгерцагіню]], якая 10 ліпеня 1625 году спынілася ў ягоным доме на шляху з Брэды. Нарэшце й герцаг Бэкінггэм асабіста наведаў Рубэнса й купіў ягоную калекцыю за 100 тысячаў флярынаў. Разам з тым мастак атрымаў ад яго поўны тэкст ангельска-галяндзкага дагавору, якую ён неадкладна выправіў у Парыж. Герцаг Рышэльлё замовіў яму дзьве карціны й разьвязаў пытаньне з трыюмфальнай галерэяй Генрыха IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|224—225}}. Тым ня менш, Сьпіноля не цаніў сувязей Рубэнса й разглядаў яго толькі як сувязнога зь Янам Брантам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|226}}. Сам мастак працягваў жвава забясьпечваць брусэльскі двор інфармацыяй з Ангельшчыны, але ў Мадрыдзе гэтак і не ацанілі гэтага значэньня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|227}}. У лютым 1626 году Рубэнс вярнуўся дамоў з чатырохмесячнага падарожжа ў Ангельчыну. Чумная эпідэмія ў Антвэрпэне не цішэла, і ейнай ахвярай стала 34-гадовая жонка мастака. Сьмерць Ізабэлі Брант штурхнула Рубэнса ў вялікую палітыку, і на некалькі гадоў ён амаль кінуў займацца жывапісам, але майстэрня працягвала працаваць і выконваць шматлікія замовы{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|121}}. Дыпляматычныя даручэньні й злучаныя зь імі падарожжы дазволілі з часам загоіць душэўную траўму ад страты й адрадзіць майстэрства Пітэра Паўля Рубэнса{{Зноска|Письма|1933|Письма|31}}. ==== Ангельска-гішпанскія перамовы й Рубэнс ==== ===== Няўдалыя перамовы з Ангельшчынай і Даніяй ===== У дыпляматычнай дзейнасьці Рубэнса немалое месца займала прага да славы, бо выступіўшы ініцыятарам перамоваў з Генэральнымі Штатамі, ён меркаваў істотна павялічыць свой грамадзкі статус. Быў і іншы матыў: у адным зь лістоў Рубэнс шчыра паведамляў, што напярэдадні вялікай вайны турбуецца толькі пра «захаванасьць сваіх пярсьцёнкаў і сваёй пэрсоны»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|233}}. Новы Рубэнсавы плян, зладжана ўхвалены ў Брусэлі эрцгерцагіняй Ізабэляй і ў Мадрыдзе графам-герцагам Аліварэсам і каралём [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпам]], зводзіўся да пачатку сэпаратных перагавораў паміж Рэспублікай Злучаных Правінцыяў і Гішпанскімі Нідэрляндамі, а складаньне міру магло адбыцца толькі пры нэўтралізацыі Ангельшчыны — галоўнага хаўрусьніка галяндзкага боку. Дзеля гэтага трэба было скласьці ангельска-гішпанскі дагавор, які таксама мог стварыць сытуацыю, калі Францыя была бы аточаная ўладаньнямі самой Гішпаніі ці ейных хаўрусьнікаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|234}}. [[Файл:Villiers Rubens 1625.jpg|значак|Партрэт Джона Вілерза, герцага Бэкінггэмскага, 1625 год, палатно, алей, 65 × 50 гл. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] У студзені 1627 году Герб’ер даставіў Рубэнсу даверчы ліст ад Бэкінггэма й праект ангельска-гішпанскага пагадненьня. У ліку ягоных пунктаў значыліся артыкулы пра спыненьне вайсковых дзеяў і рэжым вольнага гандлю паміж Ангельшчынай, Гішпаніяй, Даніяй і Галяндыяй на час падрыхтоўкі й належнага афармленьня дагавора. Гэтыя дакумэнты былі перададзеныя эрцгерцагіні, якая прапанавала абмежавацца толькі двухбаковымі стасункамі. Бэкінггэм пагадзіўся з гэтымі ўмовамі, а Рубэнс давёў, што карыстаецца даверам пры ангельскім двары, але ў Мадрыдзе да ягоных дзеяў ізноў паставіліся скептычна. Інфанта Ізабэля нават атрымала вымову ў асабістым лісьце ад Філіпа IV{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|239—240}}. Рубэнс, які паспрабаваў браць удзел у гішпана-савойскіх перамовах (герцаг [[Карл Эмануіл I|Карл Эмануіл]] быў гатовы падтрымаць гішпанскі бок супраць Францыі), быў адхілены на асабісты загад караля. У чэрвені 1627 году кароль Філіп перадаў паўнамоцтвы весьці перагаворы з Ангельшчынай эрцгерцагіні Брусэльскай, выдаўшы ўказ 24 лютага 1626 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|241}}. У ліпені 1627 году Рубэнс выехаў у Галяндыю дзеля сустрэчы з Герб’ерам, абставіўшы яе як забаўляльнае падарожжа. Ён пабываў у [[Дэльфт|Дэльфце]] й [[Утрэхт|Утрэхце]], але выклікаў падазрэньні з боку брытанскага пасла, і перагаворы аказаліся на мяжы зрыву. Тым часам зьявіліся весткі пра франка-гішпанскі дагавор пра супольнае ўварваньне на Брытанскія астравы й аднаўленьне там каталіцкай веры. Гэтая ўгода была падпісаная Аліварэсам яшчэ 20 сакавіка 1627 году. Менавіта гэтым тлумачыліся сфальшаваныя даты на дакумэнтах, перасланых у Брусэль, і адмова гішпанскага пасланца ў Францыі сустракацца з Руэенсам. Мастак даведаўся пра ўсё асабіста ад інфанты й быў глыбока засмучаны. 18 верасьня ён напісаў Бэкінггэму, што паводле дагавору Гішпанія надасьць Францыі 60 вайсковых караблёў, але інфанта была поўная рашучасьці адцягнуць іхную пастаўку, а Рубэнс мусіў працягнуць працаваць у ранейшым кірунку, хоць аніхто яго пра гэта не прасіў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|242—243}}. На паседжаньні Вярхоўнай Рады ў Брусэлі незадаволенасьць флямандзкай арыстакратыі гішпанскай палітыкай агучыў менавіта Рубэнс{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|244}}. Паколькі ўварваньне адцягвалася на нявызначаны тэрмін, а дапамога францускім пратэстантам была спусташальнай, кароль Карл I пастанавіў вярнуцца да перамоваў з Гішпаніяй. Рубэнс паведаміў пра гэта Сьпінолю ў сьнежні 1627 году, і ўжо ў студзені Сьпіноля разам з пасланцам донам Дыега Мэсіям выправіўся ў Мадрыд. Ініцыятыва натыкнулася на супраціў караля Філіпа, які пайшоў на зацягваньне любых патановаў, а Сьпіноля быў адпраўлены намесьнікам у Мілян, дзе сканаў у 1630 годзе{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|245}}. У тым жа сьнежні 1627 году Рубэнс паспрабаваў выйсьці на кіраўніцтва Пратэстанцкай лігі, прыняўшы ў сваёй майстэрні прадстаўніка ўладаў Даніі ў Гаазе. Прапановы Даніі Рубэнс таксама накіраваў Сьпінолю ў Мадрыд, мяркуючы дамагчыся саступак ад Галяндыі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|246}}. У гэтым сэнсе Рубэнсавы дом ператварыўся ў «прыёмную» Брусэльскага двара: у яго кватаравалі пасланцы Лятарынгіі й Ангельшчыны перад афіцыйнымі аўдыенцыямі. Апроч таго, шматлікія карэспандэнты Рубэнса ў антыкварным гандлі дазвалялі весьці шырокае таемнае ліставаньне, у якім мастак карыстаўся прынамсі чатырма рознымі шыфрамі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|251}}. Найбольш характэрнае на гэтым тле, што Рубэнс не адмовіўся ад плянаў стварэньня галерэі Генрыха IV і 27 студзеня 1628 году паведаміў абату дэ Сэнт-Амбруазу, што ўзяўся за працу над эскізамі. Аднак гэты праект гэтак і застаўся нязьдзейсьненым{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|257}}. 1 траўня 1628 году прыйшоў загад з Мадрыду пераслаць усё ліставаньне з ангельскімі афіцыйнымі асобамі за апошнія тры гады. Нн зважваючы на абразьлівасьць гэтага загаду (кароль не давяраў аналітычным здольнасьцям мастака), Рубэнс надумаў асабіста адвезьці архіў у гішпанскую сталіцу. 4 ліпеня Мадрыд даў на гэта згоду, пасьля таго, што інфанта заверыла караля, што Рубэнс не дапускаў выцечкі зьвестак і не перакручваў інфармацыі. Афіцыйнай нагодай для падарожжа стала каралеўская замова на стварэньне параднага партрэта. Характэрна, што Рубэнс перад ад’ездам склаў тэстамэнт на абодвух сваіх сыноў. У гэтым характэрным дакумэнце былі пералічаныя дамы ў Баскюле й на вуліцы Жуіф, фэрма ў Сьвіндрэхце ў 32 [[арпан]]ы, рэнта ў 3717 флярынаў], што выплачвалася яму [[Герцагства Брабант|Брабантам]], [[Антвэрпэн]]ам, [[Іпр]]ам і [[Ніновэ]]. Ад продажу калекцыі Бэкінггэму засталося 84 тысячаў флярынаў, іншыя грошы пайшлі на куплю 3 дамоў у Баскюле й 4 дамоў на вуліцы Аньнё, сумежных з уладаньнямі мастака. Фэрма ў Экерэне прыносіла 400 флярынаў на год. Апроч таго, ён атрымліваў 3173 флярыны дзяржаўнай рэнты з прыбыткаў ад Брусэльскага канала. У рэестар ня трапілі створаныя ім творы мастацтва, а таксама калекцыя антычных гемаў. Каштоўнасьці памерлай Ізабэлі Брант былі ацэненыя ў 2700 флярынаў. Заверыўшы тэстамэнт 28 жніўня, Рубэнс на наступны дзень адбыў у Гішпанію{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|248—249}}. ===== Другое падарожжа ў Гішпанію ===== [[Файл:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|значак|зьлева|Партрэт караля [[Філіп IV (кароль Гішпаніі)|Філіпа IV]]. Палатно, алей, 114 × 82 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Падарожжа ў Гішпанію стала першым афіцыйным дыпляматычным даручэньнем Рубэнса, які меў патрэбныя паўнамоцтвы ад Брусэля й ехаў на загад з Мадрыду{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|249}}. Рубэнс прыхапіў з сабою некалькі карцінаў, але вельмі сьпяшаўся. Ён ня стаў заязджаць у Парыж і ў Праванс да Пэйрэска, але адзіным выняткам стала ягонае двухдзённае гасьцяваньне ў [[Аблога Ля-Рашэлі|абложанай Ля-Рашэлі]]. 15 верасьня мастак прыбыў у Мадрыд. Ягонае зьяўленьне выклікала сур’ёзную заклапочанасьць папскага нунцыя [[Інакенцыюс X|Джаванбатысты Памфілі]]. На каралеўскай аўдыенцыі Філіп IV ня выказаў асаблівага захапленьня працамі Рубэнса, 28 верасьня мелася быць паседжаньне каралеўскай рады ў пытаньні перамоваў з ангельцамі. Чаканы брытанскі пасланец не прыехаў праз замах на Бэкінггэма ў Портсмуце 23 жніўня, пра што ў Мадрыдзе даведаліся толькі 5 кастрычніка. Між тым Рубэнса прыгнечвала перабываньне пры гішпанскім двары, бо ён не падзяляў каралеўскага імпэту опэрай, а таксама не знайшоў агульных тэмаў для гутарак з Аліварэсам і таму вярнуўся да жывапісу, пра што паведамляў Пэйрэску 2 сьнежня{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|значак|''«Падзеньне чалавека»'', 1628—1629 гады. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Хоць у Мадрыдзе амаль ніхто ня верыў у заявы Рубэнса пра мастацкую місію, восем месяцаў свайго другога знаходжаньня ў Гішпаніі ён займаўся амаль выключна жывапісам. На загад караля для Рубэнса абсталявалі студыю ў палацы, і Філіп IV наведваў яго штодня, але асоба флямандца ўяўна прыцягвала манарха больш за ягоную творчасьць. Тым ня менш, Рубэнс напісаў партрэты караля й ягонага брата кардынала Фэрдынанда, каралеву, інфанту Марыю-Тэрэзію й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|258}}. За конны партрэт караля Рубэнс уганараваўся вершаванай ухвалы ад [[Лёпэ дэ Вэга|Лёпэ дэ Вэгі]], які назваў яго «новым Тыцыянам»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|221—223}}. Каралеўскім загадам для Рубэнса былі адкрытыя ўсе мастацкія калекцыі, а гідам прызначылі прыдворнага маляра [[Дыега Вэляскес|Дыега Вэляскеса]]. Рубэнс скарыстаўся момантам, каб, як і ў маладосьці, скапіяваць працы Тыцыяна, якія цікавілі яго — усяго 32 карціны, сярод якіх была праца ''«[[Падзеньне чалавека (Рубэнс)|Падзеньне чалавека]]»'' (1628—1929){{Зноска|Belkin|1998|Belkin|210–218}}. З Вэляскесам яны здолелі паразумецца, разам выязджаючы вярхом. Апісаньне жыцьця Рубэнса ў Гішпаніі пакінуў цесьць Вэляскеса — [[Франсіска Пачэка]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|259}}. Пасябраваўшы з Вэляскесам, яны сплянавалі разам сумеснае падарожжа ў Італію на наступны год. Аднак у хуткім часе Рубэнс вярнуўся ў [[Антвэрпэн]] і Вэляскес зьдзейсьніў паездку безь яго{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|217–218}}. Дыпляматычнае ліставаньне Рубэнса з Мадрыду на сёньня згубленая, таму вядомае толькі канечнае пастанова. Аліварэс накіраваў мастака зь місіяй у Ангельшчыну, падараваўшы яму на разьвітаньне дыямэнтавы пярсьцёнак коштам 2000 дукатаў. 28 красавіка 1629 году паштовай карэтай Рубэнс адбыў у Брусэль{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|260}}{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|223—224}}. За дзень да ад’езду кароль Філіп прызначыў Рубэнса сакратаром Таемнай рады Нідэрляндаў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. ===== Місія ў Лёндане ===== [[Файл:Coat of Arms of Peter Paul Rubens.svg|значак|зьлева|Рубэнсавы герб. У верхняй левай чвэрці блязона ўлучаны геральдычны ангельскі леў на чырвоным тле, падораны Карлам I.]] На думку Лекурэ, Рубэнса выправілі ў Лёндан з выведнай місіяй, і адначасна яму трэба была залагодзіць стасункі паміж краінамі, каб потым можна было падпісаць пагадненьне. Заданьне было грандыёзнае: трэба было сарваць угоду Рышэльлё з Ангельшчынай; угаварыць кіраўніка францускіх [[Гугеноты|гугенотаў]] [[Бэнжамэн дэ Раан|Бэнжамэна дэ Раана]] графа Субіза вярнуцца ў Францыю, каб ушчаць напругу ў краіне; знайсьці мажлівасьць замірыць [[курфюрст]]а [[Курпфальц|Пфальца]] з аўстрыйскім імпэратарам, бо гэта стала галоўнай прычынай жаданьня Лёндану да перамоў; нарэшце, прыкласьці ўсе высілкі да перамір’я паміж Гішпаніяй і Злучанымі Правінцыямі. «Калі б Рубэнсу ўдалося разьвязаць усе гэтыя праблемы, ён зьнішчыў бы ў зародку Трыццацігадовую вайну»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|261}}. Выехаўшы з Мадрыду 28 красавіка, 11 траўня Рубэнс трапіў у Парыжы й ужо праз два дні апынуўся ў Брусэлі. Інфанта Ізабэля забясьпечыла яго дастатковымі сродкамі дзеля перабываньня ў Лёндане, але вызваліла яго ад патрэбы весьці перамовы з Гаагай, бо там справамі займаўся Ян Кесэлер. Рубэнсу не далі грошай, якія прызначаліся для маршала Субізу. Па дарозе ў Ангельшчыну мастак зазірнуў у сваю майстэрню ў Антвэрпэне й захапіў з сабой швагра Гэндрыка Бранта. 3 чэрвеня ў [[Дункерк]]у яны ўзышлі на вайсковы карабель, надасланы каралём Карлам. 5 чэрвеня 1629 году ўпаўнаважаны Рубэнс быў ужо ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|262}}. Добра ставіліся да Рубэнса пасланцы Савоі, а пасланец з Галяндыі Альбэрт Яахімі ўсяляк падкрэсьліваў, што мастак трапіў у ангельскую сталіцы праз свой прафэсійны абавязак. Рубэнсаву місію ўскладніла прыбыцьцё пасланца ад Францыі барона дэ Шатанёфа, бо француз меў права сам рабіць пастановы на месцы, а Рубэнсу даводзілася справаздачыцца Аліварэсу й чакаць ад яго на далейшыя крокі. У тыя часы пошта зь Лёндану ў Мадрыд ішла 11 содняў, пагатоў пэўны час забірала прыняцьцё пастановы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|263—264}}. Важнай працай гэтага пэрыяду ёсьць ''«[[Алегорыя вайны й сьвету|Алегорыя вайны й сьвету]]»'' (1629, [[Нацыянальная галерэя Вікторыі|Нацыянальная галерэя]], Лёндан)<ref>[http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/work?workNumber=ng46 ''«Minerva protects Pax from Mars ('Peace and War')»'']. The National Gallery.</ref>. Гэтая праца, якая добра ілюструе сур’ёзную заклапочанасьць мастака аб міры, была падораная Карлу I. Кароль надзвычай ласкава прыняў Рубэнса й паставіўся да яго як да паўнамоцнага прадстаўніка замежнай дзяржавы{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|265}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 187.jpg|значак|Апафеоз Якаба I. Пляфон у [[Банкетынг-гаўс]]е палаца [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], 1630—1635 гады, майстэрня Рубэнса.]] У Лёндане Рубэнс правёў 10 месяцаў. Тут ён займеў прыемнае для яго як антыквара й мастака атачэньне, маючы зносіны з [[Арацыё Джэнтылескі|бацькам]] і [[Артэмізія Джэнтылескі|дачкой Джэнтылескі]], [[Бэн Джонсан|Бэнам Джонсанам]], завёў асабістае знаёмства з [[Карнэліюс Дрэбэль|Карнэліюсам Дрэбэлем]]. Таксама ён пабратаўся з калекцыянерам [[Робэрт Котан|Робэртам Котанам]] і атрымаў доступ да калекцыяў [[Томас Гаўард (21-ы граф Арундэл)|графа Арундэла]]. [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт]] надаў яму ступень [[Магістар мастацтваў|магістра мастацтваў]]{{Зноска|Belkin|1998|Belkin|339–340}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|266}}. Рубэнс быў прыняты фаварытам караля графам Карлайлам і зноў узяўся за пэндзаль, кіруючыся пажаданьням Герб’ера. У каралеўскім сходзе ён скапіяваў для сябе сэрыю ''«Трыюмф Цэзара»'' [[Андрэа Мантэньня|Мантэньні]], якая некалі была ў сходзе герцага Мантуанскага й была набытая каралём Карлам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|267}}. Уласна ж перамовы пачаліся зусім няўдала, бо кароль, не зважаючы на вельмі добрае стаўленьне да мастака й павагу да ягонага статусу, не жадаў ісьці на саступкі нават у дробязях. Герцаг Субіз даймаў пасланца скаргамі на безграшоўе, а неўзабаве й зусім адмовіўся ад барацьбы. Прыбыцьцё францускага пасланца зь вялікімі фінансавымі мажлівасьцямі азначала выбіцьцё Рубэнса з «дыпляматычнай гонкі»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|268}}. Аднак дзякуючы выдатным дачыненьням з каралём ён дамогся прызначэньня пасланцам у Мадрыд [[Фрэнсіс Котынгтан|Фрэнсіса Котынгтана]], які быў каталіком і добра ставіўся да Гішпаніі. Менавіта ён і пераканаў мастака застацца ў Лёндане{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|269}}. Тым ня менш, вайсковыя паразы ў Гішпанскіх Нідэрляндах і невыразная пазыцыя Аліварэса прывяла да таго, што аднаўленьне дачыненьняў сталася немагчымым. 11 студзеня 1630 году ў Лёндан прыбыў гішпанскі пасланец дон Карляс Калёма. Ён перахапіў Рубэнсавыя справы, таму 6 сакавіка мастак пакінуў ангельскую сталіцу{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|272}}. Літаральна напярэдадні ад’езду, 3 сакавіка 1630 году, кароль Карл I прысьвяціў мастака ў рыцары, дадаўшы яму ў герб ангельскага каралеўскага льва на чырвоным тле ў верхнюю левую чвэрць блязона. Да канца XIX стагодзьдзя толькі восем замежных мастакоў ушаноўваліся рыцарскім чынам<ref>{{кніга|аўтар=Wood C.|загаловак=Victorian Painting|места=Boston, New York, London|выдавецтва=Bulfinch Press Little, Brown and Company|год=1999|isbn=0821223267|старонкі=212|старонак=384}}</ref>. Рубэнс атрымаў таксама аздобленую каштоўнымі камянямі шпагу, дыямэнтавую стужку на капялюш і дыямэнтавы пярсьцёнак з пальца манарха. Ён таксама атрымаў пашпарт, што прадпісваў усім галяндзкім караблям не чыніць Рубэнсу перашкодаў. У [[Дуўр]]ы мастак сутыкнуўся зь нечаканай праблемай: да яго зьвярнуліся маладыя ангельскія каталікі па дапамогу выехаць у Фляндрыю, бо дзяўчыны жадалі трапіць у кляштар, а юнакі марылі паступіць у езуіцкую сэмінарыю. Рубэнс быў змушаны зьвярнуцца й да ангельскага міністра, і да гішпанскага прадстаўніка, каб разьвязаць нечаканае пытаньне. Перамовы трывалі 18 дзён, але пра іхныя вынікі анічога не вядома. 23 сакавіка ён пакінуў Ангельшчыну, а 6 красавіка Бальтазар Марэтус запісаў у дзёньніку пра прыбыцьцё Рубэнса ў Антвэрпэн. Эрцгерцагіня аплаціла ўсе ягоныя выдаткі й падпісала прашэньне пра наданьне мастаку гішпанскага кавалерскага тытулу, аналягічнаму ангельскаму. Да таго часу майстэрня Рубэнса амаль развалілася, а «асьпіранты» разьбегліся{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|273—274}}. 20 жніўня 1631 году кароль Філіп IV задаволіў просьбу пра тытул. Мірны дагавор паміж Ангельшчынай і Гішпаніяй усё ж такі быў падпісаны 15 лістапада 1630 году, а ягоная ратыфікацыя абдылася 17 сьнежня. Там не было ані слова пра статус Пфальцу, ані замірэньне паміж Фляндрыяй і Галяндыяй. Дыпляматычная місія Рубэнса фактычна завяршылася поўным правалам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|275}}. Зрэшты, у той час як міжнародная рэпутацыя Рубэнса сярод калекцыянэраў і магнатаў па ўсёй Эўропе працягвала расьці на працягу гэтага дзесяцігодзьдзя, ён і ягоныя сэмінарысты працягвалі пісаць манумэнтальныя росьпісы для мясцовых заступнікаў у Антвэрпэне. «''[[Усьпеньне Найсьвяцейшай Панны Марыі]]''» (1625—1626) для катэдры ў Антвэрпэне ёсьць адным зь яркіх прыкладаў такой працы. ==== Выгнаньне Марыі Мэдычы й сэпаратныя перамовы ў Гаазе ==== Пасьля ліпеньскіх падзеяў 1631 году Марыя Мэдычы зьбегла па-за межы Францускага каралеўства й прытулілася ў [[Агено|Гагенаў]]. Эрцгерцагіня не жадала ўтрымліваць каралеву-маці ў Брусэлі й прыкамандзіравала да яе Рубэнса, які сустрэў яе ў [[Монс]]е 29 ліпеня. Пасьля размовы з каралевай і інфантай Рубэнс 1 жніўня напісаў Аліварэсу, прапануючы яму ўмяшацца ў дынастычную зваду. Прапанова была разгледжаная на Таемнай радзе 16 жніўня, але адхіленая{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|277—280}}. Каралева Марыя Мэдычы, зразумеўшы, што дапамогі з боку Гішпаніі ня варта чакаць, уладкавалася ў адным з кляштароў Антвэрпэну й часта наведвала Рубэнса. Яна нават спрабавала прадаць яму свае каштоўнасьці, каб наняць войскі; Рубэнс з гэтых рэчаў сёе-тое набыў. Марыя памерла ў 1642 годзе ў тым жа доме ў [[Кёльн]]е, дзе Рубэнс жыў у дзяцінстве. Зрэшты, інфанта Ізабэля ў красавіку 1632 года дазволіла Рубэнсу пакінуць францускія справы. Яшчэ раней яму было даручана выправіцца ў Гаагу на сэпаратныя перамовы з штатгальтарам Злучаных Правінцыяў. 9-дзённая вандроўка была вельмі няўдалай. [[Гуга Гроцыюс]] нават паведамляў Дзюпюі, што Рубэнс быў высланы штатгальтарам{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|281—282}}. Па аблозе Маастрыхту ў чэрвені 1632 году інфанта зноў адкамандзіравала да галяндцаў Рубэнса, і 26 жніўня ён прыбыў на пратэстанцкую асамблею ў [[Льеж]], але вярнуўся ўжо праз тры дні, бо з гішпанцамі катэгарычна адмовіліся перамаўляцца{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|283}}. Было пастаноўлена склікаць у Брусэлі Генэральныя Штаты й выправіць упаўнаважаных у Гаагу ў сьнежні 1632 году, суправаджаць іх ізноў павінен быў Рубэнс. Дэлегацыю ачоліў [[Філіп-Шарль д’Арэнбэрг|герцаг Арсхот]], які адмоўна ставіўся да любых спробаў мастака ўмяшацца ў хаду перамоваў. 24 студзеня 1633 году на паседжаньні Генеральных Штатаў біскупы [[Іпр]]у й [[Намюр]]у запатрабавалі вытлумачыць, якое месца ў іхняй дэлегацыі займае Рубэнс. Калі пасланцы 28 студзеня сабраліся ў Антвэрпэне, Рубэнс ня стаў зь імі сустракацца й накіраваў кіраўніку пасольства ліст, у адказ атрымаўшы запіску з фразай «мы ня маем патрэбы ў мастаках», якая хутка стала анэкдатычнай{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|284—285}}. Апошнюю спробу вярнуцца да дыпляматычнай справы Рубэнс усчаў у 1635 годзе, але яна скончылася няўдачай, бо мастаку ня выдалі транзытнага пашпарта дзеля наведваньня Галяндыі праз Ангельшчыну{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|289—290}}. === Апошнія гады === [[Файл:Liebfrauenkathedrale4.JPG|міні|Помнік Рубэнсу, усталяваны ў Антвэрпэне.]] Апошняе дзесяцігодзьдзе Рубэнс правёў у Антвэрпэне й ягоных ваколіцах. Ён працаваў над творамі, замоўленымі замежнымі мэцэнатамі, як то ён расьпісаў карцінамі столь [[Банкетынг-Гаўс]]а ў палацы [[Ўайтгол (палац)|Ўайтгол]], які належыў [[Ініга Джонз]]у. Акрамя таго Рубэнс займаўся больш пэрсанальнымі мастацкімі кірункамі. З 8 жніўня 1630 году Рубэнс карыстаўся прывілеем не плаціць падаткі ў гарадзкую скарбніцу й узносы ў гільдыю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. У 1632 годзе Рубэнс дамогся падаўжэньня аўтарскіх правоў на рэпрадукцыі сваіх карцінаў у Францыі, аднак нейкі прадпрымальны гандляр аспрэчыў гэта ў судзе найніжэйшай інстанцыі, апэлюючы да [[Парыскі парлямэнт|Парыскага парлямэнту]]. 8 сьнежня 1635 году мастак паведамляў Пэйрэску, што судовая справа яшчэ не была разгледжаная. Прычынай гэтай справы была дата вырабу гравюры ''«Ўкрыжаваньне»''. Урэшце, у 1636 годзе Рубэнс дачакаўся пазытыўнага для сябе выраку, бо сьцьвярджаў, што ў 1631 годзе, калі была выкананая гравюра, знаходзіўся ў Ангельшчыне, але насамрэч гэта не адпавядала рэчаіснасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|307—308}}. ==== Сэньёр Стээн ==== [[Файл:Peter Paul Rubens 188.jpg|значак|зьлева|Праект трыюмфальнай аркі Фэрдынанда Аўстрыйскага, 1634, алей па дрэве, 104 × 72,5 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] У 1634 годзе Рубэнс атрымаў найбуйнейшую ў сваёй кар’еры афіцыйную замову на ўпрыгожаньне Антвэрпэну. Справа ў тым, што па сьмерці кіраўніцы нідэрляндзкіх земляў інфанты Ізабэлі, кароль Філіп IV прызначыў свайго брата, кардынала-арцыбіскупа [[Таледа]] [[Фэрдынанд Аўстрыйскі|Фэрдынанда Аўстрыйскага]], кіраўніком гэтае краіны. Менавіта Рубэнсу было даручана стварыць мастацкую частку ўрачыстасьцяў з нагоды зьяўленьня ў горадзе новага [[штатгальтэр]]а. Цырымонія была прызначаная на 17 красавіка 1635 году, а падрыхтоўка заняла больш за год. У дырэктыву Рубэнса аддалі ўсіх гарадзкіх рамесьнікаў, улучна з мулярамі, малярамі й тынкарамі. Мастак скіраваў у Рым і Лямбардыю агентаў, якія скапіявалі для яго патрэбныя архітэктурныя ўзоры. Рубэнс спраектаваў 5 трыюмфальных арак, 5 тэатраў, некалькі грандыёзных портыкаў, улучна з 12-радковы, прысьвечаны 12 германскім імпэратарам. За афармленьне адказвалі [[Якаб Ёрданс]], [[Карнэліс дэ Вос]], Эразм Квэлін III, Люкас Файдэрбэ. Паводле эскізаў, падрыхтаваных вялікім мастаком, былі пабудаваныя й размаляваныя трыюмфальныя аркі й дэкарацыі, якія ўпрыгожвалі гарадзкія вуліцы. Напружаная праца прывяла да моцнага спохвату [[падагра|падагры]], таму Рубэнса вазілі на адмысловым вазку{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|304}}. Трыюмфальнае шэсьце кардынала-інфанта доўжылася ўвесь дзень, які скончыўся ў катэдры. Рубэнс, прыкуты да ложка чарговым спохватам, ня змог узяць удзелу ў цырымоніі, але Фэрдынанд Аўстрыйскі асабіста наведаў яго ў Рубэнсавым доме. Уначы ўрачыстасьці трывалі дзякуючы сьвятлу з 300 бочак з смалою. За грандыёзную фэерыю Рубэнс быў уганараваны прэміяй у 5600 флярынаў, пры тым, што ў афармленьне цырымоніі ім было выдаткавана 80 тысячаў уласных сродкаў. Каб крыху скараціць выдаткі, гарадзкая рада прадала некаторыя палотны брусэльскаму двару{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|305}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - A View of Het Steen in the Early Morning.jpg|значак|''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'', 1636, алей па дрэве, 131,2 × 229,2 см. [[Лёнданская нацыянальная галерэя]].]] У сярэдзіне 1630-х гадоў невялікі маёнтак у Экерэне, які належаў Рубэнсу, пацярпеў праз прарыву дамбы, у дадатак, ён разьмяшчаўся ў прыфрантавой зоне й падвяргаўся рабаваньням. 12 траўня 1635 году быў падпісаны натарыяльны акт пра прыдбаньне Рубэнсам маёнтка [[Стээн (маёнтак)|Стээн]] у Элевэйце. У акце пазначаны «вялікая камяніца ў выглядзе замка», сажалка й фэрма, аточаная лесам. Купля абышлася мастаку ў 93 тысячаў гульдэнаў, але выдаткі гэтым не абмежаваліся, бо Рубэнс зруйнаваў вежу й падыманы мост, надаўшы сядзібнаму дому больш рэнэсансавы выгляд. У прыватнасьці, былі прыбраныя [[Байніца|байніцы]]. Гэта абышлося яшчэ ў 7 тысячаў флярынаў. Зрэшты, дзякуючы гаспадарчым талентам Рубэнса, да моманту сьмерці маёнтак пашырыўся у пяць разоў ад ягонай пачатковай плошчы. Маёнтак дазволіў Рубэнсу набыць тытул [[сэньёрыя|сэньёра]], найвышэйшы магчымы для ягонага сацыяльнага статусу, зь якога пачынаецца эпітафія на ягоным надмагільлі{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|303—304}}. Пасьля пабудовы замка Рубэнс усё радзей бываў у сваёй майстэрні. У ягоную адсутнасьць старэйшынам у студыі заставаўся Файдэрбэ — скульптар, які працаваў выключна па малюнках гаспадара. Асьпірантаў Рубэнс больш ня браў, а ў майстэрні працавалі толькі знакамітыя мастакі, як то Ёрданс, дэ Вос, сыны ван Балена — Ян і Каспар — і многія іншыя. Ян Квэлін II з 1637 году займаўся выключна замовамі плянтэнаўскага выдавецтва. Майстэрня не вярнулася да парадкаў 1620-х гадоў, бо ўжо кожны з асыстэнтаў падпісваў выкананыя замовы ўласным імём. Тым ня менш, у каталозе жывапісу Рубэнса апошніх гадоў ягонага жыцьця значылася 60 палотнаў, выкананых асабіста ім, каля 100 карцінаў, замоўленых каралём Гішпаніі, мноства замоваў выдавецтва Плянтэна-Марэтуса й гэтак далей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|306}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|308}}. Пэйзажы, як то ''«[[Відарысы Стээна ўранку]]»'' (Нацыянальная галерэя, Лёндан) і ''«Фэрмэры, якія вяртаюцца з палёў»'' ([[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]]), адлюстроўваюць асабісты характар ​​многіх ягоных пазьнейшых твораў. Рубэнс таксама зьвяртаўся да нідэрляндзкіх традыцыяў [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] для натхненьня ў пазьнейшых творах, як то ''«Флямандзкі кiрмаш»'' 1630 году ([[Люўр]], [[Парыж]]). Не зважаючы на высокую актыўнасьць, Рубэнс знайшоў час, каб заняцца іншымі справамі. Гэтак, ён перапісваўся з інфантай Ізабэлай і [[Амброзіё Сьпіноля|Амброзіё Сьпінолям]], захапляўся калекцыяй разьбяных камянёў, цікавіўся [[друк|кнігадрукаваньнем]] і вырабіў вялікую колькасьць тытульных старонак, рамак, застаўкі й віньетак для друкарні [[Крыстоф Плянтэн|Крыстофа Плянтэна]]. [[Файл:Peter Paul Rubens 088.jpg|значак|зьлева|Партрэт Элен Фурман у вясельнай сукенцы, 1630—1631 гады, алей на дубе. 163,5 × 136,9 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] У 1630 годзе, праз чатыры гады пасьля сьмерці першай жонкі Ізабэлі, 53-гадовы жывапісец ажаніўся з пляменьніцай першай жонкі, 16-гадовай [[Элен Фурман]]. Элен натхніла мастака на стварэньне шэрагу карцінаў 1630-х гадох, у тым ліку ''«Сьвятая Вэнэра»'' ([[Музэй гісторыі мастацтва (Вена)|Музэй гісторыі мастацтва]], [[Вена]]), ''«Тры грацыі»'' й ''«[[Парыскі суд (Рубэнс)|Парыскі суд]]»'' (абодва музэй Прада, Мадрыд). У апошняй карціне, зробленай для гішпанскага двара, маладая жонка мастака была ўвасобленая ў постаці [[Афрадыта|Вэнэры]]. У інтымным партрэце вядомым як ''«[[Элен Фурман у футры]]»'', жонка Рубэнса нават часткова намаляваная паводле клясычных скульптураў [[Вэнэра Кнідзкая|Вэнэры Кнідзкай]], гэтак сама і паводле вобразу [[Вэнэра Мэдыцэйская|Вэнэры Мэдыцэйскай]]. Жаніцьба з Элен Фурман рэзка зьмяніла лад жыцьця Рубэнса. У новым маёнтку ён перастаў цурацца сельскіх сьвятаў, пакінуў і ўстрыманы лад жыцьця й аднойчы жаліўся Файдэрбэ, што ў яго замку вычарпаліся запасы віна. Аднак гэта не адбілася на разьвіцьці Рубэнса як мастака, бо ён усё больш працаваў «для сябе», што прыўнесла ў ягоны жывапіс беспасярэднія, глыбока асабістыя перажываньні{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|17}}. Вялікім наватарствам стаў пэйзажны жанр, у якім прырода сама была галоўным пэрсанажам; пасьля скону Рубэнса засталося 17 краявідаў. Ён аніколі не працаваў на [[пленэр]]ы й не ўзнаўляў нейкі пэўны ляндшафт, таму ягоныя працы разглядаюцца як абагульненая выява сельскай Фляндрыі зь ейнай прыроднай стыхіяй і простымі радасьцямі сялянаў. Былі й больш вытанчаныя сюжэты: у карціне ''«[[Сад каханьня (Рубэнс)|Сад каханьня]]»'' Рубэнс прадставіў карціну сьвецкіх забаваў, пазьней разьвітых [[Антуан Вато|Антуанам Вато]] ў асобны жанр<ref>{{cite web|author=К. В. Уэджвуд|title=«Мир Рубенса». Исследование творчества|url=http://rybens.ru/wedgwood-rybens-youth2.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс - картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>. ==== Сьмерць і спадчына ==== [[Файл:PETER PAUL RUBENS GRAVE - ANTWERP BRUSSELS.jpg|значак|Рубэнсава надмагільле ў антвэрпэнскай царкве Сынт-Якабскерк.]] Пасьля 1635 году спохваты падагры даваліся Рубэнсу ёсьць цяжэй. Адзін з спохватаў паклаў яго ў ложак ажно на месяц. Спохват красавіка 1638 году адбіўся на правай руцэ, пазбавіўшы яго мажлівасьці пісаць. У лютым 1639 году стан мастака ўжо выклікаў занепакоенасьць{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|336}}. 27 траўня 1640 году Рубэнс склаў тэстамэнт, а 30 траўня яго ўзяў спохват такой сілы, што ня вытрымала сэрца, таму бліжэй да апоўдня мастак сканаў. Цела яго ў той жа дзень было перанесенае ў Сынт-Якабскерк, у склеп сям’і Фурман. Адпяваньне адбылося 2 чэрвеня. Аднак падзел маёмасьці й уладжваньне ўсіх спрэчак заняло ў спадчыньнікаў каля пяці гадоў. Агульны кошт усёй рухомай і нерухомай маёмасьці й мастацкіх калекцыяў быў ацэнены ў {{Лік|400000|флярынаў}}, што прыкладна адпавядала {{Лік|2500000}} бэльгійскіх залатых франкаў 1900 году{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|337}}. У тэстамэнце зьмяшчалася ўмова, што калі нехта з сыноў жадаў працягнуць справу свайго бацькі ці адна з дачок возьме шлюб з мастаком, тады калекцыя павінна была захоўвацца ў цэласьці й не падлягала продажу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|172}}. Паводле тэстамэнту срэбра й каштоўнасьці былі падзеленыя паміж удавою й ейнымі пяцьцю дзецьмі й двума сынамі ад першага шлюбу. Калекцыя мэдалёў і гемаў, а таксама бібліятэка дасталася старэйшаму сыну Альбэрту. Партрэты сямейнікаў дасталіся тым, хто на іх пазаваў. Гардэроб памерлага й іншыя рэчы, улучна з глёбусамі, былі прададзеныя. Пасьля продажу сваёй першай калекцыі герцагу Бэкінггэму Рубэнс пасьпеў назапасіць новы мастацкі збор, адлюстраваны ў сьпісе маёмасьці. У інвэнтарны сьпіс былі ўлучаныя 314 карцінаў, ня лічачы няскончаных ці амаль скончаных твораў самога Рубэнса{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|301—310}}. Больш за ўсё ў ягонай калекцыі была пададзеная вэнэцыянская школа, як то творы Тыцыяна, [[Тынтарэта]], [[Паолё Вэранэзэ]], [[Джакама Пальма Старэйшы|Джакама Пальмы]] й [[Джыроляма Муцыяна]]. Далей былі старагаляндзкі й нямецкі жывапіс, пададзены галоўным чынам партрэтамі Яна ван Эйка, [[Гуга ван дэр Гус]]а, [[Альбрэхт Дурэр|Альбрэхта Дурэра]], [[Ганс Гольбэйн Малодшы|Ганса Гольбэйна]], [[Квэнтын Масэйс|Квэнтына Масэйса]], [[Вілем Кей|Вілема Кея]], [[Люкас ван Лейдэн|Люкаса ван Лейдэн]], [[Ян ван Гэмэсэн|Яна ван Гэмэсэна]], [[Антоніс Мор|Антоніса Мора]], [[Ян ван Скорэль|Яна ван Скорэля]] й [[Франс Флёрыс|Франса Флёрыса]]. У калекцыі было 13 твораў Пітэра Брэйгеля Старэйшага, але ладная частка зь іх утрымлівалі краявіды. У сьпісе было мноства працаў [[П’етра Пэруджына]], [[Бранзына]], антвэрпэнскіх мастакоў-сучасьнікаў і [[Адрыян Браўэр|Адрыяна Браўэра]]. Першы продаж маёмасьці Рубэнса даў 52 тысячы флярынаў, другі — больш за 8 тысячаў. На даручэньне гішпанскага караля былі купленыя чатыры карціны за 42 тысячы флярынаў. Той жа манарх набыў яшчэ некалькі дзясяткаў карцінаў за 27 100 флярынаў — сярод іх тры палотны Тыцыяна, два Тынтарэта, тры Вэранэзэ, адное [[Паўль Брыль|Паўля Брыля]], чатыры працы [[Адам Эльсгаймэр|Адама Эльсгаймэра]], адная Муцыяна, пяць копіяў з палотнаў Тыцыяна й трынаццаць палотнаў Рубэнса. Пры гэтым за копіі Рубэнса была прызначаная цана ў тры столкі вышэйшая за арыгіналы Тыцыяна. Каля паўсотні карцінаў пайшлі з малатка паасобку за досыць высокую цану. Гэтак, краявід з замкам Стээн купіў за 1200 флярынаў старэйшы сын мастака Альбэрт. Вялікі дом на Вапэры з майстэрняй прадаць не атрымалася праз празьмерны кошт, таму Элен Фурман жыла там да другога шлюбу. Маёнтак Стээн быў ацэнены ў 100 тысяч флярынаў, пры гэтым ягоная палова была адпісаная ўдаве, а другая палова прызначалася дзецям<ref>{{cite web|author=Роже Авермат|title=«Питер Пауль Рубенс». Вольное описание жизни художника|url=http://rybens.ru/avermat-gotoend3.php}}</ref>. == Сям’я == [[Файл:Peter Paul Rubens - Portrait of Philippe Rubens, the Artist's Brother.jpeg|значак|Партрэт Філіпа Рубэнса — брата мастака, блізу 1610—1611, алей па дубе, 68,5 × 53,5 см. [[Дэтройцкі інстытут мастацтваў]].]] Рубэнс быў ніцым ува ўсім, што тычылася ягонага прыватнага жыцьця. Не захавалася ягонага ліставаньня з жонкай, дзеці згадваліся вельмі рэдка і толькі ў кантэксьце гуманітарных зацікаўленасьцяў. Пра сапраўдныя пачуцьці мастака да ягоных блізкіх можна меркаваць толькі паводле шматлікіх графічных і маляўнічых партрэтах. Адзіным чалавекам, да якога Рубэнс меў абсалютны давер, быў старэйшы брат Філіп. Лісты Пітэра Паўля да яго не захаваліся, але засталіся лісты старэйшага брата да малодшага. Зь іх вынікае, што Філіп хутка выявіў маштаб генія Рубэнса-малодшага і ўсяляк імкнуўся яму дапамагаць. Па сьмерці Філіпа ў 1611 годзе Пітэр Паўль уладкаваў яму пышныя пахаваньні, што было звычайнай завядзёнкай у іхным сацыяльным коле. Яны каштавалі Рубэнсу ў 133 флярыны. Дзеля параўнаньня, сям’я Філіпа — жонка, два дзіця і два служкі — трацілі на сваё ўтрыманьне прыкладна 400 флярынаў на год{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|183}}. У мастака было восем дзяцей, тры зь іх нарадзіліся ў шлюбе з Ізабэлай, і пяцёра ў шлюбе з Элен. Ягонае малодшае дзіця нарадзілася праз восем месяцаў пасьля ягонай сьмерці. Шмат хто з нашчадкаў абраліся шлюбам з важнымі шляхецкімі сем’ямі Антвэрпэну. === Першы шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens 092.jpg|значак|зьлева|Партрэт Ізабэлі Брант, блізу 1624 году, палатно, алей. 86 × 62 см. [[Уфіцы]], [[Флярэнцыя]].]] У шлюбе з Ізабэляй Брант у Рубэнса было тры дзіця. Дачка Кляра-Сэрэна нарадзілася ў 1611 годзе і памерла ў веку 12-ці гадоў ад хваробы. Незадоўга да сьмерці Рубэнс зрабіў ейны партрэт. [[Альбэрт Рубэнс]] нарадзіўся толькі праз 7 гадоў пасьля жаніцьбы і быў названы ў гонар найвышэйшага патрона і хроснага бацькі — эрцгерцага Альбрэхта. Мусібыць, ён быў улюбёным дзіцём, бо адзіным з усіх дзяцей Пітэра Паўля ўганараваўся згадваньня ў ліставаньні. Бацька аддаў яго на выхаваньне манахам-аўгустынцам і, набыць, меў вялікія пляны на яго. Ён пісаў [[Нікаля-Клёд Фабры дэ Пэйрэск|дэ Пэйрэску]], што 12-гадовы сын няблага пасьпявае ў грэцкай літаратуры. Агулам лёс Альбэрта Рубэнса больш нагадваў лёс ягонага дзядзькі Філіпа — ён не захапляўся малярствам (як і ўсе астатнія нашчадкі Рубэнса), зьдзейсьніў вандраваньне ў Італію ў 1634 годзе. Жанаты ён быў з дачкой Дэадата дэль Монтэ — першага студэнта свайго бацькі. Незадоўга да сьмерці свайго бацькі Альбэрт заняў ягонае месца ў Таемнай радзе ў Брусэлі. Ён сканаў у 1657 годзе, а ягоны сын — унук мастака — памёр, скусаны шалёным сабакам. Засталося некалькі палотнаў з выявай Альбэрта. Трэцяе дзіцё — Нікляс Рубэнс — нарадзіўся ў 1618 годзе і таксама стаў героем партрэтаў свайго бацькі. Назвалі яго таксама ў гонар хроснага — генуэскага банкіра Нікалі Палявічыні. Нікляс рана атрымаў шляхецкі тытул і памёр яшчэ раней свайго старэйшага брата ў веку 37 гадоў, пакінуўшы семярых дзяцей{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|182—183}}. Ізабэля Брант памерла ў 1626 году, пасьля хваробы на чуму. Першым, хто адгукнуўся на страту Рубэнса, быў граф-герцаг Аліварэс, што зрабіў у лісьце ад 8 жніўня 1626 году. Рубэнс пахаваў жонку ля маці і ўпрыгожыў надмагільле выявай Багародзіцы зь немаўлём і эпітафіяй уласнага складаньня. У лістападзе, зрабіўшы кароткую вандроўку ў Парыж, Рубэнс выправіўся ўручаць прададзены Бэкінггэму мастацкі збор. Па сьмерці жонкі мастак больш пачаў займацца палітыкай чым мастацтвам. === Другі шлюб === [[Файл:Peter Paul Rubens and workshop 001 colour version 01.jpg|значак|Партрэт Элен Фурман, 1630-я гады, алей па дрэве. 96 × 86 см. [[Маўрыцгёйс]], [[Гаага]].]] Адразу ж па вяртаньні з Ангельшчыны Рубэнс зрабіў прапанову [[Элен Фурман]], зь якой узяў шлюб 6 сьнежня 1630 году. Дзеля гэтага яму давялося зьвярнуцца да эрцгерцагіні за дазволам адсьвяткаваць вясельле ў час [[Піліпаўка|Піліпаўкі]]. Пра сваю пастанову ён шчыра пісаў абату Пэйрэску праз чатыры гады: {| | {{пачатак цытаты}} Я надумаў ізноў жаніцца, таму што не пачуваўся сасьпелым для ўстрыманьня і бясшлюбнасьці; зрэшты, калі справядліва ставіць на першае месца зьмярцвеньне цела, ''{{comment|fruimur licita voluptate cum grationem actione|мы з падзякай карыстаемся дазволенай асалодай}}''. Я ўзяў маладую жонку, дачку сумленных мяшчанаў, хоць мяне з усіх бакоў імкнуліся пераканаць зрабіць выбар пры двары; але я спалохаўся ''{{comment|commune illud nobllitatis malum superbiam praesertim in illo sexu|звычайнай заганы шляхты — ганарыстасьці, асабліва ўласьцівай гэтай плоці}}''. Я хацеў мець жонку, якая б не чырванела, бачачы, што я бяруся за пэндзьлі, і, сказаць на праўду, было б цяжка страціць каштоўны скарб свабоды ў абмен на пацалункі старой{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|265}}. {{канец цытаты}} |} Рубэнсу было 53 гады, а ягонай жонцы — 16, то бок яна была аднаго веку з сынам Альбэртам. Элен даводзілася пляменьніцай ягонай першай жонкі. Ейная сястра — Кляра Брант — пайшла за гандляра дыванамі і абівальніка Даніеля Фурмана. Элен была дзясятым дзіцём, і Рубэнс упершыню зрабіў ейны партрэт, калі тая была ў веку 11-ці гадоў, для палатна ''«Выхаваньне Багародзіцы»''. Зрэшты, зь ейнай старэйшай сястры Сусанны ён зрабіў 7 партрэтаў — больш, чым з Ізабэлі Брант{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|297}}. У якасьці вясельных падарункаў Элен атрымала ад Рубэнса пяць залатых цэпаў, у тым ліку два з дыямэнтамі, тры нізкі пэрлаў, дыямэнтавыя каралі, такія ж завушніцы, залатыя і эмалевыя гузікі, гаманец з залатымі манэтамі і мноства дарагіх убораў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|313}}. Гуманіст [[Ян Каспар Гевартс]] — сам прыхільнік прыгажосьці Элен — на шлюб Рубэнса прысьвяціў доўгую паэму лацінскай мовай. Як адзначаў Лазараў, другі шлюб насыціла жыцьцё Рубэнса зусім новым зьместам. Адналюб паводле сваёй прыроды, Рубэнс вёў у Італіі і ва ўдаўстве цнатлівае жыцьцё, ніколі не займаўся баламуцтвам і не заводзіў раманы, а, быўшы тэмпэрамэнтным чалавекам, звонку быў надзвычай стрыманы. Свае інтымныя перажываньні ён пераўтвараў на каштоўнасьці эстэтычнага парадку. Рубэнс пачаў больш ствараць «для сябе», робячы з жонкі дзясяткі замалёвак і партрэтаў, прытым высокага эратычнага стылю (''«Падножка»'' і ''«Кажушок»''){{Зноска|Письма|1933|Письма|34—36}}. Ніна Дзьмітрыева нават сьцьвярджала, што люўрскі партрэт Элен Фурман «уражае лёгкасьцю і сьвежасьцю пэндзьля: здаецца, ён мог бы быць напісаны [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуарам]]»{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|132}}. == Творчасьць і стыль == === Рубэнсава тэхніка === Паводле Іны Прус, жывапісу Рубэнса ўласьцівая асаблівая лёгкасьць. Пераходы сьвятла й ценяў ледзь бачныя, пры гэтым цені лёгкія й халодныя паводле тону. Рубэнс выкарыстоўваў белы гладкі грунт і паводле старой нідэрляндзкай традыцыі пісаў на паліраванай дошцы, дзякуючы чаму надаваў колеру асаблівую інтэнсіўнасьць, а маляўнічы пляст утвараў гладкую эмалевую паверхню. Рубэнс накладаў фарбу вадкімі празрыстымі плястамі, празь якія прасьвечваў падмалёўку ці тон грунту{{Зноска|Прусс|1974|Прусс|170}}. Колеравая гама Рубэнсавай палітры была ўзноўленая ў 1847 годзе генцкім мастаком Жанам-Сымонам Рэнье. Яна не адрозьнівалася багацьцем — усе карціны Рубэнса былі напісаныя [[валавянае бяліла|валавянымі бяліламі]], [[вохра|жоўтай вохрай]], [[ляк]]авай [[крап|марэнай]], [[ультрамарына]]й і карычневай смалой, часам выкарыстоўвалася [[цынобра]] й [[сажа]]{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|147}}. Рубэнс не выкарыстоўваў непразрыстых ценяў, а пераходы паміж сьвятлом і ценем не рабіў рэзкімі, усё было мастацка абагульнена й даведзена ў сьветла-каляровай гармоніі. Для Рубэнса характэрна пісьмо доўгімі, хвалістымі мазкамі, якія ідуць паводле формы, што асабліва бачна пры выяве пасмаў валасоў, напісаных адным рухам пэндзбля. Паводле Ніны Дзьмітрыевай, Рубэнс быў адным з мастакоў, якога варта ўспрымаць у арыгінале, а не ў рэпрадукцыі. На ейную думку, яго даволі грузныя кампазыцыі й грузныя целы ў арыгінале такімі не падаюцца, бо выглядаюць лёгкімі, біццам маюць пэўную грацыю{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|124}}{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|127}}. === Аголенае цела й праблема партрэта === [[Файл:Peter Paul Rubens - De drie Gratiën (Prado, Madrid).jpg|значак|''«[[Тры грацыі (Рубэнс)|Тры грацыі]]»'', блізу 1635 году, палатно, алей, 221 × 181 см. [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Малюючы чалавечыя фігуры, Рубэнс распрацаваў уласны падыход. Мужчыны на ягоных карцінах заўсёды дужыя, нават пакутнікі, статус якіх бачны толькі празь зьбялеласьць скуры. Мужчынскія фігуры Рубэнса заўсёды падцягнутыя, шыракаплечыя, з мацаванымі цягліцамі рук і ног. Наадварот, жанчыны вылучаюцца скрайняй друзласьцю формаў. У трактаце «Тэорыя чалавечай фігуры», што прыпісваецца Рубэнсу, сьцьвярджаецца, што базавым элемэнтам жаночай фігуры ёсьць кола. Сапраўды, у жаночых выявах Рубэнса ў кола ўпісаныя лініі жывата, сьцёгнаў і лытак. Зрэшты, гэтае правіла ня дзеіць пры выяве грудзей. Лекурэ сьцьвярджала, што «ствараецца ўражаньне, нібыта пры працы над жаночай фігурай Рубэнс назаўсёды забараніў сабе выкарыстоўваць кут»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|157}}{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|160}}. Своеасаблівасьць жаночых выяваў Рубэнса такая, што [[Кенэт Макензі Кларк|Кенэт Кларк]] падкрэсьліваў у сваёй манаграфіі пра галізну ў мастацтве, складзеную ў 1956 годзе, што нават у асяродзьдзі мастацкіх крытыкаў уважаецца за прыкмету добрага густу крытыкаваць Рубэнса як «мастака, які пісаў тоўстых голых бабаў» і, больш за тое, ужываць вызначэньне «вульгарны»{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|164}}. Празь дзесяцігодзьдзе Ўэджўуд адзначала, што, відаць, Рубэнс лепш, чым які-небудзь іншы маляр у гісторыі мастацтва дасягнуў майстэрства ў выяве жывога цела. Толькі [[Тыцыян]] зь ягоных папярэднікаў і [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] з наступнікаў здолелі параўнацца зь ім у выяве жаночых формаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|152}}. На думку Кларка, рубэнсавае багацьце на выявы цела можна зразумець, толькі ўлічваючы, што ён быў найвялікшым рэлігійным мастаком свайго часу{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|165}}. У якасьці прыкладу ён даводзіў карціну ''«Тры грацыі»'', адзначаючы, што пышнасьць гэтых фігураў — ня што іншае, як гімн падзякі за багацьце зямных дабротаў, увасабляючы «шчырае рэлігійнае пачуцьцё, якое ўвасабляюць снапы пшаніцы й горкі гарбузоў, якія ўпрыгожваюць вясковую царкву ў час сьвята ўраджаю». Рубэнсавыя жанчыны ёсьць часткай гэтай прыроды, то бок мастак мае больш аптымістычны погляд на прыроду, чым антычны. Больш за тое, у сьветапоглядзе Рубэнса вера Хрыстова й сюжэт трыюмфу Эўхарыстыі былі цалкам сумяшчальныя зь верай у прыродны парадак рэчаў і цэласьць усёй сьветабудовы. Іншымі словамі, сьвет мог быць спасьцігнуты шляхам пэрсаніфікацыі, а чалавек адчуваў у сабе беспасярэдняе дачыненьне да сусьветных працэсаў{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|166}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - Perseus and Andromeda (Hermitage Museum).jpg|значак|зьлева|'' «[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'', блізу 1622 году, алей, палатно, 99,5 × 139 см. [[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]].]] Рубэнсавыя аголеныя целы былі вынікам велізарнай аналітычнай працы. Мастак распрацаваў мэтад, які апасьля трапіў у арсэнал усіх акадэмічных вучэльняў жывапісу, бо ён маляваў антычныя статуі й капіяваў працы папярэднікаў, пакуль цалкам не засвоіў ідэал завершанасьці формы. Далей, працуючы з натуры, ён падначальваў рэальныя бачныя формы канону, захаванаму ў памяці. З гэтае прычыны досыць складана вызначыць, адкуль запазычаныя выявы. Прыкладам, у палатне ''«Вэнэра, Бахус і Арэя»'' пастава Арэі запазычаная ў прыселай Афрадыты Дайдальса, а Вэнэра, напэўна, узыходзіць да Леды Мікелянджэлё. Гэтая карціна, з рэльефнай прапрацоўкай фігураў, уважаецца за адную з самых прыналежных да [[клясыцызм]]у{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|167}}. У барочнай кампазыцыі ''«[[Пэрсэй вызваляе Андрамэду]]»'' з збору Эрмітажу фігура Андрамэды ўзыходзіць да адной з антычных статуяў Вэнэры Цнатлівай. Прататыпам, мажліва, паслужыла копія [[Афрадыта Кнідзкая|Афрадыты Кнідзкай]] [[Праксытэль|Праксытэля]] ў замалёўцы Рубэнса, што захавалася толькі ў копіі{{Зноска|БабинаГрицай|2005|Бабина і Грицай|339}}. Паводле Кларка, веліч Рубэнса выяўлялася ў тым, што ён разумеў момант, калі можна адмовіцца ад строгага канона клясычнай формы{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|168}}, а Ўэджўуд на прыкладзе карціны ''«Тры грацыі»'' таксама дэманстравала, як Рубэнс трансфармаваў стандартную форму й паставу антычных скульптураў дзеля сваіх уласных мэтаў{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|158}}. Рубэнс, як і майстры эпохі Адраджэньня, імкнуўся надаць фігурам паўнаважкую матэрыяльнасьць. Мастакі Адраджэньня дзеля гэтага спрабавалі рэалізаваць замкнёную форму, што мела ідэальную закончанасьць сфэры ці цыліндра. Рубэнс дамагаўся аналягічнага эфэкту з дапамогай перакрыўных адная адную лініяў і ляпеньня заключаных у іх формаў. Кларк пісаў, што «нават калі б ён ня меў натуральнай цягі да тоўстых жанчынаў, ён лічыў бы змаршчкі пухлага цела патрэбнымі дзеля ляпеньня формы». Рубэнс выяўляў рух у зморшчынах і змаршчках нацягнутай ці паслабленай скуры{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|169—170}}. [[Файл:Peter Paul Rubens - The toilet of Venus.jpg|значак|''«Вэнэра перад люстэркам»'', у час 1612—1615 гадоў, алей па дрэве, 124 × 98 см, [[Калекцыя Ліхтэнштайнаў]], [[Вена]].]] Асаблівасьцю Рубэнса-асобы й Рубэнса-мастака была ягоная нялюбасьць да партрэтаў. Калі ён згаджаўся на замову, яму пазавалі неадменна прадстаўнікі найвышэйшай арыстакратыі, як гэта было ў Генуі зь Сьпінолямі й Дорыя, а таксама герцагам Брабанту й антвэрпэнскімі буржуа. Зазвычай, партрэт быў толькі пачаткам вялікай замовы, прыкладам, дзеля аздабленьня выявамі палацаў ці надмагільляў. Згаджаючыся пісаць партрэт, Рубэнс не хаваў, што робіць чалавеку вялікую ласку. Парадоксам на гэтым тле ёсьць тое, што ў сюжэтных палотнах, што ствараліся брыгадным мэтадам у ягонай майстэрні, Рубэнс аддаваў перавагу пісаць менавіта твары{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|161}}. Тым ня менш, Рубэнс рабіў графічныя й маляўнічыя партрэты сваякоў ці людзей, якія выклікалі ў яго сымпатыю. Прыкладам была будучая цешча ягонага сына Сусанна Фурман Рубэнс, якую ён, пачынаючы з 1620 году, пісаў шэсьць разоў, нават часьцей, чым сваіх жонак{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|162}}. Кларк пісаў, што пытаньне пра партрэт яшчэ больш ускладняецца пры працы ў [[Ню (мастацтва)|жанры ню]]. У любой канцэпцыі галізны вырашальным ёсьць характар галавы, што вянчае цела, што справядліва нават для клясычных статуяў, у якіх выраз твараў зьведзены да мінімуму. У выпадку з аголенай фігурай твар застаецца падначаленым элемэнтам цэлага, але ён не павінен застацца незаўважаным. Для Рубэнса — як і для кожнага выдатнага майстра — выхадам было стварэньне тыпу, і для выявы жаночага голага цела ён зрабіў тое ж, што Мікелянджэлё — для мужчынскага. Паводле Кларка, «ён гэтак жа поўна рэалізаваў выразныя магчымасьці жаночай галізны, што на працягу ўсяго наступнага стагодзьдзя мастакі, якія не былі рабамі [[акадэмізм]]у, глядзелі на яго вачамі Рубэнса, малюючы пышныя целы жамчужнага колеру». Асабліва гэта тычылася францускага мастацтва, пры гэтым рубэнсава пачуцьцё колеру й фактуры скуры было рэалізавана ў творчасьці [[Антуан Вато|Антуана Вато]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|171—173}}, а распрацаваны Рубэнсам тып знайшоў адлюстраваньне ў працах [[Франсуа Бушэ]] й [[Жан-Анарэ Фраганар|Жана-Анарэ Фраганара]]{{Зноска|Кларк|2004|Кларк|178}}. Цнатлівы Рубэнс аніколі не працаваў з аголенымі натуршчыцамі ў сябе ў майстэрні й з натуры пісаў толькі твары. Паміж будовай целаў і выразам твараў на ягоных карцінах існуюць вядомыя паралелі, якія можна вытлумачыць толькі ўяўленьнямі майстра{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|166}}. === Рубэнс-інтэлектуал і ''«Чатыры філёзафы»'' === [[Файл:0 Gemma Tiberiana - Rubens - Ashmolean Museum - WA1989.74.JPG|значак|зьлева|Гема [[Тыбэрыюс]]а, знойдзеная Клёдам-Нікаля дэ Пэйрэскам у 1620 годзе. У 1621 годзе ён прапанаваў Рубэнсу расшыфраваць ейны сюжэт<ref>{{cite web|title=Sir Peter Paul Rubens (1577—1640). The 'Apotheosis of Germanicus': copy after an antique Cameo (The 'Gemma Tiberiana')|url=http://www.ashmolean.org/ash/objects/makedetail.php?pmu=730&mu=732&gty=asea&sec=&dtn=40&sfn=Artist%20Sort&cpa=1&cnum=&mat=Canvas&pro=&anum=&art=Sir%20Peter%20Paul%20Rubens&ttl=&sou=&rpos=5|work=Ashmolean. Museum of art and archaeology University of Oxford|access-date=2017-07-05}}</ref>. Палатно, алей 100 × 82,6 см. [[Эшмаланскі музэй]], [[Оксфард]].]] Рубэнс, як і ўсе ягоныя сучасьнікі, лічыў недасягальным узорам антычную старажытнасьць. Вольна валодаючы лацінскай мовай, ён усё жыцьцё аддаваў перавагу чытаць кнігі на гэтай мове, пры гэтым ня толькі рымскіх клясыкаў, але й лацінскія пераклады старажытнагрэцкіх пісьменьнікаў і філёзафаў, а таксама сур’ёзную маральную й філязофскую літаратуру свайго часу, якая таксама выдавалася па-лацінску. У ліставаньнях Рубэнса зьмяшчаюцца шмат лацінскіх цытатаў, як згаданых з памяці, гэтак і ўласных афарызмаў. Найчасьцей ён цытаваў сатыры [[Ювэналь|Ювэналя]], паэмы [[Вэргіліюс]]а й працы [[Плютарх]]а й [[Публіюс Карнэліюс Тацыт|Тацыта]]. Ён цікавіўся лацінскай літаратурай прафэсійна, у ліставаньні захаваліся ягоныя развагі пра рукапісныя копіі невядомых ці яшчэ не апублікаваных твораў старажытных аўтараў. Рубэнс карыстаўся лацінскай мовай дзеля абмеркаваньня праблемаў філязофіі й высокай палітыкі, або, наадварот, дзеля шыфраваньня выказаў, не прызначаных для чужынцаў. Лісты дзяржаўнаму сакратару Гевартсу з Гішпаніі напісаныя на [[Макаранічны верш|макаранічнай сумесі]] [[Брабанцкія дыялекты|флямандзкай]] і лацінскай моваў, а бізнэсовыя й побытавыя пытаньні абмяркоўваюцца па-нідэрляндзку, а навуковыя й палітычныя справы, зноў жа, абмяркоўваліся лацінскай мовай, улучна з пасажамі пра нянавісьць гішпанцаў да [[Гаспар дэ Гусман Аліварэс|графа-герцага Аліварэса]]{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|18}}. Рубэнс выдатна разьбіраўся ў мастацтве й гісторыі матэрыяльнай культуры й у гэтай вобласьці вылучаўся нават сярод сваіх сяброў-навукоўцаў. Асаблівай ягонай любоўю карысталіся гемы й манэты, пры гэтым адную антычную гему ён ня здолеў прадаць разам з калекцыяй герцагу Бэкінггэму — гэтак ён да яе прывязаўся. У вачах Рубэнса й ягонага атачэньня антычнасьць была эпохай найвышэйшага росквіту цывілізацыі, зь якой трэба сувымярацца й пераймаць ёй. Натуральна, што антычнасьць была для Рубэнса крыніцай узораў, асобных матываў і кампазыцыйных прыёмаў. З антычнасьці запазычаныя два сталыя сюжэты жывапісу Рубэнса — вакханаліі й трыюмф пасьля бою, якія сымбалізавалі для яго два ўзаемадапаўняльныя бакі быцьця, прыродны й узьнёсла-чалавечы{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|19}}. Сувязь з антычнасьцю выяўлялася ня толькі ў ладзе мастацкай думкі Рубэнса, але й у мностве пэўных дэталяў. Яму былі выдатна вядомыя формы антычнай архітэктуры, арнамэнтаў, начыньня, адзеньня й іншага. Нікаля дэ Пэйрэск захапляўся дакладнасьцю выяваў сандаляў рымскіх жаўнераў для сэрыі габэленаў ''«Гісторыя Канстантына»''. У ліставаньні Рубэнса ёсьць шматстаронкавыя пасажы пра формы й спосабы ўжываньня антычных трыножкаў, выявы на антычнай срэбнай лыжцы й іншага. Ягоная зрокавая памяць не саступала памяці на тэксты. Разам з тым Рубэнс вольна зьвяртаўся са спадчынай антычнасьці й не прытрымліваўся археалягічнай дакладнасьці. Ягоныя антычныя героі й раньнехрысьціянскія пакутнікі апранутыя ў шоўк і аксаміт паводле сучаснай яму моды. Гэта адпавядала эстэтычным патрэбам самога Рубэнса, які не жадаў ахвяраваць разнастайнасьцю фігураў і калярыстычных параўнаньняў. У лісьце да [[Францыск Юніюс|Францыску Юніюсу]] ад 1 жніўня 1637 году Рубэнс параўноўваў спробу прытрымлівацца антычнага жывапісу высілкам [[Арфэй|Арфэя]] злавіць цень [[Эўрыдыка|Эўрыдыкі]] й нагадваў, што, беручы за ўзор антычныя статуі, варта ўвесь час памятаць пра адрозьненьне мастацкай мовы малярства й скульптуры{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|285}}. [[Файл:Peter Paul Rubens 118.jpg|значак|''«[[Чатыры філёзафы]]»'', 1611 год, алей па дрэве, 167 × 143 см. [[Галерэя Піцьці]], [[Флярэнцыя]].]] Крыніцай навуковых і эстэтычных уяўленняў для мастака было й атачэньне вядомага навукоўца [[Юст Ліпсіюс|Юста Ліпсіюса]], дзе таксама быў ягоны брат Філіп Рубэнс. Сам Пітэр Паўль таксама быў добра знаёмы зь філязофіяй [[нэастаіцызм]]у, але ў той жа час, мабыць, яму была блізкая [[Эразм Ратэрдамскі|эразмаўская]] выява разумнага й дабрадзейнага «хрысьціянскага ваяра»{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|19}}. Гэтыя матывы былі выяўленыя ў партрэце, вядомым пад назвай ''«[[Чатыры філёзафы]]»''. Партрэт не датаваны, але звычайна мяркуецца, што гэтая праца ёсьць данінай памяці брату Філіпу, які сканаў 8 жніўня 1611 году, і Юсту Ліпсіюсу, памерламу 23 сакавіка 1606 году, калі браты Рубэнсы былі яшчэ ў Італіі. Адпаведна, філёзаф быў зьмешчаны ў самы цэнтар кампазыцыі, а на ягоную апошнюю навуковую працу намякаў бюст [[Сэнэка|Сэнэкі]]. Выканаўцам апошняй волі Ліпсіюса быў яшчэ адзін яго ўлюбёны вучань — [[Ян ван дэн Ваўвэр]], паказаны ў профіль у правай частцы карціны. Сымбалічны сэнс карціны раскрываўся ў трох кнігах, якія ляжаць перад пэрсанажамі. Ліпсіюс указвае на нейкі пасаж у чацьвертым, разгорнутым томе. Магчыма, Рубэнс заклаў сюды працы Сэнэкі. Філіп Рубэнс трымае пяро, гатовы запісваць, а ван дэн Ваўвэр адкрывае яшчэ адную кнігу. Усе трое апранутыя ў строгія цёмныя касьцюмы, каб падкрэсьліць іхны статус, а Ліпсіюса вылучае футравы каўнер, потым ахвяраваны на алтар катэдры Нотр-Дам у Гале{{Зноска|Morford|1991|Morford|3}}. Апрача пералічаных, на палатне маецца аўтапартрэт ягонага аўтара асобна ад навукоўцаў, а справа ўнізе намаляваны любы сабака Ліпсіюса на мянушку Мопс. На заднім тле ў акне бачны краявід. Калёны, што атачаюць акно, падобныя на тыя, што захаваліся на [[Палятын|Палятынскім узгорку]] ў Рыме й адсылаюць да портыка-[[стоа]], які пераклікаецца з партрэтным бюстам Сэнэкі{{Зноска|Morford|1991|Morford|4}}. Кампазыцыя карціны шматплянавая, таму можа быць прачытаная рознымі спосабамі. Па-першае, яна пабудаваная на сымэтрычным разьмяшчэньні братоў Рубэнсаў зь левага краю карціны да супрацьпастаўных ім Ліпсіюса й ван дэн Ваўвэра з правага боку. Па-другое, ван дэн Ваўвэр, Ліпсіюс і Філіп Рубэнс адлюстраваныя як адная група, у той час як сам Пітэр Паўль Рубэнс і Сэнэка месьцяцца крыху асобна й вышэй за групы навукоўцаў. Нарэшце, існуе й трэцяя — дыяганальная — вось кампазыцыі, утвораная калёнамі ў акне й двума загорнутымі кнігамі на стале. Адлюстраваны на карціне бюст Сэнэкі належаў мастаку й быў скарыстаны яшчэ ў некалькіх карцінах і гравюрах{{Зноска|Morford|1991|Morford|5}}. У перавыданьні збору працаў Ліпсіюса датычных Сэнэкі 1615 году ілюстрацыі былі гравіраваныя на эскізах Рубэнса, а ў прадмове ён быў названы «[[Апэлес]]ам нашых дзён», чыя творчасьць служыць годнай эпітафіяй і Сэнэку, і Ліпсіюсу{{Зноска|Morford|1991|Morford|8}}. Марк Морфард параўноўваў ''«Чатырох філёзафаў»'' з падуанскім «Аўтапартрэтам зь сябрамі» 1606 году, прысьвечаным сьмерці Ліпсіюса ў тым жа годзе. Цэнтар кампазыцыі начнога аўтапартрэта ўтварае трыяда твараў ван дэн Ваўвэра й братоў Рубэнсаў, тады як профіль Ліпсіюса, пасунуты да самага краю, служыць як бы геніем-абаронцам усёй групы, якая мусіць прытрымлівацца стаічнай філязофіі ўжо без свайго настаўніка. У ''«Чатырох філёзафах»'' Рубэнс намаляваў сябе асобна, напэўна, абазначаючы патрэбу працягваць жыцьцё ўжо бяз брата й ягонага стаіцызму{{Зноска|Morford|1991|Morford|12—13}}. === Рубэнс і анімалістыка === [[Файл:Löwenjagd (1621).JPG|значак|зьлева|''«Паляваньне на львоў»'', блізу 1621 году, алей, палатно, 249 × 377 см. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхэн]].]] З 1610 па 1620 гады на замову антвэрпэнскай шляхты Рубэнс выканаў каля дзесяці карцінаў на паляўнічыя сюжэты, ня лічачы карцінаў з ільвамі, рэлігійная выява апекуна паляўнічых Сьвятога Губэрта, Дыяну на паляваньні ды іншыя. Рэалізм гэтых сцэнаў палягаў на глыбокім вывучэньні натуры й заалёгіі, бо ў сьпісе кніг, замоўленых мастаком у выдавецтве Плянтэна — Марэтуса, было некалькі адмысловых працаў на гэтыя тэмы{{Зноска|Рубэнс|1977|Рубэнс|86—87}}. Замалёўкамі жывёлаў ён займаўся ў зьвярынцы герцага Ганзага, а капіюючы ў Рыме антычныя саркафагі, не прапускаў сюжэт пра паляваньне на калідонскага зьвера. Скапіяваў ён і галаву [[Насарог (Дурэр)|насарога працы Дурэра]]. Існуе жарт, паводле якога Рубэнс, працуючы над карцінай ''«Паляваньне на львоў»'', запрасіў у майстэрню ўтаймавальніка зь ягоным гадаванцам і быў так захоплены гледзішчам раскрытай пашчы, што зноў і зноў прымушаў утаймавальніка разахвочваць ільва. Гэтае стала прычынай таго, што ўжо ў [[Бруге]] гэты леў зжор свайго ўтаймавальніка{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|165—166}}. === Барока й ''«Флямандзкая Сыкстына»'' === Лекурэ спрабавала высьветліць на конт таго, ці варта лічыць Рубэнса мастаком [[барока]], і прызнала знакаміты флямандзец меў дваістасьць. Росквіт творчасьці Рубэнса акурат трапіў на пік разьвіцьця барока{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|174}}. Паводле Прус, ён быў адным з стваральнікаў гэтага стылю й ягоным найбуйнейшым прадстаўніком, але ў шмат у чым ягонае творчае крэда лучыла яго з [[Адраджэньне]]м. У першую чаргу гэта тычылася да ягонага сьветаўспрыманьня{{Зноска|Прусс|1974|Прусс|158}}. Барока разглядаецца Лекурэ як мастацтва сьвету, што страціў сваю непахіснасьць. Адкрыцьцё Новага Сьвету й бясконцасьці Сусьвету спрычыла стварэньне новых вераваньняў, і перад чалавекам XVII стагодзьдзя паўстала патрэба пераасэнсаваньня касмалёгіі. Адгэтуль любоў эпохі да множнасьці элемэнтаў і навочнасьці, прага да арнамэнтальнасьці й публічнай пышнасьці{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|176}}. Рубэнс па-ранейшаму ўспрымаў сьвет як усёахопнае адзінства, цэнтрам сьветабудовы для яго быў чалавек, якога трэба было славіць усімі мажлівымі сродкамі{{Зноска|Прусс|1974|Прусс|158}}. [[Файл:Antwerpen, St. Karl-Borromäuskirche.jpg|значак|Фасад антвэрпэнскай царквы Барамэўскекр.]] Пра дваістасьць барока й творчасьці Рубэнса пісаў [[Яўсей Ратэнбэрг]]. Ён менаваў Рубэнса «самым міталягічным» з жывапісцаў свайго стагодзьдзя, бо міт у яго рэалізуецца як натуральная форма першага жыцьцеадчуваньня. У сваім міталягічным пачатку ён перасягаў мастакоў ня толькі Адраджэньня, але нават самой антычнасьці, бо «антычнае мастацтва ня ведае гэтак адкрытага й гэтак магутнага імпэту жыцьцёвага інстынкту, які мы знаходзім у творах Рубэнса, — у стварэньнях клясычнай Грэцыі прыродна-арганічныя элемэнты былі ў абавязковай раўнавазе з фактарамі, якія іх упарадкавалі. Падобная дамінанта стыхійна-прыроднага пачатку ў сьветаўспрыманьні Рубэнса й блізкіх да яго жывапісцаў флямандзкай школы ва ўмовах такой складанай і рэфлексоўнай эпохі, як XVII стагодзьдзе, выглядае нечаканай. <…> У адрозьненьне ад амбівалентнай структуры барочнай выявы ў італьянскім мастацтве, якое грунтуецца на лучнасьці й адначасна на антытэзе дзьвюх субстанцыяў — матэрыі й духу, духоўны пачатак рубэнсавых выяваў успрымаецца не як самастойная субстанцыя, супрацьпастаўная субстанцыі матэрыяльнай, а як натуральнае спараджэньне й разьвіцьцё аднай асновы — ажыватворанай і тым самым адухоўленай матэрыі. Дуалістычнай антыноміі супрацьстаўляецца сапраўдны вобразны [[манізм]]<ref name="Ротенберг">{{cite web|author=Ротенберг Е. И.|title=Рубенс. Тематические принципы|url=http://artyx.ru/books/item/f00/s00/z0000051/st004.shtml|work=ARTYX.RU: История искусств|access-date=2017-06-27}}</ref>. Калі адлічваць стыль барока ад рымскіх збудаваньняў [[езуіты|езуітаў]]{{Зноска|Дмитриева|1990|Дмитриева|91}}, тады гістарычна пра сваю прыналежнасьць да гэтага стылю Рубэнс абвесьціў у 1620 годзе, калі ўзяў на выкананьне замову езуітаў на афармленьне фасада й унутранага ўбраньня царквы Сьвятога Ігната, а цяпер прысьвечанай Сьвятому [[Карлё Барамэо]]. Замова была грандыёзная паводле свайго маштабу, але вельмі шчыльныя паводле тэрміну, то бок кантракт быў падпісаны 20 сакавіка 1620 году, а працы былі зробленыя ў канцы таго ж году. Рубэнс трапіў у шэраг да [[Мікелянджэлё]] й [[Джаваньні Лярэнца Бэрніні]] як мастак сваёй эпохі, які здолеў аб’яднаць у сваім мастацтве жывапіс, скульптуру й архітэктуру. У Рубэнсавай майстэрні былі напісаныя 39 палотнаў, зробленыя рысункі й мадэлі фасада й унутранага скульптурнага ўбраньня. У ліпені 1718 году царква згарэла, і ад жывапісу мастака не засталося ані сьледу, за выняткам нешматлікіх папярэдніх эскізаў і накідаў. З гэтых апошніх вынікае, што Рубэнс задумаў збудаваньне як «флямандзкую [[Сыкстынская капэля|Сыкстынскую капэлю]]», то бок падобную той, што месьціцца ў [[Ватыкан]]е. Кожнае з 39 палотнаў было ўпісанае ў асобнае скляпеньне. Езуіты гэтым перасьледавалі зусім пэўную мэту, згодна зь якой Рубэнсу была замоўленая «[[Біблія бедных]]», у якой чаргаваліся старазапаветныя й новазапаветныя сюжэты. Мастак мог рэалізаваць грандыёзныя памкненьні, калі яму даводзілася будаваць кампазыцыі й фігуры такім чынам, каб вернікі маглі пабачыць іх здалёку ў слушным ракурсе. Фасадныя скульптуры таксама ляпіліся паводле мадэляў Рубэнса. Мастаку таксама належала ідэя трохчасткавага падзелу фасада, паверхі якога былі зьяднаны [[Volutidae|волютамі]] гэтак жа, як і ў рымскай царкве [[Іль-Джэзу]]. Скарыстаньне белага мармуру на фасадзе сымбалізавала [[Нябесны Ерусалім]], які спусьціўся на Зямлю{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|178—179}}. === Габэлены === [[Файл:El triunfo de la Iglesia, de Rubens.jpg|значак|''«[[Трыюмф Эўхарыстыі (Рубэнс)|Трыюмф Эўхарыстыі]]»'', блізу 1625 году, габэлен, [[Прада (музэй)|Музэй Прада]], [[Мадрыд]].]] Рубэнс зрабіў істотны ўнёсак у разьвіцьцё дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. На знакамітай [[Брусэльская ткацкая мануфактура|ткацкай мануфактуры]] ў Брусэлі вытворчасьць тканых дываноў паводле кардонаў Рубэнса спрыяла распаўсюду ў габэленавым мастацтве стылю барока. Рубэнс ствараў эскізы для габэленаў у тры этапы, пасьлядоўна павелічваючы памеры й дэталізацыю кампазіцыі. У адрозьненьне ад шматлікіх іншых брусэльскіх габэленаў у творах, зробленых паводле арыгіналаў Рубэнса, захавалася ягоная экспрэсіўная маляўнічая манэра, як то ўжываньне паўтонаў, ценю й блікаў. Арыгінальнымі ёсьць арнамэнтальныя апраўкі зь зьвіванымі калёнамі, [[картуш (архітэктура)|картушамі]] й [[бандэроля (архітэктура)|бандэролямі]], гірляндамі з кветак і пладоў, [[кнорпэльвэрк]]амі й [[рольвэрк]]амі. Паводле кардонаў Рубэнса былі створаныя самыя праслаўленыя сэрыі дэкаратыўных дываноў, як то ''«Гісторыя консула Дэцыя Муса»'' для сям’і Палявічыні ў Генуі, ''«Гісторыя Канстантына»'' як алегорыя на караляваньне Людовіка XIV, ''«Жыцьцё Ахілеса»'' й знакамітая сэрыя ''«[[Трыюмф Эўхарыстыі (Рубэнс)|Трыюмф Эўхарыстыі]]»'' 1627—1632 гадоў<ref>Большая иллюстрированная энциклопедия древностей. — Прага: Артия, 1980. — С. 65</ref>. У вырабе кардонаў для апошняга з памянёных твораў Рубэнсу дапамагалі ягоныя вучні, як то [[Юстус ван Эгмант]], [[Ян Бокгарст]], [[Якаб Ёрданс]], [[Ян Снэлінк]], [[Ян ван дэн Гуке]]. Асобныя кампазыцыі прадстаўляюць сцэны з [[Стары Запавет|Старога Запавету]], якія інтэрпрэтуюцца як павязаныя з Эўхарыстыяй, то бок на чатырох былі адлюстраваныя алегорыі трыюмфу Царквы, а астатнія кампазыцыі выяўлялі барацьбу за [[Кёльн]] і прырайнскія землі ў XVII стагодзьдзі паміж пратэстантамі й каталікамі<ref>Власов В. Г. (2010). «Церковь торжествующая» // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — С. 433.</ref>. Сэрыя паўтаралася некалькі разоў, але ня ўсе з габэленаў захаваліся. Частку зь іх прынц-біскуп Страсбургу [[Вільгэльм Эган фон Фюрстэнбэрг]] перадаў кіраўніку [[Кёльнская катэдра|Кёльнскай катэдры]], як мяркуецца, дзеля таго, каб дамагчыся пажаданага абраньня арцыбіскупам Кёльну. Першыя экзэмпляры сэрыі засталіся ў Мадрыдзе, там жа захоўваецца частка кардонаў Рубэнса, а іншыя цяпер месьцяцца ў [[Чыкага]] й [[Кембрыдж]]ы. У Кёльне да 1837 году габэленыя былі разьвешаныя паміж калёнамі аркадаў галоўнага нэфу катэдры, але затым былі прыбраныя зь невядомых прычынах. Цяпер жа восем дываноў калекцыі пэрыядычна экспануюцца на Вялікдзень у нэфе, а астатні час дзеля захаванасьці яны захоўваюцца ў скарбніцы царквы<ref>Schulten W. (1986). «Triumph der Eucharistie: Bildteppiche nach Entwürfen von P. P. Rubens». Köln: Verlag Kölner Dom. — ISBN 978-3-922442-05-9</ref>. == Ацэнкі й ушанаваньне памяці == [[Файл:Antwerpen rubens2.jpg|значак|зьлева|Помнік Рубэнсу перад [[Катэдра Антвэрпэнскай Божай Маці|Катэдрай Антвэрпэнскай Божай Маці]].]] Працы Рубэнса безумоўна прымаліся як людзкімі, гэтак і царкоўнымі замоўнікамі, таму ён практычна ня быў крытыкаваны пры жыцьці. Аднак у другой палове XVII стагодзьдзя ў Францыі, дзе ён упершыню сутыкнуўся зь непрыманьнем, пачалося супрацьстаяньне «''рубэнсістаў''» і «''[[Нікаля Пусэн|пусэністаў]]''». У спрэчках крытыкаў, якія належалі да абодвух лягераў, на першае месца ставіліся патрабаваньні да лініяў і колеру. Падобна [[Акадэмізм|акадэмістам]] і [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністам]] XIX стагодзьдзя, яны супрацьстаўлялі лінію й малюнак колеру. Апроч таго, «''рубэнсісты''» жадалі адлюстроўваць натуру, тады як «''пусэністы''» імкнуліся падначаліць яе абстрактнаму ідэалу{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174}}. У гэтым дачыненьні Рубэнс атрымаў ухвалу ў прадстаўнікоў [[рамантызм]]у XIX стагодзьдзя. Розныя аспэкты творчасьці аўтара прыцягвалі самых розных мастакоў. Наўпроставым ''спадчыньнікам'' пастаральнай лініі ў ягоным мастацтве быў [[Антуан Вато]], народжаны праз 44 гады пасьля скону Рубэнса. Пра падоранае яму невялікае палатно Рубэнса ён пісаў, што ўсчапіў яго ў сваёй майстэрні нібы «''ля сьвяцілішча для глыбокай пашаны''». Стваральнік жанру рамантычнага краявіду [[Джошуа Рэйналдс]] прафэсійна вывучаў творчасьць Рубэнса падчас сваёй вандроўкі па Нідэрляндах. Рэйналдс лічыў, што Рубэнс давёў да дасканаласьці тэхнічны, рамесны бок мастацкай творчасьці. «''Адрозьненьне Рубэнса ад любога іншага мастака, які жыў да яго, мацней усяго адчуваецца праз колеры. Эфэкт, які робіцца на гледача ягонымі карцінамі, цалкам можна прыраўнаць да абярэмкамі колераў… у той жа час яму атрымалася ўнікнуць эфэкту задзірліва-яскравых таноў, чаго цалкам слушна можна чакаць ад такога буянства фарбаў…''»<ref name="Итоги">{{cite web|title=Рубенс. Итоги творчества. Место Рубенса в истории|url=http://rybens.ru/itogi.php|work=Художник Питер Пауль Рубенс — картины, рисунки, биография, письма|access-date=2017-07-03}}</ref>{{Зноска|Wedgwood|1967|Wedgwood|174—175}}. Вельмі цаніў Рубэнса [[Эжэн Дэлякруа]], які знаходзіў у майстра ўмельства перадаваць моцны эмацыйны пал. У дзёньніку Дэлякруа Рубэнс — «Гамэр жывапісу» — згадваецца 169 разоў{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Галоўны ідэйны праціўнік Дэлякруа — мэтар францускага акадэмізму [[Жан Агюст Дамінік Энгр|Жан-Агюст Энгр]] — у кампазыцыю сваёй праграмнай карціны ''«Апафэоз Гамэра»'' адмовіўся ўлучыць Рубэнса, назваўшы таго «мясьніком»<ref>{{кніга |аўтар=Раздольская, В. И. |загаловак=Энгр|месца=М. |выдавецтва=Белый город |год=2006 |старонкі=27 |сэрыя= Мастера живописи|isbn=5-7793-1081-5 |ref=Раздольская }}</ref>. У пакаленьні імпрэсіяністаў з Рубэнсам параўноўвалі Рэнуара, які таксама ўважліва вывучаў ягоную тэхніку. Зрэшты, Віктар Лазараў у прадмове да расейскага выданьня лістоў Рубэнса заяўляў: «''Ані [[Антуан Вато|Вато]], ані [[Франсуа Бушэ|Бушэ]], ані [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] ня здолелі даць больш за дасканалыя ўзоры жывапісу. …Яны заўсёды саступаюць Рубэнсу ў дачыненьні стыхійнай пачуцьцёвасьці й здаровай эротыкі. У параўнаньні з Рубэнсам, Вато здаецца хваравітым мэлянхолікам, Бушэ — халодным распусьнікам, Рэнуар — вытанчаным юрліўцам''»{{Зноска|Письма|1933|Письма|52}}. [[Вінцэнт ван Гог]] выяўляў у дачыненьні Рубэнса асаблівую думку. Ён лічыў рэлігійныя карціны мастака залішне тэатральнымі, але захапляўся ягонай здольнасьцю выяўляць настрой з дапамогай фарбаў, а таксама ягонай умеласьцю хутка й упэўнена маляваць<ref name="Итоги" />. Гэта супала з навуковым дасьледаваньнем творчасьці Рубэнса, пачатым невялікай манаграфіяй мастака-арыенталіста [[Эжэн Фрамантэн|Эжэна Фрамантэна]]. Фрамантэн лічыў, што Рубэнса «ўсхваляюць, але не глядзяць»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|7}}. Далей супрацоўнікі брусэльскага [[Музэй Плянтэна-Марэцюса|музэя Плянтэна-Марэцюса]] Макс Раозэс й Шарль Руэлен апублікавалі практычна ўсе захаваныя дакумэнты, павязаныя з Рубэнсам, як то ўсё ягонае ліставаньне, нататнікі й літаратурныя досьледы. Аднак у час панаваньня авангарда крытыкі адкрыта нападалі на спадчыну Рубэнса, і нават [[Эрвін Панофскі]] з нагоды ягоных краявідаў літаральна выказаўся: «Гэта ўсяго толькі жывапіс». Шчыра нэгатыўна да спадчыны мастака ставіўся [[Паблё Пікаса]], які ў адным з інтэрвію паведаміў, што гэта «талент, але талент бескарысны, бо ўжыты ў зло»{{Зноска|Лекуре|2002|Лекуре|339}}. Вяртаньне цікавасьці да барока пасьля 1950-х гадоў ажывіла цікавасьць да Рубэнса, у тым ліку й на рынку мастацтва. На лёнданскім аўкцыёне [[Christie’s]] карціна Рубэнса ''«Зьбіцьцё немаўлятаў»'' у 2002 годзе была прададзена за 75 мільёнаў эўра, а ''«Лёт зь ягонымі дачкамі»'' каштавала пакупніку 52 мільёны эўра ў 2016 годзе, што робіць яго адным з найдаражэйшых старых майстроў. Высокія цэны тлумачацца й тым, што некаторая колькасьць палотнаў Рубэнса дасяжная для перапродажу, у адрозьненьне ад ягоных малодшых сучасьнікаў Рэмбранта ці Вэляскеса, чые карціны трымаюцца дзяржаўнымі музэямі<ref>{{cite web|title=Schilderij van Rubens Verkocht voor 52 Miljoen Euro|url=https://kunstvensters.com/2016/07/08/schilderij-van-rubens-verkocht-voor-52-miljoen-euro/|date=8 juli 2016|work=// Vensters|publisher=Blog op WordPress.com|access-date=2017-06-30|language=nl}}</ref>. У гонар Рубэнса названы [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], адкрыты ў абсэрваторыі [[Абсэрваторыя Ля-Сыльля|Ля-Сыльля]] ў 1994 годзе<ref>{{cite web|title=(10151) Rubens = 1994 PF22|url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=10151|work=The Minor Planet Center|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory, a part of the Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|access-date=2017-07-04}}</ref>, і кратэр дыямэтрам 158 км на [[Мэркурый|Мэркурыі]]<ref>{{cite web |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5211 |title = Rubens |publisher = IAU Working Group for Planetary System Nomenclature |work = Gazetteer of Planetary Nomenclature |lang = en }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Auwers, Michael |частка = |загаловак = Pieter Paul Rubens als diplomatiek debutant : het verhaal van een ambitieus politiek agent in de vroege zeventiende eeuw |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Amersfoort: Slothouwer |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Auwers }} * {{Кніга|ref = Belkin |аўтар = Belkin, Kristin Lohse |спасылка = |год = 1998 |загаловак = Rubens |выдавецтва = Phaidon Press |месца = |выданьне = |isbn = 0-7148-3412-2}} * {{Кніга|ref = Held |аўтар = Held, Julius S. |спасылка = |год = 1983 |загаловак = Thoughts on Rubens' Beginnings. Ringling Museum of Art Journal |выдавецтва = |месца = |выданьне = |isbn = 0-916758-12-5}} * {{Кніга |аўтар = Martin, John Rupert |частка = |загаловак = Baroque |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/baroque00mart |выданьне = |месца = |выдавецтва = HarperCollins |год = 1977 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 0-06-430077-3 |ref = Martin }} * {{кніга|аўтар=Morford Mark P. O.|загаловак=Stoics and Neostoics: Rubens and the Circle of Lipsius|спасылка=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1m3nwwv|месца=Princeton|выдавецтва=Princeton University Press|год=1991|isbn=9781400887125|старонак=298|ref=Morford}} * {{кніга|аўтар=Wedgwood C. V.|загаловак=The World of Rubens 1577—1640|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Time, inc|год=1967|старонак=192|ref=Wedgwood}} * {{кніга|аўтар=Woollett A. T., Ariane van Suchtelen (et al.)|загаловак=Rubens and Brueghel: A Working Friendship|выдавецтва=J. Paul Getty Museum|сэрыя=Getty Trust Publications: J. Paul Getty Museum|год=2006|isbn=978-0892368488|старонак=270|ref=RubensBrueghel}} {{refend}} * {{кніга|аўтар=Бабина Н.П., Грицай Н.И.|загаловак=Фламандская живопись XVII—XVIII веков. Каталог коллекции|месца=Санкт-Пецярбург|выдавецтва=Издательство Государственного Эрмитажа|год=2005|isbn=5-93572-130-9|старонак=584|ref=БабинаГрицай}} * {{кніга|аўтар=Гордеева М.|загаловак=Питер Пауль Рубенс, 1577—1640|месца=Масква|сэрыя=Великие художники, том 7|старонак=48|тыраж=87 420|выдавецтва=Директ-Медиа|год=2009|ref=Гордеева}} * {{кніга|аўтар=Дмитриева Н. А.|загаловак=Краткая история искусств. Вып. II: Северное Возрождение; страны Западной Европы XVII—XVIII веков; Россия XVIII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|выданьне=3-е|год=1990|старонак=318|isbn=5-210-00246-2|ref=Дмитриева}} * {{кніга|аўтар= Кларк К.|загаловак= Нагота в искусстве: исследование идеальной формы |адказны= Пер. с англ.: М. В. Куренной и др.|месца= Санкт-Пецярбург|выдавецтва= Азбука-классика|год= 2004|isbn=5-352-00580-1|старонак=480|ref=Кларк}} * {{кніга|аўтар=Королёва А. Ю.|загаловак=Рубенс|месца=Масква|выдавецтва=ОЛМА Медиа Груп|сэрыя=Галерея гениев|год=2010|старонак=128|isbn=978-5-373-03213-1|ref=Королёва}} * {{кніга|аўтар=Рубенс Петр Павел|загаловак=Письма|адказны=пер. А. А. Ахматовой; коммент. В. Д. Загоскиной и М. И. Фабриканта; вступ. ст. В. Н. Лазарева; ред. и предисл. А. М. Эфроса|месца=Масква; Ленінград|выдавецтва=Academia|год=1933|старонак=342|тыраж=5 300|ref=Письма}} * {{кніга|загаловак=Петер Пауль Рубенс. Письма. Документы. Суждения современников|адказны=Сост., вступит. статья и примеч. К. С. Егоровой|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|старонак=478|год=1977|ref=Рубэнс}} * {{кніга|аўтар=Лебедянский М. С.|загаловак=Портреты Рубенса|месца=Масква|выдавецтва=Изобразительное искусство|выданьне=2-е|год=1993|старонак=190|isbn=5-85200-123-6|ref=Лебедянский}} * {{кніга|аўтар=Лекуре М.-А.|загаловак=Рубенс|адказны=Пер. с фр. Е. В. Головиной; Предисл. А. П. Левандовского|месца=Масква|выдавецтва=Молодая Гвардия|сэрыя=Жизнь замечательных людей. Вып. 1020 (820)|старонак=394|год=2002|isbn=978-5-235-03498-3|ref=Лекуре}} * {{кніга|аўтар=Прусс И.|загаловак=Малая история искусств. Западноевропейское искусство XVII века|месца=Масква|выдавецтва=Искусство|год=1974|старонак=384|ref=Прусс}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://rybens.ru/ Пітэр Паўль Рубэнс]. Біяграфія й іншыя матэрыялы.{{ref-ru}} * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511894 Пітэр Паўль Рубэнс]. Encyclopædia Britannica.{{ref-en}} * [http://www.lalaragimov.com/research Біяграфія й працы Рубэнса]. Lala Ragimov.{{ref-en}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/past/ Рубэнс]. Нацыянальная галерэя Лёндану.{{ref-en}} * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/27/artsfeatures Рубэнс]. The Guardian.{{ref-en}} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=peter-paul-rubens Карэспандэнцыя Пітэра Паўла Рубэнса]. EMLO.{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рубэнс, Пітэр Паўль}} [[Катэгорыя:Флямандзкія мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зыгене]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Антвэрпэне]] 5hozoxk4nirpgde3gjnce48ngdizdcs 0 78629 2679324 2616317 2026-07-16T16:36:38Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Вонкавыя спасылкі 2679324 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту |Выява = Stročycy - 07.jpg |Апісаньне выявы = Хата з цэнтральнай Беларусі (вёска [[Забродзьдзе (Стаўпецкі раён)|Забродзьдзе]] [[Стаўпецкі раён|Стаўпецкага раёну]]) у музэі народнай архітэктуры і побыту |Філія = |Філіі = |Горад = Строчыца |Краіна = Беларусь |Тэматыка калекцыі = архітэктура |Велічыня калекцыі = |Плошча экспазыцыі = 151 га |Дата стварэньня = 9 сьнежня |Год стварэньня = 1976 |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Адрас = |Сайт = http://etna.by |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 47 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту''' (''Строчыцы'') — музэй пад адкрытым небам, дзе сабраныя помнікі беларускага народнага драўлянага [[дойлідзтва]] з розных гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад [[Менск]]ам за 4 км ад [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|МКАД]], паміж вёскамі [[Строчыца]] й [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]]. == Гісторыя == Першыя спробы стварыць музэй-скансэн на Беларусі былі зробленыя ў 1908 годзе мастаком, тэатральным дзеячам і настаўнікам [[Фэрдынанд Рушчыц|Фэрдынандам Рушчыцам]] (1870—1936), але гэтаму перашкодзіла [[Першая сусьветная вайна]]. У 1931 годзе Рушчыц зноў вяртаецца да думкі аб стварэньні музэю пад адкрытым небам, на гэты раз каля Вільні. Сьмерць мастака ў 1936 годзе й пачатак [[Другая сусьветная вайна|другой сусьветнай вайны]] не дазволілі збыцца й гэтаму праекту. Прыкладна з пачатку 1960-х гадоў на старонках рэспубліканскага друку ўсё часьцей зьяўляюцца артыкулы, у якіх разглядаюцца праблемы захаваньня помнікаў народнай архітэктуры. Старыя будынкі пачалі разбураць на падставе шэрагу крытэраў, у тым ліку гістарычных: паляпшэньне ўмоваў жыцьця на вёсцы, разгортваньне інтэнсіўнага будаўніцтва, вызначэньне на дзяржаўным узроўні беспэрспэктыўнасьці шэрагу паселішчаў. Узьнікла рэальная пагроза страты помнікаў драўлянага дойлідзтва. 9 сьнежня 1976 году цэнтральным камітэтам [[БССР]] была прынятая Пастанова «Аб стварэньні Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры й побыту». Для рэалізацыі Пастановы загадам Міністэрства культуры створана Працоўная група па арганізацыі музэю, якая на працягу наступных дзесяці гадоў распрацоўвала й разглядала некалькі варыянтаў архітэктурна-пляніровачных рашэньняў і генплянаў стварэньня экспазыцыі музэю. У 1988 годзе быў прыняты да рэалізацыі праект Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытуту. Акрамя распрацоўкі праекту вялася вялікая навукова-экспэдыцыйная работа па рэгіёнах рэспублікі з мэтай вывучэньня, пошуку, фіксацыі й перавозкі помнікаў народнай драўлянай архітэктуры, музэйных прадметаў побыту, рамёстваў і промыслаў. Тэрыторыя для будучага музэю была вызначана за 4 км ад Менску ў месцы зьліцьця рэк [[Пціч]] і [[Менка]] ў вярхоўі Воўкавіцкага вадасховішча, недалёка ад шашы «Масква — Берасьце», што дазваляла бы ў будучым уключаць экспазыцыю музэю ў асноўныя экскурсійныя маршруты. Наогул гэта месца ўнікальнае, тут перакрыжоўваліся гістарычныя дарогі з Усходу на Захад, ад Балтыйскага да Чорнага мора. Тут, па вэрсіі некаторых дасьледчыкаў, быў заснаваны старажытны Менск. Раён, дзе разьмешчаны музэй зьяўляецца тэрыторыяй, дзе зафіксаваны шэраг гістарычных помнікаў. Каштоўным археалягічным помнікам зьяўляецца гарадзішча на рацэ Менка. Яго гісторыя пачынаецца да нашай эры. Раньнімі помнікамі зьяўляюцца курганныя могільнікі, якія сьведчаць аб тым, што гэтая тэрыторыя была заселена са старажытных часоў. Курганы адносяцца да пэрыяду ІХ—ХІ стагодзьдзяў і разьмешчаны невялікімі групамі. Важным гістарычным аб’ектам зьяўляецца вёска [[Строчыца]], першы ўспамін аб якой сустракаецца ў дакумэнтах ХVІ ст. На ўзвышаным беразе Пцічы захаваліся рэшткі фальварку з панскім садам, захаваўся шэраг хат пачатку ХХ ст. з традыцыйным аздабленьнем і фрагмэнтамі агароджы. Увосень 2002 году ў музэі ладзілі здымкі кінадрамы «[[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]]»<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Ялхоў]]|загаловак=Гістарычная драма «Анастасія Слуцкая» (цалкам высокае разрозьненьне, бел.)|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=DUXh78KLAKg|выдавец=Кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»|дата публікацыі=18 лютага 2022|дата доступу=27 сьнежня 2024}}</ref>. Штоверасень з 2009 году ў музэі ладзіцца міжнародны фольк-фэстываль «[[Камяніца (фэст)|Камяніца]]». == Экспазыцыя == [[Файл:Stročycy - 12.jpg|250пкс|міні|Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі Логнавічы Клецкага раёну Менскай вобласьці]] У цэлым тэрыторыя музэю — гэта своеасаблівы прыродны парк круглагадовага функцыянаваньня. Структурная пабудова музэю — гэта тры асноўныя зоны: экспазыцыйная, вытворча-гаспадарчая й запаведная. Экспазыцыйная зона — тэрыторыя гістарычных мясьцін. Вытворча-гаспадарчая — гэта адміністрацыйна-навуковы комплекс, фондасховішча, рэстаўрацыйныя майстэрні, выставачныя памяшканьні й служба аховы. Запаветная — частка тэрыторыі музэю, якая захоўваецца ў натуральным выглядзе. Аснова экспазыцыйнай зоны — умоўны падзел тэрыторыі Беларусі на шэсьць гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў: [[Цэнтральная Беларусь]], [[Падняпроўе]], [[Паазер’е]], [[Усходняе Палесьсе|Усходняе]] й [[Заходняе Палесьсе]], [[Панямоньне]]. На цяперашні час дзейнічаюць тры рэгіёны Беларусі: цэнтральная Беларусь, Падняпроўе й Паазер’е. Кожны рэгіён павінен быць прадстаўлены ў экспазыцыйнай зоне музэю адпаведным сэктарам — фрагмэнтам характэрнага й тыповага дадзенаму рэгіёну паселішча канца ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя: сяло, вёска, хутар з адлюстраваньнем прыродна-геаграфічных умоваў рэгіёну. Асобна фармуецца сэктар «Мястэчка». Ляндшафт мясцовасьці музэю ўяўляе сабою як бы нашу краіну ў «мініятуры»: ёсьць высокія пагоркі, зялёныя лугі, частыя пералескі. На падставе аналізу тэрыторыі музэю па асноўных прыродных фактарах выдзелены зоны, найбольш спрыяльныя для забудовы, азеляненьня й участак ахоўнага ляндшафту (плошчаю 80 га ў пойме р. Пціч). Праведзены комплекс мерапрыемстваў па азеляненьні тэрыторыі згодна рэгіянальных характарыстык: пасадка дрэваў, кустоў і кветак. Усяго на тэрыторыі ў 151 га пасаджана больш за 5000 дрэваў. === Цэнтральная Беларусь === Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Цэнтральная Беларусь разьмяшчаецца ў цэнтры краіны і займае асноўную частку [[Менская вобласьць|Менскай]] і заходнюю частку [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай абласьцей]]. Рэгіён Цэнтральная Беларусь прадстаўлены наступнымі аб’ектамі: * Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі [[Логнавічы (Менская вобласьць)|Логнавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * школа першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Калодчына]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * грамадзкі [[сьвіран]] канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Касарычы]] [[Глускі раён|Глускага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]; * карчма канца XIX стагодзьдзя зь вёскі [[Хвоева]] [[Нясьвіскі раён|Нясьвіскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] [[Файл:Stročycy - 02.jpg|250пкс|міні|Інтэр’ер хаты з цэнтральнай Беларусі]] * шэраг сядзібаў з гаспадарчымі пабудовамі за рознымі тыпамі агароджаў з характэрнай для цэнтральнай Беларусі вулічнай (лінейнай) забудовай паселішчаў і пагоннай (лінейнай) забудовай двароў. * [[кузьня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Клачкова]] [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * [[ветраны млын]] казловага тыпу, пабудаваны ў 1880-х гадох зь вёскі [[Даматканавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. * прыдарожная [[капліца]] 1802 году ў стане незавершанай рэстаўрацыі зь вёскі [[Каралеўцы]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. === Падняпроўе === [[Файл:Belarus-SMFAL-Dnieper Region-House-6.jpg|250пкс|міні|Традыцыйная хата з Падняпроўя]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе разьмешчаны на тэрыторыі басэйна [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў. У склад рэгіёну ўваходзяць [[Магілёўская вобласьць]], [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] ўздоўж рэк [[Дняпро]] і [[Сож]]. Для Падняпроўя характэрная вулічная забудова. Экспазыцыя Падняпроўя пакуль не зьяўляецца завершанай і прадстаўленая наступнымі аб’ектамі: * Праабражэнская царква 1707 году зь вёскі [[Барань (Віцебская вобласьць)|Барань]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцесбскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * ветраны шатровы млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Зелянец (Магілёўская вобласьць)|Зелянец]] [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * вяночныя (замкнутыя) двары з традыцыйным інтэр’ерам зь вёскі [[Волева]] [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёну]] [[Віцеюская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] і зь вёскі [[Бракава Слабада]] [[Чавускі раён|Чавускага раёну]] Магілёўскай вобласьці; У межах экспазыцыі рэгіёну плянуецца аднавіць групу [[склеп]]аў. === Паазер’е === [[Файл:Stroczycy Mlyn 2008MV04.jpg|170пкс|міні|Ветраны млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]]]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер’е ўключае ў сябе цэнтральную і заходнюю тэрыторыю [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама часткова паўночныя раёны [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Для паселішчаў рэгіёну характэрная малая колькасьць двароў і бессыстэмнасьць забудовы, што выкліканае ў першую чаргу ўзгорыстым рэльефам, які чаргуецца з забалочанымі нізінамі. У сэктар Паазер’я ўваходзяць наступныя аб’екты: * [[ветраны млын]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]], які мае тып [[млын-пальтрак|млыну-пальтраку]], рэдка распаўсюджанага ў Беларусі, асаблівасьцю якога зьяўляецца прыстасаванасьць канструкцыі да самастойнага павароту ў кірунку ветру, а парныя махі надаюць выразнасьць зьнешняму абліччу млына; * [[пуня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Ваўкаўшчына]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[гумно]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Кемянцы]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[адрына]] першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Левановічы]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёну]] Віцебскай вобласьці; * [[азярод]]; * вяночныя двары-комплексы пачатку XX стагодзьдзя з характэрнымі для рэгіёну дамамі на каменных падмурках зь вёсак [[Будзічы]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёну]] Віцебскай вобласьці і [[Варашылкі]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] Менскай вобласьці; * царква і званіца XVII стагодзьдзя зь вёскі [[Вялец (Віцебская вобласьць)|Вялец]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] (знаходзяцца на стадыі рэстаўрацыі). == Экскурсіі == [[Файл:Stročycy - 11.jpg|250пкс|міні|Пудзіла перад спаленьнем на Масьленіцу. На другім пляне — экпазыцыя Падняпроўя]] У музэі магчымыя як асабістыя экскурсіі, так і экскурсіі пад кіраўніцтвам экскурсаводаў. Апроч аглядавых і тэматычных экскурсіяў, у музэі ладзяцца лекцыі для школьнікаў і дарослых, а таксама праводзяцца музэйныя заняткі на этнаграфічныя тэмы. == Народныя сьвяты == На тэрыторыі музэю праводзяцца адзначэньні тэматычных беларускіх народных сьвятаў: [[Масьленіца]], «Гуканьне вясны». Таксама ладзяцца іншыя праграмы, прысьвечаны беларускім народным традыцыям. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20170210183705/http://etna.by/ Афіцыйны сайт Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры і побыту] * {{Спасылка | аўтар = Дырэктар Беларускага дзяржаўнага музэя народнай архітэктуры і побыту Сяргей Усік. Вядучы [[Навум Гальпяровіч]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=OlCpoYYetfQ | копія = | дата копіі = | загаловак = Скарбы нацыянальнай спадчыны. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20090916163812/http://nn.by/index.php?c=ar&i=15101 Здымкі з музэю] // [[Наша Ніва]], 17 лютага 2008 г. * [http://generation.by/doc14-240.html Масьленіца ў Строчыцах] // [[Generation.by]], 26 лютага 2009 г. * [http://www.svaboda.org/content/Article/1514943.html У Строчыцах вясну гукалі (фотарэпартаж)] // [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2009 г. {{слупок-канец}} [[Катэгорыя:Беларускія этнаграфічныя музэі]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва]] 1o0zs99527jjg537l0nmcuxhusm85po 2679326 2679324 2026-07-16T17:09:21Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2679326 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту |Выява = Stročycy - 07.jpg |Апісаньне выявы = Хата з цэнтральнай Беларусі (вёска [[Забродзьдзе (Стаўпецкі раён)|Забродзьдзе]] [[Стаўпецкі раён|Стаўпецкага раёну]]) у музэі народнай архітэктуры і побыту |Філія = |Філіі = |Горад = Строчыца |Краіна = Беларусь |Тэматыка калекцыі = архітэктура |Велічыня калекцыі = |Плошча экспазыцыі = 151 га |Дата стварэньня = 9 сьнежня |Год стварэньня = 1976 |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Адрас = |Сайт = http://etna.by |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 47 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту''' (''Строчыцы'') — музэй пад адкрытым небам, дзе сабраныя помнікі беларускага народнага драўлянага [[дойлідзтва]] з розных гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад [[Менск]]ам за 4 км ад [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|МКАД]], паміж вёскамі [[Строчыца]] й [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]]. == Гісторыя == Першыя спробы стварыць музэй-скансэн на Беларусі былі зробленыя ў 1908 годзе мастаком, тэатральным дзеячам і настаўнікам [[Фэрдынанд Рушчыц|Фэрдынандам Рушчыцам]] (1870—1936), але гэтаму перашкодзіла [[Першая сусьветная вайна]]. У 1931 годзе Рушчыц зноў вяртаецца да думкі аб стварэньні музэю пад адкрытым небам, на гэты раз каля Вільні. Сьмерць мастака ў 1936 годзе й пачатак [[Другая сусьветная вайна|другой сусьветнай вайны]] не дазволілі збыцца й гэтаму праекту. Прыкладна з пачатку 1960-х гадоў на старонках рэспубліканскага друку ўсё часьцей зьяўляюцца артыкулы, у якіх разглядаюцца праблемы захаваньня помнікаў народнай архітэктуры. Старыя будынкі пачалі разбураць на падставе шэрагу крытэраў, у тым ліку гістарычных: паляпшэньне ўмоваў жыцьця на вёсцы, разгортваньне інтэнсіўнага будаўніцтва, вызначэньне на дзяржаўным узроўні беспэрспэктыўнасьці шэрагу паселішчаў. Узьнікла рэальная пагроза страты помнікаў драўлянага дойлідзтва. 9 сьнежня 1976 году цэнтральным камітэтам [[БССР]] была прынятая Пастанова «Аб стварэньні Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры й побыту». Для рэалізацыі Пастановы загадам Міністэрства культуры створана Працоўная група па арганізацыі музэю, якая на працягу наступных дзесяці гадоў распрацоўвала й разглядала некалькі варыянтаў архітэктурна-пляніровачных рашэньняў і генплянаў стварэньня экспазыцыі музэю. У 1988 годзе быў прыняты да рэалізацыі праект Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытуту. Акрамя распрацоўкі праекту вялася вялікая навукова-экспэдыцыйная работа па рэгіёнах рэспублікі з мэтай вывучэньня, пошуку, фіксацыі й перавозкі помнікаў народнай драўлянай архітэктуры, музэйных прадметаў побыту, рамёстваў і промыслаў. Тэрыторыя для будучага музэю была вызначана за 4 км ад Менску ў месцы зьліцьця рэк [[Пціч]] і [[Менка]] ў вярхоўі Воўкавіцкага вадасховішча, недалёка ад шашы «Масква — Берасьце», што дазваляла бы ў будучым уключаць экспазыцыю музэю ў асноўныя экскурсійныя маршруты. Наогул гэта месца ўнікальнае, тут перакрыжоўваліся гістарычныя дарогі з Усходу на Захад, ад Балтыйскага да Чорнага мора. Тут, па вэрсіі некаторых дасьледчыкаў, быў заснаваны старажытны Менск. Раён, дзе разьмешчаны музэй зьяўляецца тэрыторыяй, дзе зафіксаваны шэраг гістарычных помнікаў. Каштоўным археалягічным помнікам зьяўляецца гарадзішча на рацэ Менка. Яго гісторыя пачынаецца да нашай эры. Раньнімі помнікамі зьяўляюцца курганныя могільнікі, якія сьведчаць аб тым, што гэтая тэрыторыя была заселена са старажытных часоў. Курганы адносяцца да пэрыяду ІХ—ХІ стагодзьдзяў і разьмешчаны невялікімі групамі. Важным гістарычным аб’ектам зьяўляецца вёска [[Строчыца]], першы ўспамін аб якой сустракаецца ў дакумэнтах ХVІ ст. На ўзвышаным беразе Пцічы захаваліся рэшткі фальварку з панскім садам, захаваўся шэраг хат пачатку ХХ ст. з традыцыйным аздабленьнем і фрагмэнтамі агароджы. Увосень 2002 году ў музэі ладзілі здымкі кінадрамы «[[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]]»<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Ялхоў]]|загаловак=Гістарычная драма «Анастасія Слуцкая» (цалкам высокае разрозьненьне, бел.)|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=DUXh78KLAKg|выдавец=Кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»|дата публікацыі=18 лютага 2022|дата доступу=27 сьнежня 2024}}</ref>. Штоверасень з 2009 году ў музэі ладзіцца міжнародны фольк-фэстываль «[[Камяніца (фэст)|Камяніца]]». == Экспазыцыя == [[Файл:Stročycy - 12.jpg|250пкс|міні|Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі Логнавічы Клецкага раёну Менскай вобласьці]] У цэлым тэрыторыя музэю — гэта своеасаблівы прыродны парк круглагадовага функцыянаваньня. Структурная пабудова музэю — гэта тры асноўныя зоны: экспазыцыйная, вытворча-гаспадарчая й запаведная. Экспазыцыйная зона — тэрыторыя гістарычных мясьцін. Вытворча-гаспадарчая — гэта адміністрацыйна-навуковы комплекс, фондасховішча, рэстаўрацыйныя майстэрні, выставачныя памяшканьні й служба аховы. Запаветная — частка тэрыторыі музэю, якая захоўваецца ў натуральным выглядзе. Аснова экспазыцыйнай зоны — умоўны падзел тэрыторыі Беларусі на шэсьць гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў: [[Цэнтральная Беларусь]], [[Падняпроўе]], [[Паазер’е]], [[Усходняе Палесьсе|Усходняе]] й [[Заходняе Палесьсе]], [[Панямоньне]]. На цяперашні час дзейнічаюць тры рэгіёны Беларусі: цэнтральная Беларусь, Падняпроўе й Паазер’е. Кожны рэгіён павінен быць прадстаўлены ў экспазыцыйнай зоне музэю адпаведным сэктарам — фрагмэнтам характэрнага й тыповага дадзенаму рэгіёну паселішча канца ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя: сяло, вёска, хутар з адлюстраваньнем прыродна-геаграфічных умоваў рэгіёну. Асобна фармуецца сэктар «Мястэчка». Ляндшафт мясцовасьці музэю ўяўляе сабою як бы нашу краіну ў «мініятуры»: ёсьць высокія пагоркі, зялёныя лугі, частыя пералескі. На падставе аналізу тэрыторыі музэю па асноўных прыродных фактарах выдзелены зоны, найбольш спрыяльныя для забудовы, азеляненьня й участак ахоўнага ляндшафту (плошчаю 80 га ў пойме р. Пціч). Праведзены комплекс мерапрыемстваў па азеляненьні тэрыторыі згодна рэгіянальных характарыстык: пасадка дрэваў, кустоў і кветак. Усяго на тэрыторыі ў 151 га пасаджана больш за 5000 дрэваў. === Цэнтральная Беларусь === Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Цэнтральная Беларусь разьмяшчаецца ў цэнтры краіны і займае асноўную частку [[Менская вобласьць|Менскай]] і заходнюю частку [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай абласьцей]]. Рэгіён Цэнтральная Беларусь прадстаўлены наступнымі аб’ектамі: * Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі [[Логнавічы (Менская вобласьць)|Логнавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * школа першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Калодчына]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * грамадзкі [[сьвіран]] канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Касарычы]] [[Глускі раён|Глускага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]; * карчма канца XIX стагодзьдзя зь вёскі [[Хвоева]] [[Нясьвіскі раён|Нясьвіскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] [[Файл:Stročycy - 02.jpg|250пкс|міні|Інтэр’ер хаты з цэнтральнай Беларусі]] * шэраг сядзібаў з гаспадарчымі пабудовамі за рознымі тыпамі агароджаў з характэрнай для цэнтральнай Беларусі вулічнай (лінейнай) забудовай паселішчаў і пагоннай (лінейнай) забудовай двароў. * [[кузьня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Клачкова]] [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * [[ветраны млын]] казловага тыпу, пабудаваны ў 1880-х гадох зь вёскі [[Даматканавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. * прыдарожная [[капліца]] 1802 году ў стане незавершанай рэстаўрацыі зь вёскі [[Каралеўцы]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. === Падняпроўе === [[Файл:Belarus-SMFAL-Dnieper Region-House-6.jpg|250пкс|міні|Традыцыйная хата з Падняпроўя]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе разьмешчаны на тэрыторыі басэйна [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў. У склад рэгіёну ўваходзяць [[Магілёўская вобласьць]], [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] ўздоўж рэк [[Дняпро]] і [[Сож]]. Для Падняпроўя характэрная вулічная забудова. Экспазыцыя Падняпроўя пакуль не зьяўляецца завершанай і прадстаўленая наступнымі аб’ектамі: * Праабражэнская царква 1707 году зь вёскі [[Барань (Віцебская вобласьць)|Барань]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцесбскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * ветраны шатровы млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Зелянец (Магілёўская вобласьць)|Зелянец]] [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * вяночныя (замкнутыя) двары з традыцыйным інтэр’ерам зь вёскі [[Волева]] [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёну]] [[Віцеюская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] і зь вёскі [[Бракава Слабада]] [[Чавускі раён|Чавускага раёну]] Магілёўскай вобласьці; У межах экспазыцыі рэгіёну плянуецца аднавіць групу [[склеп]]аў. === Паазер’е === [[Файл:Stroczycy Mlyn 2008MV04.jpg|170пкс|міні|Ветраны млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]]]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер’е ўключае ў сябе цэнтральную і заходнюю тэрыторыю [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама часткова паўночныя раёны [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Для паселішчаў рэгіёну характэрная малая колькасьць двароў і бессыстэмнасьць забудовы, што выкліканае ў першую чаргу ўзгорыстым рэльефам, які чаргуецца з забалочанымі нізінамі. У сэктар Паазер’я ўваходзяць наступныя аб’екты: * [[ветраны млын]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]], які мае тып [[млын-пальтрак|млыну-пальтраку]], рэдка распаўсюджанага ў Беларусі, асаблівасьцю якога зьяўляецца прыстасаванасьць канструкцыі да самастойнага павароту ў кірунку ветру, а парныя махі надаюць выразнасьць зьнешняму абліччу млына; * [[пуня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Ваўкаўшчына]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[гумно]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Кемянцы]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[адрына]] першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Левановічы]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёну]] Віцебскай вобласьці; * [[азярод]]; * вяночныя двары-комплексы пачатку XX стагодзьдзя з характэрнымі для рэгіёну дамамі на каменных падмурках зь вёсак [[Будзічы]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёну]] Віцебскай вобласьці і [[Варашылкі]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] Менскай вобласьці; * царква і званіца XVII стагодзьдзя зь вёскі [[Вялец (Віцебская вобласьць)|Вялец]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] (знаходзяцца на стадыі рэстаўрацыі). == Экскурсіі == [[Файл:Stročycy - 11.jpg|250пкс|міні|Пудзіла перад спаленьнем на Масьленіцу. На другім пляне — экпазыцыя Падняпроўя]] У музэі магчымыя як асабістыя экскурсіі, так і экскурсіі пад кіраўніцтвам экскурсаводаў. Апроч аглядавых і тэматычных экскурсіяў, у музэі ладзяцца лекцыі для школьнікаў і дарослых, а таксама праводзяцца музэйныя заняткі на этнаграфічныя тэмы. == Народныя сьвяты == На тэрыторыі музэю праводзяцца адзначэньні тэматычных беларускіх народных сьвятаў: [[Масьленіца]], «Гуканьне вясны». Таксама ладзяцца іншыя праграмы, прысьвечаны беларускім народным традыцыям. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі Дзяржаўны Музей народнай архітэктуры і побыту: Зборнік навуковых прац, прысвечаны дваццаціаяцігоддзю стварэння музея і пятнаццацігоддзю экспазіцыі беларускага скансэна |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдактары: Ткацэвіч Г., Астапкевіч Л., Калнін В. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = УП «ІВЦ Мінфіна» |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 134 |сэрыя = |isbn = 985-6648-11-4|наклад = 250}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту |арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладальніца: Святлана Лакотка |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Юніпак |год = 2004 |том = |старонкі = |старонак = 76 |сэрыя = |isbn = 985-6745-80-2 |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Савіцкая М. В. | загаловак = Рэпрэзентацыя беларускіх народных строяў у Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту. | спасылка = http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/28173/216_REHPRZEHNTACYYA_BELARUSK_H_NARODNYH_STROYA.pdf?sequence=1&isAllowed=y | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Национальная культура глазами молодых : сборник материалов ХLVIII итоговой научной конференции студентов, магистрантов, аспирантов (16.03.2023 г.)| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў]] | год = 2023 | том = | старонкі = 1003— 1007 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20170210183705/http://etna.by/ Афіцыйны сайт Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры і побыту] * {{Спасылка | аўтар = Дырэктар Беларускага дзяржаўнага музэя народнай архітэктуры і побыту Сяргей Усік. Вядучы [[Навум Гальпяровіч]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=OlCpoYYetfQ | копія = | дата копіі = | загаловак = Скарбы нацыянальнай спадчыны. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20090916163812/http://nn.by/index.php?c=ar&i=15101 Здымкі з музэю] // [[Наша Ніва]], 17 лютага 2008 г. * [http://generation.by/doc14-240.html Масьленіца ў Строчыцах] // [[Generation.by]], 26 лютага 2009 г. * [http://www.svaboda.org/content/Article/1514943.html У Строчыцах вясну гукалі (фотарэпартаж)] // [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2009 г. {{слупок-канец}} [[Катэгорыя:Беларускія этнаграфічныя музэі]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва]] jz2su8xgldn6q83efhjhb5390zf12ix 2679343 2679326 2026-07-16T19:24:57Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2679343 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту |Выява = Stročycy - 07.jpg |Апісаньне выявы = Хата з цэнтральнай Беларусі (вёска [[Забродзьдзе (Стаўпецкі раён)|Забродзьдзе]] [[Стаўпецкі раён|Стаўпецкага раёну]]) у музэі народнай архітэктуры і побыту |Філія = |Філіі = |Горад = Строчыца |Краіна = Беларусь |Тэматыка калекцыі = архітэктура |Велічыня калекцыі = |Плошча экспазыцыі = 151 га |Дата стварэньня = 9 сьнежня |Год стварэньня = 1976 |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Адрас = |Сайт = http://etna.by |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 47 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту''' (''Строчыцы'') — музэй пад адкрытым небам, дзе сабраныя помнікі беларускага народнага драўлянага [[дойлідзтва]] з розных гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад [[Менск]]ам за 4 км ад [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|МКАД]], паміж вёскамі [[Строчыца]] й [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]]. == Гісторыя == Першыя спробы стварыць музэй-скансэн на Беларусі былі зробленыя ў 1908 годзе мастаком, тэатральным дзеячам і настаўнікам [[Фэрдынанд Рушчыц|Фэрдынандам Рушчыцам]] (1870—1936), але гэтаму перашкодзіла [[Першая сусьветная вайна]]. У 1931 годзе Рушчыц зноў вяртаецца да думкі аб стварэньні музэю пад адкрытым небам, на гэты раз каля Вільні. Сьмерць мастака ў 1936 годзе й пачатак [[Другая сусьветная вайна|другой сусьветнай вайны]] не дазволілі збыцца й гэтаму праекту. Прыкладна з пачатку 1960-х гадоў на старонках рэспубліканскага друку ўсё часьцей зьяўляюцца артыкулы, у якіх разглядаюцца праблемы захаваньня помнікаў народнай архітэктуры. Старыя будынкі пачалі разбураць на падставе шэрагу крытэраў, у тым ліку гістарычных: паляпшэньне ўмоваў жыцьця на вёсцы, разгортваньне інтэнсіўнага будаўніцтва, вызначэньне на дзяржаўным узроўні беспэрспэктыўнасьці шэрагу паселішчаў. Узьнікла рэальная пагроза страты помнікаў драўлянага дойлідзтва. 9 сьнежня 1976 году цэнтральным камітэтам [[БССР]] была прынятая Пастанова «Аб стварэньні Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры й побыту». Для рэалізацыі Пастановы загадам Міністэрства культуры створана Працоўная група па арганізацыі музэю, якая на працягу наступных дзесяці гадоў распрацоўвала й разглядала некалькі варыянтаў архітэктурна-пляніровачных рашэньняў і генплянаў стварэньня экспазыцыі музэю. У 1988 годзе быў прыняты да рэалізацыі праект Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытуту. Акрамя распрацоўкі праекту вялася вялікая навукова-экспэдыцыйная работа па рэгіёнах рэспублікі з мэтай вывучэньня, пошуку, фіксацыі й перавозкі помнікаў народнай драўлянай архітэктуры, музэйных прадметаў побыту, рамёстваў і промыслаў. Тэрыторыя для будучага музэю была вызначана за 4 км ад Менску ў месцы зьліцьця рэк [[Пціч]] і [[Менка]] ў вярхоўі Воўкавіцкага вадасховішча, недалёка ад шашы «Масква — Берасьце», што дазваляла бы ў будучым уключаць экспазыцыю музэю ў асноўныя экскурсійныя маршруты. Наогул гэта месца ўнікальнае, тут перакрыжоўваліся гістарычныя дарогі з Усходу на Захад, ад Балтыйскага да Чорнага мора. Тут, па вэрсіі некаторых дасьледчыкаў, быў заснаваны старажытны Менск. Раён, дзе разьмешчаны музэй зьяўляецца тэрыторыяй, дзе зафіксаваны шэраг гістарычных помнікаў. Каштоўным археалягічным помнікам зьяўляецца гарадзішча на рацэ Менка. Яго гісторыя пачынаецца да нашай эры. Раньнімі помнікамі зьяўляюцца курганныя могільнікі, якія сьведчаць аб тым, што гэтая тэрыторыя была заселена са старажытных часоў. Курганы адносяцца да пэрыяду ІХ—ХІ стагодзьдзяў і разьмешчаны невялікімі групамі. Важным гістарычным аб’ектам зьяўляецца вёска [[Строчыца]], першы ўспамін аб якой сустракаецца ў дакумэнтах ХVІ ст. На ўзвышаным беразе Пцічы захаваліся рэшткі фальварку з панскім садам, захаваўся шэраг хат пачатку ХХ ст. з традыцыйным аздабленьнем і фрагмэнтамі агароджы. Увосень 2002 году ў музэі ладзілі здымкі кінадрамы «[[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]]»<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Ялхоў]]|загаловак=Гістарычная драма «Анастасія Слуцкая» (цалкам высокае разрозьненьне, бел.)|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=DUXh78KLAKg|выдавец=Кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»|дата публікацыі=18 лютага 2022|дата доступу=27 сьнежня 2024}}</ref>. Штоверасень з 2009 году ў музэі ладзіцца міжнародны фольк-фэстываль «[[Камяніца (фэст)|Камяніца]]». == Экспазыцыя == [[Файл:Stročycy - 12.jpg|250пкс|міні|Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі Логнавічы Клецкага раёну Менскай вобласьці]] У цэлым тэрыторыя музэю — гэта своеасаблівы прыродны парк круглагадовага функцыянаваньня. Структурная пабудова музэю — гэта тры асноўныя зоны: экспазыцыйная, вытворча-гаспадарчая й запаведная. Экспазыцыйная зона — тэрыторыя гістарычных мясьцін. Вытворча-гаспадарчая — гэта адміністрацыйна-навуковы комплекс, фондасховішча, рэстаўрацыйныя майстэрні, выставачныя памяшканьні й служба аховы. Запаветная — частка тэрыторыі музэю, якая захоўваецца ў натуральным выглядзе. Аснова экспазыцыйнай зоны — умоўны падзел тэрыторыі Беларусі на шэсьць гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў: [[Цэнтральная Беларусь]], [[Падняпроўе]], [[Паазер’е]], [[Усходняе Палесьсе|Усходняе]] й [[Заходняе Палесьсе]], [[Панямоньне]]. На цяперашні час дзейнічаюць тры рэгіёны Беларусі: цэнтральная Беларусь, Падняпроўе й Паазер’е. Кожны рэгіён павінен быць прадстаўлены ў экспазыцыйнай зоне музэю адпаведным сэктарам — фрагмэнтам характэрнага й тыповага дадзенаму рэгіёну паселішча канца ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя: сяло, вёска, хутар з адлюстраваньнем прыродна-геаграфічных умоваў рэгіёну. Асобна фармуецца сэктар «Мястэчка». Ляндшафт мясцовасьці музэю ўяўляе сабою як бы нашу краіну ў «мініятуры»: ёсьць высокія пагоркі, зялёныя лугі, частыя пералескі. На падставе аналізу тэрыторыі музэю па асноўных прыродных фактарах выдзелены зоны, найбольш спрыяльныя для забудовы, азеляненьня й участак ахоўнага ляндшафту (плошчаю 80 га ў пойме р. Пціч). Праведзены комплекс мерапрыемстваў па азеляненьні тэрыторыі згодна рэгіянальных характарыстык: пасадка дрэваў, кустоў і кветак. Усяго на тэрыторыі ў 151 га пасаджана больш за 5000 дрэваў. === Цэнтральная Беларусь === Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Цэнтральная Беларусь разьмяшчаецца ў цэнтры краіны і займае асноўную частку [[Менская вобласьць|Менскай]] і заходнюю частку [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай абласьцей]]. Рэгіён Цэнтральная Беларусь прадстаўлены наступнымі аб’ектамі: * Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі [[Логнавічы (Менская вобласьць)|Логнавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * школа першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Калодчына]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * грамадзкі [[сьвіран]] канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Касарычы]] [[Глускі раён|Глускага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]; * карчма канца XIX стагодзьдзя зь вёскі [[Хвоева]] [[Нясьвіскі раён|Нясьвіскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] [[Файл:Stročycy - 02.jpg|250пкс|міні|Інтэр’ер хаты з цэнтральнай Беларусі]] * шэраг сядзібаў з гаспадарчымі пабудовамі за рознымі тыпамі агароджаў з характэрнай для цэнтральнай Беларусі вулічнай (лінейнай) забудовай паселішчаў і пагоннай (лінейнай) забудовай двароў. * [[кузьня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Клачкова]] [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * [[ветраны млын]] казловага тыпу, пабудаваны ў 1880-х гадох зь вёскі [[Даматканавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. * прыдарожная [[капліца]] 1802 году ў стане незавершанай рэстаўрацыі зь вёскі [[Каралеўцы]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. === Падняпроўе === [[Файл:Belarus-SMFAL-Dnieper Region-House-6.jpg|250пкс|міні|Традыцыйная хата з Падняпроўя]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе разьмешчаны на тэрыторыі басэйна [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў. У склад рэгіёну ўваходзяць [[Магілёўская вобласьць]], [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] ўздоўж рэк [[Дняпро]] і [[Сож]]. Для Падняпроўя характэрная вулічная забудова. Экспазыцыя Падняпроўя пакуль не зьяўляецца завершанай і прадстаўленая наступнымі аб’ектамі: * Праабражэнская царква 1707 году зь вёскі [[Барань (Віцебская вобласьць)|Барань]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцесбскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * ветраны шатровы млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Зелянец (Магілёўская вобласьць)|Зелянец]] [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * вяночныя (замкнутыя) двары з традыцыйным інтэр’ерам зь вёскі [[Волева]] [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёну]] [[Віцеюская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] і зь вёскі [[Бракава Слабада]] [[Чавускі раён|Чавускага раёну]] Магілёўскай вобласьці; У межах экспазыцыі рэгіёну плянуецца аднавіць групу [[склеп]]аў. === Паазер’е === [[Файл:Stroczycy Mlyn 2008MV04.jpg|170пкс|міні|Ветраны млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]]]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер’е ўключае ў сябе цэнтральную і заходнюю тэрыторыю [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама часткова паўночныя раёны [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Для паселішчаў рэгіёну характэрная малая колькасьць двароў і бессыстэмнасьць забудовы, што выкліканае ў першую чаргу ўзгорыстым рэльефам, які чаргуецца з забалочанымі нізінамі. У сэктар Паазер’я ўваходзяць наступныя аб’екты: * [[ветраны млын]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]], які мае тып [[млын-пальтрак|млыну-пальтраку]], рэдка распаўсюджанага ў Беларусі, асаблівасьцю якога зьяўляецца прыстасаванасьць канструкцыі да самастойнага павароту ў кірунку ветру, а парныя махі надаюць выразнасьць зьнешняму абліччу млына; * [[пуня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Ваўкаўшчына]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[гумно]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Кемянцы]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[адрына]] першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Левановічы]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёну]] Віцебскай вобласьці; * [[азярод]]; * вяночныя двары-комплексы пачатку XX стагодзьдзя з характэрнымі для рэгіёну дамамі на каменных падмурках зь вёсак [[Будзічы]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёну]] Віцебскай вобласьці і [[Варашылкі]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] Менскай вобласьці; * царква і званіца XVII стагодзьдзя зь вёскі [[Вялец (Віцебская вобласьць)|Вялец]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] (знаходзяцца на стадыі рэстаўрацыі). == Экскурсіі == [[Файл:Stročycy - 11.jpg|250пкс|міні|Пудзіла перад спаленьнем на Масьленіцу. На другім пляне — экпазыцыя Падняпроўя]] У музэі магчымыя як асабістыя экскурсіі, так і экскурсіі пад кіраўніцтвам экскурсаводаў. Апроч аглядавых і тэматычных экскурсіяў, у музэі ладзяцца лекцыі для школьнікаў і дарослых, а таксама праводзяцца музэйныя заняткі на этнаграфічныя тэмы. == Народныя сьвяты == На тэрыторыі музэю праводзяцца адзначэньні тэматычных беларускіх народных сьвятаў: [[Масьленіца]], «Гуканьне вясны». Таксама ладзяцца іншыя праграмы, прысьвечаны беларускім народным традыцыям, сталі праводзіцца мерапрыемствы, якія карыстаюцца велізарнаю папулярнасьцю сярод наведвальнікаў – гэта сэрыя канцэртаў «Шэдэўры сусьветнай клясыкі ў музэі пад адкрытым небам» (праводзіцца сумесна зь Беларускім нацыянальным акадэмічным музычным тэатрам) і «Фольк-фэстывалі «Камяніца» (сумесна з ААА «Новы Альянс»), паказы беларускіх народных строяў<ref>{{Артыкул| аўтар = Савіцкая М. В. | загаловак = Рэпрэзентацыя беларускіх народных строяў у Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту. | спасылка = http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/28173/216_REHPRZEHNTACYYA_BELARUSK_H_NARODNYH_STROYA.pdf?sequence=1&isAllowed=y | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Национальная культура глазами молодых : сборник материалов ХLVIII итоговой научной конференции студентов, магистрантов, аспирантов (16.03.2023 г.)| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў]] | год = 2023 | том = | старонкі = 1003— 1007 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі Дзяржаўны Музей народнай архітэктуры і побыту: Зборнік навуковых прац, прысвечаны дваццаціаяцігоддзю стварэння музея і пятнаццацігоддзю экспазіцыі беларускага скансэна |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдактары: Ткацэвіч Г., Астапкевіч Л., Калнін В. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = УП «ІВЦ Мінфіна» |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 134 |сэрыя = |isbn = 985-6648-11-4|наклад = 250}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту |арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладальніца: Святлана Лакотка |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Юніпак |год = 2004 |том = |старонкі = |старонак = 76 |сэрыя = |isbn = 985-6745-80-2 |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = [[Аляксандар Лакотка|А. І. Лакотка]]. |частка = |загаловак = Архітэктура Беларусі. Нарысы эвалюцыі ва ўсходнеславянскім і еўрапейскім кантэксце. У 4 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2008|том = 4, кн. 1. Беларускае народнае дойлідства|старонкі = 391—405 |старонак = 495 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-0966-7|наклад = 1000}} === Энцыкляпэдыі і даведнікі === * {{Артыкул| аўтар = А. М. Жукава. | загаловак = Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-1.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2010| выпуск = | том = 1 . А — Б| нумар = | старонкі = 603—605| isbn = 978-985-11-0496-9 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Аляксандар Лакотка|А. І. Лакотка]]. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. // {{Літаратура/ЭГБ|1|428, 429}} * [[Георгі Ткацэвіч|Г. А. Ткацэвіч]]. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. // {{Літаратура/БелЭн|2|442}} * [[Георгі Ткацэвіч|Г. А. Ткацэвіч]]. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. // {{Літаратура/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} — С. 76, 77. == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20170210183705/http://etna.by/ Афіцыйны сайт Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры і побыту] * {{Спасылка | аўтар = Дырэктар Беларускага дзяржаўнага музэя народнай архітэктуры і побыту Сяргей Усік. Вядучы [[Навум Гальпяровіч]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=OlCpoYYetfQ | копія = | дата копіі = | загаловак = Скарбы нацыянальнай спадчыны. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20090916163812/http://nn.by/index.php?c=ar&i=15101 Здымкі з музэю] // [[Наша Ніва]], 17 лютага 2008 г. * [http://generation.by/doc14-240.html Масьленіца ў Строчыцах] // [[Generation.by]], 26 лютага 2009 г. * [http://www.svaboda.org/content/Article/1514943.html У Строчыцах вясну гукалі (фотарэпартаж)] // [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2009 г. {{слупок-канец}} [[Катэгорыя:Беларускія этнаграфічныя музэі]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва]] p5w8byggw9unbjx6lxoqbh9219g3vzt 2679355 2679343 2026-07-16T21:13:58Z SergeiSEE 38150 /* Літаратура */ дапаўненьне спасылка 2679355 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту |Выява = Stročycy - 07.jpg |Апісаньне выявы = Хата з цэнтральнай Беларусі (вёска [[Забродзьдзе (Стаўпецкі раён)|Забродзьдзе]] [[Стаўпецкі раён|Стаўпецкага раёну]]) у музэі народнай архітэктуры і побыту |Філія = |Філіі = |Горад = Строчыца |Краіна = Беларусь |Тэматыка калекцыі = архітэктура |Велічыня калекцыі = |Плошча экспазыцыі = 151 га |Дата стварэньня = 9 сьнежня |Год стварэньня = 1976 |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Адрас = |Сайт = http://etna.by |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 47 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту''' (''Строчыцы'') — музэй пад адкрытым небам, дзе сабраныя помнікі беларускага народнага драўлянага [[дойлідзтва]] з розных гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца пад [[Менск]]ам за 4 км ад [[Менская кальцавая аўтамабільная дарога|МКАД]], паміж вёскамі [[Строчыца]] й [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]]. == Гісторыя == Першыя спробы стварыць музэй-скансэн на Беларусі былі зробленыя ў 1908 годзе мастаком, тэатральным дзеячам і настаўнікам [[Фэрдынанд Рушчыц|Фэрдынандам Рушчыцам]] (1870—1936), але гэтаму перашкодзіла [[Першая сусьветная вайна]]. У 1931 годзе Рушчыц зноў вяртаецца да думкі аб стварэньні музэю пад адкрытым небам, на гэты раз каля Вільні. Сьмерць мастака ў 1936 годзе й пачатак [[Другая сусьветная вайна|другой сусьветнай вайны]] не дазволілі збыцца й гэтаму праекту. Прыкладна з пачатку 1960-х гадоў на старонках рэспубліканскага друку ўсё часьцей зьяўляюцца артыкулы, у якіх разглядаюцца праблемы захаваньня помнікаў народнай архітэктуры. Старыя будынкі пачалі разбураць на падставе шэрагу крытэраў, у тым ліку гістарычных: паляпшэньне ўмоваў жыцьця на вёсцы, разгортваньне інтэнсіўнага будаўніцтва, вызначэньне на дзяржаўным узроўні беспэрспэктыўнасьці шэрагу паселішчаў. Узьнікла рэальная пагроза страты помнікаў драўлянага дойлідзтва. 9 сьнежня 1976 году цэнтральным камітэтам [[БССР]] была прынятая Пастанова «Аб стварэньні Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры й побыту». Для рэалізацыі Пастановы загадам Міністэрства культуры створана Працоўная група па арганізацыі музэю, якая на працягу наступных дзесяці гадоў распрацоўвала й разглядала некалькі варыянтаў архітэктурна-пляніровачных рашэньняў і генплянаў стварэньня экспазыцыі музэю. У 1988 годзе быў прыняты да рэалізацыі праект Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытуту. Акрамя распрацоўкі праекту вялася вялікая навукова-экспэдыцыйная работа па рэгіёнах рэспублікі з мэтай вывучэньня, пошуку, фіксацыі й перавозкі помнікаў народнай драўлянай архітэктуры, музэйных прадметаў побыту, рамёстваў і промыслаў. Тэрыторыя для будучага музэю была вызначана за 4 км ад Менску ў месцы зьліцьця рэк [[Пціч]] і [[Менка]] ў вярхоўі Воўкавіцкага вадасховішча, недалёка ад шашы «Масква — Берасьце», што дазваляла бы ў будучым уключаць экспазыцыю музэю ў асноўныя экскурсійныя маршруты. Наогул гэта месца ўнікальнае, тут перакрыжоўваліся гістарычныя дарогі з Усходу на Захад, ад Балтыйскага да Чорнага мора. Тут, па вэрсіі некаторых дасьледчыкаў, быў заснаваны старажытны Менск. Раён, дзе разьмешчаны музэй зьяўляецца тэрыторыяй, дзе зафіксаваны шэраг гістарычных помнікаў. Каштоўным археалягічным помнікам зьяўляецца гарадзішча на рацэ Менка. Яго гісторыя пачынаецца да нашай эры. Раньнімі помнікамі зьяўляюцца курганныя могільнікі, якія сьведчаць аб тым, што гэтая тэрыторыя была заселена са старажытных часоў. Курганы адносяцца да пэрыяду ІХ—ХІ стагодзьдзяў і разьмешчаны невялікімі групамі. Важным гістарычным аб’ектам зьяўляецца вёска [[Строчыца]], першы ўспамін аб якой сустракаецца ў дакумэнтах ХVІ ст. На ўзвышаным беразе Пцічы захаваліся рэшткі фальварку з панскім садам, захаваўся шэраг хат пачатку ХХ ст. з традыцыйным аздабленьнем і фрагмэнтамі агароджы. Увосень 2002 году ў музэі ладзілі здымкі кінадрамы «[[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]]»<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Ялхоў]]|загаловак=Гістарычная драма «Анастасія Слуцкая» (цалкам высокае разрозьненьне, бел.)|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=DUXh78KLAKg|выдавец=Кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»|дата публікацыі=18 лютага 2022|дата доступу=27 сьнежня 2024}}</ref>. Штоверасень з 2009 году ў музэі ладзіцца міжнародны фольк-фэстываль «[[Камяніца (фэст)|Камяніца]]». == Экспазыцыя == [[Файл:Stročycy - 12.jpg|250пкс|міні|Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі Логнавічы Клецкага раёну Менскай вобласьці]] У цэлым тэрыторыя музэю — гэта своеасаблівы прыродны парк круглагадовага функцыянаваньня. Структурная пабудова музэю — гэта тры асноўныя зоны: экспазыцыйная, вытворча-гаспадарчая й запаведная. Экспазыцыйная зона — тэрыторыя гістарычных мясьцін. Вытворча-гаспадарчая — гэта адміністрацыйна-навуковы комплекс, фондасховішча, рэстаўрацыйныя майстэрні, выставачныя памяшканьні й служба аховы. Запаветная — частка тэрыторыі музэю, якая захоўваецца ў натуральным выглядзе. Аснова экспазыцыйнай зоны — умоўны падзел тэрыторыі Беларусі на шэсьць гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў: [[Цэнтральная Беларусь]], [[Падняпроўе]], [[Паазер’е]], [[Усходняе Палесьсе|Усходняе]] й [[Заходняе Палесьсе]], [[Панямоньне]]. На цяперашні час дзейнічаюць тры рэгіёны Беларусі: цэнтральная Беларусь, Падняпроўе й Паазер’е. Кожны рэгіён павінен быць прадстаўлены ў экспазыцыйнай зоне музэю адпаведным сэктарам — фрагмэнтам характэрнага й тыповага дадзенаму рэгіёну паселішча канца ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя: сяло, вёска, хутар з адлюстраваньнем прыродна-геаграфічных умоваў рэгіёну. Асобна фармуецца сэктар «Мястэчка». Ляндшафт мясцовасьці музэю ўяўляе сабою як бы нашу краіну ў «мініятуры»: ёсьць высокія пагоркі, зялёныя лугі, частыя пералескі. На падставе аналізу тэрыторыі музэю па асноўных прыродных фактарах выдзелены зоны, найбольш спрыяльныя для забудовы, азеляненьня й участак ахоўнага ляндшафту (плошчаю 80 га ў пойме р. Пціч). Праведзены комплекс мерапрыемстваў па азеляненьні тэрыторыі згодна рэгіянальных характарыстык: пасадка дрэваў, кустоў і кветак. Усяго на тэрыторыі ў 151 га пасаджана больш за 5000 дрэваў. === Цэнтральная Беларусь === Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Цэнтральная Беларусь разьмяшчаецца ў цэнтры краіны і займае асноўную частку [[Менская вобласьць|Менскай]] і заходнюю частку [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай абласьцей]]. Рэгіён Цэнтральная Беларусь прадстаўлены наступнымі аб’ектамі: * Пакроўская царква XVIII стагодзьдзя зь вёскі [[Логнавічы (Менская вобласьць)|Логнавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * школа першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Калодчына]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * грамадзкі [[сьвіран]] канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Касарычы]] [[Глускі раён|Глускага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]; * карчма канца XIX стагодзьдзя зь вёскі [[Хвоева]] [[Нясьвіскі раён|Нясьвіскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] [[Файл:Stročycy - 02.jpg|250пкс|міні|Інтэр’ер хаты з цэнтральнай Беларусі]] * шэраг сядзібаў з гаспадарчымі пабудовамі за рознымі тыпамі агароджаў з характэрнай для цэнтральнай Беларусі вулічнай (лінейнай) забудовай паселішчаў і пагоннай (лінейнай) забудовай двароў. * [[кузьня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Клачкова]] [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]; * [[ветраны млын]] казловага тыпу, пабудаваны ў 1880-х гадох зь вёскі [[Даматканавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. * прыдарожная [[капліца]] 1802 году ў стане незавершанай рэстаўрацыі зь вёскі [[Каралеўцы]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. === Падняпроўе === [[Файл:Belarus-SMFAL-Dnieper Region-House-6.jpg|250пкс|міні|Традыцыйная хата з Падняпроўя]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе разьмешчаны на тэрыторыі басэйна [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў. У склад рэгіёну ўваходзяць [[Магілёўская вобласьць]], [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] ўздоўж рэк [[Дняпро]] і [[Сож]]. Для Падняпроўя характэрная вулічная забудова. Экспазыцыя Падняпроўя пакуль не зьяўляецца завершанай і прадстаўленая наступнымі аб’ектамі: * Праабражэнская царква 1707 году зь вёскі [[Барань (Віцебская вобласьць)|Барань]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцесбскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * ветраны шатровы млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Зелянец (Магілёўская вобласьць)|Зелянец]] [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); * вяночныя (замкнутыя) двары з традыцыйным інтэр’ерам зь вёскі [[Волева]] [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёну]] [[Віцеюская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] і зь вёскі [[Бракава Слабада]] [[Чавускі раён|Чавускага раёну]] Магілёўскай вобласьці; У межах экспазыцыі рэгіёну плянуецца аднавіць групу [[склеп]]аў. === Паазер’е === [[Файл:Stroczycy Mlyn 2008MV04.jpg|170пкс|міні|Ветраны млын пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]]]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер’е ўключае ў сябе цэнтральную і заходнюю тэрыторыю [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама часткова паўночныя раёны [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Для паселішчаў рэгіёну характэрная малая колькасьць двароў і бессыстэмнасьць забудовы, што выкліканае ў першую чаргу ўзгорыстым рэльефам, які чаргуецца з забалочанымі нізінамі. У сэктар Паазер’я ўваходзяць наступныя аб’екты: * [[ветраны млын]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Янушоўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]], які мае тып [[млын-пальтрак|млыну-пальтраку]], рэдка распаўсюджанага ў Беларусі, асаблівасьцю якога зьяўляецца прыстасаванасьць канструкцыі да самастойнага павароту ў кірунку ветру, а парныя махі надаюць выразнасьць зьнешняму абліччу млына; * [[пуня]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Ваўкаўшчына]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[гумно]] пачатку XX стагодзьдзя зь вёскі [[Кемянцы]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]; * [[адрына]] першай паловы XX стагодзьдзя зь вёскі [[Левановічы]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёну]] Віцебскай вобласьці; * [[азярод]]; * вяночныя двары-комплексы пачатку XX стагодзьдзя з характэрнымі для рэгіёну дамамі на каменных падмурках зь вёсак [[Будзічы]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёну]] Віцебскай вобласьці і [[Варашылкі]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] Менскай вобласьці; * царква і званіца XVII стагодзьдзя зь вёскі [[Вялец (Віцебская вобласьць)|Вялец]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] (знаходзяцца на стадыі рэстаўрацыі). == Экскурсіі == [[Файл:Stročycy - 11.jpg|250пкс|міні|Пудзіла перад спаленьнем на Масьленіцу. На другім пляне — экпазыцыя Падняпроўя]] У музэі магчымыя як асабістыя экскурсіі, так і экскурсіі пад кіраўніцтвам экскурсаводаў. Апроч аглядавых і тэматычных экскурсіяў, у музэі ладзяцца лекцыі для школьнікаў і дарослых, а таксама праводзяцца музэйныя заняткі на этнаграфічныя тэмы. == Народныя сьвяты == На тэрыторыі музэю праводзяцца адзначэньні тэматычных беларускіх народных сьвятаў: [[Масьленіца]], «Гуканьне вясны». Таксама ладзяцца іншыя праграмы, прысьвечаны беларускім народным традыцыям, сталі праводзіцца мерапрыемствы, якія карыстаюцца велізарнаю папулярнасьцю сярод наведвальнікаў – гэта сэрыя канцэртаў «Шэдэўры сусьветнай клясыкі ў музэі пад адкрытым небам» (праводзіцца сумесна зь Беларускім нацыянальным акадэмічным музычным тэатрам) і «Фольк-фэстывалі «Камяніца» (сумесна з ААА «Новы Альянс»), паказы беларускіх народных строяў<ref>{{Артыкул| аўтар = Савіцкая М. В. | загаловак = Рэпрэзентацыя беларускіх народных строяў у Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту. | спасылка = http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/28173/216_REHPRZEHNTACYYA_BELARUSK_H_NARODNYH_STROYA.pdf?sequence=1&isAllowed=y | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Национальная культура глазами молодых : сборник материалов ХLVIII итоговой научной конференции студентов, магистрантов, аспирантов (16.03.2023 г.)| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў]] | год = 2023 | том = | старонкі = 1003— 1007 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі Дзяржаўны Музей народнай архітэктуры і побыту: Зборнік навуковых прац, прысвечаны дваццаціаяцігоддзю стварэння музея і пятнаццацігоддзю экспазіцыі беларускага скансэна |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдактары: Ткацэвіч Г., Астапкевіч Л., Калнін В. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = УП «ІВЦ Мінфіна» |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 134 |сэрыя = |isbn = 985-6648-11-4|наклад = 250}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту |арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладальніца: Святлана Лакотка |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Юніпак |год = 2004 |том = |старонкі = |старонак = 76 |сэрыя = |isbn = 985-6745-80-2 |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = [[Аляксандар Лакотка|А. І. Лакотка]]. |частка = |загаловак = Архітэктура Беларусі. Нарысы эвалюцыі ва ўсходнеславянскім і еўрапейскім кантэксце. У 4 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2008|том = 4, кн. 1. Беларускае народнае дойлідства|старонкі = 391—405 |старонак = 495 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-0966-7|наклад = 1000}} === Энцыкляпэдыі і даведнікі === * {{Артыкул| аўтар = А. М. Жукава. | загаловак = Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-1.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2010| выпуск = | том = 1 . А — Б| нумар = | старонкі = 603—605| isbn = 978-985-11-0496-9 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Аляксандар Лакотка|А. І. Лакотка]]. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. // {{Літаратура/ЭГБ|1|428, 429}} * [[Георгі Ткацэвіч|Г. А. Ткацэвіч]]. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. // {{Літаратура/БелЭн|2|442}} * [[Георгі Ткацэвіч|Г. А. Ткацэвіч]]. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту. // {{Літаратура/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} — С. 76, 77. == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20170210183705/http://etna.by/ Афіцыйны сайт Беларускага дзяржаўнага музэю народнай архітэктуры і побыту] * {{Спасылка | аўтар = Дырэктар Беларускага дзяржаўнага музэя народнай архітэктуры і побыту Сяргей Усік. Вядучы [[Навум Гальпяровіч]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=OlCpoYYetfQ | копія = | дата копіі = | загаловак = Скарбы нацыянальнай спадчыны. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20090916163812/http://nn.by/index.php?c=ar&i=15101 Здымкі з музэю] // [[Наша Ніва]], 17 лютага 2008 г. * [http://generation.by/doc14-240.html Масьленіца ў Строчыцах] // [[Generation.by]], 26 лютага 2009 г. * [http://www.svaboda.org/content/Article/1514943.html У Строчыцах вясну гукалі (фотарэпартаж)] // [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2009 г. {{слупок-канец}} [[Катэгорыя:Беларускія этнаграфічныя музэі]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва]] 5v5j2kmlx9mbzknt10nqnc66lyf8pqy 0 82850 2679320 2671653 2026-07-16T15:55:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679320 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ваяводзтвы Польшчы.png|значак|350пкс|Адміністрацыйная мапа Польшчы. Ваяводзтвы]] [[Файл:POLSKA woj pow gminy.png|міні|320пкс|Адміністрацыйная мапа Польшчы. Паветы і гміны]] [[Файл:Plcarplates379v06.png|міні|320пкс|Рэгіянальная кадыфікацыя Польшчы]] '''Адміністрацыйны падзел Польшчы''' трохузроўневы: краіна падзяляецца на [[ваяводзтва (Польшча)|ваяводзтвы]] ({{мова-pl|województwo|скарочана}}), ваяводзтвы — на [[павет]]ы ({{мова-pl|powiat|скарочана}}), паветы — на [[гміна|гміны]] ({{мова-pl|gmina|скарочана}}). У 1999 годзе ўведзены новы адміністрацыйны падзел. Цяпер у Польшчы 16 [[ваяводзтва (Польшча)|ваяводзтваў]], 379 [[павет]]аў (65 гарадзкіх + 314 сельскіх), і 2478 [[гміна]]ў (307 гарадзкіх + 582 сельска-гарадзкіх + 1589 сельскіх). Папярэдняя адміністрацыйная рэформа была праведзеная 1 чэрвеня 1975 году, тады краіна падзялялася на ваяводзтвы (49) і гміны. У 1946 годзе адбыўся першы пасьляваенны адміністрыцыйны падзел, узьнікла 14 ваяводзтваў і 2 вялікія гарады (як самастойныя адзінкі): [[Варшава]] — сталіца дзяржавы, і [[Лодзь]]. Ваяводзтвы падзяляліся на 299 паветаў, у тым ліку 29 гарадзкіх. [[Павет]]ы падзяляліся на [[гміна|гміны]], які было болей за 3000. Найбуйнейшым стала [[Познанскае ваяводзтва|Познанскае]] ваяводзтва — 39,2 тыс. км², а самым малым — [[Гданьскае ваяводзтва|Гданьскае]] — 10,7 тыс. км². Болей за ўсё жыхароў налічвала [[Сылескае ваяводзтва|Сылескае]] (Шлёнскае) — 2,823 млн чал., а менш за ўсё — [[Ольштынскае ваяводзтва|Ольштынскае]] — 352 тыс. чал. У 1950 годзе ўзьнікла 3 новыя ваяводзтвы з цэнтрамі ў [[Кашалін]]е, [[Зялёна Гура|Зялёнай Гуры]] і [[Аполе]]. Гэты адміністрацыйны падзел захаваўся парктычна безь зьмяненьняў да 31 траўня 1975 году. З 1 чэрвеня 1975 году ліквідаваліся [[павет]]ы і адміністрацыйная структура зьмянялася з трохступеньчатай на двухступеньчатую. Было створана 49 [[ваяводзтва (Польшча)|ваяводзтваў]], у тым ліку 3 у аглямэрацыях: у Варшаве, Лодзі і Кракаве. Мінімальнымі адміністрацыйнымі адзінкамі сталі 2345 гмінаў і 814 гарадоў, і нават асобныя раёны некаторых буйных гарадоў. З 1 студзеня 1999 году ўступіў у сілу новы трохступеньчаты адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, які абапіраецца на ваяводзтва, паветы і гміны. На канец сьнежня 1999 году ў Польшчы пражывала каля 38 млн 654 тыс. чалавек. Сярэдняя шчыльнасьць насельніцтва складала 124 чалавекі на 1 км². == Ваяводзтвы Польшчы == {| class="wikitable sortable" style="clear:both;" width="100%" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! align="center" | Сьцяг ! align="center" | Герб ! colspan=2 align="center" | Ваяводзтва ! align="center" | Паветы ! align="center" | Плошча,<br />км² ! align="center" | Насельніцтва,<br />чал. ! align="center" | Шчыльнасьць,<br />чал./км² ! align="center" | Сталіца ! align="center" | <small>Афіцыйны<br />сайт</small> |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL województwo mazowieckie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo mazowieckie COA.svg|50пкс]] | PL-MZ | align="center"| [[Мазавецкае ваяводзтва|Мазавецкае]]<br />Mazowieckie | align="center"| 42 | align="center" | 35 558,18 <small>(1)</small> | align="center" | 5 188 488 <small>(1)</small> | align="center" | 145,9 <small>(3)</small> | align="center" | [[Варшава]]<br />Warszawa | align="center" | [https://web.archive.org/web/20110427174407/http://www.mazowsze.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL województwo dolnośląskie flag 1.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo dolnośląskie COA.svg|50пкс]] | PL-DS | align="center"| [[Ніжнесылескае ваяводзтва|Ніжнесылескае]]<br />Dolnośląskie | align="center"| 29 | align="center" | 19 946,77 <small>(7)</small> | align="center" | 2 878 410 <small>(5)</small> | align="center" | 144,3 <small>(4)</small> | align="center" | [[Уроцлаў]]<br />Wrocław | align="center" | [http://www.uwoj.wroc.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg|50пкс]] | PL-KP | align="center"| [[Куяўска-Паморскае ваяводзтва|Куяўска-Паморскае]]<br />Kujawsko-Pomorskie | align="center"| 23 | align="center" | 17 971,68 <small>(10)</small> | align="center" | 2 066 136 <small>(10)</small> | align="center" | 115,0 <small>(8)</small> | align="center" | [[Быдгашч]], [[Торунь]]<br />Bydgoszcz, Toruń | align="center" | [https://web.archive.org/web/20081003102314/http://www.uwoj.bydgoszcz.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL województwo lubelskie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo lubelskie COA.svg|50пкс]] | PL-LU | align="center"| [[Люблінскае ваяводзтва|Люблінскае]]<br />Lubelskie | align="center"| 24 | align="center" | 25 122,49 <small>(3)</small> | align="center" | 2 166 213 <small>(8)</small> | align="center" | 86,2 <small>(12)</small> | align="center" | [[Люблін]]<br />Lublin | align="center" | [https://web.archive.org/web/20110722083847/http://www.uw.lublin.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL województwo lubuskie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo lubuskie COA.svg|50пкс]] | PL-LB | align="center"| [[Любускае ваяводзтва|Любускае]]<br />Lubuskie | align="center"| 14 | align="center" | 13 987,88 <small>(13)</small> | align="center" | 1 008 481 <small>(16)</small> | align="center" | 72,1 <small>(14)</small> | align="center" | [[Гораў Велікапольскі]],<br />[[Зялёна Гура]]<br />Gorzów Wielkopolski,<br />Zielona Góra | align="center" | [http://www.wojewodalubuski.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL województwo łódzkie 1 flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL_województwo_łódzkie_COA.svg|50пкс]] | PL-LD | align="center"| [[Лодзінскае ваяводзтва|Лодзінскае]]<br />Łódzkie | align="center"| 24 | align="center" | 18 218,96 <small>(9)</small> | align="center" | 2 555 898 <small>(6)</small> | align="center" | 140,3 <small>(5)</small> | align="center" | [[Лодзь]]<br />Łódź | align="center" | [https://web.archive.org/web/20041120062456/http://uw.lodz.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL województwo małopolskie 1 flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo małopolskie COA.svg|50пкс]] | PL-MA | align="center"| [[Малапольскае ваяводзтва|Малапольскае]]<br />Małopolskie | align="center"| 22 | align="center" | 15 182,87 <small>(12)</small> | align="center" | 3 279 036 <small>(4)</small> | align="center" | 216,0 <small>(2)</small> | align="center" | [[Кракаў]]<br />Kraków | align="center" | [https://web.archive.org/web/20080917180836/http://www.uwoj.krakow.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL województwo opolskie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo opolskie COA.svg|50пкс]] | PL-OP | align="center"| [[Апольскае ваяводзтва|Апольскае]]<br />Opolskie | align="center"| 12 | align="center" | 9 411,67 <small>(16)</small> | align="center" | 1 037 088 <small>(15)</small> | align="center" | 110,2 <small>(10)</small> | align="center" | [[Аполе]]<br />Opole | align="center" | [http://www.opole.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL województwo podkarpackie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo podkarpackie COA.svg|60пкс]] | PL-PK | align="center"| [[Падкарпацкае ваяводзтва|Падкарпацкае]]<br />Podkarpackie | align="center"| 25 | align="center" | 17 845,66 <small>(11)</small> | align="center" | 2 097 338 <small>(9)</small> | align="center" | 117,5 <small>(7)</small> | align="center" | [[Жэшаў]]<br />Rzeszów | align="center" | [http://www.rzeszow.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL województwo podlaskie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo podlaskie COA.svg|60пкс]] | PL-PD | align="center"| [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]]<br />Podlaskie | align="center"| 17 | align="center" | 20 187,01 <small>(6)</small> | align="center" | 1 192 660 <small>(14)</small> | align="center" | 59,1 <small>(15)</small> | align="center" | [[Беласток]]<br />Białystok | align="center" | [http://www.bialystok.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL_województwo_pomorskie_flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL_województwo_pomorskie_COA.svg|60пкс]] | PL-PM | align="center"| [[Паморскае ваяводзтва|Паморскае]]<br />Pomorskie | align="center"| 20 | align="center" | 18 310,36 <small>(8)</small> | align="center" | 2 210 920 <small>(7)</small> | align="center" | 120,7 <small>(6)</small> | align="center" | [[Гданьск]]<br />Gdańsk | align="center" | [http://www.uw.gda.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL_województwo_świętokrzyskie_flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL_wojewodztwo_świętokrzyskie_COA.svg|60пкс]] | PL-SK | align="center"| [[Сьвентакшыскае ваяводзтва|Сьвентакшыскае]]<br />Swiętokrzyskie | align="center"| 14 | align="center" | 11 710,20 <small>(15)</small> | align="center" | 1 275 550 <small>(12)</small> | align="center" | 108,9 <small>(11)</small> | align="center" | [[Кельцы]]<br />Kielce | align="center" | [http://www.szczecin.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL_województwo_śląskie_flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL_województwo_śląskie_COA.svg|60пкс]] | PL-SL | align="center"| [[Сылескае ваяводзтва|Сылескае]]<br />Śląskie | align="center"| 36 | align="center" | 12 333,51 <small>(14)</small> | align="center" | 4 650 300 <small>(2)</small> | align="center" | 377,4 <small>(1)</small> | align="center" | [[Катавіцы]]<br />Katowice | align="center" | [https://web.archive.org/web/20190818174802/http://www.katowice.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL województwo wielkopolskie flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo wielkopolskie COA.svg|60пкс]] | PL-WP | align="center"| [[Велікапольскае ваяводзтва|Велікапольскае]]<br />Wielkopolskie | align="center"| 35 | align="center" | 29 826,51 <small>(2)</small> | align="center" | 3 386 882 <small>(3)</small> | align="center" | 113,6 <small>(9)</small> | align="center" | [[Познань]]<br />Poznań | align="center" | [https://web.archive.org/web/20081006035911/http://www.poznan.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[Файл:POL_województwo_warmińsko-mazurskie_flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo warminsko-mazurskie COA.svg|60пкс]] | PL-WN | align="center"| [[Вармінска-Мазурскае ваяводзтва|Вармінска-Мазурскае]]<br />Warmińsko-Mazurskie | align="center"| 21 | align="center" | 24 173,17 <small>(4)</small> | align="center" | 1 426 155 <small>(12)</small> | align="center" | 59,0 <small>(16)</small> | align="center" | [[Ольштын]]<br />Olsztyn | align="center" | [http://www.uw.olsztyn.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[Файл:POL_województwo_zachodniopomorskie_flag.svg|80пкс]] | align="center" | [[Файл:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|60пкс]] | PL-ZP | align="center"| [[Заходнепаморскае ваяводзтва|Заходнепаморскае]]<br />Zachodniopomorskie | align="center"| 21 | align="center" | 22 892,48 <small>(5)</small> | align="center" | 1 692 271 <small>(11)</small> | align="center" | 73,9 <small>(13)</small> | align="center" | [[Шчэцін]]<br />Szczecin | align="center" | [http://www.szczecin.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#cccccc;" | align="center" | {{Сьцяг Польшчы|80пкс}} | align="center" | [[Файл:Herb Polski.svg|60пкс]] | '''PL''' | '''[[Польшча|Республіка Польшча]]''' <br />'''Rzeczpospolita Polska''' | align="center"| '''379 ''' | align="center" | '''312 685''' <small>(68)</small> | align="center" | '''38 636 157''' <small>(32)</small> | align="center" | '''123''' | align="center" | [[Варшава]]<br />'''Warszawa''' | align="center" | [http://www.polska.pl/] |} == Гістарычны падзел == [[Файл:Polska_1907_adm.png|міні|200пкс|Адміністрацыйны падзел Польшчы. 1907]] [[Файл:Poland administrative division 1922 literki.png|міні|200пкс|Адміністрацыйны падзел Польшчы. 1922—1939]] * да 1569: [[Польскае каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]] * 1569—1795: [[Рэч Паспаітая]] * 1795—1807: [[Падзелы Рэчы Паспалітай]] * 1807—1815: [[Варшаўскае герцагства]] * 1815—1914: [[Царства Польскае]] * 1914—1918: [[Першая сусьветная вайна]] * 1918—1939: [[Польская Рэспубліка (1918—1939)]] * 1939—1945: [[Другая сусьветная вайна]] * 1918—1989: [[Польская народная рэспубліка]] * пасьля 1989: [[Рэспубліка Польшча]] == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы}} {{Польшча ў тэмах}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел краінаў Эўропы|колер = {{Колер|Польшча}}}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы| ]] jtg4morykc05bjlohfxkmmwozf8879l 4 91685 2679382 2679209 2026-07-17T10:04:09Z DymitrBot 56484 робат: абнаўленьне зьвестак 2679382 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Уступ|17.07.2026 10:04 UTC|44,63|44,63|0}}</noinclude> # [[Электрычны ток]] (<span style="color: #909090;">2579 сымб. → </span>3611 сымб.) # [[Дыхальная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">2641 сымб. → </span>3697 сымб.) # [[Харчовая соль]] (<span style="color: #909090;">2714 сымб. → </span>3800 сымб.) # [[Сьпірт]] (<span style="color: #909090;">2737 сымб. → </span>3832 сымб.) # [[Сэрца]] (<span style="color: #909090;">2738 сымб. → </span>3833 сымб.) # [[Тэатар]] (<span style="color: #909090;">2739 сымб. → </span>3835 сымб.) # [[Гук]] (<span style="color: #909090;">2761 сымб. → </span>3865 сымб.) # [[Страўнікава-кішачны тракт]] (<span style="color: #909090;">2762 сымб. → </span>3867 сымб.) # [[Кут]] (<span style="color: #909090;">2775 сымб. → </span>3885 сымб.) # [[Мір]] (<span style="color: #909090;">2801 сымб. → </span>3921 сымб.) # [[Любоў]] (<span style="color: #909090;">2804 сымб. → </span>3926 сымб.) # [[Сьвятло]] (<span style="color: #909090;">2809 сымб. → </span>3933 сымб.) # [[Піраміда (архітэктура)]] (<span style="color: #909090;">2814 сымб. → </span>3940 сымб.) # [[Горная парода]] (<span style="color: #909090;">2824 сымб. → </span>3954 сымб.) # [[Фотасынтэз]] (<span style="color: #909090;">2833 сымб. → </span>3966 сымб.) # [[Граматыка]] (<span style="color: #909090;">2858 сымб. → </span>4001 сымб.) # [[Крывяносная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">2873 сымб. → </span>4022 сымб.) # [[Свабода волі]] (<span style="color: #909090;">2890 сымб. → </span>4046 сымб.) # [[Электрычнасьць]] (<span style="color: #909090;">2917 сымб. → </span>4084 сымб.) # [[Інфрачырвонае выпраменьваньне]] (<span style="color: #909090;">2919 сымб. → </span>4087 сымб.) # [[Вірус]] (<span style="color: #909090;">2923 сымб. → </span>4092 сымб.) # [[Джаз]] (<span style="color: #909090;">2925 сымб. → </span>4095 сымб.) # [[Сіла (фізычная велічыня)]] (<span style="color: #909090;">2932 сымб. → </span>4105 сымб.) # [[Цэнтральны працэсар]] (<span style="color: #909090;">2941 сымб. → </span>4117 сымб.) # [[Тэрарызм]] (<span style="color: #909090;">2945 сымб. → </span>4123 сымб.) # [[Магабгарата]] (<span style="color: #909090;">2947 сымб. → </span>4126 сымб.) # [[Опэра]] (<span style="color: #909090;">2973 сымб. → </span>4162 сымб.) # [[Пандэмія]] (<span style="color: #909090;">2976 сымб. → </span>4166 сымб.) # [[Комікс]] (<span style="color: #909090;">2978 сымб. → </span>4169 сымб.) # [[Камэта]] (<span style="color: #909090;">3025 сымб. → </span>4235 сымб.) # [[Землятрус]] (<span style="color: #909090;">3025 сымб. → </span>4235 сымб.) # [[Фанэма]] (<span style="color: #909090;">3031 сымб. → </span>4243 сымб.) # [[Мова праграмаваньня]] (<span style="color: #909090;">3032 сымб. → </span>4245 сымб.) # [[Статыстыка]] (<span style="color: #909090;">3034 сымб. → </span>4248 сымб.) # [[Печань]] (<span style="color: #909090;">3037 сымб. → </span>4252 сымб.) # [[Электронная пошта]] (<span style="color: #909090;">3037 сымб. → </span>4252 сымб.) # [[Электронная музыка]] (<span style="color: #909090;">3064 сымб. → </span>4290 сымб.) # [[Хуткасьць]] (<span style="color: #909090;">3079 сымб. → </span>4311 сымб.) # [[Мовазнаўства]] (<span style="color: #909090;">3127 сымб. → </span>4378 сымб.) # [[Крыкет]] (<span style="color: #909090;">3132 сымб. → </span>4385 сымб.) # [[Прапаганда]] (<span style="color: #909090;">3142 сымб. → </span>4399 сымб.) # [[Журналістыка]] (<span style="color: #909090;">3145 сымб. → </span>4403 сымб.) # [[Плуг]] (<span style="color: #909090;">3146 сымб. → </span>4404 сымб.) # [[Баявыя мастацтвы]] (<span style="color: #909090;">3148 сымб. → </span>4407 сымб.) # [[Джайнізм]] (<span style="color: #909090;">3158 сымб. → </span>4421 сымб.) # [[Літар]] (<span style="color: #909090;">3176 сымб. → </span>4446 сымб.) # [[Антыбіётык]] (<span style="color: #909090;">3186 сымб. → </span>4460 сымб.) # [[Паводка]] (<span style="color: #909090;">3187 сымб. → </span>4462 сымб.) # [[Эпоха Асьветніцтва]] (<span style="color: #909090;">3197 сымб. → </span>4476 сымб.) # [[Дзяленьне ядра]] (<span style="color: #909090;">3201 сымб. → </span>4481 сымб.) # [[Хвароба]] (<span style="color: #909090;">3205 сымб. → </span>4487 сымб.) # [[Пісьменства]] (<span style="color: #909090;">3206 сымб. → </span>4488 сымб.) # [[Свойскі конь]] (<span style="color: #909090;">3209 сымб. → </span>4493 сымб.) # [[Малюскі]] (<span style="color: #909090;">3211 сымб. → </span>4495 сымб.) # [[Солі]] (<span style="color: #909090;">3211 сымб. → </span>4495 сымб.) # [[Мода]] (<span style="color: #909090;">3214 сымб. → </span>4500 сымб.) # [[Вымярэньне]] (<span style="color: #909090;">3218 сымб. → </span>4505 сымб.) # [[Рэпрадукцыйная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">3232 сымб. → </span>4525 сымб.) # [[Рэстаўрацыя Мэйдзі]] (<span style="color: #909090;">3237 сымб. → </span>4532 сымб.) # [[Тэктоніка пліт]] (<span style="color: #909090;">3261 сымб. → </span>4565 сымб.) # [[Лягарытм]] (<span style="color: #909090;">3278 сымб. → </span>4589 сымб.) # [[Амазонка]] (<span style="color: #909090;">3278 сымб. → </span>4589 сымб.) # [[Сымэтрыя]] (<span style="color: #909090;">3280 сымб. → </span>4592 сымб.) # [[Бог]] (<span style="color: #909090;">3291 сымб. → </span>4607 сымб.) # [[Склад]] (<span style="color: #909090;">3295 сымб. → </span>4613 сымб.) # [[Шыізм]] (<span style="color: #909090;">3298 сымб. → </span>4617 сымб.) # [[Скульптура]] (<span style="color: #909090;">3310 сымб. → </span>4634 сымб.) # [[Сымфонія]] (<span style="color: #909090;">3322 сымб. → </span>4651 сымб.) # [[Тэорыя лікаў]] (<span style="color: #909090;">3347 сымб. → </span>4686 сымб.) # [[Жывёлы]] (<span style="color: #909090;">3349 сымб. → </span>4689 сымб.) # [[Жанчына]] (<span style="color: #909090;">3354 сымб. → </span>4696 сымб.) # [[Флямэнка]] (<span style="color: #909090;">3367 сымб. → </span>4714 сымб.) # [[Псыхалёгія]] (<span style="color: #909090;">3373 сымб. → </span>4722 сымб.) # [[Гадзіньнік]] (<span style="color: #909090;">3376 сымб. → </span>4726 сымб.) # [[Эпістэмалёгія]] (<span style="color: #909090;">3378 сымб. → </span>4729 сымб.) # [[Страваваньне]] (<span style="color: #909090;">3378 сымб. → </span>4729 сымб.) # [[Гастраэнтэрыт]] (<span style="color: #909090;">3385 сымб. → </span>4739 сымб.) # [[Флейта]] (<span style="color: #909090;">3389 сымб. → </span>4745 сымб.) # [[Сьлепата]] (<span style="color: #909090;">3394 сымб. → </span>4752 сымб.) # [[Біялягічная клясыфікацыя]] (<span style="color: #909090;">3410 сымб. → </span>4774 сымб.) # [[Павукі]] (<span style="color: #909090;">3411 сымб. → </span>4775 сымб.) # [[Біятэхналёгія]] (<span style="color: #909090;">3424 сымб. → </span>4794 сымб.) # [[Рыс]] (<span style="color: #909090;">3438 сымб. → </span>4813 сымб.) # [[Арка]] (<span style="color: #909090;">3441 сымб. → </span>4817 сымб.) # [[Магніт]] (<span style="color: #909090;">3470 сымб. → </span>4858 сымб.) # [[Жалезны век]] (<span style="color: #909090;">3479 сымб. → </span>4871 сымб.) # [[Этыка]] (<span style="color: #909090;">3480 сымб. → </span>4872 сымб.) # [[Біяхімія]] (<span style="color: #909090;">3482 сымб. → </span>4875 сымб.) # [[Інфармацыя]] (<span style="color: #909090;">3495 сымб. → </span>4893 сымб.) # [[Паўзуны]] (<span style="color: #909090;">3496 сымб. → </span>4894 сымб.) # [[Камунізм]] (<span style="color: #909090;">3506 сымб. → </span>4908 сымб.) # [[Сунізм]] (<span style="color: #909090;">3510 сымб. → </span>4914 сымб.) # [[Закон захаваньня энэргіі]] (<span style="color: #909090;">3523 сымб. → </span>4932 сымб.) # [[Кветка]] (<span style="color: #909090;">3524 сымб. → </span>4934 сымб.) # [[Чалавек]] (<span style="color: #909090;">3526 сымб. → </span>4936 сымб.) # [[Мёд]] (<span style="color: #909090;">3529 сымб. → </span>4941 сымб.) # [[Эвалюцыя]] (<span style="color: #909090;">3534 сымб. → </span>4948 сымб.) # [[Сталь]] (<span style="color: #909090;">3537 сымб. → </span>4952 сымб.) # [[Інфармацыйныя тэхналёгіі]] (<span style="color: #909090;">3542 сымб. → </span>4959 сымб.) # [[Паўправаднік]] (<span style="color: #909090;">3556 сымб. → </span>4978 сымб.) # [[Агульная тэорыя адноснасьці]] (<span style="color: #909090;">3563 сымб. → </span>4988 сымб.) # [[Нэматоды]] (<span style="color: #909090;">3565 сымб. → </span>4991 сымб.) # [[Вікінгі]] (<span style="color: #909090;">3576 сымб. → </span>5006 сымб.) # [[Монатэізм]] (<span style="color: #909090;">3578 сымб. → </span>5009 сымб.) # [[Раўнаньне]] (<span style="color: #909090;">3583 сымб. → </span>5016 сымб.) # [[Вусякі]] (<span style="color: #909090;">3591 сымб. → </span>5027 сымб.) # [[Драўніна]] (<span style="color: #909090;">3598 сымб. → </span>5037 сымб.) # [[Шлюб]] (<span style="color: #909090;">3603 сымб. → </span>5044 сымб.) # [[Джэймз Прэскат Джоўль]] (<span style="color: #909090;">3614 сымб. → </span>5060 сымб.) # [[Цунамі]] (<span style="color: #909090;">3617 сымб. → </span>5064 сымб.) # [[Мора]] (<span style="color: #909090;">3630 сымб. → </span>5082 сымб.) # [[Тэарэма Пітагора]] (<span style="color: #909090;">3634 сымб. → </span>5088 сымб.) # [[Тоўстая кішка]] (<span style="color: #909090;">3642 сымб. → </span>5099 сымб.) # [[Аўстралія і Акіянія]] (<span style="color: #909090;">3650 сымб. → </span>5110 сымб.) # [[Моцнае ўзаемадзеяньне]] (<span style="color: #909090;">3658 сымб. → </span>5121 сымб.) # [[Паскарэньне]] (<span style="color: #909090;">3671 сымб. → </span>5139 сымб.) # [[СНІД]] (<span style="color: #909090;">3676 сымб. → </span>5146 сымб.) # [[Барабан]] (<span style="color: #909090;">3680 сымб. → </span>5152 сымб.) # [[Манархія]] (<span style="color: #909090;">3685 сымб. → </span>5159 сымб.) # [[Вялікая кітайская сьцяна]] (<span style="color: #909090;">3685 сымб. → </span>5159 сымб.) # [[Умар ібн аль-Хатаб]] (<span style="color: #909090;">3698 сымб. → </span>5177 сымб.) # [[Нанатэхналёгіі]] (<span style="color: #909090;">3707 сымб. → </span>5190 сымб.) # [[Нос]] (<span style="color: #909090;">3728 сымб. → </span>5219 сымб.) # [[Дыёд]] (<span style="color: #909090;">3747 сымб. → </span>5246 сымб.) # [[Чорнае мора]] (<span style="color: #909090;">3748 сымб. → </span>5247 сымб.) # [[Акулы]] (<span style="color: #909090;">3757 сымб. → </span>5260 сымб.) # [[Дэзоксырыбануклійная кісьля]] (<span style="color: #909090;">3760 сымб. → </span>5264 сымб.) # [[Эндакрынная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">3778 сымб. → </span>5289 сымб.) # [[Мангольская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">3783 сымб. → </span>5296 сымб.) # [[Ідэалёгія]] (<span style="color: #909090;">3790 сымб. → </span>5306 сымб.) # [[Фізыялёгія дыханьня]] (<span style="color: #909090;">3792 сымб. → </span>5309 сымб.) # [[Ганчарства]] (<span style="color: #909090;">3800 сымб. → </span>5320 сымб.) # [[Арганізм]] (<span style="color: #909090;">3814 сымб. → </span>5340 сымб.) # [[Газ]] (<span style="color: #909090;">3824 сымб. → </span>5354 сымб.) # [[Фізычная хімія]] (<span style="color: #909090;">3826 сымб. → </span>5356 сымб.) # [[Частасьць]] (<span style="color: #909090;">3827 сымб. → </span>5358 сымб.) # [[Расьліны]] (<span style="color: #909090;">3828 сымб. → </span>5359 сымб.) # [[Абрам]] (<span style="color: #909090;">3830 сымб. → </span>5362 сымб.) # [[Раман]] (<span style="color: #909090;">3838 сымб. → </span>5373 сымб.) # [[Грамадзянская вайна]] (<span style="color: #909090;">3848 сымб. → </span>5387 сымб.) # [[Паўднёва-Кітайскае мора]] (<span style="color: #909090;">3850 сымб. → </span>5390 сымб.) # [[Прамысловасьць]] (<span style="color: #909090;">3858 сымб. → </span>5401 сымб.) # [[Цяжарнасьць чалавека]] (<span style="color: #909090;">3859 сымб. → </span>5403 сымб.) # [[Хмара]] (<span style="color: #909090;">3861 сымб. → </span>5405 сымб.) # [[Юдаізм]] (<span style="color: #909090;">3866 сымб. → </span>5412 сымб.) # [[Цьвёрдае цела]] (<span style="color: #909090;">3866 сымб. → </span>5412 сымб.) # [[Каляндар]] (<span style="color: #909090;">3878 сымб. → </span>5429 сымб.) # [[Проза]] (<span style="color: #909090;">3885 сымб. → </span>5439 сымб.) # [[Веды]] (<span style="color: #909090;">3892 сымб. → </span>5449 сымб.) # [[Дзюдо]] (<span style="color: #909090;">3901 сымб. → </span>5461 сымб.) # [[Глухата]] (<span style="color: #909090;">3910 сымб. → </span>5474 сымб.) # [[Галаўны мозаг]] (<span style="color: #909090;">3920 сымб. → </span>5488 сымб.) # [[Выбуховае рэчыва]] (<span style="color: #909090;">3930 сымб. → </span>5502 сымб.) # [[Вялікі бар’ерны рыф]] (<span style="color: #909090;">3931 сымб. → </span>5503 сымб.) # [[Яблык]] (<span style="color: #909090;">3935 сымб. → </span>5509 сымб.) # [[Ісьціна]] (<span style="color: #909090;">3964 сымб. → </span>5550 сымб.) # [[Рэальнасьць]] (<span style="color: #909090;">3964 сымб. → </span>5550 сымб.) # [[Халодная вайна]] (<span style="color: #909090;">3978 сымб. → </span>5569 сымб.) # [[Самба]] (<span style="color: #909090;">3993 сымб. → </span>5590 сымб.) # [[Прыручэньне]] (<span style="color: #909090;">3999 сымб. → </span>5599 сымб.) # [[Водарасьці]] (<span style="color: #909090;">4004 сымб. → </span>5606 сымб.) # [[Лацінская мова]] (<span style="color: #909090;">4007 сымб. → </span>5610 сымб.) # [[Сьмяротная кара]] (<span style="color: #909090;">4041 сымб. → </span>5657 сымб.) # [[Грызуны]] (<span style="color: #909090;">4041 сымб. → </span>5657 сымб.) # [[Агонь]] (<span style="color: #909090;">4050 сымб. → </span>5670 сымб.) # [[Бясконцасьць]] (<span style="color: #909090;">4062 сымб. → </span>5687 сымб.) # [[Цывілізацыя]] (<span style="color: #909090;">4067 сымб. → </span>5694 сымб.) # [[Кўамэ Нкрума]] (<span style="color: #909090;">4078 сымб. → </span>5709 сымб.) # [[Функцыя (матэматыка)]] (<span style="color: #909090;">4081 сымб. → </span>5713 сымб.) # [[Інфаркт міякарда]] (<span style="color: #909090;">4107 сымб. → </span>5750 сымб.) # [[Дымны порах]] (<span style="color: #909090;">4129 сымб. → </span>5781 сымб.) # [[Права]] (<span style="color: #909090;">4130 сымб. → </span>5782 сымб.) # [[Кругазварот вады]] (<span style="color: #909090;">4130 сымб. → </span>5782 сымб.) # [[Рок-музыка]] (<span style="color: #909090;">4132 сымб. → </span>5785 сымб.) # [[Эмпайр-Стэйт-Білдынг]] (<span style="color: #909090;">4138 сымб. → </span>5793 сымб.) # [[Электрамагнітнае выпраменьваньне]] (<span style="color: #909090;">4156 сымб. → </span>5818 сымб.) # [[Матэрыялізм]] (<span style="color: #909090;">4160 сымб. → </span>5824 сымб.) # [[Тэорыя мностваў]] (<span style="color: #909090;">4162 сымб. → </span>5827 сымб.) # [[Халіфат Абасыдаў]] (<span style="color: #909090;">4164 сымб. → </span>5830 сымб.) # [[Скура]] (<span style="color: #909090;">4175 сымб. → </span>5845 сымб.) # [[Грып]] (<span style="color: #909090;">4188 сымб. → </span>5863 сымб.) # [[Квантавая мэханіка]] (<span style="color: #909090;">4188 сымб. → </span>5863 сымб.) # [[Клясычная мэханіка]] (<span style="color: #909090;">4198 сымб. → </span>5877 сымб.) # [[Трансфарматар]] (<span style="color: #909090;">4212 сымб. → </span>5897 сымб.) # [[Сат’яджыт Рай]] (<span style="color: #909090;">4217 сымб. → </span>5904 сымб.) # [[Антанін Леапольд Дворжак]] (<span style="color: #909090;">4227 сымб. → </span>5918 сымб.) # [[Гара]] (<span style="color: #909090;">4228 сымб. → </span>5919 сымб.) # [[Фэрмэнты]] (<span style="color: #909090;">4252 сымб. → </span>5953 сымб.) # [[Плоць]] (<span style="color: #909090;">4266 сымб. → </span>5972 сымб.) # [[Кандэнсатар]] (<span style="color: #909090;">4275 сымб. → </span>5985 сымб.) # [[Мастацтва вайны]] (<span style="color: #909090;">4277 сымб. → </span>5988 сымб.) # [[Вайна]] (<span style="color: #909090;">4281 сымб. → </span>5993 сымб.) # [[Аснова (хімія)]] (<span style="color: #909090;">4287 сымб. → </span>6002 сымб.) # [[Шкілет]] (<span style="color: #909090;">4288 сымб. → </span>6003 сымб.) # [[Срэбра]] (<span style="color: #909090;">4307 сымб. → </span>6030 сымб.) # [[Неарганічная хімія]] (<span style="color: #909090;">4320 сымб. → </span>6048 сымб.) # [[Вялікая дэпрэсія]] (<span style="color: #909090;">4320 сымб. → </span>6048 сымб.) # [[Акіян]] (<span style="color: #909090;">4326 сымб. → </span>6056 сымб.) # [[Кітайскае пісьмо]] (<span style="color: #909090;">4334 сымб. → </span>6068 сымб.) # [[Даасізм]] (<span style="color: #909090;">4343 сымб. → </span>6080 сымб.) # [[Сысуны]] (<span style="color: #909090;">4345 сымб. → </span>6083 сымб.) # [[Сярэдні Ўсход]] (<span style="color: #909090;">4348 сымб. → </span>6087 сымб.) # [[Зносіны]] (<span style="color: #909090;">4364 сымб. → </span>6110 сымб.) # [[Бактэрыі]] (<span style="color: #909090;">4370 сымб. → </span>6118 сымб.) # [[Янцзы]] (<span style="color: #909090;">4370 сымб. → </span>6118 сымб.) # [[Затаўка]] (<span style="color: #909090;">4374 сымб. → </span>6124 сымб.) # [[Рэгі]] (<span style="color: #909090;">4377 сымб. → </span>6128 сымб.) # [[Камплексны лік]] (<span style="color: #909090;">4383 сымб. → </span>6136 сымб.) # [[Кампутар]] (<span style="color: #909090;">4392 сымб. → </span>6149 сымб.) # [[Музыка]] (<span style="color: #909090;">4394 сымб. → </span>6152 сымб.) # [[Нэкропаль Гізы]] (<span style="color: #909090;">4402 сымб. → </span>6163 сымб.) # [[Эмоцыя]] (<span style="color: #909090;">4412 сымб. → </span>6177 сымб.) # [[Конга (рака)]] (<span style="color: #909090;">4412 сымб. → </span>6177 сымб.) # [[Партугальская мова]] (<span style="color: #909090;">4425 сымб. → </span>6195 сымб.) # [[Апартэід]] (<span style="color: #909090;">4429 сымб. → </span>6201 сымб.) # [[Грыгарыянскі каляндар]] (<span style="color: #909090;">4435 сымб. → </span>6209 сымб.) # [[Шумэр]] (<span style="color: #909090;">4436 сымб. → </span>6210 сымб.) # [[Камары]] (<span style="color: #909090;">4440 сымб. → </span>6216 сымб.) # [[Імунная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">4443 сымб. → </span>6220 сымб.) # [[Арганічная хімія]] (<span style="color: #909090;">4446 сымб. → </span>6224 сымб.) # [[Алмаз]] (<span style="color: #909090;">4446 сымб. → </span>6224 сымб.) # [[Пальная зброя]] (<span style="color: #909090;">4454 сымб. → </span>6236 сымб.) # [[Тонкая кішка]] (<span style="color: #909090;">4462 сымб. → </span>6247 сымб.) # [[Час]] (<span style="color: #909090;">4463 сымб. → </span>6248 сымб.) # [[Плошча]] (<span style="color: #909090;">4468 сымб. → </span>6255 сымб.) # [[Зьмеі]] (<span style="color: #909090;">4473 сымб. → </span>6262 сымб.) # [[Кампутарная гульня]] (<span style="color: #909090;">4492 сымб. → </span>6289 сымб.) # [[Шпуля індуктыўнасьці]] (<span style="color: #909090;">4531 сымб. → </span>6343 сымб.) # [[Вуза]] (<span style="color: #909090;">4533 сымб. → </span>6346 сымб.) # [[Віды пад пагрозай выміраньня]] (<span style="color: #909090;">4538 сымб. → </span>6353 сымб.) # [[Вялікія азёры]] (<span style="color: #909090;">4539 сымб. → </span>6355 сымб.) # [[Глябалізацыя]] (<span style="color: #909090;">4545 сымб. → </span>6363 сымб.) # [[Палітыка]] (<span style="color: #909090;">4557 сымб. → </span>6380 сымб.) # [[Аповесьць пра Гэндзі]] (<span style="color: #909090;">4561 сымб. → </span>6385 сымб.) # [[Кот]] (<span style="color: #909090;">4575 сымб. → </span>6405 сымб.) # [[Літаратура]] (<span style="color: #909090;">4579 сымб. → </span>6411 сымб.) # [[Ёган Гутэнбэрг]] (<span style="color: #909090;">4586 сымб. → </span>6420 сымб.) # [[Паэзія]] (<span style="color: #909090;">4588 сымб. → </span>6423 сымб.) # [[Адам Сьміт]] (<span style="color: #909090;">4599 сымб. → </span>6439 сымб.) # [[Цынь Шыхуандзі]] (<span style="color: #909090;">4606 сымб. → </span>6448 сымб.) # [[Мастацкая выдумка]] (<span style="color: #909090;">4610 сымб. → </span>6454 сымб.) # [[Поліяміеліт]] (<span style="color: #909090;">4611 сымб. → </span>6455 сымб.) # [[Кантынэнт]] (<span style="color: #909090;">4625 сымб. → </span>6475 сымб.) # [[Мультыплікацыя]] (<span style="color: #909090;">4638 сымб. → </span>6493 сымб.) # [[Сэкунда]] (<span style="color: #909090;">4643 сымб. → </span>6500 сымб.) # [[Спэцыяльная тэорыя адноснасьці]] (<span style="color: #909090;">4649 сымб. → </span>6509 сымб.) # [[Зброя]] (<span style="color: #909090;">4681 сымб. → </span>6553 сымб.) # [[Мэтабалізм]] (<span style="color: #909090;">4707 сымб. → </span>6590 сымб.) # [[Падводная лодка]] (<span style="color: #909090;">4719 сымб. → </span>6607 сымб.) # [[Вікторыя (возера)]] (<span style="color: #909090;">4735 сымб. → </span>6629 сымб.) # [[Арэхі]] (<span style="color: #909090;">4741 сымб. → </span>6637 сымб.) # [[Матэматычны аналіз]] (<span style="color: #909090;">4742 сымб. → </span>6639 сымб.) # [[Сельская гаспадарка]] (<span style="color: #909090;">4745 сымб. → </span>6643 сымб.) # [[Батаніка]] (<span style="color: #909090;">4759 сымб. → </span>6663 сымб.) # [[Кніга]] (<span style="color: #909090;">4771 сымб. → </span>6679 сымб.) # [[Праграмнае забесьпячэньне]] (<span style="color: #909090;">4787 сымб. → </span>6702 сымб.) # [[Міталёгія]] (<span style="color: #909090;">4802 сымб. → </span>6723 сымб.) # [[Гольф]] (<span style="color: #909090;">4804 сымб. → </span>6726 сымб.) # [[Мінэрал]] (<span style="color: #909090;">4807 сымб. → </span>6730 сымб.) # [[Сьмерць]] (<span style="color: #909090;">4817 сымб. → </span>6744 сымб.) # [[Папера]] (<span style="color: #909090;">4828 сымб. → </span>6759 сымб.) # [[Мурашкі (вусякі)]] (<span style="color: #909090;">4834 сымб. → </span>6768 сымб.) # [[Мэнструацыя]] (<span style="color: #909090;">4842 сымб. → </span>6779 сымб.) # [[Райн]] (<span style="color: #909090;">4842 сымб. → </span>6779 сымб.) # [[Геамэтрыя]] (<span style="color: #909090;">4845 сымб. → </span>6783 сымб.) # [[Розум]] (<span style="color: #909090;">4859 сымб. → </span>6803 сымб.) # [[Слова]] (<span style="color: #909090;">4862 сымб. → </span>6807 сымб.) # [[Археі]] (<span style="color: #909090;">4873 сымб. → </span>6822 сымб.) # [[Грамадзтва]] (<span style="color: #909090;">4899 сымб. → </span>6859 сымб.) # [[Мова]] (<span style="color: #909090;">4899 сымб. → </span>6859 сымб.) # [[Гародніна]] (<span style="color: #909090;">4911 сымб. → </span>6875 сымб.) # [[Інваліднасьць]] (<span style="color: #909090;">4919 сымб. → </span>6887 сымб.) # [[Леў Талстой]] (<span style="color: #909090;">4935 сымб. → </span>6909 сымб.) # [[Каляніялізм]] (<span style="color: #909090;">4936 сымб. → </span>6910 сымб.) # [[Сьнег]] (<span style="color: #909090;">4950 сымб. → </span>6930 сымб.) # [[Цына]] (<span style="color: #909090;">4971 сымб. → </span>6959 сымб.) # [[Мая]] (<span style="color: #909090;">4978 сымб. → </span>6969 сымб.) # [[Паўднёвы полюс]] (<span style="color: #909090;">5006 сымб. → </span>7008 сымб.) # [[Статуя Свабоды]] (<span style="color: #909090;">5024 сымб. → </span>7034 сымб.) # [[Фэмінізм]] (<span style="color: #909090;">5031 сымб. → </span>7043 сымб.) # [[Вулькан]] (<span style="color: #909090;">5075 сымб. → </span>7105 сымб.) # [[Ячмень звычайны]] (<span style="color: #909090;">5080 сымб. → </span>7112 сымб.) # [[Часавы пас]] (<span style="color: #909090;">5083 сымб. → </span>7116 сымб.) # [[Лёгкая атлетыка]] (<span style="color: #909090;">5091 сымб. → </span>7127 сымб.) # [[Віхраслуп]] (<span style="color: #909090;">5111 сымб. → </span>7155 сымб.) # [[Міжземнае мора]] (<span style="color: #909090;">5117 сымб. → </span>7164 сымб.) # [[Дыктатура]] (<span style="color: #909090;">5124 сымб. → </span>7174 сымб.) # [[Плястмаса]] (<span style="color: #909090;">5129 сымб. → </span>7181 сымб.) # [[Лёгіка]] (<span style="color: #909090;">5135 сымб. → </span>7189 сымб.) # [[Нагарджуна]] (<span style="color: #909090;">5145 сымб. → </span>7203 сымб.) # [[Джавагарлал Нэру]] (<span style="color: #909090;">5147 сымб. → </span>7206 сымб.) # [[Расізм]] (<span style="color: #909090;">5158 сымб. → </span>7221 сымб.) # [[Пісьменнасьць]] (<span style="color: #909090;">5165 сымб. → </span>7231 сымб.) # [[Кола]] (<span style="color: #909090;">5174 сымб. → </span>7244 сымб.) # [[Ганг]] (<span style="color: #909090;">5182 сымб. → </span>7255 сымб.) # [[Сьвіньня]] (<span style="color: #909090;">5228 сымб. → </span>7319 сымб.) # [[Місысыпі (рака)]] (<span style="color: #909090;">5228 сымб. → </span>7319 сымб.) # [[Вінаград (ягада)]] (<span style="color: #909090;">5230 сымб. → </span>7322 сымб.) # [[Вэнэрычныя хваробы]] (<span style="color: #909090;">5238 сымб. → </span>7333 сымб.) # [[Сэнсорная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">5263 сымб. → </span>7368 сымб.) # [[Бібліятэка]] (<span style="color: #909090;">5270 сымб. → </span>7378 сымб.) # [[Лінейная альгебра]] (<span style="color: #909090;">5289 сымб. → </span>7405 сымб.) # [[Альпы]] (<span style="color: #909090;">5309 сымб. → </span>7433 сымб.) # [[Газэта]] (<span style="color: #909090;">5314 сымб. → </span>7440 сымб.) # [[Брагмагупта]] (<span style="color: #909090;">5321 сымб. → </span>7449 сымб.) # [[Сусьветнае павуціньне]] (<span style="color: #909090;">5322 сымб. → </span>7451 сымб.) # [[Вежа]] (<span style="color: #909090;">5331 сымб. → </span>7463 сымб.) # [[Акбар Вялікі]] (<span style="color: #909090;">5363 сымб. → </span>7508 сымб.) # [[Маса]] (<span style="color: #909090;">5376 сымб. → </span>7526 сымб.) # [[Матэматыка]] (<span style="color: #909090;">5397 сымб. → </span>7556 сымб.) # [[Лекі]] (<span style="color: #909090;">5414 сымб. → </span>7580 сымб.) # [[Рэспубліка]] (<span style="color: #909090;">5454 сымб. → </span>7636 сымб.) # [[Тамаш Аквінскі]] (<span style="color: #909090;">5475 сымб. → </span>7665 сымб.) # [[Вакцына]] (<span style="color: #909090;">5478 сымб. → </span>7669 сымб.) # [[Штучны інтэлект]] (<span style="color: #909090;">5484 сымб. → </span>7678 сымб.) # [[Галакост]] (<span style="color: #909090;">5484 сымб. → </span>7678 сымб.) # [[Індуізм]] (<span style="color: #909090;">5490 сымб. → </span>7686 сымб.) # [[Плод]] (<span style="color: #909090;">5521 сымб. → </span>7729 сымб.) # [[Эль Ніньнё]] (<span style="color: #909090;">5541 сымб. → </span>7757 сымб.) # [[Прыматы]] (<span style="color: #909090;">5568 сымб. → </span>7795 сымб.) # [[Пчолы]] (<span style="color: #909090;">5589 сымб. → </span>7825 сымб.) # [[Ультрафіялетавае выпраменьваньне]] (<span style="color: #909090;">5610 сымб. → </span>7854 сымб.) # [[Фрыдрых Ніцшэ]] (<span style="color: #909090;">5699 сымб. → </span>7979 сымб.) # [[Лес]] (<span style="color: #909090;">5725 сымб. → </span>8015 сымб.) # [[Сыкхізм]] (<span style="color: #909090;">5764 сымб. → </span>8070 сымб.) # [[Імпэрыя Гупта]] (<span style="color: #909090;">5785 сымб. → </span>8099 сымб.) # [[Хімічнае злучэньне]] (<span style="color: #909090;">5797 сымб. → </span>8116 сымб.) # [[Каліграфія]] (<span style="color: #909090;">5854 сымб. → </span>8196 сымб.) # [[Мэталюргія]] (<span style="color: #909090;">5861 сымб. → </span>8205 сымб.) # [[Мужчына]] (<span style="color: #909090;">5864 сымб. → </span>8210 сымб.) # [[Нацыяналізм]] (<span style="color: #909090;">5886 сымб. → </span>8240 сымб.) # [[Жывапіс]] (<span style="color: #909090;">5913 сымб. → </span>8278 сымб.) # [[Пустэльня]] (<span style="color: #909090;">5938 сымб. → </span>8313 сымб.) # [[Інтэрнэт]] (<span style="color: #909090;">5942 сымб. → </span>8319 сымб.) # [[Хімічны элемэнт]] (<span style="color: #909090;">5999 сымб. → </span>8399 сымб.) # [[Балтыйскае мора]] (<span style="color: #909090;">6006 сымб. → </span>8408 сымб.) # [[Надвор’е]] (<span style="color: #909090;">6046 сымб. → </span>8464 сымб.) # [[Капіталізм]] (<span style="color: #909090;">6054 сымб. → </span>8476 сымб.) # [[Арабскае пісьмо]] (<span style="color: #909090;">6075 сымб. → </span>8505 сымб.) # [[Смак]] (<span style="color: #909090;">6079 сымб. → </span>8511 сымб.) # [[Абрагам Лінкальн]] (<span style="color: #909090;">6108 сымб. → </span>8551 сымб.) # [[Кулямёт]] (<span style="color: #909090;">6108 сымб. → </span>8551 сымб.) # [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў]] (<span style="color: #909090;">6126 сымб. → </span>8576 сымб.) # [[Санскрыт]] (<span style="color: #909090;">6136 сымб. → </span>8590 сымб.) # [[Гармоны]] (<span style="color: #909090;">6157 сымб. → </span>8620 сымб.) # [[Грыбы]] (<span style="color: #909090;">6182 сымб. → </span>8655 сымб.) # [[Марксізм]] (<span style="color: #909090;">6188 сымб. → </span>8663 сымб.) # [[Медзь]] (<span style="color: #909090;">6195 сымб. → </span>8673 сымб.) # [[Радыё]] (<span style="color: #909090;">6202 сымб. → </span>8683 сымб.) # [[Арабская мова]] (<span style="color: #909090;">6215 сымб. → </span>8701 сымб.) # [[Парасілавая ўстаноўка]] (<span style="color: #909090;">6231 сымб. → </span>8723 сымб.) # [[Паводзіны]] (<span style="color: #909090;">6252 сымб. → </span>8753 сымб.) # [[Нэрва]] (<span style="color: #909090;">6322 сымб. → </span>8851 сымб.) # [[Авечка]] (<span style="color: #909090;">6324 сымб. → </span>8854 сымб.) # [[Чарлз Дарвін]] (<span style="color: #909090;">6328 сымб. → </span>8859 сымб.) # [[Чжу Сі]] (<span style="color: #909090;">6353 сымб. → </span>8894 сымб.) # [[Амэрыканскі даляр]] (<span style="color: #909090;">6370 сымб. → </span>8918 сымб.) # [[Лібэралізм]] (<span style="color: #909090;">6416 сымб. → </span>8982 сымб.) # [[Плаціна]] (<span style="color: #909090;">6444 сымб. → </span>9022 сымб.) # [[Лікавы аналіз]] (<span style="color: #909090;">6454 сымб. → </span>9036 сымб.) # [[Содні]] (<span style="color: #909090;">6457 сымб. → </span>9040 сымб.) # [[Імпэрыя інкаў]] (<span style="color: #909090;">6482 сымб. → </span>9075 сымб.) # [[Валюта]] (<span style="color: #909090;">6500 сымб. → </span>9100 сымб.) # [[Клясычная музыка]] (<span style="color: #909090;">6501 сымб. → </span>9101 сымб.) # [[Цацка]] (<span style="color: #909090;">6512 сымб. → </span>9117 сымб.) # [[Індустрыяльная рэвалюцыя]] (<span style="color: #909090;">6513 сымб. → </span>9118 сымб.) # [[Недаяданьне]] (<span style="color: #909090;">6523 сымб. → </span>9132 сымб.) # [[Скрыпка]] (<span style="color: #909090;">6547 сымб. → </span>9166 сымб.) # [[Люі Пастэр]] (<span style="color: #909090;">6548 сымб. → </span>9167 сымб.) # [[Грошы]] (<span style="color: #909090;">6574 сымб. → </span>9204 сымб.) # [[Марк Твэн]] (<span style="color: #909090;">6599 сымб. → </span>9239 сымб.) # [[Лао-Цзы]] (<span style="color: #909090;">6656 сымб. → </span>9318 сымб.) # [[Брытанская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">6680 сымб. → </span>9352 сымб.) # [[Жалеза]] (<span style="color: #909090;">6721 сымб. → </span>9409 сымб.) # [[Хуанхэ]] (<span style="color: #909090;">6741 сымб. → </span>9437 сымб.) # [[Збожжа]] (<span style="color: #909090;">6784 сымб. → </span>9498 сымб.) # [[Беднасьць]] (<span style="color: #909090;">6793 сымб. → </span>9510 сымб.) # [[Тытунь]] (<span style="color: #909090;">6801 сымб. → </span>9521 сымб.) # [[Атлусьценьне]] (<span style="color: #909090;">6834 сымб. → </span>9568 сымб.) # [[Сафокл]] (<span style="color: #909090;">6856 сымб. → </span>9598 сымб.) # [[Падатак]] (<span style="color: #909090;">6856 сымб. → </span>9598 сымб.) # [[Песьня]] (<span style="color: #909090;">6914 сымб. → </span>9680 сымб.) # [[Вэнэра]] (<span style="color: #909090;">6917 сымб. → </span>9684 сымб.) # [[Рэзыстар]] (<span style="color: #909090;">6922 сымб. → </span>9691 сымб.) # [[Кроў]] (<span style="color: #909090;">6957 сымб. → </span>9740 сымб.) # [[Мяса]] (<span style="color: #909090;">6975 сымб. → </span>9765 сымб.) # [[Аднаўляльная энэргія]] (<span style="color: #909090;">7015 сымб. → </span>9821 сымб.) # [[Культура]] (<span style="color: #909090;">7031 сымб. → </span>9843 сымб.) # [[Кітайская мова]] (<span style="color: #909090;">7044 сымб. → </span>9862 сымб.) # [[Лік]] (<span style="color: #909090;">7045 сымб. → </span>9863 сымб.) # [[Іліяда]] (<span style="color: #909090;">7087 сымб. → </span>9922 сымб.) # [[Гіндустані]] (<span style="color: #909090;">7143 сымб. → </span>10000 сымб.) # [[Млечны Шлях]] (<span style="color: #909090;">7218 сымб. → </span>10105 сымб.) # [[Жытло]] (<span style="color: #909090;">7225 сымб. → </span>10115 сымб.) # [[Дынастыя Хань]] (<span style="color: #909090;">7227 сымб. → </span>10118 сымб.) # [[Дзіця]] (<span style="color: #909090;">7242 сымб. → </span>10139 сымб.) # [[Панамскі канал]] (<span style="color: #909090;">7261 сымб. → </span>10165 сымб.) # [[Марка Полё]] (<span style="color: #909090;">7267 сымб. → </span>10174 сымб.) # [[Сабака]] (<span style="color: #909090;">7271 сымб. → </span>10179 сымб.) # [[Мэтал]] (<span style="color: #909090;">7278 сымб. → </span>10189 сымб.) # [[Дагістарычны час]] (<span style="color: #909090;">7301 сымб. → </span>10221 сымб.) # [[Інсульт]] (<span style="color: #909090;">7307 сымб. → </span>10230 сымб.) # [[Сярэднявечча]] (<span style="color: #909090;">7309 сымб. → </span>10233 сымб.) # [[Цукровы дыябэт]] (<span style="color: #909090;">7319 сымб. → </span>10247 сымб.) # [[Канфуцыянства]] (<span style="color: #909090;">7323 сымб. → </span>10252 сымб.) # [[Нагіб Махфуз]] (<span style="color: #909090;">7341 сымб. → </span>10277 сымб.) # [[Дыпляматыя]] (<span style="color: #909090;">7373 сымб. → </span>10322 сымб.) # [[Рака]] (<span style="color: #909090;">7391 сымб. → </span>10347 сымб.) # [[Нэрвовая сыстэма]] (<span style="color: #909090;">7394 сымб. → </span>10352 сымб.) # [[Птушкі]] (<span style="color: #909090;">7394 сымб. → </span>10352 сымб.) # [[Дынастыя Цын]] (<span style="color: #909090;">7420 сымб. → </span>10388 сымб.) # [[Ангкор-Ват]] (<span style="color: #909090;">7421 сымб. → </span>10389 сымб.) # [[Меч]] (<span style="color: #909090;">7425 сымб. → </span>10395 сымб.) # [[Псыхічны разлад]] (<span style="color: #909090;">7457 сымб. → </span>10440 сымб.) # [[Цьвёрды дыск]] (<span style="color: #909090;">7473 сымб. → </span>10462 сымб.) # [[Аналітычная хімія]] (<span style="color: #909090;">7481 сымб. → </span>10473 сымб.) # [[Вярблюд]] (<span style="color: #909090;">7485 сымб. → </span>10479 сымб.) # [[Стыхійнае бедзтва]] (<span style="color: #909090;">7498 сымб. → </span>10497 сымб.) # [[Байкал]] (<span style="color: #909090;">7516 сымб. → </span>10522 сымб.) # [[Залежнасьць]] (<span style="color: #909090;">7524 сымб. → </span>10534 сымб.) # [[Геаграфія]] (<span style="color: #909090;">7541 сымб. → </span>10557 сымб.) # [[Карл Лінэй]] (<span style="color: #909090;">7550 сымб. → </span>10570 сымб.) # [[Канстытуцыя]] (<span style="color: #909090;">7562 сымб. → </span>10587 сымб.) # [[Душа]] (<span style="color: #909090;">7583 сымб. → </span>10616 сымб.) # [[Паветранае судна]] (<span style="color: #909090;">7590 сымб. → </span>10626 сымб.) # [[Правы чалавека]] (<span style="color: #909090;">7596 сымб. → </span>10634 сымб.) # [[Выкапнёвае паліва]] (<span style="color: #909090;">7634 сымб. → </span>10688 сымб.) # [[Каталіцкая Царква]] (<span style="color: #909090;">7646 сымб. → </span>10704 сымб.) # [[Трыганамэтрыя]] (<span style="color: #909090;">7659 сымб. → </span>10723 сымб.) # [[Эпас пра Гільгамэша]] (<span style="color: #909090;">7663 сымб. → </span>10728 сымб.) # [[Імануіл Кант]] (<span style="color: #909090;">7665 сымб. → </span>10731 сымб.) # [[Руаль Амундсэн]] (<span style="color: #909090;">7682 сымб. → </span>10755 сымб.) # [[Джон Лок]] (<span style="color: #909090;">7691 сымб. → </span>10767 сымб.) # [[Вакуўм]] (<span style="color: #909090;">7714 сымб. → </span>10800 сымб.) # [[Сорга двухколернае]] (<span style="color: #909090;">7716 сымб. → </span>10802 сымб.) # [[Плаваньне]] (<span style="color: #909090;">7718 сымб. → </span>10805 сымб.) # [[Пратысты]] (<span style="color: #909090;">7723 сымб. → </span>10812 сымб.) # [[Стэнлі Кубрык]] (<span style="color: #909090;">7778 сымб. → </span>10889 сымб.) # [[Карл Вялікі]] (<span style="color: #909090;">7814 сымб. → </span>10940 сымб.) # [[Філязофія]] (<span style="color: #909090;">7814 сымб. → </span>10940 сымб.) # [[Транзыстар]] (<span style="color: #909090;">7816 сымб. → </span>10942 сымб.) # [[Ёзэф Гайдн]] (<span style="color: #909090;">7818 сымб. → </span>10945 сымб.) # [[Сацыялізм]] (<span style="color: #909090;">7846 сымб. → </span>10984 сымб.) # [[Атлянтычны акіян]] (<span style="color: #909090;">7850 сымб. → </span>10990 сымб.) # [[Адраджэньне]] (<span style="color: #909090;">7856 сымб. → </span>10998 сымб.) # [[Канфуцый]] (<span style="color: #909090;">7858 сымб. → </span>11001 сымб.) # [[Бэйсбол]] (<span style="color: #909090;">7868 сымб. → </span>11015 сымб.) # [[Ціхі акіян]] (<span style="color: #909090;">7875 сымб. → </span>11025 сымб.) # [[Галубовыя]] (<span style="color: #909090;">7879 сымб. → </span>11031 сымб.) # [[Гравітацыя]] (<span style="color: #909090;">7881 сымб. → </span>11033 сымб.) # [[Людвіг Вітгенштайн]] (<span style="color: #909090;">7894 сымб. → </span>11052 сымб.) # [[Вадкасьць]] (<span style="color: #909090;">7894 сымб. → </span>11052 сымб.) # [[Сыстэма каардынат]] (<span style="color: #909090;">7898 сымб. → </span>11057 сымб.) # [[Труба]] (<span style="color: #909090;">7905 сымб. → </span>11067 сымб.) # [[Вуха]] (<span style="color: #909090;">7922 сымб. → </span>11091 сымб.) # [[Радыяактыўнасьць]] (<span style="color: #909090;">7928 сымб. → </span>11099 сымб.) # [[Сыма Цянь]] (<span style="color: #909090;">7967 сымб. → </span>11154 сымб.) # [[Алюмін]] (<span style="color: #909090;">7971 сымб. → </span>11159 сымб.) # [[Арабская ліга]] (<span style="color: #909090;">7982 сымб. → </span>11175 сымб.) # [[Астэроід]] (<span style="color: #909090;">7986 сымб. → </span>11180 сымб.) # [[Гімалаі]] (<span style="color: #909090;">7986 сымб. → </span>11180 сымб.) # [[Месяц (спадарожнік)]] (<span style="color: #909090;">7996 сымб. → </span>11194 сымб.) # [[Пнэўманія]] (<span style="color: #909090;">7997 сымб. → </span>11196 сымб.) # [[Земнаводныя]] (<span style="color: #909090;">8000 сымб. → </span>11200 сымб.) # [[Марыя Складоўская-Кюры]] (<span style="color: #909090;">8006 сымб. → </span>11208 сымб.) # [[Хлеб]] (<span style="color: #909090;">8006 сымб. → </span>11208 сымб.) # [[Кукуруза]] (<span style="color: #909090;">8040 сымб. → </span>11256 сымб.) # [[Макс Плянк]] (<span style="color: #909090;">8043 сымб. → </span>11260 сымб.) # [[Мастацтва]] (<span style="color: #909090;">8045 сымб. → </span>11263 сымб.) # [[Мэтар]] (<span style="color: #909090;">8089 сымб. → </span>11325 сымб.) # [[Азот]] (<span style="color: #909090;">8102 сымб. → </span>11343 сымб.) # [[Горад]] (<span style="color: #909090;">8123 сымб. → </span>11372 сымб.) # [[Абвадненьне]] (<span style="color: #909090;">8130 сымб. → </span>11382 сымб.) # [[Сафійскі сабор (Канстантынопаль)]] (<span style="color: #909090;">8131 сымб. → </span>11383 сымб.) # [[Адзеньне]] (<span style="color: #909090;">8137 сымб. → </span>11392 сымб.) # [[Фэрнан Магелан]] (<span style="color: #909090;">8148 сымб. → </span>11407 сымб.) # [[Электрамагнітнае ўзаемадзеяньне]] (<span style="color: #909090;">8155 сымб. → </span>11417 сымб.) # [[Плянэта]] (<span style="color: #909090;">8167 сымб. → </span>11434 сымб.) # [[Шруба]] (<span style="color: #909090;">8169 сымб. → </span>11437 сымб.) # [[Ўінстан Чэрчыль]] (<span style="color: #909090;">8171 сымб. → </span>11439 сымб.) # [[Франц Шубэрт]] (<span style="color: #909090;">8176 сымб. → </span>11446 сымб.) # [[Юры Гагарын]] (<span style="color: #909090;">8189 сымб. → </span>11465 сымб.) # [[Кітападобныя]] (<span style="color: #909090;">8203 сымб. → </span>11484 сымб.) # [[Інд]] (<span style="color: #909090;">8224 сымб. → </span>11514 сымб.) # [[Тымур]] (<span style="color: #909090;">8229 сымб. → </span>11521 сымб.) # [[Касьмічны палёт]] (<span style="color: #909090;">8239 сымб. → </span>11535 сымб.) # [[Пшаніца]] (<span style="color: #909090;">8295 сымб. → </span>11613 сымб.) # [[Блюз]] (<span style="color: #909090;">8321 сымб. → </span>11649 сымб.) # [[Дождж]] (<span style="color: #909090;">8324 сымб. → </span>11654 сымб.) # [[Размнажэньне]] (<span style="color: #909090;">8326 сымб. → </span>11656 сымб.) # [[Фундамэнталізм]] (<span style="color: #909090;">8338 сымб. → </span>11673 сымб.) # [[Экалёгія]] (<span style="color: #909090;">8344 сымб. → </span>11682 сымб.) # [[Адукацыя]] (<span style="color: #909090;">8356 сымб. → </span>11698 сымб.) # [[Фрыда Калё]] (<span style="color: #909090;">8357 сымб. → </span>11700 сымб.) # [[Чэ Гевара]] (<span style="color: #909090;">8379 сымб. → </span>11731 сымб.) # [[Японская мова]] (<span style="color: #909090;">8412 сымб. → </span>11777 сымб.) # [[Самагубства]] (<span style="color: #909090;">8420 сымб. → </span>11788 сымб.) # [[Фартэпіяна]] (<span style="color: #909090;">8451 сымб. → </span>11831 сымб.) # [[Тым Бэрнэрз-Лі]] (<span style="color: #909090;">8463 сымб. → </span>11848 сымб.) # [[Гішпанская мова]] (<span style="color: #909090;">8480 сымб. → </span>11872 сымб.) # [[Гай Юліюс Цэзар]] (<span style="color: #909090;">8496 сымб. → </span>11894 сымб.) # [[Арытмэтыка]] (<span style="color: #909090;">8513 сымб. → </span>11918 сымб.) # [[Партэнон]] (<span style="color: #909090;">8531 сымб. → </span>11943 сымб.) # [[Свойскі бык]] (<span style="color: #909090;">8538 сымб. → </span>11953 сымб.) # [[Гэнры Форд]] (<span style="color: #909090;">8544 сымб. → </span>11962 сымб.) # [[Слабое ўзаемадзеяньне]] (<span style="color: #909090;">8549 сымб. → </span>11969 сымб.) # [[Імавернасьць]] (<span style="color: #909090;">8575 сымб. → </span>12005 сымб.) # [[Ніл Армстранг]] (<span style="color: #909090;">8589 сымб. → </span>12025 сымб.) # [[Плятон]] (<span style="color: #909090;">8594 сымб. → </span>12032 сымб.) # [[Кіляграм]] (<span style="color: #909090;">8604 сымб. → </span>12046 сымб.) # [[Мікалай Капэрнік]] (<span style="color: #909090;">8631 сымб. → </span>12083 сымб.) # [[Іслам]] (<span style="color: #909090;">8632 сымб. → </span>12085 сымб.) # [[Рыхард Вагнэр]] (<span style="color: #909090;">8641 сымб. → </span>12097 сымб.) # [[Іўрыт]] (<span style="color: #909090;">8645 сымб. → </span>12103 сымб.) # [[Трапічны цыклён]] (<span style="color: #909090;">8646 сымб. → </span>12104 сымб.) # [[Грэцкая мова]] (<span style="color: #909090;">8648 сымб. → </span>12107 сымб.) # [[Палітычная партыя]] (<span style="color: #909090;">8656 сымб. → </span>12118 сымб.) # [[Паўночны полюс]] (<span style="color: #909090;">8660 сымб. → </span>12124 сымб.) # [[Грамадзянская вайна ў ЗША]] (<span style="color: #909090;">8678 сымб. → </span>12149 сымб.) # [[Гітара]] (<span style="color: #909090;">8705 сымб. → </span>12187 сымб.) # [[Бавоўна]] (<span style="color: #909090;">8713 сымб. → </span>12198 сымб.) # [[Каменны век]] (<span style="color: #909090;">8723 сымб. → </span>12212 сымб.) # [[Нэльсан Мандэла]] (<span style="color: #909090;">8746 сымб. → </span>12244 сымб.) # [[Рабства]] (<span style="color: #909090;">8753 сымб. → </span>12254 сымб.) # [[Тэмпэратура]] (<span style="color: #909090;">8756 сымб. → </span>12258 сымб.) # [[Сынан]] (<span style="color: #909090;">8765 сымб. → </span>12271 сымб.) # [[Джэймз Кларк Максўэл]] (<span style="color: #909090;">8784 сымб. → </span>12298 сымб.) # [[Хранічная абструктыўная хвароба лёгкіх]] (<span style="color: #909090;">8793 сымб. → </span>12310 сымб.) # [[Брусэльскі сталічны рэгіён]] (<span style="color: #909090;">8816 сымб. → </span>12342 сымб.) # [[Эрнан Картэс]] (<span style="color: #909090;">8835 сымб. → </span>12369 сымб.) # [[Садружнасьць нацыяў]] (<span style="color: #909090;">8836 сымб. → </span>12370 сымб.) # [[Вуглярод]] (<span style="color: #909090;">8841 сымб. → </span>12377 сымб.) # [[Фізыка]] (<span style="color: #909090;">8880 сымб. → </span>12432 сымб.) # [[Арыстотэль]] (<span style="color: #909090;">8881 сымб. → </span>12433 сымб.) # [[Шакаляд]] (<span style="color: #909090;">8922 сымб. → </span>12491 сымб.) # [[Ядзерная энэргетыка]] (<span style="color: #909090;">8967 сымб. → </span>12554 сымб.) # [[Вайна ў Віетнаме]] (<span style="color: #909090;">8995 сымб. → </span>12593 сымб.) # [[Эндзі Ўоргал]] (<span style="color: #909090;">9017 сымб. → </span>12624 сымб.) # [[Фатаграфія]] (<span style="color: #909090;">9024 сымб. → </span>12634 сымб.) # [[Спорт]] (<span style="color: #909090;">9069 сымб. → </span>12697 сымб.) # [[Дыфэрэнцыйнае раўнаньне]] (<span style="color: #909090;">9071 сымб. → </span>12699 сымб.) # [[Эвэрэст]] (<span style="color: #909090;">9072 сымб. → </span>12701 сымб.) # [[Чанак’я]] (<span style="color: #909090;">9081 сымб. → </span>12713 сымб.) # [[Інгмар Бэргман]] (<span style="color: #909090;">9082 сымб. → </span>12715 сымб.) # [[Гульня]] (<span style="color: #909090;">9090 сымб. → </span>12726 сымб.) # [[Кава]] (<span style="color: #909090;">9102 сымб. → </span>12743 сымб.) # [[Дэмакратыя]] (<span style="color: #909090;">9109 сымб. → </span>12753 сымб.) # [[Вялікі выбух]] (<span style="color: #909090;">9208 сымб. → </span>12891 сымб.) # [[Від (біялёгія)]] (<span style="color: #909090;">9208 сымб. → </span>12891 сымб.) # [[Віно]] (<span style="color: #909090;">9217 сымб. → </span>12904 сымб.) # [[Мэсапатамія]] (<span style="color: #909090;">9226 сымб. → </span>12916 сымб.) # [[Марсэль Пруст]] (<span style="color: #909090;">9231 сымб. → </span>12923 сымб.) # [[Волга]] (<span style="color: #909090;">9233 сымб. → </span>12926 сымб.) # [[Рафаэль]] (<span style="color: #909090;">9238 сымб. → </span>12933 сымб.) # [[Джэймз Джойс]] (<span style="color: #909090;">9245 сымб. → </span>12943 сымб.) # [[Сымон Балівар]] (<span style="color: #909090;">9267 сымб. → </span>12974 сымб.) # [[Ганс Крыстыян Андэрсэн]] (<span style="color: #909090;">9288 сымб. → </span>13003 сымб.) # [[Культурная соя]] (<span style="color: #909090;">9288 сымб. → </span>13003 сымб.) # [[Суставаногія]] (<span style="color: #909090;">9338 сымб. → </span>13073 сымб.) # [[Прырода]] (<span style="color: #909090;">9347 сымб. → </span>13086 сымб.) # [[Архітэктура]] (<span style="color: #909090;">9364 сымб. → </span>13110 сымб.) # [[Жан-Поль Сартр]] (<span style="color: #909090;">9375 сымб. → </span>13125 сымб.) # [[Нямецкая мова]] (<span style="color: #909090;">9412 сымб. → </span>13177 сымб.) # [[Малекула]] (<span style="color: #909090;">9427 сымб. → </span>13198 сымб.) # [[Тэлефон]] (<span style="color: #909090;">9454 сымб. → </span>13236 сымб.) # [[Мысьленьне]] (<span style="color: #909090;">9494 сымб. → </span>13292 сымб.) # [[Зыгмунд Фройд]] (<span style="color: #909090;">9511 сымб. → </span>13315 сымб.) # [[Хорхэ Люіс Борхэс]] (<span style="color: #909090;">9540 сымб. → </span>13356 сымб.) # [[Ровар]] (<span style="color: #909090;">9581 сымб. → </span>13413 сымб.) # [[Рымская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">9597 сымб. → </span>13436 сымб.) # [[Крыжовыя паходы]] (<span style="color: #909090;">9601 сымб. → </span>13441 сымб.) # [[Вінцэнт ван Гог]] (<span style="color: #909090;">9657 сымб. → </span>13520 сымб.) # [[Саладын]] (<span style="color: #909090;">9738 сымб. → </span>13633 сымб.) # [[Паўднёвы акіян]] (<span style="color: #909090;">9750 сымб. → </span>13650 сымб.) # [[Бэнгальская мова]] (<span style="color: #909090;">9802 сымб. → </span>13723 сымб.) # [[Джэфры Чосэр]] (<span style="color: #909090;">9808 сымб. → </span>13731 сымб.) # [[Сяргей Эйзэнштэйн]] (<span style="color: #909090;">9864 сымб. → </span>13810 сымб.) # [[Франц Кафка]] (<span style="color: #909090;">9878 сымб. → </span>13829 сымб.) # [[Агрэгатны стан]] (<span style="color: #909090;">9887 сымб. → </span>13842 сымб.) # [[Джаваньні П’ерлюіджы да Палестрына]] (<span style="color: #909090;">9900 сымб. → </span>13860 сымб.) # [[Рыбы]] (<span style="color: #909090;">9925 сымб. → </span>13895 сымб.) # [[Матэматычны доказ]] (<span style="color: #909090;">10026 сымб. → </span>14036 сымб.) # [[Марлен Дытрых]] (<span style="color: #909090;">10030 сымб. → </span>14042 сымб.) # [[Абу Нувас]] (<span style="color: #909090;">10066 сымб. → </span>14092 сымб.) # [[Нобэлеўская прэмія]] (<span style="color: #909090;">10075 сымб. → </span>14105 сымб.) # [[Суэцкі канал]] (<span style="color: #909090;">10076 сымб. → </span>14106 сымб.) # [[Астраномія]] (<span style="color: #909090;">10084 сымб. → </span>14118 сымб.) # [[Ота фон Бісмарк]] (<span style="color: #909090;">10145 сымб. → </span>14203 сымб.) # [[Друк]] (<span style="color: #909090;">10145 сымб. → </span>14203 сымб.) # [[Джэймз Кук]] (<span style="color: #909090;">10147 сымб. → </span>14206 сымб.) # [[Вадарод]] (<span style="color: #909090;">10160 сымб. → </span>14224 сымб.) # [[Кісьля]] (<span style="color: #909090;">10184 сымб. → </span>14258 сымб.) # [[Рэгбі]] (<span style="color: #909090;">10189 сымб. → </span>14265 сымб.) # [[Міжнародны Суд ААН]] (<span style="color: #909090;">10225 сымб. → </span>14315 сымб.) # [[Дыега Вэляскес]] (<span style="color: #909090;">10226 сымб. → </span>14316 сымб.) # [[Магнітнае поле]] (<span style="color: #909090;">10236 сымб. → </span>14330 сымб.) # [[Дзяржава]] (<span style="color: #909090;">10275 сымб. → </span>14385 сымб.) # [[Цукар]] (<span style="color: #909090;">10276 сымб. → </span>14386 сымб.) # [[Кірыліца]] (<span style="color: #909090;">10322 сымб. → </span>14451 сымб.) # [[Год]] (<span style="color: #909090;">10331 сымб. → </span>14463 сымб.) # [[Луіс Армстранг]] (<span style="color: #909090;">10365 сымб. → </span>14511 сымб.) # [[Натуральная воспа]] (<span style="color: #909090;">10367 сымб. → </span>14514 сымб.) # [[Хімія]] (<span style="color: #909090;">10388 сымб. → </span>14543 сымб.) # [[Прыгажосьць]] (<span style="color: #909090;">10392 сымб. → </span>14549 сымб.) # [[Капітал]] (<span style="color: #909090;">10408 сымб. → </span>14571 сымб.) # [[Сакрат]] (<span style="color: #909090;">10419 сымб. → </span>14587 сымб.) # [[Атам]] (<span style="color: #909090;">10461 сымб. → </span>14645 сымб.) # [[Акіра Курасава]] (<span style="color: #909090;">10496 сымб. → </span>14694 сымб.) # [[Анархізм]] (<span style="color: #909090;">10515 сымб. → </span>14721 сымб.) # [[Кацусіка Хакусай]] (<span style="color: #909090;">10558 сымб. → </span>14781 сымб.) # [[Этаноль]] (<span style="color: #909090;">10559 сымб. → </span>14783 сымб.) # [[Карл Маркс]] (<span style="color: #909090;">10598 сымб. → </span>14837 сымб.) # [[Аборт]] (<span style="color: #909090;">10611 сымб. → </span>14855 сымб.) # [[Джордж Вашынгтон]] (<span style="color: #909090;">10612 сымб. → </span>14857 сымб.) # [[Галілео Галілей]] (<span style="color: #909090;">10621 сымб. → </span>14869 сымб.) # [[Плязма]] (<span style="color: #909090;">10644 сымб. → </span>14902 сымб.) # [[Анды]] (<span style="color: #909090;">10647 сымб. → </span>14906 сымб.) # [[Эпілепсія]] (<span style="color: #909090;">10786 сымб. → </span>15100 сымб.) # [[Купал]] (<span style="color: #909090;">10798 сымб. → </span>15117 сымб.) # [[Калідаса]] (<span style="color: #909090;">10825 сымб. → </span>15155 сымб.) # [[Сям’я]] (<span style="color: #909090;">10881 сымб. → </span>15233 сымб.) # [[Майкл Фарадэй]] (<span style="color: #909090;">10887 сымб. → </span>15242 сымб.) # [[Ігар Стравінскі]] (<span style="color: #909090;">10894 сымб. → </span>15252 сымб.) # [[Нігер (рака)]] (<span style="color: #909090;">10900 сымб. → </span>15260 сымб.) # [[Альгарытм]] (<span style="color: #909090;">10965 сымб. → </span>15351 сымб.) # [[Альбрэхт Дурэр]] (<span style="color: #909090;">10974 сымб. → </span>15364 сымб.) # [[Золата]] (<span style="color: #909090;">11021 сымб. → </span>15429 сымб.) # [[Шагнамэ]] (<span style="color: #909090;">11037 сымб. → </span>15452 сымб.) # [[Ніл]] (<span style="color: #909090;">11093 сымб. → </span>15530 сымб.) # [[Галаўны боль]] (<span style="color: #909090;">11142 сымб. → </span>15599 сымб.) # [[Тэлебачаньне]] (<span style="color: #909090;">11150 сымб. → </span>15610 сымб.) # [[Робат]] (<span style="color: #909090;">11199 сымб. → </span>15679 сымб.) # [[Карэйская мова]] (<span style="color: #909090;">11208 сымб. → </span>15691 сымб.) # [[Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў]] (<span style="color: #909090;">11227 сымб. → </span>15718 сымб.) # [[Вока]] (<span style="color: #909090;">11331 сымб. → </span>15863 сымб.) # [[Нэптун]] (<span style="color: #909090;">11374 сымб. → </span>15924 сымб.) # [[Пі]] (<span style="color: #909090;">11387 сымб. → </span>15942 сымб.) # [[Гафіз]] (<span style="color: #909090;">11411 сымб. → </span>15975 сымб.) # [[Навука]] (<span style="color: #909090;">11432 сымб. → </span>16005 сымб.) # [[Габрыель Гарсія Маркес]] (<span style="color: #909090;">11502 сымб. → </span>16103 сымб.) # [[Фашызм]] (<span style="color: #909090;">11544 сымб. → </span>16162 сымб.) # [[Магатма Гандзі]] (<span style="color: #909090;">11560 сымб. → </span>16184 сымб.) # [[Вецер]] (<span style="color: #909090;">11636 сымб. → </span>16290 сымб.) # [[Гарбата]] (<span style="color: #909090;">11651 сымб. → </span>16311 сымб.) # [[Сухоты]] (<span style="color: #909090;">11702 сымб. → </span>16383 сымб.) # [[Гален]] (<span style="color: #909090;">11707 сымб. → </span>16390 сымб.) # [[Курыца]] (<span style="color: #909090;">11730 сымб. → </span>16422 сымб.) # [[Энэргія]] (<span style="color: #909090;">11758 сымб. → </span>16461 сымб.) # [[Давід Гільбэрт]] (<span style="color: #909090;">11769 сымб. → </span>16477 сымб.) # [[Тэрмадынаміка]] (<span style="color: #909090;">11776 сымб. → </span>16486 сымб.) # [[Аль-Газалі]] (<span style="color: #909090;">11823 сымб. → </span>16552 сымб.) # [[Сок]] (<span style="color: #909090;">11844 сымб. → </span>16582 сымб.) # [[Эўклід]] (<span style="color: #909090;">11886 сымб. → </span>16640 сымб.) # [[Пэрсыдзкая мова]] (<span style="color: #909090;">11919 сымб. → </span>16687 сымб.) # [[Рухавік унутранага згараньня]] (<span style="color: #909090;">11996 сымб. → </span>16794 сымб.) # [[Мэрылін Манро]] (<span style="color: #909090;">12114 сымб. → </span>16960 сымб.) # [[Паўднёвая Амэрыка]] (<span style="color: #909090;">12121 сымб. → </span>16969 сымб.) # [[Чарлі Чаплін]] (<span style="color: #909090;">12124 сымб. → </span>16974 сымб.) # [[Нікалё Мак’явэльлі]] (<span style="color: #909090;">12142 сымб. → </span>16999 сымб.) # [[Альгебра]] (<span style="color: #909090;">12219 сымб. → </span>17107 сымб.) # [[Сонца]] (<span style="color: #909090;">12265 сымб. → </span>17171 сымб.) # [[Кароткія нарды]] (<span style="color: #909090;">12291 сымб. → </span>17207 сымб.) # [[Майсей]] (<span style="color: #909090;">12376 сымб. → </span>17326 сымб.) # [[Імпэрыялізм]] (<span style="color: #909090;">12465 сымб. → </span>17451 сымб.) # [[Малако]] (<span style="color: #909090;">12487 сымб. → </span>17482 сымб.) # [[Франсіска Гоя]] (<span style="color: #909090;">12578 сымб. → </span>17609 сымб.) # [[Атэізм]] (<span style="color: #909090;">12579 сымб. → </span>17611 сымб.) # [[Сулейман I]] (<span style="color: #909090;">12584 сымб. → </span>17618 сымб.) # [[Людвіг ван Бэтговэн]] (<span style="color: #909090;">12602 сымб. → </span>17643 сымб.) # [[Джэймз Ўат]] (<span style="color: #909090;">12618 сымб. → </span>17665 сымб.) # [[Геалёгія]] (<span style="color: #909090;">12624 сымб. → </span>17674 сымб.) # [[Эўра]] (<span style="color: #909090;">12800 сымб. → </span>17920 сымб.) # [[Адольф Гітлер]] (<span style="color: #909090;">12845 сымб. → </span>17983 сымб.) # [[Эрнэст Рэзэрфорд]] (<span style="color: #909090;">12937 сымб. → </span>18112 сымб.) # [[Урад]] (<span style="color: #909090;">12983 сымб. → </span>18176 сымб.) # [[Жыцьцё]] (<span style="color: #909090;">13015 сымб. → </span>18221 сымб.) # [[Азартная гульня]] (<span style="color: #909090;">13015 сымб. → </span>18221 сымб.) # [[Суахілі]] (<span style="color: #909090;">13063 сымб. → </span>18288 сымб.) # [[Танец]] (<span style="color: #909090;">13142 сымб. → </span>18399 сымб.) # [[Малійская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">13178 сымб. → </span>18449 сымб.) # [[Зорка]] (<span style="color: #909090;">13336 сымб. → </span>18670 сымб.) # [[Джордж Байран]] (<span style="color: #909090;">13398 сымб. → </span>18757 сымб.) # [[Рэлігія]] (<span style="color: #909090;">13404 сымб. → </span>18766 сымб.) # [[Готфрыд Ляйбніц]] (<span style="color: #909090;">13468 сымб. → </span>18855 сымб.) # [[Чарлз Дыкенз]] (<span style="color: #909090;">13484 сымб. → </span>18878 сымб.) # [[Арктычны акіян]] (<span style="color: #909090;">13705 сымб. → </span>19187 сымб.) # [[Томас Эдысан]] (<span style="color: #909090;">13856 сымб. → </span>19398 сымб.) # [[Мацуо Басё]] (<span style="color: #909090;">13925 сымб. → </span>19495 сымб.) # [[Уладзімер Ленін]] (<span style="color: #909090;">13932 сымб. → </span>19505 сымб.) # [[Колер]] (<span style="color: #909090;">13969 сымб. → </span>19557 сымб.) # [[Рак (захворваньне)]] (<span style="color: #909090;">14078 сымб. → </span>19709 сымб.) # [[Зямля]] (<span style="color: #909090;">14086 сымб. → </span>19720 сымб.) # [[Гамэр]] (<span style="color: #909090;">14188 сымб. → </span>19863 сымб.) # [[Хвароба Альцгаймэра]] (<span style="color: #909090;">14220 сымб. → </span>19908 сымб.) # [[Гіп-гоп]] (<span style="color: #909090;">14420 сымб. → </span>20188 сымб.) # [[Шкло]] (<span style="color: #909090;">14513 сымб. → </span>20318 сымб.) # [[Роза Люксэмбург]] (<span style="color: #909090;">14625 сымб. → </span>20475 сымб.) # [[Дунай]] (<span style="color: #909090;">14708 сымб. → </span>20591 сымб.) # [[Яганэс Брамс]] (<span style="color: #909090;">14858 сымб. → </span>20801 сымб.) # [[Машына]] (<span style="color: #909090;">14871 сымб. → </span>20819 сымб.) # [[Лё Карбюзье]] (<span style="color: #909090;">14959 сымб. → </span>20943 сымб.) # [[Ацтэкі]] (<span style="color: #909090;">15037 сымб. → </span>21052 сымб.) # [[Аўгустын]] (<span style="color: #909090;">15160 сымб. → </span>21224 сымб.) # [[Ібн Хальдун]] (<span style="color: #909090;">15234 сымб. → </span>21328 сымб.) # [[Ібн Батута]] (<span style="color: #909090;">15332 сымб. → </span>21465 сымб.) # [[Лацінскае пісьмо]] (<span style="color: #909090;">15342 сымб. → </span>21479 сымб.) # [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель]] (<span style="color: #909090;">15393 сымб. → </span>21550 сымб.) # [[Біблія]] (<span style="color: #909090;">15408 сымб. → </span>21571 сымб.) # [[Альфрэд Гічкок]] (<span style="color: #909090;">15429 сымб. → </span>21601 сымб.) # [[Тысяча і адна ноч]] (<span style="color: #909090;">15461 сымб. → </span>21645 сымб.) # [[Сыр]] (<span style="color: #909090;">15466 сымб. → </span>21652 сымб.) # [[ГЭС Тры цясьніны]] (<span style="color: #909090;">15488 сымб. → </span>21683 сымб.) # [[Ізраіль]] (<span style="color: #909090;">15645 сымб. → </span>21903 сымб.) # [[Грэцкі альфабэт]] (<span style="color: #909090;">15742 сымб. → </span>22039 сымб.) # [[Ўолт Дыснэй]] (<span style="color: #909090;">16007 сымб. → </span>22410 сымб.) # [[Міжнародны валютны фонд]] (<span style="color: #909090;">16011 сымб. → </span>22415 сымб.) # [[Канал]] (<span style="color: #909090;">16048 сымб. → </span>22467 сымб.) # [[Леанарда да Вінчы]] (<span style="color: #909090;">16107 сымб. → </span>22550 сымб.) # [[Пераклад]] (<span style="color: #909090;">16161 сымб. → </span>22625 сымб.) # [[Фёдар Дастаеўскі]] (<span style="color: #909090;">16314 сымб. → </span>22840 сымб.) # [[Фэдэрыка Фэліні]] (<span style="color: #909090;">16351 сымб. → </span>22891 сымб.) # [[Асманская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">16367 сымб. → </span>22914 сымб.) # [[Карыбскае мора]] (<span style="color: #909090;">16429 сымб. → </span>23001 сымб.) # [[Паўночнае мора]] (<span style="color: #909090;">16492 сымб. → </span>23089 сымб.) # [[Індыйскі акіян]] (<span style="color: #909090;">16554 сымб. → </span>23176 сымб.) # [[Клімат]] (<span style="color: #909090;">16615 сымб. → </span>23261 сымб.) # [[Цытрус]] (<span style="color: #909090;">16682 сымб. → </span>23355 сымб.) # [[Ядзерная зброя]] (<span style="color: #909090;">16838 сымб. → </span>23573 сымб.) # [[Аль-Харэзьмі]] (<span style="color: #909090;">17459 сымб. → </span>24443 сымб.) # [[Жанна д’Арк]] (<span style="color: #909090;">17572 сымб. → </span>24601 сымб.) # [[Шарль дэ Голь]] (<span style="color: #909090;">17630 сымб. → </span>24682 сымб.) # [[Асацыяцыя дзяржаваў Паўднёва-Ўсходняй Азіі]] (<span style="color: #909090;">17788 сымб. → </span>24903 сымб.) # [[Інжынэрная справа]] (<span style="color: #909090;">18071 сымб. → </span>25299 сымб.) # [[Сахара]] (<span style="color: #909090;">18181 сымб. → </span>25453 сымб.) # [[Мартын Гайдэгер]] (<span style="color: #909090;">18263 сымб. → </span>25568 сымб.) # [[Афрыканскі зьвяз]] (<span style="color: #909090;">18283 сымб. → </span>25596 сымб.) # [[Дыскрымінацыя]] (<span style="color: #909090;">18460 сымб. → </span>25844 сымб.) # [[Макс Вэбэр]] (<span style="color: #909090;">18464 сымб. → </span>25850 сымб.) # [[Вугляводы]] (<span style="color: #909090;">18492 сымб. → </span>25889 сымб.) # [[Аўстралія]] (<span style="color: #909090;">18580 сымб. → </span>26012 сымб.) # [[Этыёпія]] (<span style="color: #909090;">18988 сымб. → </span>26583 сымб.) # [[Ежа]] (<span style="color: #909090;">18991 сымб. → </span>26587 сымб.) # [[Базыліка Сьвятога Пятра]] (<span style="color: #909090;">19006 сымб. → </span>26608 сымб.) # [[Здароўе]] (<span style="color: #909090;">19381 сымб. → </span>27133 сымб.) # [[Танзанія]] (<span style="color: #909090;">19438 сымб. → </span>27213 сымб.) # [[Анры Матыс]] (<span style="color: #909090;">19497 сымб. → </span>27296 сымб.) # [[Куба]] (<span style="color: #909090;">19812 сымб. → </span>27737 сымб.) # [[Політэізм]] (<span style="color: #909090;">19829 сымб. → </span>27761 сымб.) # [[Кіліманджара]] (<span style="color: #909090;">19863 сымб. → </span>27808 сымб.) # [[Сусьвет]] (<span style="color: #909090;">19910 сымб. → </span>27874 сымб.) # [[Ум Кульсум]] (<span style="color: #909090;">19912 сымб. → </span>27877 сымб.) # [[Дантэ Аліг’еры]] (<span style="color: #909090;">19924 сымб. → </span>27894 сымб.) # [[Віетнам]] (<span style="color: #909090;">20101 сымб. → </span>28141 сымб.) # [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] (<span style="color: #909090;">20336 сымб. → </span>28470 сымб.) # [[Сунь Ятсэн]] (<span style="color: #909090;">20641 сымб. → </span>28897 сымб.) # [[Касьпійскае мора]] (<span style="color: #909090;">20667 сымб. → </span>28934 сымб.) # [[Тэніс]] (<span style="color: #909090;">20780 сымб. → </span>29092 сымб.) # [[Людовік XIV]] (<span style="color: #909090;">20795 сымб. → </span>29113 сымб.) # [[Банглядэш]] (<span style="color: #909090;">20858 сымб. → </span>29201 сымб.) # [[Ёсіф Сталін]] (<span style="color: #909090;">20951 сымб. → </span>29331 сымб.) # [[Бангкок]] (<span style="color: #909090;">21000 сымб. → </span>29400 сымб.) # [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (<span style="color: #909090;">21115 сымб. → </span>29561 сымб.) # [[Сымона дэ Бавуар]] (<span style="color: #909090;">21533 сымб. → </span>30146 сымб.) # [[Армія]] (<span style="color: #909090;">21550 сымб. → </span>30170 сымб.) # [[Ёган Вольфганг фон Гётэ]] (<span style="color: #909090;">21557 сымб. → </span>30180 сымб.) # [[Стаматалёгія]] (<span style="color: #909090;">21592 сымб. → </span>30229 сымб.) # [[Жак Карт’е]] (<span style="color: #909090;">21603 сымб. → </span>30244 сымб.) # [[Ашока]] (<span style="color: #909090;">21736 сымб. → </span>30430 сымб.) # [[Гаўтама Буда]] (<span style="color: #909090;">21745 сымб. → </span>30443 сымб.) # [[Алан Т’юрынг]] (<span style="color: #909090;">21755 сымб. → </span>30457 сымб.) # [[Апэрацыйная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">21834 сымб. → </span>30568 сымб.) # [[Паблё Пікаса]] (<span style="color: #909090;">21867 сымб. → </span>30614 сымб.) # [[Польшча]] (<span style="color: #909090;">21876 сымб. → </span>30626 сымб.) # [[Міжнародны рух Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца]] (<span style="color: #909090;">21896 сымб. → </span>30654 сымб.) # [[Джакама Пучыні]] (<span style="color: #909090;">21956 сымб. → </span>30738 сымб.) # [[Го]] (<span style="color: #909090;">21968 сымб. → </span>30755 сымб.) # [[Сонечная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">22009 сымб. → </span>30813 сымб.) # [[Малярыя]] (<span style="color: #909090;">22062 сымб. → </span>30887 сымб.) # [[Француская рэвалюцыя]] (<span style="color: #909090;">22064 сымб. → </span>30890 сымб.) # [[Сынгапур]] (<span style="color: #909090;">22088 сымб. → </span>30923 сымб.) # [[Леанард Ойлер]] (<span style="color: #909090;">22121 сымб. → </span>30969 сымб.) # [[Ерусалім]] (<span style="color: #909090;">22149 сымб. → </span>31009 сымб.) # [[Дыназаўр]] (<span style="color: #909090;">22169 сымб. → </span>31037 сымб.) # [[Вэргіліюс]] (<span style="color: #909090;">22172 сымб. → </span>31041 сымб.) # [[Галяктыка]] (<span style="color: #909090;">22175 сымб. → </span>31045 сымб.) # [[Фрыдэрык Шапэн]] (<span style="color: #909090;">22185 сымб. → </span>31059 сымб.) # [[Энцыкляпэдыя]] (<span style="color: #909090;">22190 сымб. → </span>31066 сымб.) # [[Віктор Юго]] (<span style="color: #909090;">22210 сымб. → </span>31094 сымб.) # [[Джон Мэйнард Кейнз]] (<span style="color: #909090;">22221 сымб. → </span>31109 сымб.) # [[Турэцкая мова]] (<span style="color: #909090;">22292 сымб. → </span>31209 сымб.) # [[Лізавета I]] (<span style="color: #909090;">22302 сымб. → </span>31223 сымб.) # [[Сатурн]] (<span style="color: #909090;">22305 сымб. → </span>31227 сымб.) # [[Канстантын I Вялікі]] (<span style="color: #909090;">22327 сымб. → </span>31258 сымб.) # [[Танк]] (<span style="color: #909090;">22331 сымб. → </span>31263 сымб.) # [[Хрысьціянства]] (<span style="color: #909090;">22341 сымб. → </span>31277 сымб.) # [[Авідыюс]] (<span style="color: #909090;">22343 сымб. → </span>31280 сымб.) # [[Піва]] (<span style="color: #909090;">22409 сымб. → </span>31373 сымб.) # [[Дынастыя Тан]] (<span style="color: #909090;">22412 сымб. → </span>31377 сымб.) # [[Сыднэй]] (<span style="color: #909090;">22417 сымб. → </span>31384 сымб.) # [[Уран]] (<span style="color: #909090;">22492 сымб. → </span>31489 сымб.) # [[Мэркурый]] (<span style="color: #909090;">22525 сымб. → </span>31535 сымб.) # [[Транспарт]] (<span style="color: #909090;">22582 сымб. → </span>31615 сымб.) # [[Француская мова]] (<span style="color: #909090;">22619 сымб. → </span>31667 сымб.) # [[Міжнародная сыстэма СІ]] (<span style="color: #909090;">22646 сымб. → </span>31704 сымб.) # [[Багдад]] (<span style="color: #909090;">22656 сымб. → </span>31718 сымб.) # [[Мухамад]] (<span style="color: #909090;">22663 сымб. → </span>31728 сымб.) # [[Сэул]] (<span style="color: #909090;">22722 сымб. → </span>31811 сымб.) # [[Ёган Кеплер]] (<span style="color: #909090;">22737 сымб. → </span>31832 сымб.) # [[Дака]] (<span style="color: #909090;">22750 сымб. → </span>31850 сымб.) # [[Лі Бо]] (<span style="color: #909090;">22869 сымб. → </span>32017 сымб.) # [[Архімэд]] (<span style="color: #909090;">22871 сымб. → </span>32019 сымб.) # [[Юпітэр]] (<span style="color: #909090;">22884 сымб. → </span>32038 сымб.) # [[Карачы]] (<span style="color: #909090;">22885 сымб. → </span>32039 сымб.) # [[Рэнэ Дэкарт]] (<span style="color: #909090;">22940 сымб. → </span>32116 сымб.) # [[Карл Фрыдрых Гаўс]] (<span style="color: #909090;">22961 сымб. → </span>32145 сымб.) # [[Мартын Лютэр Кінг]] (<span style="color: #909090;">23001 сымб. → </span>32201 сымб.) # [[Авіцэна]] (<span style="color: #909090;">23006 сымб. → </span>32208 сымб.) # [[Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі]] (<span style="color: #909090;">23062 сымб. → </span>32287 сымб.) # [[Мікелянджэлё]] (<span style="color: #909090;">23076 сымб. → </span>32306 сымб.) # [[Эканоміка]] (<span style="color: #909090;">23094 сымб. → </span>32332 сымб.) # [[Фільм]] (<span style="color: #909090;">23103 сымб. → </span>32344 сымб.) # [[Мартын Лютэр]] (<span style="color: #909090;">23104 сымб. → </span>32346 сымб.) # [[Ліпіды]] (<span style="color: #909090;">23138 сымб. → </span>32393 сымб.) # [[Антарктыда]] (<span style="color: #909090;">23198 сымб. → </span>32477 сымб.) # [[Сінтаізм]] (<span style="color: #909090;">23205 сымб. → </span>32487 сымб.) # [[Мігель Сэрвантэс]] (<span style="color: #909090;">23240 сымб. → </span>32536 сымб.) # [[Старажытны Эгіпет]] (<span style="color: #909090;">23268 сымб. → </span>32575 сымб.) # [[Токіё]] (<span style="color: #909090;">23284 сымб. → </span>32598 сымб.) # [[Анатомія]] (<span style="color: #909090;">23291 сымб. → </span>32607 сымб.) # [[Эрвін Шрэдынгер]] (<span style="color: #909090;">23320 сымб. → </span>32648 сымб.) # [[Антон Чэхаў]] (<span style="color: #909090;">23323 сымб. → </span>32652 сымб.) # [[Бізантыйская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">23333 сымб. → </span>32666 сымб.) # [[Тайлянд]] (<span style="color: #909090;">23339 сымб. → </span>32675 сымб.) # [[Калката]] (<span style="color: #909090;">23430 сымб. → </span>32802 сымб.) # [[Багата]] (<span style="color: #909090;">23542 сымб. → </span>32959 сымб.) # [[Мумбаі]] (<span style="color: #909090;">23559 сымб. → </span>32983 сымб.) # [[Дынастыя Мін]] (<span style="color: #909090;">23576 сымб. → </span>33006 сымб.) # [[Мальер]] (<span style="color: #909090;">23651 сымб. → </span>33111 сымб.) # [[Расейская мова]] (<span style="color: #909090;">23675 сымб. → </span>33145 сымб.) # [[Мэксыка]] (<span style="color: #909090;">23685 сымб. → </span>33159 сымб.) # [[Аргентына]] (<span style="color: #909090;">23702 сымб. → </span>33183 сымб.) # [[Ісак Ньютан]] (<span style="color: #909090;">23715 сымб. → </span>33201 сымб.) # [[Дамаск]] (<span style="color: #909090;">23736 сымб. → </span>33230 сымб.) # [[Рэінкарнацыя]] (<span style="color: #909090;">23764 сымб. → </span>33270 сымб.) # [[Аўганістан]] (<span style="color: #909090;">23795 сымб. → </span>33313 сымб.) # [[Дэлі]] (<span style="color: #909090;">23819 сымб. → </span>33347 сымб.) # [[Пэкін]] (<span style="color: #909090;">23821 сымб. → </span>33349 сымб.) # [[Саудаўская Арабія]] (<span style="color: #909090;">23841 сымб. → </span>33377 сымб.) # [[Старажытная Грэцыя]] (<span style="color: #909090;">23982 сымб. → </span>33575 сымб.) # [[Найробі]] (<span style="color: #909090;">24026 сымб. → </span>33636 сымб.) # [[Мост]] (<span style="color: #909090;">24055 сымб. → </span>33677 сымб.) # [[Рыю-дэ-Жанэйру]] (<span style="color: #909090;">24100 сымб. → </span>33740 сымб.) # [[Вальтэр]] (<span style="color: #909090;">24115 сымб. → </span>33761 сымб.) # [[Ўільям Шэксьпір]] (<span style="color: #909090;">24191 сымб. → </span>33867 сымб.) # [[Сальвадор Далі]] (<span style="color: #909090;">24211 сымб. → </span>33895 сымб.) # [[Бронзавы век]] (<span style="color: #909090;">24265 сымб. → </span>33971 сымб.) # [[Іран]] (<span style="color: #909090;">24270 сымб. → </span>33978 сымб.) # [[Банан (плод)]] (<span style="color: #909090;">24344 сымб. → </span>34082 сымб.) # [[Турэччына]] (<span style="color: #909090;">24349 сымб. → </span>34089 сымб.) # [[Мэхіка]] (<span style="color: #909090;">24407 сымб. → </span>34170 сымб.) # [[Будызм]] (<span style="color: #909090;">24434 сымб. → </span>34208 сымб.) # [[Электроніка]] (<span style="color: #909090;">24482 сымб. → </span>34275 сымб.) # [[Скалістыя горы]] (<span style="color: #909090;">24495 сымб. → </span>34293 сымб.) # [[Чжэн Хэ]] (<span style="color: #909090;">24644 сымб. → </span>34502 сымб.) # [[Пратэстанцтва]] (<span style="color: #909090;">24675 сымб. → </span>34545 сымб.) # [[Эўропа]] (<span style="color: #909090;">24678 сымб. → </span>34549 сымб.) # [[Тадж Магал]] (<span style="color: #909090;">24684 сымб. → </span>34558 сымб.) # [[Дзьмітры Мендзялееў]] (<span style="color: #909090;">24712 сымб. → </span>34597 сымб.) # [[Дрэва]] (<span style="color: #909090;">24747 сымб. → </span>34646 сымб.) # [[Бялкі]] (<span style="color: #909090;">24801 сымб. → </span>34721 сымб.) # [[Гандаль]] (<span style="color: #909090;">24824 сымб. → </span>34754 сымб.) # [[Арабска-ізраільскі канфлікт]] (<span style="color: #909090;">24850 сымб. → </span>34790 сымб.) # [[Джакарта]] (<span style="color: #909090;">24858 сымб. → </span>34801 сымб.) # [[Індыя]] (<span style="color: #909090;">25070 сымб. → </span>35098 сымб.) # [[Нігерыя]] (<span style="color: #909090;">25083 сымб. → </span>35116 сымб.) # [[Кітай]] (<span style="color: #909090;">25183 сымб. → </span>35256 сымб.) # [[Мэка]] (<span style="color: #909090;">25191 сымб. → </span>35267 сымб.) # [[Біялёгія]] (<span style="color: #909090;">25212 сымб. → </span>35297 сымб.) # [[Ангельская мова]] (<span style="color: #909090;">25312 сымб. → </span>35437 сымб.) # [[Карабель]] (<span style="color: #909090;">25428 сымб. → </span>35599 сымб.) # [[Зараастрызм]] (<span style="color: #909090;">25469 сымб. → </span>35657 сымб.) # [[Тлен]] (<span style="color: #909090;">25559 сымб. → </span>35783 сымб.) # [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] (<span style="color: #909090;">25629 сымб. → </span>35881 сымб.) # [[Марс]] (<span style="color: #909090;">25780 сымб. → </span>36092 сымб.) # [[Ватыкан]] (<span style="color: #909090;">25829 сымб. → </span>36161 сымб.) # [[Першая сусьветная вайна]] (<span style="color: #909090;">26005 сымб. → </span>36407 сымб.) # [[Антоніё Вівальдзі]] (<span style="color: #909090;">26242 сымб. → </span>36739 сымб.) # [[Эгіпет]] (<span style="color: #909090;">26395 сымб. → </span>36953 сымб.) # [[Тэгеран]] (<span style="color: #909090;">26438 сымб. → </span>37013 сымб.) # [[Аўтамабіль]] (<span style="color: #909090;">26514 сымб. → </span>37120 сымб.) # [[Хуткасьць сьвятла]] (<span style="color: #909090;">26663 сымб. → </span>37328 сымб.) # [[Георг Фрыдрых Гэндэль]] (<span style="color: #909090;">26975 сымб. → </span>37765 сымб.) # [[Лагас]] (<span style="color: #909090;">26976 сымб. → </span>37766 сымб.) # [[Судан]] (<span style="color: #909090;">27075 сымб. → </span>37905 сымб.) # [[Вашку да Гама]] (<span style="color: #909090;">27792 сымб. → </span>38909 сымб.) # [[Жан-Жак Русо]] (<span style="color: #909090;">28096 сымб. → </span>39334 сымб.) # [[Мустафа Кемаль Ататурк]] (<span style="color: #909090;">28159 сымб. → </span>39423 сымб.) # [[Японія]] (<span style="color: #909090;">29075 сымб. → </span>40705 сымб.) # [[Нацысцкая Нямеччына]] (<span style="color: #909090;">29151 сымб. → </span>40811 сымб.) # [[Паўночная Амэрыка]] (<span style="color: #909090;">29314 сымб. → </span>41040 сымб.) # [[Тэхналёгія]] (<span style="color: #909090;">29652 сымб. → </span>41513 сымб.) # [[Эўрапейскі Зьвяз]] (<span style="color: #909090;">30051 сымб. → </span>42071 сымб.) # [[Вада]] (<span style="color: #909090;">30372 сымб. → </span>42521 сымб.) # [[Баскетбол]] (<span style="color: #909090;">30657 сымб. → </span>42920 сымб.) # [[Швайцарыя]] (<span style="color: #909090;">30660 сымб. → </span>42924 сымб.) # [[Ірак]] (<span style="color: #909090;">30866 сымб. → </span>43212 сымб.) # [[Сара Бэрнар]] (<span style="color: #909090;">31391 сымб. → </span>43947 сымб.) # [[Энрыка Фэрмі]] (<span style="color: #909090;">31649 сымб. → </span>44309 сымб.) # [[Застуда]] (<span style="color: #909090;">31680 сымб. → </span>44352 сымб.) # [[Атэны]] (<span style="color: #909090;">31871 сымб. → </span>44619 сымб.) # [[The Beatles]] (<span style="color: #909090;">31882 сымб. → </span>44635 сымб.) # [[Мэдыцына]] (<span style="color: #909090;">31921 сымб. → </span>44689 сымб.) # [[Кансэрватызм]] (<span style="color: #909090;">32008 сымб. → </span>44811 сымб.) # [[Пётар Чайкоўскі]] (<span style="color: #909090;">32079 сымб. → </span>44911 сымб.) # [[Гішпанія]] (<span style="color: #909090;">32166 сымб. → </span>45032 сымб.) # [[Цягліцы]] (<span style="color: #909090;">32174 сымб. → </span>45044 сымб.) # [[Санкт-Пецярбург]] (<span style="color: #909090;">32242 сымб. → </span>45139 сымб.) # [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры]] (<span style="color: #909090;">33118 сымб. → </span>46365 сымб.) # [[Чынгісхан]] (<span style="color: #909090;">33122 сымб. → </span>46371 сымб.) # [[Азія]] (<span style="color: #909090;">33252 сымб. → </span>46553 сымб.) # [[Дыялектыка]] (<span style="color: #909090;">33477 сымб. → </span>46868 сымб.) # [[Вольфганг Амадэй Моцарт]] (<span style="color: #909090;">33873 сымб. → </span>47422 сымб.) # [[Эйфэлева вежа]] (<span style="color: #909090;">34681 сымб. → </span>48553 сымб.) # [[Аляксандар Пушкін]] (<span style="color: #909090;">34761 сымб. → </span>48665 сымб.) # [[Афрыка]] (<span style="color: #909090;">35086 сымб. → </span>49120 сымб.) # [[Масква]] (<span style="color: #909090;">35575 сымб. → </span>49805 сымб.) # [[Кір II]] (<span style="color: #909090;">35642 сымб. → </span>49899 сымб.) # [[Бульба]] (<span style="color: #909090;">35647 сымб. → </span>49906 сымб.) # [[Джэйн Остын]] (<span style="color: #909090;">35786 сымб. → </span>50100 сымб.) # [[Сусьветная гандлёвая арганізацыя]] (<span style="color: #909090;">36226 сымб. → </span>50716 сымб.) # [[Ісус Хрыстос]] (<span style="color: #909090;">36531 сымб. → </span>51143 сымб.) # [[Нікола Тэсла]] (<span style="color: #909090;">36540 сымб. → </span>51156 сымб.) # [[Стамбул]] (<span style="color: #909090;">36584 сымб. → </span>51218 сымб.) # [[Ганконг]] (<span style="color: #909090;">37507 сымб. → </span>52510 сымб.) # [[Кіншаса]] (<span style="color: #909090;">37538 сымб. → </span>52553 сымб.) # [[Глябальнае пацяпленьне]] (<span style="color: #909090;">38115 сымб. → </span>53361 сымб.) # [[Ёган Сэбастыян Бах]] (<span style="color: #909090;">38398 сымб. → </span>53757 сымб.) # [[Альбэрт Айнштайн]] (<span style="color: #909090;">38873 сымб. → </span>54422 сымб.) # [[Калізэй]] (<span style="color: #909090;">38896 сымб. → </span>54454 сымб.) # [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (<span style="color: #909090;">39963 сымб. → </span>55948 сымб.) # [[Гісторыя]] (<span style="color: #909090;">41456 сымб. → </span>58038 сымб.) # [[Алімпійскія гульні]] (<span style="color: #909090;">41477 сымб. → </span>58068 сымб.) # [[Сусьветны банк]] (<span style="color: #909090;">41676 сымб. → </span>58346 сымб.) # [[Рабіндранат Тагор]] (<span style="color: #909090;">42836 сымб. → </span>59970 сымб.) # [[Рэмбрант]] (<span style="color: #909090;">44461 сымб. → </span>62245 сымб.) # [[Мао Дзэ-дун]] (<span style="color: #909090;">44938 сымб. → </span>62913 сымб.) # [[Расея]] (<span style="color: #909090;">45417 сымб. → </span>63584 сымб.) # [[Канада]] (<span style="color: #909090;">46191 сымб. → </span>64667 сымб.) # [[Вена]] (<span style="color: #909090;">46921 сымб. → </span>65689 сымб.) # [[Фрэнк Лойд Райт]] (<span style="color: #909090;">48046 сымб. → </span>67264 сымб.) # [[Франклін Дэлана Рузвэлт]] (<span style="color: #909090;">48541 сымб. → </span>67957 сымб.) # [[Шанхай]] (<span style="color: #909090;">48989 сымб. → </span>68585 сымб.) # [[Хрыстафор Калюмб]] (<span style="color: #909090;">51150 сымб. → </span>71610 сымб.) # [[Футбол]] (<span style="color: #909090;">52261 сымб. → </span>73165 сымб.) # [[Шахматы]] (<span style="color: #909090;">53026 сымб. → </span>74236 сымб.) # [[Джузэпэ Вэрдзі]] (<span style="color: #909090;">53080 сымб. → </span>74312 сымб.) # [[Аўстрыя]] (<span style="color: #909090;">53739 сымб. → </span>75235 сымб.) # [[Рэфармацыя]] (<span style="color: #909090;">53786 сымб. → </span>75300 сымб.) # [[Бэрлін]] (<span style="color: #909090;">54057 сымб. → </span>75680 сымб.) # [[Кейптаўн]] (<span style="color: #909090;">55740 сымб. → </span>78036 сымб.) # [[Лос-Анджэлес]] (<span style="color: #909090;">56606 сымб. → </span>79248 сымб.) # [[Дубай]] (<span style="color: #909090;">56646 сымб. → </span>79304 сымб.) # [[Альжыр]] (<span style="color: #909090;">56691 сымб. → </span>79367 сымб.) # [[Парыж]] (<span style="color: #909090;">57056 сымб. → </span>79878 сымб.) # [[Амстэрдам]] (<span style="color: #909090;">57097 сымб. → </span>79936 сымб.) # [[Густаў Малер]] (<span style="color: #909090;">58733 сымб. → </span>82226 сымб.) # [[Сан-Паўлу]] (<span style="color: #909090;">59025 сымб. → </span>82635 сымб.) # [[Нідэрлянды]] (<span style="color: #909090;">60735 сымб. → </span>85029 сымб.) # [[Арганізацыя краін-экспартэраў нафты]] (<span style="color: #909090;">62400 сымб. → </span>87360 сымб.) # [[Аляксандар Македонскі]] (<span style="color: #909090;">63243 сымб. → </span>88540 сымб.) # [[Украіна]] (<span style="color: #909090;">63657 сымб. → </span>89120 сымб.) # [[Мадрыд]] (<span style="color: #909090;">66665 сымб. → </span>93331 сымб.) # [[Каір]] (<span style="color: #909090;">69502 сымб. → </span>97303 сымб.) # [[Лёндан]] (<span style="color: #909090;">70611 сымб. → </span>98855 сымб.) # [[Італія]] (<span style="color: #909090;">71393 сымб. → </span>99950 сымб.) # [[Пётар I]] (<span style="color: #909090;">73782 сымб. → </span>103295 сымб.) # [[Другая сусьветная вайна]] (<span style="color: #909090;">74800 сымб. → </span>104720 сымб.) # [[Рым]] (<span style="color: #909090;">79729 сымб. → </span>111621 сымб.) # [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы]] (<span style="color: #909090;">80951 сымб. → </span>113331 сымб.) # [[Напалеон I Банапарт]] (<span style="color: #909090;">80988 сымб. → </span>113383 сымб.) # [[Актавіян Аўгуст]] (<span style="color: #909090;">83740 сымб. → </span>117236 сымб.) # [[Буэнас-Айрэс]] (<span style="color: #909090;">85028 сымб. → </span>119039 сымб.) # [[Нямеччына]] (<span style="color: #909090;">90307 сымб. → </span>126430 сымб.) # [[Партугалія]] (<span style="color: #909090;">92439 сымб. → </span>129415 сымб.) # [[Калюмбія]] (<span style="color: #909090;">93460 сымб. → </span>130844 сымб.) # [[Інданэзія]] (<span style="color: #909090;">96748 сымб. → </span>135447 сымб.) # [[Пакістан]] (<span style="color: #909090;">96832 сымб. → </span>135565 сымб.) # [[Рэспубліка Карэя]] (<span style="color: #909090;">98121 сымб. → </span>137369 сымб.) # [[Вялікабрытанія]] (<span style="color: #909090;">102067 сымб. → </span>142894 сымб.) # [[Цягнік]] (<span style="color: #909090;">102352 сымб. → </span>143293 сымб.) # [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)]] (<span style="color: #909090;">103706 сымб. → </span>145188 сымб.) # [[Нью-Ёрк]] (<span style="color: #909090;">109938 сымб. → </span>153913 сымб.) # [[Бразылія]] (<span style="color: #909090;">111082 сымб. → </span>155515 сымб.) # [[Злучаныя Штаты Амэрыкі]] (<span style="color: #909090;">116484 сымб. → </span>163078 сымб.) # [[Чорная дзірка]] (<span style="color: #909090;">117112 сымб. → </span>163957 сымб.) # [[Майкл Джэксан]] (<span style="color: #909090;">121809 сымб. → </span>170533 сымб.) # [[Францыя]] (<span style="color: #909090;">125799 сымб. → </span>176119 сымб.) # [[Філіпіны]] (<span style="color: #909090;">128250 сымб. → </span>179550 сымб.) # [[Пітэр Паўль Рубэнс]] (<span style="color: #909090;">154183 сымб. → </span>215856 сымб.) # [[Сьвятая Рымская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">162545 сымб. → </span>227563 сымб.) p0ffuwvnzxy5fanby13c4p30h21xlwu 0 110108 2679323 2679210 2026-07-16T16:28:58Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне 2679323 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Волева |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Волева |Трансьлітараваная назва = Volieva |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Дубровенскі раён|Дубровенскі]] |Сельсавет = [[Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Дабрынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 29 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 211055<ref>[http://zip.belpost.by/raion/Дубровенский Белпошта]</ref> |СААТА = |Выява = 2026.03.15 House from Volieva in State Museum of Belarusian Folk Architecture 02.jpg |Апісаньне выявы = Вяночны двор з Волева. [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту]], [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]], [[Менскі раён]] |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 28 |Шырата сэкундаў = 22 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 49 |Даўгата сэкундаў = 24 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Во́лева'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 263</ref> — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Дабрынскага сельсавету]]. Дубровенка, правы прыток ракі [[Задубровенка|Задубровенкі]], выцякае ў ваколіцах Волева, на паўночны захад ад вёскі. == Гісторыя == == Вялікае Княства Літоўскае == Волева ў складзе [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] вядома з XVIII стагодзьдзя ў валоданьні [[Сапегі|Сапегаў]], маёнтак Дуброўна ў межах [[Дубровенскае графства|Дубровенскага графства]]<ref name="атлас2">{{Літаратура/ВГАБ|2}} С. 94 (А-1), 197</ref>. == Пад уладай Расейскай імпэрыі == У 1910 годзе сяляне валодалі 514 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцінамі]] зямлі й уваходзілі ў [[Пнявічы|Пнявіцкае]] сялянскае таварыства<ref name="Спісок">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Списокъ населенныхъ местъ Могилевской губерніи|арыгінал = |спасылка =http://search.rsl.ru/ru/record/01003773481 |адказны =Под ред. Георгій Павлович Пожарова.|выданьне = |месца =Могилев губ.|выдавецтва =Могилев. губ. стат. ком. |год =1910 |том = |старонкі =62 (№ 12)|старонак =250 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У XVII — XVII стагодзьдзях [[парафія]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ)<ref name="атлас2"/>. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1857 год — 145 чалавек, прыход царквы Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы [[Чырына (Дубровенскі раён)|Чырына]]<ref name="Списки">{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Списки населенных мест Могилевской губ. по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]|арыгінал =РГИА. Ф. 1290. Оп.4. Д. 80 |спасылка = http://www.prlib.ru/Lib/pages/item.aspx?itemid=34660 |адказны = |выданьне = |месца =Ленинград|выдавецтва =Фонд Центрального статистического комитета МВД.|год =1857|том = |старонкі =391 |старонак =613 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>; 1897 год — 39 гаспадарак, 270 чалавек; * XX стагодзьдзе: 1910 год — 47 гаспадарак, 140 мужчын, 144 жанчыны, [[прыход]] [[Сваташыцы|Сваташыцкай]] царквы Ўзьнясеньня Гасподняга<ref name="Спісок"/>; 1995 год — 41 гаспадарка, 62 чалавека; 1999 год — 54 чалавекі; * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 29 чалавек; == Асобы == * [[Васіль Гапееў]] (*21.01.1951, Волева) — беларускі чыгуначны дзеяч, палітык і дыплямат. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Волева. // {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-3}} * Волева. // {{Літаратура/Памяць/Дубровенскі раён|1}} — С. 562. {{Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)}} {{Дубровенскі раён}} [[Катэгорыя:Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну]] ntpb7uxkf4v19zxzcdqigpegij3ordz 0 117000 2679301 2675046 2026-07-16T12:59:54Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679301 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Іртыш |Лягатып = FC Ertis Pavlodar logo.jpg |ПоўнаяНазва = Ертіс Павлодар Футбол Клубы |Заснаваны = 1965 |Горад = [[Паўладар]], [[Казахстан]] |Стадыён = [[Цэнтральны стадыён (Паўладар)|Цэнтральны]] |Умяшчальнасьць = 12 000 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Казахстану|ІртышПаўлаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Казахстану|ІртышПаўлаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Казахстану|ІртышПаўла}} |Сайт = http://www.fcirtysh.kz/ |Прыналежнасьць = Казаскія }} «'''Іртыш'''» ({{мова-kk|Ертіс}}) — казаскі футбольны клюб з гораду [[Паўладар]]у. Заснаваны ў 1965 годзе. Пяціразовы [[Чэмпіянат Казахстану па футболе|чэмпіён Казахстану]], уладальнік [[Кубак Казахстану па футболе|Кубка Казахстану]] (1998). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110722142308/http://www.fcirtysh.kz/ Афіцыйны сайт] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Казахстану па футболе}} [[Катэгорыя:Паўладар]] [[Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1965 годзе]] 33hnekaig7ifotkggphu01i9zl6d0ko 0 131612 2679385 2645454 2026-07-17T10:57:50Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679385 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Атлянтас |Лягатып = FK Atlantas Klaipeda.svg |ПоўнаяНазва = Futbolo klubas Atlantas |Заснаваны = 1962 («Гранітас»)<br />1996 («Атлянтас») |Горад = [[Клайпеда]], [[Летува]] |Стадыён = [[Цэнтральны (стадыён, Клайпеда)|Цэнтральны]] |Умяшчальнасьць = 4000 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = - |Сэзон = [[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе 2019 году|2019]] |Месца = 6 месца, [[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]] |Сайт = http://www.atlantas.lt/ |Прыналежнасьць = Летувіскія |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = _adidas_green |pattern_so1 = _3_stripes_green |leftarm1 = FECD37 |body1 = FECD37 |rightarm1 = FECD37 |shorts1 = 1952CD |socks1 = FECD37 |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_sh2 = _adidas_green |pattern_so2 = _3_stripes_green |leftarm2 = 1952CD |body2 = 1952CD |rightarm2 = 1952CD |shorts2 = FECD37 |socks2 = 1952CD }} «'''Атлянтас'''» ({{мова-lt|Atlantas}}) — летувіскі футбольны клюб з гораду [[Клайпеда|Клайпеды]]. Заснаваны ў 1962 годзе. Шасьціразовы ўладальнік [[Кубак Летувы па футболе|Кубка Летувы]]. == Гісторыя == Заснаваны ў 1962 годзе пад назвай «Гранітас». == Сэзоны (2004—2019) == {|class="wikitable" ! Сэзон ! Узровень ! Ліга ! Месца ! Крыніцы |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2004''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2005''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2006''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2007''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2008''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''2009''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Другая ліга''' ''(захад)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20211123062951/http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Першая ліга''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2011''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''11.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2012''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html</ref> |} == Галоўныя трэнэры == * Віктар Дабрацоў (2019) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20040322191930/http://www.atlantas.lt/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Спорт у Клайпедзе]] saz9ok4msu3gyws6z68mpqme4cqj4dj 0 145162 2679366 2654047 2026-07-17T04:41:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679366 wikitext text/x-wiki {{Палітык |імя = Антонію ды Алівэйра Салазар |выява = Antonio Salazar-1.jpg |памер = |подпіс_пад_выявай = |пасада = 100-ы [[прэм’ер-міністар Партугаліі]] |пачатак_тэрміну = 5 ліпеня 1932 |канец_тэрміну = 25 верасьня 1968 |прэзыдэнт = |папярэднік = [[Дамінгуш Алівэйра]] |наступнік = [[Марсэлю Каэтану]] |пасада2 = Міністар фінансаў Партугаліі |пачатак_тэрміну2 = 28 красавіка 1928 |канец_тэрміну2 = 28 жніўня 1940 |папярэднік2 = [[Жузэ Вісэнтэ дэ Фрэйташ]] |наступнік2 = [[Жуан Пінту да Кошта Лейтэ]] |прэм'ер-міністар2 = |прэзыдэнт2 = |пасада3 = Міністар замежных справаў Партугаліі |пачатак_тэрміну3 = 24 лістапада 1936 |канец_тэрміну3 = 4 лютага 1947 |папярэднік3 = [[Арманду Радрыгеш да Стаў Мантэйру]] |наступнік3 = [[Жазэ Каеру да Мата]] |прэм'ер-міністар3 = |прэзыдэнт3 = |пасада4 = Вайсковы міністар Партугаліі |пачатак_тэрміну4 = 24 лістапада 1936 |канец_тэрміну4 = 6 верасьня 1944 |папярэднік4 = [[Абілью Пасус э Соўса]] |наступнік4 = [[Фэрнанду душ Сантуш Кошта]] |прэм'ер-міністар4 = |прэзыдэнт4 = |пасада5 = Міністар калёніяў Партугаліі |пачатак_тэрміну5 = 21 студзеня 1930 |канец_тэрміну5 = 20 ліпеня 1930 |папярэднік5 = [[Жазэ Басыляр Бэбіяну]] |наступнік5 = [[Эдуарду Агушту Маркеш]] |прэм'ер-міністар5 = |прэзыдэнт5 = |пасада6 = Міністар абароны Партугаліі |пачатак_тэрміну6 = 13 красавіка 1961 |канец_тэрміну6 = 4 сьнежня 1962 |папярэднік6 = [[Жулію Батэлью Моніш]] |наступнік6 = [[Гомэш дэ Араужу]] |прэм'ер-міністар6 = |прэзыдэнт6 = |дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|28|4|1889}} |месца_нараджэньня = [[Віміэйру (Санта-Комба-Дан)|Віміэйру]], [[Санта-Комба-Дан]], [[Каралеўства Партугалія]] |дата_сьмерці = {{Памёр|27|7|1970|гадоў=81}} |месца_сьмерці = [[Лісабон]], [[Партугалія]] |назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб’яднаньне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчаньні — «Партыя» --> |партыя = {{Просты сьпіс| * [[Каталіцкі цэнтар]] * [[Нацыянальны зьвяз (Партугалія)|Нацыянальны зьвяз]] }} |сужэнец = |дзеці = |бацька = Антонію ды Алівэйра |маці = |род = |адукацыя = [[Куімбрскі ўнівэрсытэт]] |подпіс = |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Вялікі крыж ордэна Інфанта дона Энрыке}}|{{Вялікі крыж ордэна Вежы і Меча}}|{{Вялікі крыж ордэна Сант’яга}}|{{Вялікі крыж ордэна За заслугі перад ФРН}}}} }} '''Антонію ды Алівэйра Салазар''' ({{Мова-pt|António de Oliveira Salazar}}, [{{IPA|ɐ̃ˈtɔniu dɨ oliˈvɐjɾɐ sɐlɐˈzaɾ}}]; [[28 красавіка]] [[1889]], [[Віміэйру (Санта-Комба-Дан)|Віміэйру]], [[Санта-Комба-Дан]], [[Бэйра-Альта]], [[Каралеўства Партугалія]] — [[27 ліпеня]] [[1970]], [[Лісабон]], [[Партугалія]]) — партугальскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, прэм’ер-міністар (1932—1968), часовы выканаўца абавязкаў прэзыдэнта (18 красавіка — 9 жніўня 1951), дыктатар Партугаліі. Стваральнік аўтарытарнага правага ўраду, які кіраваў дзяржавай з 1932 да 1974. Прафэсар [[Куімбрскі ўнівэрсытэт|Куімбрскага ўнівэрсытэту]]. == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|14}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20081220132324/http://www.vidaslusofonas.pt/salazar.htm Біяграфія Салазара]{{Ref-pt}} * [https://web.archive.org/web/20090712150619/http://www.cripo.com.ua/?sect_id=9&aid=23643 Дыктатура прафэсуры]{{Ref-ru}} {{Прэзыдэнты Партугаліі}} {{Прэм’ер-міністры Партугаліі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Салазар, Антонію ды Алівэйра}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Партугаліі]] [[Катэгорыя:Прэзыдэнты Партугаліі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі]] [[Катэгорыя:Міністры фінансаў Партугаліі]] [[Катэгорыя:Міністры замежных справаў Партугаліі]] [[Катэгорыя:Партугальскія фашысты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Куімбрскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лісабоне]] [[Катэгорыя:Памерлі ад інсульту]] cjrt0bxmaodlpwctc222s0c1m70ldh5 0 148393 2679360 2586022 2026-07-16T21:58:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679360 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Аляксандар Чарвякоў (неадназначнасьць)}} {{Палітык |імя = Аляксандар Чарвякоў |арыгінал імя = Алесь Чарвяк |выява = Aliaksandr Čarviakoŭ, partret. Аляксандр Чарвякоў, партрэт.jpg |памер = |подпіс_пад_выявай = Аляксандар Чарвякоў |пасада = 1-ы старшыня [[Савет народных камісараў БССР|Савету народных камісараў БССР]] |пачатак_тэрміну = 18 сьнежня 1920 |канец_тэрміну = 17 сакавіка 1924 |прэзыдэнт = |прэм’ер-міністар = |папярэднік = пасада заснаваная |наступнік = [[Язэп Адамовіч]] |пасада2 = 1-ы старшыня [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Цэнтральнага ваканаўчага камітэту БССР]] |пачатак_тэрміну2 = 18 сьнежня 1920 |канец_тэрміну2 = 16 чэрвеня 1937 |папярэднік2 = |наступнік2 = [[Міхаіл Стакун]] |прэм’ер-міністар2 = |прэзыдэнт2 = |пасада3 = Народны камісар па замежных справах БССР |пачатак_тэрміну3 = 1921 |канец_тэрміну3 = ліпень 1923 |папярэднік3 = |наступнік3 = |прэм’ер-міністар3 = |прэзыдэнт3 = |пасада4 = Старшыня Прэзідыюму [[ЦВК СССР]] ад [[БССР]] |пачатак_тэрміну4 = 30 сьнежня 1922 |канец_тэрміну4 = 16 ліпеня 1937 |папярэднік4 = пасада заснаваная |наступнік4 = [[Міхаіл Стакун]] |месца_нараджэньня = в. [[Дукора|Дукорка]], [[Ігуменскі павет]], [[Менская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца_сьмерці = [[Менск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |партыя = [[КПСС|Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)]] (з 1917 г.) |сужэнец = |дзеці = [[Дачка]] Соф'я |бацька = |маці = |род = |адукацыя = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віленскі настаўніцкі інстытут||ru|Учительский институт в Вильне (христианский)}} (1915) |рэлігія = |подпіс = |узнагароды = |Commons = }} '''Алякса́ндар Рыго́равіч Чарвяко́ў''' ({{Дата ў старым стылі|8 сакавіка|1892|25 лютага}}; цяпер в. [[Дукора]], [[Пухавіцкі раён]], [[Менская вобласьць]], [[Беларусь]] — 16 чэрвеня 1937, [[Менск]], цяпер Беларусь) — дзяржаўны дзяяч [[БССР]], публіцыст. == Біяграфія == У дзяцінстве пераехаў з бацькамі ў [[Віленская губэрня|Віленскую губэрню]] (Паўночна-Заходні край), дзе скончыў гарадзкую вучэльню. Аляксандар Чарвяк падпісваўся, як Алесь Чарвяк. У 1912 годзе настаўнічаў у сельскай школе ў [[Троцкі павет (Віленская губэрня)|Троцкім павеце]]. У той вёсцы пераважалі [[летувісы]], а палякі складалі 30% насельніцтва, таму вывучыў [[Летувіская мова|летувіскую]] і польскую мовы. Дапамагаў [[Сялянства|сялянам]] складаць скаргі, каб адстойваць правы, за што патрапіў пад назіраньне паліцыі. У сакавіку 1912 году школу наведаў [[прыстаў]], які зазначыў сваю заяву ў справаздачы: «Раю вам, спадар Чарвяк, кінуць панібрацтва зь мясцовым насельніцтвам»<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Натальля Голубева.|загаловак=Час памятаць. Аляксандар Чарвякоў. Вытокі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20201016/1602868291-chas-pamyatac-zhyccyovy-shlyah-alyaksandra-charvyakova-pershaga-kiraunika|выданьне=Зьвязда|тып=|год=17 кастрычніка 2020|нумар=[https://zviazda.by/be/number/203-29317 203 (29317)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/17kas-10_optim_2.pdf 10]-[https://zviazda.by/sites/default/files/17kas-11_optim_2.pdf 11]|issn=}}</ref>. У 1915 годзе скончыў [[Віленскі настаўніцкі інстытут]], які з пачаткам Першай сусьветнай вайны ў 1914 г. перавялі ў [[Самара|Самару]] (цяпер Расея). У 1916 годзе сканчвае {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандраўская вайсковая вучэльня|Аляксандраўскую вайсковую вучэльню|ru|Александровское военное училище}} (Масква). Служыў у войску (1915—1917). У лютым 1917 году яго накіравалі ў [[Петраград]] для службы ў [[кулямёт]]най [[Рота|роце]]<ref name="а"/>. === Палітычная дзейнасьць === Уступіў у [[РКП(б)]] у траўні 1917 году. Прымаў актыўны ўдзел у [[Кастрычніцкі пераварот|бальшавіцкім перавароце]] ў [[Петраград]]зе {{Дата ў старым стылі|7 лістапада|1917|25 кастрычніка}} году. У 1917 адзін з арганізатараў і кіраўнікоў [[Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі]]. Удзельнік [[Першы Ўсебеларускі зьезд|1-га Усебеларускага зьезду]]. 13 лютага 1918 году быў прызначаны камісарам па беларускіх справах ([[Белнацкам]]) пры Народным камісарыяце па справах нацыянальнасьцяў РСФСР. Тады ж наркам па справах нацыянальнасьцяў [[Ёсіф Сталін]] параіў Алесю Чарвяку зьмяніць [[прозьвішча]] на Чарвякоў<ref name="а"/>. 1 студзеня 1919 году Чарвякоў разам зь іншымі чальцамі Часовага рэвалюцыйнага рабоча-сялянскага ўраду Беларусі падпісаў Маніфэст аб абвяшчэньні Беларускай ССР. Падчас нядоўгага існаваньня Савецкай улады ў Беларусі ў 1919 году займаў пасаду наркаму асьветы [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Літвы і Беларусі|ССР Літвы й Беларусі]] (студзень 1919 — 31 ліпеня 1920). З аднаўленьнем Савецкай улады ў Беларусі ў 1920 годзе Чарвякоў быў прызначаны старшынём Менскага губрэвкаму, а затым Усебеларускага рэвкаму. Выканаўца абавязкаў старшыні [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Цэнтральнага выканаўчага камітэту (ЦВК) Беларускай ССР]] (1 жніўня — 18 сьнежня 1920). 18 верасьня 1920 году прыбыў разам з сакратаром Вайскова-рэвалюцыйнага камітэту [[Іван Клімашэўскі|Іванам Клімашэўскім]] у [[Рыга|Рыгу]] на мірныя перамовы. 20 верасьня адправіў у Менск ліст, у якім занатаваў: «Мы акружаныя [[Шпіянаж|шпіёнамі]] з усіх бакоў. На кожнага з нас прыпадае 2 паненкі і 1 мужчына з [[Летувіская Тарыба|летувіскай]] контарвыведкі». Стаў экспэртам пры расейскай дэлегацыі на перамовах у выніку абароны сябрам дэлегацыі [[РСФСР]] [[Сяргей Кіраў|Сяргеем Кіравым]]. Быў 1-м старшынёй Цэнтральнага выканаўчага камітэту Беларускай ССР (18 сьнежня 1920 — 16 чэрвеня 1937). У лютым 1921 году ЦВК Беларускай ССР на чале з Чарвяковым ухваліў зварот з прапановай вярнуцца на Радзіму беларусам, якія перасяліліся за мяжу перад [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайной]] і падчас яе. У сьнежні 1921 году звыш 300 беларускіх дзеячоў культуры вярнуліся ў Беларусь для выкладаньня ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце]] і правядзеньня іншай культурніцкай працы дзеля [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]]. Пры гэтым ачолены ім [[Савет народных камісараў Беларускай ССР]] ухваліў рашэньне аб выдаткоўваньні на [[Беларусізацыя|беларусізацыю]] 5 млн [[Рубель|рублёў]]. Яшчэ 2 млн рублёў ад ураду атрымаў [[Народны камісарыят асьветы Беларускай ССР]] на выданьне твораў навукоўцаў і пісьменьнікаў на беларускай мове<ref>{{Артыкул|аўтар=Ніна Шчарбачэвіч.|загаловак=Жыцьцё, вартае кіно|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140606/1402082398-zhyccyo-vartae-kino|выданьне=Жырандоля|тып=|год=7 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/7cher-4.indd_.pdf 15 (232)]|старонкі=|issn=}}</ref>. У красавіку 1922 году [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР]] прыняў Пастанову «Аб вольным выбары формаў землекарыстаньня». Сялянам дазволілі ствараць грамадзкія, мяшаныя і [[хутар]]скія гаспадаркі, а таксама арандаваць зямлю і [[найм]]аць працаўнікоў. У выніку да 1925 году ў Беларускай ССР зьявілася некалькі тысячаў хутароў<ref name="а"/>. Старшыня Савету народных камісараў (СНК) Беларускай ССР (18 сьнежня 1920 — 17 сакавіка 1924), народны камісар па замежных справах Беларускай ССР (1921 — ліпень 1923). 30 сьнежня 1922 году ўзначаліў дэлегацыю [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] на І Усесаюзным зьезьдзе Саветаў. На зьезьдзе выказаўся ў падтрымку прапановы [[Уладзімер Ленін|Ўладзімера Леніна]] аб уваходзе 4-х рэспублік у склад саюзу ў якасьці [[Сувэрэнітэт|сувэрэнных]]. Дэлегаты прагаласавалі за гэтую прапанову, паводле якой і падпісалі Дамову аб ўтварэньні [[СССР]]<ref name="а"/>. 30 сьнежня 1922 году I сэсія ЦВК СССР абрала Чарвякова, а таксама [[М. І. Калінін]]а, [[Рыгор Пятроўскі|Рыгора Пятроўскага]] й [[Нарыман Нарыманаў|Нарымана Нарыманава]] сустаршынямі ЦВК СССР. Чалец Цэнтральнага бюро ЦК КП(б) Беларусі (25 лістапада 1920 — 10 лютага 1924), Часавага Беларускага бюро ЦК РКП(б) (4 лютага — 14 траўня 1924), ЦК КП(б) Беларусі (14 траўня 1924 — 16 чэрвеня 1937), Бюро ЦК КП(б) Беларусі (29 лістапада 1927 — 16 чэрвеня 1937). Адначасна ў 1923—1925 гг. узначальваў Камісію ЦВК СССР па ўрэгуляваньні межаў між [[Расейская СФСР|Расейскай СФСР]] і [[Украінская ССР|Ўкраінскай ССР]]. За 1924—1930 гг. вылучыў на дзяржаўныя пасады Беларускай ССР звыш 5000 чалавек<ref>{{Артыкул|аўтар=Яўген Бараноўскі.|загаловак=Драматычны лёс Аляксандра Чарвякова|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=94313|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=7 сакавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-03-07 45 (27160)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/94328/zv_20120307_5.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. У 1924 годзе накіраваў ліст у Цэнтральны камітэт Расейскай камуністычнай партыі аб неабходнасьці [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]]. 3 сакавіка 1924 году [[Усесаюзны цэнтральны выканаўчы камітэт|Ўсесаюзны цэнтральны выканаўчы камітэт]] зацьвердзіў Пастанову «Аб узбуйненьні БССР». У выніку далучэньня земляў Віцебскай, Гомельскай і Смаленскай вобласьцяў насельніцтва БССР вырасла з 1,6 млн да 5 млн чалавек. На XІІ канфэрэнцыі Камуністычнай партыі Беларусі падтрымаў [[Беларусізацыя|беларусізацыю]]. У 1926 годзе зьняўся ў 1-м беларускім фільме «[[Лясная быль (фільм)|Лясная быль]]». У сьнежні 1927 году высунуў лёзунг «Багацей, селянін», бо Беларуская ССР выканала плян па нарыхтоўках, у той час як у іншых рэспубліках хлебанарыхтоўка ўпала. У 1929 годзе камісія на чале зь сябрам Прэзыдыюму ЦВК СССР [[Уладзімер Затонскі|Уладзімерам Затонскім]] склала Сталіну даклад супраць Чарвякова за роўныя правы 4-м нацыянальным мовам у БССР — беларускай, жыдоўскай, польскай і расейскай. У дакладзе цьвердзілася, што [[беларусы]] больш за ўсіх былі ўшчэмленыя ў сваіх правах у параўнаньні з тымі ж [[Палякі|палякамі]], бо складалі найбольш шматлікую групу. Неўзабаве [[Ідыш|жыдоўская]] і польская мовы перасталі быць дзяржаўнымі<ref name="а"/>. У чэрвені 1937 году на XVI зьезьдзе КП(б) Беларусі быў падвергнуты рэзкай крытыцы за недастатковую працу па зьнішчэньні «ворагаў народу». Пратакол зьезду засьведчыў, што ягоны выступ перарывалі абразамі і пагрозамі звыш 100 разоў. У прамове выступіў у абарону асуджаных старшыні [[Савет народных камісараў БССР|Савету народных камісараў БССР]] [[Мікалай Галадзед|Мікалая Галадзеда]] і народнага камісара земляробства [[Зьміцер Прышчэпаў|Зьмітра Прышчэпава]]. Падчас перапынку ў зьезьдзе застрэліўся ў сваім кабінэце, пакінуўшы перасьмяротную запіску супярэчліва-адваротнага зьместу: «Я сыходжу з жыцьця, праклінаючы ўсіх ворагаў народа, я праклінаю беларускіх [[фашыст]]аў, агентаў польскага [[імпэрыялізм]]у». На вечаровым паседжаньні зьезду першы сакратар ЦК КП(б)Б [[Васіль Фаміч Шаранговіч]] заявіў цалкам пра іншае: «Чарвякоў, як нам цяпер вядома, скончыў самагубствам на асабістай глебе»<ref name="а"/>. Рэабілітаваны ў 1957 годзе. == Творы == * За Савецкую Беларусь. Мн., 1927; * …Я ніколі не быў ворагам: Выбраныя артыкулы і прамовы; Успаміны сучаснікаў. Мн., 1992. == Памяць == У 1967<ref>[https://web.archive.org/web/20131224231259/http://minsk-old-new.com/minsk-2912-ru.htm 1960-е и дальше] // Вячеслав Бондаренко. Названия минских улиц за последнее столетие: тенденции, загадки, парадоксы // «Минск старый и новый»{{ref-ru}}</ref> годзе ў гонар Аляксандра Чарвякова названая [[Вуліца Аляксандра Чарвякова (Менск)|вуліца]] ў [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральным раён]]е гораду [[Менск]]у. == Літаратура == * [[Мікалай Камінскі|М. І. Камінскі]]. Чарвякоў Аляксандар Рыгоравіч. // {{Літаратура/БелСЭ|11}} — С. 186, 187. * [[Леанід Маракоў|Маракоў Л.У.]] Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9. * Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг. Историко-биографический справочник / Сост. В. И. Ивкин. М.: РОССПЭН, 1999. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/charvyakou.html Чарвякоў Аляксандар Рыгоравіч. Адраджэнцы Беларусі] * [https://web.archive.org/web/20120320190928/http://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/61082 Шыфратэлеграма В.Ф. Шаранговіча І.В. Сталіну пра М.М. Галадзеда і А.Р. Чарвякова]{{ref-ru}} {{Прэм’ер-міністры Беларусі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Чарвякоў, Аляксандар Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры]] [[Катэгорыя:Палітыкі-самагубцы]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] [[Катэгорыя:Палітыкі БССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ігуменскім павеце]] 2b3mpblzelu1yxatny2x27wrakobuf2 0 156088 2679373 2615708 2026-07-17T06:52:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679373 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Ардс |Лягатып = |ПоўнаяНазва = Ards Football Club |Заснаваны = 1900 |Горад = [[Ньютаўнардс]], [[Паўночная Ірляндыя]] |Стадыён = [[Кландэбой Парк]], [[Бангар]] |Умяшчальнасьць = 500 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Паўночнай Ірляндыі|АрдсНьютаўЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Паўночнай Ірляндыі|АрдсНьютаўСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Паўночнай Ірляндыі|АрдсНьютаў}} |Сайт = http://www.ardsfc.co.uk/ |Прыналежнасьць = Паўночнаірляндзкія }} «'''Ардс'''» ({{мова-en|Ards}}) — паўночнаірляндзкі футбольны клюб з гораду [[Ньютаўнардс]]у. Заснаваны ў 1900 годзе. [[Чэмпіянат Паўночнай Ірляндыі па футболе|Чэмпіён Паўночнай Ірляндыі]] (1958), чатырохразовы ўладальнік [[Кубак Паўночнай Ірляндыі па футболе|Кубка Паўночнай Ірляндыі]] (1927, 1952, 1969, 1974). == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20221216132428/http://www.ardsfc.co.uk/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Ньютаўнардс]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1900 годзе]] ml4newwh1of2t05sgvv0tplr5fcwkmv 0 188197 2679372 1946704 2026-07-17T06:47:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679372 wikitext text/x-wiki [[Файл:Argula von Grumbach.jpg|значак|Argula von Grumbach.]] '''Аргуля фон Грумбах''' ({{Мова-de|Argula von Grumbach}}), у дзявоцтве '''фон Штаўф''' ({{Мова-de|von Stauff|скарочана}}; 1492 — {{Каля}} 1554) — [[Баварыя|баварская]] шляхцянка, дзяячка [[Пратэстанцкая Рэфармацыя|Пратэстанцкай Рэфармацыі]] ў [[Нямеччына|Нямеччыне]]. Першая пратэстанцкая жанчына-пісьменьніца. Вядомая ў першую чаргу за выклік на дэбаты кіраўніцтва [[Інгальштацкі ўнівэрсытэт|Інгальштацкага ўнівэрсытэту]], якое забараняла распаўсюд рэфармацыйных ідэяў сярод студэнтаў. == Жыцьцяпіс == Аргуля фон Штаўф нарадзілася пад [[Рэгенсбург]]ам ([[Баварыя]]). Сям’я жыла ў Эрэнфэльскім замку, дзе знаходзілася іхняя [[барон]]ская сядзіба. Фон Штаўфы былі [[фрайгэр]]амі, падсправаздачнымі толькі [[Імпэратары Сьвятой Рымскай імпэрыі|імпэратару]]. Аргуля гадавалася ў глыбока рэлігійным і палітычным атачэньні. У 10-гадовым узросьце бацька падараваў ёй нямецкамоўную Біблію [[Антон Кобэргер|Кобэргера]], і яна вывучыла яе ці не на памяць. У 16-гадовым узросьце Аргуля трапіла на Мюнхэнскі двор, дзе служыла [[фрэйліна]]й каралевы [[Кунігунда Аўстрыйская|Кунігунды]], дачкі імпэратара [[Фрыдрых III (імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі)|Фрыдрыха III]]. У 1509 року абодва ейныя бацькі загінулі ад эпідэміі [[Чума|чумы]], і апекавацца ёй узяўся [[стрый]] Геранімус, значная фігура пры каралеўскім двары. Аднак ён апынуўся замяшаным у палітычным скандале і ў 1516 року быў пакараны сьмерцю. У гэтым жа годзе Аргуля выйшла за Фрыдрыха фон Грумбаха, які займаў чынавенскую пасаду ў [[Дытфурт|Дытфурце]] і валодаў землямі ў Баварыі. Зь ім мелі чатырох дзяцей, а ў 1530 року ён сканаў меркавана ад слабога здароўя. У 1533 Аргуля зноў выйшла замуж за графа фон Шліка, аднак і ён сканаў праз два гады. == Дзейнасьць == Пасьля выхаду першых твораў [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] і [[Філіп Мэлянхтон|Філіпа Мэлянхтона]] Аргуля фон Грумбах стала іхняй пасьлядоўніцай ды пачала ліставаньнем зь Лютэрам і ягонымі аднадумцамі. У 1523 року колішні студэнт [[Інгальштацкі ўнівэрсытэт|Інгальштацкага ўнівэрсытэту]], а цяпер настаўнік Арзацыюс Зэегофэр быў арыштаваны за пратэстанцкія погляды, паколькі ў Баварыі была ўведзеная забарона на прыняцьце лютэравых ідэяў. У адказ на гэта Аргуля фон Грумбах склала сваё найбольш вядомае пасланьне — ліст выкладчыкам унівэрсытэту супраць арышту і высылкі Зэегофэра. У ім яна заклікала ўнівэрсытэт трымацца [[Сьвятое Пісаньне|Пісаньня]], а ня [[Рыма-каталіцтва|рыма-каталіцкіх]] традыцыяў. Ейны ліст быў распаўсюджаны ўлёткамі і выклікаў вялізны рэзананс. За два месяцы ліст перавыдаваўся 14 разоў і стаў бэстсэлерам. Копіі гэтага ліста, а таксама іншыя пасланьні Аргуля адаслала й іншым значным фігурам, у тым ліку герцагу Вільгельму. Аднак ейныя выклікі да ўнівэрсытэту былі збольшага праігнараваныя. Аргуля працягнула складаць памфлеты, а таксама выправілася ў самастойнае падарожжа ў [[Нюрнбэрг]] — нечуванае для жанчыны ў той час — каб заахвоціць нямецкіх князёў прымаць прынцыпы [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://stoned-campbelldisciple.blogspot.com/2007/09/argula-von-grumbach-courageous-debater.html "Argula von Grumbach: Courageous Debater, Theologian, Female Voice in the Reformation ... A Woman on the Family Tree"] * [https://web.archive.org/web/20080307172402/http://chi.gospelcom.net/GLIMPSEF/Glimpses/glmps126.shtml "You Wouldn't Want to Argue with Argula"] article at Glimpses of Christian History * [https://web.archive.org/web/20080509131156/http://home.infionline.net/~ddisse/grumbach.html "A Hundred Women Would Emerge To Write"] * [https://books.google.com/books?id=RX28i2HyPrYC Argula Von Grumbach: A Woman's Voice in the Reformation] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Грумбах, Аргуля}} [[Category:Нарадзіліся ў 1492 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1550-я гады]] [[Category:Нарадзіліся ў раёне Рэгенсбургу]] [[Category:Нямецкія лютэране]] [[Category:Нямецкія паэткі]] [[Category:Нямецкія фрэйліны]] 2uik3awpwvn02atsui7sbg76a5suojb 0 246808 2679334 2549212 2026-07-16T18:12:00Z XHCKidx 11053 2679334 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Вялікая сынагога |Арыгінальная назва = |Выява = Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1901-39) (2).jpg |Подпіс выявы = Вялікая сынагога |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Клецак]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 03 |Шырата сэкундаў = 56.20 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 37 |Даўгата сэкундаў = 49.80 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Клецкая вялікая сынагога''' — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў [[Клецак|Клецку]]. Знаходзілася ў цэнтры [[места]], на Віленскай вуліцы. Твор архітэктуры [[барока]]. == Гісторыя == Мураваную Вялікую сыногогу ў Клецку збудавалі ў XVIII ст. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] [[нацысты]] зьнішчылі [[Жыды ў Беларусі|жыдоўскую]] грамаду места. == Архітэктура == Помнік архітэктуры [[барока]]. Гэта быў 1-павярховы прастакутны ў пляне будынак пад 2-схільным дахам. Галоўны ўваход вылучаўся 2-павярховым [[рызаліт]]ам, які завяршаўся шчытом зь [[Люнэт|люнэтам]] у цэнтральнай частцы. Перакрыцьцё рабілася па мэталічных бэльках, фасады дэкараваліся на вуглах [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]] і карнізамі простага профілю. Аконныя праёмы мелі лучковую форму. Да галоўнай залі бажніцы з двух бакоў далучаліся 2-ярусныя галерэі<ref>[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/22/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D1%96.html Беларускія сінагогі] // Беларуская мінуўшчына. № 3, 1996.</ref>. == Галерэя == <gallery caption="Гістарычныя здымкі і графіка" widths=150 heights=150 class="center"> Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (3.07.1917).jpg|3 ліпеня 1917 г. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (A. Visłocki, 1923).jpg|А. Віслоцкі, 1923 г. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1930).jpg|1930 г. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1901-39).jpg|да 1939 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Klecak, Vilenskaja. Клецак, Віленская (1901-39).jpg|да 1939 г. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1919-39).jpg|да 1939 г. Kleckaja synagoga. Клецкая сынагога (1938).jpg|1938 г. Klecak, Vilenskaja. Клецак, Віленская (1941-44).jpg|1941—1944 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/22/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D1%96.html Беларускія сінагогі] // Беларуская мінуўшчына. № 3, 1996. == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|vyalikaya-synagoga-7274|аб’ект|Вялікая сынагога ў Клецку}} [[Катэгорыя:Зьнішчаныя сынагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Клецак]] 5hdtrfx86njge48gv1bgz54wlb75uff 0 264509 2679361 2613126 2026-07-16T22:20:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679361 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Багданаў}} {{Дзяржаўны дзяяч |пасада = [[Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь|Міністар гандлю Рэспублікі Беларусь]] |пачатак_тэрміну = {{Дата пачатку|21|12|2021}} |канец_тэрміну = {{Дата сканчэньня|14|1|2025}} |прэзыдэнт = [[Аляксандар Лукашэнка]] |прэм’ер-міністар = [[Раман Галоўчанка]] |папярэднік = [[Уладзімер Калтовіч]] |наступнік = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Артур Карповіч||be|Артур Барысавіч Карповіч}} |лацінка=Alaksiej Bahdanaŭ}} '''Аляксей Ігаравіч Багданаў''' (нар. {{ДН|27|6|1973}}, [[Менск]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь|міністар гандлю Беларусі]] (з 2021). == Жыцьцяпіс == У 1995 годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт фізычнай культуры|Акадэмію фізычнага выхаваньня і спорту Рэспублікі Беларусь]]. У 2008 годзе скончыў [[Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут]]. У 2018 і 2019 годзе атрымаў дыплём [[Акадэмія кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь]]. З 1995 па 2000 год працаваў трэнерам-выкладчыкам Беларускай фэдэрацыі традыцыйнага [[каратэ]]. На працягу 1996 году служыў ва [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь]]. З 2000 па 2003 год — выкладчык катэдры фізвыхаваньня і спорту [[Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут|Гуманітарна-эканамічнага недзяржаўнага інстытуту]]. У 2003—2008 гадах — выкладчык катэдры спартова-баявых мастацтваў і спецрыхтоўкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэта фізычнай культуры. У 2008—2011 гадах — начальнік аддзелу зьнешнеэканамічнай дзейнасьці ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“» Дзяржынскага раёну Менскай вобласьці. З 2011 па 2013 год — намесьнік генэральнага дырэктара па перапрацоўцы і гандлю ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“». У 2013—2014 гадах — намесьнік генэральнага дырэктара ЗАТ «Мяса-малочная кампанія». У 2014—2021 гадах — начальнік галоўнага ўпраўленьня зьнешнеэканамічнай дзейнасьці [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь]]. З 5 красавіка 2021 па 21 сьнежня 2021 году займаў пасаду намесьніка міністра сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь. 21 сьнежня 2021 году прызначаны міністрам антыманапольнага рэгуляваньня і гандлю<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/lukashenka-pryznachyu-novaga-kiraunika-gomelskay-voblasci|title=Лукашэнка прызначыў новага кіраўніка Гомельскай вобласці|work=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. Займаў гэтую пасаду да 14 студзеня 2025 году, калі быў прызначаны амбасадарам Беларусі ў Казахстане<ref>{{cite web|url=|url=https://reform.news/lukashenko-soglasoval-naznachenija-v-mid-i-gosstandarte|title=Лукашенко согласовал назначения в МИД и Госстандарте|work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}}|date=2025-01-14|language=ru}}</ref>. == Узнагароды == * 2016 — [[Ганаровая грамата Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref>https://web.archive.org/web/20211221131348/https://nagrady.by/persona/20506/</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20211221123734/https://mshp.gov.by/about/ruk/2zam/d24a62f8a21e7d45.html Аляксей Ігаравіч Багданаў. Інфармацыя на сайце Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211221123734/https://mshp.gov.by/about/ruk/2zam/d24a62f8a21e7d45.html |date=21 снежня 2021 }} {{Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь}} {{Амбасадары Беларусі ў Казахстане}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Багданаў, Аляксей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Сябры Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Казахстане]] 7x4juzti8bzjitwc4zxum46xxe3dp2u 0 266498 2679318 2385475 2026-07-16T14:41:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679318 wikitext text/x-wiki {{Палітычная партыя}} '''Аб’яднаны сьпіс''' ({{мова-lv|Apvienotais saraksts}}) — цэнтралісцкі<ref>[https://www.euronews.com/2022/10/02/latvia-prime-ministers-new-unity-party-wins-general-election-early-results «Latvia’s election confirms decisive win for pro-Western over pro-Moscow parties»]. Euronews.</ref> і [[рэгіяналізм|рэгіяналісцкі]]<ref>[https://zinas.tv3.lv/latvija/politika/velesanas-2022-kadus-merkus-izvirzijusi-apvienotais-saraksts-un-progresivie/ «Vēlēšanas 2022: kādus mērķus izvirzījuši “Apvienotais saraksts” un “Progresīvie”»]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. TV3.</ref> палітычны альянс у Латвіі, створаны дзеля ўдзелу ў [[Парлямэнцкія выбары ў Латвіі 2022 году|парлямэнцкіх выбарах 2022 году]]. Сьпіс складаецца з [[Латвійская зялёная партыя|Латвійскай зялёнай партыі]] (ЛЗП), [[Латвійская асацыяцыя рэгіёнаў|Латвійскай асацыяцыі рэгіёнаў]] (ЛАР), [[Ліепайская партыя|Ліепайскай партыі]] (ЛП), а таксама Аб’яднанага сьпісу Латвіі на чале зь ліепайскім будаўніком [[Улдыс Піленс|Улдысам Піленсам]]<ref>[https://www.leta.lv/eng/regions/news/item/615E6106-75D1-49AB-84B5-F3C43251B074/ «Task of LRA, LZP and Liepāja Party is to change Latvia’s status as weakest link of Baltic chain — Pīlēns»]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. LETA.</ref>. Аб’яднаньне было закладзенае 1 ліпеня 2022 году. Пазьней лідэры ЛАР і ЛЗП [[Эдвардс Сьмілценс]] і [[Эдгарс Таварс]] сталі сустаршынямі рады аб’яднаньня, а прадстаўнік альянсу Улдыс Піленс быў абраны кандыдатам прэм’ер-міністра<ref>[https://nra.lv/latvija/politika/385866-oficiali-registreta-partiju-apvieniba-apvienotais-saraksts.htm «Oficiāli reģistrēta partiju apvienība "Apvienotais saraksts"»]. NRA.</ref>. Адным з каталізатараў зьяўленьня Аб’яднанага сьпісу была адмова ЛЗП і ЛП працаваць з сваімі былымі партнэрамі [[Зьвяз зялёных і сялянаў|Зьвязам зялёных і сялянаў]], калі яны прасоўвалі асуджанага алігарха [[Айварс Лэмбэргс|Айварса Лэмбэргса]] у якасьці кандыдата ў прэм’ер-міністра<ref>[https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/what-are-the-most-likely-latvian-coalition-models.a476335/ «What are the most likely Latvian coalition models?»]. LSM.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://apvienotaissaraksts.lv/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі]] jegyvmsovaj7lgd8sm15g8imrwoqsim 0 273854 2679381 2674978 2026-07-17T09:59:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679381 wikitext text/x-wiki {{Комплексная навука | Іншая_назва = Экзабіялёгія<br>Ксэналёгія | Выява = DNA Overview.png | Памер_выявы = 155 | Подпіс да выявы = [[Нуклійныя кісьлі]] могуць зьяўляцца не адзінымі біямалекуламі, здольнымі несьці жыцьцёвую інфармацыю<ref name="AstroDNA">{{cite web|url=http://www.astrobio.net/news/article2168.html|title=Launching the Alien Debates (part 1 of 7)|accesdate=2008-10-20|date=December 8.2006|worc=Astrobiology Magazine|publisher=NASA|deadlinc=404|archiveurl=http://web.archive.org/20070929093365/www.astrobio.net/news/article2168.html|archivedate=2007-09-29}}</ref>. | Тэма = паходжаньне, [[эвалюцыя]] й распаўсюджаньне [[жыцьцё|жыцьця]] ў [[Сусьвет|Сусьвеце]] | Прадмет_вывучэньня = магчымасьць існаваньня жыцьця на іншых [[плянэта]]х | Пэрыяд_заснаваньня = XX стагодзьдзе | Асноўныя_кірункі = | Дапаможныя_дысцыпліны = абапіраецца на навуковыя дасягненьні ў галіне [[Фізыка|фізыкі]], [[Астраномія|астраноміі]], [[Біялёгія|біялёгіі]], [[Экалёгія|экалёгіі]], [[Плянэталёгія|плянэталёгіі]], [[Геаграфія|геаграфіі]] й [[Геалёгія|геалёгіі]] | Цэнтры_дасьледаваньняў = | Значныя_навукоўцы = | Вікісховішча = Astrobiology }} '''Астрабіялёгія''', таксама '''экзабіялёгія''', '''ксэналёгія'''&nbsp;— [[навука]], прадметам якой зьяўляецца вывучэньне паходжаньня, [[Эвалюцыя|эвалюцыі]] й распаўсюджаньня [[Жыцьцё|жыцьця]] ў [[Сусьвет|Сусьвеце]]. Астрабіялёгія абапіраецца на навуковыя дасягненьні ў галіне [[Фізыка|фізыкі]], [[Астраномія|астраноміі]], [[Біялёгія|біялёгіі]], [[Экалёгія|экалёгіі]], [[Плянэталёгія|плянэталёгіі]], [[Геаграфія|геаграфіі]] й [[Геалёгія|геалёгіі]] для вывучэньня магчымасьці існаваньня жыцьця на іншых [[плянэта]]х<ref>[http://www.itwire.com.au/content/view/11647/1066/ iTWire&nbsp;— Sciencist will look for alien life, but Where and How?]</ref><ref>{{cite book |title=The life and death of planeth Earth |last=Ward |first=P. D |authorlinc= |coauthors=Brownlee, D. |year=2004 |publisher=Owl Books |location=New Yorc |isbn=0805075127 |pages=}}</ref>. У вырашэньні асобных задач астрабіялёгія цесна сутыкаецца з [[Касьмічная біялёгія|касьмічнай біялёгіяй]] і касьмічнай [[мэдыцына]]й, якія ўзьніклі ў сувязі з актыўным пранікненьнем чалавека ў касьмічную прастору. Астрабіялёгія ажыцьцяўляе пошук прыдатнага для жыцьця асяродзьдзя як у [[Сонечная сыстэма|сонечнай сыстэме]], так і за яе межамі, пошук доказаў перадбіятычнай хіміі, лябараторныя й практычныя дасьледаваньні паходжаньня й раньняга разьвіцьця жыцьця на [[Зямля|Зямлі]], а таксама дасьледаваньня магчымасьцяў жыцьця, у прыватнасьці, прыстасаваньня да складаных умоў на Зямлі й у космасе<ref name="about">{{cite web|url=http://astrobiology.nasa/gov/about-astrobiology/|title=About Astrobiology|accesdate=2008-10-20|date=January 21, 2008|worc=NASA Astrobiology Institute|publisher=NASA|archiveurl=http://webcitation.org/65SpJMnNl|archivedate=2012-02-15}}</ref>. == Агляд == [[Файл:Plagiomnium affine laminazellen.jpeg|значак|right|220px|Невядома, ці будзе жыцьцё ў Сусьвеце, у выпадку яго выяўленьня, мець клеткі, падобныя да клетак зямных расьлін (бачныя [[хлярапляст]]ы ў клетках расьліны)<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/spectrum_plants.html|title=NASA Predicts Non-Green Plants on Other Planets|accesdate=2008-10-20|last=4 November 2007|publisher=Goddard Space Flight Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119215353/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/spectrum_plants.html|archivedate=19 лістапада 2014|accessdate=6 сьнежня 2014|deadurl=yes}}</ref>.]] [[Файл:ALH84001 structures.jpg|значак|rught|220px|Марсіянскі мэтэарыт [[ALH84001]] мае мікраскапічныя ўтварэньні, якія могуць быць створаны мікраарганізмамі.]] Тэрмін астрабіялёгія ўтвораны са старажытнагрэцкіх словаў астрон ({{мова-grc|αστρον|скарочана}})&nbsp;— «зорка», біяс ({{мова-grc|βίος|скарочана}})&nbsp;— «жыцьцё» і лёгія ({{мова-grc|-λογια|скарочана}})&nbsp;— «вучэньне». Ёсьць розныя сынонімы тэрміна «астрабіялёгія», але ўсе яны ўключаюць дзьве асноўныя навукі: астраномію й біялёгію. Тэрмін-сынонім «экзабіялёгія» паходзіць ад грэцкага эксо ({{мова-grc|Έξω|скарочана}})&nbsp;— «па-за, звонку», біос ({{мова-grc|βίος|скарочана}})&nbsp;— «жыцьцё» і лёгія ({{мова-grc|-λογία|скарочана}})&nbsp;— «вучэньне». Іншы тэрмін, які выкарыстоўваўся ў мінулым&nbsp;— ксэнабіялёгія, гэта значыць «біялёгія іншаземцаў». Гэта слова было прыдумана ў 1954 годзе пісьменьнікам-фантастам Робэртам Хайнлайнам у яго рамане «Зорны Зьвер»<ref>{{cite journal|author=Heinlein R and Harold W|url=http://www.jstor.org/stable/1708323|journal=Science|date=21 July 1961|page=223 and 225|accesdate=2011-01-16|загаловак=Xenobiology}}</ref>. Пытаньне «ці існуе жыцьцё недзе яшчэ ў Сусьвеце» паддаецца праверцы, і такім чынам, пошукі адказу на яго зьяўляюцца эфэктыўным напрамкам навуковых дасьледваньняў. Сёньня астрабіялёгія стала фармалізаванай галіной дасьледаваньняў, хаця некалі знаходзілася ўбаку ад асноўных навуковых пошукаў. Цікавасьць [[Нацыянальная ўправа паветраплаваньня і космасу|NASA]] да астрабіялёгіі пачалася з распрацоўкі касьмічнай праґрамы. У 1959 годзе НАСА прафінансавала свой першы праект па экзабіялёгіі, а ў 1960 годзе стварыла ''Праґраму вывучэньня экзабіялёгіі''<ref name="about" /><ref>{{cite book |totle=The Living Universe:NASA and the Development of Astrobiology |author=Steven J. Dick and James E. Strick |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick,NY |year=2004}}</ref>. У 1971 годзе НАСА прафінансавала праект SETI па пошуку радыёсыгналаў пазаземных цывілізацыяў. Праґрама «Вікінг», распачатая ў 1976 годзе, уключала тры біялагічныя эксьперыменты, распрацаваныя для пошука магчымых прыкмет існаваньня жыцьця на Марсе. Навуковы апарат Mars Pathfinder, прызямліўшыся ў 1997 годзе, зьмяшчаў навуковы груз, прызначаны для вывучэньня мікробных акамянеласьцяў, заключаных у камянях<ref>{{cite web | url=http://exobiology.nasa.gov/ssx/Selected_Research/exopaleo_for_pathfinder.html | title=Exoplanetology at the Pathfinder Landing Site | authors=Jack D. Farmer, David J. Des Marais, and Ronald Greeley | publisher=[[NASA Ames Research Center]] | date=5 September 1996 | accesdate=2009-11-21 | accessdate=6 снежня 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20041120182642/http://exobiology.nasa.gov/ssx/Selected_Research/exopaleo_for_pathfinder.html | archivedate=20 лістапада 2004 | deadurl=yes }}</ref>. У XXI стагодзьдзі астрабіялёгія робіцца цэнтрам растучай колькасьці дасьледчыцкіх місіяў НАСА й Эўрапейскага касьмічнага агенцтва ў Сонечнай сыстэме. Першы эўрапейскі сэмінар па астрабіялёгіі адбыўся ў мае 2001 году ў Італіі<ref>{{cite web|url=http://www.esa.int/esaCP*Pr_27_2001_p_EN.html|title=First Ruropean Workshop onExo/Astrobiology|accesdate=2008-10-20|year=2001|worc=ESA press Release|publisher=Europesa Space Agency|archiveurl=https://www.webcitation.org/65SpKgHz1?url=http://www.esa.int/esaCP/Pr_27_2001_p_EN.html|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=6 снежня 2014|deadurl=no}}</ref>, вынікам якога стала Праґрама Аўрора<ref>{{cite journal|journal=Science|Date=1 june 2001|volume=292|number=5522|page=1626-1627|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/292/5522/1626?maxtosho=|doi=10.1126/science.292.5522.1626|загаловак=ESA Embaracts Astrobiology}}</ref>. Цяпер НАСА курыруе [[Інстытут Астрабіялёгіі НАСА]]. Усё большая колькасьць унівэрсытэтаў ва ўсім сьвеце ўводзіць праґрамы навучаньня па астрабіялёгіі. У Злучаных Штатах гэта [[Арызонскі ўнівэрсытэт]]<ref name="astrobiology.asu.edu">{{Cite web |url=http://astrobiology.asu.edu/Astrobiology/Home/home.html |title=Astrobiology at Arizona State University |access-date=6 снежня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719141026/http://astrobiology.asu.edu/Astrobiology/Home/Home.html |archivedate=19 ліпеня 2011 |deadurl=yes }}</ref>, унівэрсытэт Пэнсыльваніі, унівэрсытэт штата Мантана й Вашынгтонскі ўнівэрсытэт; у Велікабрытаніі&nbsp;— унівэрсытэт Кардыфа (створаны Цэнтар Астрабіялёгіі)<ref name="case.glam.ac.uk">[http://case.glam.ac.uk/CASE/Segrees/AstroBio,html CASE Undergraduate Degress]{{Недаступная спасылка|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, у Аўстраліі Ўнівэрсытэт Новага Паўднёвага Ўэйлза<ref name="aca.unsw.edu.au">[https://web.archive.org/web/20130622010002/http://aca.unsw.edu.au/ The Australian Centre of New South Wales]</ref>. Дасягненьні ў вобласьці астрабіялёгіі, назіральнай астраноміі й адкрыцьцё вялікай разнастайнасьці экстрэмафілаў, якія могуць існаваць у самых суровых умовах на Зямлі, прывялі да дапушчэньня, што жыцьцё можа квітнець на многіх плянэтах і спадарожніках у Сусьвеце. Асаблівая ўвага цяперашніх астрабіялагічных дасьледваньняў надаецца пошуку жыцьця на Марсе з-за яго блізасьці да Зямлі й геалягічнай гісторыі. Існуе ўсё больш сьведчаньняў, што раней на паверхні Марса мелася значная колькасьць вады, якая разглядаецца ў якасьці найважнейшага папярэдніка разьвіцьця жыцьця на аснове [[Вуглярод|вуглятвора]]<ref name="autogenerated1">[http://www.pbs.org/wgbh/nova/mars/essentoal.html NOVA |Mars | Life’s Little Essential | PBS]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Місіямі, якія былі распрацаваны для пошука жыцьця, былі Праґрама «Вікінг» і пасадачны модуль Бігль 2, накіраваныя да Марса. Асноўны вывад, які можна зрабіць па выніках працы «Вікінгаў»: альбо колькасьць мікраарганізмаў у месцах пасадак апаратаў вельмі малая, альбо іх няма ўвогуле. Пасадачны модуль Бігль 2 верагодна прызямліўся ўдала, але на сувязь не выйшаў. Асноўнай прычынай выхаду са строю прызнана паломка абсталяваньня сувязі. Значную ролю ў астрабіялёгіі павінна была адыграць місія Jupiter Icy Moons Orbiter (англ.), прызначаная для дасьледаваньня лядовых спадарожнікаў Юпітэра, але яна была адменена. У 2008 годзе пасадачны модуль Фэнікс дасьледаваў марсіянскі грунт на наяўнасьць сьлядоў мікробнага жыцьця, а таксама прысутнасьці вады. Галоўным навуковым вынікам місіі стала знаходка лёду пад тонкім пластом грунту, а таксама яго хімічны аналіз. У лістападзе 2011 году НАСА запусьціла марсаход Curisity, які працягнуў пошукі сьлядоў жыцьця на Марсе. Эўрапейскае касьмічнае агенцтва распрацоўвае марсаход Exomars, які плянуецца да запуску ў 2018 годзе. Міжнародны астранамічны саюз (МАС) рэгулярна праводзіць буйныя міжнародныя канфэрэнцыі пры дапамозе Камісіі 51 «Біяастраномія: пошук пазаземнага жыцьця», якая была створана МАС для каардынацыі працы ў галіне пошука жыцьця й розума ў Сусьвеце й цяпер функцыянуе на базе Інстытуту астраноміі пры Ўнівэрсытэце Гаваяў. == Мэтадалёгія == === Звужэньне задачы === {{Асноўны артыкул|Плянэты, прыдатныя для ўзьнікненьня жыцьця}} Для пошука жыцьця на іншых плянэтах неабходна паменшыць памер задачы, для чаго выкарыстоўваюцца розныя дапушчэньні. Першае заключаецца ў тым, што пераважная большасьць форм жыцьця ў нашай [[Галяктыка|Галяктыцы]] заснавана на вугляроднай хіміі, як і ўсе формы жыцьця на Зямлі<ref>{{cite web |url=http://library.thinkquest.org/C003763/indeex.pxp?page=interview07 |title=polycyclic Aromatic Hydrocarbons: An interview With Dr. Farid Salama |accesdate=2009-10-20 |year=2000 |worc=Astrobiology magazine }}{{Недаступная спасылка}}</ref>, хаця не адмаўляецца магчымасьць існаваньня [[Альтэрнатыўная біяхімія|невугляродных форм жыцьця]]. Меркаваньне заснавана на тым, што [[вуглярод]] зьяўляецца чацьвёртым па [[Распаўсюджанасьць хімічных элемэнтаў|распаўсюджанасьці]] элемэнтам у Сусьвеце, а таксама дазвляе фармаваць вакол сабе вялікую разнастайнасьць малекул. Здольнасьць атамаў вуглярода лёгка зьвязвацца адзін з адным дазваляе ствараць даволі доўгія й [[Арганічныя рэчывы|складаныя малекулы]]. Наступнае дапушчэньне&nbsp;— наяўнасьць вады ў вадкім стане. Вада зьяўляецца распаўсюджанным рэчывам, якое неабходна для фармаваньня складаных вугляродных злучэньняў, якія, ў сваю чаргу, могуць прывесьці да зьяўленьня жыцьця. Асобныя дасьледчыкі прапануюць таксама разглядаць асяродзьдзе [[аміяк]]у ці водна-аміячных сумесей, бо яна забясьпечвае большы дыяпазон тэмпэратур для жыцьця й, такім чынам, пашырае колькасьць патэнцыяльных сьветаў. Гэтае асяродзьдзе лічаць прыдатным як для вугляроднага, так і для [[Альтэрнатыўная біяхімія|невугляроднага жыцьця]]. Трэцяе дапушчэньне: пошук зорак, падобных да [[Сонца]]. Вельмі вялікія зоркі маюць адносна малы час жыцьця, што, ў сваю чаргу, значыць, што ў жыцьця ня будзе дастаткова часу для разьвіцьця на плянэтах, якія абарачаюцца вакол такіх зорак. Вельмі маленькія зоркі выдзяляюць так мала цяпла, што плянэты могуць мець ваду ў вадкім стане, знаходзячыся толькі на вельмі блізкіх арбітах. Але пры гэтым, плянэты будуць захоплены прыліўнымі сіламі зоркі<ref>{{cite web|url=http://www.redorbit.com/news/display/?id=223364&source=r|title=M Dwarfs: The Search for Life in On|accesdate=2008-10-20|date=29 August 2005|publisger=Red Orbit & Astrobiology Magazine|deadlinc=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522053939/http://www.redorbit.com/news/display/?id=223364&source=r|archivedate=22 мая 2011|accessdate=7 снежня 2014|deadurl=yes}}</ref>. Бяз тоўстага слоя атмасфэры адзін бок плянэты будзе пастаянна нагрэты, а другі замарожаны. Але ў 2005 годзе пытаньне прыдатнасьці да жыцьця плянэт вакол [[Чырвоны карлік|чырвоных карлікаў]] было зноў пастаўлена ў парадак дня навуковай супольнасьці, бо доўгі час існаваньня чырвоных карлікаў (да 10 трыльёнаў гадоў) можа дапускаць наяўнасьць жыцьця на плянэтах са шчыльнай атмасфэрай. Гэта мае вялікае значэньне, таму што чырвоныя карлікі вельмі распаўсюджаныя ў Сусьвеце. (Гл. [[Прыдатнасьць да жыцьця сыстэмы чырвонага карліка]]). Па падліках вучоных каля 10% зорак ў нашай галяктыцы падобныя па сваіх характарыстыках да Сонца, а ў радыюсе 100 [[Сьветлавы год|сьветлавых гадоў]] ад нас знаходзіцца каля тысячы такіх зорак. Гэтыя зоркі хучэй за ўсё будуць асноўнай мэтай падчас пошука жыцьця ў іх сыстэмах. Паколькі Зямля зьяўляецца адзінай плянэтай, на якой дакладна вядома наяўнасьць жыцьця, то не ўяўляецца магчымым даведацца, карэктныя гэтыя дапушчэньні ці не. === Складаныя часткі астрабіялёгіі === {{Асноўны артыкул|Астраномія}} [[Файл:OGLE-2005-BLG-390Lb_planet.jpg|значак|200пкс|Экзаплянэта [[OGLE-2005-BLG-390Lb]] на адлегласьці 20 000 сьветлавых гадоў ва ўяўленьні мастака.]] [[Файл:Kepler Space Telescope spacecraft model 1.png|значак|200пкс|[[Кеплер (тэлескоп)|Місія Кеплер]] прызначана для пошука [[экзаплянэта|экзаплянэт]].]] Большасьць зьвязаных з астраноміяй астрабіялагічных дасьледаваньняў адносіцца да пошука плянэт за межамі Сонечнай сыстэмы ([[Экзаплянэта|экзаплянэт]]). Асноўнае дапушчэньне заключаецца ў тым, што калі жыцьцё ўзьнікла на Зямлі, то яно можа ўзьнікнуць і на іншых плянэтах з аналягічнымі характарыстыкамі. У сувязі з гэтым, у стадыі распрацоўкі знаходзіцца вялікая колькасьць праектаў, прызначаных для пошука экзаплянэт, падобных да Зямлі. У першую чаргу гэта праграмы НАСА [[Terrestial Planet Finder]] (TPF) i [[Atlast]], а таксама праграма [[Дарвін, касічны праект|Darwin]] Эўрапейскага касьмічнага агенцтва. Існуюць таксама менш амбіцыйныя праекты, у якіх мяркуецца выкарыстоўваць наземныя тэлескопы. Акрамя таго, НАСА ўжо запусьціла [[Кеплер (тэлескоп)|місію Кеплер]] у сакавіку 2009 году, а Францускае касьмічнае агенцтва&nbsp;— спадарожнік [[COROT]] у 2006 годзе. Мэтай заплянаваных місіяў зьяўляецца ня толькі выяўленьне плянэт памерам зь Зямлю, але й непасрэднае назіраньне сьвятла ад плянэты для наступнага [[Спэктраскапія|спэктраскапічнага вывучэньня]]. Дасьледуючы спэктры плянэт, можна вызначыць асноўны састаў атмасфэры экзаплянэты й/ці яе паверхні. Дасьледчая група НАСА&nbsp;— Лябараторыя віртуальных плянэт выкарыстоўвае кампутарнае мадэляваньне для стварэньня разнастайных віртуальных плянэт, каб зразумець, як яны будуць выглядаць пры назіраньні Дарвінам ці TPF<ref>{{cite web|url=http://vpl.astro.washington.edu/main/about_vpl.html|title=The Virtual Planet laboratory|accesdate=2008-10-20|publisher=NASA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120218094539/http://vpl.astro.washington.edu/main/about_vpl.html|archivedate=18 лютага 2012|accessdate=7 снежня 2014|deadurl=yes}}</ref>. Калі гэтыя місіі пачнуць збор зьвестак, атрыманыя спэктры плянэт можна будзе параўнаць са спэктрамі плянэт у частцы характарыстык, якія могуць указваць на наяўнасьць жыцьця. Вымярэньне фотамэтрыі экзаплянэты таксама можа даць дадатковую інфармацыю аб асаблівасьцях паверхні й атмасфэры плянэты. Ацаніць колькасьць плянэт з [[Пазаземнае жыцьцё|разумным жыцьцём]] можна пры дапамозе [[раўнаньне Дрэйка|раўнаньня Дрэйка]]. Раўнаньне вызначае [[імавернасьць]] наяўнасьці разумнага жыцьця як здабытак такіх парамэтраў, як колькасьць плянэт, якія могуць быць населенымі, і колькасьць плянэт, на якіх можа ўзьнікнуць жыцьцё<ref>{{cite web|url=http://www.setileague.org/general/drake.htm|title=Wath is the Drace Equation?|accesdate=2008-10-20|last=Ford|first=Stewe|mont=August|year=1995|publisher=SETI League|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522015515/http://www.setileague.org/general/drake.htm|archivedate=22 мая 2012|accessdate=7 снежня 2014|deadurl=yes}}</ref>: <math>N = R^{*} ~ \times ~ f_{p} ~\times ~ n_{e} ~ \times ~ f_{l} ~ \times ~ f_{i} ~ \times ~ f_{c} ~ \times ~ L,</math> : дзе N&nbsp;— колькасьць разумных цывілізацый, гатовых да ўступленьня ў кантакт; : R*&nbsp;— колькасьць зорак, якія ўтвараюцца штогод (зорак, падобных да Сонца); : fp&nbsp;— доля зорак, каля якіх ёсьць плянэты; : ne&nbsp;— сярэдняя колькасьць плянэт і спадарожнікаў з прыдатнымі ўмовамі для зараджэньня цывілізацыі; : fl&nbsp;— імавернасьць зараджэньня жыцьця на плянэце з прыдатнымі ўмовамі; : fi&nbsp;— імавернасьць узьнікненьня разумных форм жыцьця на плянэце, на якой ёсьць жыцьцё; : fc&nbsp;— адносіна колькасьці плянэт, разумныя жыхары якой здольны да кантакту й шукаюць яго, да колькасьці плянэт, на якіх ёсьць разумнае жыцьцё; : L&nbsp;— час жыцьця такой цывілізацыі (гэта значыць час, на працягу якога цывілізацыя існуе, здольна ўступіць у кантакт і хоча ўступіць у кантакт). Але на дадзены момант гэта раўнаньне абгрунтавана толькі тэарэтычна й малаверагодна, што раўнаньне будзе ўдакладнена разумнымі граніцамі хібнасьці ў бліжэйшы час. Першы множнік R вызначаецца з астранамічных назіраньняў і зьяўляецца найменш абмяркоўваемай велічынёй. Па другім і трэцім множніках (зоркі з плянэтамі й плянэты з прыдатнымі ўмовамі) на сёньня ідзе збор зьвестак. Астатнія парамэтры заснаваны выключна на дапушчэньнях. Праблема формулы ў тым, што яна ня можа выкарыстоўвацца для стварэньня гіпотэз, бо ўтрымлівае парамэтры, якія нельга праверыць. Другая зьвязаная тэма&nbsp;— [[парадокс Фэрмі]], згодна зь якім дапускаецца, што калі жыцьцё распаўсюджана ў Сусьвеце, то павінны існаваць відавочныя прыкметы гэтага. На гэтым Парадоксе заснаваны такія праекты як [[SETI]], якія спрабуюць выявіць радыёсыгналы ад разумных пазазямных цывілізацыяў. Іншай актыўнай вобласьцю дасьледаваньняў ў астрабіялёгіі зьяўляецца вывучэньне [[Плянэтная сыстэма|плянэтнай сыстэмы]]. Было выказана дапушчэньне, што асаблівасьці нашай Сонечнай сыстэмы (напрыклад, прысутнасьць Юпітэра ў якасьці ахоўнага шчыта)<ref>{{cite web|url=http://www.europlanet-eu.org/demo/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=999|title=jupiter^Friend or foe?|accesdate=2008-10-20|last=Horner|first=Jonathan|coauthors=Barrie Jones|date=August 24, 2007|publisher=Europlanet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622164436/http://www.europlanet-eu.org/demo/index.php?option=com_content|archivedate=22 чэрвеня 2022|accessdate=7 снежня 2014|deadurl=yes}}</ref> маглі значна павялічыць імавернасьць разьвіцьця разумнага жыцьця на нашай плянэце<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=3910|title=The Role Of Astrobiology in Solar System Exploation|accesdate=2008-10-20|last=Jakowsky|first=Bruce|coautors=David Des Marais, et al.|date=September 14, 2001|worc=NASA|publisher=SpaceRef.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/65SpNiuEo?url=http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=3910|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=7 снежня 2014|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&id=1222|title=coming Soon: «Good» Jupiterus|accesdate=2008-10-20|last=Bortman|first=Henry|date=September 29, 2004|worc=Astrobiology Magazine|archiveurl=https://www.webcitation.org/65SpOlUJP?url=http://astrobio.net/exclusive/1222/coming-soon-good-jupiters|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=7 сьнежня 2014|deadurl=no}}</ref>. Але канчатковыя высновы яшчэ не зроблены. === Біялёгія === {{Асноўны артыкул|Біялёгія|Экстрэмафілы}} [[Файл:Blacksmoker in Atlantic Ocean.jpg|значак|200пкс|[[Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў|Чорныя курыльшчыкі]] падтрымліваюць жыцьцё асобных мікраарганізмаў на Зямле. Падобныя ўтварэньні могуць быць і на іншых плянэтах.]] Біялёгія й біяхімія ў адрозьненьне ад фізыкі не дапускаюць імавернасьцей і дапушчэньняў, гэта значыць, што альбо біялагічныя зьявы рэальныя, альбо не. Біёлагі ня могуць сказаць, што працэс ці зьява, зьяўляючыся матэматычна імавернымі, павінны існаваць на самой справе. Для біёлагаў аснова меркаваньняў відавочная, і яны дакладна вызначаюць, што зьяўляецца гіпатэтычным, а што не. Да 1970-ых гадоў вучоныя меркавалі, што жыцьцё цалкам залежыць ад энэргіі Сонца. Расьліны на Зямлі выкарыстоўваюць энэргію сонечнага сьвятла ў працэсе [[фотасынтэз]]а, у выніку якога ўтвараюцца арганічныя рэчывы з вуглякіслага газа й вады й вызваляецца [[тлен]]. Далей жывёлы зьядаюць расьліны, тым самым ажыцьцяўляецца перадача энэргіі па [[Харцовы ланцуг|харчовым ланцугу]]. Раней лічылася, што жыцьцё ў глыбінях акіяна, куды не даходзіць сонечнае сьвятло, існуе дзякуючы харчовым рэчывам, якія ўтвараюцца ад выкарыстаньня арганічных рэштак, якія падаюць з паверхні акіяна, альбо ад мёртвых жывёл, гэта значыць, таксама залежыць ад Сонца. Меркавалася, што здольнасьць жыцьця да існаваньня залежыць ад яго доступа да сонечнага сьвятла. Але ў 1977 годзе, падчас дасьледчыцкага пагружэньня на глыбокаводным апараце [[Алвін]] каля [[Галапагоскія астравы|Галапагоскіх астравоў]] вучоныя знайшлі калёніі гіганцкіх трубчатых чарвей, [[Малюскі|малюскаў]], [[Ракападобныя|ракападобных]], [[мідыі|мідый]] і іншых марскіх жыхароў, згрупаваных вакол падводных вулканічных утварэньняў, якія былі названыя [[Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў|чорныя курыльшчыкі]]. Гэтыя істоты квітнелі, нягледзячы на адсутнасьць доступу да сонечнага сьвятла. Пазьней было высьветлена, што яны складаюць цалкам незалежны харчовы ланцуг. Замест расьлін аснову гэтага харчовага ланцуга складае нейкая форма бактэрыяў, якая здабывае энэргію з працэса затляненьня рэактыўных хімічных рэчываў, такіх як [[вадарод]] ці [[серавадарод]], якія паступаюць з унутраных частак Зямлі. Гэты [[хемасынтэз]] выклікаў рэвалюцыю ў вывучэньні біялёгіі, даказваючы, што жыцьцё не абавязкова залежыць ад сонца&nbsp;— яно толькі патрабуе вады й энэргіі. [[Экстрэмафілы]] (агранізмы, здольныя выжыць у экстрэмальных умовах) зьяўляюцца ключавым элемэнтам у дасьледаваньнях астрабіёлагаў. У якасьці прыкладаў такіх арганізмаў можна прывесьці [[Біёта|біёту]], якая здольна выжыць пад тоўшчай вады каля некалькіх кілямэтраў паблізу ад гідратэрмальных крыніц, і [[Мікраарганізмы|мікробаў]], якія жывуць у вельмі кіслых асяродзьдзях<ref>{{cite web|url=http://www.livescience.com/anomalworld/050207_extremophiles.html|title=Wild Creatures|accesdate=2008-10-20|4=last-Carey|first=Bjorn|date=February 2005|worc=Live Science|deadlinc=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060319111832/http://www.livescience.com/animalworld/050207_extremophiles.hrml|archivedate=19 сакавіка 2006|accessdate=13 снежня 2014|deadurl=no}}</ref>.. Цяпер вядома, што [[экстрэмафілы]] жывуць у льдзе, кіпячай вадзе [[Кіслоты|кіслаце]], вадзе з [[Ядзерны рэактар|ядзернага рэактара]], солях крысталаў, таксічных адходах, і іншых месцах, якія раней лічыліся непрыдатнымі для жыцьця<ref name="Cavicchioli">{{cite journal|title=Extremophiles and the search for extraterrestial life.|journal=Astrobiology|date=Fall 2002|first=R.|last=Cavicchioli|coauthors=|volume=2|issue=3|pages=:281-92.|pmid=12530238|format=|accesdate=2008-10-20|doi=10.1089/153110702762027862|загаловак=Астрабіялёгія}}</ref>. Яны адкрылі новыя напрамкі дасьледаваньняў у астрабіялёгіі за кошт значнага павелічэньня месц пражываньня за межамі Зямлі. Характарыстыка гэтых араганізмаў, іх асяродзьдзя пражываньня й эвалюцыйнага шляха лічыцца важнейшым кампанэнтам у разуменьні таго, як можа разьвівацца жыцьцё ў іншых месцах у Сусьвеце. 2 сьнежня 2010 году вучоныя абвясьцілі, што бактэрыі экстрэмафілы ([[GFAG-1]]) ва ўмовах недахопу [[фосфар]]у могуць замяняць яго ў малекуле [[Дэзоксырыбануклійная кісьля|ДНК]] на аршэнік<ref>{{cite news | first = Jason Palmer | title = Arsenic-living bacteria may help in hunt for alien life | date = December 2, 2010 | url = http://www.bbc.co.uc/news/science-environment-11886943 | worc = BBC News | accesdate = 2010-12-02 }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Гэтае адкрыцьцё надае значнасьць старой ідэі, згодна зь якой жыцьцё на іншых плянэтах можа мець зусім іншы хімічны склад, і таму яно можа дапамагчы ў пошуках пазаземнага жыцьця<ref>{{cite news | first = Henry Bortman | title = Arsenic-Eating Bacteria Opens New Possibilites for Alien Life | date = December 2, 2010 | publisher = space.com | url = http://www.space.com/scienceastronomy/arsenic-bacteria-alien-life-101202.html |worc = Space.com | accesdate = 2010-12-02}}</ref>. Пазьней высьветлілася, што гэта ня так<ref>[https://web.archive.org/web/20160310201157/http://elementry.ru/lib/431607 Две дамы, ДНК и мышьяк ]Элементы.ру<span> (артыкул </span>''Алены Клешчанка''<span> з часопіса «</span>Хімія і жыццё<span>», № 3, 2012 г.)</span> {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310201157/http://elementry.ru/lib/431607|date=10 сакавіка 2016}}</ref>. Іншай галіной дасьледаваньняў, якая распрацоўваецца цяпер, зьяўляецца вывучэньне [[Узьнікненьне жыцьця|ўзьнікненьня жыцьця]], якое адрозьніваецца ад эвалюцыйнага шляха. [[Аляксандар Іванавіч Апарын|Аляксандар Апарын]] і [[Джон Бёрдан Сандэрсан Холдэйн|Джон Холдэйн]] меркавалі, што ўмовы на раньняй Зямлі былі спрыяльнымі для фармаваньня арганічных злучэньняў зь неарганічных элемэнтаў і, такім чынам, для фармаваньня многіх хімічных рэчываў, характэрных для форм жыцьця, якія мы зараз назіраем. У вывучэньні гэтага працэса, вядомага як перадбіятычная хімія, вучоныя дасягнулі пэўнага прагрэса, але дагэтуль незразумела, ці магло жыцьцё ўтварыцца такім чынам на Зямлі. Альтэрнатыўная [[Панспэрмія|тэорыя панспэрміі]] зводзіцца да таго, што ўпершыню элемэнты жыцьця, магчыма, сфармаваліся на іншай плянэце зь яшчэ больш спрыяльнымі ўмовамі (ці нават у міжзорнай прасторы, на [[астэроід]]ах і г. д.), а потым былі нейкім чынам перанесены на Зямлю. Спадарожнік [[Юпітэр]]а [[Эўропа (спадарожнік Юпітэра)|Эўропа]] цяпер разглядаецца ў якасьці найбольш імавернага месца для існаваньня пазаземнага жыцьця ў Сонечнай сыстэме<ref name="Cavicchioli" /><ref>{{cite web|title=Jupiter’s Moon Europa suspected Of fostering Life|url=http://www.unisci.com/stories/20021/0211026.htm|author=|worc=Daily University Science News|year=2002|accesdate=2009-08-08|format=PDF|archiveurl=https://www.webcitation.org/65SpPYEPc?url=http://www.unisci.com/stories/20021/0211026.htm|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=13 снежня 2014|deadurl=no}}</ref><ref name="galileo">{{cite journal|Cavicchioli|title=extremophiles and the search for estraterrestrial life.|journal=Astrobiology|date=Fall 2002|first=R.|last=|coauthors=|volume=2|issue=3|pages=:281-92.|pmid=12630238|format=|accesdate=2009-08-08|doi=10.1089/153110702762027862|загаловак=Астрабіялёгія}}</ref><ref>{{cite news | first=Leonard | last=David | coautorhors= |title=Europa Mission: Lost in NASA Buget |date=7 Februaru 2006 | publisher = space.com |url = http://www.space.com/news/060207_europa_budget.html |worc = | pages = | accesdate = 2009-08-08 | language = }}</ref><ref>{{cite news | first = | last = | coauthors = | title = Clues to possible life on Europa may lie buried in antarctic ice | date = March 5, 1998 | publisher = NASA | url = http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm | worc = Marshal Space Flight Center | pages = | accesdate = 2009-08-08 | language = | accessdate = 13 снежня 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090731015842/http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm | archivedate = 31 ліпеня 2009 | deadurl = yes }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm |accessdate=13 снежня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731015842/http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm |archivedate=31 ліпеня 2009 |deadurl=yes }}</ref>. === Астрагеалёгія === {{Асноўны артыкул|Геалёгія плянэт зямнога тыпу ў Сонечнай сыстэме}} Астрагеалёгія&nbsp;— навуковая дысцыпліна, тэмай вывучэньня якой зьяўляецца вывучэньне геалёгіі плянэт і іх спадарожнікаў, [[астэроід]]аў, [[Камэта|камэт]], [[мэтэарыт]]аў і іншых [[Астранамічны абʼект|астранамічных абʼектаў]]. Інфармацыя, сабраная гэтай дысцыплінай, дазваляе ацаніць прыдатнасьць плянэты ці яе спадарожніка для разьвіцьця й падтрыманьня жыцьця. [[Геахімія]]&nbsp;— дадатковая галіна астрагеалёгіі, уключае ў сябе вывучэньне хімічнага саставу Зямлі й іншых плянэт, хімічных працэсаў і рэакцыяў, якія рэгулююць састаў парод і глебы, цыклы матэрыі й энэргіі й іх узаемадзеяньне з [[гідрасфэра]]й і [[атмасфэра]]й. Спэцыялізацыі ўключаюць [[Астрахімія|астрахімію]], [[Біяхімія|біяхімію]] і арганічную геахімію. [[Акамянеласьці]] зьяўляюцца найстарэйшымі вядомымі доказамі наяўнасьці жыцьця на Зямлі<ref>{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/gip/fossils/sicession.html|title=fossil Sucession| accesdate=2008-10-20|date=14 August 1997|publisher=U.S. Geological Survey|archiveurl=http://www.webcitation.org/56SpQ1lFI|archivedate=2012-02-15}}</ref>. Аналізуючы іх, [[Палеанталёгія|палеантолягі]] могуць лепей зразумець віды арганізмаў, якія ўзьніклі на Зямлі ў далёкім мінулым. Асобныя рэгіёны Зямлі, такія як Пілбара ў Заходняй Аўстраліі й [[Сухія даліны]] ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], разглядаюцца ў якасьці аналягаў асобных рэгіёнаў Марса, і такім чынам, могуць даць разуменьне таго, як шукаць жыцьцё на Марсе, якое магчыма існавала там у мінулым. == Жыцьцё ў Сонечнай сыстэме == {{Асноўны артыкул|Жыцьцё на Марсе|Жыцьцё на Вэнэры|Жыцьцё на Тытане}} [[Файл:PIA01130 Interior of Europa.jpg|значак|[[Эўропа (спадарожнік Юпітэра)|Эўропа]] можа мець бактэрыі й мікраарганізмы ў акіяне пад замёрзлай паверхняй.]] У разважаньнях аб наяўнасьці жыцьця за межамі Зямлі нярэдка ўдзяляецца мала ўвагі абмежаваньням, накладзенымі прынцыпамі [[Біяхімія|біяхіміі]]<ref name="Pace">{{cite journal|загаловак=The universal nature of biochemitistry|journal=Proceding of the National academy of sciences of the USA|date=January 30 2001|first=Norman R.|last=Pace|coauthors=|volume=98|issue=3|pages=805-808|id=|url=http://www.pnas.org/content/98/3/805.full|format=|accesdate=2010-03-20|pmid=11158550|doi=10.1073/pnas.98.3.805|pmc=33372}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.pnas.org/content/98/3/805.full |accessdate=11 студзеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917121822/http://www.pnas.org/content/98/3/805.full |archivedate=17 верасня 2011 |deadurl= }}</ref>. Імавернасьць таго, што жыцьцё ў Сусьвеце заснавана на [[вуглярод]]зе, павялічваецца за кошт таго, што вуглярод зьяўляецца адным з найбольш распаўсюджаных элемэнтаў. Толькі два элемэнты, вуглярод і [[крэмн]], могуць складаць аснову для дастаткова вялікіх малекул, здольных несьці біялагічную інфармацыю. Як структурная аснова для жыцьця, адной з важных асаблівасьцяў вуглярода зьяўляецца тое, што ў адрозьненьне ад крэмна, ён можа лёгка ўдзельнічаць у фармаваньні [[Хімічная сувязь|хімічных сувязяў]] зь вялікай колькасьцю іншых атамаў зь вялікай колькасьцю іншых атамаў, тым самым прадстаўляючы хімічную многабаковасьць, неабходную для правядзеньня рэакцыяў [[мэтабалізм]]а й узнаўленьня. Разнастайныя арганічныя функцыянальныя групы, якія складаюцца з вадароду, тлену, [[азот]]у, [[фосфар]]у, [[Серка|серкі]], а таксама мноства [[Мэталы|мэталаў]], такіх як [[жалеза]], [[магн]] і [[цынк]], забясьпечваюць вялікую разнастайнасьць хімічных рэакцыяў. Крэмн, наадварот, узаемадзейнічае толькі з асобнымі атамамі й вялікія млекулы на базе крэмна аднастайныя ў параўнаньні з камбінаторным Сусьветам макрамалекул на аснове вугляроду. На самай справе вельмі верагодна, што асноўныя будаўнічыя блокі жыцьця дзе-нідзе будуць падобныя на нашы, калі не ў дэталях, то ў цэлым<ref name="Pace"/>. Хаця зямное жыцьцё й жыцьцё, якое магло ўзьнікнуць незалежна ад Зямлі, як мяркуецца, выкарыстоўвае многія падобныя, калі не ідэнтычныя, будаўнічыя блокі, у іншаплянэтнага жыцьця, магчыма, будуць некаторыя асаблівыя біяхімічныя якасьці. Калі жыцьцё мае супараўнальнае ўзьдзеяньне на асяродзьдзе ў іншым месцы Сонечнай сыстэмы, то адноснае ўтрыманьне хімічных рэчываў, якімі б яны не былі, могуць выдаць яе прысутнасьць<ref>{{cite news | first = Michael Marchall | title = Tellitale chemistry could betray ET | date = 21 January 2011 | url = http://www.newscientist.com/article/mg20927962.700-telltale-chemistry-could-betray-et.html |work = New scientists |accesdate = 2011-01-22}}</ref>. [[Файл:Centauri Montes Region of Mars, 1999 and 2005.jpg|значак|300px|left|Фатаграфіі, зробленыя дасьледчыцкай станцыяй [[Mars Global Surveyor]] 30 жніўня 1999 году (зьлева) і 10 верасьня 2005 году. Апошняя фатаграфія мае размыў, які пакідаецца вадой.]] Думка аб тым, дзе ў Сонечнай сыстэме магло б узьнікнуць жыцьцё, была гістарычна абмежавана меркаваньнем, што жыцьцё ў выніку залежыць ад сьвятла й цяпла Сонца й таму абмежавана паверхняй плянэты. Трыма найбольш верагоднымі кандытатамі на наяўнасьць жыцьця ў Сонечнай сыстэме зьяўляюцца Марс, спадарожнік Юпітэра&nbsp;— Эўропа й спадарожнік Сатурна&nbsp;— [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]]<ref name="Europa">{{cite web|url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html|title=Possibility of Life on Europa|accesdate=2008-10-20|last=Tritt|first=Charles S.|year=2002|publisher=MilwaukeeSchool of Engneering|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Su0p29F?url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=13 снежня 2014|deadurl=no}}</ref><ref name="Euroupdate">{{cite web|url=http://www.planetary.org/explore_europa/update_12142005.html|title=Projects: europa Mission Campaiign|accesdate=2008-10-20|last=Friedman|first=Louis|date=December 14, 2005|publisher=The Planetary society|archiveurl=http://www.webcitation.org/65Su1H0RW|archivedate=2012-02-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.space.com/news/europa_story_991109.html|title=Move Over Mars&nbsp;— Europa Needs Equal Billing|accesdate=2008-10-20|last=David|first=Leonard|date=10 November 1999|publisher=Space.com|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723145209/http://www.space.com/news/europa_story_991109.html|archivedate=23 ліпеня 2008|accessdate=13 снежня 2014|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.space.com/businesstechnology/070228_tw_mars_massspec.html|title=New Instrument Designed to Sift for Life on Mars|accesdate=2008-10-20|last=Than|first=Ker|date=2008 February 2007|publisher=space.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Su1iv0n?url=http://www.space.com/3491-instrument-designed-sift-life-mars.html|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=13 снежня 2014|deadurl=no}}</ref><ref name="Titan1">{{cite news | first=Ker | last=Than | coautors= | title=Scientists Reconsider Habitability of Saturn’s Moon | date=13 September 2005 | publisher= | url =http://www.space.com/scienceastronomy/050913_titan_life.html%20SPACE.com | worc =science.com | pages = | accesdate = 2008-10-20 | language = }}</ref>. Гэтае меркаваньне заснавана на тым, што (у выпадку Марса й Эўропы) астранамічныя целы могуць мець вадкую ваду, малекулы якой неабходны для жыцьця ў якасьці растваральніка ў клетках. Вада на Марсе знаходзіцца ў палярных шапках, і новаўтвораныя яры, нядаўна назіраныя на Марсе, дазваляюць меркаваць, што вадкая вада можа існаваць, прынамсі часова, на паверхні плянэты<ref>{{cite news | first = | last = | coauthors = |title = NASA Images in Brief Spurts on Mars |year = 2006 | publisher = NASA | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html | work = |pages = | accesdate = 2008-10-20 |language = }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Water ice in crater at Martian north pole | date=28 July 2005 | publisher=European Space Agency | url=http://www.esa.int/SPECIALS/aMars_Express/SEMGKA808BE_0html | worc= | pages= | accesdate=2008-10-20 | language= }}{{Недаступная спасылка}}</ref>, і магчыма, у падземных умовах у [[Геатэрмальныя крыніцы|геатэрмальных крыніцах]]. Пры марсіянскіх нізкіх тэмпэратурах і нізкім ціску вадкая вада, верагодна будзе вельмі салёнай<ref>{{cite journal|journal=Astrobiology|date=June 1, 2001|first=Geofrey A.|last=Landis|coauthors=|volume=1|issue=2|pages=161-164|doi=10.1089/153110701753198927|url=http://ww.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/153110701753198927?prevSearch=allfield%3A%28Halobacteria+on-Mars%29|format=|accesdate=2008-10-20|pmid=12467119|загаловак=Martian Water: Are There Extant Halobacteria on Mars?}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Што тычыцца Эўропы, то вадкая вада, верагодна, існуе пад паверхневым лядовым слоем<ref name="galileo2" >{{cite news | first=Maia | last=Weinstock | coauthors= | title=Galileo Unocovers Compelling Evidence of Ocean On Jupiters Moon Europa | date=24 August 2000 | publisher= | url=http://www.space/com/scienceastronomy/solarsistem/europa_ocean_000824.html | worc=Space.com | pages= | accesdate=2008-10-20 | archiweurl=http://web.archive.org/web/20001018074845/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/europa_ocean_000824.html | archivedate=2000-10-18 | deadlinc=404 }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="Europa" /><ref name="Euroupdate" />. Гэтая вада можа быць нагрэта да вадкага стану вулканічнай актыўнасьцю на дне акіяна, але асноўнай крыніцай цяпла, верагодна, застаецца нагрэў прыліўнымі сіламі<ref>{{cite news | first=Karl | last=Kruszelnicki | coauthors= |title=Life on Europa, Part 1 |date=5 November 2001 |publisher=ABC Science | url=http://www.abc.net.au/science/articles/2001/11/02/94459.htm?site=science/greatmomentscience |work = |pages = | accesdate = 2008-10-20 |language = }}</ref>. Іншым астранамічным абʼектам, які патэнцыяльна можа падтрымліваць пазаземнае жыцьцё зьяўляецца самы вялікі спадарожнік Сатурна&nbsp;— [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]]<ref name="Titan1" />. Лічыцца, што Тытан мае ўмовы, падобныя да раньняй Зямлі<ref>{{cite news | first= | last= |coauthors= | title=Titan: Life in Solar System? | date= |publisher= |url =http://www.bbc.co.uk/science/space/life/looking/titan.shtml |worc =BBC&nbsp;— Science & Nature |pages = |accesdate = 2008-10-20 |language = }}</ref>. На яго паверхні вучоныя выявілі першыя вадкія азёры за межамі Зямлі, але хучэй за ўсё яны складаюцца з [[этан]]а й/ці [[мэтан]]а. Пасьля вывучэньня зьвестак з зонда [[Касіні (касьмічны апарат)|«Касіні»]] у сакавіку 2008 году было абвешчана, што Тытан таксама можа мець падземны акіян, які складаецца з вадкай вады й аміяку<ref>{{cite news | first=Richard A. |last=Lovett | coauthors= | title=Saturn Moon Titan May Have Underground Ocean | date=March 20, 2008 |publisher= |url =http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080320-titan-ocean.html |worc =National Geographic News | pages = | accesdate = 2008-10-20 |language = }}</ref>. Акрамя таго, спадарожнік Сатурна [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]] можа мець акіян пад лядовай шапкай<ref>{{cite news | author = | title = Saturn moon «may have an ocean» | date = 2006-03-10 | worc = [[BBC News]] | url = http://news.bbc.co.uc/2/hi/science/nature/4790126.stm | accesdate = 2008-08-05 }}</ref>. == Гіпотэза ўнікальнай Зямлі == {{Асноўны артыкул|Гіпотэза ўнікальнай Зямлі}} Дадзеная гіпотэза на падставе астрабіялагічных вывадаў сьцьвяржае, што шматклетачныя формы жыцьця зьяўляюцца больш рэдкімі, чым першапачаткова меркавалі вучоныя. Яна дае магчымы адказ на [[парадокс Фэрмі]]: <blockquote>калі пазаземныя цывілізацыі зьяўляюцца даволі распаўсюджанымі, то чаму мы не назіраем ніякіх сьлядоў разумнага пазаземнага жыцьця?</blockquote> Гэта тэорыя зьяўляецца процілеглай кропкай гледжаньня [[Прынцып звычайнасьці|прынцыпа звычайнасьці]], прапанаванага астраномамі [[Фрэнк Дональд Дрэйк|Фрэнкам Дрэйкам]], [[Карл Саган|Карлам Саганам]] і іншымі. [[Прынцып звычайнасьці]] дапускае, што жыцьцё на Зямлі не зьяўляецца выключнай зьявай і зь вялікай доляй імавернасьці можа быць знойдзена на незьлічоным мностве іншых плянэт. Згодна з [[Антропны прынцып|антропным прынцыпам]] фундамэнтальныя законы Сусьвету наладжаны такім чынам, каб была магчымасьць існаваньня жыцьця. Антропны прынцып падтрымлівае гіпотэзу ўнікальнай Зямлі, сьцьвяржаючы, што элемэнты, якія неабходны для падтрыманьня жыцьця на Зямлі так «дакладна наладжаны», што шанс паўтарэньня ў іншым месцы вельмі малы. [[Сьцівен Джэй Гулд]] параўнаў сьцьвяржэньне, што «Сусьвет добра прыстасаваны для нашага тыпу жыцьця» з выказаваньнямі, што «сасіскі былі створаны такімі доўгімі й вузкімі, каб іх было добра класьці на сучасныя булачкі для хот-дога» ці «караблі былі вынайдзены ў якасьці дома для малюскаў»<ref>{{cite book | last=Gould | first=Stephen Jay | year=1998 | title=clear Thinking in the Sciences | title=Lectures at Harvard University}}</ref><ref>{{cite book| last=gould| first=Stefen Jay | year=2002| title=Why People Belive Weird Things:Pseudoscience, superstition, and Other confusions of Our Time}}</ref>. == Дасьледаваньні == Хаця апісаньне пазаземнага жыцьця зьяўляецца нявырашаным пытаньнем, а гіпотэзы й прагнозы наконт яе існаваньня й паходжаньня значна варʼіруюцца, тым ня менш, разьвіцьцё тэорыяў для падтрымкі пошука жыцьця ў бягучы момант можна лічыць найбольш канкрэтным практычным прымяненьнем астрабіялёгіі. Біёлагі Джэк Коэн і матэматык Ян Сьцюарт, сярод іншага разглядаюць [[Ксенабіялёгія|ксенабіялёгію]] асобна ад астрабіялёгіі. Коэн і Сьцюарт лічаць, што астрабіялогія&nbsp;— гэта пошук жыцьця падобнага да таго, якое існуе на Зямле за межамі Сонечнай сыстэмы, у той час, як [[ксенабіялёгія]] займаецца дасьледаваньнямі ў тых выпадках, калі мы мяркуем, што жыцьцё не заснавана на базе вуглярода ці тленнага дыханьня, але пакуль яна мае вызначаючыя характарыстыкі жыцьця. (Гл. [[Вугляродны шавінізм]]). === Вынікі дасьледаваньняў === [[Файл:951 Gaspra.jpg|значак|220px|Астэроіды маглі перанесьці «зародкі жыцьця» на Зямлю.]] На гэты момант доказаў наяўнасьці пазаземнага жыцьця знойдзена не было. Але 6 жніўня 1996 году вучоныя НАСА пасьля дасьледаваньня мэтэарыта [[ALH84001]] абвясьцілі, што мэтэарыт можа ўтрымліваць доказы жыцьця на Марсе. Пры сканаваньні структур мэтэарыта [[Растравы электронны мікраскоп|растравым электронным мікраскопам]] былі выяўлены скамянеласьці, якія нагадалі навукоўцам «сьляды» зямных арганізмаў&nbsp;— так званых магнітатактычных бактэрыяў. Дасьледчыкі сьцьвяржалі, што менавіта такія спэцыфічныя скамянеласьці пакідаюць бактэрыі на Зямле, таму знаходка ідэнтычных скамянеласьцяў у мэтэарыце гаворыць на карысьць існаваньня бактэрыяў на яго роднай плянэце. Разам з тым, структуры, знойдзеныя на [[ALH 84001]], складаюць 20-100 нанамэтраў у дыямэтры, што блізка да тэарэтычных [[Нанабактэрыі|нанабактэрыяў]] і значна менш за любую вядомую навуцы форму клетачнага жыцьця. Застаецца незразумелым, ці сьведчыць гэта аб тым, што на Марсе было ці ёсьць жыцьцё, ці верагодныя мікраарганізмы апынуліся на мэтэарыце ўжо на Зямлі, пасьля яго падзеньня<ref name="disbelief">{{cite web|title=after 10 years, few belivwe life on Mars|url=http://www.space.com/scienceastronomy/ap_060806_mars_rock.html|last=Crenson|first=Matt|publisher=[[Associated Press]] (on [http://www.space.com space com|date=2006-08-06accesdate=2008-10-20|deadlinc=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060809161936/http://www.space.com/scienceastronomy/ap_060806_mars_rock.html|archivedate=9 жніўня 2006|accessdate=14 снежня 2014|deadurl=no}}</ref><ref name="life">McKay, David S., et al. (1996) [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/273/5277/924 «Searc for Past Life on Mars: Possible Relic biogenic Activity in Martian Meteorite ALH84001»]. [[Science, часопіс|Science]]. Vol. 273. no. 5277, pp. 924—930. URL accesed March 18, 2006.</ref><ref>{{cite journal|title=Search for past life on Mars: Possible relic biogenic activity in Martian meteorite ALH84001|author=McKay D. S., Gibson E. K., ThomasKeprta K. L., Vali H., Romanek C. S., Clemmett S. J., Chillier X. D. F., Maechling C. R., Zare R. N.|journal=Science|volume=273|pages=924-930|year=1996|doi=10.1126/science.273.5277.924|pmid=868069|issue=5277|загаловак=Search for past life on Mars: Possible relic biogenic activity in Martian meteorite ALH84001}}</ref><ref name="jsc2009">[http://www.nasa.gov/centers/jonson/pdf/403089main_7441-1.pdf USa.gov: The U.S. Goverment’s Official Web Portal]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Аб магчымай наяўнасьці жывых істот на паверхні [[Плянэта Вэнэра|Вэнэры]] абвясьціў у студзені 2012 году галоўны навуковы супрацоўнік [[Інстытут касьмічных дасьледаваньняў РАН|Інстытуту касьмічных дасьледаваньняў РАН]] Леанід Ксанфомаліті. Пры вывучэньні фатаграфіяў, перасланых савецкімі апаратамі ў 1970-я й 1980-я гады, ён знайшоў нейкія абʼекты, якія зьяўляюцца й зьнікаюць на серыі пасьлядоўных здымкаў. Напрыклад, абʼект «скарпіён» зьяўляецца праз 90 хвілін пасьля ўключэньня камэры й праз 26 хвілін зьнікае, пакінуўшы пасьля сябе равок у глебе. Ксанфомаліті лічыць, што падчас пасадкі модуль стварыў моцны шум і «прабывальнікі» пакінулі месца пасадкі, а празь нейкі час, калі ўсё сьцішылася, яны вярнуліся<ref name="iki">{{cite web|date=20 студзеня 2012|url=http://ria.ru/science/20120120/544264872.html|title=Советские зонды, возможно, засняли живых существ на Венере|publisher=РИА Новости|accesdate=2012=2012-01-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Su2jqdp?url=http://ria.ru/science/20120120/544264872.html|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=14 снежня 2014}}</ref>. === Мэтан === У 2004 годзе наземнымі тэлескопамі й зондам [[Марс-экспрэс|Mars Express]] быў выяўлены спэктральны маркер [[мэтан]]а ў [[Атмасфэра Марса|Атмасфэры Марса]]. З-за [[Сонечная радыяцыя|сонечнай радыяцыі]] і [[Касьмічныя прамяні|касьмічнага выпраменьваньня]] згодна з прагнозамі навукоўцаў мэтан павінен быў зьнікнуць з атмасфэры Марса на працягу некалькіх гадоў. Такім чынам, газ павінен быў актыўна папаўняцца, каб падтрымаць цяперашнюю канцэнтрацыю<ref name="results">{{cite journal|totle=Some problem related to the origin of methane on Mars|author=Vladimir A. Krasnopersky|journal=Icarus|volume=180|issue=2|pages=359-367|month=February|year=2005|url=http://www.sciencdirect.com/science?_ob=ArticleURL&_Udi=B6WGF-4HTCW36-2&_User=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=searh&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=a614a9e35a422b94cc2611ccdc4bf180|doi=10.1016/j.icarus.2005.10.015|загаловак=Some problem related to the origin of methane on Mars}}</ref><ref name="fourier-spec">[http://www.pfs-results.it/Planetary FourierSpectrometr website]{{Недаступная спасылка}} (ESA, Mars Express)</ref>. Адным з вопытаў марсахода [[Curiosity|Mars Science laboratory]], запушчанага 25 сьнежня 2011 году, зьяўляецца выкананьне больш дакладных вымярэньняў суадносін ізатопаў тлену і вуглярода ў вуглякіслым газе й мэтане ў атмасфэры Марса з мэтай вызначэньня геахімічнага альбо біялагічнага паходжаньня мэтана<ref name="SAM">{{cite web|url=http://ael.gsfc.nasa.gov/marsSAM.shtml|title=Sample Analysis at Mars (SAM) Instrument Suite|accesdate=2008-10-09|month=October|year=2008|publisher=NASA|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Su9rBK9?url=http://science.gsfc.nasa.gov/sed/index.cfm?fuseAction=home.main|archivedate=15 лютага 2012|accessdate=14 снежня 2014|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=2765&mode=thread&order=0&thold=0|title=Making Sense of Mars Methane|accessdate=2008-10-08|last=Tenenbaum|first=David|date=June 09,2008|work=Astroiology Magazine|archiveurl=https://www.webcitation.org/65SuAiZkd?url=http://astrobio.net/exclusive/2765/making-sense-of-mars-methane|archivedate=15 лютага 2012|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal|author=Tartsitano, C.G. and Webster, C.R.|journal=Applied Optics,|volume=46|pages=6923-6935|year=2007|doi=10.1364/A).46.006923|issue=28|загаловак=Multilaser Herriot cell for planetary tunable laser spectrometrs}}</ref>. === Плянэтныя сыстэмы === Магчыма, што ў асобных плянэт у Сонечнай сыстэме, такіх як газавы гігант [[Юпітэр (плянэта)|Юпітэр]] могуць быць спадарожнікі зь цьвёрдай паверхняй ці вадкім акіянам, якія зьяўляюцца больш прыдатнымі для жыцьця. Большасьць плянэт, выяўленых да 2014 году за межамі Сонечнай сыстэмы, зьяўляюцца гарачымі газавымі гігантамі й непрыдатныя для жыцьця. Такім чынам, дакладна невядома, ці зьяўляецца Сонечная сыстэма, з такой плянэтай як Зямля, унікальнай ці не. Палепшаныя мэтады выяўленьня й павялічаны час назіраньня безумоўна дазволяць знайсьці болей плянэтных сыстэм і, магчыма асобныя зь іх будуць падобныя да Зямлі. Напрыклад, [[Кеплер (тэлескоп)|місія Кеплер]], прызначаная для выяўленьня плянэт памерам зь Зямлю вакол іншых зорак шляхам вымярэньня самых дробных зьмен у крывой бляску зоркі, калі плянэта праходзіць між зоркай і тэлескопам. Прагрэс у галіне інфрачырвонай і субмілімэтровай астраноміі дазволіў адкыць кампанеты іншых зорных сыстэм. Інфрачырвоныя дасьледаваньні выявілі паясы пылу й астэроідаў вакол далёкіх зорак, якія ляжаць у аснове фармаваньня плянэт. === Прыгоднасьць плянэты да жыцьця === {{Асноўны артыкул|Прыгоднасьць плянэты для жыцьця}} Намаганьні, накіраваныя для адказу на пытаньне: «Наколькі распаўсюджаныя патэнцыяльна населеныя плянэты» мелі пэўны посьпех. 2 лютага 2011 году вучоныя, якія дасьледавалі зьвесткі з тэлескопа Кеплер, абвясьцілі, што ёсьць 54 кандыдаты ў плянэты, якія знаходзяцца ў населенай зоне сваіх зорак. Прычым 5 зь іх маюць памер супастаўны зь Зямлёй<ref name="Kepler nevs">[https://web.archive.org/web/20110212045426/http://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepler_data_release.html NASA Finds Earth-size Planet Canditates in the Habitable Zone]</ref>. Таксама вядзецца дасьледаваньне адносна абмежаваньняў навакольнага асяродзьдзя для жыцьця й працы экстрэмальных экасыстэм, дазваляючы дасьледчыкам прадказаць, якая плянэтная сыстэма магла бы быць найбольш прыгоднай для жыцьця. Такія місіі, як спускаемы апарат [[Фэнікс, касімчны апарат|Фэнікс]], [[Curiosity|Mars Science Laboratory]] і [[ЭкзаМарс|ExoMars]] да Марса, [[Касіні (касьмічны апарат)|«Касіні»]] да спадарожніка Сатурна Тытан і місія «Ice Cliper» да спадарожнік Юпітэра Эўропы, даюць надзею на далейшае пашырэньне ведаў аб магчымасьці жыцьця на іншых плянэтах у Сонечнай сыстэме. == Навукова-папулярныя фільмы == * «Сусьвет. Астрабіялёгія» ({{мова-en|The Universe. Astrobiology}})&nbsp;— навукова-папулярны фільм, зьняты [[History Channel]] у 2008 годзе. == Глядзіце таксама == * [[METI]] * [[SETI]] * [[Жыцьцё]] * [[Пазаземнае жыцьцё]] * [[Альтэрнатыўная біяхімія]] * [[Прыгоднасьць плянэты для жыцьця]] * [[Гіпотэза ўнікальнай Зямлі]] * [[Прыдатнасьць для жыцьця сыстэмы чырвонага карліка]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|частка=Астробиология|загаловак=Большой энциклопедический словарь|месца=М.|выдавецтва=Большая Российская энциклопедия|год=1999}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://astrobio.eu Astrobio.eu] * [http://astrobiology.nasa.gov Astrobiology.nasa.gov] * [http://www.astrobiology.com/ The Astrobiology Web]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.astrobio.net/ Astrobiology Magazine] * [https://web.archive.org/web/20130622010002/http://aca.unsw.edu.au/ Australian Centre for Astrobiology] * [https://web.archive.org/web/20060718180056/http://www.biocab.org/Exobiology.html Condition for Life Eweryhwere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060718180056/http://www.biocab.org/Exobiology.html |date=18 ліпеня 2006 }} * [https://web.archive.org/web/20160311074115/http://www.standart3d.com/ Standart3D Stereoscopic Space Simulator including 30 exoplanet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311074115/http://www.standart3d.com/ |date=11 сакавіка 2016 }} * [http://ifa.hawaii.edu/~meech/iau/ International Astronomical Union Commission 51: Bioastronomy, official website] * [https://web.archive.org/web/20060815002519/http://nai.nasa.gov/ NASA astrobiology Institute] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060815002519/http://nai.nasa.gov/ |date=15 жніўня 2006 }} * [https://web.archive.org/web/20080820065050/http://pilbara.mq.edu.au/ NASA-Macquarie University Pilbara Education Project] * [https://web.archive.org/web/20110225110149/http://planetquest.jpl.nasa.gov/ NASA’s PlanetQuest] * [https://web.archive.org/web/20110904052622/http://www.exoplanetology.com/ Official Exoplanetology Website] * [https://web.archive.org/web/20130617142204/http://omegataupodcast.net/2009/09/18-astrobiology-at-the-nasa-astrobiology-institute/ Podcast Interwiew with NAI’s Director Dr. Carl Pilcher] * [https://web.archive.org/web/20130613135659/http://www.nemoramjet.com/snduterus.html Snaiad, a world-building project with creatures designed with evolutionary biology in mind.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130613135659/http://www.nemoramjet.com/snduterus.html |date=13 чэрвеня 2013 }} * [https://web.archive.org/web/20081001194624/http://www.solstation.com/habitable.htm Stars and Habitable Planets] {{Разьдзелы біялёгіі}} {{Парады артыкулу|артаграфія}} [[Катэгорыя:Астрабіялёгія| ]] [[Катэгорыя:Пазазямны розум]] [[Катэгорыя:Паходжаньне жыцьця]] f79fra7uuksmkyvqwzj0pghabqk52dh 2 278597 2679341 2586876 2026-07-16T19:09:23Z Manuela Listkiewska 8202 2679341 wikitext text/x-wiki {{Babel-5|pl|pt|en-4|es-4|uk-1|fr-1}} {{Удзельнік/З Польшчы}} {{Удзельнік/Паганец}} {{Удзельнік/Дэмакрат}} {{Удзельнік/Антыкамуніст}} {{Удзельнік/Камунізм і фашызм}} {{Удзельнік/Уступ да ЭЗ}} {{Удзельнік/Уступ да НАТО}}<br> {{Удзельнік/За нацыянальную сымболіку}}<br> {{Удзельнік/За цэласнасьць Грузіі}}<br> [[pl:Wikipedystka:Manuela Listkiewska]] [[uk:Користувачка:Manuela Listkiewska]] prst3sl1nivcno30fhq5xu1ra9njlzy 0 293717 2679317 2600232 2026-07-16T13:55:22Z ~2026-40058-53 98932 2679317 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Малое Залужжа |Лацінка = Małoje Załužža |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Малога Залужжа |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222210 |СААТА = 6248830066 |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 02 |Шырата сэкундаў = 37 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Мало́е Залу́жжа'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 432</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкога сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да 23 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Усяскі сельсавет|Усяскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Андрэевіч Палягошка]] (1893—1961) — аўтар успамінаў пра пачатак функцыянавання [[ГУЛАГ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Азярыцкаслабадзкі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 9a5drbanhmuickaifrlgyeaybt4ap2j 0 293718 2679316 2600230 2026-07-16T13:55:05Z ~2026-40058-53 98932 2679316 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Масьцішча |Лацінка = Maścišča |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Масьцішча |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222210 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 03 |Шырата сэкундаў = 44 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 52 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Масці́шча'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 432</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкога сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да [[10 лютага]] [[1977]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Прылепскі сельсавет|Прылепскага сельсавету]]<ref>Рашэнне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Азярыцкаслабадзкі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 1xnoha4adz90mgbj9gigp0gfkogysdz 0 294742 2679375 2679240 2026-07-17T07:58:39Z Dymitr 10914 /* Другі кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак 2679375 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = 7 ліпеня 2026 |Дата заканчэньня = 5 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 36<br />''Усяго:'' 81 (з 53 асацыяцыяў) |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 72-ы розыгрыш трафэю з часоў Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў і 35-ы розыгрыш пад назвай [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]]. Фінал адбудзецца на стадыёне «[[Рыяд-Эйр Мэтрапалітана]]» у [[Мадрыд]]зе 5 чэрвеня 2026 году. Гэта будзе другі раз, калі «Мэтрапалітана» прыме фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА пасьля 2019 году. Сэзон пачнецца 7 ліпеня 2026 году кваліфікацыйнымі раўндамі, а лігавая фаза пачнецца 8 верасьня 2026 году. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуюцца ў лігавую фазу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]], у фінал [[Міжкантынэнтальны кубак ФІФА 2027 году|Міжкантынэнтальнага кубка ФІФА 2027 году]], у групавы этап [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2029 году|клюбнага чэмпіянату сьвету ФІФА 2029 году]] і атрымаюць права згуляць супраць пераможцы [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў]] у [[Супэркубак УЭФА 2027 году|Супэркубку УЭФА 2027 году]]. Свой тытул ужо другі год запар будзе абараняць «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]». == Расклад матчаў == Яшчэ ў сьнежні 2025 году быў падрыхтаваны расклад матчаў сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/news-media/news/02a0-1f71bdf70a9a-b6067bd647f2-1000--2026-european-football-calendar-match-and-draw-dates-for-all/|загаловак=2026 European football calendar: Match and draw dates for all UEFA competitions, draws and events|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата публікацыі=15.12.2025}}</ref>. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |7—8 ліпеня 2026 |14—15 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |21—22 ліпеня 2026 |28—29 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |4—5 жніўня 2026 |11 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |18—19 жніўня 2026 |25—26 жніўня 2026 |- | rowspan="8" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="8" |27 жніўня 2026 | colspan="2" |8—10 верасьня 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |13—14 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |20—21 кастрычніка 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |3—4 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |24—25 лістапада 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |8—9 сьнежня 2026 |- |7 гульнявы дзень | colspan="2" |19—20 студзеня 2027 |- |8 гульнявы дзень | colspan="2" |27 студзеня 2027 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |29 студзеня 2027 |16—17 лютага 2027 |23—24 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |9—10 сакавіка 2027 |16—17 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |6—7 красавіка 2027 |13—14 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |27—28 красавіка 2027 |4—5 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |5 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так|caption= |[[Сабах Баку|Сабах]]|AZE|4–1|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|2–0|2–1 |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|3–5|[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|2–0|1–5 |[[Флёра Талін]]|EST|4–5|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|2–3|2–2 |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|4–2|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|3–1|1–1 |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|1–3|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|0–1|1–2 |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|4–3|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–0|2–3 |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|3–4|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|0–2|3–2 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|4–3|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1–1|3–2 |[[МЛ Віцебск]]|BLR|1–5|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–4|0–1 |[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|2–7|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|1–1|1–6 |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|1–5|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|1–1|0–4 |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|3–2|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|1–0|2–2 |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|4–1|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|2–1|2–0 |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|4–2|[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|2–1|2–1 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|Матч 1|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|21 ліп|28 ліп |[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|Матч 2|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|21 ліп|29 ліп |[[Сабах Баку|Сабах]]|AZE|Матч 3|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|21 ліп|29 ліп |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|Матч 4|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|21 ліп|29 ліп |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|Матч 5|[[Лех Познань]]|POL|21 ліп|29 ліп |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|Матч 6|[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|21 ліп|28 ліп |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|Матч 7|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|22 ліп|29 ліп |[[Амонія Нікасія]]|CYP|Матч 8|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|22 ліп|29 ліп |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|Матч 9|[[Дынама Заграб]]|CRO|21 ліп|28 ліп |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|Матч 10|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|21 ліп|29 ліп |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|Матч 11|[[Слован Браціслава]]|SVK|21 ліп|29 ліп |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|Матч 12|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SVN|22 ліп|28 ліп |heading13=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]|TUR|Матч 1|[[Гурнік Забжэ]]|POL|21 ліп|29 ліп |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|Матч 2|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|21 ліп|28 ліп }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Афіцыйны сайт]. {{Ліга чэмпіёнаў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга чэмпіёнаў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] rp8s2ycv2jdr8jan3yx3ip4dtl5ob1m 0 294743 2679377 2679242 2026-07-17T08:14:14Z Dymitr 10914 /* Кваліфікацыйныя раўнды */ абнаўленьне зьвестак 2679377 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>15 кастрычніка 2026 |Дата заканчэньня = 2 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 6-ы сэзон трэцяга паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуецца ў лігавую фазу [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў]], калі толькі папярэдне не атрымае месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лізе чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]] або тую ж Лігу Эўропы праз вынікі ў нацыянальным чэмпіянаце. Як дзейны чэмпіён ангельскі клюб «Крыстал Пэлас» аўтаматычна кваліфікаваўся ў лігавую фазу Лігі Эўропы, таму ня здолее абараніць свой тытул, бо новая фарматная сыстэма не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі Эўропы ў Лігу канфэрэнцыяў пачынаючы зь лігавай фазы. Фінальны матч будзе згуляны на стадыёне «[[Бэшыкташ (стадыён)|Бэшыкташ]]» у [[Стамбул]]е<ref>[https://www.nss-sports.com/en/lifestyle/45432/besiktas-park-2026-europa-league-final-stadium Why is the Europa League final stadium shaped like an amphitheatre?]. NSS Sports.</ref>, які папярэдне за год за таго прымаў у сваіх сьценах фінал [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў]]. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбыўся ў сераду, але ў выключных выпадках фінал мог ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="6" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="6" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |17 сьнежня 2026 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |15 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |2 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|2–1|[[Мілсамі Архэй|Мілсамі]]|MDA|1–1|1–0 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|2–0|[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]]|GIB|2–0|0–0 |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|4–2|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]|KAZ|0–1|4–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Конас-Кій Номадс]]|WAL|2–3|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|0–0|2–3 |[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|6–0|[[Тарпэда Кутаісі]]|GEO|3−0|3–0 |[[Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)|Дыфэрданж 03]]|LUX|1–3|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|0–0|1–3 |[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]|MKD|0–1|1–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|3–1|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]|MNE|1–0|2–1 |[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]|ALB|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:5)|[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–1|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Глентаран Бэлфаст|Глентаран]]|NIR|1–4|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|1–2|0–2 |[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–2|[[Морнар Бар|Морнар]]|MNE|2–1|2–1 |[[Мандорф-ле-Бэн (футбольны клюб)|Мандорф-ле-Бэн]]|LUX|2–3|[[Дынама Тбілісі]]|GEO|1–2|1–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Петравац (футбольны клюб)|Петравац]]|MNE|2–5|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|1–3|1–2 |[[Карнарван Таўн]]|WAL|0–10|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|0–5|0–5 |[[Марсашлок (футбольны клюб)|Марсашлок]]|MLT|0–4|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|0–3|0–1 |[[Гэгельман Коўна|Гэгельман]]|LTU|1–4|[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1−1|0–3 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|3–3 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Елімай Семей|Елімай]]|KAZ|1–1|2–2 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|5–3|[[Вікінгур Лейрвік|Вікінгур]]|FRO|3–1|2–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|3–2|[[Віртус Акуавіва|Віртус]]|SMR|3−1|0–1 |[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]|BIH|2–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|1–2 |[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]]|GIB|0–6|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|0–5|0–1 |[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|3–2|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]|NIR|1−0|2–2 |[[Пэн-і-Бонт Брыджэнд|Пэн-і-Бонт]]|WAL|0–4|[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|0–1|0–3 |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–2|[[Гамрун Спартанз]]|MLT|1–1|2–1 |[[УНА Штрасэн]]|LUX|3–0|[[Ля Фіярыта Монтэджардана|Ля Фіярыта]]|SMR|1–0|2–0 |[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]]|ALB|2–6|[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|2–1|0–5 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|Матч 1|[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|23 ліп|30 ліп |[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|Матч 2|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|23 ліп|30 ліп |[[МЛ Віцебск]]|BLR|Матч 3|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|23 ліп|30 ліп |[[Флёра Талін]]|EST|Матч 4|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|23 ліп|30 ліп |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|Матч 5|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|23 ліп|30 ліп |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|Матч 6|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|23 ліп|30 ліп |heading7=Асноўны шлях |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|Матч 1|[[Дэры Сіці]]|IRL|23 ліп|30 ліп |[[Істанбул Башакшэхір]]|TUR|Матч 2|[[Інтэр Турку]]|FIN|23 ліп|30 ліп |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|Матч 3|[[Дукаджыні Кліна|Дукаджыні]]|KOS|23 ліп|30 ліп |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|Матч 4|[[Колрэйн (футбольны клюб)|Колрэйн]]|NIR|23 ліп|30 ліп |[[ФКСБ Бухарэст|ФКСБ]]|ROU|Матч 5|[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|23 ліп|30 ліп |[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|Матч 6|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|23 ліп|30 ліп |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|Матч 7|[[Валета (футбольны клюб)|Валета]]|MLT|23 ліп|30 ліп |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|Матч 8|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|23 ліп|30 ліп |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|Матч 9|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|23 ліп|30 ліп |[[ГАІС Гётэборг|ГАІС]]|SWE|Матч 10|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|23 ліп|30 ліп |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|Матч 11|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|21 ліп|30 ліп |[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|Матч 12|[[ГКС Катавіцы]]|POL|23 ліп|30 ліп |[[Вараждзін-2012 (футбольны клюб)|Вараждзін]]|CRO|Матч 13|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|23 ліп|30 ліп |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|Матч 14|[[Апалён Лімасол]]|CYP|23 ліп|30 ліп |[[Брава Любляна|Брава]]|SVN|Матч 15|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|23 ліп|30 ліп |[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|Матч 16|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|23 ліп|30 ліп |[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|Матч 17|[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|23 ліп|30 ліп |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|Матч 18|[[Зрынскі Мостар]]|BIH|23 ліп|30 ліп |[[Зымбру Кішынёў|Зымбру]]|MDA|Матч 19|[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|23 ліп|30 ліп |[[Дынама Тбілісі]]|GEO|Матч 20|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|23 ліп|30 ліп |[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|Матч 21|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|23 ліп|30 ліп |[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|Матч 22|[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|23 ліп|30 ліп |[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|Матч 23|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|23 ліп|30 ліп |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|Матч 24|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|23 ліп|30 ліп |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|Матч 25|[[ГБ Торсгаўн]]|FRO|23 ліп|30 ліп |[[Панявеж (футбольны клюб)|Панявеж]]|LTU|Матч 26|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|23 ліп|30 ліп |[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|Матч 27|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|23 ліп|30 ліп |[[Нэфтчы Баку]]|AZE|Матч 28|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|23 ліп|30 ліп |[[Пакш (футбольны клюб)|Пакш]]|HUN|Матч 29|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|23 ліп|30 ліп |[[Жалезьнічар Панчава]]|SRB|Матч 30|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|23 ліп|30 ліп |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|Матч 31|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|23 ліп|30 ліп |[[Палесьсе Жытомір|Палесьсе]]|UKR|Матч 32|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|23 ліп|30 ліп |[[ЛНЗ Чаркасы]]|UKR|Матч 33|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|23 ліп|30 ліп |[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|Матч 34|[[Рапід Вена]]|AUT|23 ліп|30 ліп |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|Матч 35|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]|BUL|23 ліп|30 ліп |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|Матч 36|[[ЧФР Клуж]]|ROU|23 ліп|30 ліп |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|Матч 37|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|23 ліп|30 ліп |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|Матч 38|[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|23 ліп|30 ліп |[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|Матч 39|[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|23 ліп|30 ліп |[[Спартак Трнава]]|SVK|Матч 40|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|23 ліп|30 ліп |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|Матч 41|[[Копэр (футбольны клюб)|Копэр]]|SVN|23 ліп|30 ліп |[[АЕК Лярнака]]|CYP|Матч 42|[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|23 ліп|30 ліп |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|Матч 43|[[УНА Штрасэн]]|LUX|23 ліп|30 ліп }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/ Ліга канфэрэнцыяў УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга канфэрэнцыяў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] a1og0onnj37jho4xhoav4pjsx4zlyre 0 295173 2679376 2678449 2026-07-17T08:02:45Z Dymitr 10914 /* Кваліфікацыйныя раўнды */ абнаўленьне зьвестак 2679376 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга Эўропы УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>16 верасьня 2026 |Дата заканчэньня = 26 траўня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 25+11<br />''Усяго:'' 45+31 (з 40 асацыяцыяў) |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 56-ы сэзон другога паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і 18-ы зь іх пасьля перайменаваньня Кубка УЭФА ў [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігу Эўропы УЭФА]]. Фінал будзе згуляны 26 траўня 2027 году на стадыёне «[[Вальдштадыён]]» у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]], [[Нямеччына]]<ref>[https://profis.eintracht.de/news/zuschlag-fuer-europa-league-endspiel-2027-158966 Zuschlag für Europa-League-Endspiel]. Eintracht Frankfurt.</ref>. Дзейны чэмпіён «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]» ня здолее абараніць свой тытул, бо як пераможца Лігі Эўропы аўтаматычна кваліфікавалася ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў]], а новы фармат не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі чэмпіёнаў у Лігу Эўропы пасьля лігавага этапу. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбудзецца ў сераду, але ў выключных выпадках фінал можа ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. Толькі ў першы гульнявы дзень лігавага этапу матчы расьцягнуцца на сераду і чацьвер. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу Эўропы УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="8" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="8" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |16—17 верасьня 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |7 гульнявы дзень | colspan="2" |21 студзеня 2027 |- |8 гульнявы дзень | colspan="2" |28 студзеня 2027 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |29 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |26 траўня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Дынама Кіеў]]|UKR|0–0 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:2)|[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|0–0|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|6–0|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|3–0|3–0 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|3–2|[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|2–0|1–2 |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|5–3|[[Дэры Сіці]]|IRL|3–2|2–1 |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|1–0|[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|0–0|1–0 |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|1–5|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|1–2|0–3 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|Матч 1|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|23 ліп|30 ліп |[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|Матч 2|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|23 ліп|30 ліп |[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|Матч 3|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|23 ліп|30 ліп |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|Матч 4|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|23 ліп|30 ліп |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|Матч 5|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|23 ліп|30 ліп |[[Хайдук Спліт]]|CRO|Матч 6|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|23 ліп|30 ліп |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|Матч 7|[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|23 ліп|30 ліп |[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|Матч 8|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|23 ліп|30 ліп |[[Дынама Кіеў]]|UKR|Матч 9|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|23 ліп|30 ліп }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Ліга Эўропы УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга Эўропы УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга Эўропы УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] 6arx63pq90kc4z3ttm5nl0axq1d4m6n 0 299788 2679370 2679256 2026-07-17T05:35:27Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленне (1948–1952) */ 2679370 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford F-Series» |выява = [[Файл:2015 Ford F-150 Debut.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—present |зборка = |кляса = пікап |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} '''Ford F-Series''' — гэта серыя лёгкіх грузавікоў, якія прадаюцца і вырабляюцца кампаніяй Ford Motor Company з 1948 мадэльнага года ў якасці лінейкі паўнапамерных пікапаў, якія займаюць месца паміж пікапамі [[Ford Ranger]] і [[Ford Super Duty]]. Акрамя F-150 (прадстаўленага ў 1975 годзе), серыя F таксама ўключае серыю Super Duty (прадстаўленую ў 1999 годзе), якая ўключае больш цяжкія пікапы ад F-250 да F-450, шасі з кабінай F-450/F-550 і камерцыйныя грузавікі класа 6–8 F-600/F-650/F-750. Найбольш папулярнай версіяй мадэльнага шэрагу з'яўляецца пікап F-150, які ў цяперашні час знаходзіцца ў чатырнаццатым пакаленні (прадстаўленым у 2021 мадэльным годзе). З 1953 па 1983 год базавым пікапам серыі F быў паўтонны F-100. Пачынаючы з 1984 года, базавым узроўнем стаў F-150. F-150 мае даўнюю высокапрадукцыйную пазадарожную камплектацыю, прадстаўленую ў 2010 годзе, прычым (SVT) Raptor у цяперашні час складаецца з трох пакаленняў. Вытворчасць F-150 SVT Raptor скончылася ў 2014 годзе, а ў 2017 годзе яго змяніў новы F-150 Raptor, які заснаваны на трынаццатым і чатырнаццатым пакаленнях F-150. Грузавікі серыі F былі распрацаваны ў шырокім дыяпазоне канфігурацый канструкцый. Нароўні з грузавікамі сярэдняй грузавіка і звычайнымі грузавікамі "Big Job" (папярэднікамі [[Ford L-Series|серыі Ford L]]), мадэльны шэраг прадаваўся як грузавік з кабінай шасі і фургон (папярэднік [[Ford E-Series|серыі Ford E]]). Серыя F служыла платформай для розных паўнапамерных пазадарожнікаў Ford, у тым ліку [[Ford Bronco]], [[Ford Expedition]]/[[Lincoln Navigator]] і [[Ford Excursion]]. Серыя F прадавалася трыма паўночнаамерыканскімі брэндамі: Mercury як серыя M (у Канадзе з 1948 па 1968 год), і Lincoln у 2000-х гадах як Blackwood і пазней Mark LT (у 2010-х гадах толькі ў Мексіцы). З 1977 года серыя F застаецца самай прадаванай лінейкай пікапаў у Злучаных Штатах; яна з'яўляецца самым прадаваным аўтамабілем у цэлым з 1981 года. Серыя F з'яўляецца самым прадаваным грузавіком у Канадзе больш за 50 гадоў. Па стане на 2018 мадэльны год, серыя F прынесла Ford 41 мільярд долараў (прыблізна 50,3 мільярда долараў у 2024 годзе) штогадовага даходу. Да студзеня 2022 года мадэлі серыі F прадалі больш за 40 мільёнаў адзінак. У цяперашні час Ford вырабляе серыю F на чатырох заводах у Злучаных Штатах. ==Першае пакаленне (1948–1952)== {{Аўтамабіль |назва = «1948–1952 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Agricultural Museum, Heppner - DPLA - 78169cb579fdc0640497935b81977fdd (page 1).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—[[1952]] |зборка = |папярэднік = [[Ford Six and Eight|1942–1947 Ford pickup]] |наступнік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1953 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-1 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1950 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>'''F-1 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R5 Pickup Truck]] <br/>'''F-1 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/> '''F-1 Panel Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1948-1950 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Panel Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Panel Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Panel Truck]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1951 Willys Jeep Panel Delivery]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC Panel Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1952 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/> '''F-2 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/> '''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/> '''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-4 Dually Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-140 Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/> '''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = }} Пікап серыі F першага пакалення (вядомы як Ford Bonus-Built) быў прадстаўлены ў 1948 годзе ў якасці замены папярэдняй лінейкі пікапаў на базе легкавых аўтамабіляў, прадстаўленай у 1942 годзе. Серыя F прадавалася ў васьмі розных вагавых класах: F-1 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]]), F-2 & F-3 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), F-4 Dually Chassis Cab Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault|Renault tout terrain VTD camion]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), і B-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 4x2 School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]). ==Другое пакаленне (1953–1956)== {{Аўтамабіль |назва = «1953–1956 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Dayville - DPLA - f778b41f43f15423f69cbd8c4c45f28d.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1953]]—[[1956]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|1952 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1957 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} У 1953 мадэльным годзе Ford прадставіў другое пакаленне грузавікоў серыі F. Павялічаныя габарыты, палепшаныя рухавікі і абноўленае шасі былі асаблівасцямі другога пакалення. У іншым змяненні наменклатура мадэляў F-Series была пашырана да трох нумароў; гэта застаецца ў выкарыстанні ў наш час, F-Series (1953-1956) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]]), F-250 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1952)]]), F-350 Single Rear Wheel пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1952)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault|Renault tout terrain VTD camion]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Трэцяе пакаленне (1957–1960)== {{Аўтамабіль |назва = «1957–1960 Ford F-Series» |выява = [[Файл:1957 Ford (9584864067).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1957]]—[[1960]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford E-Series#Першае пакаленьне|1961-1967 Ford Econoline]] (panel truck)<br/>[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-100 Styleside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet C/K|1960 GMC C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1959 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1960 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1957 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1958 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1959 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1960 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Panel Truck]] |commons = }} Прадстаўленая ў 1957 годзе, трэцяе пакаленне серыі F было значнай мадэрнізацыяй і перапраектаваным. Пярэднія крылы сталі інтэграванымі ў кузаў, а новая платформа «Styleside» працягвала плаўныя лініі ў задняй частцы пікапа, F-Series (1957-1960) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-250 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1956)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault|Renault tout terrain VTD camion]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Чацвёртае пакаленне (1961–1966)== Ford F-Series 1961–1966 гадоў выпуску — гэта чацвёртае пакаленне культавай лінейкі пікапаў Ford. Вядомае сваёй шырокай кабінай і вытанчаным, квадратным стылем, гэта пакаленне з'яўляецца вельмі запатрабаванай класікай у аўтамабільным свеце, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1960)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1960)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault|Renault tout terrain VTD camion]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Drive Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Пятае пакаленне (1967–1972)== ==Шостае пакаленне (1973–1979)== ==Сёмае пакаленне (1980–1986)== ==Восьмае пакаленне (1987–1991)== ==Дзевятае пакаленне (1992–1997)== Дзевятае пакаленне серыі F было прадстаўлена ў 1992 годзе як другая рэдызайн архітэктуры серыі F 1980 года. Адаптуючы элементы дызайну з нядаўна прадстаўленага Explorer і перапрацаваных серыі E і Ranger, серыя F атрымала крыху ніжэйшую лінію капота, акругленне пярэдніх крылаў, бампера і рашоткі радыятара. Лёгкія аўтамабілі серыі F атрымалі падушку бяспекі з боку кіроўцы, пачынаючы з 1994 мадэльнага года. ==Дзесятае пакаленне (1997–2004)== Дзясятае пакаленне Ford F-150 — гэта лінейка паўнапамерных пікапаў, якія выпускаліся кампаніяй Ford з 1997 па 2004 год. Гэта пакаленне ўяўляла сабой значныя змены для серыі F, бо яно мела зусім новую платформу, больш аэрадынамічны, круглявы дызайн экстэр'ера і новую лінейку рухавікоў. Ford пазіцыянаваў гэты F-150 як грузавік для асабістага карыстання, у той час як больш цяжкія F-250 і F-350 былі выдзелены ў асобную лінейку Super Duty для камерцыйнага выкарыстання, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Short-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Chassis Truck (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1992–1996)]]), SuperCab Chassis Truck, SuperCrew Chassis Truck, SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, SuperCab Long-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Flareside Pickup. ==Адзінаццатае пакаленне (2004–2008)== 11-е пакаленне Ford F-150, вырабленнае з 2004 па 2008 год, прадставіла перапрацаванае цела, новае шасі з незалежнай перадняй падвескай і вонкавымі заднімі амартызатарамі для лепшай якасці язды, а таксама прапанавала рухавікі Triton V8 разам з папулярнымі камплектацыямі, такімі як FX4 і King Ranch, вядомымі сваім унікальным дызайнам у стылі Super Duty, але таксама мелі агульныя праблемы з штыфтамі выхлапной сістэмы, свечкамі запальвання і фазавай сістэмай на 3-клапанных рухавіках, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, і SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup. ==Дванаццатае пакаленне (2009–2014)== Ford F-150 12-га пакалення (2009-2014) быў трывалым, папулярным пікапам, вядомым сваім смелым стылем, разнастайнымі камплектацыямі (у тым ліку першым Raptor) і абноўленымі сілавымі агрэгатамі, такімі як 5,0-літровы V8 і 3,5-літровы EcoBoost V6, якія забяспечвалі высокую прадукцыйнасць і буксіроўку, хоць некаторыя распаўсюджаныя праблемы ўключаюць уцечкі вадзянога помпы і патэнцыйныя праблемы з турбакампрэсарам/фазай фаз газаразмеркавання на рухавіках EcoBoost, якія часта можна вырашыць з дапамогай тэхнічнага абслугоўвання і звычайных мадэрнізацый, такіх як абарона парогаў, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2004—2008)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2004—2008)]]), SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup. ==Трынаццатае пакаленне (2015–2020)== Ford прадставіў 13-е пакаленне серыі F у мадэльным годзе 2015 года. Папярэдне прадстаўлены канцэпт-кар Ford Atlas на Дэтройцкім аўтасалоне 2013 года, новы дызайн быў вядомы шырокім выкарыстаннем алюмінію, што дазволіла знізіць вагу аўтамабіля амаль на 750 фунтаў без змяншэння яго знешняга выгляду. Алюмініевыя штампаваныя элементы кузава замянілі сталь, за выключэннем брандмаўэра. Сама рама засталася з высокатрывалай сталі. Каб праверыць трываласць канструкцыі з выкарыстаннем алюмінію падчас распрацоўкі, Ford выставіў камуфляжныя прататыпы на гонку на цягавітасць Baja 1000, дзе аўтамабілі фінішавалі, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T| Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]],[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. ==Чатырнаццатае пакаленне (2021–цяперашні час)== 14-е пакаленне Ford F-150, якое выпускалася з 2021 года па цяперашні час, мае перапрацаваны кузаў з выкарыстаннем алюмінію, абноўлены інтэр'ер і новыя тэхналогіі, такія як даступная гібрыдная сістэма PowerBoost. Ключавыя асаблівасці ўключаюць новы 12-цалевы сэнсарны экран з сістэмай SYNC 4, Pro Power Onboard для знешняга харчавання і даступную тэхналогію кіравання без дапамогі рук BlueCruise. Абноўленая мадэль была выпушчана для мадэльнага года 2024 года, у тым ліку новы задні борт Pro Access для паляпшэння доступу да грузу, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2017—2021)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2017—2021)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|F-Series]] rdo0yysfdhy9s7t9g5w2zfdxm3vcylu 0 300196 2679336 2678997 2026-07-16T18:51:43Z ~2026-39608-40 98899 2679336 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet Kodiak/GMC TopKick» |выява = [[Файл:MBTA Chevy Kodiak, November 2014.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1980–2009 | папярэднік = [[Chevrolet C/K|1973-1979 Chevrolet C60]]<br/>[[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin/GMC Brigadier]] | наступнік = «[[Chevrolet Silverado MD]]» | вытворчасьць = | тып кузаву = | прывад = 4×2, 4×4, 6×4, 6×6 | колавая база = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | маса = | поўная маса = | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = '''Kodiak/Topkick Business Special 2-door regular cab (1981-1989):'''<br>[[Ford L-Series Trucks|Ford L-6000/L-7000 2-door regular cab (1970-1995)]]<br/>[[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series S2100/S2200/S2500/S2600 2-door regular cab (1981-1989)]]<br/>'''Kodiak/Topkick Business Special 4-door crew cab (1981-1989):'''<br>[[Ford L-Series Trucks|Ford L-6000/L-7000 4-door crew cab (1970-1995)]]<br/>[[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series S2100/S2200/S2500/S2600 4-door crew cab (1981-1989)]]<br/>'''Kodiak/Topkick 2-door standard cab (1990–1994):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 2-door standard cab (1990-1994)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1990–1994 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 2-door standard cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 2-door standard cab (1990-1994)]]<br/>[[Renault Midliner|1990-1994 Mack Midliner CS 2-door standard cab]]<br>[[Dodge Ram|1993-1994 Dodge Ram 6500/7000 2-door standard cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 2-door standard cab (sloped hood; 1995–2002):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 2-door standard cab (1995-1999)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1995-2002 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 2-door standard cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 2-door standard cab (1995-2002)]]<br>[[Kenworth T-300|1995-2002 Kenworth T-300 2-door standard cab]]<br/>[[Renault Midliner|1995-1999 Mack Midliner CS 2-door standard cab]]<br>[[Dodge Ram|1995-2002 Dodge Ram 6500/7000 2-door standard cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 4-door crew cab (1990–1994):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 4-door crew cab (1990-1994)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1990–1994 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 4-door crew cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 4-door crew cab (1990-1994)]]<br/>[[Renault Midliner|1990-1994 Mack Midliner CS 4-door crew cab]]<br>[[Dodge Ram|1993-1994 Dodge Ram 6500/7000 4-door crew cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 4-door crew cab (sloped hood; 1995–2002):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 4-door crew cab (1995-1999)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1995-2002 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 4-door crew cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 4-door crew cab (1995-2002)]]<br>[[Kenworth T-300|1995-2002 Kenworth T-300 4-door crew cab]]<br/>[[Renault Midliner|1995-1999 Mack Midliner CS 4-door crew cab]]<br>[[Dodge Ram|1995-2002 Dodge Ram 6500/7000 4-door crew cab]] <br/> '''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Cutaway Cab single-axle rigid truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door cutaway cab single-axle rigid truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door cutaway cab single-axle rigid truck (2008–2010)]]<br/> [[Ford Econoline|Ford E-450 2-door cutaway van chassis (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 2-door cutaway van chassis (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]]<br/> '''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab single-axle rigid truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door regular cab dually with no bed]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door regular cab dually with no bed]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door regular cab dually with no bed (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door regular cab dually with no bed (2008–2010)]]<br>[[Ford Econoline|Ford E-450 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis With 2" Cab Back Closeout (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis With 2" Cab Back Closeout (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door standard cab single-axle rigid truck]]<br>'''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab single-axle semi-tractor truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck (2008–2010)]]<br/>[[Ford Econoline|Ford E-450 2-Door Cutaway Cab With 2" Cab Back Closeout Single-Axle Semi-Tractor Truck (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 2-Door Cutaway Cab With 2" Cab Back Closeout Single-Axle Semi-Tractor Truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door standard cab single-axle semi-tractor truck]]<br> '''C4500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]]<br>'''C4500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]]<br>'''C5500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 5500 2-door regular cab]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 5500 2-door regular cab]]<br/>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-550 2-door regular cab (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-550 2-door regular cab (2008–2010)]]<br/>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 2-door daycab]]<br>[[Hino 600|Hino 185 2-door standard cab]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100 2-door day cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 2-door daycab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 2-door daycab]]<br>'''C5500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram|2006-2009 Dodge Ram 5500 4-door crew cab]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 5500 4-door crew cab]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-550 4-door crew cab (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-550 4-door crew cab (2008–2010)]]<br/>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 4-door crew cab]]<br>[[Hino 600|Hino 185 4-door crew cab]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 4-door crew cab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 4-door crew cab]]<br>'''C6500 Kodiak/Topkick 2-door regular cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-650 2-door daycab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4200 4-door day cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 2-door daycab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]]<br>'''C6500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-650 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4200 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 4-door crew cab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]]<br>'''C7500 Kodiak/Topkick 2-door regular cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-750 2-door regular cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4300 2-door day cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door daycab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]] <br>'''C7500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-750 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4300 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 338 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] <br>'''C8500 Kodiak/Topkick 2-door standard cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door standard cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-850 2-door standard cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door standard cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4400 2-door standard cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door standard cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 2-door standard cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door standard cab]] <br>'''C8500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-850 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4400 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] }} '''Chevrolet Kodiak''' і '''GMC TopKick''' — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія выпускаліся падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]] кампаніі [[General Motors]] з 1980 па 2009 год. Прадстаўленыя як варыянт лінейкі сярэднетанажных грузавікоў C/K, было выпушчана тры пакаленні. Kodiak/TopKick, якія размяшчаліся паміж грузавікамі C/K і звычайным GMC Brigadier Class 8, былі распрацаваны як аснова для прафесійна арыентаваных грузавікоў, у тым ліку грузавікоў для перавозкі грузаў, самазвалаў і падобных транспартных сродкаў; у пазнейшых пакаленнях для выкарыстання ў аўтобусах выпускаліся як варыянты з разрэзаным, так і з капотным шасі. ==Першае пакаленне== У 1981 годзе кампанія General Motors прадставіла грузавікі класа 7 серыі Chevrolet Kodiak і GMC TopKick (афіцыйна Chevrolet C70/GMC C7000). Найбуйнейшыя версіі сярэднетанажнай серыі C/K, Kodiak/TopKick, былі распрацаваны для ўстаноўкі дызельнага рухавіка Caterpillar 3208 V8 (узятага ад большага Chevrolet Bruin/GMC Brigadier). Для ўстаноўкі новага рухавіка (з большым радыятарам) быў распрацаваны больш высокі капот (фары былі перамешчаны пад рашотку радыятара), што запатрабавала ўстаноўкі кабіны на некалькі цаляў вышэй. Нягледзячы на ​​вышэйшую якасць, новая канструкцыя капота была карацейшай па даўжыні, што скараціла даўжыню кузава з 98 да 92 цаляў. ==Другое пакаленне== У 1990 годзе GM выпусціла другое пакаленне Kodiak/TopKick на архітэктуры GMT530. Пасля 1988 года General Motors спыніла вытворчасць цяжкіх грузавікоў (іх замянілі аўтамабілі WhiteGMC, распрацаваныя Volvo GM), і грузавікі GMT530 сталі найбуйнейшымі аўтамабілямі, якія збірала кампанія. Цяпер мадэлі Kodiak/TopKick ахоплівалі ўсю лінейку сярэднетанажных аўтамабіляў GM, а серыя GMT400 C/K (прадстаўленая ў 1988 годзе) дасягнула свайго аптымізму з аднатоннымі грузавікамі серыі 3500, Другое пакаленне Chevrolet Kodiak (1990-2002) было даступна як у C6500/C7500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]), так і ў чатырохдзвернай канфігурацыі з кабінай crew cab, усе яны былі заснаваны на платформе GMT530, якая выкарыстоўвала версію кабіны пікапа GMT400. Гэта пакаленне мела большую, больш вертыкальную кабіну ў параўнанні з папярэдняй мадэллю, з ніжэйшай падлогай і большымі дзвярыма для лепшага ўваходу. За трынаццаць гадоў вытворчасці платформа GMT530 зведала адносна мала змен. Паколькі сярэднетанажным грузавікам не патрабаваліся падушкі бяспекі, інтэр'ер кабіны быў захаваны на працягу ўсёй вытворчасці. У 1997 годзе стаў даступны нізкапрофільны «аэрадынамічны» капот (не прапаноўваўся на мадэлях C8500, аўтобусах для цяжкіх умоў эксплуатацыі або школьных аўтобусах). Мадэлі з такім капотам мелі маркіроўку C5500–C8500 замест Kodiak/TopKick. Гэта змяненне распаўсюдзілася і на мадэлі са стандартным капотам у 1998 годзе, што фактычна прывяло грузавікі сярэдняй грузападымальнасці ў адпаведнасць з астатнімі правіламі наймення C/K. Кампанія Janesville Assembly вырабляла грузавікі GMT530 для Паўночнай Амэрыкі з 1989 па 2002 год, а экспартная прадукцыя пастаўлялася на завод Toluca Assembly у Талуцы, Мексіка, з 1994 па 2008 год. Для Лацінскай Амэрыкі грузавікі GMT530 збіраліся лакальна ў Бразіліі (кампаненты пастаўляліся з Мексікі); усе вырабленыя ў Бразіліі адзінкі былі абсталяваны рухавікамі Caterpillar 3116. Аўтамабілі для бразільскага рынку маркіраваліся ў адпаведнасці з іх дапушчальнай поўнай масай (GVWR) у метрычных тонах і акругленай магутнасцю ў конскіх сілах (12-170=12 тон-170 к.с., 14-190=14 тон-190 к.с. і 16-220=16 тон-220 к.с.). У маі 2021 года апошні аўтамабіль на базе GMT530, пабудаваны на заводзе ў Джэйнсвіле, быў выстаўлены на аўкцыён. Тандемны самазвал GMC C8500 2002 года выпуску, пабудаваны 26 чэрвеня 2002 года, належаў і кіраваўся горадам Джэйнсвіл амаль 20 гадоў да продажу. На аўтамабілі былі подпісы шматлікіх былых супрацоўнікаў завода. === Medium-duty COE (1998-2009) === У 1998 годзе General Motors прадставіла сярэднетанажныя грузавікі COE серыі T (якія замянілі папярэднія сярэднетанажныя COE серыі W "Forward"). Размешчаныя над аўтамабілямі, якія маюць агульныя рысы з [[Isuzu Elf|Isuzu N-Series/Elf]], сярэднетанажныя COE атрымалі кабіны ад [[Isuzu Forward]], спалучаючы іх з шасі і сілавымі агрэгатамі GMT530. Па памеры большыя за меншую серыю W (якая паходзіць ад Isuzu NPR), серыя T прапаноўвалася ў варыянтах ад 6500 да 8500 і прапануецца як 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]]), 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]]), 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]]), і 4-дзвярная Crew Cab. Сярэднетанажныя COE GMT530, якія перажылі свой аналаг са звычайнай кабінай на сем гадоў, былі сярод апошніх аўтамабіляў, выпушчаных Janesville Assembly (у рамках партнёрства General Motors і Isuzu па вытворчасці камерцыйных грузавікоў). ==Трэцяе пакаленне== У 2003 годзе кампанія General Motors выпусціла трэцяе пакаленне Chevrolet Kodiak/GMC TopKick на архітэктуры GMT560. У адпаведнасці з лінейкай лёгкіх грузавікоў GM вярнулася наменклатура Cx500, якая цяпер замяніла папярэднія назвы Kodiak і TopKick. У рамках рэдызайну адбылося змяненне дызайну мадэльнага шэрагу. *Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C4500 — гэта цяжкі грузавік, прызначаны для камерцыйнага і асабістага выкарыстання. Ён вядомы сваімі магутнымі рухавікамі і трывалым шасі, прызначаным для буксіроўкі вялікіх грузаў і высокай грузападымальнасці. Даступны як у канфігурацыях Kodiak C4500 2-Door Cutaway Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cutaway Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]]), Kodiak C4500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually Chassis]]), Kodiak C4500 Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]]), Topkick C4500 2-Door Cutaway Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cutaway Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC C-35 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]]), Topkick C4500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC C-35 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Regular Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Regular Cab Dually Chassis]]), Topkick C4500 Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-Door Single Cab Dually 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]]), так і Crew Cab. Ён мае трывалую канструкцыю, дадатковую гукавую сістэму прэміум-класа і прасторны, камфортны салон, асабліва ў мадэлях Crew Cab. У залежнасці ад года выпуску, варыянты рухавікоў ўключаюць 6,6-літровы турбадызельны рухавік Duramax V8 або 8,1-літровы бензінавы рухавік Vortec V8. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 — гэта цяжкі камерцыйны грузавік, які звычайна абсталяваны турбадызельным рухавіком Duramax 6,6 літра V8, вядомым сваёй даўгавечнасцю і магутнымі характарыстыкамі для такіх задач, як перавозкі і буксіроўка. Даступны як у канфігурацыях Kodiak C5500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (стандартнае шасі з кабінай, якое мае фіксаваны кузаў, напрыклад, самазвал, плоскую платформу або скрыню; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C5500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C5500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C5500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Topkick C5500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (стандартнае шасі з кабінай, якое мае фіксаваны кузаў, напрыклад, самазвал, плоскую платформу або скрыню; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, FWD Model B Chassis Truck, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC New-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1959 GMC LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 GMC C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 GMC C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 GMC Topkick C5500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 GMC Topkick C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Topkick C5500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1959 GMC LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 GMC C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 GMC C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 GMC Topkick C5500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 GMC Topkick C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab, якая змяшчае больш пасажыраў. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C6500 — гэта універсальны грузавік сярэдняй грузападымальнасці класа 6 з звычайнай кабінай, прызначаны для розных прафесійных ужыванняў, пачынаючы ад платформаў і заканчваючы самазваламі, Даступны як у канфігурацыях Kodiak C6500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C6500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C6500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C6500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C6500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C6500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C7500 — гэта камерцыйны грузавік сярэдняй грузападымальнасці (клас 7 або 8), які вырабляецца кампаніяй General Motors для розных працоўных задач і быў даступны ў Kodiak C7500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab Tandem-Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab Tandem-Axle Semi Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab. * Chevrolet Kodiak C8500/GMC Topkick — гэта цяжкі грузавік сярэдняй грузападымальнасці, прызначаны для камерцыйных патрэб. Ён вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, магутнымі дызельнымі рухавікамі, такімі як Caterpillar C7, і вялікай, трывалай рамай. Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C8500 даступны ў канфігурацыях з 2-дзвярной звычайнай кабінай (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-door day cab truck]], [[Chevrolet Kodiak#Першае пакаленне|1980-1989 Chevrolet Kodiak C80 2-door regular cab truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-2002 Chevrolet Kodiak C8500 2-door regular cab truck]]) і 4-дзвярной з падвойнай кабінай. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] oy1zpb0lbhzulo1wd0ltc4znmo51cv1 2679338 2679336 2026-07-16T18:57:43Z ~2026-39608-40 98899 /* Medium-duty COE (1998-2009) */ 2679338 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet Kodiak/GMC TopKick» |выява = [[Файл:MBTA Chevy Kodiak, November 2014.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1980–2009 | папярэднік = [[Chevrolet C/K|1973-1979 Chevrolet C60]]<br/>[[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin/GMC Brigadier]] | наступнік = «[[Chevrolet Silverado MD]]» | вытворчасьць = | тып кузаву = | прывад = 4×2, 4×4, 6×4, 6×6 | колавая база = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | маса = | поўная маса = | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = '''Kodiak/Topkick Business Special 2-door regular cab (1981-1989):'''<br>[[Ford L-Series Trucks|Ford L-6000/L-7000 2-door regular cab (1970-1995)]]<br/>[[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series S2100/S2200/S2500/S2600 2-door regular cab (1981-1989)]]<br/>'''Kodiak/Topkick Business Special 4-door crew cab (1981-1989):'''<br>[[Ford L-Series Trucks|Ford L-6000/L-7000 4-door crew cab (1970-1995)]]<br/>[[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series S2100/S2200/S2500/S2600 4-door crew cab (1981-1989)]]<br/>'''Kodiak/Topkick 2-door standard cab (1990–1994):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 2-door standard cab (1990-1994)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1990–1994 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 2-door standard cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 2-door standard cab (1990-1994)]]<br/>[[Renault Midliner|1990-1994 Mack Midliner CS 2-door standard cab]]<br>[[Dodge Ram|1993-1994 Dodge Ram 6500/7000 2-door standard cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 2-door standard cab (sloped hood; 1995–2002):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 2-door standard cab (1995-1999)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1995-2002 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 2-door standard cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 2-door standard cab (1995-2002)]]<br>[[Kenworth T-300|1995-2002 Kenworth T-300 2-door standard cab]]<br/>[[Renault Midliner|1995-1999 Mack Midliner CS 2-door standard cab]]<br>[[Dodge Ram|1995-2002 Dodge Ram 6500/7000 2-door standard cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 4-door crew cab (1990–1994):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 4-door crew cab (1990-1994)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1990–1994 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 4-door crew cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 4-door crew cab (1990-1994)]]<br/>[[Renault Midliner|1990-1994 Mack Midliner CS 4-door crew cab]]<br>[[Dodge Ram|1993-1994 Dodge Ram 6500/7000 4-door crew cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 4-door crew cab (sloped hood; 1995–2002):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 4-door crew cab (1995-1999)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1995-2002 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 4-door crew cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 4-door crew cab (1995-2002)]]<br>[[Kenworth T-300|1995-2002 Kenworth T-300 4-door crew cab]]<br/>[[Renault Midliner|1995-1999 Mack Midliner CS 4-door crew cab]]<br>[[Dodge Ram|1995-2002 Dodge Ram 6500/7000 4-door crew cab]] <br/> '''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Cutaway Cab single-axle rigid truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door cutaway cab single-axle rigid truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door cutaway cab single-axle rigid truck (2008–2010)]]<br/> [[Ford Econoline|Ford E-450 2-door cutaway van chassis (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 2-door cutaway van chassis (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]]<br/> '''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab single-axle rigid truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door regular cab dually with no bed]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door regular cab dually with no bed]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door regular cab dually with no bed (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door regular cab dually with no bed (2008–2010)]]<br>[[Ford Econoline|Ford E-450 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis With 2" Cab Back Closeout (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis With 2" Cab Back Closeout (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door standard cab single-axle rigid truck]]<br>'''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab single-axle semi-tractor truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck (2008–2010)]]<br/>[[Ford Econoline|Ford E-450 2-Door Cutaway Cab With 2" Cab Back Closeout Single-Axle Semi-Tractor Truck (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 2-Door Cutaway Cab With 2" Cab Back Closeout Single-Axle Semi-Tractor Truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door standard cab single-axle semi-tractor truck]]<br> '''C4500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]]<br>'''C4500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]]<br>'''C5500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 5500 2-door regular cab]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 5500 2-door regular cab]]<br/>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-550 2-door regular cab (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-550 2-door regular cab (2008–2010)]]<br/>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 2-door daycab]]<br>[[Hino 600|Hino 185 2-door standard cab]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100 2-door day cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 2-door daycab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 2-door daycab]]<br>'''C5500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram|2006-2009 Dodge Ram 5500 4-door crew cab]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 5500 4-door crew cab]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-550 4-door crew cab (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-550 4-door crew cab (2008–2010)]]<br/>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 4-door crew cab]]<br>[[Hino 600|Hino 185 4-door crew cab]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 4-door crew cab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 4-door crew cab]]<br>'''C6500 Kodiak/Topkick 2-door regular cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-650 2-door daycab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4200 4-door day cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 2-door daycab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]]<br>'''C6500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-650 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4200 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 4-door crew cab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]]<br>'''C7500 Kodiak/Topkick 2-door regular cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-750 2-door regular cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4300 2-door day cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door daycab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]] <br>'''C7500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-750 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4300 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 338 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] <br>'''C8500 Kodiak/Topkick 2-door standard cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door standard cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-850 2-door standard cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door standard cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4400 2-door standard cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door standard cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 2-door standard cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door standard cab]] <br>'''C8500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-850 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4400 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] }} '''Chevrolet Kodiak''' і '''GMC TopKick''' — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія выпускаліся падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]] кампаніі [[General Motors]] з 1980 па 2009 год. Прадстаўленыя як варыянт лінейкі сярэднетанажных грузавікоў C/K, было выпушчана тры пакаленні. Kodiak/TopKick, якія размяшчаліся паміж грузавікамі C/K і звычайным GMC Brigadier Class 8, былі распрацаваны як аснова для прафесійна арыентаваных грузавікоў, у тым ліку грузавікоў для перавозкі грузаў, самазвалаў і падобных транспартных сродкаў; у пазнейшых пакаленнях для выкарыстання ў аўтобусах выпускаліся як варыянты з разрэзаным, так і з капотным шасі. ==Першае пакаленне== У 1981 годзе кампанія General Motors прадставіла грузавікі класа 7 серыі Chevrolet Kodiak і GMC TopKick (афіцыйна Chevrolet C70/GMC C7000). Найбуйнейшыя версіі сярэднетанажнай серыі C/K, Kodiak/TopKick, былі распрацаваны для ўстаноўкі дызельнага рухавіка Caterpillar 3208 V8 (узятага ад большага Chevrolet Bruin/GMC Brigadier). Для ўстаноўкі новага рухавіка (з большым радыятарам) быў распрацаваны больш высокі капот (фары былі перамешчаны пад рашотку радыятара), што запатрабавала ўстаноўкі кабіны на некалькі цаляў вышэй. Нягледзячы на ​​вышэйшую якасць, новая канструкцыя капота была карацейшай па даўжыні, што скараціла даўжыню кузава з 98 да 92 цаляў. ==Другое пакаленне== У 1990 годзе GM выпусціла другое пакаленне Kodiak/TopKick на архітэктуры GMT530. Пасля 1988 года General Motors спыніла вытворчасць цяжкіх грузавікоў (іх замянілі аўтамабілі WhiteGMC, распрацаваныя Volvo GM), і грузавікі GMT530 сталі найбуйнейшымі аўтамабілямі, якія збірала кампанія. Цяпер мадэлі Kodiak/TopKick ахоплівалі ўсю лінейку сярэднетанажных аўтамабіляў GM, а серыя GMT400 C/K (прадстаўленая ў 1988 годзе) дасягнула свайго аптымізму з аднатоннымі грузавікамі серыі 3500, Другое пакаленне Chevrolet Kodiak (1990-2002) было даступна як у C6500/C7500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]), так і ў чатырохдзвернай канфігурацыі з кабінай crew cab, усе яны былі заснаваны на платформе GMT530, якая выкарыстоўвала версію кабіны пікапа GMT400. Гэта пакаленне мела большую, больш вертыкальную кабіну ў параўнанні з папярэдняй мадэллю, з ніжэйшай падлогай і большымі дзвярыма для лепшага ўваходу. За трынаццаць гадоў вытворчасці платформа GMT530 зведала адносна мала змен. Паколькі сярэднетанажным грузавікам не патрабаваліся падушкі бяспекі, інтэр'ер кабіны быў захаваны на працягу ўсёй вытворчасці. У 1997 годзе стаў даступны нізкапрофільны «аэрадынамічны» капот (не прапаноўваўся на мадэлях C8500, аўтобусах для цяжкіх умоў эксплуатацыі або школьных аўтобусах). Мадэлі з такім капотам мелі маркіроўку C5500–C8500 замест Kodiak/TopKick. Гэта змяненне распаўсюдзілася і на мадэлі са стандартным капотам у 1998 годзе, што фактычна прывяло грузавікі сярэдняй грузападымальнасці ў адпаведнасць з астатнімі правіламі наймення C/K. Кампанія Janesville Assembly вырабляла грузавікі GMT530 для Паўночнай Амэрыкі з 1989 па 2002 год, а экспартная прадукцыя пастаўлялася на завод Toluca Assembly у Талуцы, Мексіка, з 1994 па 2008 год. Для Лацінскай Амэрыкі грузавікі GMT530 збіраліся лакальна ў Бразіліі (кампаненты пастаўляліся з Мексікі); усе вырабленыя ў Бразіліі адзінкі былі абсталяваны рухавікамі Caterpillar 3116. Аўтамабілі для бразільскага рынку маркіраваліся ў адпаведнасці з іх дапушчальнай поўнай масай (GVWR) у метрычных тонах і акругленай магутнасцю ў конскіх сілах (12-170=12 тон-170 к.с., 14-190=14 тон-190 к.с. і 16-220=16 тон-220 к.с.). У маі 2021 года апошні аўтамабіль на базе GMT530, пабудаваны на заводзе ў Джэйнсвіле, быў выстаўлены на аўкцыён. Тандемны самазвал GMC C8500 2002 года выпуску, пабудаваны 26 чэрвеня 2002 года, належаў і кіраваўся горадам Джэйнсвіл амаль 20 гадоў да продажу. На аўтамабілі былі подпісы шматлікіх былых супрацоўнікаў завода. === Medium-duty COE (1998-2009) === У 1998 годзе General Motors прадставіла сярэднетанажныя грузавікі COE серыі T (якія замянілі папярэднія сярэднетанажныя COE серыі W "Forward"). Размешчаныя над аўтамабілямі, якія маюць агульныя рысы з [[Isuzu Elf|Isuzu N-Series/Elf]], сярэднетанажныя COE атрымалі кабіны ад [[Isuzu Forward]], спалучаючы іх з шасі і сілавымі агрэгатамі GMT530. Па памеры большыя за меншую серыю W (якая паходзіць ад Isuzu NPR), серыя T прапаноўвалася ў варыянтах ад 6500 да 8500 і прапануецца як 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]]), 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]]), 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]]), і 4-дзвярная Crew Cab. Сярэднетанажныя COE GMT530, якія перажылі свой аналаг са звычайнай кабінай на сем гадоў, былі сярод апошніх аўтамабіляў, выпушчаных Janesville Assembly (у рамках партнёрства General Motors і Isuzu па вытворчасці камерцыйных грузавікоў). ==Трэцяе пакаленне== У 2003 годзе кампанія General Motors выпусціла трэцяе пакаленне Chevrolet Kodiak/GMC TopKick на архітэктуры GMT560. У адпаведнасці з лінейкай лёгкіх грузавікоў GM вярнулася наменклатура Cx500, якая цяпер замяніла папярэднія назвы Kodiak і TopKick. У рамках рэдызайну адбылося змяненне дызайну мадэльнага шэрагу. *Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C4500 — гэта цяжкі грузавік, прызначаны для камерцыйнага і асабістага выкарыстання. Ён вядомы сваімі магутнымі рухавікамі і трывалым шасі, прызначаным для буксіроўкі вялікіх грузаў і высокай грузападымальнасці. Даступны як у канфігурацыях Kodiak C4500 2-Door Cutaway Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cutaway Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]]), Kodiak C4500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually Chassis]]), Kodiak C4500 Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]]), Topkick C4500 2-Door Cutaway Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cutaway Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC C-35 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]]), Topkick C4500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC C-35 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Regular Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Regular Cab Dually Chassis]]), Topkick C4500 Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-Door Single Cab Dually 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]]), так і Crew Cab. Ён мае трывалую канструкцыю, дадатковую гукавую сістэму прэміум-класа і прасторны, камфортны салон, асабліва ў мадэлях Crew Cab. У залежнасці ад года выпуску, варыянты рухавікоў ўключаюць 6,6-літровы турбадызельны рухавік Duramax V8 або 8,1-літровы бензінавы рухавік Vortec V8. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 — гэта цяжкі камерцыйны грузавік, які звычайна абсталяваны турбадызельным рухавіком Duramax 6,6 літра V8, вядомым сваёй даўгавечнасцю і магутнымі характарыстыкамі для такіх задач, як перавозкі і буксіроўка. Даступны як у канфігурацыях Kodiak C5500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (стандартнае шасі з кабінай, якое мае фіксаваны кузаў, напрыклад, самазвал, плоскую платформу або скрыню; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C5500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C5500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C5500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Topkick C5500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (стандартнае шасі з кабінай, якое мае фіксаваны кузаў, напрыклад, самазвал, плоскую платформу або скрыню; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, FWD Model B Chassis Truck, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC New-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1959 GMC LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 GMC C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 GMC C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 GMC Topkick C5500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 GMC Topkick C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Topkick C5500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1959 GMC LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 GMC C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 GMC C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 GMC Topkick C5500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 GMC Topkick C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab, якая змяшчае больш пасажыраў. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C6500 — гэта універсальны грузавік сярэдняй грузападымальнасці класа 6 з звычайнай кабінай, прызначаны для розных прафесійных ужыванняў, пачынаючы ад платформаў і заканчваючы самазваламі, Даступны як у канфігурацыях Kodiak C6500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C6500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C6500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C6500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C6500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C6500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C7500 — гэта камерцыйны грузавік сярэдняй грузападымальнасці (клас 7 або 8), які вырабляецца кампаніяй General Motors для розных працоўных задач і быў даступны ў Kodiak C7500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab Tandem-Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab Tandem-Axle Semi Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab. * Chevrolet Kodiak C8500/GMC Topkick — гэта цяжкі грузавік сярэдняй грузападымальнасці, прызначаны для камерцыйных патрэб. Ён вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, магутнымі дызельнымі рухавікамі, такімі як Caterpillar C7, і вялікай, трывалай рамай. Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C8500 даступны ў канфігурацыях з 2-дзвярной звычайнай кабінай (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-door day cab truck]], [[Chevrolet Kodiak#Першае пакаленне|1980-1989 Chevrolet Kodiak C80 2-door regular cab truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-2002 Chevrolet Kodiak C8500 2-door regular cab truck]]) і 4-дзвярной з падвойнай кабінай. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 9pll9akyl4havf4xnsd9qykusgnq7di 2679339 2679338 2026-07-16T19:01:09Z ~2026-39608-40 98899 /* Трэцяе пакаленне */ 2679339 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet Kodiak/GMC TopKick» |выява = [[Файл:MBTA Chevy Kodiak, November 2014.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1980–2009 | папярэднік = [[Chevrolet C/K|1973-1979 Chevrolet C60]]<br/>[[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin/GMC Brigadier]] | наступнік = «[[Chevrolet Silverado MD]]» | вытворчасьць = | тып кузаву = | прывад = 4×2, 4×4, 6×4, 6×6 | колавая база = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | маса = | поўная маса = | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = '''Kodiak/Topkick Business Special 2-door regular cab (1981-1989):'''<br>[[Ford L-Series Trucks|Ford L-6000/L-7000 2-door regular cab (1970-1995)]]<br/>[[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series S2100/S2200/S2500/S2600 2-door regular cab (1981-1989)]]<br/>'''Kodiak/Topkick Business Special 4-door crew cab (1981-1989):'''<br>[[Ford L-Series Trucks|Ford L-6000/L-7000 4-door crew cab (1970-1995)]]<br/>[[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series S2100/S2200/S2500/S2600 4-door crew cab (1981-1989)]]<br/>'''Kodiak/Topkick 2-door standard cab (1990–1994):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 2-door standard cab (1990-1994)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1990–1994 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 2-door standard cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 2-door standard cab (1990-1994)]]<br/>[[Renault Midliner|1990-1994 Mack Midliner CS 2-door standard cab]]<br>[[Dodge Ram|1993-1994 Dodge Ram 6500/7000 2-door standard cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 2-door standard cab (sloped hood; 1995–2002):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 2-door standard cab (1995-1999)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1995-2002 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 2-door standard cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 2-door standard cab (1995-2002)]]<br>[[Kenworth T-300|1995-2002 Kenworth T-300 2-door standard cab]]<br/>[[Renault Midliner|1995-1999 Mack Midliner CS 2-door standard cab]]<br>[[Dodge Ram|1995-2002 Dodge Ram 6500/7000 2-door standard cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 4-door crew cab (1990–1994):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 4-door crew cab (1990-1994)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1990–1994 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 4-door crew cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 4-door crew cab (1990-1994)]]<br/>[[Renault Midliner|1990-1994 Mack Midliner CS 4-door crew cab]]<br>[[Dodge Ram|1993-1994 Dodge Ram 6500/7000 4-door crew cab]]<br/>'''Kodiak/Topkick 4-door crew cab (sloped hood; 1995–2002):'''<br>[[Ford F-650#1980–1999|Ford F-600/F-700/F-800 4-door crew cab (1995-1999)]]<br/>[[Freightliner Business Class (FL-Series)|1995-2002 Freightliner FL50/FL60/FL70/FL80 4-door crew cab]]<br/>[[International Harvester S-Series|International 4000 Series 4-door crew cab (1995-2002)]]<br>[[Kenworth T-300|1995-2002 Kenworth T-300 4-door crew cab]]<br/>[[Renault Midliner|1995-1999 Mack Midliner CS 4-door crew cab]]<br>[[Dodge Ram|1995-2002 Dodge Ram 6500/7000 4-door crew cab]] <br/> '''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Cutaway Cab single-axle rigid truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door cutaway cab single-axle rigid truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door cutaway cab single-axle rigid truck (2008–2010)]]<br/> [[Ford Econoline|Ford E-450 2-door cutaway van chassis (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 2-door cutaway van chassis (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door cutaway cab single-axle rigid truck]]<br/> '''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab single-axle rigid truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door regular cab dually with no bed]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door regular cab dually with no bed]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door regular cab dually with no bed (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door regular cab dually with no bed (2008–2010)]]<br>[[Ford Econoline|Ford E-450 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis With 2" Cab Back Closeout (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis With 2" Cab Back Closeout (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door standard cab single-axle rigid truck]]<br>'''C4500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab single-axle semi-tractor truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck (2008–2010)]]<br/>[[Ford Econoline|Ford E-450 2-Door Cutaway Cab With 2" Cab Back Closeout Single-Axle Semi-Tractor Truck (2003–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 2-Door Cutaway Cab With 2" Cab Back Closeout Single-Axle Semi-Tractor Truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 2-door standard cab single-axle semi-tractor truck]]<br> '''C4500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 4-door crew cab single-axle rigid chassis truck]]<br>'''C4500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck (2008–2010)]]<br>[[Hino 600|2005–2010 Hino 165 4-door crew cab single-axle semi-tractor truck]]<br>'''C5500 Kodiak/Topkick 2-Door Regular Cab (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 5500 2-door regular cab]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 5500 2-door regular cab]]<br/>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-550 2-door regular cab (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-550 2-door regular cab (2008–2010)]]<br/>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 2-door daycab]]<br>[[Hino 600|Hino 185 2-door standard cab]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100 2-door day cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 2-door daycab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 2-door daycab]]<br>'''C5500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br> [[Dodge Ram|2006-2009 Dodge Ram 5500 4-door crew cab]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 5500 4-door crew cab]] <br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-550 4-door crew cab (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-550 4-door crew cab (2008–2010)]]<br/>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 4-door crew cab]]<br>[[Hino 600|Hino 185 4-door crew cab]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 4-door crew cab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 4-door crew cab]]<br>'''C6500 Kodiak/Topkick 2-door regular cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-650 2-door daycab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4200 4-door day cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 2-door daycab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]]<br>'''C6500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-650 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4200 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 4-door crew cab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]]<br>'''C7500 Kodiak/Topkick 2-door regular cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-750 2-door regular cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4300 2-door day cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door daycab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]] <br>'''C7500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-750 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4300 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 338 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] <br>'''C8500 Kodiak/Topkick 2-door standard cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door standard cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-850 2-door standard cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door standard cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4400 2-door standard cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door standard cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 2-door standard cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door standard cab]] <br>'''C8500 Kodiak/Topkick 4-door crew cab (2003–2009):'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650#Первое поколение (2000—2015)|Ford F-850 4-door crew cab (2004-2010)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4400 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] }} '''Chevrolet Kodiak''' і '''GMC TopKick''' — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія выпускаліся падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]] кампаніі [[General Motors]] з 1980 па 2009 год. Прадстаўленыя як варыянт лінейкі сярэднетанажных грузавікоў C/K, было выпушчана тры пакаленні. Kodiak/TopKick, якія размяшчаліся паміж грузавікамі C/K і звычайным GMC Brigadier Class 8, былі распрацаваны як аснова для прафесійна арыентаваных грузавікоў, у тым ліку грузавікоў для перавозкі грузаў, самазвалаў і падобных транспартных сродкаў; у пазнейшых пакаленнях для выкарыстання ў аўтобусах выпускаліся як варыянты з разрэзаным, так і з капотным шасі. ==Першае пакаленне== У 1981 годзе кампанія General Motors прадставіла грузавікі класа 7 серыі Chevrolet Kodiak і GMC TopKick (афіцыйна Chevrolet C70/GMC C7000). Найбуйнейшыя версіі сярэднетанажнай серыі C/K, Kodiak/TopKick, былі распрацаваны для ўстаноўкі дызельнага рухавіка Caterpillar 3208 V8 (узятага ад большага Chevrolet Bruin/GMC Brigadier). Для ўстаноўкі новага рухавіка (з большым радыятарам) быў распрацаваны больш высокі капот (фары былі перамешчаны пад рашотку радыятара), што запатрабавала ўстаноўкі кабіны на некалькі цаляў вышэй. Нягледзячы на ​​вышэйшую якасць, новая канструкцыя капота была карацейшай па даўжыні, што скараціла даўжыню кузава з 98 да 92 цаляў. ==Другое пакаленне== У 1990 годзе GM выпусціла другое пакаленне Kodiak/TopKick на архітэктуры GMT530. Пасля 1988 года General Motors спыніла вытворчасць цяжкіх грузавікоў (іх замянілі аўтамабілі WhiteGMC, распрацаваныя Volvo GM), і грузавікі GMT530 сталі найбуйнейшымі аўтамабілямі, якія збірала кампанія. Цяпер мадэлі Kodiak/TopKick ахоплівалі ўсю лінейку сярэднетанажных аўтамабіляў GM, а серыя GMT400 C/K (прадстаўленая ў 1988 годзе) дасягнула свайго аптымізму з аднатоннымі грузавікамі серыі 3500, Другое пакаленне Chevrolet Kodiak (1990-2002) было даступна як у C6500/C7500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]]), C6500/C7500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60/L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60/C70 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]), C8500 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K|1981-1989 Chevrolet Kodiak C-80 2-Door Regular Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]), так і ў чатырохдзвернай канфігурацыі з кабінай crew cab, усе яны былі заснаваны на платформе GMT530, якая выкарыстоўвала версію кабіны пікапа GMT400. Гэта пакаленне мела большую, больш вертыкальную кабіну ў параўнанні з папярэдняй мадэллю, з ніжэйшай падлогай і большымі дзвярыма для лепшага ўваходу. За трынаццаць гадоў вытворчасці платформа GMT530 зведала адносна мала змен. Паколькі сярэднетанажным грузавікам не патрабаваліся падушкі бяспекі, інтэр'ер кабіны быў захаваны на працягу ўсёй вытворчасці. У 1997 годзе стаў даступны нізкапрофільны «аэрадынамічны» капот (не прапаноўваўся на мадэлях C8500, аўтобусах для цяжкіх умоў эксплуатацыі або школьных аўтобусах). Мадэлі з такім капотам мелі маркіроўку C5500–C8500 замест Kodiak/TopKick. Гэта змяненне распаўсюдзілася і на мадэлі са стандартным капотам у 1998 годзе, што фактычна прывяло грузавікі сярэдняй грузападымальнасці ў адпаведнасць з астатнімі правіламі наймення C/K. Кампанія Janesville Assembly вырабляла грузавікі GMT530 для Паўночнай Амэрыкі з 1989 па 2002 год, а экспартная прадукцыя пастаўлялася на завод Toluca Assembly у Талуцы, Мексіка, з 1994 па 2008 год. Для Лацінскай Амэрыкі грузавікі GMT530 збіраліся лакальна ў Бразіліі (кампаненты пастаўляліся з Мексікі); усе вырабленыя ў Бразіліі адзінкі былі абсталяваны рухавікамі Caterpillar 3116. Аўтамабілі для бразільскага рынку маркіраваліся ў адпаведнасці з іх дапушчальнай поўнай масай (GVWR) у метрычных тонах і акругленай магутнасцю ў конскіх сілах (12-170=12 тон-170 к.с., 14-190=14 тон-190 к.с. і 16-220=16 тон-220 к.с.). У маі 2021 года апошні аўтамабіль на базе GMT530, пабудаваны на заводзе ў Джэйнсвіле, быў выстаўлены на аўкцыён. Тандемны самазвал GMC C8500 2002 года выпуску, пабудаваны 26 чэрвеня 2002 года, належаў і кіраваўся горадам Джэйнсвіл амаль 20 гадоў да продажу. На аўтамабілі былі подпісы шматлікіх былых супрацоўнікаў завода. === Medium-duty COE (1998-2009) === У 1998 годзе General Motors прадставіла сярэднетанажныя грузавікі COE серыі T (якія замянілі папярэднія сярэднетанажныя COE серыі W "Forward"). Размешчаныя над аўтамабілямі, якія маюць агульныя рысы з [[Isuzu Elf|Isuzu N-Series/Elf]], сярэднетанажныя COE атрымалі кабіны ад [[Isuzu Forward]], спалучаючы іх з шасі і сілавымі агрэгатамі GMT530. Па памеры большыя за меншую серыю W (якая паходзіць ад Isuzu NPR), серыя T прапаноўвалася ў варыянтах ад 6500 да 8500 і прапануецца як 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]]), 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab tandem axle rigid chassis truck]]), 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1960—1963 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1964—1966 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1967—1972 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Tilt Cab|1973—1980 Chevrolet Tilt Cab 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]], і [[Isuzu Forward|Chevrolet Tiltmaster W6/W7 2-door standard cab tandem axle semi-tractor truck]]), і 4-дзвярная Crew Cab. Сярэднетанажныя COE GMT530, якія перажылі свой аналаг са звычайнай кабінай на сем гадоў, былі сярод апошніх аўтамабіляў, выпушчаных Janesville Assembly (у рамках партнёрства General Motors і Isuzu па вытворчасці камерцыйных грузавікоў). ==Трэцяе пакаленне== У 2003 годзе кампанія General Motors выпусціла трэцяе пакаленне Chevrolet Kodiak/GMC TopKick на архітэктуры GMT560. У адпаведнасці з лінейкай лёгкіх грузавікоў GM вярнулася наменклатура Cx500, якая цяпер замяніла папярэднія назвы Kodiak і TopKick. У рамках рэдызайну адбылося змяненне дызайну мадэльнага шэрагу. *Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C4500 — гэта цяжкі грузавік, прызначаны для камерцыйнага і асабістага выкарыстання. Ён вядомы сваімі магутнымі рухавікамі і трывалым шасі, прызначаным для буксіроўкі вялікіх грузаў і высокай грузападымальнасці. Даступны як у канфігурацыях Kodiak C4500 2-Door Cutaway Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cutaway Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]]), Kodiak C4500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually Chassis]]), Kodiak C4500 Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck (3803)]], [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck (3803)]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 Chevrolet C-30 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 Chevrolet C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]]), Topkick C4500 2-Door Cutaway Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cutaway Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cutaway Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-Door Chassis Cutaway Cab Truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC C-35 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Cutaway Cab Dually Chassis]]), Topkick C4500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cutaway Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door enclosed cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 1½ Ton Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-Door Chassis Cab]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC C-35 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Regular Cab Dually Chassis]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Regular Cab Dually Chassis]]), Topkick C4500 Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 GMC 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC FC-253 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC FC-253 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1956 GMC 350 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 GMC 350 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 GMC 9380 Dually 2-door regular cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1961 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1962 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1963 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1964 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1965 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1966 GMC 3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 GMC 3500 2-Door Single Cab Dually 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1973-1979 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Трэцяе пакаленне (1973–1991)|1981-1989 GMC C-3500 2-door regular cab dual rear wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1990–1996 GMC C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Chevrolet C/K#Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)|1997–2002 GMC C3500HD Regular Cab Dually 4x2 Semi-Tractor Truck]]), так і Crew Cab. Ён мае трывалую канструкцыю, дадатковую гукавую сістэму прэміум-класа і прасторны, камфортны салон, асабліва ў мадэлях Crew Cab. У залежнасці ад года выпуску, варыянты рухавікоў ўключаюць 6,6-літровы турбадызельны рухавік Duramax V8 або 8,1-літровы бензінавы рухавік Vortec V8. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 — гэта цяжкі камерцыйны грузавік, які звычайна абсталяваны турбадызельным рухавіком Duramax 6,6 літра V8, вядомым сваёй даўгавечнасцю і магутнымі характарыстыкамі для такіх задач, як перавозкі і буксіроўка. Даступны як у канфігурацыях Kodiak C5500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (стандартнае шасі з кабінай, якое мае фіксаваны кузаў, напрыклад, самазвал, плоскую платформу або скрыню; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C5500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C5500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L50 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C5500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Topkick C5500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (стандартнае шасі з кабінай, якое мае фіксаваны кузаў, напрыклад, самазвал, плоскую платформу або скрыню; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, FWD Model B Chassis Truck, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC New-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1959 GMC LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 GMC C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 GMC C50 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 GMC Topkick C5500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 GMC Topkick C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Topkick C5500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці "дамоў для адпачынку на прычэпах" або лёгкіх грузавікоў (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 GMC COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 GMC New-Design COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1959 GMC LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 GMC B5500 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 GMC C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 GMC C50 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 GMC Topkick C5500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 GMC Topkick C5500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab, якая змяшчае больш пасажыраў. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C6500 — гэта універсальны грузавік сярэдняй грузападымальнасці класа 6 з звычайнай кабінай, прызначаны для розных прафесійных ужыванняў, пачынаючы ад платформаў і заканчваючы самазваламі, Даступны як у канфігурацыях Kodiak C6500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C6500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C6500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C6500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L60 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C60 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C6500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C6500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab. * Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C7500 — гэта камерцыйны грузавік сярэдняй грузападымальнасці (клас 7 або 8), які вырабляецца кампаніяй General Motors для розных працоўных задач і быў даступны ў Kodiak C7500 Regular Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab 4x2 Semi Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab Tandem-Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Kodiak C7500 Regular Cab Tandem-Axle Semi Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1961 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1962 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1963 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet L70 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1967-1972 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet C/K|1973-1989 Chevrolet C70 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-1994 Chevrolet Kodiak C7500 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1995-2002 Chevrolet Kodiak C7500 Sloped-Hood 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]]), і Crew Cab. * Chevrolet Kodiak C8500/GMC Topkick — гэта цяжкі грузавік сярэдняй грузападымальнасці, прызначаны для камерцыйных патрэб. Ён вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, магутнымі дызельнымі рухавікамі, такімі як Caterpillar C7, і вялікай, трывалай рамай. Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C8500 даступны ў канфігурацыях з 2-дзвярной звычайнай кабінай (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|1960-1963 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|1964-1966 Chevrolet Series 60 / 80 Diesel LCF 2-door regular cab truck]], [[Chevrolet C/K|Chevrolet/GMC H/J-series Short Hood 2-door day cab truck]], [[GMC Brigadier|Chevrolet Bruin 2-door day cab truck]], [[Chevrolet Kodiak#Першае пакаленне|1980-1989 Chevrolet Kodiak C80 2-door regular cab truck]], і [[Chevrolet Kodiak#Другое пакаленне|1990-2002 Chevrolet Kodiak C8500 2-door regular cab truck]]) і 4-дзвярной з падвойнай кабінай. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] fq7twt7papvcthcl7tanjef8cs2l3l3 0 300525 2679368 2679274 2026-07-17T05:34:17Z ~2026-39608-40 98899 2679368 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet Task Force/GMC Blue Chip» | выява = [[Файл:TaskForceCHMG-DT.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1955-1959 | падобныя = '''Task Force 3100 Stepside Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Flareside Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Flareside Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-100 Forward Look Cab Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3100 Stepside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3100 Stepside Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>'''3100 Panel Van (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Town Panel Job-Rated DeLuxe]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-100 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1955-1956 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/> '''3100 Panel Van (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Panel Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Town Panel]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1957 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>'''3100 Panel Van (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Panel Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Panel Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Town Panel]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Town Panel]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1958-1959 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>'''Task Force 3600 Long Bed Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Cab Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep 2-Door 1-Ton Long Bed Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3600 Long Bed Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep 2-Door 1-Ton Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Long Bed Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3600 Long Bed Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Long Bed Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep 2-Door 1-Ton Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/>'''Task Force 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/> '''Task Force 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>'''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>'''Task Force 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge 1-Ton Forward Look Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge 1-Ton Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-100|1958-1959 International Harvester A-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>'''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C3-D6-126 Forward Look 1-Ton Dually Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge D-300 1-Ton Dually Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge D-350 1-Ton Dually Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge D-350 1-Ton Dually Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1955-1956):'''<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C3-D6-126 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1957)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge D-300 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1958-1959):'''<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge D-300 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge D-300 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis]] <br/>'''Task Force Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1956)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Forward Look Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 2-Door Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1957 Studebaker E-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>'''Task Force Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Medium-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1956)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Forward Look Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[International Harvester S-100|1955-1956 International Harvester Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1957 Studebaker E-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford B-Series School Bus Chassis (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series School Bus Chassis (1956)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford B-Series Medium-Duty School Bus Chassis (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester S-100|1955-1956 International Harvester Medium-Duty School Bus Chassis]]/[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1957 Studebaker E-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/> '''Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford B-Series School Bus Chassis (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford B-Series School Bus Chassis (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>'''Task Force LCF-Series Tandem-Axle Rigid Truck (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge COE Tandem-Axle Rigid Truck]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge COE Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 COE Tandem-Axle Rigid Truck]] <br/> '''Task Force LCF-Series Tandem-Axle Rigid Truck (1958-1959):'''<br/>[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge COE Tandem-Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|International Harvester AC-160/AC-170/AC-180 Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>'''Task Force LCF-Series Single-Axle Rigid Truck (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge COE Single-Axle Rigid Truck]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge COE Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 COE Single-Axle Rigid Truck]]<br/>'''Task Force LCF-Series Single-Axle Rigid Truck (1958-1959):'''<br/>[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge COE Single-Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|International Harvester AC-160/AC-170/AC-180 Single-Axle Rigid Truck]]<br/>'''Task Force LCF-Series Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''Task Force LCF-Series Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1958-1959):'''<br/>[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|International Harvester AC-160/AC-170/AC-180 Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Task Force LCF-Series Single-Axle Semi-Tractor Truck (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Task Force LCF-Series Single-Axle Semi-Tractor Truck (1958-1959):'''<br/>[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|International Harvester AC-160/AC-170/AC-180 Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C3-D6-126 Forward Look Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1955-1956 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge D-300 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge D-300 Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958-1959 Willys Jeep Truck Custom Made Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] |папярэднік=[[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance Design]] |наступнік=[[Chevrolet C/K#Першае пакаленне (1960–1966)|1960 Chevrolet C/K]] }} '''Chevrolet Task Force''' (у некаторых выпадках '''Task-Force''') — гэта серыя лёгкіх грузавікоў (3100-кароткая платформа (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]]) і 3200-доўгая платформа; пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3200 Pickup Truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3200 Pickup Truck]]) і сярэдніх грузавікоў (3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|1933-1934 Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3600 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3600 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]]), Task Force Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|1933-1934 Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]]), Task Force Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|1933-1934 Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Task Force Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]]), Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 2-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Conventional School Bus Chassis]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional School Bus Chassis]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional School Bus Chassis]]), Task-Force LCF-Series Single Axle Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Task-Force LCF-Series Tandem Axle Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]]), Task-Force LCF-Series Single Axle Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Task-Force LCF-Series Tandem Axle Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1.5-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 1.5-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]), і 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|1933-1934 Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]])) ад Chevrolet, прадстаўленая ў 1955 годзе, яе першая вялікая перапрацоўка з 1947 года. У паралельнай лінейцы GMC вядомая як Blue Chip, яна мела больш сучасны дызайн у параўнанні з папярэдняй [[Chevrolet Advance Design|Advance-Design]] без шкоды для надзейнасці або даўгавечнасці. == У папулярнай культуры == * У фільме «Забег у Алкан» (1957) кампанія Chevrolet зняла рэкламны дакументальны фільм, у якім дэманстравалася, як аўтапарк грузавікоў Task Force пакарае знясільваючую шашу Алкан на Алясцы, умацоўваючы сваю рэпутацыю трываласці. * *Тоў Мэйтэр: Зорка, якая прабілася з Радыятар-Спрынгс. Афіцыйна ён створаны на аснове сумесі аўтамабіляў Task Force 3800 1955 і 1957 гадоў выпуску. * Граф Шпатула: Другарадны персанаж, які з'яўляецца ў гульнях Cars: The Videogame і Cars: Race-O-Rama. Ён — чорны Chevrolet Task-Force 3800 1955 года выпуску ў стылі монстр-трака. * Іван: Персанаж фону/памагаты ў фільме "Тачкі 2", які служыць асноўнай сілай для зладзеяў фільма, выкарыстоўваючы кузаў грузавіка Task Force з падвойнымі заднімі коламі. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|Task Force]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1950-х гадоў]] jlt1l6a4ftwiyzw0u2ht66jipl79x5v 0 301728 2679351 2679183 2026-07-16T20:35:30Z ~2026-39608-40 98899 /* Другое пакаленне */ 2679351 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nufam 2023, Rheinstetten (P1130710).jpg|значак|330x330пкс|Mercedes-Benz Sprinter 3rd gen]] '''Mercedes-Benz Sprinter''' — гэта лёгкі камэрцыйны аўтамабіль (фургон), які вырабляецца кампаніяй [[Mercedes-Benz|Mercedes-Benz Group AG]] з Штутгарта (Нямеччына) у канструкцыях вялікі фургон, шасі з кабінай, мікрааўтобус і пікап. У мінулым Sprinter прадаваўся пад назвамі [[Mercedes-Benz]], [[Dodge]] і [[Freightliner]]. У ЗША ён быў сабраны з камплектаў поўнага разбору (CKD) кампаніяй Freightliner. Перайменаваныя і мадэрнізаваныя Sprinter таксама прадаваліся кампаніяй Volkswagen Commercial Vehicles пад назвамі [[Volkswagen LT]] і [[Volkswagen Crafter]]. Цяпер яны ў асноўным прадаюцца кампаніяй Mercedes-Benz. У лінейцы фургонаў Mercedes-Benz Sprinter зьяўляецца найбуйнейшай прапанаванай мадэльлю, за ім ідуць сярэднепамерны [[Mercedes-Benz Vito|Vito]] (таксама вядомы як Viano, V-Class і EQV) і невялікі [[Mercedes-Benz Citan|Citan]]. ==Першае пакаленне== {{Аўтамабіль |назва = «MB Sprinter T1N» |выява = [[Файл:Festung Oberhaus 21.JPG|300пкс]] |вытворца = [[Mercedes-Benz]] |вядомы як = |гады = [[1995]]–[[2006]] |кляса = LCV |падобныя = '''L1H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L1H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H2 Cargo Van]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|1994-1996 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]/[[Ford Econoline|1997–2002 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]/[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L1H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Crew Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H1 Crew Van]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Crew Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Crew Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Crew Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/> '''L1H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Minibus (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Minibus (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Minibus (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Minibus (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H1 Minibus]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|1994-1996 Ford Econoline L2H1 Minibus]]/[[Ford Econoline|1997–2002 Ford Econoline L2H1 Minibus]]/[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Minibus (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Minibus (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Minibus (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Minibus (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Minibus (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Minibus (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Minibus (1996—2006)]] <br/>'''Sprinter T1N 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP 2-door standard cab chassis truck]]<br /> [[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br /> [[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]] |commons = }} Першае пакаленне Sprinter было выпушчана ў Еўропе ў 1995 годзе, каб замяніць знакаміты, але састарэлы фургон [[Mercedes-Benz TN|T1 Transporter]] 1977 года выпуску. У параўнанні з T1, Sprinter меў зменшанае аэрадынамічнае супраціўленне і перанесены рухавік на 290 мм (11 цаляў) далей наперад, каб павялічыць прастору салона. Гэта быў першы прадукт Mercedes-Benz, які меў назву, а не літарна-лічбавае абазначэнне. Ён быў выпушчаны з дыскавымі тармазамі на ўсіх чатырох колах, абсталяванымі антыблакіровачнай сістэмай тармазоў, і быў прыведзены ў рух самым магутным дызельным рухавіком у сваім класе магутнасцю 90 кВт (120 к.с.). Sprinter быў абраны Міжнародным фургонам года ў 1995 годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ===Dodge Sprinter (T1N)=== Dodge Sprinter T1N (першае пакаленне, 2002–2006 гг.) — культавы фургон, вядомы сваім надзейным радным 5-цыліндравым турбадызельным рухавіком аб'ёмам 2,7 літра (OM647) з нізкім узроўнем выкідаў. Ён цэніцца за неверагодную даўгавечнасць і паліўную эканамічнасць (19–22 мілі на галон), таму з'яўляецца вельмі запатрабаванай платформай для самастойнай пераробкі кемпераў. Аднак гэтыя фургоны схільныя да моцнай іржы і патрабуюць спецыяльнага абслугоўвання, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Другое пакаленне== Sprinter 2-га пакалення (NCV3), які выпускаўся з 2006 па 2018 год (2007–2018 у ЗША), — гэта універсальны, шырока выкарыстоўваны камерцыйны фургон, даступны з рознымі колавымі базамі, вышынёй даху і вагавымі катэгорыямі 2500/3500. Вядомы сваім выпускам 3,0-літровага дызельнага рухавіка V6, ён быў абноўлены ў 2014 годзе, дадаўшы перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як сістэма падтрымкі бакавых ветра, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. === Dodge Sprinter (2007–2009) === Dodge Sprinter 2007 года — гэта паўнапамерны пасажырскі фургон. Выбар тыпаў кузава шматлікі: дзве колавыя базы (144 і 170 цаляў), дзве даўжыні кузава (233 і 273 цалі) і дзве вышыні даху (стандартная і высокая), а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L2H1 Minibus]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro|1938–1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Delivery Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986-1990 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L3H1 Cargo Van]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L3H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Трэцяе пакаленне== Дэбют трэцяга пакалення Sprinter адбыўся 6 лютага 2018 года ў лагістычным цэнтры Mercedes-Benz у Дуйсбургу, а набыць яго можна было з чэрвеня 2018 года. Гэта першае пакаленне, у лінейцы якога быў пярэднепрывадны фургон. Быў даступны новы набор стандартных і дадатковых тэхналогій і функцый камфорту. Таксама была прадстаўлена новая бензінавая мадэль з 4-цыліндравым рухавіком M274 з турбанаддувам, аднак бензінавыя мадэлі былі зняты з вытворчасці ў 2024 годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]]), L3H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на Mercedes-Benz/Freightliner Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2018-present) выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў Mercedes-Benz Sprinter Velocity M3 Upfitted Cargo Van (2018-present) выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Mercedes-Benz|Sprinter]] [[Катэгорыя:Фургоны]] [[Катэгорыя:Камерцыйныя аўтамабілі]] pzwmju6sbqwgnyirfgn7xkiydbx8137 2679352 2679351 2026-07-16T20:36:04Z ~2026-39608-40 98899 /* Dodge Sprinter (2007–2009) */ 2679352 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nufam 2023, Rheinstetten (P1130710).jpg|значак|330x330пкс|Mercedes-Benz Sprinter 3rd gen]] '''Mercedes-Benz Sprinter''' — гэта лёгкі камэрцыйны аўтамабіль (фургон), які вырабляецца кампаніяй [[Mercedes-Benz|Mercedes-Benz Group AG]] з Штутгарта (Нямеччына) у канструкцыях вялікі фургон, шасі з кабінай, мікрааўтобус і пікап. У мінулым Sprinter прадаваўся пад назвамі [[Mercedes-Benz]], [[Dodge]] і [[Freightliner]]. У ЗША ён быў сабраны з камплектаў поўнага разбору (CKD) кампаніяй Freightliner. Перайменаваныя і мадэрнізаваныя Sprinter таксама прадаваліся кампаніяй Volkswagen Commercial Vehicles пад назвамі [[Volkswagen LT]] і [[Volkswagen Crafter]]. Цяпер яны ў асноўным прадаюцца кампаніяй Mercedes-Benz. У лінейцы фургонаў Mercedes-Benz Sprinter зьяўляецца найбуйнейшай прапанаванай мадэльлю, за ім ідуць сярэднепамерны [[Mercedes-Benz Vito|Vito]] (таксама вядомы як Viano, V-Class і EQV) і невялікі [[Mercedes-Benz Citan|Citan]]. ==Першае пакаленне== {{Аўтамабіль |назва = «MB Sprinter T1N» |выява = [[Файл:Festung Oberhaus 21.JPG|300пкс]] |вытворца = [[Mercedes-Benz]] |вядомы як = |гады = [[1995]]–[[2006]] |кляса = LCV |падобныя = '''L1H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L1H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H2 Cargo Van]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|1994-1996 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]/[[Ford Econoline|1997–2002 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]/[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L1H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Crew Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H1 Crew Van]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Crew Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Crew Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Crew Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/> '''L1H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Minibus (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Minibus (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Minibus (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Minibus (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H1 Minibus]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|1994-1996 Ford Econoline L2H1 Minibus]]/[[Ford Econoline|1997–2002 Ford Econoline L2H1 Minibus]]/[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Minibus (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Minibus (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Minibus (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Minibus (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Minibus (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Minibus (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Minibus (1996—2006)]] <br/>'''Sprinter T1N 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP 2-door standard cab chassis truck]]<br /> [[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br /> [[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]] |commons = }} Першае пакаленне Sprinter было выпушчана ў Еўропе ў 1995 годзе, каб замяніць знакаміты, але састарэлы фургон [[Mercedes-Benz TN|T1 Transporter]] 1977 года выпуску. У параўнанні з T1, Sprinter меў зменшанае аэрадынамічнае супраціўленне і перанесены рухавік на 290 мм (11 цаляў) далей наперад, каб павялічыць прастору салона. Гэта быў першы прадукт Mercedes-Benz, які меў назву, а не літарна-лічбавае абазначэнне. Ён быў выпушчаны з дыскавымі тармазамі на ўсіх чатырох колах, абсталяванымі антыблакіровачнай сістэмай тармазоў, і быў прыведзены ў рух самым магутным дызельным рухавіком у сваім класе магутнасцю 90 кВт (120 к.с.). Sprinter быў абраны Міжнародным фургонам года ў 1995 годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ===Dodge Sprinter (T1N)=== Dodge Sprinter T1N (першае пакаленне, 2002–2006 гг.) — культавы фургон, вядомы сваім надзейным радным 5-цыліндравым турбадызельным рухавіком аб'ёмам 2,7 літра (OM647) з нізкім узроўнем выкідаў. Ён цэніцца за неверагодную даўгавечнасць і паліўную эканамічнасць (19–22 мілі на галон), таму з'яўляецца вельмі запатрабаванай платформай для самастойнай пераробкі кемпераў. Аднак гэтыя фургоны схільныя да моцнай іржы і патрабуюць спецыяльнага абслугоўвання, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Другое пакаленне== Sprinter 2-га пакалення (NCV3), які выпускаўся з 2006 па 2018 год (2007–2018 у ЗША), — гэта універсальны, шырока выкарыстоўваны камерцыйны фургон, даступны з рознымі колавымі базамі, вышынёй даху і вагавымі катэгорыямі 2500/3500. Вядомы сваім выпускам 3,0-літровага дызельнага рухавіка V6, ён быў абноўлены ў 2014 годзе, дадаўшы перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як сістэма падтрымкі бакавых ветра, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. === Dodge Sprinter (2007–2009) === Dodge Sprinter 2007 года — гэта паўнапамерны пасажырскі фургон. Выбар тыпаў кузава шматлікі: дзве колавыя базы (144 і 170 цаляў), дзве даўжыні кузава (233 і 273 цалі) і дзве вышыні даху (стандартная і высокая), а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L2H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Трэцяе пакаленне== Дэбют трэцяга пакалення Sprinter адбыўся 6 лютага 2018 года ў лагістычным цэнтры Mercedes-Benz у Дуйсбургу, а набыць яго можна было з чэрвеня 2018 года. Гэта першае пакаленне, у лінейцы якога быў пярэднепрывадны фургон. Быў даступны новы набор стандартных і дадатковых тэхналогій і функцый камфорту. Таксама была прадстаўлена новая бензінавая мадэль з 4-цыліндравым рухавіком M274 з турбанаддувам, аднак бензінавыя мадэлі былі зняты з вытворчасці ў 2024 годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]]), L3H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на Mercedes-Benz/Freightliner Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2018-present) выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў Mercedes-Benz Sprinter Velocity M3 Upfitted Cargo Van (2018-present) выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Mercedes-Benz|Sprinter]] [[Катэгорыя:Фургоны]] [[Катэгорыя:Камерцыйныя аўтамабілі]] izv5643spfno7ff1bw1ktq8g43jq508 2679353 2679352 2026-07-16T20:38:17Z ~2026-39608-40 98899 /* Трэцяе пакаленне */ 2679353 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nufam 2023, Rheinstetten (P1130710).jpg|значак|330x330пкс|Mercedes-Benz Sprinter 3rd gen]] '''Mercedes-Benz Sprinter''' — гэта лёгкі камэрцыйны аўтамабіль (фургон), які вырабляецца кампаніяй [[Mercedes-Benz|Mercedes-Benz Group AG]] з Штутгарта (Нямеччына) у канструкцыях вялікі фургон, шасі з кабінай, мікрааўтобус і пікап. У мінулым Sprinter прадаваўся пад назвамі [[Mercedes-Benz]], [[Dodge]] і [[Freightliner]]. У ЗША ён быў сабраны з камплектаў поўнага разбору (CKD) кампаніяй Freightliner. Перайменаваныя і мадэрнізаваныя Sprinter таксама прадаваліся кампаніяй Volkswagen Commercial Vehicles пад назвамі [[Volkswagen LT]] і [[Volkswagen Crafter]]. Цяпер яны ў асноўным прадаюцца кампаніяй Mercedes-Benz. У лінейцы фургонаў Mercedes-Benz Sprinter зьяўляецца найбуйнейшай прапанаванай мадэльлю, за ім ідуць сярэднепамерны [[Mercedes-Benz Vito|Vito]] (таксама вядомы як Viano, V-Class і EQV) і невялікі [[Mercedes-Benz Citan|Citan]]. ==Першае пакаленне== {{Аўтамабіль |назва = «MB Sprinter T1N» |выява = [[Файл:Festung Oberhaus 21.JPG|300пкс]] |вытворца = [[Mercedes-Benz]] |вядомы як = |гады = [[1995]]–[[2006]] |кляса = LCV |падобныя = '''L1H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H1 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L1H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H2 Cargo Van]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|1994-1996 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]/[[Ford Econoline|1997–2002 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]/[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H2 Cargo Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H2 Cargo Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H2 Cargo Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H2 Cargo Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H2 Cargo Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H2 Cargo Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H2 Cargo Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H2 Cargo Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Cargo Van (1996—2006)]]<br/>'''L1H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Crew Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H1 Crew Van]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Crew Van]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L2H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Crew Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Crew Van:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Crew Van (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Crew Van]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Crew Van (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Crew Van]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Crew Van]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Crew Van]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Crew Van (1996—2006)]]<br/> '''L1H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L1H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Minibus (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L1H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Minibus (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L1H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L1H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L1H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L1H1 Minibus (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L1H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L1H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L1H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L1H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Minibus (1996—2006)]]<br/> '''L2H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|1996-2002 Chevrolet Express L2H1 Minibus]]/[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L2H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L2H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L2H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L2H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|1994-1996 Ford Econoline L2H1 Minibus]]/[[Ford Econoline|1997–2002 Ford Econoline L2H1 Minibus]]/[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L2H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L2H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L2H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L2H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Minibus (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Minibus (1996—2006)]]<br/>'''L3H1 Minibus:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express L3H1 Minibus]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Minibus (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Minibus (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Minibus (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade L3H1 Minibus]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Minibus (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Minibus (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A L3H1 Minibus (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A L3H1 Minibus (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Minibus (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Minibus (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline L3H1 Minibus]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit L3H1 Minibus (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit L3H1 Minibus]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 L3H1 Minibus]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 L3H1 Minibus]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Minibus (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Minibus (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master L3H1 Minibus (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Minibus (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Minibus (1996—2006)]] <br/>'''Sprinter T1N 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br> [[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Chevrolet Express|2003-2006 Chevrolet Express Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br />[[Ford Econoline|2003–2007 Ford Econoline Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP 2-door standard cab chassis truck]]<br /> [[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2005)]] <br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 2 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Lublin|Daewoo Lublin 3 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994-2001)]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br /> [[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]]<br/>'''Sprinter T1N Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Nissan Trade|1995-2001 Nissan Trade Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Opel Movano|Opel Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]] <br/> [[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Vauxhall Movano|Vauxhall Movano A Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/> [[Ford Transit|Ford Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (VE83)]]/[[Ford Transit|2000-2006 Ford Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br>[[FSC Lublin|FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br /> [[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[Volkswagen LT|Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996—2006)]] |commons = }} Першае пакаленне Sprinter было выпушчана ў Еўропе ў 1995 годзе, каб замяніць знакаміты, але састарэлы фургон [[Mercedes-Benz TN|T1 Transporter]] 1977 года выпуску. У параўнанні з T1, Sprinter меў зменшанае аэрадынамічнае супраціўленне і перанесены рухавік на 290 мм (11 цаляў) далей наперад, каб павялічыць прастору салона. Гэта быў першы прадукт Mercedes-Benz, які меў назву, а не літарна-лічбавае абазначэнне. Ён быў выпушчаны з дыскавымі тармазамі на ўсіх чатырох колах, абсталяванымі антыблакіровачнай сістэмай тармазоў, і быў прыведзены ў рух самым магутным дызельным рухавіком у сваім класе магутнасцю 90 кВт (120 к.с.). Sprinter быў абраны Міжнародным фургонам года ў 1995 годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ===Dodge Sprinter (T1N)=== Dodge Sprinter T1N (першае пакаленне, 2002–2006 гг.) — культавы фургон, вядомы сваім надзейным радным 5-цыліндравым турбадызельным рухавіком аб'ёмам 2,7 літра (OM647) з нізкім узроўнем выкідаў. Ён цэніцца за неверагодную даўгавечнасць і паліўную эканамічнасць (19–22 мілі на галон), таму з'яўляецца вельмі запатрабаванай платформай для самастойнай пераробкі кемпераў. Аднак гэтыя фургоны схільныя да моцнай іржы і патрабуюць спецыяльнага абслугоўвання, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Другое пакаленне== Sprinter 2-га пакалення (NCV3), які выпускаўся з 2006 па 2018 год (2007–2018 у ЗША), — гэта універсальны, шырока выкарыстоўваны камерцыйны фургон, даступны з рознымі колавымі базамі, вышынёй даху і вагавымі катэгорыямі 2500/3500. Вядомы сваім выпускам 3,0-літровага дызельнага рухавіка V6, ён быў абноўлены ў 2014 годзе, дадаўшы перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як сістэма падтрымкі бакавых ветра, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. === Dodge Sprinter (2007–2009) === Dodge Sprinter 2007 года — гэта паўнапамерны пасажырскі фургон. Выбар тыпаў кузава шматлікі: дзве колавыя базы (144 і 170 цаляў), дзве даўжыні кузава (233 і 273 цалі) і дзве вышыні даху (стандартная і высокая), а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter L2H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Трэцяе пакаленне (1998–2003)|1998-2003 Dodge Ram Van 3500 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Dodge Sprinter (T1N)|2002–2006 Dodge Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Трэцяе пакаленне== Дэбют трэцяга пакалення Sprinter адбыўся 6 лютага 2018 года ў лагістычным цэнтры Mercedes-Benz у Дуйсбургу, а набыць яго можна было з чэрвеня 2018 года. Гэта першае пакаленне, у лінейцы якога быў пярэднепрывадны фургон. Быў даступны новы набор стандартных і дадатковых тэхналогій і функцый камфорту. Таксама была прадстаўлена новая бензінавая мадэль з 4-цыліндравым рухавіком M274 з турбанаддувам, аднак бензінавыя мадэлі былі зняты з вытворчасці ў 2024 годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Short Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Short Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[GMC|1930-1931 GMC T-17 Panel Van]], [[International Harvester D-1|International Harvester D-1 1/2-Ton 6 Cylinder Panel Truck]], [[International Harvester C-1 Truck|International C-1 Panel Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Cargo Van (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador Low Roof Long Wheelbase Minibus (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 Low Roof Long Wheelbase Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Minibus]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine (1933-1936)]], [[Tempo E 600|Tempo E 600 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1949-1952)]], [[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L306D 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab chassis truck]], [[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]], [[Renault Super Goélette|1968-1976 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz TN|Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|1995-2000 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2000-2002 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Першае пакаленне|2002-2006 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2006–2013 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], і [[Mercedes-Benz Sprinter#Другое пакаленне|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]), High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на Mercedes-Benz/Freightliner Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2018-present) выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў Mercedes-Benz Sprinter Velocity M3 Upfitted Cargo Van (2018-present) выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Mercedes-Benz|Sprinter]] [[Катэгорыя:Фургоны]] [[Катэгорыя:Камерцыйныя аўтамабілі]] hemdgkoy458k7qrafta8jhxpee5cm18 0 302049 2679315 2660986 2026-07-16T13:54:38Z ~2026-40058-53 98932 2679315 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Прылепская Ўсяжка |Лацінка = Prylepskaja Usiažka |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Прылепскай Ўсяжкакі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 47 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222213<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A3%D1%81%D1%8F%D0%B6%D0%BA%D0%B0 Белпошта]{{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 05 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 52 |Даўгата сэкундаў = 34 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Прылепская Ўсяжка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 442</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкога сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да 16 сьнежня 2009 году вёска ўваходзіла ў склад [[Прылепскі сельсавет|Прылепскага сельсавету]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf Рашэньне Менскага абласнога савета дэпутатаў ад 16.12.2009 №231 «Аб зьмяненьні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Менскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210806040159/https://pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf |date=6 жніўня 2021 }}{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Азярыцкаслабадзкі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] kdrdk4wkw42gqgmhte49kxbhvcpwl8f 0 302065 2679312 2661106 2026-07-16T13:52:47Z ~2026-40058-53 98932 2679312 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Прылепы |Лацінка = Prylepy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Прылепаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222213<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=222213,%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,%20%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD,%20%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%20%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D1%8B,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F&district=%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&region=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&city_type=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F&city=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D1%8B&street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&street=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F&postcode=222213 Белпошта]{{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = Прылепы. Смалявіцкі раён 2018 (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 04 |Шырата сэкундаў = 27 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 50 |Даўгата сэкундаў = 14 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Прыле́пы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 442</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкога сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. У 1712 годзе згадваецца як маёнтак Прылепы, ці Арана, уласнасць Кіеўскага мітрапаліта, у Менскім ваяводзтве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У 1783 годзе, быў пабудаваны Георгіеўскі храм, які быў разбураны ў 1932 годзе. Каля вёскі знаходзіцца Дуброўскае вадасховішча. Яго плошча 3,45 км². Вадасховішча было створана ў 1984 годзе на рэках Дуброўка і Ўсяжа<ref>https://smolevichi-24.by/05082023/uznali-kak-zhili-i-zhivut-v-prilepah/ «Край смалявіцкі» {{ref-ru}}</ref>. Да 16 сьнежня 2009 году вёска ўваходзіла ў склад [[Прылепскі сельсавет|Прылепскага сельсавету]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf Рашэньне Менскага абласнога савета дэпутатаў ад 16.12.2009 №231 «Аб зьмяненьні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Менскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210806040159/https://pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf |date=6 жніўня 2021 }}{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Азярыцкаслабадзкі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] nqj4i5rxam1cacjlepi3tg6y30yka88 0 302223 2679328 2676962 2026-07-16T17:42:46Z ~2026-39608-40 98899 2679328 wikitext text/x-wiki '''Dodge Ram Van''' (першапачаткова '''серыя Dodge B''') — гэта лінейка паўнапамерных фургонаў, якія выпускаліся карпарацыяй [[Chrysler]] з 1971 па 2003 мадэльны год. Серыя B замяніла [[Dodge A100]] з пярэднім размяшчэннем рухавіка і заднім прывадам, перайшоўшы на кампаноўку з пярэднім размяшчэннем рухавіка і заднім прывадам, якая мела агульныя кампаненты з пікапам серыі D і звычайны вонкавы капот для доступу да рухавіка. Мадэльны шэраг складаўся з грузавога фургона, пасажырскага фургона, які прадаваўся як '''Dodge Ram Wagon''' пасля з'яўлення мадэлі Ram у 1980 мадэльным годзе, і разрэзанага шасі фургона, вытворчасць якога была знята ў 1979 годзе. ==Першая генерацыя (1971–1978)== З 1971 па 1978 год кампанія Dodge выпускала дзве мадэлі фургона серыі B: грузавы фургон Dodge Tradesman і пасажырскі фургон Dodge Sportsman. Падобна пікапу серыі D (які быў канчаткова перапрацаваны ў 1972 годзе), фургон прадаваўся ў трох мадэлях з карыснай нагрузкай: ½-тонная «100», ¾-тонная «200» і 1-тонная «300». Усяго на пяць цаляў даўжэйшы за свайго папярэдніка A100/A108, перамяшчэнне пярэдняй восі наперад дазволіла значна павялічыць прастору салона, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], і [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], і [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], і [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]]), Аднак шасі фургонаў B-Series 1971-1978 гадоў выпуску з адзінарнай задняй кабінай і разрэзам звычайна меншыя, лягчэйшыя і больш манеўраныя, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge W-300 Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], Tradesman Regular Wheelbase Cargo Van (1971-1978) звычайна меншы, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Short-Bed Commercial Truck Cap With Wide Back Doors]], Tradesman Maxivan Cargo Van (1971-1978) звычайна меншы, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Long Bed Pickup Truck With a Cab High Long-Bed Commercial Truck Cap With Wide Back Doors]], Sportsman Regular Wheelbase Passenger Van (1971-1978) звычайна большыя па агульным аб'ёме закрытага грузу і ўнутранай вышыні, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Club Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Crew Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], і [[Jeep Wagoneer|1971-1978 Jeep Wagoneer 4-Door SUV]], Sportsman Maxiwagon (1971-1978) звычайна большыя па агульным аб'ёме закрытага грузу і ўнутранай вышыні, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Long Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]] і [[Jeep Wagoneer|1971-1978 Jeep Wagoneer 4-Door SUV]], а шасі фургонаў B-Series 1971-1978 гадоў выпуску з падвойнай задняй кабінай і разрэзам звычайна меншыя, лягчэйшыя і больш манеўраныя, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge W-300 Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі, у той час як усе грузавікі з кузавам, пабудаваныя на Dodge Kary Van SRW Cutaway Van Chassis (1971-1978) гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі International Harvester Metro Mite Single Rear Wheel Cargo Step Van (1971-1975) выкарыстоўваюцца ў якасці грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі, у той час як усе грузавікі з кузавам, пабудаваныя на Dodge Kary Van DRW Cutaway Van Chassis (1971-1978) выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў International Harvester 1500 Metro Aluminum Dual Rear Wheel Cargo Step Van (1971-1975) выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ==Другое пакаленне (1979–1997)== У 1979 годзе Dodge завяршыў двухгадовы пераход на другое пакаленне сваіх фургонаў серыі B, прычым пярэдняя частка кузава была перапрацавана. Пярэдняя частка атрымала больш высокую лінію капота і рашотку радыятара (стылізаваную ў адпаведнасці з пікапамі Dodge Ram), а габарытныя ліхтары ўвайшлі ў пярэднія крылы. Фургоны Sportsman з больш высокай камплектацыяй былі абсталяваны чатырма прастакутнымі фарамі, а версіі з больш нізкай камплектацыяй (і грузавыя фургоны Tradesman) былі абсталяваны двума круглымі фарамі, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]]). ==Трэцяе пакаленне (1998–2003)== У 1998 годзе быў выпушчаны фургон серыі B трэцяга пакалення. Найбольш істотная перапрацоўка мадэльнага шэрагу з 1971 года, канструкцыя кузава была мадэрнізавана для паляпшэння абароны пры сутыкненні. Нараўне з далейшым узмацненнем кузава, сілавы агрэгат быў перамешчаны далей наперад у шасі (хаця колавая база засталася ранейшай), што запатрабавала падоўжанага капота і пярэдніх крылаў, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986-1990 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]]) [[Катэгорыя:Аўтамабілі Dodge|Ram Van]] [[Катэгорыя:Фургоны]] 59o1c5vl4matn0hkzzoplm8z63owrmd 2679329 2679328 2026-07-16T17:47:18Z ~2026-39608-40 98899 2679329 wikitext text/x-wiki '''Dodge Ram Van''' (першапачаткова '''серыя Dodge B''') — гэта лінейка паўнапамерных фургонаў, якія выпускаліся карпарацыяй [[Chrysler]] з 1971 па 2003 мадэльны год. Серыя B замяніла [[Dodge A100]] з пярэднім размяшчэннем рухавіка і заднім прывадам, перайшоўшы на кампаноўку з пярэднім размяшчэннем рухавіка і заднім прывадам, якая мела агульныя кампаненты з пікапам серыі D і звычайны вонкавы капот для доступу да рухавіка. Мадэльны шэраг складаўся з грузавога фургона, пасажырскага фургона, які прадаваўся як '''Dodge Ram Wagon''' пасля з'яўлення мадэлі Ram у 1980 мадэльным годзе, і разрэзанага шасі фургона, вытворчасць якога была знята ў 1979 годзе. ==Першая генерацыя (1971–1978)== З 1971 па 1978 год кампанія Dodge выпускала дзве мадэлі фургона серыі B: грузавы фургон Dodge Tradesman і пасажырскі фургон Dodge Sportsman. Падобна пікапу серыі D (які быў канчаткова перапрацаваны ў 1972 годзе), фургон прадаваўся ў трох мадэлях з карыснай нагрузкай: ½-тонная «100», ¾-тонная «200» і 1-тонная «300». Усяго на пяць цаляў даўжэйшы за свайго папярэдніка A100/A108, перамяшчэнне пярэдняй восі наперад дазволіла значна павялічыць прастору салона, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], і [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], і [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], і [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], , [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]]), Аднак шасі фургонаў B-Series 1971-1978 гадоў выпуску з адзінарнай задняй кабінай і разрэзам звычайна меншыя, лягчэйшыя і больш манеўраныя, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge W-300 Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], Tradesman Regular Wheelbase Cargo Van (1971-1978) звычайна меншы, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Short-Bed Commercial Truck Cap With Wide Back Doors]], Tradesman Maxivan Cargo Van (1971-1978) звычайна меншы, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Long Bed Pickup Truck With a Cab High Long-Bed Commercial Truck Cap With Wide Back Doors]], Sportsman Regular Wheelbase Passenger Van (1971-1978) звычайна большыя па агульным аб'ёме закрытага грузу і ўнутранай вышыні, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Club Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Crew Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], і [[Jeep Wagoneer|1971-1978 Jeep Wagoneer 4-Door SUV]], Sportsman Maxiwagon (1971-1978) звычайна большыя па агульным аб'ёме закрытага грузу і ўнутранай вышыні, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Long Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]] і [[Jeep Wagoneer|1971-1978 Jeep Wagoneer 4-Door SUV]], а шасі фургонаў B-Series 1971-1978 гадоў выпуску з падвойнай задняй кабінай і разрэзам звычайна меншыя, лягчэйшыя і больш манеўраныя, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge W-300 Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі, у той час як усе грузавікі з кузавам, пабудаваныя на Dodge Kary Van SRW Cutaway Van Chassis (1971-1978) гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі International Harvester Metro Mite Single Rear Wheel Cargo Step Van (1971-1975) выкарыстоўваюцца ў якасці грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі, у той час як усе грузавікі з кузавам, пабудаваныя на Dodge Kary Van DRW Cutaway Van Chassis (1971-1978) выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў International Harvester 1500 Metro Aluminum Dual Rear Wheel Cargo Step Van (1971-1975) выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ==Другое пакаленне (1979–1997)== У 1979 годзе Dodge завяршыў двухгадовы пераход на другое пакаленне сваіх фургонаў серыі B, прычым пярэдняя частка кузава была перапрацавана. Пярэдняя частка атрымала больш высокую лінію капота і рашотку радыятара (стылізаваную ў адпаведнасці з пікапамі Dodge Ram), а габарытныя ліхтары ўвайшлі ў пярэднія крылы. Фургоны Sportsman з больш высокай камплектацыяй былі абсталяваны чатырма прастакутнымі фарамі, а версіі з больш нізкай камплектацыяй (і грузавыя фургоны Tradesman) былі абсталяваны двума круглымі фарамі, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]]). ==Трэцяе пакаленне (1998–2003)== У 1998 годзе быў выпушчаны фургон серыі B трэцяга пакалення. Найбольш істотная перапрацоўка мадэльнага шэрагу з 1971 года, канструкцыя кузава была мадэрнізавана для паляпшэння абароны пры сутыкненні. Нараўне з далейшым узмацненнем кузава, сілавы агрэгат быў перамешчаны далей наперад у шасі (хаця колавая база засталася ранейшай), што запатрабавала падоўжанага капота і пярэдніх крылаў, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986-1990 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]]) [[Катэгорыя:Аўтамабілі Dodge|Ram Van]] [[Катэгорыя:Фургоны]] 5pqsuh9om1rwuj7w8ssq12d6ayp8duy 2679330 2679329 2026-07-16T17:56:16Z ~2026-39608-40 98899 2679330 wikitext text/x-wiki '''Dodge Ram Van''' (першапачаткова '''серыя Dodge B''') — гэта лінейка паўнапамерных фургонаў, якія выпускаліся карпарацыяй [[Chrysler]] з 1971 па 2003 мадэльны год. Серыя B замяніла [[Dodge A100]] з пярэднім размяшчэннем рухавіка і заднім прывадам, перайшоўшы на кампаноўку з пярэднім размяшчэннем рухавіка і заднім прывадам, якая мела агульныя кампаненты з пікапам серыі D і звычайны вонкавы капот для доступу да рухавіка. Мадэльны шэраг складаўся з грузавога фургона, пасажырскага фургона, які прадаваўся як '''Dodge Ram Wagon''' пасля з'яўлення мадэлі Ram у 1980 мадэльным годзе, і разрэзанага шасі фургона, вытворчасць якога была знята ў 1979 годзе. ==Першая генерацыя (1971–1978)== З 1971 па 1978 год кампанія Dodge выпускала дзве мадэлі фургона серыі B: грузавы фургон Dodge Tradesman і пасажырскі фургон Dodge Sportsman. Падобна пікапу серыі D (які быў канчаткова перапрацаваны ў 1972 годзе), фургон прадаваўся ў трох мадэлях з карыснай нагрузкай: ½-тонная «100», ¾-тонная «200» і 1-тонная «300». Усяго на пяць цаляў даўжэйшы за свайго папярэдніка A100/A108, перамяшчэнне пярэдняй восі наперад дазволіла значна павялічыць прастору салона, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], і [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], і [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], і [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], і [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]]), Аднак шасі фургонаў B-Series 1971-1978 гадоў выпуску з адзінарнай задняй кабінай і разрэзам звычайна меншыя, лягчэйшыя і больш манеўраныя, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge W-300 Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], Tradesman Regular Wheelbase Cargo Van (1971-1978) звычайна меншы, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Short-Bed Commercial Truck Cap With Wide Back Doors]], Tradesman Maxivan Cargo Van (1971-1978) звычайна меншы, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Long Bed Pickup Truck With a Cab High Long-Bed Commercial Truck Cap With Wide Back Doors]], Sportsman Regular Wheelbase Passenger Van (1971-1978) звычайна большыя па агульным аб'ёме закрытага грузу і ўнутранай вышыні, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Club Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Crew Cab Short Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]], і [[Jeep Wagoneer|1971-1978 Jeep Wagoneer 4-Door SUV]], Sportsman Maxiwagon (1971-1978) звычайна большыя па агульным аб'ёме закрытага грузу і ўнутранай вышыні, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge D-Series Regular Cab Long Bed Pickup Truck With a Cab High Fiberglass Camper Shell]] і [[Jeep Wagoneer|1971-1978 Jeep Wagoneer 4-Door SUV]], а шасі фургонаў B-Series 1971-1978 гадоў выпуску з падвойнай задняй кабінай і разрэзам звычайна меншыя, лягчэйшыя і больш манеўраныя, чым [[Dodge D Series|1972-1978 Dodge W-300 Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі, у той час як усе грузавікі з кузавам, пабудаваныя на Dodge Kary Van SRW Cutaway Van Chassis (1971-1978) гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі International Harvester Metro Mite Single Rear Wheel Cargo Step Van (1971-1975) выкарыстоўваюцца ў якасці грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі, у той час як усе грузавікі з кузавам, пабудаваныя на Dodge Kary Van DRW Cutaway Van Chassis (1971-1978) выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў International Harvester 1500 Metro Aluminum Dual Rear Wheel Cargo Step Van (1971-1975) выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ==Другое пакаленне (1979–1997)== У 1979 годзе Dodge завяршыў двухгадовы пераход на другое пакаленне сваіх фургонаў серыі B, прычым пярэдняя частка кузава была перапрацавана. Пярэдняя частка атрымала больш высокую лінію капота і рашотку радыятара (стылізаваную ў адпаведнасці з пікапамі Dodge Ram), а габарытныя ліхтары ўвайшлі ў пярэднія крылы. Фургоны Sportsman з больш высокай камплектацыяй былі абсталяваны чатырма прастакутнымі фарамі, а версіі з больш нізкай камплектацыяй (і грузавыя фургоны Tradesman) былі абсталяваны двума круглымі фарамі, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], і [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]]). ==Трэцяе пакаленне (1998–2003)== У 1998 годзе быў выпушчаны фургон серыі B трэцяга пакалення. Найбольш істотная перапрацоўка мадэльнага шэрагу з 1971 года, канструкцыя кузава была мадэрнізавана для паляпшэння абароны пры сутыкненні. Нараўне з далейшым узмацненнем кузава, сілавы агрэгат быў перамешчаны далей наперад у шасі (хаця колавая база засталася ранейшай), што запатрабавала падоўжанага капота і пярэдніх крылаў, Выпускаўся ў выглядзе Standard Wheelbase Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1927 Graham Brothers Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1928 Dodge SE Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1929 Dodge Brothers Express Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1930-1931 Dodge Brothers 3/4 Ton Panel Truck]], [[Dodge Brothers Truck|1932 Dodge Model UF-10 panel truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1936 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1937 Dodge Panel Truck]], [[Dodge L, M and R "Fore-Point" Trucks|1938 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1939 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1940 Dodge Panel Truck]], [[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1948-1950 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]], [[Dodge B series|1953 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1954 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1955 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]], [[Alfa Romeo Romeo|1961-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Panel Van]], [[Dodge A100|Dodge A100 Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Cargo Van]]), Standard Wheelbase Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Alfa Romeo 800|Alfa Romeo T 800 A MENARINI Bus]], [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]], [[Alfa Romeo Romeo|1958-1963 Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]], [[Dodge A100|Dodge A100 Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Standard Wheelbase Passenger Van]]), Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series|International Harvester DS-300 Cabover 2-Door Standard Cab Chassis Truck]], [[Peugeot DMA|Peugeot DMA 2-door standard cab chassis truck]], [[Peugeot Q3A|Peugeot Q3A 2-door standard cab chassis truck]], [[Commer FC|Commer FC 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Commer FC|1967-1970 Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]], [[Commer Walk-Thru|1961-1971 Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis & Cab Unit]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Kary Van Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van B-350 Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis]]), Maxivan Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Tradesman Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986-1990 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Van Maxivan Cargo Van]]), і Maxivan Passenger Van/Maxiwagon (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1971-1974 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Першая генерацыя (1971–1978)|1975-1978 Dodge Sportsman Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1979-1985 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1986–1990 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1991-1993 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]], і [[Dodge Ram Van#Другое пакаленне (1979–1997)|1994-1997 Dodge Ram Wagon Maxiwagon]]) [[Катэгорыя:Аўтамабілі Dodge|Ram Van]] [[Катэгорыя:Фургоны]] 0jp1qskybttikvtqlfvrrui5iofc5ml 0 302234 2679311 2662958 2026-07-16T13:33:21Z ~2026-40058-53 98932 2679311 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Новае Жыцьцё}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Новае Жыцьцё |Лацінка = Novaje Žyćcio |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Новага Жыцьця |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Млынавы |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 41 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = расьце |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222860<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=222860,%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,%20%D0%9F%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD,%20%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%20%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5%20%D0%B6%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B5,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%9D%D0%B5%D1%82%20%D0%A3%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B&district=%D0%9F%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&region=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&city_type=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F&city=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5%20%D0%B6%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B5&street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&street=%D0%9D%D0%B5%D1%82%20%D0%A3%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B&postcode=222860 Белпошта]{{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248830076 |Выява = Новае Жыццё. Смалявіцкі раён (01).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 02 |Шырата сэкундаў = 10 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 00 |Даўгата сэкундаў = 35 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Но́вае Жыццё'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 432</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Азярыцкаслабадзкі сельсавет|Азярыцкаслабадзкога сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Азярыцкаслабадзкі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] i1aactqupv0644aorab1xztdlog8rv0 0 302256 2679310 2678378 2026-07-16T13:32:53Z ~2026-40058-53 98932 2679310 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Арлова}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Арлова |Лацінка = Arłova |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Арлова |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 10 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202135<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=202135 Белпошта]{{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248817096 |Выява = Arlova, Smaliavičy District (01).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 08 |Шырата сэкундаў = 57 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 09 |Даўгата сэкундаў = 46 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Арло́ва'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]<ref>Рашэньні выканкама Менскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 25 студзеня і 8 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] rjd6brth8sm92mblra20sny4910zkon 0 302304 2679335 2679276 2026-07-16T18:33:01Z ~2026-39608-40 98899 2679335 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet/GMC C/K» | выява = [[Файл:1985 GMC K-1500 Sierra Classic Wideside, front left, 09-30-2023.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1960-2002 | падобныя = | папярэднік = [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]] | наступнік = [[Chevrolet Silverado| Chevrolet Silverado/GMC Sierra]] (pickup trucks)<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC TopKick]] (medium-duty trucks) }} [[Chevrolet C/K]] — гэта серыя грузавікоў, якая выпускалася кампаніяй [[General Motors]] з 1960 па 2002 мадэльны год. Серыя C/K, якая прадавалася падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]], ахоплівала шырокі спектр аўтамабіляў. Хоць часцей за ўсё яна асацыюецца з пікапамі, мадэльны шэраг таксама ўключаў шасі з кабінай і сярэднетанажныя грузавікі і служыў асновай для паўнапамерных пазадарожнікаў GM. На працягу ўсёй сваёй вытворчасці мадэльны шэраг непасрэдна канкураваў з [[Ford F-Series]] і [[Dodge D Series]] (пазней пікап [[Dodge Ram]]). ==Першае пакаленне (1960–1966)== {{Аўтамабіль |назва = «Chevrolet C/K (1961-1966)» |выява = [[Файл:Chevrolet pickup.jpg|300пкс]] |падобныя = '''C-50 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-50 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-500 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''60/70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-89 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = |папярэднік=[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]]|наступнік=[[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C/K]]}} Выпушчаны восенню 1959 года як мадэль 1960 года, першае пакаленне C/K дэбютавала з шэрагам змен у дызайне лёгкіх грузавікоў General Motors. Замяніўшы мадэльны шэраг Task Force, C/K з самага пачатку распрацоўваўся як шасі грузавіка, больш не падзяляючы агульных рыс з платформай GM A-body. Нягледзячы на ​​тое, што C/K распрацоўваўся як грузавік дзеля трываласці, у сваю канструкцыю ўвайшоў некалькі рыс ад легкавых аўтамабіляў, каб павысіць сваю функцыянальнасць. У пікапах C/K выкарыстоўвалася рама з паніжаным цэнтральным размяшчэннем, што дазваляла размясціць больш нізкую кабіну і панізіць цэнтр цяжару, а незалежная пярэдняя падвеска была ў пары з задняй воссю з спіральнымі спружынамі. У 1963 годзе пярэднія тарсіённыя стрыжні былі заменены пярэднімі спіральнымі спружынамі (на аўтамабілях з двухколавым прывадам), а таксама розныя тыпы кузава: C10 Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]]), C20 Regular Cab Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]]), C30 Regular Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Renault|Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), і C30 Dually Chassis Regular Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]]). ==Другое пакаленне (1967–1972)== Другое пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1967 мадэльным годзе. Пакаленне, якое кампанія General Motors назвала «Action Line», у значнай ступені захавала сваю лесвічную раму з паніжаным цэнтральным размяшчэннем і заднюю вось з спіральнымі падвескамі, але кузаў быў цалкам перапрацаваны, каб палепшыць яго магчымасці як шматмэтавага аўтамабіля. Акрамя ўтылітарнага аўтамабіля, прызначанага для працы або выкарыстання ў ферме, C/K таксама прапаноўваўся з дадатковымі функцыямі, запазычанымі ад седанаў Chevrolet, у тым ліку аўтаматычнымі каробкамі перадач, AM/FM-радыё, дывановым пакрыццём і двухколернай афарбоўкай. ==Трэцяе пакаленне (1973–1991)== Трэцяе пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1973 мадэльным годзе. Пакаленне «Rounded Line» ад General Motors павялічылася як унутры, так і звонку. Па меры таго, як пікапы ўсё часцей выкарыстоўваліся ў якасці асабістых аўтамабіляў, характарыстыкі і опцыі кабіны сталі бліжэй да седанаў GM (з электрашклапад'ёмнікамі і электрычным замыканнем дзвярэй сталі даступнымі ў якасці опцый). Каб яшчэ больш пашырыць практычнасць, быў прадстаўлены чатырохдзверны кузаў crew cab (з 6 пасажырскімі месцамі). ==Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)== Чацвёртае пакаленне C/K было прадстаўлена ў красавіку 1987 года ў якасці мадэльнага года 1988. Афіцыйна вядомае пад унутраным кодавым назовам GMT400 (GM ніколі не прысвойвала гэтай мадэльнай лінейцы пакаленнай назвы), неафіцыйна гэтая мадэль вядомая як OBS (Old or Original Body Style - стары або арыгінальны стыль кузава). Трохі меншыя па памерах кабіны мадэлі C/K чацвёртага пакалення павялічылі ўнутраную прастору ў параўнанні з папярэднікам. Пасля больш чым дзесяцігадовага адставання ад Ford і Dodge, GM прадставіла C/K у канфігурацыі з падоўжанай кабінай. На працягу амаль пяці гадоў чацвёртае пакаленне C/K прадавалася разам са сваім папярэднікам серыі R/V, паколькі пікап з падоўжанай кабінай (які служыў асновай пазадарожніка Suburban) быў выпушчаны толькі ў 1992 мадэльным годзе. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|C/K]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х гадоў]] 74sy6oojj2fa8d07gwfzn5k3w81g6zw 2679337 2679335 2026-07-16T18:55:25Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленне (1960–1966) */ 2679337 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet/GMC C/K» | выява = [[Файл:1985 GMC K-1500 Sierra Classic Wideside, front left, 09-30-2023.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1960-2002 | падобныя = | папярэднік = [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]] | наступнік = [[Chevrolet Silverado| Chevrolet Silverado/GMC Sierra]] (pickup trucks)<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC TopKick]] (medium-duty trucks) }} [[Chevrolet C/K]] — гэта серыя грузавікоў, якая выпускалася кампаніяй [[General Motors]] з 1960 па 2002 мадэльны год. Серыя C/K, якая прадавалася падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]], ахоплівала шырокі спектр аўтамабіляў. Хоць часцей за ўсё яна асацыюецца з пікапамі, мадэльны шэраг таксама ўключаў шасі з кабінай і сярэднетанажныя грузавікі і служыў асновай для паўнапамерных пазадарожнікаў GM. На працягу ўсёй сваёй вытворчасці мадэльны шэраг непасрэдна канкураваў з [[Ford F-Series]] і [[Dodge D Series]] (пазней пікап [[Dodge Ram]]). ==Першае пакаленне (1960–1966)== {{Аўтамабіль |назва = «Chevrolet C/K (1961-1966)» |выява = [[Файл:Chevrolet pickup.jpg|300пкс]] |падобныя = '''C-50 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-50 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-500 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''60/70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-89 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = |папярэднік=[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]]|наступнік=[[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C/K]]}} Выпушчаны восенню 1959 года як мадэль 1960 года, першае пакаленне C/K дэбютавала з шэрагам змен у дызайне лёгкіх грузавікоў General Motors. Замяніўшы мадэльны шэраг Task Force, C/K з самага пачатку распрацоўваўся як шасі грузавіка, больш не падзяляючы агульных рыс з платформай GM A-body. Нягледзячы на ​​тое, што C/K распрацоўваўся як грузавік дзеля трываласці, у сваю канструкцыю ўвайшоў некалькі рыс ад легкавых аўтамабіляў, каб павысіць сваю функцыянальнасць. У пікапах C/K выкарыстоўвалася рама з паніжаным цэнтральным размяшчэннем, што дазваляла размясціць больш нізкую кабіну і панізіць цэнтр цяжару, а незалежная пярэдняя падвеска была ў пары з задняй воссю з спіральнымі спружынамі. У 1963 годзе пярэднія тарсіённыя стрыжні былі заменены пярэднімі спіральнымі спружынамі (на аўтамабілях з двухколавым прывадам), а таксама розныя тыпы кузава: C10 Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]]), C20 Regular Cab Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]]), C30 Regular Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Renault|Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), і C30 Dually Chassis Regular Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]]). ==Другое пакаленне (1967–1972)== Другое пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1967 мадэльным годзе. Пакаленне, якое кампанія General Motors назвала «Action Line», у значнай ступені захавала сваю лесвічную раму з паніжаным цэнтральным размяшчэннем і заднюю вось з спіральнымі падвескамі, але кузаў быў цалкам перапрацаваны, каб палепшыць яго магчымасці як шматмэтавага аўтамабіля. Акрамя ўтылітарнага аўтамабіля, прызначанага для працы або выкарыстання ў ферме, C/K таксама прапаноўваўся з дадатковымі функцыямі, запазычанымі ад седанаў Chevrolet, у тым ліку аўтаматычнымі каробкамі перадач, AM/FM-радыё, дывановым пакрыццём і двухколернай афарбоўкай. ==Трэцяе пакаленне (1973–1991)== Трэцяе пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1973 мадэльным годзе. Пакаленне «Rounded Line» ад General Motors павялічылася як унутры, так і звонку. Па меры таго, як пікапы ўсё часцей выкарыстоўваліся ў якасці асабістых аўтамабіляў, характарыстыкі і опцыі кабіны сталі бліжэй да седанаў GM (з электрашклапад'ёмнікамі і электрычным замыканнем дзвярэй сталі даступнымі ў якасці опцый). Каб яшчэ больш пашырыць практычнасць, быў прадстаўлены чатырохдзверны кузаў crew cab (з 6 пасажырскімі месцамі). ==Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)== Чацвёртае пакаленне C/K было прадстаўлена ў красавіку 1987 года ў якасці мадэльнага года 1988. Афіцыйна вядомае пад унутраным кодавым назовам GMT400 (GM ніколі не прысвойвала гэтай мадэльнай лінейцы пакаленнай назвы), неафіцыйна гэтая мадэль вядомая як OBS (Old or Original Body Style - стары або арыгінальны стыль кузава). Трохі меншыя па памерах кабіны мадэлі C/K чацвёртага пакалення павялічылі ўнутраную прастору ў параўнанні з папярэднікам. Пасля больш чым дзесяцігадовага адставання ад Ford і Dodge, GM прадставіла C/K у канфігурацыі з падоўжанай кабінай. На працягу амаль пяці гадоў чацвёртае пакаленне C/K прадавалася разам са сваім папярэднікам серыі R/V, паколькі пікап з падоўжанай кабінай (які служыў асновай пазадарожніка Suburban) быў выпушчаны толькі ў 1992 мадэльным годзе. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|C/K]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х гадоў]] q1e0rca2m44cxxy23sgv2909apkyw24 2679340 2679337 2026-07-16T19:09:00Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленне (1960–1966) */ 2679340 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet/GMC C/K» | выява = [[Файл:1985 GMC K-1500 Sierra Classic Wideside, front left, 09-30-2023.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1960-2002 | падобныя = | папярэднік = [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]] | наступнік = [[Chevrolet Silverado| Chevrolet Silverado/GMC Sierra]] (pickup trucks)<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC TopKick]] (medium-duty trucks) }} [[Chevrolet C/K]] — гэта серыя грузавікоў, якая выпускалася кампаніяй [[General Motors]] з 1960 па 2002 мадэльны год. Серыя C/K, якая прадавалася падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]], ахоплівала шырокі спектр аўтамабіляў. Хоць часцей за ўсё яна асацыюецца з пікапамі, мадэльны шэраг таксама ўключаў шасі з кабінай і сярэднетанажныя грузавікі і служыў асновай для паўнапамерных пазадарожнікаў GM. На працягу ўсёй сваёй вытворчасці мадэльны шэраг непасрэдна канкураваў з [[Ford F-Series]] і [[Dodge D Series]] (пазней пікап [[Dodge Ram]]). ==Першае пакаленне (1960–1966)== {{Аўтамабіль |назва = «Chevrolet C/K (1961-1966)» |выява = [[Файл:Chevrolet pickup.jpg|300пкс]] |падобныя = '''C-50 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-50 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-500 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''60/70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-89 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = |папярэднік=[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]]|наступнік=[[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C/K]]}} Выпушчаны восенню 1959 года як мадэль 1960 года, першае пакаленне C/K дэбютавала з шэрагам змен у дызайне лёгкіх грузавікоў General Motors. Замяніўшы мадэльны шэраг Task Force, C/K з самага пачатку распрацоўваўся як шасі грузавіка, больш не падзяляючы агульных рыс з платформай GM A-body. Нягледзячы на ​​тое, што C/K распрацоўваўся як грузавік дзеля трываласці, у сваю канструкцыю ўвайшоў некалькі рыс ад легкавых аўтамабіляў, каб павысіць сваю функцыянальнасць. У пікапах C/K выкарыстоўвалася рама з паніжаным цэнтральным размяшчэннем, што дазваляла размясціць больш нізкую кабіну і панізіць цэнтр цяжару, а незалежная пярэдняя падвеска была ў пары з задняй воссю з спіральнымі спружынамі. У 1963 годзе пярэднія тарсіённыя стрыжні былі заменены пярэднімі спіральнымі спружынамі (на аўтамабілях з двухколавым прывадам), а таксама розныя тыпы кузава: C10 Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]]), C20 Regular Cab Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]]), C30 Regular Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Renault|Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), і C30 Dually Chassis Regular Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]]). ==Другое пакаленне (1967–1972)== Другое пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1967 мадэльным годзе. Пакаленне, якое кампанія General Motors назвала «Action Line», у значнай ступені захавала сваю лесвічную раму з паніжаным цэнтральным размяшчэннем і заднюю вось з спіральнымі падвескамі, але кузаў быў цалкам перапрацаваны, каб палепшыць яго магчымасці як шматмэтавага аўтамабіля. Акрамя ўтылітарнага аўтамабіля, прызначанага для працы або выкарыстання ў ферме, C/K таксама прапаноўваўся з дадатковымі функцыямі, запазычанымі ад седанаў Chevrolet, у тым ліку аўтаматычнымі каробкамі перадач, AM/FM-радыё, дывановым пакрыццём і двухколернай афарбоўкай. ==Трэцяе пакаленне (1973–1991)== Трэцяе пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1973 мадэльным годзе. Пакаленне «Rounded Line» ад General Motors павялічылася як унутры, так і звонку. Па меры таго, як пікапы ўсё часцей выкарыстоўваліся ў якасці асабістых аўтамабіляў, характарыстыкі і опцыі кабіны сталі бліжэй да седанаў GM (з электрашклапад'ёмнікамі і электрычным замыканнем дзвярэй сталі даступнымі ў якасці опцый). Каб яшчэ больш пашырыць практычнасць, быў прадстаўлены чатырохдзверны кузаў crew cab (з 6 пасажырскімі месцамі). ==Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)== Чацвёртае пакаленне C/K было прадстаўлена ў красавіку 1987 года ў якасці мадэльнага года 1988. Афіцыйна вядомае пад унутраным кодавым назовам GMT400 (GM ніколі не прысвойвала гэтай мадэльнай лінейцы пакаленнай назвы), неафіцыйна гэтая мадэль вядомая як OBS (Old or Original Body Style - стары або арыгінальны стыль кузава). Трохі меншыя па памерах кабіны мадэлі C/K чацвёртага пакалення павялічылі ўнутраную прастору ў параўнанні з папярэднікам. Пасля больш чым дзесяцігадовага адставання ад Ford і Dodge, GM прадставіла C/K у канфігурацыі з падоўжанай кабінай. На працягу амаль пяці гадоў чацвёртае пакаленне C/K прадавалася разам са сваім папярэднікам серыі R/V, паколькі пікап з падоўжанай кабінай (які служыў асновай пазадарожніка Suburban) быў выпушчаны толькі ў 1992 мадэльным годзе. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|C/K]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х гадоў]] 1hsvhv8me5g75203gik7erqqbl8pa5j 2679342 2679340 2026-07-16T19:10:04Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленне (1960–1966) */ 2679342 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet/GMC C/K» | выява = [[Файл:1985 GMC K-1500 Sierra Classic Wideside, front left, 09-30-2023.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1960-2002 | падобныя = | папярэднік = [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]] | наступнік = [[Chevrolet Silverado| Chevrolet Silverado/GMC Sierra]] (pickup trucks)<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC TopKick]] (medium-duty trucks) }} [[Chevrolet C/K]] — гэта серыя грузавікоў, якая выпускалася кампаніяй [[General Motors]] з 1960 па 2002 мадэльны год. Серыя C/K, якая прадавалася падраздзяленнямі [[Chevrolet]] і [[GMC]], ахоплівала шырокі спектр аўтамабіляў. Хоць часцей за ўсё яна асацыюецца з пікапамі, мадэльны шэраг таксама ўключаў шасі з кабінай і сярэднетанажныя грузавікі і служыў асновай для паўнапамерных пазадарожнікаў GM. На працягу ўсёй сваёй вытворчасці мадэльны шэраг непасрэдна канкураваў з [[Ford F-Series]] і [[Dodge D Series]] (пазней пікап [[Dodge Ram]]). ==Першае пакаленне (1960–1966)== {{Аўтамабіль |назва = «Chevrolet C/K (1961-1966)» |выява = [[Файл:Chevrolet pickup.jpg|300пкс]] |падобныя = '''C-50 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-500 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-50 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-500 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-150 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''60/70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-60/C-70 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-600/F-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-600/D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-160/B-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-60/L-70 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-600/C-700 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-160/BC-170 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''L-89 Snub Nose 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''C-80 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960-1961):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1960 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge D Series|1961 Dodge D-800 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester B-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]]<br/> '''L-80 Snub Nose 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1960-1961):'''<br/>[[Dodge LCF|1960-1961 Dodge C-800 LCF 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series#Б серыя|1960-1961 International Harvester BC-180 2-Door Regular Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = |папярэднік=[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force]]|наступнік=[[Chevrolet C/K#Другое пакаленне (1967–1972)|1967-1972 Chevrolet C/K]]|гады=1960–1966}} Выпушчаны восенню 1959 года як мадэль 1960 года, першае пакаленне C/K дэбютавала з шэрагам змен у дызайне лёгкіх грузавікоў General Motors. Замяніўшы мадэльны шэраг Task Force, C/K з самага пачатку распрацоўваўся як шасі грузавіка, больш не падзяляючы агульных рыс з платформай GM A-body. Нягледзячы на ​​тое, што C/K распрацоўваўся як грузавік дзеля трываласці, у сваю канструкцыю ўвайшоў некалькі рыс ад легкавых аўтамабіляў, каб павысіць сваю функцыянальнасць. У пікапах C/K выкарыстоўвалася рама з паніжаным цэнтральным размяшчэннем, што дазваляла размясціць больш нізкую кабіну і панізіць цэнтр цяжару, а незалежная пярэдняя падвеска была ў пары з задняй воссю з спіральнымі спружынамі. У 1963 годзе пярэднія тарсіённыя стрыжні былі заменены пярэднімі спіральнымі спружынамі (на аўтамабілях з двухколавым прывадам), а таксама розныя тыпы кузава: C10 Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Short-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Long-Bed Pickup Truck]]), C10 Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3100 Flareside Short-Bed Pickup Truck]]), C20 Regular Cab Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3200 Long-Bed Pickup Truck]]), C30 Regular Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel Long-Bed Pickup Truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Renault|Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 6400 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Viking 60 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]]), Single Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Tandem Axle Snub Nose Regular Cab Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955-1957 Chevrolet 5100 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Task-Force|1958-1959 Chevrolet Spartan 5000 LCF 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), і C30 Dually Chassis Regular Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1955 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1956 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Task-Force 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]], і [[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Task-Force Apache 38 1-Ton Dually 2-Door Chassis Cab (3803)]]). ==Другое пакаленне (1967–1972)== Другое пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1967 мадэльным годзе. Пакаленне, якое кампанія General Motors назвала «Action Line», у значнай ступені захавала сваю лесвічную раму з паніжаным цэнтральным размяшчэннем і заднюю вось з спіральнымі падвескамі, але кузаў быў цалкам перапрацаваны, каб палепшыць яго магчымасці як шматмэтавага аўтамабіля. Акрамя ўтылітарнага аўтамабіля, прызначанага для працы або выкарыстання ў ферме, C/K таксама прапаноўваўся з дадатковымі функцыямі, запазычанымі ад седанаў Chevrolet, у тым ліку аўтаматычнымі каробкамі перадач, AM/FM-радыё, дывановым пакрыццём і двухколернай афарбоўкай. ==Трэцяе пакаленне (1973–1991)== Трэцяе пакаленне C/K было прадстаўлена ў 1973 мадэльным годзе. Пакаленне «Rounded Line» ад General Motors павялічылася як унутры, так і звонку. Па меры таго, як пікапы ўсё часцей выкарыстоўваліся ў якасці асабістых аўтамабіляў, характарыстыкі і опцыі кабіны сталі бліжэй да седанаў GM (з электрашклапад'ёмнікамі і электрычным замыканнем дзвярэй сталі даступнымі ў якасці опцый). Каб яшчэ больш пашырыць практычнасць, быў прадстаўлены чатырохдзверны кузаў crew cab (з 6 пасажырскімі месцамі). ==Чацвёртае пакаленне C/K / першае пакаленне Sierra (1988–2002)== Чацвёртае пакаленне C/K было прадстаўлена ў красавіку 1987 года ў якасці мадэльнага года 1988. Афіцыйна вядомае пад унутраным кодавым назовам GMT400 (GM ніколі не прысвойвала гэтай мадэльнай лінейцы пакаленнай назвы), неафіцыйна гэтая мадэль вядомая як OBS (Old or Original Body Style - стары або арыгінальны стыль кузава). Трохі меншыя па памерах кабіны мадэлі C/K чацвёртага пакалення павялічылі ўнутраную прастору ў параўнанні з папярэднікам. Пасля больш чым дзесяцігадовага адставання ад Ford і Dodge, GM прадставіла C/K у канфігурацыі з падоўжанай кабінай. На працягу амаль пяці гадоў чацвёртае пакаленне C/K прадавалася разам са сваім папярэднікам серыі R/V, паколькі пікап з падоўжанай кабінай (які служыў асновай пазадарожніка Suburban) быў выпушчаны толькі ў 1992 мадэльным годзе. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|C/K]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х гадоў]] q5vjnsmfho4xhdhxypchi38kdoo8eot 0 302340 2679327 2679176 2026-07-16T17:41:34Z ~2026-39608-40 98899 2679327 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Commer Walk-Thru» |выява = [[Файл:Commer Walk-Thru VGL.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Commer]] |вядомы як = |гады = 1961–1979 |зборка = |папярэднік = [[Commer BF]] |наступнік = [[Dodge 50 Series]]<br/>[[Talbot Express]] |падобныя = '''Walk-Thru Single Rear Wheel Parcel Van:'''<br/>[[Bedford CF|1969-1977 Bedford CF Single Rear Wheel Parcel Van]]<br/>[[Ford Transit|Ford Transit Mk1 Single Rear Wheel Parcel Van]]<br/>[[Morris FG|Leyland FG Redline 350 Single Rear Wheel Parcel Van]]<br/> '''Walk-Thru Dual Rear Wheel Parcel Van:'''<br/>[[Bedford CF|1969-1977 Bedford CF Dual Rear Wheel Parcel Van]] <br/>[[Ford Transit|Ford Transit Mk1 Dual Rear Wheel Walker Fineline Step Van]]<br/>[[Leyland EA|Leyland EA Low Roof Delivery Van]]<br/>'''Walk-Thru Dual Rear Wheel Chassis Cab Unit:'''<br/>[[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]]/[[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1960-1964)]]/[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris FG|1961-1963 Morris FG K60 2-Door Standard Cab Lorry]]/[[Morris FG|1964-1966 Morris FG K60 2-Door Standard Cab Lorry]]/[[Morris FG|1967-1979 Leyland FG 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Lorry]] }} [[Commer Walk-Thru]] — [[Фургон (аўтамабіль)|фургон]], які выпускаўся брытанскай кампаніяй [[Commer]] з 1961 па 1979 год. Як пераемнік [[Commer BF]], ён выкарыстаў некаторыя з яго кампанентаў, але меў новую, большую і цяжэйшую канструкцыю з павялічанай грузападымальнасцю. Былі захаваны 2,3-літровы 4-цыліндравы бензінавы і дызельны рухавікі папярэдніка, хоць пазней быў прапанаваны і дызельны рухавік Perkins. Грузападымальнасць складала ад 1,5 да 3 тон. Ён быў даступны як у канфігурацыях фургона, так і грузавіка з плоскай платформай. Акрамя ўнутранага рынку, ён таксама экспартаваўся ў іншыя еўрапейскія краіны і вырабляўся па ліцэнзіі ў Іспаніі і Аўстраліі, Commer Walk-Thru (1961–1979) быў універсальным камерцыйным аўтамабілем, прызначаным для лёгкага перамяшчэння кіроўцы паміж кабінай і грузавым адсекам. Даступны ў грузападымальнасці 1,5, 2 і 3 тоны, мадэльны шэраг уключаў больш за 16 заводскіх канструкцый кузаваў, у тым ліку фургоны з аднабаковым размяшчэннем прывада (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], і [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]]), мікрааўтобусы з аднабаковым размяшчэннем прывада (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Mack|Mack 6-BK-3S Greyhound Parlor Coach]], [[Dodge|1933 Dodge Bus by Wayne]], [[Dodge|1934 Dodge Bus by Wayne]], [[Morris Commercial PV|Morris Commercial PV Coach]], і [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]]), single rear wheel chassis cab truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], і [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Day Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]), dual rear wheel chassis cab truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], і [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]]), фургоны з падвойнымі заднімі коламі (пасля-[[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-150 Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester RM-150 Metro Dual Rear Wheel Step Van]], і [[International Harvester Metro Van|International Harvester AMC-160 Metro Dual Rear Wheel Step Van]]), мікрааўтобусы з падвойнымі заднімі коламі, пікапы, спецыялізаваныя кузавы Luton, мабільныя майстэрні і машыны хуткай дапамогі, Аднак у Commer Walk-Thru была канструкцыя з пярэднім кіраваннем, кабіна кіроўцы размяшчалася непасрэдна над пярэдняй воссю і рухавіком, што ліквідавала традыцыйны выступаючы капот і дазволіла атрымаць культавы доступ праз яго. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Commer|Walk-Thru]] ie0mvktmmayxnl6wm22dy0yzrgnck2s 2679331 2679327 2026-07-16T17:57:45Z ~2026-39608-40 98899 2679331 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Commer Walk-Thru» |выява = [[Файл:Commer Walk-Thru VGL.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Commer]] |вядомы як = |гады = 1961–1979 |зборка = |папярэднік = [[Commer BF]] |наступнік = [[Dodge 50 Series]]<br/>[[Talbot Express]] |падобныя = '''Walk-Thru Single Rear Wheel Parcel Van:'''<br/>[[Bedford CF|1969-1977 Bedford CF Single Rear Wheel Parcel Van]]<br/>[[Ford Transit|Ford Transit Mk1 Single Rear Wheel Parcel Van]]<br/>[[Morris FG|Leyland FG Redline 350 Single Rear Wheel Parcel Van]]<br/> '''Walk-Thru Dual Rear Wheel Parcel Van:'''<br/>[[Bedford CF|1969-1977 Bedford CF Dual Rear Wheel Parcel Van]] <br/>[[Ford Transit|Ford Transit Mk1 Dual Rear Wheel Walker Fineline Step Van]]<br/>[[Leyland EA|Leyland EA Low Roof Delivery Van]]<br/>'''Walk-Thru Dual Rear Wheel Chassis Cab Unit:'''<br/>[[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]]/[[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1960-1964)]]/[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris FG|1961-1963 Morris FG K60 2-Door Standard Cab Lorry]]/[[Morris FG|1964-1966 Morris FG K60 2-Door Standard Cab Lorry]]/[[Morris FG|1967-1979 Leyland FG 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Lorry]] }} [[Commer Walk-Thru]] — [[Фургон (аўтамабіль)|фургон]], які выпускаўся брытанскай кампаніяй [[Commer]] з 1961 па 1979 год. Як пераемнік [[Commer BF]], ён выкарыстаў некаторыя з яго кампанентаў, але меў новую, большую і цяжэйшую канструкцыю з павялічанай грузападымальнасцю. Былі захаваны 2,3-літровы 4-цыліндравы бензінавы і дызельны рухавікі папярэдніка, хоць пазней быў прапанаваны і дызельны рухавік Perkins. Грузападымальнасць складала ад 1,5 да 3 тон. Ён быў даступны як у канфігурацыях фургона, так і грузавіка з плоскай платформай. Акрамя ўнутранага рынку, ён таксама экспартаваўся ў іншыя еўрапейскія краіны і вырабляўся па ліцэнзіі ў Іспаніі і Аўстраліі, Commer Walk-Thru (1961–1979) быў універсальным камерцыйным аўтамабілем, прызначаным для лёгкага перамяшчэння кіроўцы паміж кабінай і грузавым адсекам. Даступны ў грузападымальнасці 1,5, 2 і 3 тоны, мадэльны шэраг уключаў больш за 16 заводскіх канструкцый кузаваў, у тым ліку фургоны з аднабаковым размяшчэннем прывада (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], і [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]]), мікрааўтобусы з аднабаковым размяшчэннем прывада (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], і [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]]), single rear wheel chassis cab truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], і [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Day Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]), dual rear wheel chassis cab truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], і [[International Harvester Metro Van|1959–1961 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Chassis Cab]]), фургоны з падвойнымі заднімі коламі (пасля-[[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-150 Metro Dual Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester RM-150 Metro Dual Rear Wheel Step Van]], і [[International Harvester Metro Van|International Harvester AMC-160 Metro Dual Rear Wheel Step Van]]), мікрааўтобусы з падвойнымі заднімі коламі, пікапы, спецыялізаваныя кузавы Luton, мабільныя майстэрні і машыны хуткай дапамогі, Аднак у Commer Walk-Thru была канструкцыя з пярэднім кіраваннем, кабіна кіроўцы размяшчалася непасрэдна над пярэдняй воссю і рухавіком, што ліквідавала традыцыйны выступаючы капот і дазволіла атрымаць культавы доступ праз яго. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Commer|Walk-Thru]] owvz84hrv29wamxmd4dfr0wyngkenjq 0 302370 2679309 2678381 2026-07-16T13:32:25Z ~2026-40058-53 98932 2679309 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Асіньнік |Лацінка = Asińnik |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Асіньніка |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 1 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222217<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=222217,%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,%20%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD,%20%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%20%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%9D%D0%B5%D1%82%20%D0%A3%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B&district=%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&region=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&city_type=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F&city=%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA&street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&street=%D0%9D%D0%B5%D1%82%20%D0%A3%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B&postcode=222217 Белпошта]{{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 05 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 02 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Асі́ньнік'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да [[27 сьнежня]] [[1962]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавета]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сьнежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] h7fv5lzoz1a5uhcdei222kq998ya8m9 0 302532 2679332 2676959 2026-07-16T17:58:22Z ~2026-39608-40 98899 2679332 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Commer BF» |выява = [[Файл:Ambulance Coventry Transport Museum.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Commer]] |вядомы як = |гады = 1953–1966 |зборка = |папярэднік = None |наступнік = [[Commer Walk-Thru]] |падобныя = }} '''Commer BF''' — класічны брытанскі лёгкі камерцыйны аўтамабіль, які выпускаўся паміж 1953 і 1966 гадамі кампаніяй [[Rootes Group]]. Вядомы сваёй практычнасцю і разсуўнымі дзвярыма кабіны, [[Фургон (аўтамабіль)|фургон]] выкарыстоўваўся ў самых розных камерцыйных мэтах, у тым ліку панэльныя фургоны (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], і [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]]), single rear wheel chassis cab truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], і [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]]), якасці фургонаў з марозівам, малачных платформ і машын хуткай дапамогі. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Commer|Walk-Thru]] jcz3tuo6dyfvsydumhsm2hb1bdujmoz 0 302533 2679369 2675993 2026-07-17T05:34:41Z ~2026-39608-40 98899 2679369 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Willys Jeep Truck» |выява = [[Файл:JEEP TRUCKER.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Willys|Willys-Overland Motors]]» | гады = 1947-1965 | папярэднік = «[[Willys Americar|1941–1942 Willys Americar Pickup Truck]]» | наступнік = «[[Jeep Gladiator]]» | падобныя = '''Jeep Half Ton Short-Bed Pickup Truck'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Pickup Truck]]/[[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Pickup Truck]]/[[Chevrolet Task Force|1955-1956 Chevrolet 3100 Pickup Truck]]/[[Chevrolet Task Force|1957 Chevrolet 3100 Pickup Truck]]/[[Chevrolet Task Force|1958-1959 Chevrolet 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge Power Wagon|1945-1950 Dodge Power Wagon Half Ton Short-Bed Pickup Truck]]/[[Dodge Power Wagon|1951-1955 Dodge Power Wagon Half Ton Short-Bed Pickup Truck]]/[[Dodge Power Wagon|1956-1965 Dodge Power Wagon Half Ton Short-Bed Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge B1-B Pickup truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge B1-B Pickup truck]]/[[Dodge C Series|1954 Dodge C-1-B6 Pilot House Cab Pickup truck]]/[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-1-B6 Forward Look Cab Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge C-1-B6 Flareside Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge D-100 Flareside Pickup Truck]]<br/> [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Pickup Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Pickup Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Pickup Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Pickup Truck (1953)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Pickup Truck (1954)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Pickup Truck (1956)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1957)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1959)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Flareside Pickup Truck (1960)]]<br/> [[International K and KB series|International Harvester KB-1 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|International Harvester L-100 Pickup Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-100 Pickup Truck]]/[[International Harvester S-Series|1956-1957 International Harvester S-100 Pickup Truck]]/[[International Harvester A-Series|International Harvester A-100 Pickup Truck]]/[[International Harvester A-Series|International Harvester B-100 Pickup Truck]]<br/> '''Jeep Pickup Truck Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (No Bed)'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[Chevrolet Task Force|1955-1956 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[Chevrolet Task Force|1957 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[Chevrolet Task Force|1958-1959 Chevrolet 3800 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[Dodge Power Wagon|1945-1950 Dodge Power Wagon 2-Door Cab Chassis]]/[[Dodge Power Wagon|1951-1955 Dodge Power Wagon 2-Door Cab Chassis]]/[[Dodge Power Wagon|1956-1965 Dodge Power Wagon 2-Door Cab Chassis]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge B-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge B-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1954 Dodge C-Series Pilot House Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge D-300 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1953)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1954)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1956)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1957)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1959)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis (1960)]]<br/> [[International K and KB series|International Harvester KB-3 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[International Harvester L-Series|International Harvester L-130 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-130 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[International Harvester S-Series|1956-1957 International Harvester S-130 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[International Harvester A-Series|International Harvester A-130 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]]/[[International Harvester A-Series|International Harvester B-130 Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis]] }} [[Willys Jeep Truck]] — гэта грузавік, які вырабляўся кампаніяй [[Willys|Willys-Overland Motors]] з 1947 па 1965 год. Дызайн і канструкцыя Jeep Truck былі заснаваны на існуючых аўтамабілях Willys: [[Willys Jeep Station Wagon]] і [[Jeep CJ#CJ-2A|Jeep CJ-2A]], Даступна як 2-door pickup with a cargo bed (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Durant Motors|1925 Star 2-Door Closed Cab Pickup Truck]], [[Dodge|1926 Graham Brothers Truck with Open Express Body]], [[Citroën Type B14|1927 Citroën Model B14 Closed Cab Camionette Pick-up Truck]], [[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Half-Ton 2-Door Closed Cab Pickup Truck]], [[Willys Whippet|1930-1932 Willys C-113 2-Door Closed Cab Pickup Truck]], [[Willys 77|1933-1936 Willys Model 77 2-Door Closed Cab Pickup Truck]], [[Willys Americar|1937–1938 Willys Americar Pickup Truck]], [[Willys Americar|1939 Willys Americar Pickup Truck]], [[Willys Americar|1940 Willys Americar Pickup Truck]], і [[Willys Americar|1941–1942 Willys Americar Pickup Truck]]), single rear wheel 2-door cab-chassis (no bed; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Dodge|1926 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1927 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1928 Graham Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1929 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1930 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1931 Dodge Brothers Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Dodge|1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (F-30)]], [[Peugeot 301 (1932–1936)|Peugeot T301 2-Door Chassis Cabine With No Bed (1933-1936)]], і [[Studebaker M-Series|Studebaker M15A Single Rear Wheel 2-Door Cab Chassis Truck With No Bed]]), dual rear wheel 2-door cab-chassis (no bed; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cab Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab Truck]], [[Dodge|1928-1929 Graham Brothers 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Truck]], [[Studebaker|1930-1932 Studebaker Model S 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Studebaker|Studebaker T & W series 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Studebaker K-series|Studebaker K-30 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck]], і [[Studebaker M-series|Studebaker M16 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck]]), і 2-door stake bed truck. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Willys|Jeep Truck]] 1xno5w3mgjbtacfvuuxs1u3q6h43ode 0 302541 2679371 2679268 2026-07-17T05:42:17Z ~2026-40059-80 98941 2679371 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet Advance Design/GMC New Design» | выява = [[Файл:1948 Chevrolet One-Ton Pickup Petersen Automotive Museum.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1947-1955 | падобныя = '''Advance Design 3100 Pickup Truck (1947-1953):'''<br/> [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Pickup Truck (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Pickup Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Pickup (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Pickup Truck (1953)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1953 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B-1-B-108 Pickup Truck (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B-1-B-108 Pickup Truck (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-100 Pickup Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-100 Pickup Truck]]<br/>'''Advance Design 3100 Pickup Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Pickup Truck (1954)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1954 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-1 Pilot House Cab Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-100 Pickup Truck]]<br/>'''Advance Design 3200 Pickup Truck (1947-1953):'''<br/> [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Pickup Truck (1953)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1953 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R15 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B-2 Pickup Truck (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B-2 Pickup Truck (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-120 Pickup Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-120 Pickup Truck]]<br/>'''Advance Design 3200 Pickup Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Pickup Truck (1954)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1954 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R15 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-2 Pilot House Cab Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-120 Pickup Truck]]<br/> '''Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1953)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1953 Willys Jeep 1-Ton Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R15 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B-2 Single Rear Wheel Chassis Cab (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B-2 Single Rear Wheel Chassis Cab (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1954)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1954 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R15 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-2 Pilot House Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>'''Advance Design 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1953)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R15 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B-2 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B-2 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>'''Advance Design 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck (1954)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R15 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-2 Pilot House Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/> '''Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1953)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1953 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker R15 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B-3 Single Rear Wheel Chassis Cab (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B-3 Single Rear Wheel Chassis Cab (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1954)]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1954 Willys Jeep Truck Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R15 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-3 Pilot House Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>'''Advance Design 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1953)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R15 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B1-D Dual Rear Wheel Chassis Cab (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B3GA Dual Rear Wheel Chassis Cab (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>'''Advance Design 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck (1954)b]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker R15 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-3-D Pilot House Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/> '''Advance Design 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 School Bus Chassis (1948—1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1953)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R15 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Dodge B Series|Dodge B1-D Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1948-1950)]]/[[Dodge B Series|Dodge B3GA Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1951-1953)]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>'''Advance Design 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1954)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker R15 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge C-3-D Pilot House Cab Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>'''Advance Design COE Tandem-Axle Rigid Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Tandem-Axle Rigid Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge COE Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/> '''Advance Design COE Tandem-Axle Rigid Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Rigid Truck (1954)]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge COE Pilot House Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/> '''Advance Design COE Single-Axle Rigid Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Single-Axle Rigid Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge COE Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Single-Axle Rigid Truck]] <br/> '''Advance Design COE Single-Axle Rigid Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Rigid Truck (1954)]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge COE Pilot House Cab Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Single-Axle Rigid Truck]]<br/>'''Advance Design COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''Advance Design COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1954)]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge COE Pilot House Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''Advance Design COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''Advance Design COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1954)]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge COE Pilot House Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Single-Axle Rigid Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge Job-Rated Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge Job-Rated Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R16 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1953 Nash Haul Thrift Single-Axle Rigid Truck]]<br/> [[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Single Axle Rigid Truck]]/[[Diamond T|1951-1953 Diamond T Model 323 Single-Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]] <br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Single-Axle Rigid Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck (1954)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R16 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1954 Nash Haul Thrift Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge Job-Rated Pilot House Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1954 Diamond T Model 323 Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Single-Axle Rigid Truck]]<br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Tandem-Axle Rigid Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge Job-Rated Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge Job-Rated Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/> [[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 50 Tandem Axle Rigid Truck]]/[[Diamond T|1951-1953 Diamond T Model 353 Tandem-Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R16 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]] <br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Tandem-Axle Rigid Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1954)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R16 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge Job-Rated Pilot House Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Gold Comet|1954 Reo 226 Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]<br/>'''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1953)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R16 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge Job-Rated Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge Job-Rated Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> [[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 50 Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Diamond T|1951-1953 Diamond T Model 353 Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1954)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R16 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge Job-Rated Pilot House Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> [[Diamond T|1954 Diamond T Model 353 Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Single-Axle Semi-Tractor Truck (1947-1953):'''<br/>[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951)]]/[[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5/F-6/F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1953)]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge Job-Rated Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Dodge B Series|1951-1953 Dodge Job-Rated Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1953 Studebaker 2R16 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Diamond T|1951-1953 Diamond T Model 520 Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1953 Nash Haul Thrift Single-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester R-Series|1953 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''Advance Design Conventional Cab Medium and Heavy-Duty Single-Axle Semi-Tractor Truck (1954):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500/F-600/F-700/F-800/F-900/F-1000 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1954)]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1954 Studebaker 2R16 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1954 Dodge Job-Rated Pilot House Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1954 Diamond T Model 520 Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester R-Series|1954 International Harvester R-150/R-160/R-170/R-180 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1954 Nash Haul Thrift Single-Axle Semi-Tractor Truck]] | папярэднік = [[Chevrolet AK Series]] | наступнік = [[Chevrolet Task Force|1955-1956 Chevrolet Task Force]] }} '''Chevrolet Advance-Design''' — гэта серыя лёгкіх (3100-кароткая платформа (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]]) і 3200-доўгая платформа; пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]]) і сярэдніх грузавікоў (3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]]), Advance Design Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]]), Advance Design Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), Advance Design Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Advance Design Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab thornton tandem-axle chassis rigid truck]]), Advance Design Medium-Duty School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 2-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Conventional School Bus Chassis]]), Advance Design COE Single Axle Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Advance Design COE Tandem Axle Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle rigid chassis truck]]), Advance Design COE Single Axle Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Advance Design COE Tandem Axle Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab thornton tandem-axle semi-tractor truck]]), 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1.5-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 1.5-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]), і 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Master Utility 1½ Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], і [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]])) кампаніі [[Chevrolet]], іх першы буйны перапрацаваны дызайн пасля Другой сусветнай вайны. Яго аналагам у [[GMC]] быў '''GMC New Design'''. Ён рэкламаваўся як больш буйны, мацнейшы і больш элегантны дызайн у параўнанні з ранейшай [[Chevrolet AK Series|Серыя AK]]. Упершыню даступныя 28 чэрвеня 1947 года, гэтыя грузавікі прадаваліся з рознымі нязначнымі зменамі на працягу многіх гадоў да 25 сакавіка 1955 года, калі грузавікі [[Chevrolet Task-Force|Серыя Task Force]] замянілі мадэль Advance-Design. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|Advance Design]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] eofb48vee9hvy848tivsu79c4q2xb7f 0 302829 2679308 2678457 2026-07-16T13:29:42Z ~2026-40058-53 98932 2679308 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Белая Лужа}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Белая Лужа |Лацінка = Biełaja Łuža |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Белай Лужы |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 99 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202135<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B0 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248817016 |Выява = Bielaja Luža, Smaliavičy District (01).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 09 |Шырата сэкундаў = 08 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Белая Лужа'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Bielaja Luža, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] cw1acbt7z4egrwhv3kp6rlc6hiohnkq 0 302940 2679363 2676321 2026-07-17T02:03:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2679363 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік}} Андрэй Кулеш ({{ДН|2|1|1996}}, [[Браслаў]]) — беларускі празаік, публіцыст, літаратурны аглядальнік, музэйны супрацоўнік і фатограф. == Жыццьяпіс == Нарадзіўся 2 студзеня 1996 году ў Браславе. У 2007 годзе, ва ўзросьце адзінаццаці гадоў, разам зь сям’ёй пераехаў у [[Слуцак]] — на радзіму сваіх бацькоў. Скончыў сярэднюю школу № 10 у Слуцку. У 2015 годзе скончыў Гомельскі дзяржаўны каледж чыгуначнага транспарту Беларускай чыгункі па спэцыяльнасьці «тэхнічная эксплюатацыя і рамонт цягавага рухомага складу». У тым жа годзе паступіў на гістарычны факультэт [[Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Францішка Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Францішка Скарыны]], дзе вывучаў музэйную справу і ахову гісторыка-культурнай спадчыны. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту ў 2019 годзе пачаў працаваць у Слуцкім краязнаўчым музэі, дзе займаецца вывучэньнем і папулярызацыяй гісторыка-культурнай спадчыны Случчыны. === Літаратурная дзейнасьць === У рэспубліканскім друку дэбютаваў як празаік у 2019 годзе. З таго часу рэгулярна друкуецца ў літаратурна-мастацкім і грамадзка-палітычным часопісе «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]]». Акрамя мастацкай прозы, займаецца публіцыстыкай. Зьяўляецца адным з пастаянных калюмністаў часопісу, дзе вядзе рубрыкі «Ёсьць такая кніга» і «Мой Нобэліст», у якіх знаёміць чытачоў з кніжнымі навінкамі і творчасьцю вядомых пісьменьнікаў. Ягоныя аўтарскія фотаздымкі таксама выкарыстоўваюцца ў афармленьні нумароў «Маладосьці», адкрываючы і завяршаючы выпускі часопісу. Творчасьць Андрэя Кулеша адзначаецца ўвагай да псыхалёгіі чалавека, гістарычнай памяці і духоўнага сьвету асобы. Ягоныя апавяданьні неаднаразова адзначаліся на беларускіх і міжнародных літаратурных конкурсах. У 2018 годзе стаў адным зь пераможцаў конкурсу маладых літаратараў «Мост дружбы», які праводзіцца ў рамках Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расеі. Узнагароду атрымаў за апавяданьне «Моцю»<ref>[https://ritahilevich.wixsite.com/sluckstars/%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%88 Андрей Кулеш]</ref>. 29 студзеня 2021 году ў Слуцкай раённай цэнтральнай бібліятэцы адбылася творчая сустрэча «Першая глава ў жыцьці і творчасьці Андрэя Кулеша», падчас якой аўтар распавёў пра свой творчы шлях, супрацоўніцтва з часопісам «Маладосць» і адказаў на пытаньні чытачоў. У межах сустрэчы была прадстаўленая таксама выстава ягоных літаратурных і фотаработаў<ref>[https://slucklib.by/tvorcheskaya-vstrecha-pervaya-glava-v-zhizni-i-tvorchestve-andreya-kulesha/ Творческая встреча « Первая глава в жизни и творчестве Андрея Кулеша»]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Узнагароды === * дыплём І ступені Рэспубліканскага фэстывалю «АРТ-вакацыі» ў намінацыі «Аўтограф» (2016); * трэцяе месца ў літаратурным конкурсе імя Івана Савіна (Масква, 2017); * Гран-пры ў намінацыі «Проза» Рэспубліканскага конкурсу літаратурнай творчасьці навучэнцаў і студэнтаў «БрамаМар» (2018); * ляўрэат VI Міжнароднага літаратурнага конкурсу «Славянскі калейдаскоп» у намінацыі «Проза» (2018); * дыплямант III Міжнароднага літаратурнага фэстывалю-конкурсу «Русский Гофман» у намінацыі «Маладыя аўтары»; * пераможца конкурсу маладых літаратараў «Мост дружбы» (2018). * ляўрэат прэміі [[Эксьлібрыс (прэмія)|Эксьлібрыс]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кулеш, Андрэй}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браславе]] [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эксьлібрыс»]] 555tiykrk9qff2qu3cxwa72dg4fya94 0 303032 2679362 2679148 2026-07-17T00:12:37Z ~2026-38730-53 98799 2679362 wikitext text/x-wiki Лінейка аўтамабіляў [[Ford]] была абноўлена ў 1952 годзе, хоць і засталася падобнай да цалкам новых [[1949 Ford|Ford 1949 года]]. На гэты раз выгнутае цэльнае лабавое шкло далучылася да новага раднага 6-цыліндравага рухавіка "Mileage Maker" магутнасцю 101 к.с. Рядны 6-цыліндравы рухавік 226 CID (3,7 л) з L-галоўкай быў заменены на верхнім размяшчэннем клапанаў 215 CID (3,5 л) з Mileage Maker магутнасцю 101 к.с. (75 кВт), у той час як стары плоскі V8 239 CID (3,9 л) застаўся магутнасцю 110 к.с. (82 кВт). Гэтая канструкцыя працягвалася да 1954 мадэльнага года, а абноўлены дызайн быў прапанаваны ў 1955 годзе. ==1952== Ford 1952 года быў значна перапрацаваны пасля вайны, у тым ліку знешнасць набыла стыль рэактыўных самалётаў. Даступны ў кузавах 2-дзвярны седан (Tudor; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 2-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 2-door sedan]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 2-door sedan]]), 4-дзвярны седан (Fordor; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]]), 2-дзвярны універсал (Ranch Wagon; пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire Station Wagon]]), 4-дзвярны універсал (Country Sedan, Country Squire; пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire Station Wagon]]), 2-дзвярное купэ (Club Coupé; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Cadillac|1920 Cadillac Model 59 Victoria]], [[Cadillac|1921 Cadillac Type 59 Four-Passenger Victoria]], [[Peerless Motor Company|1922 Peerless V8 Opera Coupé]], [[Cadillac|1923 Cadillac Type 61 Victoria Coupé]], [[Cadillac|1924 Cadillac Model V-63 Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Packard|1936 Packard 1407 Twelve Five-Passenger Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Club Coupé]]), 2-дзвярное бізнес-купэ (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Business Coupe]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Business Coupe]]), 2-дзвярны кабрыялет (Sunliner; пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Convertible Club Coupé]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford Convertible Club Coupé]]), 2-дзвярны седан з дастаўкай (Courier; пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford A (1927)|Ford Model A Deluxe Sedan Delivery (1927-1929)]], [[Ford A (1927)|1930-1931 Ford Model A Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1935#1935|1935 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1935#1936|1936 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1937|1937 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1938|1938 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1939|1939 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1940|1940 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1941|1941 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1942|1942 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1947|1947 Ford Deluxe Sedan Delivery]], і [[Ford 1941#1948|1948 Ford Deluxe Sedan Delivery]]), 2-дзвярное купэ utility (Аўстралія; пасля-[[Ford 1932#1934|1934 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1935#1935|1935 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1935#1936|1936 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1937|1937 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1938|1938 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1939|1939 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1940|1940 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1941|1941 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1942|1942 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1947|1947 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1948|1948 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford DeLuxe 2-door coupé utility]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford DeLuxe 2-door coupé utility]], і [[1949 Ford#1951|1951 Ford DeLuxe 2-door coupé utility]]), 2-дзвярны хардтоп (Victoria), і 2-дзвярны хардтоп са шкляным дахам (Skyliner), ён быў класіфікаваны ў трох камплектацыях: базавая Mainline, сярэдняга класа Customline і прэміяльная Crestline. ==1953== Ford 1953 года — гэта знакаміты класічны аўтамабіль, выпушчаны да 50-годдзя брэнда. Няхай гэта будзе зусім новы пікап F-100, легкавыя аўтамабілі (Mainline, Customline і Crestline) ці трактар ​​Golden Jubilee, Ford 1953 года вядомы тым, што спалучае ў сабе трывалую практычнасць з камфортным, сучасным і стыльным паўсядзённым транспартам, Даступна як 2-дзвярны седан (Tudor; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 2-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 2-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 2-door sedan]], і [[]]), 4-дзвярны седан (Fordor; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], і [[]]), 2-дзвярны універсал (Ranch Wagon; пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire Station Wagon]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Ranch Wagon]]), 4-дзвярны універсал (Country Sedan, Country Squire; пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Ford Country Squire Station Wagon]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire Station Wagon]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Country Squire & Country Sedan]]), 2-дзвярное купэ (Club Coupé; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Cadillac|1920 Cadillac Model 59 Victoria]], [[Cadillac|1921 Cadillac Type 59 Four-Passenger Victoria]], [[Peerless Motor Company|1922 Peerless V8 Opera Coupé]], [[Cadillac|1923 Cadillac Type 61 Victoria Coupé]], [[Cadillac|1924 Cadillac Model V-63 Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Packard|1936 Packard 1407 Twelve Five-Passenger Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Club Coupé]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupé]]), 2-дзвярное бізнес-купэ (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Business Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Business Coupe]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Mainline Business Coupe]]), 2-дзвярны кабрыялет (Sunliner; пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Convertible Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Convertible Club Coupé]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Sunliner Club Cabriolet]]), 2-дзвярны седан з дастаўкай (Courier; пасля-[[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford A (1927)|Ford Model A Deluxe Sedan Delivery (1927-1929)]], [[Ford A (1927)|1930-1931 Ford Model A Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1935#1935|1935 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1935#1936|1936 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1937|1937 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1938|1938 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1939|1939 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1937#1940|1940 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1941|1941 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1942|1942 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1947|1947 Ford Deluxe Sedan Delivery]], [[Ford 1941#1948|1948 Ford Deluxe Sedan Delivery]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Courier Sedan Delivery]]), 2-дзвярное купэ utility (Аўстралія; пасля-[[Ford 1932#1934|1934 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1935#1935|1935 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1935#1936|1936 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1937|1937 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1938|1938 Ford 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1939|1939 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1937#1940|1940 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1941|1941 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1942|1942 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1947|1947 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[Ford 1941#1948|1948 Ford Deluxe 2-door coupé utility]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford DeLuxe 2-door coupé utility]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford DeLuxe 2-door coupé utility]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford DeLuxe 2-door coupé utility]], і [[1952 Ford#1952|1952 Ford Mainline 2-door coupé utility]]), 2-дзвярны хардтоп (Victoria), і 2-дзвярны хардтоп са шкляным дахам (Skyliner). ==1954== Ford 1954 года найбольш вядомы тым, што ўпершыню ўкараніў рухавік V8 з верхнім размяшчэннем клапанаў "Y-падобнага блока" і наватарскую пярэднюю падвеску з шарнірнымі шарнірамі. Даступны ў камплектацыях Mainline (базавая), Customline (сярэдні клас) і Crestline (люкс), ён меў культавы стыль 1950-х гадоў, плаўныя контуры і адметны ўпрыгожванне капота ў форме самалёта, Даступна як 2-дзвярны седан (Tudor), 4-дзвярны седан (Fordor), 2-дзвярны універсал (Ranch Wagon), 4-дзвярны універсал (Country Sedan, Country Squire), 2-дзвярное купэ (Club Coupe), 2-дзвярное бізнес-купэ, 2-дзвярны хардтоп (Victoria), 2-дзвярны хардтоп са шкляным дахам (Skyliner), 2-дзвярны кабрыялет (Sunliner), 2-дзвярны седан з дастаўкай (Courier), і 2-дзвярное купэ utility (Аўстралія). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford]] iu1q4pc3cjpy9lfpsfbsdpc74ovzuqt 1 303116 2679298 2678258 2026-07-16T12:23:36Z Taravyvan Adijene 1924 /* Абгрунтаваньне пераносу? */ меркаваньне 2679298 wikitext text/x-wiki == Абгрунтаваньне пераносу? == Ці было недзе абмеркаваньне, каб перанесьці "камуны" у "грамады"? [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Lesnas ättling|гутаркі]]) 22:29, 7 ліпеня 2026 (+03) : Перанёс [[удзельнік:Taravyvan Adijene]], таму лепш непасрэдна спытаць у яго. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 20:39, 8 ліпеня 2026 (+03) :: Ужо не знайду. Пераносіў усе камуны ў грамады. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Taravyvan Adijene|гутаркі]]) 15:23, 16 ліпеня 2026 (+03) 8x4sn35vok2ss8etczumwtkt1h98fqr 0 303128 2679306 2678798 2026-07-16T13:27:15Z ~2026-40058-53 98932 2679306 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Высокія Ляды |Лацінка = Vysokija Lady |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Высокіх Лядаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222168<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%8B Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 04 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 46 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Высо́кія Ля́ды'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да 12 лістапада 1957 году вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. Высокія Ляды вядомыя з [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Паводле перапісу 1897 году гэта пасёлак ''Ляда-Высокае'' ў Смалявіцкай воласцьі Барысаўскага ўезда з 12 дамамі і 115 сем’ямі. У 1919 г. у пасёлку адкрылася 1-я школа. У 1923 у ёй вучыліся 44 вучні. У пачатку 1930-х гадоў тут дзейнічаў калгас «''Чырвоны партызан''», арцель па здабычы торфу імя Сталіна і кузьня. Па стане на 1 красавіка 1996 году ў вёсцы налічвалася 75 двароў і 125 жыхароў, працавала крама. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 60k17l448aoy9lpnokiaag7x168mgdh 0 303159 2679307 2679201 2026-07-16T13:27:56Z ~2026-40058-53 98932 2679307 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Жажэлка |Лацінка = Žažełka |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Жажэлкі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 291 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222217<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%96%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%B0 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248817056 |Выява = Žaželka (07).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 05 |Шырата сэкундаў = 37 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 09 |Даўгата сэкундаў = 39 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Жажэ́лка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. У 1924—1954 гадах цэнтар [[Жажэлкаўскі сельсавет|Жажэлкаўскага сельсавету]]. Да 27 сьнежня 1962 году вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. На тэрыторыі вёскі разьмешчаная малочнатаварная ферма гаспадаркі «''ЖодзінаАграПлемЭліта''», працуе некалькі прадпрыемстваў — кампанія па вытворчасьці цацак «''Жоўты кракадзіл''», завод напояў «''БелПі''».<ref>[https://smolevichi-24.by/10032024/kak-zhivesh-zhazhelka/] газета «Край смалявіцкі» {{Ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Žaželka}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 697kwa7b2yyhdsynez25n7vnx69k48u 0 303192 2679344 2679185 2026-07-16T20:03:06Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2679344 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-[[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-[[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-[[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] 3zi5ddixq03w7pcgh1zbxvv3x9xwfcx 2679345 2679344 2026-07-16T20:16:13Z ~2026-39608-40 98899 2679345 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-[[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] ozcnku3wv1q201ia0ui5squd25fv3su 2679346 2679345 2026-07-16T20:24:02Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленьне (2013-2016) */ 2679346 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-[[Dodge|1933 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Commer|1936-1938 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer|1939-1948 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] aiizuk5amnztt0rtbbxzqfbna8dhrdf 2679347 2679346 2026-07-16T20:28:36Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленьне (2013-2016) */ 2679347 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Citroën B15|1926-1929 Citroën B15 Fourgon]], [[Citroën C4 і C6|Citroën AC4 1000 Kg Fourgon de Livraison]], [[Dodge|1933 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Commer|1936-1938 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer|1939-1948 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-[[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] bpbwcha2u27me3upvuevyntnf3y3scy 2679348 2679347 2026-07-16T20:30:15Z ~2026-39608-40 98899 2679348 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Citroën B15|1926-1929 Citroën B15 Fourgon]], [[Citroën C4 і C6|Citroën AC4 1000 Kg Fourgon de Livraison]], [[Dodge|1933 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Commer|1936-1938 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer|1939-1948 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Series AB National Woodie Wagon]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet "woody" station wagon]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Series AE Station Wagon]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Station Wagon]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Woodie Station Wagon]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Jowett Bradford|Jowett Bradford Estate Car]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] otrlr0h7v9ckj1tfd9bi5n9g6nciveu 2679350 2679348 2026-07-16T20:30:42Z ~2026-39608-40 98899 /* Першае пакаленьне (2013-2016) */ 2679350 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Citroën B15|1926-1929 Citroën B15 Fourgon]], [[Citroën C4 і C6|Citroën AC4 1000 Kg Fourgon de Livraison]], [[Dodge|1933 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Commer|1936-1938 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer|1939-1948 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Series AB National Woodie Wagon]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet "woody" station wagon]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Series AE Station Wagon]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Station Wagon]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Woodie Station Wagon]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Jowett Bradford|1947-1949 Jowett Bradford Estate Car]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] kvwe2p0f2huuek95euz8w65qsu77h8h 2679359 2679350 2026-07-16T21:46:07Z ~2026-38730-53 98799 2679359 wikitext text/x-wiki '''Toyota ProAce''' — гэта вельмі адаптыўны шматмэтавы аўтамабіль, распрацаваны сумесна са [[Stellantis]]. Ён мае ўнікальную пярэднюю панэль у колер кузава з апраўленым ніжнім паветразаборнікам, што адрознівае яго ад падобных мадэляў, а таксама функцыянальны, трывалы стыль фургона, двайныя разсуўныя бакавыя дзверы і даступную даўжыню ад 4,6 да 5,3 метра. ==Першае пакаленьне (2013-2016)== Toyota Proace першага пакалення (2013–2016) — гэта лёгкі камерцыйны фургон і пасажырскі мінівэн сярэдняга памеру. Ён выпускаўся ў рамках пагаднення аб абмене тэхналогіямі з PSA Peugeot Citroën, што зрабіла яго перайменаванай версіяй Citroën Dispatch, Peugeot Expert і Fiat Scudo, годзе, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Citroën B15|1926-1929 Citroën B15 Fourgon]], [[Citroën C4 і C6|Citroën AC4 1000 Kg Fourgon de Livraison]], [[Dodge|1933 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Commer|1936-1938 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer|1939-1948 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Series AB National Woodie Wagon]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet "woody" station wagon]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Series AE Station Wagon]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Station Wagon]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Woodie Station Wagon]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Jowett Bradford|1947-1949 Jowett Bradford Estate Car]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], і [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, і Crew Van. ==Другое пакаленне (2017-present)== Toyota Proace (2017-цяперашні час) — універсальны камерцыйны і пасажырскі фургон сярэдняга памеру, распрацаваны на агульнай платформе з групай Stellantis (Citroën Dispatch/Expert, Peugeot Expert/Traveller). Вядомы сваім элегантным дызайнам, выключнай манеўранасцю, а таксама знакамітым пакетам надзейнасці і гарантый Toyota, а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Citroën B15|1926-1929 Citroën B15 Fourgon]], [[Citroën C4 і C6|Citroën AC4 1000 Kg Fourgon de Livraison]], [[Dodge|1933 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Dodge|1935 Dodge Humpback Panel Truck]], [[Commer|1936-1938 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer|1939-1948 Commer Supervan 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Panel Van]], [[Commer FC|Commer FC Panel Van]], [[Commer FC|Commer PB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]], і [[Toyota ProAce#Першае пакаленьне (2013-2016)|2013-2016 Toyota ProAce L1H1 Cargo Van]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Series AB National Woodie Wagon]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International Woody Wagon]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet "woody" station wagon]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Series AE Station Wagon]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Station Wagon]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Woodie Station Wagon]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Jowett Bradford|1947-1949 Jowett Bradford Estate Car]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1950-1953 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1954-1956 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer#Commer Express Delivery Van|1957-1959 Commer Express 8cwt Van with windows]], [[Commer FC|Commer FC Light Bus]], [[Commer FC|Commer PB Light Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof SWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof SWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce SWB Minibus (XH10) (2006—2012)]], і [[Toyota ProAce#Першае пакаленьне (2013-2016)|2013-2016 Toyota ProAce L1H1 Minibus]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1900s Winton heavy delivery wagon, [[Divco|1926 Divco Model A Delivery Van]], [[Fageol|1930-1936 Twin Coach Delivery Truck]], [[International Harvester Metro Van|1938-1940 International Harvester Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester KBM Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[International Harvester Metro Van|International Harvester LM-120 Metro Single Rear Wheel Step Van]], [[Commer BF|1953-1960 Commer BF Panel Van]], [[Commer Walk-Thru|1961-1970 Commer Walk-Thru 1-Ton Single Rear Wheel Parcel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Panel Van]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Panel Van (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (1995—2006)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Panel Van (XH10) (2006—2012)]], і [[Toyota ProAce#Першае пакаленьне (2013-2016)|2013-2016 Toyota ProAce L2H1 Cargo Van]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Horse Drawn Glen's Falls, Lake George & Chester stagecoach, [[Renault PN|Renault PN Bus]], [[Twin Coach|1930-1937 Twin Coach Model 20 Bus]], [[International Harvester Metro Van|1938-1952 International Harvester Metro Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Commer BF|1953-1960 Karrier BFD Minicoach]], [[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru Single Rear Wheel Passenger Bus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1982–1988)]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1989–1990)]], [[Talbot Express|1991 Talbot Express Low Roof LWB Minibus]], [[Talbot Express|Talbot Express Low Roof LWB Minibus (1992–1994)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (1995—2006)]], [[Toyota HiAce|Toyota HiAce LWB Minibus (XH10) (2006—2012)]], і [[Toyota ProAce#Першае пакаленьне (2013-2016)|2013-2016 Toyota ProAce L2H1 Minibus]]), L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L3H1 Cargo Van, L3H1 Passenger Van, і Crew Van. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|ProAce]] af5a6rxfj2viedz2rxe8jqujmqwvx6x 0 303194 2679305 2679202 2026-07-16T13:23:05Z ~2026-40058-53 98932 2679305 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Забрадзеньне |Лацінка = Zabradzieńnie |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Забрадзеньня |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 9 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202154<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%97%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 07 |Шырата сэкундаў = 50 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 19 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Забрадзе́ньне'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да [[27 сьнежня]] [[1962]] году вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] ozlaedgik2v5zr99yqzhil8a25esk9y 0 303199 2679303 2679297 2026-07-16T13:17:49Z ~2026-40058-53 98932 2679303 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Залатая Горка (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Залатая Горка |Лацінка = Załataja Horka |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Залатой Горкі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 2 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222168<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%8F Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 04 |Шырата сэкундаў = 04 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Залата́я Го́рка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да [[27 сьнежня]] [[1962]] году вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] o91pgj17fft3ityhrzwyzn4pxqgalse 2679304 2679303 2026-07-16T13:18:07Z ~2026-40058-53 98932 2679304 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Залатая Горка (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Залатая Горка |Лацінка = Załataja Horka |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Залатой Горкі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 2 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222168<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%97%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%8F Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 04 |Шырата сэкундаў = 04 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Залата́я Го́рка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Да [[27 сьнежня]] [[1962]] году вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 1ii1re2of82eecqflxhd7tp1sx9acfx 0 303200 2679378 2026-07-17T08:36:42Z Taravyvan Adijene 1924 Створаная старонка са зьместам „'''Гіпо{{падстаноўка:націск}}нім''' ({{Мова-грэц|υπο}} — «ніжэй» + ''{{Мова|el|νύμιον}}'' — «імя») — слова з канкрэтнейшым значэньнем у параўнаньні зь іншым, шырэйшым родавым паняцьцем (называным [[гіпэронім]]ам). Сыстэма клясыфікацыі, у якой ву...“ 2679378 wikitext text/x-wiki '''Гіпо́нім''' ({{Мова-грэц|υπο}} — «ніжэй» + ''{{Мова|el|νύμιον}}'' — «імя») — слова з канкрэтнейшым значэньнем у параўнаньні зь іншым, шырэйшым родавым паняцьцем (называным [[гіпэронім]]ам). Сыстэма клясыфікацыі, у якой вузейшыя словы ёсьць гіпонімамі, а шырэйшыя — гіпэронімамі, называецца [[таксаномія]]й. == Прыклады == * ''[[Трыкутнік]]'' — гіпонім слова ''[[шматкутнік]]''; * ''[[Прыстаўка (мовазнаўства)|Прыстаўка]]'' і ''[[суфікс]]'' — гіпонімы слова ''[[афікс]]''; ''афікс'', у сваю чаргу — гіпонім слова ''[[марфэма]]''; * * ''[[Панядзелак]]'', ''[[аўторак]]'', ''[[серада]]'' і да т. п. — гіпонімы слова ''[[дзень]]''. == Глядзіце таксама == * [[Кагіпонім]] * [[Галёнім]] * [[Мэранімія|Мэронім]] [[Катэгорыя:Сэмантычныя дачыненьні]] eq3w0byq357ipvfnhoz9od1e4pw7ui8 10 303201 2679383 2026-07-17T10:52:00Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2679383 wikitext text/x-wiki Haltern am See, Westruper Heide -- 2025 -- 8721.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> 4xz4x62r9fg5yolwszdpoye04cbytsh 0 303202 2679384 2026-07-17T10:57:01Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „{{Населены пункт/Беларусь |Назва = Замлыньне |Лацінка = Zamlynnie |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Замлыньня |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата за...“ 2679384 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Замлыньне |Лацінка = Zamlynnie |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Замлыньня |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 69 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202135<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = Zamlynnie (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 09 |Шырата сэкундаў = 10 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 15 |Даўгата сэкундаў = 35 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Замлы́нне'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Zamlynnie}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] mito6plm89slc4jcnwn4776o7gnzr8x 2679386 2679384 2026-07-17T11:07:33Z Jim 415 дапаўненьне 2679386 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Замлыньне |Лацінка = Zamlynnie |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Замлыньня |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 69 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202135<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = |Выява = Zamlynnie (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 09 |Шырата сэкундаў = 10 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 15 |Даўгата сэкундаў = 35 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Замлы́нне'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. У пісьмовых крыніцах паселишча вядома з пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]]. У [[1909]] годзе ўзкадваецца як урочышча ў Смалявіцкай воласці Барысаўскага павета, дзе налічвалася тры двары і 26 жыхароў. Паводле перапісу [[1917]] года, хутар, у якім было 6 гаспадарак і 47 жыхароў. З [[1926]] года гэта быў засьценак, а з [[1940]] года - вёска, у якой пражывалі 99 жыхароў у 22 гаспадарках. Да [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] Замлыньне ўваходзіла ў склад калгаса «''Прамень Рад''». Колькацьць насельніцтва павялічвалася за кошт хутароў, жыхароў якіх звазілі сюды падчас правядзення [[Калектывізацыя|калектывізацыі]] <ref>[https://www.sb.by/articles/zamlyne-perestradali.html СБ.Беларусь Сегодня] {{Ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Zamlynnie}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 1g63qe7sx34pd7qmdy1o2orvrqvkd9b