Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk Ворша 0 852 2680772 2678336 2026-07-26T12:15:08Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Крыніца 2680772 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ворша |Лацінка = Vorša |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Воршы |Герб = Coat of Arms of Vorsza, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Vorsza, Belarus.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1067 |Статус з = |Магдэбурскае права = 13 сьнежня 1620 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Аршанскі раён|Аршанскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 36 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 101 662 |Год падліку колькасьці = 2025 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 211030, 211381—211394, 211396—211398 |СААТА = |Выява = Orša Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Воршы |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 27 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Во́рша''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] пры ўтоку ў яго ракі [[Аршыца|Аршыцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 115 052 чалавекі<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 93 км ад [[Віцебск]]у. [[Аршанскі чыгуначны вузел|Вузел чыгунак]] (лініі на [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Смаленск]], [[Віцебск]], [[Лепель]]) і аўтамабільных дарог. Ворша — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[места]], цэнтар [[Аршанскі павет|гістарычнага рэгіёну]] (частка [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]), старажытны [[Аршанскі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі [[Магілёўскае барока|магілёўскага барока]] [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|комплекс Куцеінскага Богаяўленскага манастыра з царквой Сьвятой Тройцы]], [[барока]]выя [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|езуіцкі калегіюм]], [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|манастыр базылянаў]], кляштары [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|бэрнардынаў]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|трынітарыяў]] і [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|францішканаў]], барокава-[[клясыцызм|клясыцыстычны]] [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|дамініканскі касьцёл Сьвятога Язэпа]], помнікі архітэктуры XVII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Аршанскі замак|мураваны замак]]<ref>Купава М. [http://media.catholic.by/nv/n7/art16.htm Рамантычная загадка беларускай культуры] // «Наша Вера» № 1(7), 1999.</ref>, касьцёлы [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Сьвятога Міхала Арханёла (езуіцкі)]] і [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (бэрнардынскі)]], помнікі архітэктуры XV—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]. Значную частку мясцовых славутасьцяў [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчылі за савецкімі часам]]: [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|комплекс Куцеінскага Прачысьценскага манастыра]] ў стылі магілёўскага барока, касьцёлы [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Сьвятога Антонія (францішканскі)]] і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Найсьвяцейшай Тройцы (трынітарскі)]], цэрквы [[царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Раства Багародзіцы]], [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|базылянскую Покрыва Багародзіцы]] ([[віленскае барока]]) і могілкавую Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў. == Назва == [[Файл:Aršanski zamak. Аршанскі замак (1539).jpg|140px|значак|зьлева|''Рша'', 1539 г.]] На думку географа [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Ворша ўтварыўся ад назвы ракі Ршы (сьпярша так звалі цяперашнюю Аршыцу). Тым часам гідронім можна прымеркаваць да часта ўжываных назваў Ржа, Ржанка<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 273.</ref>. Таксама існуе меркаваньне, што тапонім мае [[Балтыйскія мовы|балтыйскае]] (ад найменьня ляшчыны) або [[Фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскае]] паходжаньне (у перакладзе «вада, якая бяжыць у рэчышчы» — рака)<ref>{{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|к}}</ref>. [[Файл:Vorša. Ворша (G. Gastaldi, 1568).jpg|140px|значак|зьлева|''Арша'', 1568 г.]] Да нашага часу адбылася натуральная трансфармацыя назвы места: пачатковае ''Рша'' (''Ръшa'') праз форму ''Арша́'' і далейшы перанос націску на першы склад аформілася ў мясцовых гаворках і [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] з устаўным зычным «в» — Ворша<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Вольга Іскрык|Іскрык В.]], [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 студзеня 2011 | url = https://belsat.eu/programs/sapraudnyia-nazvy-bielaruskikh-gharadou/ | загаловак = Сапраўдныя назвы беларускіх гарадоў | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.belsat.eu Белсат ТВ] | дата = 9 чэрвеня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Цяперашняе [[Наркамаўка|афіцыйнае напісаньне]] назва места — ''Орша''. Беларускі мовазнаўца [[Вінцук Вячорка]] паказвае на тое, што пачатковае «О-» ў форме ''Орша'' немагчыма вымавіць з прыназоўнікам «у» — «у ''Оршы''», што відаць, гістарычна прычынілася да зьяўленьня прыстаўнога «В-». Увогуле, далучэньне «в-» да словаў з пачатковымі «о-» ёсьць правілам для ўласнабеларускай лексыкі (вобмаль, Восіп, Вольга, вох, вой), тым часам пачатковае «О-» — часты індыкатар небеларускасьці назвы (Ош, Омск і іншае)<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/orsa-ci-vorsa/28722802.html Пад чым гетман Астроскі перамог 80000 маскавітаў?*], [[Радыё Свабода]], 7 верасьня 2017 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Воршы}} === Раньнія часы === [[Файл:Aršanski zamak. Аршанскі замак (XVI).jpg|міні|250пкс|[[Аршанскі замак]] з мапы XVI ст.]] [[Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|140px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей]]]] Дзядзінец старажытнай Воршы (плошча 0,57 [[га]]) разьмяшчаецца ў пры ўтоку ракі Аршыцы ў Дняпро, дзе археолягі выявілі паселішчы [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага]] вякоў<ref>[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А.]] Орша // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 357.</ref>. Як адзін з памежных фарпостаў на ўсходных рубяжах [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]] Ворша ўзьнікла, імаверна, каля 1021 году, калі князь кіеўскі [[Яраслаў Мудры]] саступіў князю полацкаму [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыславу Ізяславічу]] [[Віцебск]] і [[Усьвяты|Ўсьвяты]]<ref name="ehb358">[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А.]] Орша // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 358.</ref>. Першы пісьмовы ўпамін пра Воршу (пад назвай ''Ръша'') месьціцца ў «[[Аповесьць мінулых гадоў|Аповесьці мінулых гадоў]]» і датуецца 1067 годам: 10 ліпеня сюды прыехаў [[Усяслаў Чарадзей]] на перамовы з кіеўскімі князямі, аднак яны парушылі існыя дамоўленасьці і ўзялі полацкага князя ў палон. Згодна зь зьвесткамі археалягічных раскопак, у тыя часы на месцы Воршы існавала невялікае паселішча, якое ўзьнікла на [[Шлях з варагаў у грэкі|Шляху з варагаў у грэкі]]. Паміж 1101 і 1116 гадамі [[Менскае княства|князь менскі]] [[Глеб Усяславіч]] збудаваў тут фартэцыю. Адначасна мусіла вырасьці і места. З XII ст. — у складзе Смаленскага княства<ref>Principality of Smalensk in the 12th century // {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 354.</ref>. У XIII ст. у сваім маёнтку каля Воршы жыў князь Андрэй Кабыла, далёкім нашчадкам якога (паводле меркаваньня [[Мікалай Карамзін|М. Карамзіна]] і [[Уладзімер Караткевіч|У. Караткевіча]]) быў маскоўскі гаспадар [[Міхаіл Фёдаравіч]] — заснавальнік дынастыі [[Раманавы]]х. === Вялікае Княства Літоўскае === З пачатку княжаньня ў Віцебску [[Альгерд]]а (1320 год) Ворша далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 379.</ref> як цэнтар намесьніцтва ў [[Віцебскае княства|Віцебскім княстве]]. З ініцыятывы вялікага князя ў першай палове XIV ст. вакол места ўзьвялі [[Аршанскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончыя ўмацаваньні]], а ў 1398—1407 гадох ужо на загад [[Вітаўт]]а тут збудавалі [[Аршанскі замак|мураваны замак]]. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Ворша значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. Аршанская харугва брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (15.7.1410). З дакумэнтаў XV ст. вядома, што ў месьце дзеяла [[мытня]]. [[Файл:Autor nieznany (malarz z kręgu Lukasa Cranacha Starszego), Bitwa pod Orszą.jpg|міні|250пкс|[[Бітва пад Воршай]] 8 верасьня 1514 г.]] [[Файл:Mikałaj Radzivił Čorny. Мікалай Радзівіл Чорны (1842).jpg|140px|значак|зьлева|[[Мікалай Радзівіл «Чорны»|Радзівіл «Чорны»]]]] У [[Вайна Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім]] (1512—1522) непадалёк ад Воршы 8 верасьня 1514 году адбылася [[бітва пад Воршай|адна з найбольшых бітваў]] пачатку XVI ст. на тэрыторыі [[Эўропа|Эўропы]], у выніку якой абаронцы Вялікага Княства Літоўскага перамаглі колькасна большае [[Масковія|войска маскоўскіх захопнікаў]]. Пра гэтую перамогу ў 1520—1530-я гады невядомы мастак напісаў першую ўва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]] батальную карціну (захоўваецца ў [[Нацыянальны музэі Польшчы|Нацыянальным музэі Польшчы]]). Яе копію можна пабачыць у Аршанскім дамініканскім касьцёле. Апроч таго, слава гэтай перамогі ўслаўляецца ў беларускай народнай песьні: «Слава Воршы ўжо ня горша сярод мест літоўскіх»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233.</ref>. У 1555 годзе вядомы палітычны і рэлігійны дзяяч [[Мікалай Радзівіл «Чорны»]] заснаваў у Воршы першы на тэрыторыі сучаснай Беларусі [[пратэстанцтва|пратэстанцкі]] [[кальвінізм|закон кальвіністаў]]. Неўзабаве аршанцы стварылі праваслаўнае брацтва, зацьверджанае вялікім князем [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонтам Вазам]] у 1592 годзе, а ў 1649 годзе ў месьце пры царкве Раства Багародзіцы пачала працаваць брацкая праваслаўная школа. У 1558 годзе М. Струбіч надрукаваў мапу «Вялікага Княства Літоўскага, Лівоніі і Маскоўскага княства», на якой упершыню значылася Ворша. У наступным 1559 годзе места атрымала частковае самакіраваньне (абраны войт і 6 памочнікаў), а ў 1577 годзе аршанцы дамагліся права збудаваць гасьціны двор і васкабойню, а прыбыткі ад іх пускаць на ''«потребы местские»''. У XVI ст. праз Воршу прайшоў буйны гандлёвы шлях — [[Вялікі галоўны гасьцінец]], места стала сталіцай [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. [[Файл:Vorša, Dniapro. Ворша, Дняпро (1840).jpg|міні|250пкс|Панарама з Задняпроўя, каля 1840 г.]] [[Файл:Vorša. Ворша (1780).jpg|140px|значак|зьлева|[[Герб Воршы|Магдэбурскі герб]]]] У 1573 годзе ў Воршы зьявіліся [[езуіты]], якія пры дапамозе [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў 1616 годзе адкрылі тут свой [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|калегіюм]]. З 1740 году калегіюм меў статус вышэйшай навучальнай установы. Тут выкладалі [[філязофія|філязофію]], [[граматыка|граматыку]], [[паэтыка|паэтыку]], [[рыторыка|рыторыку]], [[лёгіка|лёгіку]]. Пры калегіюме працавала [[музыка|музычная]] бурса і [[Аршанскі школьны тэатар|школьны тэатар]]. Аршанскі калегіюм езуітаў дзеяў да 1820 году. 23 лістапада 1593 году [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Жыгімонт Ваза]] надаў Воршы грамату аб мескім органе самакіраваньня, а 13 сьнежня 1620 году места атрымала [[Магдэбурскае права]], пячатку і герб «''у блакітным полі залаты паўмесяц, паміж рагамі якога срэбны крыж''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 210.</ref> (гэты герб мае афіцыйны статус і ў наш час). 3 траўня 1621 году афіцыйна зацьвердзілі Аршанскі мескі статут. Атрымаўшы Магдэбурскае права, месьцічы збудавалі ратушу і гандлёвыя рады. Ратуша была зь вежай, гадзіньнікам і вялікім звонам. У ёй праходзілі паседжаньні магістрату і суду. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Воршы і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''приехал к ним из Литвы литвин Илья Григорьев, а привез к ним от оршинского наместника… грамоту''» (1562 год)<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA47&dq=%22%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjGv4X9oLr8AhWM87sIHWwGBbAQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%D0%B7%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 47].</ref>, «''…встретили нас на рубеже 2 литвина оршане, дети боярские, Свирид Пищалов да Юрья Залуский''» (1606 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 4. — М., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA291&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHx7yVrLL6AhVJR_EDHWOVAWIQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&f=false С. 291].</ref>, «''…к литвину к оршанину к Грише Полтеву…''» (1608 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?id=cVFfAAAAcAAJ&pg=PA292&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%83&f=false С. 123].</ref>, «''…у литвина у оршенина у Исачка Ермолина…''» (1609 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?id=cVFfAAAAcAAJ&pg=PA292&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 259].</ref>, «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Александр Лукомский… Аршанского повету, шляхтич''» (1627 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 215].</ref>, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец Оршанского повету, шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>, «''литвин — сказался роженец де он Оршанской, а зовут де его Гришкою, прозвище Жакович''», «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 год), «''Комазов Федор Петров… литвин… Оршанского повета''»<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%90%D0%97%D0%9E%D0%92 С. 49].</ref>, «''Мацулин Яска… литвин… Оршанского повету''»<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0 С. 56].</ref> (абодва 1635 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}} Оршанского повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''литвин <…> в роспросе сказался: Савастьяном зовут Иванов // Оршанского повету из-ыменья пана Казимеря Сапеги из Белынич''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 139.</ref> (абодва 1636 год). У [[матрыкул]]е [[Уроцлаўскі ўнівэрсытэт|Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту]] пад 1713 годам значыцца ''Steph. Skrzebien, Litvanus, Orsensis'', а пад 1729 годам — ''Joh. Boreyko et Stan. Czeczel, Litvani, Orsensis''<ref>Oliančyn D. Aus dem Kultur- und Geistesleben der Ukraine // Kyrios. Vierteljahresschrift für Kirchen- und Geistesgeschichte Osteuropas. Bd. 2, 1937. S. 270.</ref>. У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значыцца ''Lucas Suttovitz Lithvanus ex districtu Orsensi'' (1711—1714 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Jesu Ordyniec… Lithuanus, in districtu Orsanensi natus… Maria Wolknaowski… Lithuanus, in districtu Orsensi natus… Trinitate Espmont… Lithuanus, in districtu Orsanensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Orsanensi#v=snippet&q=Orsanensi&f=false P. 531, 546, 567].</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях у Воршы вялося маштабнае сакральнае будаваньне: касьцёл (1604 год) і калегіюм (1609 год), касьцёлы і кляштары [[бэрнардыны|бэрнардынаў]] (1636 год), [[Ордэн дамініканаў|дамініканаў]] (1649 год), [[Францішкане|францішканаў]] (1680 год), [[базыляны|базылянаў]] (1758 і 1774 гады), [[трынітарыі|трынітарыяў]] (1714 год), Куцеінскі Прачысьценскі манастыр (1631 год), царква Сьвятога Ільлі (1505 год), касьцёл Сьвятога Антонія (1680 год) і іншыя. У XVII ст. Ворша стала адным з мастацкіх цэнтраў Беларусі; тут працавалі вядомыя разьбяры, цесьляры, ювэліры, бройнікі і мастакі. У 1630—1655 гадох пры Куцеінскім манастыры дзеяла [[Куцеінская друкарня|друкарня]] асьветніка [[Сьпірыдон Собаль|Сьпірыдона Собаля]], у якой выйшла больш за 20 кнігаў на кірыліцы. Наклад некаторых выданьняў дасягаў 500 экзэмпляраў. Найбольш вядомыя кнігі: «Букварь», «Молитвослов», «Псалтырь». У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) маскоўскае войска зруйнавала Воршу. У 1661 годзе [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] вынес адмысловую пастанову аб наданьні палёгак месту ў зьвязку з ваеннымі спусташэньнямі. У XVII—XVIII стагодзьдзях Ворша мела аблічча манастырскага места. Амаль палову яе земляў займалі кляштары і манастыры, частка зь якіх знаходзілася па-за межамі места. 11 кляштараў і манастыроў зь велічнымі вежамі касьцёлаў і бліскучымі купаламі цэркваў надавалі Воршы асабліва ўзьнёслы выгляд. Двухпавярховыя камяніцы для жыльля манахаў панавалі над драўлянымі аднапавярховымі дамамі аршанцаў. Для невялікага места такое архітэктурнае спалучэньне было рэдкай адметнасьцю. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772 год) Ворша апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам [[Аршанская правінцыя|Аршанскай правінцыі]] (з 1802 году — павету) [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]. У 1776 годзе расейскія ўлады пазбавілі места Магдэбурскага права<ref name="ehb358"/>. У гэты час тут было 309 будынкаў. У 1778 годзе зьявіўся праект пераплянаваньня Воршы, які прадугледжваў рэгуляваньне вулічнай сеткі, узбуйненьне кварталаў, стварэньне непадалёк ад цэнтру новага пляцу з гасьціным дваром і адміністрацыйнымі ўстановамі. 16 жніўня 1781 году месту даравалі новы расейскі герб «''верхняя частка гербу на залатым полі герб Расеі, ніжняя частка — на блакітным полі пяць стрэл''». У 1812 годзе ў Воршы выявілі ўнікальны помнік пісьменнасьці — «Аршанскае Дабравесьце», якое датуецца XII—XIII стагодзьдзямі. [[Файл:Vorša. Ворша (Lauvergne, 1840) (2).jpg|міні|250пкс|[[Аршанскі езуіцкі калегіюм|Езуіцкі калегіюм]]. Б. Лявэрнь, 1840 г.]] [[Файл:Stendhal.jpg|140px|зьлева|значак|[[Стэндаль]]]] У [[Вайна 1812 году|вайну 1812 году]] французы занялі Воршу і пры адступленьні спалілі яе. Мескім [[інтэндант]]ам ў час францускага панаваньня быў [[Стэндаль|Анры Бэйль]]<ref>{{Спасылка|аўтар=Корбут В.|url=http://pda.ng.by/ru/issues?art_id=32108|загаловак=«Галоўная краса горада — манастыры», або Па слядах Стэндаля і Напалеона|выданьне=«[[Народная газета]]»|год=2009}}</ref>, пазьней ужо вядомы як францускі пісьменьнік [[Стэндаль]]. За часамі вайны ў Воршы збудавалі 2 масты цераз Дняпро. Новы плян забудовы места зацьвердзілі толькі ў 1848 годзе. 28 жніўня 1863 году згодна з выракам расейскага ваеннага суду ў Воршы расстралялі І. Будзіловіча — кіраўніка паўстанцкага аддзелу, які дзеяў у Аршанскім павеце ў часе [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]]. Па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады зачынілі ўсе кляштары, а большасьць касьцёлаў перадалі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскаму патрыярхату]] для перабудовы пад цэрквы з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]]. У 1880 годзе ў Воршы працавала 5 навучальных установаў, а ў пачатку XX ст. — ужо 9 (657 навучэнцаў). З 1881 году пачаўся рэгулярны пасажырскі рух ракою да [[Магілёў|Магілёва]]. У гэты час у Воршы было 815 драўляных і 22 мураваныя будынкі, 163 крамы. У пачатку 1890 году ў месьце працавала 15 прамысловых прадпрыемстваў (ільнотрапальнае, гарбарнае, крухмальнае, цагельнае, піваварнае і інш.), 9 навучальных установаў (657 вучняў у 1894 годзе), лякарня, 6 лекараў, 2 аптэкі, 3 бібліятэкі, 2 кнігарні, друкарня. Адкрыліся новыя ўстановы: тэлеграфная станцыя (1869 год) і меская публічная бібліятэка (1899 год), з 1906 году — рэальная вучэльня, з 1911 году — жаночая настаўніцкая сэмінарыя. З 1915 году выдавалася газэта [[Оршанский вестник (1915)|«Оршанский вестник»]]. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Воршы апрацоўвалі [[лён]] і [[скура|скуру]], выраблялі [[крухмал]], [[цэгла|цэглу]], [[піва]], працавалі мэханічныя і жалезаліцейныя майстэрні. У месьце вялася здабыча [[вапняк]]у. Ворша славілася [[вапна]]й так, што аршанцы доўгі час мелі мянушку «вапеньнікі». На рацэ Дняпро працавала [[прыстань]], якая мела вялікае значэньне ў жыцьці места. Праз прыстань праходзілі грузавыя і пасажырскія [[параход]]ы (штогод каля 100 суднаў). Існавалі рэгулярныя кірункі руху да [[Магілёў|Магілёва]]. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым — кастрычніку 1918 году Воршу займалі нямецкія войскі. У 1917—1920 гадох у месьце дзеялі органы і арганізацыі розных палітычных сілаў. <gallery widths="150" heights="150" caption="Помнікі сакральнай архітэктуры, зьнішчаныя [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|расейскімі]] і [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкімі]] ўладамі" class="center"> Vorša, Bernardynskaja. Ворша, Бэрнардынская (XVIII).jpg|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі пры кляштары бэрнардынаў]], 2-я палова XIX ст. Vorša, Rynak. Ворша, Рынак (1835).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла пры калегіюме езуітаў]], 2-я палова XIX ст. Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1901-18) (2).jpg|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы]], 1950-я гг. Vorša, Mahiloŭskaja. Ворша, Магілёўская (1901-18) (2).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы пры кляштары трынітарыяў]] (па [[мураўёўкі|маскоўскай перабудове]]), 1950-я гг. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1901-18).jpg|[[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]], 1961 г. Vorša, Muzejny. Ворша, Музэйны (1907).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Царква Покрыва Багародзіцы пры манастыры базылянаў]], 1967 г. Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (1945-49).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Антонія пры кляштары францішканаў]], 1970-я гг. Vorša, Słabadzkaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Ворша, Слабадзкая, Петрапаўлаўская (1941).jpg|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, 1970-я гг. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Ворша абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У месьце дзеялі рэгістрацыйны пункт тавараў [[Беларуская цэнтральная гандлёвая палата|Беларускай цэнтральнай гандлёвай палаты]] і рээвакуацыйны пункт для беларускіх уцекачоў<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай першага зьезду КП(б) Беларусі Ворша ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Аршанскі павет з адпаведнымі яго аддзеламі перададзеным з Магілёўскай (Гомельскай) губэрні ў поўнае вядзеньне Віцебскаму губвыканкаму з 1 студзеня 1921 году<ref>{{Артыкул| аўтар = Бараноўскі А. В. | загаловак = Перадача Сененскага і Аршанскага паветаў ў склад Віцебскай губерні.| арыгінал = | спасылка = https://museumhm.by/wp-content/uploads/2019/07/conf19.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасць | тып = Зборнiк навуковых артыкулаў удзельнiкаў ХІ Мiжнароднай навуковай канферэнцыi 20–21 чэрвеня 2019 г. | месца =[[Магілёў]]| выдавецтва =[[Магілёўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт харчаваньня|МДУХ]] | год = 2019| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 121—124 | isbn = 978-985-572-048-6| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Толькі ў 1924 годзе ў выніку ўзбуйненьня БССР Ворша вярнулася ў склад Беларусі, дзе стала цэнтрам [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] (з 1930 году — раёну). З 1938 году — у Віцебскай вобласьці. 14 ліпеня 1941 году, у часы [[Другая Сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]], савецкая армія пасьпяхова ўжыла каля Воршы новую зброю — устаноўку залпавых стрэлаў «[[Кацюша (зброя)|Кацюша]]». Камандаваў батарэяй «Кацюшаў» капітан [[Іван Флёраў|І. Флёраў]]. 16 ліпеня 1941 году Воршу занялі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У часы акупацыі існавала група [[партызан (вайна)|партызанаў]]-падпольнікаў на чале з [[Канстанцін Заслонаў|Канстанцінам Заслонавым]], якая дзеяла ў аршанскім чыгуначным дэпо. Гэтая група зрабіла 93 падрывы [[цягнік]]оў за 3 месяцы 1942 году. Па сакавіку таго ж году К. Заслонаў мусіў схавацца ў лесе ад перасьледу нямецкай акупацыйнай улады, аднак ён не спыніў сваёй дзейнасьці; партызан загінуў 14 лістапада 1942 году. 27 чэрвеня 1944 году Воршу занялі войскі [[Трэці Беларускі фронт|Трэцяга Беларускага фронту]]. {{Падвойная выява|справа|Orsha COA (Mogilev Governorate) (1781).png|120|Coat of Arms of Orša, Belarus, 1967.png|120|[[Расейская імпэрыя|Расейскі]] і [[БССР|савецкі]] гербы Воршы}} [[Файл:Karatkievich student.jpg|140px|значак|зьлева|[[Уладзімер Караткевіч|У. Караткевіч]]]] У 1950—1970-я гады савецкія ўлады зьнішчылі царкву Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў, царкву Раства Багародзіцы, францішканскі касьцёл Сьвятога Антонія, Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы, іншыя помнікі сакральнай архітэктуры, амаль цалкам зруйнавалі гістарычную забудову XVII—XX стагодзьдзяў. На месцы старажытнага места паўстала пустэча. 11 сакавіка 1971 году савецкія ўлады зацьвердзілі новы савецкі герб Воршы, аўтарамі якога былі Гаранскі і Янкоўскі. У чэрвені 1984 году за мужнасьць і стойкасьць, выяўленыя ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Воршу ўзнагародзілі [[ордэн]]ам [[ордэн Айчыннай вайны I ступені|Айчыннай вайны I ступені]]. 19 верасьня 2008 году ў Воршы прайшоў штогадовы [[Дажынкі (фэст)|фэстываль «Дажынкі»]]. У рамках падрыхтоўкі да фэсту места значна ўпарадкавалі. Агулам збудавалі альбо рэканструявалі больш за 500 аб’ектаў. Рамантаваліся мескія [[гасьцініца|гасьцініцы]], [[мост]]у цераз Аршыцу, чыгуначнага і аўтамабільнага вакзалаў. У Воршы збудавалі стадыён і лазьню. Уздоўж берагу Дняпра ўтварыўся дзіцячы парк з атракцыёнамі і невялікім паўкругам. Праводзілася ўпарадкаваньне жытловага фонду цэнтру места, цэнтральнага пляцу і мескага парку, дзе праходзілі асноўныя імпрэзы сьвята. Частку старых дамоў зьнішчылі, каб пашырыць цэнтральныя вуліцы. На падрыхтоўцы Воршы да сьвята працавала больш за 800 прадпрыемстваў з усёй краіны<ref>{{спасылка|url=http://ximik.info/modules.php?name=News&file=article&sid=1501|загаловак=На «Дожинки-2008» в Орше потратят 400 миллиардов|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=14 лютага 2008 г.|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20080215203506/http://ximik.info/modules.php?name=News&file=article&sid=1501|дата копіі=15 лютага 2008}}</ref>. Працы на аршанскіх помніках гісторыі і архітэктуры пачаліся яшчэ ў 2007 годзе: рамонт даху ў [[езуіты|езуіцкім]] калегіюме (помнік архітэктуры XVII ст.), рэканструкцыя 30-мэтровай вежы гэтага комплексу, на якой паставілі купал і гадзіньнік. Па заканчэньні працаў тут адкрыўся гістарычны музэй і бібліятэка. Пры рэканструкцыі комплексу Аршанскага езуіцкага калегіюму будаўнікі неаднаразова знаходзілі чалавечыя косьці і кумпалы. За часамі СССР у гэтых будынках месьцілася вязьніца. Мяркуецца, што знойдзеныя парэшткі належаць ахвярам камуністычнага рэжыму<ref>{{Спасылка | аўтар = Граблевский О. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 ліпеня 2008 | url = https://belaruspartisan.by/life/125474/| загаловак = И дожинки, и докопки| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://regionby.org/ Bulletinonline.org] | дата = 24 жніўня 2013 | мова =ru | камэнтар = }}</ref>. 1 красавіка 2013 году Воршу пазбавілі афіцыйнага статусу гораду абласнога падпарадкаваньня і аб’ядналі ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку з Аршанскім раёнам — Аршанскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Воршы<ref name="pravo.by">{{спасылка|загаловак=Указ Президента Республики Беларусь от 14 января 2013 г. № 27 «Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр»|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31300027&p1=1&p5=0|дата публікацыі=14 студзеня 2013|дата доступу=7 лютага 2016|мова=ru|выдавец=Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|фармат=pdf}}</ref><ref name="ГВБ">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} С. 56</ref>. Пры гэтым [[Аршанскі гарадзкі савет]] дэпутатаў ліквідаваны, а яго паўнамоцтвы перададзены раённаму савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200814010258/https://naviny.by/node/250871/href Полномочия Оршанского и Полоцкого городских советов депутатов переданы райсоветам] // [[БелаПАН]]. (18 лютага 2013).</ref>. <gallery widths="150" heights="150" caption="Ворша на старых здымках" class="center"> Vorša, Dniapro. Ворша, Дняпро (M. Astankovič, 1890-99) (3).jpg|З боку Дняпра Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1901-18).jpg|З боку Аршыцы Vorša, Zaaršyńnie, Daminikanski-Franciškanski. Ворша, Зааршыньне, Дамініканскі-Францішканскі (J. Dzieržanoŭski, 1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл дамініканаў]] Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (J. Dzieržanoŭski, 1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1907).jpg|Зааршыньне Vorša, Aršyca-Zaaršyńnie, Daminikanski-Baharodzickaja. Ворша, Аршыца-Зааршыньне, Дамініканскі-Багародзіцкая (1901-18).jpg|Зааршыньне Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1910).jpg|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Куцейна]] Vorša, Dniapro-Zadniaproŭje, Illinskaja. Ворша, Дняпро-Задняпроўе, Ільлінская (1904).jpg|Задняпроўе і [[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] </gallery> == Геаграфія == {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Воршы | Крыніца = {{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://orsha.eu/bel/Орша/геаграфія/climate_bel.html | загаловак = Клімат Воршы | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 4 сакавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}; {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.sunmap.eu/ru/weather/europe/belarus/vitsyebskaya-voblasts/orsha | загаловак = Клімат Воршы | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 4 сакавіка 2011 | мова = ru | камэнтар = }} <!-- тэмпэратура --> | Студзень_макс = −4 | Студзень_мін = −10 | Люты_макс = −3 | Люты_мін = −10 | Сакавік_макс = 2 | Сакавік_мін = −6 | Красавік_макс = 11 | Красавік_мін = 2 | Травень_макс = 18 | Травень_мін = 7 | Чэрвень_макс = 21 | Чэрвень_мін = 10 | Ліпень_макс = 23 | Ліпень_мін = 12 | Жнівень_макс = 22 | Жнівень_мін = 11 | Верасень_макс = 16 | Верасень_мін = 7 | Кастрычнік_макс = 9 | Кастрычнік_мін = 2 | Лістапад_макс = 2 | Лістапад_мін = −3 | Сьнежань_макс = −2 | Сьнежань_мін = −7 <!-- колькасьць ападкаў --> | Студзень_ападкі = 35 | Люты_ападкі = 30 | Сакавік_ападкі = 34 | Красавік_ападкі = 45 | Травень_ападкі = 60 | Чэрвень_ападкі = 74 | Ліпень_ападкі = 96 | Жнівень_ападкі = 79 | Верасень_ападкі = 61 | Кастрычнік_ападкі = 53 | Лістапад_ападкі = 47 | Сьнежань_ападкі = 41 | Год_ападкі = 655 }} Ворша знаходзіцца на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці прыкладна за 180 км на [[усход|ўсход]] ад [[Менск]]у, за 120 км на [[захад]] ад [[Смаленск]]у, за 70 км на [[поўнач]] ад [[Магілёў|Магілёва]] і за 93 км на [[поўдзень]] ад абласнога цэнтру [[Віцебск]]у. Геамарфалягічныя ўмовы тэрыторыі места характаразуюцца яго разьмяшчэньнем у межах [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскага ўзвышша]] [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніны]], і адначасна, даліны ракі [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў [[Аршыца|Аршыцы]] і [[Адроў|Адрова]]. Гэтыя чыньнікі абумовілі ўзгорысты рэльеф зь вялікімі перападамі вышыняў, якія дасягаюць у заходняй частцы места 12—13 м, ува ўсходняй — 20 м. Сярэдняя вышыня над ўзроўнем мора складае каля 180 мэтраў. Найбольш высокая частка Воршы — раён вуліцы [[Дамініканская вуліца (Ворша)|Дамініканскай]], дзе абсалютная адзнака вышыні складае 192,14 м. Больш роўная паверхня — гэта раён паміж чыгуначнымі станцыямі Ворша-Ўсходняя і Ворша-Заходняя. Агульны ўхіл тэрыторыі места ідзе ў бок рэчышчаў Дняпра, Аршыцы і Адрова, агульная даўжыня якіх у межах Воршы перавышае 6 км. Добра выражаны рэльеф практычна поўнасьцю забясьпечвае паверхневы сьцёк з тэрыторыі места. У даліне Дняпра знаходзіцца Аршанская мінэральная крыніца. У ваколіцах Воршы растуць [[Хваёвыя лясы|хваёвыя]], [[Яловыя лясы|яловыя]], [[Мяшаныя лясы|мяшаныя]] і дробналісьцевыя лясы. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XVII стагодзьдзе''': 1650 год — каля 5 тыс. чал.<ref name="evkl"/><ref>{{Літаратура/Замкі Беларусі|к}} С. 86.</ref>; 1667 год — каля 1 тыс. чал. * '''XVIII стагодзьдзе''': 1772 год — 793 чал.; 1776 год — 1700 чал.<ref name="ehb358"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1859 год — 4992 чал. (2629 муж. і 2363 жан.), у тым ліку праваслаўных 1042 муж. і 752 жан., каталікоў 152 муж. і 162 жан., юдэяў 1428 муж. і 1443 жан.; 1880 год — 5025 чал. (2606 муж. і 2419 жан.), у тым ліку 1321 праваслаўных, 220 каталікоў, 2484 юдэі<ref>Krzywicki J. Orsza // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/598 598].</ref>; 1881 год — 5025 чал.<ref name="ehb358"/>; 1 студзеня 1896 году — 8338 чал. (4015 муж. і 4313 жан.), зь іх паводле веры: праваслаўных 4175, раскольнікаў 62, каталікоў 664, пратэстантаў 125, юдэяў 3231, іншых 71; паводле стану: мяшчанаў 6453, купцоў і ганаровых грамадзянаў 268, вайсковага стану 419, шляхты 245, духоўнага 161, сялянаў 722, іншых 60<ref>{{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref>; 1897 год — 13&nbsp;161 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1904 год — 14&nbsp;764 чал.; 1912 год — 21&nbsp;583 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады Беларусі на старых паштоўках|к}} С. 201.</ref>; 1923 год — 18 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Савецкая гістарычная энцыкляпэдыя}}</ref>; 1939 год — 37 тыс. чал.; 1945 год — каля 3 тыс. чал.; 1959 год — 64&nbsp;400 чал.; 1964 год — 79 тыс. чал..; 1970 год — 100,6 тыс. чал.; 1979 год — 111 тыс. чал.<ref name="bse">{{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}}</ref>; 1989 год — 123 тыс. чал.; 1995 год — 125 тыс. чал.; 2000 год — 123,9 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 450.</ref>; * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 125&nbsp;530 чал.; 2009 год — 122,2 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|загаловак=Статыстычны весьнік Нацыянальнага статыстычнага камітэту Рэспублікі Беларусь «Колькасьць насельніцтва РБ на 1 студзеня 2009 году»|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20090711005306/http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|дата копіі=11 ліпеня 2009}}</ref> (у [[Аршанская аглямэрацыя|Аршанскай аглямэрацыі]] — 139 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919|загаловак=У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек|выдавец=«[[Наша Ніва]]»|дата публікацыі=26 сакавіка 2009|копія=http://web.archive.org/web/20090406193527/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919|дата копіі=6 красавіка 2009}}</ref>) 51 нацыянальнасьці<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vitebsk-region.by/goroda/10-orsha.html| загаловак = Орша| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.vitebsk-region.by Витебский облисполком] | дата = 3 лістапада 2010 | мова =ru | копія = http://web.archive.org/web/20100527095147/http://www.vitebsk-region.by/goroda/10-orsha.html|дата копіі=27 мая 2010}}</ref>; 2015 год — 116 583 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 116 552 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 115 938 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20170812211357/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/43e/43edfac75c6af0938485aaad9646212a.zip Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 115 052 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> {{Bar chart years |Шырыня выявы = 1100 |Вышыня выявы = 350 |Максімум шкалы = 130000 |Крок большай шкалы = 10000 |Крок меншай шкалы = 5000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.75,0.8,0.76) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1650 |Значэньне1 = 5000 |Год2 = 1667 |Значэньне2 = 1000 |Год3 = 1772 |Значэньне3 = 793 |Год4 = 1776 |Значэньне4 = 1700 |Год5 = 1880 |Значэньне5 = 5025 |Год6 = 1896 |Значэньне6 = 8338 |Год7 = 1897 |Значэньне7 = 13161 |Год8 = 1904 |Значэньне8 = 14764 |Год9 = 1912 |Значэньне9 = 21583 |Год10 = 1923 |Значэньне10 = 18000 |Год11 = 1939 |Значэньне11 = 37000 |Год12 = 1944 |Значэньне12 = 3000 |Год13 = 1959 |Значэньне13 = 64400 |Год14 = 1970 |Значэньне14 = 100600 |Год15 = 1979 |Значэньне15 = 112397 |Год16 = 1989 |Значэньне16 = 123000 |Год17 = 1998 |Значэньне17 = 125700 |Год18 = 2001 |Значэньне18 = 123247 |Год19 = 2006 |Значэньне19 = 120566 |Год20 = 2009 |Значэньне20 = 117225 |Год21 = 2016 |Значэньне21 = 116552 |Год22 = 2017 |Значэньне22 = 115938 |Год23 = 2018 |Значэньне23 = 115052 |Год24 = 2019 |Значэньне24 = 114135 |Год25 = 2020 |Значэньне25 = 108100 }} === Адукацыя === [[Файл:Flowers in Vorša.JPG|міні|200пкс|Кветкі ў Воршы]] У Воршы працуюць 22 агульнаадукацыйныя сярэднія школы, 2 спэцыяльныя школы, 2 гімназіі, агульнаадукацыйны ліцэй (у [[Барань|Барані]]), 2 вячэрнія школы, навучальна-прамысловы камбінат (НПК), 44 дзіцячыя дашкольныя ўстановы. Сярэднюю адукацыю ў месьце атрымліваюць каля 18 тысячаў вучняў. Працуюць 3 школы мастацтваў і 5 спартовых школаў. [[Файл:Vorša. Ворша (2009).jpg|міні|200пкс|справа|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Езуіцкі калегіюм, адноўлены да Дажынак]]]] [[Файл:Vorša Biełaruś Klaštar Francyškanaŭ.jpg|міні|200пкс|справа|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]]. [[Дамініканская вуліца (Ворша)|Вуліца Дамініканская]], 4]] У месьце працуюць пэдагагічны, мэханіка-эканамічны і мэдычны каледжы, каледж (былы тэхнікум) чыгуначнага транспарту, а таксама 3 ПТВ і 2 ліцэі. Найбольш значныя ўстановы: * Аршанскі пэдагагічны каледж — адна з найстарэйшых навучальных пэдагагічных установаў Беларусі. Яго гісторыя пачалася 11 ліпеня 1911 году, калі ўтварылася жаночая настаўніцкая сэмінарыя. У розныя часы яна звалася пэдагагічным тэхнікумам, вучэльняй, каледжам. У наш час установа мае назву «Аршанскі каледж УА „ВДУ імя П. М. Машэрава“» і зьяўляецца філіяй [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|ВДУ імя П. Машэрава]]. У каледжы навучаецца 420 чалавек на 4 аддзяленьнях. * Аршанскі дзяржаўны мэханіка-эканамічны каледж (адкрыўся ў 1954 годзе). У ім навучаецца больш за 1500 чалавек на 6 аддзяленьнях (1 завочнае). * Аршанскі дзяржаўны тэхнікум чыгуначнага транспарту (працуе з 1929 году). Тут існуюць дзённае і завочнае аддзяленьні. Дзее Аршанская філія Інстытуту бізнэсу і мэнэджмэнту тэхналёгіяў [[БДУ]]. === Мэдыцына === У Воршы дзеюць 3 паліклінікі для дарослых, 2 паліклінікі для дзяцей, 2 мескія лякарні, 1 радзільны дом, 2 жаночыя кансультацыі, 2 стаматалягічныя паліклінікі. У канцы XX ст. у Воршы раптоўна ўзрасла колькасьць [[рак (захворваньне)|анкалягічных]] захворваньняў. Афіцыйныя мэдычныя ўлады ніяк не камэнтуюць гэты факт і нават замоўчваюць яго. Між тым толькі ў 2004 годзе фіксавалася 500 новых хворых на рак (у 1987 годзе такіх было менш за 100). Адна з вэрсіяў — уплыў на здароўе жыхароў Воршы [[радыёвыпраменьваньне|радыёвыпраменьваньня]] ад [[Радыёлякацыйная станцыя|РЛС]] [[ракета|ракетнай]] вайсковай часткі, якая знаходзілася амаль на мяжы места ў беспасярэдняй блізкасьці ад мікрараёнаў 1 і 2<ref>[http://www.charter97.org/bel/news/2006/01/19/rak «В Орше тысячи людей умирают от рака»] // «[[БДГ|БДГ. Деловая газета]]», 20 студзеня 2006.</ref>. === Культура === [[Файл:Gate_in_Vorša.JPG|міні|200пкс|Брама ў цэнтры места<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Віктар Лютынскі]]. | загаловак = Гарадскому парку – 150 год! Гісторыя стварэння ад 1873 года на нашых дзён| спасылка = https://www.orshanka.by/?p=104197 | мова = | выданьне = Аршанская газета | тып = газэта | год = 21 верасьня 2023 | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>]] У Воршы дзее 10 бібліятэк: цэнтральная меская імя А. Пушкіна (заснаваная ў 1899 годзе), 3 дзіцячыя і 6 філіяў. У месьце ёсьць 2 паркі адпачынку, 6 палацаў і дамоў культуры, кінатэатар «Перамога». Ворша — радзіма беларускага [[рок-музыка|рок]]-гурта «[[Пані Хіда]]», некалькіх калектываў мастацкай самадзейнасьці і творчасьці. Штогод у Воршы праходзяць літаратурныя чытаньні, прысьвечаныя знакамітаму аршанцу [[Уладзімер Караткевіч|Ўладзімеру Караткевічу]]. === Спорт === [[Файл:Orsha city 2010.JPG|міні|200пкс|Краявід места]] У Воршы існуе мескі стадыён, 4 стадыёны, шмат спартовых заляў, 5 басэйнаў. У 5 [[Дзіцяча-юнацкая спартыўная школа|ДЮСШ]] займаецца спортам больш за паўтары тысячы юнакоў і дзяўчат. Ворша мае свае спартовыя каманды: * Валейбольны клюб «Узьлёт» (мужчыны) * Футбольны клюб «[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]]» (мужчыны) * Хакейны клюб «[[Лякаматыў Ворша|Лякаматыў]]» (мужчыны) * Футзальны клюб «[[Вітэн Ворша|Вітэн]]» (мужчыны) Раней існаваў жаночы гандбольны клюб «[[Ворша (гандбольны клюб)|Ворша]]». З Воршы паходзяць [[срэбны мэдаль|срэбны]] (1994) і [[бронзавы мэдаль|бронзавы]] (1988) прызэр [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] [[Ігар Жалязоўскі]] ([[канькабежны спорт]]), 3-разовая чэмпіёнка сьвету [[Людміла Бядрыцкая]] (барацьба [[самба]]), чэмпіён сьвету [[Ігар Сумнікаў]] ([[роварны спорт]]), [[Бронзавы мэдаль|бронзавая]] (2015) прызэрка чэмпіянату сьвету [[Аліна Талай]] ([[лёгкая атлетыка]]). === Мас-мэдыя === У Воршы працуюць ''«Аршанскае радыё»'' (5 разоў на тыдзень, апроч серады і нядзелі) і тэлеканал ''«Скіф»'' (штодзённая трансьляцыя ідзе з 1992 году), выдаюцца газэты: * ''«Аршанская газета»''. [[Грамадзтва|Грамадзка]]-[[палітыка|палітычнае]] выданьне, заснаванае ў 1917 годзе. Заснавальнік і выдавец — аршанскія мескія ўлады (Аршанскі гарадзкі савет дэпутатаў, Аршанскі раённы савет дэпутатаў, Аршанскі гарадзкі выканаўчы камітэт, Аршанскі раённы выканаўчы камітэт). Выдаецца ў аб’ёме 20 палосаў 3 разы на тыдзень, зь якіх 12 палосаў — у суботу. Наклад — у аўторак і чацьвер — 5447, у суботу — 6951 экзэмпляр. Рэгіён распаўсюджваньня — Ворша і Аршанскі раён. * ''«Трыбуна тэкстыльшчыка»'', заснаваная ў 1934 годзе. Заснавальнік — адміністрацыя РУП ВГП «Аршанскі ільнокамбінат». Выдаецца 1 раз на месяц. Наклад — 2000 экзэмпляраў. Распаўсюджваецца задарма. * ''«Телеком-экспрес»'', заснаваная 23 траўня 1994 году. Заснавальнік і выдавец — ТАА «Тэлеком-Гарант». Выдаецца ў аб’ёме 24 паласы штотыднёва ў чацьвер. Наклад газэты — 17 000 — 19 000 экзэмпляраў. Рэгіён распаўсюджваньня — Ворша, Аршанскі раён, [[Дуброўна]], [[Дубровенскі раён]], [[Талачын]], [[Талачынскі раён]]. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Астроўскага вуліца || '''Пацыянаўская''' вуліца (каля кляштару){{Заўвага|[[:File:Vorša, Trynitarski. Ворша, Трынітарскі (1835).jpg|Плян Трынітарскага кляштару 1835 году]]}} || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца (з 1925) || '''Магілёўская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Карла Маркса вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Леніна вуліца (з 1925) || '''Бабінавіцкая''' вуліца<ref>Русецкі Ю. А. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы X — XIX стагоддзі. — Менск: БелЭн, 2002. С. 125.</ref> || Пецярбурская вуліца<br />Петраградзкая вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Міра вуліца || '''Красная''' вуліца<ref>Шинкевич А.Н. Очерки о земле Оршанской. — Барань, 2013. С. 65.</ref> ||Вуліца Сталіна. |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца (з 1925) || '''Шляхецкая''' вуліца<ref>Агеева Е. [http://www.orshanka.by/?p=926 Откуда берутся названия улиц?]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Аршанская газета», 25 красавіка 2010</ref><br>'''Першая Слабадзкая''' вуліца<ref>Шинкевич А.Н. Очерки о земле Оршанской. — Барань, 2013. С. 67.</ref>|| |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Магілёўская''' вуліца (частка)<br />'''Вакзальная''' вуліца (частка) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Францішка Скарыны вуліца || '''Ільлінская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чарняхоўскага вуліца (з 1945) || '''Вясёлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Энгельса вуліца || '''Гараднянская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Дубровенская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Смаленская''' вуліца || |} З [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Воршы да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Васкрасенская, [[Дамініканская вуліца (Ворша)|Дамініканская]] й Замкавая. === Мясцовасьці === Гістарычныя мясцовасьці Воршы: Зааршыньне (Зааршынны пасад), Задняпроўе, прадмесьце Куцейна (Куцеінская слабада), Ільлінская слабада, Надняпроўе (Надняпроўскі пасад). == Эканоміка == {{Асноўны артыкул|Прамысловыя прадпрыемствы Воршы}} Ворша — буйны прамысловы цэнтар Беларусі. У месьце працуе 25 прадпрыемстваў [[машынабудаваньне|машынабудаваньня]], [[мэталаапрацоўка|мэталаапрацоўкі]], [[лёгкая прамысловасьць|лёгкай прамысловасьці]], [[будаўнічыя матэрыялы|будаўнічых матэрыялаў]], прадпрыемствы мясной, малочнай і харчовай галінаў вытворчасьці. Найбольшае прадпрыемства места — РУП ВГП «[[Аршанскі льнокамбінат]]» (заснаваны ў 1930 годзе). Ягоная доля ў мескай вытворчасьці складае прыкладна 50%. Камбінат зьяўляецца адзіным у Беларусі і найбуйнейшым у краінах [[СНД]] прадпрыемствам вытворчасьці [[лён|ільняных]] тканінаў і вырабаў зь іх. Найстарэйшым прадпрыемствам Воршы зьяўляецца РУПП «Станкабудаўнічы завод „Чырвоны барацьбіт“», заснаваны ў 1900 годзе. Таксама працаваў «[[Аршанскі мясакансэрвавы камбінат]]», у склад якога ўваходзілі «[[Аршанская птушкафабрыка]]», «[[Аршанскі камбінат хлебапрадуктаў]]», «[[Аршанскія традыцыі]]» і «[[Воршасырзавод]]». == Транспарт == {{Падвойная выява|справа|Vorša, Čyhunačnaja. Ворша, Чыгуначная (1911) (1).jpg|198|OrshaStation2009-08-08-16.jpg|180|[[Орша-Цэнтральная|Чыгуначная станцыя Ворша]] ў пач. XX ст. (налева) і ў наш час (па перабудове савецкімі ўладамі, направа)}} Ворша — буйны транспартны і найперш чыгуначны вузел Беларусі. Аршанскі чыгуначны вакзал знаходзіцца на ўскраіне места. З Воршы адыходзяць цягнікі ў 6 кірунках, асноўныя зь якіх: [[Масква]] — [[Бэрлін]], [[Санкт-Пецярбург]] — [[Кіеў]]. Першая чыгунка [[Смаленск]] — [[Берасьце]] прайшла праз Воршу ў 1871 годзе. У 1902 годзе пачаўся рух на чыгунцы [[Новасакольнікі]] — [[Жлобін]], у 1923 годзе адкрылася лінія Ворша — [[Крычаў]], а ў 1927 годзе — Ворша — [[Лепель]]. Праз Аршанскі чыгуначны вузел праходзяць 85 пасажырскіх цягнікоў і адыходзяць 66 мясцовых. [[Файл:Orsha-M1Route.JPG|міні|200пкс|Аўтамагістраль [[Берасьце]] — [[Масква]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М1|М1|red|white|-}}, {{код дарогі|Эўрапейскі маршрут E30|E30|green|white|-}}) пад Воршай]] У склад Аршанскай філіі Беларускай чыгункі ўваходзяць лякаматыўнае і вагоннае дэпо. Аршанская чыгунка мае рэйказварачны цягнік і рамонтны цягнік дзеля ліквідацыі вынікаў аварыяў на чыгунцы. Ворша знаходзіцца на перакрыжаваньні аўтамабільных шляхоў на [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Смаленск]], [[Віцебск]], [[Лепель]]. Аўтавакзал месьціцца ў цэнтры места. Таксама працуюць 2 аўтакасы. З Воршы адыходзяць прымескія і міжмескія аўтобусныя маршруты ў кірунках на [[Горкі (горад)|Горкі]], [[Магілёў]], [[Дуброўна]], [[Віцебск]], [[Менск]]. Грамадзкі транспарт улучае 16 мескіх аўтобусных маршрутаў. Значную частку пасажыраў абслугоўваюць мікрааўтобусы ў якасьці маршрутных таксі. Доля маршрутных таксі ў пасажырскіх перавозках Воршы складае 40%. == Турыстычная інфармацыя == {{Падвойная выява|справа|Vorša, Zaaršyńnie, Baharodzickaja. Ворша, Зааршыньне, Багародзіцкая (1914).jpg|125|Church in Vorša.JPG|130|[[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]] з традыцыйнымі [[Баня (купал)|купаламі-банькамі]] і [[Крыж#Грэцкі|сонцакрыжамі]] (налева) і яна ж адбудаваная [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскім патрыярхатам]] з маскоўскімі [[купал-цыбуліна|цыбулінамі]] і [[Васьміканцовы крыж|васьміканцовымі крыжамі]] (направа)}} === Інфраструктура === Ворша — цэнтар турызму нацыянальнага значэньня, уваходзіць у турыстычны маршрут «Абаронцы і вызваліцелі Віцебскага краю»<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Ворша», санаторыі-прафілякторыі Аршанскага льнокамбінату, турыстычна-аздараўленчым прыватным УП «Ворша». У месьце дзеюць Аршанскі мэмарыяльны музэй К. Заслонава, Аршанскі музэй гісторыі і культуры места, Аршанскі [[Музэй Уладзімера Караткевіча|музэй У. Караткевіча]], Аршанскі этнаграфічны музэй «Млын», Аршанскі музэй драўлянай скульптуры разьбяра С. Шаўрова, меская выстаўная заля. === Славутасьці === На тэрыторыі Воршы знаходзіцца геалягічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня — агаленьне горных пародаў «Ворша». {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Бровар (1883) * Забудова гістарычная (XVIII — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Аршанскі замак|Замчышча]] (XII—XVII стагодзьдзі) * [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|Калегіюм езуітаў]] (XVII ст.) * Капліца могілкавая (пач. ХХ ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Язэпа]] (1808) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Кляштар бэрнардынаў]] (1650-я) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Кляштар трынітарыяў]] (XVIII ст.) {{слупок-2}} * [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]] (XVII ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Манастыр базылянаў]] (1774, патрабуе неадкладнай рэстаўрацыі) * [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Богаяўленскі]]: царква Сьвятой Тройцы і манастырскі корпус (XVII ст.) * Млын (1902) * Могілкі юдэйскія * [[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]] (1691, адноўленая ў 2009) * [[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|Царква Сьвятога Прарока Ільлі]] (1883; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) {{слупок-канец}} Апроч таго, статус гістарычна-культурных каштоўнасьцяў маюць мост цераз замкавы роў (1902 год), культурны пласт уздоўж вуліцы Менскай, культурны пласт пасаду Зааршыньня (у бок заводу «Чырвоны барацьбіт»), падмурак царквы Покрыва Багародзіцы пры базылянскім манастыры<ref>Дадатак 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 19 жніўня 2009 г. № 1088. [https://web.archive.org/web/20090920050340/http://www.government.by/public/shared/rus/solutions/rus_solution103367_2.pdf]</ref>. === Страчаная спадчына === {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Аршанскі замак|Замак]] (XIV ст.) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (трынітарыяў, XVIII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла]] (езуітаў, XVII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Антонія]] (францішканаў, 1680) * Кляштар бэнэдыктынак (XVII ст.) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі]] (бэрнардынаў, XVIII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Кляштар дамініканаў]] (XVIII ст.) * Кляштар марыявітак (XVIII ст.) {{слупок-2}} * Кляштар місіянэраў (XVII—XVIII стагодзьдзі) * [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Богаяўленскі]]: царква Божага Яўленьня (1626) * [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Прачысьценскі]]: царква Прачыстай Багародзіцы (1635) * Сынагога * Царква і манастыр базылянак<ref>{{Артыкул| аўтар =Інэса Слюнькова. | загаловак =Базыльянскія кляштары на Беларусі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1993 | том = | нумар =5 | старонкі =235, 236 | issn =0130=8068 }}</ref> * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1774; [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]) * Царква Сьвятога Міхала Арханёла * Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла {{слупок-канец}} Пры рэканструкцыі Воршы напярэдадні фэсту «Дажынкі» (2004—2008 гады) мескія ўлады, нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці, зьнішчылі некалькі будынкаў — помнікаў гісторыі і архітэктуры. Сярод іх дом №19 на вуліцы Менскай (уваходзіў у [[Дзяржаўны сьпіс гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]], помнік грамадзянскай архітэктуры апошняй чвэрці XVIII ст.)<ref>[https://www.svaboda.org/a/1048743.html У Воршы руйнуюць гістарычны будынак] // «[[Радыё Свабода]]», 21 сакавіка 2008.</ref>, драўляны будынак XIX ст. (колішні Дом рамёстваў)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1187911.html?page=1&x=1#relatedInfoContainer Помнік архітэктуры — ахвяра «Дажынак»] // «[[Радыё Свабода]]», 1 жніўня 2008.</ref>, афіцына езуіцкага кляштару — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, прывакзальны гатэль канца ХІХ ст., чыгуначная школа 1905 году пабудовы, частка жылога корпусу Куцеінскага манастыра (XVII—XVIII стагодзьдзі)<ref>Аршыца Ю. [http://news.vitebsk.cc/2007/12/28/orsha-chyinowniki-suprats-gistaryichnay-spadchyinyi/ Орша: чыноўнікі супраць гістарычнай спадчыны] // [https://web.archive.org/web/20161126020204/http://news.vitebsk.cc/ «Народныя навіны Віцебска»], 28 сьнежня 2007.</ref>. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" caption="Аршанскія краявіды" class="center"> Ворша, гарадзішча.JPG|[[Аршанскі замак|Замкавая Гара]] Траецкая царква. Орша.jpg|[[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінская царква Сьвятой Тройцы]] Catholic church of Saint Joseph in Vorša.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Язэпа]] Комплекс былога езуіцкага калегіюму. г. Ворша.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Калегіюм езуітаў]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 01.JPG|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Манастыр базылянаў]] Residential Building of Bernardinian Monastery in Orsha 03.JPG|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Кляштар бэрнардынаў]] Residential Building of Trinitarian Monastery in Orsha 05.JPG|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Кляштар трынітарыяў]] Water-Mill in Vorša.JPG|Вадзяны млын </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Othodox Church in Vorša.JPG|[[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|Ільлінская царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] Lenina 11 in Orsha 03.JPG|Гістарычная забудова Lenina 26 in Orsha 03.JPG|Гістарычная забудова Lenina 41 in Orsha 02.JPG|Рэальная вучэльня </gallery> == Месты-сябры == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік местаў-сяброў Воршы |- | * {{Сьцяг Малдовы}} [[Бэлц]], [[Малдова]] (1996) * {{Сьцяг Францыі}} [[Воз-ан-Влен]], [[Францыя]] * {{Сьцяг Расеі}} [[Вязьма]], [[Расея]] * {{Сьцяг Польшчы}} [[Мінск Мазавецкі]], [[Польшча]] * {{Сьцяг Баўгарыі}} [[Пернік]], [[Баўгарыя]] * {{Сьцяг Летувы}} [[Цельшы]], [[Летува]] (2009) |} == Асобы == Нарадзіліся ў Воршы: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Юлія Алейчанка]] (нар. 1991) — беларуская пісьменьніца, літаратурная крытык, перакладчыца * [[Сяргей Вакар]] (1928—1998) — беларускі скульптар * [[Яўген Васілёнак]] (1917—1973) — беларускі пісьменьнік * [[Леў Выгоцкі]] (1896—1934) — псыхоляг, заснавальнік культурна-гістарычнай школы ў псыхалёгіі * [[Францішак Дзеружынскі]] (1779—1850) — беларускі й амэрыканскі рэлігійны дзяяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнае сыстэмы каталіцкага касьцёлу ў ЗША * [[Тамара Драздова]] (1919 — 1980, [[Харкаў]]) — украінская мастачка, выкладчыца мастацтва * [[Леанід Ерын]] (нар. 1951) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч * [[Ігар Жалязоўскі]] (нар. 1963) — беларускі канькабежац * [[Аляксандар Івулін]] (1992) — беларускі [[футбаліст]], спартовы [[журналіст]], блёґер * [[Уладзімер Караткевіч]] (1930—1984) — беларускі пісьменьнік, паэт, стваральнік беларускага гістарычнага раману * [[Францішак Карэ]] (1731—1802) — генэральны вікары ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], генэрал Таварыства Езуса (езуітаў) * [[Самуэль Кміціч]] (XVII ст.) — аршанскі харунжы, правобраз Анджэя Кміціца ў рамане Г. Сянкевіча «Патоп» * [[Мікола Купава]] (нар. 1946) — беларускі мастак * [[Уладзімер Лабуноў]] (нар. 1939) — беларускі навуковец і дыплямат {{слупок-2}} * [[Мікалай Ляпешка]] (нар. 1952) — беларускі дыплямат * [[Зінаіда Мажэйка]] (1933 — 2014) — беларуская этнамузыказнаўца, доктар мастацтвазнаўства; уваходзіць у сьпіс 200 найбольш вядомых жанчын-інтэлектуалаў сьвету * [[Рыгор Пархоменка]] (1904—1943) — беларускі мастак, пісьменьнік * [[Уладзімер Піпін]] (нар. 1972) — беларускі [[скульптар]] * [[Ігар Пушкін]] (нар. 1964) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук * [[Ларыса Салавей]] (нар. 1934) — настаўніца, мастацтвазнаўца * [[Сяргей Санько]] (нар. 1962) — беларускі філёзаф, этноляг, кандыдат філязофскіх навук (2004). * [[Павал Севярынец]] (нар. 1976) — беларускі палітык і публіцыст * [[Дзьмітры Сьняжко]] (1903—1959) — эспэрантыст, аўтар першага [[беларуская мова|беларуска]]-[[эспэранта|эспэранцкага]] [[слоўнік]]а * [[Паліна Сьцепаненка]] (нар. 1968) — беларуская пісьменьніца, [[літаратуразнаўца]], дасьледніца творчасьці [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] * [[Тацяна Шаракова]] (нар. 1984) — беларуская раварыстка, чэмпіёнка сьвету 2011 году * [[Аляксандар Шынкевіч]] (нар. 1956) — беларускі краязнаўца * [[Маргарыта Яфімава]] (1927—2015) — [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]], [[Пэдагогіка|пэдагог]], адна з пачынальнікаў стварэньня гісторыі [[Беларуская дзіцячая літаратура|беларускай дзіцячай літаратуры]] {{слупок-канец}} == Глядзіце таксама == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Аршанская акруга]] * [[Аршанскі павет]] * [[Аршанская правінцыя]] * [[Аршанскі езуіцкі калегіюм]] * [[Аршанская бітва (фэст)]] {{слупок-2}} * [[Бітва пад Воршай (1514)]] * [[Бітва пад Воршай (1564)]] * [[Ворша 1991]] * [[Ворша (футбольны клюб)]] {{слупок-канец}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Аршанскі краязнаўчы зборнік / уклад. В. Лютынскі. — {{Ворша (Орша)}}, 1997. — № 2. — 48 с. * Асіноўскі С. Орша: залатыя стрэлы на блакітным полі — {{Менск (Мінск)}}, 1997. — 428 с. * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Нашы гарады}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} * Русецкі Ю. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы X — XIX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. * {{Літаратура/Гарады Беларусі на старых паштоўках}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * Шынкевіч А. Аршанская даўніна. — {{Менск (Мінск)}}, 1992. — 141 с. {{слупок-2}} * Шынкевіч А. Аршаншчына: спадчына мінулага. — {{Ворша (Орша)}}, 1997. — 68 с. * Шынкевіч А. Падарожжа па Дняпры. Аршанскі гарадскі фонд аховы помнікаў гісторыі і культуры. — {{Ворша (Орша)}}, 1994. — 40 с. * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * Яршоў І. Вежы над Дняпром. — {{Ворша (Орша)}}, 1996. — 255 с. * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Orsza.| арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK010375_1865_T20/page/70/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Encyklopedyja Powszechna | тып = | месца =[[Варшава|Warszawa]]| выдавецтва =Nakład, druk i własność S.Orgelbranda, Księgarza i Typografa | год = 1865| выпуск = | том = 20 (Optymacl — Polk.)| нумар = | старонкі = 70, 71| isbn = | issn = }} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} * Левко О. Средневековая Орша и ее округа: историко-археологический очерк. — Орша, 1993. — 52 с. * {{Кніга|аўтар = Мацкевич Д. И.| частка = |загаловак = Путевые заметки|арыгінал = |спасылка =http://dspace.ut.ee/handle/10062/49669|адказны =|выданьне = |месца =Киев |выдавецтва = Университетская типография|год =1856 |том = |старонкі =231—239 |старонак =307 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі}} * Шинкевич А. Н. Очерки о земле Оршанской Природа, история, народные предания, старина. — Барань, 2013. — 844 с. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{radzima|orsha}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/112207-2012-04-11-07-13-46.html|загаловак = Аршанскі дэканат|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[Catholic.by]] |дата = 24 жніўня 2013 |мова = |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://orshacity.narod.ru/index1.htm|загаловак = Старонка пра Воршу|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://orshagorodmoy.info|загаловак = «Орша — город мой!»|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} {{слупок-2}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://panihida.narod.ru/05_music.htm|загаловак = Старонка гурта «Пані Хіда»|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата =24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://okvgu.vsu.by/ |загаловак = Афіцыйная старонка Аршанскага пэдагагічнага каледжу |фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова = ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.osmec.by| загаловак = Афіцыйная старонка Аршанскага дзяражаўнага тэхніка-эканамічнага каледжу| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 24 жніўня 2013 | мова =ru | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Навігацыйная група |назоў = Ворша ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Аршанскі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Аршаншчыны}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Ворша| ]] h5ds9d7ype27ziniiw4rq1t3hbf1ok9 Францішак Багушэвіч 0 996 2680805 2676319 2026-07-26T17:45:36Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2680805 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Францішак Багушэвіч |Лацінка = Francišak Bahuševič |Арыгінал імя = Франці́шак Бэнэды́кт Багушэ́віч |Партрэт = Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1880-89).jpg |Апісаньне = Францішак Багушэвіч, 1880-я гг. |Імя пры нараджэньні = |Род = [[Багушэвічы (род)|Багушэвічы]] |Бацька = Казімер с. Юзафа Багушэвіч |Маці = Канстанцыя Галаўня |Жонка = Габрыеля Міхайлаўна Шклёнік |Дзеці = Тамаш, Канстанцыя |Псэўданімы = ''Мацей Бурачок'', ''Сымон Рэўка з-пад Барысава'' |Род дзейнасьці = клясык беларускай літаратуры, паэт, адвакат |Гады актыўнасьці. = |Кірунак = |Жанр = |Дэбют = |Значныя творы. = |Камунікат = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9129 |Палічка. = http://knihi.com/Francisak_Bahusevic/ |Сайт = }} '''Франці́шак Бэнэды́кт Багушэ́віч''' (псэўданімы: ''Мацей Бурачок'', ''Сымон Рэўка з-пад Барысава''; {{Дата ў старым стылі|21 сакавіка|1840|9 сакавіка}} — {{Дата ў старым стылі|28 красавіка|1900|15 красавіка}}) — беларускі паэт, адзін з удзельнікаў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=41372 «Памяці герояў»], [[Наша Ніва]], 26 ліпеня 2010 г.</ref><ref>[http://znb-by.org/Roznae/100-ZNAMENITYH-BELARUSOV.-CHast-4-Poslednyaya.html?print=1&tmpl=component 100 знаменитых беларусов.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Прадстаўнік грамадзкае думкі [[Беларусь|Беларусі]], адзін з пачынальнікаў новай [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], ейны клясык<ref>[https://web.archive.org/web/20080521085408/http://asoby.belinter.net/cont.php?x=fb Гісторыя Беларусі. Асобы. Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч]</ref>. Літаратурная творчасьць і грамадзкая дзейнасьць Францішка Багушэвіча абуджалі нацыянальную самасьвядомасьць [[Беларусы|беларусаў]]. Ягоная ідэйная спадчына стала фундамэнтам ідэалёгіі [[Беларускі нацыянальна-вызваленчы рух|беларускага нацыянальна-вызваленчага руху]] пачатку XX стагодзьдзя. == Сям’я == [[Файл:Belarus-Kushlany.jpg|міні|зьлева|[[Сядзібна-паркавы комплекс Багушэвічаў|Дом-музэй]] у [[Кушляны|Кушлянах]]]] Францішак Багушэвіч нарадзіўся ў [[фальварак|фальварку]] [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіранах]], каля Вільні (сучасная [[Летува]]) у сям’і выхадцаў з дробнай [[шляхта|шляхты]] Казімера і Канстанцыі (у дзявоцтве — Галаўня) Багушэвічаў. Доўгі час лічылася, што двор гэты арандаваўся бацькам паэта. Але Сьвіраны належалі Галаўням, з роду якіх паходзіла маці, Канстанцыя. Яна і паехала да сваіх бацькоў-дзядоў нараджаць ім чарговага ўнука (першым быў сын Уладзіслаў-Антон, старэйшы за Францішка на чатыры гады)<ref>{{Кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 373 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. У пэрыяд паміж 1841 і 1846 гадамі сям’я перабралася ў спадчынны [[Сядзібна-паркавы комплекс Багушэвічаў|маёнтак]] [[Кушляны]] [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]], які належаў Багушэвічам зь сярэдзіны XVIII ст. Паводле купчай, запісанай у актавыя гродзкія кнігі Ашмянаў 13 сакавіка 1749 году, продак паэта Антон Багушэвіч за 450 польскіх злотых «набыў маёнтак Кушляны або Мігуцяны» зь сялянамі ад Кунцэвічаў. Перш чым прапісацца на Ашмяншчыне, род Багушэвічаў на пачатку XVIII ст. абжываўся ў Полацкім ваяводзтве. Паводле архіўных матэрыялаў, 7 чэрвеня 1729 году Міхал Савіцкі падпісаў дарчую, згодна зь якой маёнтак Шкірлава або Бароўшчына зь вёскамі Хвашчаны і Мышкавічы (разам зь сялянамі) у Полацкім ваяводзтве падараваў швагру свайму Юрыю Аўгусьцінаву Багушэвічу і яго сыну Казімеру, а іншых яго сыноў Антона і Францішка Багушэвіча «грашыма адарыў». Продкі Францішка Багушэвіча перабіваліся ня толькі зь зямельнага арандатарства, але служылі і ў войску (прадзед Казімер у 1783 году атрымаў годнасьць ротмістра Ашмянскага павету, Аляксандар стаў ротмістрам Літоўскай кавалерыі). Бацька ж паэта жыў выключна зь зямлі і паводле «ўводнага акта» ад 1 ліпеня 1837 году стаў валодаць маёнткам Кушляны з 34 сялянскімі душамі. [[Родзічы]] паэта яшчэ ў канцы XVIII ст. (паводле рэвізіі 1795 году) былі запісаныя шляхтай Віленскай губэрні, а ў 1830 і 1845 іх шляхецкія прывілеі пацьвердзіў сэнат геральдыі. Уладзіслаў Антон (1835 году нараджэньня), Францішак Бэнэдыкт (1840 году нараджэньня), Валяр’ян Язэп (1841 году нараджэньня) і Апалінар (1846 году нараджэньня), сыны Казімера і Канстанцыі Багушэвічаў былі запісаныя ў першую кнігу мясцовай геральдыі<ref>{{Кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 374 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Першым вядомым продкам быў Яраслаў Багушэвіч (у 7-м калене), які ў 1570-я гады валодаў трыма [[Маёнтак|маёнткамі]] ў [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]] — Караваеўшчына, Камароўшчына і Гладаўшчына<ref>{{Артыкул|аўтар=Ніна Шчарбачэвіч.|загаловак=7 невядомых кален з радаводу Францішка Багушэвіча|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131001/1380579166-7-nevyadomyh-kalen-z-radavodu-francishka-bagushevicha|выданьне=Ігуменскі тракт|тып=|год=1 кастрычніка 2013|нумар=32 (47)|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2013/10/1380579057_6.pdf 6]|issn=}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1863).jpg|значак|Францішак Багушэвіч, 1863 г.]] Дзіцячыя гады пісьменьніка прайшлі ў асяродзьдзі блізкім да сялянскага. Пачатковую адукацыю Ф. Багушэвіч атрымаў у [[Віленская гімназія|Віленскай гімназіі]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Богушевич Франтишек Бенедикт Казимирович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 66 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, якую скончыў 26 ліпеня 1861 году. Пасябраваўся з [[Тытус Далеўскі|Тытусам Далеўскім]], [[Юльян Чарноўскі|Юльянам Чарноўскім]], зь якімі навучаўся ў адной клясе, таксама зь [[Вінцэнт Віткоўскі|Вінцэнтам Віткоўскім]], [[Канстантын Далеўскім|Канстантынам Далеўскім]], [[Зыгмунт Мінейка|Зыгмунтам Мінейкам]], якія сталі пазьней актыўнымі ўдзельнікамі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і аказалі ўплыў на станаўленьне сьветапогляду Багушэвіча. Падчас навучаньня асаблівую цікавасьць выказваў да славянскіх моваў, [[матэматыка|матэматыкі]] і заканадаўства. Яшчэ гімназістам Ф. Багушэвіч не застаўся абыякавым да гісторыі і культуры краю, усталяваў сувязі з музэем старажытнасьцяў у [[Вільня|Вільні]], перадаўшы туды ў 1865 годзе некалькі прадметаў краязнаўча-археалягічнага характару{{Заўвага|У сьпісе вучняў Віленскай гімназіі, няздольных уносіць устаноўленую за навучаньне плату, прозьвішча Францішка сустракаецца побач зь імем яго малодшага брата Валяр’яна. У пастанове пэдагагічнай рады ад 17 чэрвеня 1861 году яго імя названае ў ліку чатырох найлепшых выпускнікоў навучальнай установы.}}<ref>{{кніга |аўтар = Багушэвіч Ф. |частка = |загаловак = Творы: Для сярэд. і ст. шк. узросту |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2001 |том = |старонкі = 6 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У тым жа годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Пецярбурскі ўнівэрсытэт]] на фізыка-матэматычны факультэт<ref name="БС"/>, аднак праз 2 месяцы быў выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваньнях<ref name="БС"/>{{Заўвага|На знак пратэсту супраць новых унівэрсытэцкіх правілаў, якія абмяжоўвалі правы навучэнцаў, студэнты, вярнуўшыся зь летніх вакацыяў, адмовіліся прымаць матрыкулы (заліковыя кніжкі). Змаганьне скончылася крывавай сутычкай на ўнівэрсытэцкім ганку 24 кастрычніка. 14 лістапада Багушэвіч скіраваў новую заяву на імя рэктара з просьбай звольніць яго з унівэрсытэту з прычыны цяжкай хваробы і неспрыяльнага клімату.}}. Вярнуўся на радзіму, працаваў настаўнікам у в. [[Доцішкі]]<ref name="БС"/> [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] (цяпер — [[Вярэнаўскі раён]]) у школцы, адкрытай уладальнікам маёнтка Аляксандрам Зьвяровічам. Быў сябрам асьветніцкай арганізацыі «[[Пянтковічы]]». Супольна зь [[Яўстах Чарноўскі|Яўстахам Чарноўскім]] і іншымі сябрамі гуртку Пянтковічы ў Ашмянах арганізаваў «Бібліятэку ашмянскай моладзі», напісаў статут Бібліятэкі ашмянскай моладзі<ref>[[Дзьмітры Матвейчык|Матвейчык Дз. Ч.]], Паўстанне 1863—1864 гадоў у Ашмянах і Ашмянскім павеце // Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Ашмяны і Ашмянскі рэгіён : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад. : А. А. Скеп’ян, А. Б. Доўнар; рэдкал. : А. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск : Беларуская навука, 2015. — 497 с, с. 123—124.</ref>. Актыўны ўдзельнік [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], быў паранены ў баі ў [[Аўгустоўская пушча|Аўгустоўскіх лясах]]<ref name="БС"/>. Яго бацька, сястра і брат Апалінар дапамагалі рэвалюцыянэрам. [[Файл:Francišak Bahuševič, Mykhaylo Nosenko. Францішак Багушэвіч, Михайло Носенко (1876).jpg|значак|Францішак Багушэвіч (зьлева) з судовым прыставам Міхайлам Насенкам. Чарнігаў, 1876 г.]] Ратуючыся ад рэпрэсіяў, вымушаны быў хавацца, а потым пераехаў ва [[Украіна|Ўкраіну]]. 7 траўня 1865 году ён падаў заяву з просьбай аб навучаньні ў Нежынскім юрыдычным ліцэі<ref name="БС"/>. Яго прашэньне аб вызваленьні ад аплаты за навучаньне не было задаволенае «з прычыны браку вакансіяў». Нежын быў абраны Багушэвічам невыпадкова: падчас яго вучобы тут працаваў старшым лектарам [[родзіч]] [[Па кудзелі|па маці]] Аляксандар Галаўня. Новасьпечаны ліцэіст імкнуўся зарабляць на жыцьцё рэпэтытарствам. Вучоба скончылася 26 ліпеня 1868 г. 17 жніўня, калі Багушэвічу выпісвалі атэстат, ён ужо знаходзіўся на службе ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]], адкуль у 1869 г. перавёўся ў [[Кралявецкі павет]] (цяпер [[Сумская вобласьць]]) судовым сьледчым. Праз два гады (за гэты час ён папрацаваў у [[Старадубскі павет|Старадубскім павеце]]) зноў быў у Чарнігаве<ref name="БС"/>, але не затрымаўся надоўга, яшчэ раз зьмяніўшы месца працы: 21 ліпеня 1871 г. загадам Міністэрства юстыцыі ён быў прызначаны судовым сьледчым у [[Гразявецкі павет]] [[Валагодзкая губэрня|Валагодзкай губэрні]]. Праз год ён вяртаецца ва Ўкраіну, каб сем месяцаў папрацаваць старшым сьледчым [[Барзьнянскі павет|Барзьнянскага павету]] і перайсьці на службу ў [[Канатоп (горад)|Канатоп]]<ref name="БС"/>. [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (XIX).jpg|значак|справа|Францішак Багушэвіч.]] [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1898).jpg|значак|Францішак Багушэвіч, 1898 г.]] У 1883 годзе каранацыя новага імпэратара [[Аляксандар III|Аляксандра III]] суправаджалася шырокай амністыяй: тысячы паўстанцаў, у тым ліку Багушэвіч, вярнуліся на радзіму. 2 лютага 1884 годзе ён падаў прашэньне ў Нежынскі акруговы суд з просьбай звольніць з службы — фактычна, пайсьці ў адстаўку. Кавалер ордэна Сьв. Станіслава 3-й ступені, калескі саветнік, падарваў да гэтага часу здароўе, не нажыў капіталу і пад старасьць спрабаваў зарабляць прыватнай адвакацкай практыкай. 25 сакавіка Ф. Багушэвіч вяртаецца ў горад сваёй маладосьці — [[Вільня|Вільню]]<ref name="БС"/>. Цяпер ужо не адзін, а з жонкай Габрыеляй з дому Шклёнікаў, мянчанкай, зь якой узяў шлюб у 1874 г., меў дачку Канстанцыю (Туньку) і сына Тамаша Вільгельма<ref>{{Кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 379 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. У Вільне жыў у доме Казлоўскага пры [[Конская вуліца (Вільня)|вуліцы Конскай]] ({{мова-lt|Arklių gatvė}}), 18<ref>I. Rudziewicz: Franciszak Bahuszewicz w opinii polskiej 1945 roku (Zarys problematyki), w: Polsko-wschodnioslowianskie powiązania kulturowe, literackie i językowe, t. 1: Literatura i kultura, red. A. Bartoszewicz, Olsztyn 1994.</ref>. Працаваў у судовай палаце. Асноўнымі кліентамі яго былі [[сялянства|сяляне]] і гарадзкая бедната. У Вільні актыўна браў удзел у грамадзкім і культурым жыцьці<ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 96.]</ref>. Менавіта ў віленскі пэрыяд разгарнулася яго літаратурная і публіцыстычная дзейнасьць. У 1885-1891 гадах Францішак Багушэвіч пісаў артыкулы ў часопіс «Kraj» («Край») [[польская мова|па-польску]] пад псэўданімамі ''B. Huszicz'', ''Demon'', ''Ten'', ''A.D.'', дасылаў у часопіс этнаграфічныя матэрыялы<ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s, s. 41.</ref>. Публікаваўся таксама ў [[Варшава|варшаўскім]] часопісе «Wisła» («Вісла»), з рэдактарам якога [[Ян Карловіч|Янам Карловічам]] быў знаёмы з часоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня]]<ref>[[Алег Лойка]], Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастрычніцкі пэрыяд. I ч., Менск, 1989 г., с. 252-256.</ref>. Дарункам лёсу была для Францішка Багушэвіча спадчына, атрыманая ім пасьля сьмерці варшаўскага [[сваяк]]а Тадэвуша ў 1896. Паэт здолеў разьлічыцца з пазыкамі, адбудаваць нанова занядбаную бацькоўскую сядзібу ў Кушлянах<ref>[[Уладзімер Содаль]], [https://web.archive.org/web/20240125095251/https://kamunikat.org/blaslavyonyya-kushlyany-sodal-uladzimir Блаславёныя Кушляны] — Мінск, Кнігазбор, 2009 г.</ref>. У 1897 годзе стаў сябрам юбілейнага камітэту па ўшаваньні памяці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], творчасьць якога шанаваў і лічыў песьняром зямлі беларускай, ў [[Вільня|Вільні]]<ref>[https://web.archive.org/web/20241104112108/https://archiwum2000.tripod.com/511/bogusz.html Jurij Gil, Franciszak Bahuszevič (Franciszek Bohuszewicz) – klasyk literatury białoruskiej, "NG" Nr 22(511)]</ref>. 20 траўня 1898 Ф. Багушэвіч напісаў заяву на фактычнае вызваленьне ад абавязкаў прысяжнага паверанага пры Віленскім акруговым судзе. Ён кінуў службу ў царскім судзе, дзе насьпеў востры канфлікт зь некаторымі калегамі і начальствам, каб аддацца творчай працы<ref>{{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 389 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Пасьля звальненьня жыў у в. [[Кушляны]] (цяпер [[Смаргонскі раён]]), дзе і памёр. Пахаваны ў вёсцы [[Жупраны]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёну]]. == Творчасьць == [[Файл:Auth-Bahuschevich.jpeg|міні|зьлева|Аўтограф верша Багушэвіча «Маліся, бабулька, да Бога»]] [[Файл:Dudka biełaruskaja — Vokladka.jpg|зьлева|міні|«Дудка беларуская»]] [[Файл:Смык беларускі (1894).pdf|page=3|міні|зьлева|Першае выданьне кнігі «Смык беларускі» (арыгінал лацінкай: [[wikisource:be:Смык беларускі (1894)|Smyk białaruski]]), 1894 г.]] Вытокі творчасьці Ф. Багушэвіча ў грамадзкім жыцьці Беларусі, цесна зьвязаныя з фальклёрам, а таксама з найлепшымі эстэтычнымі традыцыямі славянскай паэзіі.<ref>Александровіч С. Багушэвіч // БЭ. Т. 2. С. 211</ref> Першымі вядомымі паэтычнымі спробамі Францішка Багушэвіча лічаць знойдзеныя ў Львове вершы на польскай мове: «Новы 1886 год», «Прывід надзеі», «Хто гэта?» («Nowy rok 1886», «Widmo nadziei», «Kto to?»), напісаныя ў 1885—1886 гадох. Верш «Nowy rok 1886» — узор альбомнай лірыкі сярэдняга гатунку; верш «Kto to?» уяўляе сабой палітычную сатыру на аднаго з тагачасных дзяржаўных мужоў — магчыма Бісмарка. І толькі «Widmo nadziei» вылучаецца сваім настроем і ўзьлётам духу, як філязофская спроба асэнсаваць высокія паняцьці чалавечага быцьця. У архіве [[Ян Карловіч|Я. Карловіча]] захаваўся аўтограф байкі Ф. Багушэвіча на беларускай мове «Воўк, ягня, авечка» (па зьместу, 1886). Відаць, польскамоўныя спробы паэта не на шмат апярэджвалі беларускамоўныя.<ref>Янушкевіч Я. Францішак Багушэвіч… С. 380</ref> Першае вядомае публічнае выступленьне Багушэвіча-літаратара адбылося 4 красавіка 1885 на старонках польскага часопісу «Край» («Kraj»), што выдаваўся ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбурзе]]. Віленскі карэспандэнт пісаў пра эканамічны крызыс, гаспадарчае жыцьцё і судовую практыку ў Паўночна-Заходніх губэрнях. За сем гадоў (1885—1891) «Край» зьмясьціў больш за паўсотні артыкулаў і нататак, якія дасылаў Францішак Багушэвіч, падпісваючы іх рознымі псэўданімамі: Huszicz (утворана ад скарачэньня прозьвішча), Ten, Tamten, Demos і інш. Яго віленскія допісы саркастычныя і балюча-праўдзівыя, статыстычна-інфармацыйныя і ярка публіцыстычныя. Празь іх выкоўвалася, сталела, удасканальвалася майстэрства Багушэвіча-публіцыста. Выступленьні Ф. Багушэвіча на старонках «Краю» ў канцы 1880-х спыніліся і амаль канчаткова перарваліся. Разрыў супрацоўніцтва трэба разумець як нежаданьне пісьменьніка падтрымліваць згодніцкую палітыку, да якой схіляліся польскія лібэральныя дзеячы.<ref>Янушкевіч Я. Францішак Багушэвіч… С. 381—382</ref> Увосень 1891 году ў [[Кракаў|Кракаве]] выходзіць першы зборнік паэта «[[Дудка беларуская]]» пад псэўданімам Мацей Бурачок. Пры жыцьці паэта пад псэўданімамі былі надрукаваныя вершаваны зборнік «[[Смык беларускі]]» ([[Познань]], 1894) і апавяданьне «[[Тралялёначка]]» ([[Кракаў]], 1892). Лёс іншых твораў Багушэвіча — зборнікаў «Скрыпачка беларуская» і «Беларускія апавяданьні Бурачка» дагэтуль нявысьветленыя. У некаторых нэкралёгах па аўтару згадвалася, што кніжка пасьпела выйсьці ў сьвет і нават з партрэтам аўтара, але ніводнага асобніка выданьня дагэтуль ня выяўлена. Польскі літаратар [[Люцыян Узембла]] ў адным з сваіх артыкулаў напісаў нават пра зьмест «Скрыпачкі»: «''Складаюць яе выдатныя творы, напісаныя таленавіта: маналёгі байка, сялянская элегія, зьедлівая аповесьць''»<ref name="ReferenceA">Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Праблемы разьвіцьця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Мн. 1971.</ref>. У 1906 годзе выдавецтва «[[Загляне сонца і ў наша ваконца]]» паведамляла на старонках «[[Наша ніва|Нашай Нівы]]», што ў хуткім часе зьбіраецца выдаць «Скрыпачку», але ўрэшце, гэта так і не было зроблена. Пра тое, што рукапіс «Скрыпачкі» меў прафэсар [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], захавалася нямала сьведчаньняў, найбольш аўтарытэтнае сярод якіх — сьведчаньне яго асабістага знаёмага прафэсара [[Міхаіл Піятуховіч|Міхаіла Піятуховіча]]. Пасьля высылкі Эпімах-Шыпілы ў пачатку 1930-х гадоў. зь Менску ў Ленінград, лёс рукапісу невядомы. Ва ўсялякім выпадку, у Беларускую акадэмію навук рукапіс ня быў перададзены разам зь яго бібліятэкай{{Заўвага|Аднак на думку [[Адам Мальдзіс|Адама Мальдзіса]], гэты экзэмпляр з збораў даваеннага Інстытуту літаратуры АН БССР трапіў падчас вайны ў рукі беларускага дзеяча [[Канстанцін Езавітаў|Канстанціна Езавітава]]. «Скрыпачка» была выдадзеная за мяжой з партрэтам аўтара і амаль цалкам перахопленая на мяжы падчас перапраўкі. Захаваўся толькі адзін асобнік}}<ref>Мальдис А. Белорусские сокровиша за рубежом. Мн., 2009. С. 188</ref>. Акрамя «Скрыпачкі беларускай», не дайшоў да нас таксама і зборнік «Беларускія апавяданьні Бурачка», які за год да сьмерці паэта быў здадзены ў Віленскую губэрнскую друкарню. «Наша ніва» друкавала апавяданьні менавіта з гэтага зборніка<ref>Адам Станкевіч. З Богам да Беларусі. Збор твораў. Вільня, 2008. С. 968.</ref>. Выступаючы ад імя ўсяго працоўнага [[беларусы|беларускага народу]], Францішак Багушэвіч быў пераважна ідэалягічным прадстаўніком [[сялянства]]. Зь сялянствам, а таксама з дэмакратычнай [[інтэлігенцыя]]й зьвязваў ён свае вызваленчыя ідэалы. Жывымі і яркімі паўсталі ў яго творах вобразы сялянаў Аліндаркі («Кепска будзе»), Петрука Пантрука («У судзе»), Ануфрыя Скірдзеля («Баляда»), Мацея («Хрэсьбіны Мацюка») і інш. Сацыяльныя пытаньні востра ставяцца ў вершах «Бог ня роўна дзеле», «Не цурайся», «Ахвяра». Цыкл «Песьні» (зборнік «Смык беларускі») — узор выкарыстаньня беларускай народнай песьні і насычэньня яе сацыяльным і філязофскім зьместам. З болем чуючы, як «зьвякаюць ланцугі на людцах», з смуткам гледзячы на «зямельку сьлязьмі залітую», паэт верыў у часіну, калі «перастанем плакаць мы над сваёй доляй».<ref name="ReferenceA" />. Багатая і разнастайная яго спадчына ў жанравых адносінах: паэма («Кепска будзе!»), вершаванае апавяданьне, блізкае формай да гутарак («У астрозе», «Быў у чысцы», «Свая зямля»), публіцыстычны маналёг («Мая душа», «Дурны мужык, як варона»), філязофскі роздум («Праўда», «Думка»), верш-прысьвячэньне («Яснавяльможнай пані Арэшчысе»), байка («Воўк і авечка»), сатыра («Праўдзівая гісторыя аб замучаным дукаце»), апрацоўка народнай казкі («Хцівец і скарб на сьвятога Яна») і інш. Ф. Багушэвічу належаць і першыя ў беларускай літаратуры празаічныя творы. Апавяданьні «Сьведка», «Палясоўшчык», «Дзядзіна» зьместам і формай зьвязаныя з народнай гумарэскай; «Тралялёначка» бліжэй да літаратурнай традыцыі, тут увасобленае расслаеньне беларускай вёскі, вясковыя багацеі, што прыйшлі на зьмену радавітым панам<ref name="ReferenceA" />. У творчасьці Ф. Багушэвіча таленавіта спалучаныя гісторыка-філязофскае і мастацкае асэнсаваньне лёсу беларускага народу, ва ўвесь голас гучаць матывы нацыянальнага адраджэньня. Палітычнае і грамадзкае крэда паэта найбольш выразна выказанае ў прадмове да зборніка «Дудка беларуская», дзе выкладзеныя погляды на беларускую мову як на мову «нам ад Бога даную», «для нас сьвятую». Ф. Багушэвіч лічыў мову «адзежай душы», асновай існаваньня нацыі, клікаў шанаваць родную мову, «каб ня ўмерлі». У прадмове акрэсьленыя вехі гісторыі краю з часу ВКЛ, у якім Беларусь была «як тое зярно ў гарэху», прыблізна вызначана яе тэрыторыя («ад Вільні да Мазыра, ад Віцебска за малым не да Чарнігава, дзе Горадня, Менск, Магілёў, Вільня і шмат іншых мястэчак і вёсак…»)<ref>Содаль У. Багушэвіч Францішак Бэнэдыкт Казіміравіч // ЭГБ у 6 т. Т. 1. Мн., 1993. С. 276.</ref>. Сьветапогляд і ідэйныя перакананьні адлюстроўвалі насьпелыя патрэбы нацыянальнага адраджэньня і разьвіцьця народаў, пазбаўленых сваіх сувэрэнных правоў на самастойнае грамадзкае і духоўна-культурнае існаваньне, адбудову сваёй дзяржавы. У публіцыстычных прадмовах (напрыклад, да зборніка «Дудка беларуская») і праграмных вершах Ф. Багушэвіча выказаныя асноватворныя прынцыпы ідэалёгіі нацыянальнага вызваленьня. Праблему мовы ён вылучае як асноўную праблему нацыянальнага жыцьця, лічыў нацыянальную мову найважнейшай формай выяўленьня духоўнасьці народу, найбольш устойлівай, асноўнай прыкметай нацыі. Моцным і шматгранным было ідэйна-творчае ўзьдзеяньне Ф. Багушэвіча на пасьлядоўнікаў. Яго спадчыну насьледавалі ў сваёй творчай дзейнасьці [[Адам Гурыновіч|А. Гурыновіч]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Я. Купала]], [[Я. Колас]], [[Язэп Ціхінскі|Я. Ціхінскі]]. == Мова Багушэвіча == [[Файл:Bahuševič - Niemiec.jpg|220пкс|міні|Верш «Немец» з зборніка Францішка Багушэвіча. [[Беларускі лацінскі альфабэт|Беларуская лацінка]]]] [[Файл:Franciszak Bahuszewicz.jpg|зьлева|міні|Фатаздымак Багушэвіча 1889 году]] Багушэвіч пісаў і друкаваў свае творы [[Беларускі лацінскі альфабэт|лацінкай]]{{Заўвага|Беларускі літаратуразнавец доктар [[Павал Любецкі]] сьцьвярджаў, што паэт завяшчаў аддаць зборнік у друк толькі пры ўмове, што яна будзе надрукаваная лацінскімі літарамі}}<ref>Павел Любецкий. О белорусском литературном языке. // Чырвоны шлях, 1918, № 7 — 8, С.13.</ref>. Цяпер яны выдаюцца [[кірыліца]]ю, таму сучасны чытач ня можа ўявіць усіх асаблівасьцяў Багушэвічавага пісьма, спосабы перадачы паэтам беларускай фанэтыкі лацінкай. Так, зваротная часьціца -''цца'' перадаецца як -''tca'' — ''zdajetca'', ''razlijetca'', ''śmiajetca'' (у рукапісах паэта часьціца гэтая пасьлядоўна пішацца -''cca'', але пры наборы «Дудкі беларускай» яе ня стала). Мяккае беларускае ''в'' (''вясёлы, весела, вясельле'') у Багушэвіча цьвёрдае — ''wasoły'', ''wasoła'', ''wasele''. На радзіме Багушэвіча, у Кушлянах, прынамсі так і гавораць. Зь яго родных гаворак і форма ''miłości'' (''мілосьці''), ''radości'' (''радосьці''); дыялектныя канчаткі ў давальным і месным склонах у назоўнікаў першага скланеньня: ''awieczca'', ''na dudca'', ''pry darożce'', ''u chatce'', ''pa reczca''. У друкаваных лацінкаю творах амаль не перадаецца падаўжэньне зычных: ''hranie'', ''powitanie'', ''zboże'' (выключэньне — ''plamienniach'', ''zdarennie''). Пад уплывам [[польская мова|польскай мовы]] альбо дыялектаў Багушэвіч піша: ''afiara'' — сучаснае ''ахвяра'', ''afiarujuczy'' (''ахвяруючы''), ''fala'' (''хваля''); часам не перадае дзеканьне: ''dwie'', ''dmie'' («Хрэсьбіны Мацюка»), ''razadmie'', ''ledwie'' («Сватаны»); непасьлядоўна ўжывае прыстаўное w: ''u wastrozie'', ''nawuki'' — ''nauki'', ''wajczym'' — ''ajczym'' («Дурны мужык, як варона»). Больш-менш пасьлядоўна перадае Багушэвіч мяккасьць зычных перад наступным зычным: ''aśminki'' (''асьмінкі''), ''imość'' (''імасьць''), ''gości'' (''госьці''), адмоўе не як ня: ''niaznaisz'', ''niawiedaisz''. Лацінская графіка дазваляла Багушэвічу перадаваць выбухное ''г'': ''szmygnuŭ''. Мова пісьменьніка ўвабрала ў сябе важныя стыхіі ўсяго нацыянальнага, пачынаючы ад гукавога афармленьня лексычных адзінак і канчаючы структурай фразы. Найбольш значная рыса Багушэвіча-мастака — пранікненьне ў глыбіні слова, раскрыцьцё яго гістарычна абумоўленых сэнсавых і гістарычных адценьняў, дзякуючы якім яно становіцца першаэлемэнтам літаратуры, ёмістай характаралягічнай дэтальлю пры абмалёўцы пэўных зьяваў рэчаіснасьці, прадметаў, а таксама пры стварэньні вобразаў. Галоўны герой у літаратурнай спадчыне пісьменьніка — селянін, таму аўтар «надзвычай сьмела і зь непараўнальнай дасканаласьцю стылізаваў мову сваіх твораў пад мову апавядальніка селяніна, дасягаючы пры гэтым глыбокага адзінства формы і зьместу» <ref>Шакун Л. М. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Мн., 1963. С. 233</ref>. Мастак цалкам прытрымліваецца народнай эстэтыкі слова, імкнецца да максымальнай сэнсавай самастойнасьці кожнай моўнай адзінкі. Вось, напрыклад, некаторыя дзеясловы: Каб жыта '''ўдалося''' («Мая дудка»); Па судах '''агалеў''' («Як праўды шукаюць»); Унадзіўся надта ён [ураднік] '''лазіць''' па хатах («У судзе»). Трапнасьць выдзеленых словаў абумоўленая глыбокім веданьнем жыцьця, назіральнасьцю і вопытам пісьменьніка. На народную словатворчасьць зарыентаваныя ў мове Багушэвіча афіксальныя і бязафіксныя ўтварэньні. Ён ужывае чыста фальклёрныя, народна-паэтычныя формы словаў з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі: Хмаркі цёмныя, мае братанькі // Вецер гоне вас без дарожанькі, // І нідзе ж для вас няма хатанькі..// адпачнеце аж у Божанькі («Хмаркі»). Словы з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі сустракаюцца і ў празаічных творах (у апавяданьні «Трылялёначка» — паненачка, сіротачка, кузынка, кузінятачка, дзіцятка, цяньклявенкая, драбнюсенькая і інш.). Лёгка і натуральна ўпісваюцца ў агульную моўную палітру твораў Багушэвіча дзеяслоўныя ўтварэньні тыпу: ''закасіўся'', ''заараўся'': Да навукі ён не браўся // '''Закасіўся''', '''заараўся''' («Дурны мужык, як варона»); '''Пераеўся''' хлеб да крышкі («Кепска будзе»). Хораша служаць майстру слова гукапераймальныя дзеясловы-выклічнікі, якія абазначаюць імгненнае аднаразовае дзеяньне: Калі дзьверы '''«скрыпель»'''. а я '''«шусьць»''' празь людзей, // Ды на двор, ды ў карчму, да кабылы барзьдзей («У судзе»); Аж пан '''хап''' за рукі, '''трэсь''' мяне па твары («Скацінная апека»). Імкнучыся максымальна прыблізіць мову сваіх твораў да мовы селяніна, Багушэвіч шырока выкарыстоўвае прастамоўную лексыку з грубаватай эмацыянальнай афарбоўкай: А '''брахаў''' дык '''брахаў''' і сябе ўсё хваліў («У судзе»); '''Морду''' ''круце набок і за'' '''кудлы''' ''трасе'' («Быў у чысцы»). падобныя лексычныя адзінкі былі патрэбныя аўтару, як архітэктурная дэталь у збудаваньні, — гэта ўзоры народнай словатворчасьці, заснаваныя на канкрэтна-пачуцьцёвым, а не паняційным успрыманьні рэчаіснасьці, таму і абагульненьні ў такой мове мастацка-вобразныя, а не абстрактна-паняційныя. Усё самае выразнае і лепшае ўвабраў пісьменьнік з народных моўных глыбіняў, з фальклёру<ref>[http://nastaunik.info/files/f/640_18639-1.pdf Беларуская літаратура: Білеты ў пытаннях і адказах: 11 кл./М. І. Верціхоўская — 2-е выд., перапрац. і дап. — Мн.: ТАА «Юніпрэс», 2002. — 304 °C.]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ISBN|985-6660-96-3}}.</ref>. Гэта традыцыйна-народныя эпітэты: ''Той'' '''куртаты''' ''зашчыт, як кадзіла, памог'' («У судзе»); ''А кума ж была'' '''праворна''' («Кепска будзе»); разгалінаваная сыстэма мэтафараў: ''Бедна ж мая хатка'' '''расьселася''' ''з краю'' («Мая хата»); [Гора] ''улезла ў хату'' («Гора»); ''каб умеў'' '''кіраваць''' ''я пяром'' («Не цурайся»); мэтанімія і сынэкдаха: Тут '''кажух'''. і '''шынель''', і '''бурнос''', '''лапсардак''', // І '''сурдут''', і '''мундзір'''… («У судзе»). Ф. Багушэвіч часта карыстаўся параўнаньнем. Амаль у кожны верш ці апавяданьне ён увёў трапныя і арыгінальныя параўнаньні. Сярод іх, як і ў фальклёры, пераважаюць г. зв. лякальныя адзінкі, пабудаваныя на супастаўленьні з зьявамі і прадметамі навакольнага жыцьця: ''Каб скакалі горы…''// '''Як паны на балі''' («Мая дудка»); ''Скрабуць шкуру нажом'', '''як на боты тавар''' («Быў у чысцы»). Большасьцю параўнаньняў мастак падкрэсьліваў існасьць сацыяльнай вобразнай псыхалёгіі. Паэт спачувае селяніну, які маркотны, '''як магіла''' («Кепска будзе»); ''цянюсенькі'', '''як той кнот''' («Бог ня роўна дзеле»); паважае чалавека працы, што пры спрыяльных умовах гэтак жа, як і пан, кніжку б ''счыркаў'', '''як папар''' («не цурайся»). Гнеўную, сатырычную накіраванасьць маюць аўтарскія параўнаньні пры абмалёўцы пана, у якога ''рукі'', '''як падушкі''', // '''Як кісель''' ''дрыжыць жывот ''(«Бог ня роўна дзеле»), кашуля…// '''як той сьнег, як папер''' («Не цурайся»). Багушэвіч выкарыстоўвае менавіта такія параўнальныя звароты, якія ў цесным узаемадзеяньні зь іншымі моўнымі сродкамі набываюць дадатковыя сэнсавыя адценьні. Шырока прадстаўлены ў творах Ф. Багушэвіча фразэалягізмы, якія надаюць мове сакавітасьць, нацыянальную самабытнасьць. Пераважаюць агульнавядомыя ўстойлівыя словазлучэньні зь ярка выражаным прастамоўным адценьнем: ''У сьведкі ўлезьці'', '''ні села — ні пала''' («Як праўды шукаюць»); ''Зборшчык, як дым той'', '''лезе ў вочы''' («Баляда»). Часам у творы арганічна ўключаюцца прыказкі і прымаўкі, утвараючы адпаведны стылявы калярыт: ''Смачны жабе гарэх, бо зубоў Бог не даў'' («У судзе»). Глыбока авалодаўшы фразэалягічнымі скарбамі роднай мовы, паэт ня толькі выкарыстаў гатовае, але і сам стварыў афарыстычныя выслоўі: ''І авечка, хоць дурная'', // ''А воўка ж пазнае!'' («Воўк і авечка»); ''Не надта ж свабодна ў гэтай свабодзе'' («Быў у чысцы»). Багацьце мовы Багушэвіча ярка праяўляецца ў сынаніміцы. Выкарыстоўваючы цэлую сыстэму найменьняў прадметаў і зьяваў, аўтар робіць мову дынамічнай, калярытнай. Слова ''селянін'' мае эквіваленты — ''мужык, наш брат, гаспадар, браце мой, братцы, бядота, дзеці Зямлі-маткі''. Надзвычай багатая ў пісьменьніка дзеяслоўная сынанімія. Два і больш блізкія па значэньні словы, а таксама словазлучэньні пісьменьнік часта разьмяшчае адно за адным (градацыя) ці празь некалькі лексычных адзінак, каб узмацніць сэнсавае ці эмацыянальна-экспрэсіўнае значэньне: ''Іх'', '''закіпеў''' той князь, аж'' '''зароў''', // ''Аж'' '''вылупіў вочы, счырванеў''' ''ён, як кроў''… («Хрэсьбіны Мацюка»); ''Каб душа'' '''балела''', ''гледзячы на долю'', // ''Каб'' '''сэрца шчымела і рвалася з болю?''' («Праўда»). Паўтор словаў, словазлучэньняў і сказаў — адзін з эфэктыўных сынтаксычных прыёмаў у мове мастацкіх твораў. У Багушэвіча ён сустракаецца неаднаразова: Гаварыў, гаварыў, ажно піць захацеў («У судзе»); А ўсе піша, піша, піша // І нагой усё калыша, // Пісаў, пісаў, даў другому («Кепска будзе») і інш. Пісьменьнік выкарыстоўваў традыцыйна-фальклёрныя прыёмы двух- або трохразовага паўтору для ўзмацненьня экспрэсіі выказваньня, падкрэсьліваньня лейтматыву якой-небудзь думкі ці ідэі. У некаторых вершах ён цалкам арыентаваўся на фальклёрныя ўзоры (напрыклад, «Песьні» з зборніка «Смык беларускі»). Тут спэцыфічныя для фальклёру рытарычныя фігуры, словазлучальныя структуры, вонкавыя афармленьні, жывыя размоўныя інтанацыі — найважнейшыя элемэнты эстэтыкі пісьменьніка. Ф. Багушэвіч жыў і пісаў у той час, калі яшчэ не былі выпрацаваныя адзіныя агульнанацыянальныя моўныя нормы. У яго творах, як і ў творах іншых пісьменьнікаў 2-й паловы ХІХ ст., яскрава адлюстраваліся агульныя заканамернасьці разьвіцьця беларускай літаратурнай мовы. Побач з агульнаўжывальнай лексыкай сустракаюцца тэрытарыяльна абмежаваныя словы: ''наўда'' (карысьць), ''ройсты'' (кусты на балоце), ''ляк'' (страх), ''цёнгле'' (заўсёды), ''гілёс'' (балота) і іншыя. Сустракаюцца таксама непасьлядоўныя напісаньні, нематываваныя запазычаньні, адхіленьні ад агульнапашыраных фанэтычных і марфалягічных зьяваў.<ref>Ламека У., Содаль У. Багушэвіч Францішак Казіміравіч // Беларуская мова: Энцыкляпэдыя. Мн., 1994. С. 68</ref>. Тым ня менш, трэба прызнаць, што творчасьць Багушэвіча ў значнай ступені спрыяла працэсу разьвіцьця [[беларуская мова|беларускай мовы]]. == Ацэнкі дзейнасьці == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Дзякуй табе, браце, Бурачок Мацею,''<br /> ''За тое, што ў сэрцы збудзіў ты надзею,''<br /> ''Што між братоў нашых знаходзяцца людзі''<br /> ''З кахаючым сэрцам і баляшчай грудзяй.''<br /> ''Дзякуй табе, браце, і за тыя словы,''<br /> ''Што ўспомнілі звукі нашай роднай мовы.''<br /> ''Бяры, браце, дудку, наладзь і жалейку,''<br /> ''Няхай песьнь смутная ідзе ў калейку''<br /> ''I будзіць у сэрцах мысьль аб лепшай долі,''<br /> ''Якой мы не зналі дагэтуль ніколі.''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Адам Гурыновіч]]. «Дзякуй табе, браце, Бурачок Мацею»''. |} Дасьледнік гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў XIX — пачатку XX ст. [[Павал Церашковіч]] лічыць, што Багушэвіч сфармуляваў беларускую нацыянальную ідэю ці ня ў самай радыкальнай форме. Прадмову да «Дудкі» можна лічыць тыповым нацыянальным маніфэстам.<ref>Терешкович П. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. Мн., 2004. С. 133.</ref> На думку беларускага гісторыка [[Алесь Смалянчук|Алеся Смаленчука]] літаратурная дзейнасьць Багушэвіча моцна паўплывала на афармленьне беларускай культурнай традыцыі. Яго з поўным правам можна назваць адным з тых '''«філялягічных падбухторшчыкаў»''', ролю якіх у нацыянальных працэсах вельмі ацэньваў Бэнэдыкт Андэрсан<ref>Смалянчук А. Паміж краёвасьцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях 1864 — люты 1917 г. СПб, 2004.</ref> Вядомы беларускі дзеяч ксёндз [[Адам Станкевіч]] напісаў наступнае<ref>кс. Станкевіч А. Беларускі хрысьціянскі рух (гістарычны нарыс)[у:] Адам Станкевіч. З Богам да Беларусі. Збор твораў. Вільня, 2008.С. 466.</ref>{{Заўвага|Артаграфія паводле крыніцы}}: {{Цытата|Ф. Багушэвіч памёр, як ведаем, у 1900 г. Год гэты сапраўды сымбалічны. Год гэты — гэта рубеж, мяжа, ад якой пачынаецца новы XX век — новы ў рахунку часу і новы ў жыцці беларускага народу. Ф. Багушэвіч, адходзячы на той свет, пакінуў свайму народу тэстамант ягонага адраджэньня. Ф. Багушэвіч падабраў жывыя расткі беларускага жыцця з XIX ст., агледзеў іх: прышчапіў на цалком новы, сведама нацыянальны і адраджэнскі грунт. Даканаў ён гэтага ў сваей несьмяротнай «Беларускай дудцы» і «Беларускім смыку». Ф. Багушэвіч, у працівенстве да сваіх многіх папярэднікаў, ужо ад народу не аддзяляецца сваей клясавасьцяй-шляхоцкасьцяй, а чуецца з народам нечым адным, цалком супольным і неразьдзельньм. Для яго мова беларуская — гэтаўжо ня мова «kmiotków» але мова беларуская такая, «як і кожная іншая», мова самастойная, а да народу ён ня кажа ўжо «вы і ваша мова», але «мы і мова наша». Словам, Ф. Багушэвіч ужо цалком зьліваецца з народам, ад імя яго гаворыць, ды больш таго — ён у творах сваіх сам народ гаварыць аб сабе змушае. У творах Багушэвіча мы ўжо спатыкаем думкі аб ідэале поўнага беларускага адраджэньня, як палітычна-грамадзкага, так і культурна-нацыянальнага. І калі аб гэтых ідэалах не напісана там выразна, дык думкі аўтара, лягічна іх развіваючы і ў іх унікаючы, на гэта паказваюць цалком ясна. У аснову гэтага беларускага адраджэнскага ідэалу Багушэвіч кладзе прадусім адраджэньне нацыянальна-культурнае «Не пакідайце мовы нашай беларускай, каб ня ўмёрлі», — кажа ён. Кліч гэты беларускага Патрыярха быў пачуты шырока. «Дудка» і «Смык», выдаваныя дзеля цэнзурных прычын ня ў краю, а за граніцай, шырока расходзіліся па шэрых беларускіх вёсках, будзячы і ўсведамляючы цёмных сыноў іх да сведама нацыянальнага жыцця. «Дудка» і «Смык» — гэта былі бадай адзіныя беларускія кніжкі, якія служылі. абуджэньню ў народзе яго нацыянальнай сведамасьці ў першьм дзясятку XX ст. Уся, бадай без выняткаў, беларуская інтэлігенцыя ў гэтым часе нацыянальна ўсведамлялася дзякуючы Багушэвічавай «Дудцы» і «Смыку». І сяньняшнія многія старыя дзеячы на ніве беларускага адраджэньня сведамасьць сваю вядуць пераважна ад тых жа Багушэвічавых кніжак. }} == Дадатковыя зьвесткі == [[Файл:Franciszek Bohuszewicz - Napoleon Rouba artykul - Kuryer Litewski 1906 nr 84 s 1.jpg|170пкс|міні|Артыкул [[Напалеон Роўба|Напалеона Роўбы]] «Паэт Белай Русі» пра Францішка Багушэвіча ў газэце «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]» ў шостую гадавіну сьмерці паэта, 1906 г.]] [[Файл:Язэп Драздовіч. Партрэт Ф. Багушэвіча.jpg|міні|«Партрэт Францішка Багушэвіча». [[Язэп Драздовіч]], 1930 г.]] [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]] намаляваў алейны партрэт Францішка Багушэвіча й яго жонкі.<ref>{{Кніга|аўтар =Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак =Творы: паэзія, апавяданьні, пераклады, публіцыстыка, лісты, дадатак.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Укладаньне, прадмова [[Язэп Янушкевіч]]; каментары [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]; мастачка [[Галіна Хінка-Янушкевіч]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год =1991|том = |старонкі =146, 230, 265, 285|старонак =309|сэрыя = |isbn =5-340-00824-X|наклад =16000}}</ref><ref>[[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] У пошуках багушэвічаўскай шкатулкі // Падарожжа ў XIX ст. З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навук.- папул. нарысы. Мн., 1969. С. 172.</ref>. Знакаміты [[Вільня|віленскі]] літаратурны й мастацкі крытык [[Напалеон Роўба]] пісаў, што творчасьць Францішка Багушэвіча вельмі прыгадвае лірыку [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref>[[Напалеон Роўба|N. Rouba]], Franciszek Bohuszewicz, „Tygodnik Ilustrowany” 27 V/9 VI, 1900, nr. 23.</ref>. Сябар Багушэвіча [[Зыгмунт Нагродзкі]], які меў краму сельскагаспадарчых прыладаў у Вільні, надзяляў «Дудкай беларускай» сваіх пакупнікоў-сялянаў<ref name="ReferenceA"/>. Будучы кіраўнік польскай дзяржавы [[Юзэф Пілсудзкі]] ў маладосьці асабіста кіраваў кантрабандай «Дудкі беларускай» з [[Кракаў|Кракава]] на Беларусь<ref>Латышонак А. Жаўнеры БНР. Беласток-Вільня, 2009. С. 262</ref>. [[Антон Луцкевіч]] потым узгадваў: {{Цытата|У 1893 ці 1894 г. атрымаў Нагродзкі, які жыў тады ўжо ў Вільні, першае выданьне вершаў Багушэвіча «Дудка беларуская». Кніжачка выйшла за граніцай і прыходзіла ў Вільню кансьпірацыйнай дарогай. Дудку прынёс Нагродзкаму Язэп Пілсудзкі. Кніжка зрабіла на Н. вялікае ўражаньне. Яму ўдалося хутка пазнаёміцца і з аўтарам яе, Багушэвічам, каторы ўжо жыў тады ў Вільні і працаваў як адвакат<ref>[https://be.wikisource.org/wiki/Зыгмунт_Нагродзкі_і_яго_адносіны_да_беларусаў Зыгмунт Нагродзкі і яго адносіны да беларусаў]</ref>.}} Беларускі дзяяч [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі]] ў часе адбудовы аднаго з касьцёлаў на Магілёўшчыне пазнаёміўся з маладым мясцовым сьвятаром, які адкрыў для яго беларускую літаратуру. Першаю беларускаю кнігаю для архітэктара стала «Дудка беларуская». Захоплены вершамі, Дубейкаўскі, разам з сваім сябрам, перапісваў іх і завучваў на памяць<ref>[http://media.catholic.by/nv/n5/art7.htm Ляхоўскі У. Рупіўся дзеля Бога і людзей: Жыцьцёвы шлях Лявона Вітан-Дубейкаўскага // [[Наша вера]]. 1997. № 4]</ref>. Цалкам напамяць ведаў «Дудку беларускую» Алесь Гарун<ref>На суд гісторыі: Успаміны, дыялёгі / Уклад. Б. Сачанка. Мн., 1994, С. 40</ref>. Францішак Багушэвіч падтрымліваў сяброўскія адносіны зь пісьменьніцай [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшкай]], якая ў сваім лісьце [[Ян Карловіч|Яну Карловічу]] ад 22 лютага 1898 году пісала: {{Цытата|«Быў у мяне нядаўна пан Багушэвіч, і чытаў мне казку - доўгую, поўную фантазыі, цудоўную, якую напісаў па-беларуску. Гэта прыгожы талент. Польскія вершы яго слабыя, але беларускія, на мой погляд, выдатныя. Трэба было б, усімі сіламі заклікаць яго да працы ў гэтым кірунку»<ref>Эліза Ажэшка. Выбраныя творы. Менск, МФ «Беларускі кнігазбор», 2000.</ref>.}} Зь лёгкай рукі Багушэвіча, пачынаючы з 1891 году, калі зьяўляецца першае выданьне «Дудкі беларускай», штогод зьяўляюцца кнігі на беларускай мове<ref>Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Праблемы разьвіцьця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Мн. 1971. С. 106.</ref>. Багушэвіч, акрамя стварэньня літаратурных твораў, займаўся і [[лексыкаграфія|лексыкаграфічнай працай]]. Па даручэньні Яна Карловіча ён ствараў картатэку беларускіх словаў<ref>Луцкевіч А. Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучасьнікаў // Спадчына. № 1—2, 2001. С. 56</ref>. Сын Францішка Багушэвіча, Тамаш, непрыхільна ставіўся да беларускай справы бацькі і адмовіўся аддаць зацікаўленым асобам архіў бацькі<ref>Цьвікевіч А. Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — Мн., 1993. С. 190.</ref>. Сытуацыю з архівам Багушэвіча апісаў Антон Луцкевіч: {{Цытата|На вялікі жаль, за жыцьця Багушэвіча ніхто не парупіўся здабыць ад яго біяграфічныя даныя, а сам ён, відаць, і найбліжэйшым прыяцелям неахвотна апавядаў аб сваім жыцьці. Сям’я ж Фр. Багушэвіча, якая варожа адносілася да ўсяе беларускае і «хлопаманскае» працы паэты (— аб гэтым апавядалі акалічныя сяляне з-пад Кушлян дырэктару Беларускае вучыцельскае сэмінарыі ў Барунах Сымону Раку-Міхайлоўскаму падчас экскурсіі вучняў сэмінарыі на магілу Багушэвічаву ў 1921 годзе), глыбака хавае ягоны архіў і ня хоча нікога дапусьціць да азнаямленьня зь ім. Зробленая праз пляменьніцу Фр. Багушэвіча, Родзевічыху, мая спроба дабіцца перадачы гэтага архіву — калі ўжо не Беларускаму навуковаму таварыству, дык хоць бы адпаведнай польскай установе (Biblioteka Wrуblewskich, Т-wo Рrzyjacіуі Nauk), не дала пазытыўных вынікаў. Сын паэты, Тамаш, якога я знаў добра асабіста (памер ён у канцы дваццатых гадоў), ненавідзеў усё беларускае і аб бацьку гаварыць не хацеў; дачка, каторая памерла ўжо пасьля напісаньня гэтага артыкулу, адмаўлялася даць якія-колечы інфармацыі аб бацьку, навет — аб учасьці яго ў паўстаньні...<ref>Антон Луцкевіч. «Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ў успамінах ягоных сучасьнікаў». / Запісы Беларускага Навуковага Таварыства. Сшытак 1. Вільня, 1938</ref>}} Дачка Францішка Башушэвіча Канстанцыя-Марыя (дома яе звалі Туня) таксама не выяўляла прыхільнасьці да беларушчыны<ref>[https://www.osh.by/?p=13106 Францішак Багушэвіч. Вывучаючы жыццёвы шлях свайго земляка]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. У той жа час унучка Францішка, дачка Тамаша, Станіслава Тамашэўская непрыхільнасьці да беларускай справы не выяўляла. А стрыечныя ўнукі Францішка Багушэвіча Зыгмунт Абрамовіч і Янка Тарчэўскі ганарыліся сваім слынным дзядулем, яго творчай спадчынай<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Содаль]]. | загаловак = Сямейныя рэліквіярыі Францішка Багушэвіча. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/download/n59.pdf | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2012 | том = | нумар = 1 (59) | старонкі = 44—45}}</ref>. Зыгмунт Абрамовіч браў актыўны ўдзел у беларускім народным руху: друкаваўся ў [[Наша Ніва|Нашай Ніве]], быў [[актор]]ам у трупе [[Ігнат Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]<ref>[[Уладзімер Содаль|Содаль У.]] Сьцежкамі Мацея Бурачка. — Мн., 1991, с. 65—69.</ref>. Польскі дасьледнік Рышард Радзік адзначае, што: «У кніжцы твораў Багушэвіча, якая налічвае больш за 200 старонак, польскія тэксты складаюць больш чым палову аб’ёму»<ref>Radzik R. Między zbiorowością etniczną a wspólnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowościowych w Europie Srosdkowo-Wschodniej XIX stulecia. — Lublin, 2000. S. 238.</ref>. Але ўсяго ў паэтычнай спадчыне Багушэвіча 48 вершаваных твораў, зь якіх толькі 14 на польскай мове<ref name="ReferenceB">''Янушкевіч Я.'' Францішак Багушэвіч // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — 2. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 387. — ISBN 978-985-08-1167-7.</ref>. Прычым пры жыцьці выдадзеныя зборнікі «Дудка беларуская» і «Смык беларускі», якія зрабілі славу Багушэвіча менавіта як беларускамоўнага паэта, склалі вершы выключна на беларускай мове. З той прычыны многія сучасьнікі (напрыклад, [[Максім Гарэцкі]]) і адзначалі, што пісаў Багушэвіч «''толькі па-беларуску''»<ref name="ReferenceB"/>. У 1936 годзе польскі архэёляг і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхал Яўстах Брэнштэйн|Міхал Брэнштэйн|pl|Michał Eustachy Brensztejn}} напісаў для Польскага біяграфічнага слоўніку артыкул пра Францішка Багушэвіча, якому надаў загаловак: «''Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч (1840—1900), народны беларускі пісьменьнік''»<ref>Brensztejn, Michał. Bohuszewicz Franciszek Benedykt (1840—1900), pisarz ludowy białoruski. Polski Słownik Biograficzny. t. 2:. Kraków, — 1936, p. 233—234.</ref>. == Спадчына == [[Файл:Ф. Багушэвіч, МАЯ ДУДКА.jpg|значак|зьлева|«Мая дудка», верш пісаны рукой аўтара, музэй-сядзіба ў [[Кушляны|Кушлянах]]]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|170пкс|значак|Беларускі нацыянальны штандар: [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] і герб [[Пагоня]]. Паштоўка часоў [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] з цытатай Ф. Багушэвіча]] Пры жыцьці творы Францішка Багушэвіча ў царскай Расеі былі пад забаронай. Яны былі выдадзеныя асобнымі кнігамі і лістоўкамі ў час рэвалюцыі 1905—1907, аднак у 1908 на іх накладзены арышт. У Савецкай Беларусі ўпершыню выдадзеныя ў 1922 годзе («Дудка беларуская»). Аднак у канцы 1920-х — 1930-я гады ў [[БССР]] творчасьць Францішка Багушэвіча была абвешчаная буржуазна-кулацкай, нацыяналістычнай, да 1940 яго кнігі не друкаваліся. 3 чэрвеня 1937 году Галоўліт БССР выдаў загад № 33, паводле якога віленскія, ковенскія і нават БССР-аўскія выданьні твораў Ф. Багушэвіча павінныя былі спальвацца<ref>Лукашук А. 421° паводле Галоўліту // Спадчына. № 3, 1996. С. 80, 88.</ref> У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] імя паэта было сьцягам змаганьня за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленьне, выходзілі яго кнігі, навуковыя працы пра творчасьць паэта. Творы Францішка Багушэвіча ў Заходняй Беларусі перавыдаваліся пяць разоў, пры гэтым «Дудка» перавыдавалася чатыры разы (1921, 1927 і два выданьні ў 1930 годзе) — большай папулярнасьцю карысталіся толькі творы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга ў міжваеннай Польшчы. (у) Мадэрная гісторыя Беларусі. — Вільня, 2006. С. 294.</ref>. «Смык» і «Дудка» былі выдадзены ў міжваеннай Летуве ў [[Коўна|Коўне]] ў 1922 годзе Міністэрствам беларускіх справаў у Летуве<ref>Кісялёў Г. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменьнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. — Мн., 1992. С. 184.</ref><ref>Казлоўскі М. Пра кніжнікаў і кнігі. Нататкі бібліяфіла, эпісталярная спадчына. — Мн., 2010. С. 96.</ref>. У Вялікую Айчынную вайну вершы Ф. Багушэвіча друкаваліся ў газэце «Савецкая Беларусь», іх патрыятычныя радкі клікалі змагацца за волю і незалежнасьць Беларусі.<ref>Содаль У. Багушэвіч Францішак Бэнэдыкт Казіміравіч // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 276.</ref> Захаваўся сямейны альбом Багушэвічаў (Нацыянальны музэй Беларусі), лісты да Я. Карловіча (ЦДГА Літвы, Аддзел рукапісаў Львоўскай дзяржаўнай навуковай бібліятэкі імя В. Стафаніка), [[Эліза Ажэшка|Э. Ажэшкі]] (Інстытут літаратурных дасьледаваньняў Польскай АН), А. Карповіча (Аддзел рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі АН Літвы). Гэта важныя дакумэнтальныя сьведчаньні сьветапогляду паэта, гісторыі напісаньня паасобных твораў і выданьня «Дудкі беларускай», матэрыяльных умоваў і абставінаў яго жыцьця. У архіве Яна Карловіча захаваўся аўтограф байкі 1886 году «Воўк, ягня, авечка»<ref>Майхровіч, А. С. Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч / А. С. Майхровіч // Мысліцелі і асветнікі Беларусі : Энцыклапедычны даведнік. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1995. — С. 355—361.</ref>. Аляксандар Памідораў і [[Лявон Вольскі]] запісалі песьню на словы верша Багушэвіча «Немец» для таго, каб асучасьніць паэзію клясыка<ref>[https://web.archive.org/web/20111126103212/http://music.fromby.net/article/2038/ Вольскі і Памідораў зь песьняй пра немца], [[Тузін Гітоў]], 9 сакавіка 2010 г.</ref>. == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka białaruskaja Macieja Buraczka»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Кракаў|Kraków]] |выдавецтва = Drukawau swaim kosztam Wł. L. Anczyc i S<sup>ka</sup> |год =1891 |том = |старонкі = |старонак = 73|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Tralalonaczka»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Кракаў|Kraków]] |выдавецтва = Drukawau swaim kosztam Wł. L. Anczyc i S<sup>ka</sup> |год =1892|том = |старонкі = |старонак =11 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =«Haspadary, dla Was piszym heta apawiadannie... »|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Кракаў]] (?)|выдавецтва = |год =1894] (?) |том = |старонкі = |старонак = 8|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Smyk białaruski Szymona Reuki z pad Barysowa»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Познань|Poznań]] (?)|выдавецтва = Drukawau swaim kosztam R. Nikulski |год = 1894|том = |старонкі = |старонак =40 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka białaruskaja Macieja Buraczka» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wydanie druhoje |месца = [[Кракаў|Kraków]] |выдавецтва = Drukawau swaim kosztam W. L. Anczyc i Ska |год =1896 |том = |старонкі = |старонак =72 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja Macieja Buraczka» (Pranciszka Bohuszewicza) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 3-e |месца =[[Пецярбург|Pieciarburh]] |выдавецтва = Zahlanie sonce i u nasze wakonce |год = 1907|том = |старонкі = |старонак =67 |сэрыя = Bielaruskije pieśniary. T. 1|isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Smyk Biełaruski Symona Reuki s pad Barysowa» (Pranciszka Bohuszewicza)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wydanie 2-e, papraulenaje |месца =[[Пецярбург|Pieciarburh]] |выдавецтва = Zahlanie sonce i u nasze wakonce, druk. K. Piantkouskaha |год = 1908|том = |старонкі = |старонак =35 |сэрыя = Bielaruskije pieśniary. T. IV |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Maciej Buraczok. |частка = |загаловак = «Dudka biełaruskaja» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 4-e |месца =[[Пецярбург|Pieciarburh]] |выдавецтва = Zahlanie sonce i u nasza wakonce, druk. K. Piantkouskaha |год = 1914|том = |старонкі = |старонак =64 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Smyk biełaruski Symona Reuki s pad Barysawa» (F. Bohuśewića) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 4-e (!) |месца [[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва = Wydawiectwo W. Łastouskaho, Drukarnia Znič |год = 1918|том = |старонкі = |старонак = 30|сэрыя = Biełaruskaja kniznia N 2 |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja Macieja Buraczka» (F. Bohuśewića)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 5-e |месца ==[[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва = Wydawiectwo W. Łastouskaho |год =1918 |том = |старонкі = |старонак =57 |сэрыя = Biełaruskaja kniznia, N 3 |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Дудка беларуская Мацея Бурачка» (Ф. Багушэвіча)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]] |выдавецтва = Выд. У. Знамяроўскага |год =1921 |том = |старонкі = |старонак =61 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Смык беларускі Сымона Рэўкі з-пад Барысава» (Ф. Багушэвіча) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]] |выдавецтва = Друкарня «Друк»|год = б/г |том = |старонкі = |старонак =35 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Дудка Беларуская» |арыгінал = |спасылка = |адказны = Перадрук кірыліцай з 5-га выдання з партрэтам пісьменніка і ўступам Я. В. |выданьне = |месца = [[Коўна]] |выдавецтва = Асвета |год = 1922|том = |старонкі = |старонак =73 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Смык беларускі Сымона Рэўкі з-пад Барысава» (Ф. Багушэвіча) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Коўна]] |выдавецтва = Друк. А. Бака |год =1922 |том = |старонкі = |старонак =31 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = I. «Дудка Беларуская». II. «Смык беларускі». |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва =Беларускае коопэрацыйна-выдавецкае таварыства «Адраджэньне» |год =1922 |том = |старонкі = |старонак = 92|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka biełaruskaja Macieja Buračka» (Pranciša Bahuševiča) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва =Drukarnia imia Franciška Skaryny |год =1928 |том = |старонкі = |старонак =48 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Franciš Bahušewič. |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja»: U 30-ja ŭhodki śmierci Franciška Bahušewiča |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва =[[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Biełaruski Instytut haspadarki i kultury]] |год = 1930|том = |старонкі = |старонак =56 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Franciš Bahušewič. |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja i Smyk Biełaruski» |арыгінал = |спасылка = |адказны = Z krytyčnym narysam [[Адам Станкевіч|Ad. Stankiewiča]] ab życci i tworčaści Fr. Bahušewiča u 30-ja uhodki jahonaj śmierci |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва = [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Biełaruski Instytut haspadarki i kultury]] |год =1930|том = |старонкі = |старонак = 140|сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Franciš Bahušewič (Symon Reŭka z pad Barysawa).|частка = |загаловак = «Smyk biełaruski» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wydańnie ŭ tryccatyja ŭhodki śmierci Fr. Bahušewiča. (Papraŭlenaje i z abjasnieniem niezrazumiełych słoŭ) |месца = [[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва =[[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Biełaruski Instytut haspadarki i kultury]] |год = 1930|том = |старонкі = |старонак =32 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Ф. К. Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уступны артыкул [[Міхаіл Ларчанка|М. Ларчанкі]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1940|том = |старонкі = |старонак =104 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Фр. Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1946|том = |старонкі = |старонак =84 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уступны артыкул [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]]|год = 1952 |том = |старонкі = |старонак =134 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова, падрыхтоўка тэкстаў і каментарыі [[Сьцяпан Александровіч|С. Александровіча]]|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]||год =1967 |том = |старонкі = |старонак =228 |сэрыя = |isbn = |наклад =12000 }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Вершы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова В. Чарняўскай |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год = 1976 |том = |старонкі = |старонак = 143|сэрыя = |isbn = |наклад =10000 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka białaruskaja Macieja Buraczka» |арыгінал = Dudka białaruskaja Macieja Buraczka. Kraków. Drukawau swaim kosztam Wł. L. Anczyc i S<sup>ka</sup>. 1891, 73 s. |спасылка = |адказны = [[Лазар Прагін|Л. Я. Прагін]] і [[Генадзь Шупенька|Г. С. Шупенька]] |выданьне = Факсімільнае выданьне|месца = [[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год = 1990|том = |старонкі = |старонак = 76 |сэрыя = |isbn = 6-340-00872-X |наклад = 7000 }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы: паэзія, апавяданьні, пераклады, публіцыстыка, лісты, дадатак|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладаньне, прадмова [[Язэп Янушкевіч]]; каментары: [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]; мастачка [[Галіна Хінка-Янушкевіч]] |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 1991|том = |старонкі = |старонак = 309|сэрыя = |isbn = 5-340-00824-X|наклад = 16000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы. Паэзія. Апавяданні. Публіцыстыка. Для сярэд. і ст. шк. узросту|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад і прадмова [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]]; каментары: [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]. Маст. Л. А. Стрыжак|выданьне=|месца = [[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 1998|том = |старонкі = |старонак = 205|сэрыя = |isbn = 985-02-0431-1|наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы. Паэзія. Апавяданні. Публіцыстыка. Для сярэд. і ст. шк. узросту|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад і прадмова [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]]; каментары: [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]|выданьне= 2-е выд.|месца = [[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 2001|том = |старонкі = |старонак = 206|сэрыя = |isbn = 985-02-0512-1|наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы: вершы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова: «Чароўная дудка». [[Язэп Янушкевіч]]|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 150 |сэрыя = |isbn = 978-985-02-1164-4 |наклад = 2000 }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Дудка беларуская |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 148 |сэрыя = |isbn = 978-985-02-1142-2 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы. Паэзія; Вершы розных гадоў; апавяданні: Тралялёначка; Палясоўшчык; Сведка; Дзядзіна; Публіцыстыка; Лісты; Творы, якія прыпісваюцца Ф. Багушэвічу |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне з тэксталягічнай падрыхтоўкай, прадмова і камэнтар [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2015|том = |старонкі = |старонак = 445 |сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = 978-985-08-1825-6 |наклад = 1000}} {{слупок-канец}} == Ушанаваньне памяці == === Беларусь === [[Файл:Grave of Fratsishak Bagushevich.jpg|міні|Магіла паэта]] [[Файл:Смаргогь, адкрыцьцё помніку Ф. Багушэвічу (created by Mr. Spock).jpg|міні|180пкс|Адкрыцьцё помніка Багушэвічу ў [[Смаргонь|Смаргоні]] на [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]]]] На месцы пахаваньня Багушэвіча, могілках каля касьцёла ў вёсцы Жупраны сям’ёй і сябрамі паэта быў усталяваны драўляны крыж, які прастаяў да 1940 году. На магілу паэта былі ўскладзеныя жалобныя вянкі зь вялікіх палотнішчаў з надпісамі «Мацею Бурачку ад мужычкоў-беларусаў», «Змоўклі песьні тыя, што іграў на дудцы», «Паэту і прыяцелю ад сялянаў і рамесьнікаў» (па-польску), «Цнатліваму і заслужонаму». У 1900 годзе зь ініцыятывы мастака [[Станіслаў Яроцкі|Станіслава Яроцкага]] і краязнаўцы [[Люцыян Узембла|Люцыяна Ўземблы]]{{Заўвага|Сам Люцыян Узембла напісаў напісаў некалькі [[Нэкралёг|нэкралёгаў]] пра Багушэвіча пад назвай «Паэт-юрыст», «Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч» (1900)<ref>{{Крыніцы/БЭ|16|артыкул=Узембла Люцыян|аўтар=[[Генадзь Кісялёў|Г. В. Кісялёў]]}}</ref>.}} грошы зь [[Вільня|віленскага]] [[Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі ў Вільні|Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі]] былі зафундаваны на памятную табліцу Францішку Багушэвічу з партрэтам ў [[Жупраны|жупранскім]] [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касьцёле]]<ref>[https://polona.pl/item-view/1f84640b-17f2-4a4f-a661-25dacfc21adb?page=1 Kurjer Wileński 1924, nr 25 (25 lipca), L-wislaw, O Kołku Miłośników wiedzy o Kraju, s. 2] </ref>. У 1901 годзе ў [[інтэр’ер]]ы Жупранскага касьцёла ўстаноўленая белая мармуровая пліта, зробленая віленскім скульптарам [[Ян Арасімовіч|Янам Арасімовічам]], з надпісам «FRANCISZKOWI BOGUSZEWICZOWI 1840—1900 PRZYJACIELE» ({{мова-be|Францішку Багушэвічу 1840—1900 сябры}}). [[Камень Мацея Бурачка|Камень Багушэвіча]] знаходзіцца ва ўрочышчы Лысая гара, што непадалёк ад вёскі Кушляны (Смаргонскі раён). Ля валуна Багушэвіч сустракаўся зь сябрамі, хаваў пад ім рукапісы і забароненыя публікацыі. На бакавой грані каменя сябрамі клясыка беларускай літаратуры быў высечаны надпіс «PAMIECI MACIEJA BURACZKA 1900 R» (Памяці Мацея Бурачка 1900 г.). У савецкі час імя Багушэвіча было прысвоенае [[калгас]]у, цяпер — СВК у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] (1951), Жупранскай сярэдняй школе (1962), Ашмянскаму краязнаўчаму музэю (1953). У 1958 годзе ў Жупранах устаноўлены бюст Багушэвіча, аўтарам якога зьяўляецца скульптар [[Заір Азгур]]<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Помнік Францішку Багушэвічу. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1958-96.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 снежня 1958 | том = | нумар = 96 (1318)| старонкі = 1| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. 22 сакавіка 1970 году ў Жупранах адкрыўся Музэй Францішка Багушэвіча, дзе захоўваюцца каля 300 экспанатаў, якія датычацца жыцьця літаратурнага клясыка<ref>Лукша, Г. А памяць жыве: 25 гадоў музэю Ф. Багушэвіча ў Жупранах // Роднае слова. — Мінск: 1995. — № 3. — С. 70—71.</ref>. У мясцовым касьцёле сьвятых апосталаў Пятра і Паўла ў 1990 годзе адкрытая мэмарыяльная дошка памяці Ф. Багушэвіча<ref>[https://web.archive.org/web/20160306190558/http://www.osh.by/?p=196 Адвакат, паэт, народны заступнік Ашмянскі весьнік], 6 сакавіка 2010 г.</ref>. Ягоным імем названая [[Плошча Багушэвіча (Менск)|адна з плошчаў]] [[Менск]]у (з 2000 г.)<ref>[https://web.archive.org/web/20160305150230/http://bdg.by/news/news.htm?13285,1 В Минске появится площадь Богушевича и улица Сырокомли], Белорусская деловая газэта, 19 июля 2001 г.</ref> і вуліца ў [[Горадня|Горадні]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=55051 У Гродна з’явяцца вуліцы Агінскага, Багушэвіча, Караткевіча і Орды], [[Наша Ніва]], 20 траўня 2011 г.</ref>. У 2020 годзе ў Менску адкрылася станцыя мэтро [[Плошча Францішка Багушэвіча (станцыя мэтро)|Плошча Францішка Багушэвіча]]. 16 чэрвеня 2006 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё новага будынку [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]. У мастацкім афармленьні ўваходнага парталу бібліятэкі на тэму разьвіцьця сусьветнага і славянскага пісьменства выкарыстаная таксама вядомая [[цытата]] Багушэвіча з прадмовы да зборніка «Дудка беларуская» — «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмерлі». 6 верасьня 2009 году ў [[Смаргонь|Смаргоні]] быў усталяваны бронзавы помнік Францішку Багушэвічу<ref>[https://web.archive.org/web/20090915185505/http://nn.by/index.php?c=ar&i=29295 Айцец беларускай нацыянальнай ідэі паўстаў у бронзе], [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 8 верасьня 2009 г.</ref>. [[Сяргей Адашкевіч]] у 1980-х гадах стварыў бюст «Францішак Багушэвіч»<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/20022.jpg Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч (1918, Мінск). 80-я гады. Бюст «Францішак Багушэвіч».]</ref>. [[Яўген Ціхановіч]] у 1980 годзе напісаў «Партрэт Францішка Багушэвіча»<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/DSC02572.jpg Яўген Мікалаевіч Ціхановіч. «Партрэт Францішка Багушэвіча»]</ref>. [[Мікола Купава]] стварыў каляровыя лінарыты «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча» (1976)<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/DSC00289.jpg Мікола Мікалаевіч Купава. «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча»]</ref> і «Францішак Багушэвіч 1840—1900», таксама лінарыт «Францішак Багушэвіч» (1976). [[Уладзімер Мелехаў]] для помніка «Змагарам за родную мову» адліў барэльеф «Францішак Багушэвіч» (2004)<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/IMG_2768.jpg Уладзімір Іванавіч Мелехаў. На помніку «Змагарам за родную мову» Барэльеф «Францішак Багушэвіч»]</ref>. 21 сакавіка 2015 году, да 175-годзьдзя зь дня нараджэньня Францішка Багушэвіча [[Белпошта]] запусьціла ў абарот спэцыяльную марку<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://web.archive.org/web/20150212210423/http://belpost.by/stamps/| копія = | дата копіі = | загаловак = Філятэлія. Белпошта| фармат = | назва праекту = | выдавец = belpost.by| дата доступу = 13 лютага 2015 | мова = | камэнтар = Інфармацыя аб марках Белпошты на 13 лютага 2015}}</ref>. <gallery class="center"> Файл:Камень Багушэвіча (created by Mr. Spock).jpg|[[Камень Мацея Бурачка|Камень-помнік]] Багушэвічу ў бары ля Кушлянаў Файл:Шыльда на помніку Багушэвічу (created by Mr. Spock).jpg|Шыльда пад помнікам, знакаміты зварот-заклік Ф. Багушэвіча да беларусаў Файл:Stamps of Belarus, 2015-11.jpg|Паштовая марка Беларусі да 175-годзьдзя з дня нараджэньня Францішка Багушэвіча </gallery> === Іншыя краіны === [[Файл:TalakaBaguszewiczKolor.jpg|значак|250пкс|Сьвяткаваньне 150-годзьдзя Ф. Багушэвіча на радзіме пісьменьніка (в. [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіраны]]). [[Талака (Менск)|Талакоўцы]] (краязнаўца Ігар Гатальскі і пісьменьнік [[Алег Грушэцкі]]). 1990 г.]] Багушэвічаўскія мясьціны ўшаноўваюцца і па-за межамі сучаснай Беларусі. Так, ва [[Украіна|Ўкраіне]], у горадзе [[Нежын]]е, на будынку дзе ён вучыўся, усталяваная мэмарыяльная дошка. Ягоным імем названыя вуліцы ў гарадох [[Канатоп (горад)|Канатопе]]<ref>Кісялёў Г. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменьнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. Мн., 1992. С. 184</ref> і [[Нежын]]е. У незалежнай [[Летува|Летуве]] памятныя дошкі былі ўсталяваныя ў вёсках Сьвіраны і [[Савічуны]] Віленскага раёну, у Савічунах — на будынку разьмешчанай каля вуліцы Багушэвіча (з 2001 г.) бібліятэкі, якая таксама носіць імя Францішка Багушэвіча<ref>[http://nn.by/?c=arprint&i=25096 Памяць пра Багушэвіча на Віленшчыне ]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]<span>, 1 красавіка 2009 г.</span></ref>. Імем беларускага паэта была названа адна з вуліцаў у Савічунах (1997 г.). <gallery class="center"> F. Boguševičiaus biblioteka ir Savičiūnų kultūros centras.JPG|Бібліятэка імя Францішка Багушэвіча ў [[Савічуны|Савічунах]], [[Віленскі раён]], [[Летува]] Paminklinė lenta Svironyse, F. Boguševičiaus gimimo vietoje.JPG|Памятная дошка ў [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіранах]], [[Віленскі раён]], [[Летува]] Paminklinė lenta F. Boguševičiui ant jo vardo bibliotekos Savičiūnuose.JPG|Памятная дошка, бібліятэка ў [[Савічуны|Савічунах]], [[Віленскі раён]], [[Летува]] </gallery> У верасьні 2010 году ў Вільні, на будынку па вуліцы ''Arklių'', 18 (Конскай), які стаіць на месцы былога дома, дзе з 1884 па 1898 гады жыў Францішак Багушэвіч, адбылося адкрыцьцё яшчэ адной мэмарыяльнай дошкі. Ва ўрачыстай цырымоніі ўпершыню за многія гады ўзялі ўдзел як беларуская грамада і мэр Вільні, гэтак і прадстаўнікі афіцыйнага Менску на чале з тагачасным міністрам культуры [[Павал Латушка|Паўлам Латушкам]]<ref>[http://vilnia-by.com/archives/1923 Страчаная сталіца. Беларускія шыльды на вуліцах Вільні]</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Сьцяпан Александровіч|Александровіч С.]] Пуцявіны роднага слова. Праблемы разьвіцьця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1971. — С. 91—105. * {{Кніга|аўтар = [[Васіль Барысенка|Барысенка В.]]|частка = |загаловак = Францішак Багушэвіч і праблема рэалізма ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя.|арыгінал = |спасылка = |адказны = рэд. [[Міхась Лынькоў]]|выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва = Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут літаратуры і мастацтва|год = 1957|том = |старонкі = |старонак = 364|сэрыя = |isbn = |наклад = 3000 }} * [[Валер Булгакаў|Булгакаў В.]] Гісторыя беларускага нацыяналізму. — Вільня, 2006. * {{Артыкул| аўтар = [[Аляксандар Горны|Горны, Аляксандар]]. | загаловак = Францішак Багушэвіч як «месца памяці» беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай Заходняй Беларусі. | спасылка = https://www.academia.edu/43323039/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%B0%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%86%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%80%D1%83%D1%85%D1%83_%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96?email_work_card=view-paper | мова = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = гістарычны навукова-мэтадычны ілюстраваны часопіс | год = 2020| том = | нумар = 5 | старонкі = 29—34 }} * {{Артыкул| аўтар = Дмітро Дарашэнка. | загаловак = Старонка маіх успамінаў. (Светлай памяці Фр. Багушэвіча). | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Zapisy_Bielaruskaha_navukovaha_tovarystva_Vilnia,_1938_t.pdf.zip/107385-1938-1.pdf | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Запісы Беларускага навуковага таварыства| тып = | месца =[[Вільня]]| выдавецтва = Druk. M. Bogatkiewicza i B. Trućko| год = 1938 | том = 1 | старонкі = 1—9 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Генадзь Кісялёў|Кісялёў Г]]. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменьнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1992. — С. 182—184. * {{Артыкул| аўтар = І. Ляндрус. М. Ларчанка. І. Кузьмін. | загаловак = 100-годдзе з дня нараджэння Ф. Багушэвіча.| спасылка =https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-09.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 сакавіка 1940 | том = | нумар = 9 (465) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Уладзімер Ламека|Ламека У.]], [[Уладзімер Содаль|Содаль У.]] Багушэвіч Францішак Казіміравіч // Беларуская мова: Энцыкляпэдыя. — {{Менск (Мн.)}}, 1994. — С. 67—69. * {{Артыкул| аўтар = Антон Луцкевіч. | загаловак = Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ў успамінах ягоных сучасьнікаў. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Zapisy_Bielaruskaha_navukovaha_tovarystva_Vilnia,_1938_t.pdf.zip/107385-1938-1.pdf | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Запісы Беларускага навуковага таварыства| тып = | месца =[[Вільня]]| выдавецтва = Druk. M. Bogatkiewicza i B. Trućko| год = 1938 | том = 1 | старонкі = 1—9 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Антон Луцкевіч|Луцкевіч А.]] Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучасьнікаў // Спадчына, № 1-2, 2001. — С. 35—64. * [[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] У пошуках багушэвічаўскай шкатулкі // Падарожжа ў XIX ст. З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навук.- папул. нарысы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. — С. 168—173. {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Андрэй Мельнікаў|Мельнікаў А.]]|частка = |загаловак = Францішак Багушэвіч : творца беларускай нацыі|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Рыга]] |выдавецтва = [[Інстытут беларускай гісторыі і культуры]] |год = 2018|том = |старонкі = |старонак = 63|сэрыя = 100 выдатных дзеячаў беларускай культуры|isbn = 978-9984-897-46-2|наклад = 40}} * Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік. — {{Менск (Мн.)}}: БелЭн, 1995. {{ISBN|985-11-0016-1}} * {{артыкул|аўтар = [[Міхаіл Піятуховіч|Піятуховіч М.]] | частка = |загаловак = Францішак Багушэвіч, як ідэолаг беларускага адраджэння і як мастак : даклад, зроблены 30 кастрычніка 1924 г. у Доме культуры на ўрачыстым акце, пасвечаным 3 гадавіне існавання БДУ.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне= [[Працы Беларускага дзяржаўнага ўніверсытэту]]|тып = часопіс|месца = [[Менск]]|выдавецтва = |год = 1925|выпуск=|том = |нумар = 6—7| старонкі = 19—34|isbn = }} * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Содаль|Содаль, У. І]]. |частка = |загаловак = Сцежкамі Мацея Бурачка: пошукі, замалёўкі, нарысы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1991 |том = |старонкі = — |старонак = 196+24 |сэрыя = |isbn = 5-340-00495-3|наклад = 3700}} * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Содаль|Уладзімір Содаль]]. |частка = |загаловак = Жупранская старонка |арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/zupranskaja-staronka-sodal.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] |год = 1992 |том = |старонкі = |старонак = 63 |сэрыя = |isbn = 5-345-00404-3|наклад = 11000}} * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Содаль|Уладзімір Содаль]]. |частка = |загаловак = Свіранскія крэскі|арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/sviranskija-kreski-uladzimir-sodal.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] |год = 1995 |том = |старонкі = |старонак = 98 |сэрыя = |isbn = 985-070043-2 |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = [[Язэп Янушкевіч|Янушкевіч Я.]]|частка = Францішак Багушэвіч|загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т.|арыгінал =|спасылка =|адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі|выданьне = 2|месца = Мн.|выдавецтва = Беларус. навука|год = 2010|том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе|старонкі = 373|старонак = |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1167-7|наклад = }} * Radzik R. Między zbiorowością etniczną a wspólnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowościowych w Europie Srosdkowo-Wschodniej XIX stulecia. — Lublin, 2000. — S. 237—242. * Romanowski A. Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904. — Krakòw: Universitas, 2003. — S. 40—43, 287, 298, 308—309, 314, 402, 404—405, 408, 420. * Michał Brenszejn: Bahuszewicz Franciszak // Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan – Brownsford Marja. — Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936. — S. 233–234. Reprint: Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. {{ISBN|83-04-03291-0}}. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/bahusziewicz/Францішак_Багушэвіч_на_Лідчыне.html Содаль Уладзімір. Францішак Багушэвіч на Лідчыне;] * [http://slounik.org/157550.html Біяграфія на Slounik.org] * [http://knihi.com/Francisak_Bahusevic/ Творы] на «[[Беларуская Палічка|Беларускай Палічцы]]» * [https://web.archive.org/web/20040609023702/http://tbm.org.by/asoby/cont.phtml?x=fb Біяграфія на старонцы «Гісторыя Беларусі. Асобы.» Таварыства Беларускай Мовы] {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Л. Г. Гушчынская і інш. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2009| url = https://www.nlb.by/by/news/knizhnyja-vystawki/ne-pakidaytse-zh-movy-nashay-belaruskay-_166192/| копія = | дата копіі = | загаловак = Кніжная выстава: «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай…»: да 170-годзьдзя з дня нараджэньня Францішка Багушэвіча (1840—1900) | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Вікікрыніцы|Category:Францішак Багушэвіч|Францішак Багушэвіч}} {{Францішак Багушэвіч}} {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Багушэвіч, Францішак}} [[Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларускія адвакаты]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Францішак Багушэвіч]] [[Катэгорыя:Ваяры паўстаньня 1863—1864 гадоў]] 64j5ziqxxxpeb0lns3jmfqioe5pxq17 2680821 2680805 2026-07-26T18:38:24Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2680821 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Францішак Багушэвіч |Лацінка = Francišak Bahuševič |Арыгінал імя = Франці́шак Бэнэды́кт Багушэ́віч |Партрэт = Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1880-89).jpg |Апісаньне = Францішак Багушэвіч, 1880-я гг. |Імя пры нараджэньні = |Род = [[Багушэвічы (род)|Багушэвічы]] |Бацька = Казімер с. Юзафа Багушэвіч |Маці = Канстанцыя Галаўня |Жонка = Габрыеля Міхайлаўна Шклёнік |Дзеці = Тамаш, Канстанцыя |Псэўданімы = ''Мацей Бурачок'', ''Сымон Рэўка з-пад Барысава'' |Род дзейнасьці = клясык беларускай літаратуры, паэт, адвакат |Гады актыўнасьці. = |Кірунак = |Жанр = |Дэбют = |Значныя творы. = |Камунікат = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9129 |Палічка. = http://knihi.com/Francisak_Bahusevic/ |Сайт = }} '''Франці́шак Бэнэды́кт Багушэ́віч''' (псэўданімы: ''Мацей Бурачок'', ''Сымон Рэўка з-пад Барысава''; {{Дата ў старым стылі|21 сакавіка|1840|9 сакавіка}} — {{Дата ў старым стылі|28 красавіка|1900|15 красавіка}}) — беларускі паэт, адзін з удзельнікаў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=41372 «Памяці герояў»], [[Наша Ніва]], 26 ліпеня 2010 г.</ref><ref>[http://znb-by.org/Roznae/100-ZNAMENITYH-BELARUSOV.-CHast-4-Poslednyaya.html?print=1&tmpl=component 100 знаменитых беларусов.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Прадстаўнік грамадзкае думкі [[Беларусь|Беларусі]], адзін з пачынальнікаў новай [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], ейны клясык<ref>[https://web.archive.org/web/20080521085408/http://asoby.belinter.net/cont.php?x=fb Гісторыя Беларусі. Асобы. Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч]</ref>. Літаратурная творчасьць і грамадзкая дзейнасьць Францішка Багушэвіча абуджалі нацыянальную самасьвядомасьць [[Беларусы|беларусаў]]. Ягоная ідэйная спадчына стала фундамэнтам ідэалёгіі [[Беларускі нацыянальна-вызваленчы рух|беларускага нацыянальна-вызваленчага руху]] пачатку XX стагодзьдзя. == Сям’я == [[Файл:Belarus-Kushlany.jpg|міні|зьлева|[[Сядзібна-паркавы комплекс Багушэвічаў|Дом-музэй]] у [[Кушляны|Кушлянах]]]] Францішак Багушэвіч нарадзіўся ў [[фальварак|фальварку]] [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіранах]], каля Вільні (сучасная [[Летува]]) у сям’і выхадцаў з дробнай [[шляхта|шляхты]] Казімера і Канстанцыі (у дзявоцтве — Галаўня) Багушэвічаў. Доўгі час лічылася, што двор гэты арандаваўся бацькам паэта. Але Сьвіраны належалі Галаўням, з роду якіх паходзіла маці, Канстанцыя. Яна і паехала да сваіх бацькоў-дзядоў нараджаць ім чарговага ўнука (першым быў сын Уладзіслаў-Антон, старэйшы за Францішка на чатыры гады)<ref>{{Кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 373 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. У пэрыяд паміж 1841 і 1846 гадамі сям’я перабралася ў спадчынны [[Сядзібна-паркавы комплекс Багушэвічаў|маёнтак]] [[Кушляны]] [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]], які належаў Багушэвічам зь сярэдзіны XVIII ст. Паводле купчай, запісанай у актавыя гродзкія кнігі Ашмянаў 13 сакавіка 1749 году, продак паэта Антон Багушэвіч за 450 польскіх злотых «набыў маёнтак Кушляны або Мігуцяны» зь сялянамі ад Кунцэвічаў. Перш чым прапісацца на Ашмяншчыне, род Багушэвічаў на пачатку XVIII ст. абжываўся ў Полацкім ваяводзтве. Паводле архіўных матэрыялаў, 7 чэрвеня 1729 году Міхал Савіцкі падпісаў дарчую, згодна зь якой маёнтак Шкірлава або Бароўшчына зь вёскамі Хвашчаны і Мышкавічы (разам зь сялянамі) у Полацкім ваяводзтве падараваў швагру свайму Юрыю Аўгусьцінаву Багушэвічу і яго сыну Казімеру, а іншых яго сыноў Антона і Францішка Багушэвіча «грашыма адарыў». Продкі Францішка Багушэвіча перабіваліся ня толькі зь зямельнага арандатарства, але служылі і ў войску (прадзед Казімер у 1783 году атрымаў годнасьць ротмістра Ашмянскага павету, Аляксандар стаў ротмістрам Літоўскай кавалерыі). Бацька ж паэта жыў выключна зь зямлі і паводле «ўводнага акта» ад 1 ліпеня 1837 году стаў валодаць маёнткам Кушляны з 34 сялянскімі душамі. [[Родзічы]] паэта яшчэ ў канцы XVIII ст. (паводле рэвізіі 1795 году) былі запісаныя шляхтай Віленскай губэрні, а ў 1830 і 1845 іх шляхецкія прывілеі пацьвердзіў сэнат геральдыі. Уладзіслаў Антон (1835 году нараджэньня), Францішак Бэнэдыкт (1840 году нараджэньня), Валяр’ян Язэп (1841 году нараджэньня) і Апалінар (1846 году нараджэньня), сыны Казімера і Канстанцыі Багушэвічаў былі запісаныя ў першую кнігу мясцовай геральдыі<ref>{{Кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 374 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Першым вядомым продкам быў Яраслаў Багушэвіч (у 7-м калене), які ў 1570-я гады валодаў трыма [[Маёнтак|маёнткамі]] ў [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]] — Караваеўшчына, Камароўшчына і Гладаўшчына<ref>{{Артыкул|аўтар=Ніна Шчарбачэвіч.|загаловак=7 невядомых кален з радаводу Францішка Багушэвіча|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131001/1380579166-7-nevyadomyh-kalen-z-radavodu-francishka-bagushevicha|выданьне=Ігуменскі тракт|тып=|год=1 кастрычніка 2013|нумар=32 (47)|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2013/10/1380579057_6.pdf 6]|issn=}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1863).jpg|значак|Францішак Багушэвіч, 1863 г.]] Дзіцячыя гады пісьменьніка прайшлі ў асяродзьдзі блізкім да сялянскага. Пачатковую адукацыю Ф. Багушэвіч атрымаў у [[Віленская гімназія|Віленскай гімназіі]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Богушевич Франтишек Бенедикт Казимирович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 66 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, якую скончыў 26 ліпеня 1861 году. Пасябраваўся з [[Тытус Далеўскі|Тытусам Далеўскім]], [[Юльян Чарноўскі|Юльянам Чарноўскім]], зь якімі навучаўся ў адной клясе, таксама зь [[Вінцэнт Віткоўскі|Вінцэнтам Віткоўскім]], [[Канстантын Далеўскім|Канстантынам Далеўскім]], [[Зыгмунт Мінейка|Зыгмунтам Мінейкам]], якія сталі пазьней актыўнымі ўдзельнікамі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і аказалі ўплыў на станаўленьне сьветапогляду Багушэвіча. Падчас навучаньня асаблівую цікавасьць выказваў да славянскіх моваў, [[матэматыка|матэматыкі]] і заканадаўства. Яшчэ гімназістам Ф. Багушэвіч не застаўся абыякавым да гісторыі і культуры краю, усталяваў сувязі з музэем старажытнасьцяў у [[Вільня|Вільні]], перадаўшы туды ў 1865 годзе некалькі прадметаў краязнаўча-археалягічнага характару{{Заўвага|У сьпісе вучняў Віленскай гімназіі, няздольных уносіць устаноўленую за навучаньне плату, прозьвішча Францішка сустракаецца побач зь імем яго малодшага брата Валяр’яна. У пастанове пэдагагічнай рады ад 17 чэрвеня 1861 году яго імя названае ў ліку чатырох найлепшых выпускнікоў навучальнай установы.}}<ref>{{кніга |аўтар = Багушэвіч Ф. |частка = |загаловак = Творы: Для сярэд. і ст. шк. узросту |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2001 |том = |старонкі = 6 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У тым жа годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Пецярбурскі ўнівэрсытэт]] на фізыка-матэматычны факультэт<ref name="БС"/>, аднак праз 2 месяцы быў выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваньнях<ref name="БС"/>{{Заўвага|На знак пратэсту супраць новых унівэрсытэцкіх правілаў, якія абмяжоўвалі правы навучэнцаў, студэнты, вярнуўшыся зь летніх вакацыяў, адмовіліся прымаць матрыкулы (заліковыя кніжкі). Змаганьне скончылася крывавай сутычкай на ўнівэрсытэцкім ганку 24 кастрычніка. 14 лістапада Багушэвіч скіраваў новую заяву на імя рэктара з просьбай звольніць яго з унівэрсытэту з прычыны цяжкай хваробы і неспрыяльнага клімату.}}. Вярнуўся на радзіму, працаваў настаўнікам у в. [[Доцішкі]]<ref name="БС"/> [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] (цяпер — [[Вярэнаўскі раён]]) у школцы, адкрытай уладальнікам маёнтка Аляксандрам Зьвяровічам. Быў сябрам асьветніцкай арганізацыі «[[Пянтковічы]]». Супольна зь [[Яўстах Чарноўскі|Яўстахам Чарноўскім]] і іншымі сябрамі гуртку Пянтковічы ў Ашмянах арганізаваў «Бібліятэку ашмянскай моладзі», напісаў статут Бібліятэкі ашмянскай моладзі<ref>[[Дзьмітры Матвейчык|Матвейчык Дз. Ч.]], Паўстанне 1863—1864 гадоў у Ашмянах і Ашмянскім павеце // Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі: Ашмяны і Ашмянскі рэгіён : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад. : А. А. Скеп’ян, А. Б. Доўнар; рэдкал. : А. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск : Беларуская навука, 2015. — 497 с, с. 123—124.</ref>. Актыўны ўдзельнік [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], быў паранены ў баі ў [[Аўгустоўская пушча|Аўгустоўскіх лясах]]<ref name="БС"/>. Яго бацька, сястра і брат Апалінар дапамагалі рэвалюцыянэрам. [[Файл:Francišak Bahuševič, Mykhaylo Nosenko. Францішак Багушэвіч, Михайло Носенко (1876).jpg|значак|Францішак Багушэвіч (зьлева) з судовым прыставам Міхайлам Насенкам. Чарнігаў, 1876 г.]] Ратуючыся ад рэпрэсіяў, вымушаны быў хавацца, а потым пераехаў ва [[Украіна|Ўкраіну]]. 7 траўня 1865 году ён падаў заяву з просьбай аб навучаньні ў Нежынскім юрыдычным ліцэі<ref name="БС"/>. Яго прашэньне аб вызваленьні ад аплаты за навучаньне не было задаволенае «з прычыны браку вакансіяў». Нежын быў абраны Багушэвічам невыпадкова: падчас яго вучобы тут працаваў старшым лектарам [[родзіч]] [[Па кудзелі|па маці]] Аляксандар Галаўня. Новасьпечаны ліцэіст імкнуўся зарабляць на жыцьцё рэпэтытарствам. Вучоба скончылася 26 ліпеня 1868 г. 17 жніўня, калі Багушэвічу выпісвалі атэстат, ён ужо знаходзіўся на службе ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]], адкуль у 1869 г. перавёўся ў [[Кралявецкі павет]] (цяпер [[Сумская вобласьць]]) судовым сьледчым. Праз два гады (за гэты час ён папрацаваў у [[Старадубскі павет|Старадубскім павеце]]) зноў быў у Чарнігаве<ref name="БС"/>, але не затрымаўся надоўга, яшчэ раз зьмяніўшы месца працы: 21 ліпеня 1871 г. загадам Міністэрства юстыцыі ён быў прызначаны судовым сьледчым у [[Гразявецкі павет]] [[Валагодзкая губэрня|Валагодзкай губэрні]]. Праз год ён вяртаецца ва Ўкраіну, каб сем месяцаў папрацаваць старшым сьледчым [[Барзьнянскі павет|Барзьнянскага павету]] і перайсьці на службу ў [[Канатоп (горад)|Канатоп]]<ref name="БС"/>. [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (XIX).jpg|значак|справа|Францішак Багушэвіч.]] [[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1898).jpg|значак|Францішак Багушэвіч, 1898 г.]] У 1883 годзе каранацыя новага імпэратара [[Аляксандар III|Аляксандра III]] суправаджалася шырокай амністыяй: тысячы паўстанцаў, у тым ліку Багушэвіч, вярнуліся на радзіму. 2 лютага 1884 годзе ён падаў прашэньне ў Нежынскі акруговы суд з просьбай звольніць з службы — фактычна, пайсьці ў адстаўку. Кавалер ордэна Сьв. Станіслава 3-й ступені, калескі саветнік, падарваў да гэтага часу здароўе, не нажыў капіталу і пад старасьць спрабаваў зарабляць прыватнай адвакацкай практыкай. 25 сакавіка Ф. Багушэвіч вяртаецца ў горад сваёй маладосьці — [[Вільня|Вільню]]<ref name="БС"/>. Цяпер ужо не адзін, а з жонкай Габрыеляй з дому Шклёнікаў, мянчанкай, зь якой узяў шлюб у 1874 г., меў дачку Канстанцыю (Туньку) і сына Тамаша Вільгельма<ref>{{Кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 379 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. У Вільне жыў у доме Казлоўскага пры [[Конская вуліца (Вільня)|вуліцы Конскай]] ({{мова-lt|Arklių gatvė}}), 18<ref>I. Rudziewicz: Franciszak Bahuszewicz w opinii polskiej 1945 roku (Zarys problematyki), w: Polsko-wschodnioslowianskie powiązania kulturowe, literackie i językowe, t. 1: Literatura i kultura, red. A. Bartoszewicz, Olsztyn 1994.</ref>. Працаваў у судовай палаце. Асноўнымі кліентамі яго былі [[сялянства|сяляне]] і гарадзкая бедната. У Вільні актыўна браў удзел у грамадзкім і культурым жыцьці<ref>[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 96.]</ref>. Менавіта ў віленскі пэрыяд разгарнулася яго літаратурная і публіцыстычная дзейнасьць. У 1885-1891 гадах Францішак Багушэвіч пісаў артыкулы ў часопіс «Kraj» («Край») [[польская мова|па-польску]] пад псэўданімамі ''B. Huszicz'', ''Demon'', ''Ten'', ''A.D.'', дасылаў у часопіс этнаграфічныя матэрыялы<ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s, s. 41.</ref>. Публікаваўся таксама ў [[Варшава|варшаўскім]] часопісе «Wisła» («Вісла»), з рэдактарам якога [[Ян Карловіч|Янам Карловічам]] быў знаёмы з часоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня]]<ref>[[Алег Лойка]], Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастрычніцкі пэрыяд. I ч., Менск, 1989 г., с. 252-256.</ref>. Дарункам лёсу была для Францішка Багушэвіча спадчына, атрыманая ім пасьля сьмерці варшаўскага [[сваяк]]а Тадэвуша ў 1896. Паэт здолеў разьлічыцца з пазыкамі, адбудаваць нанова занядбаную бацькоўскую сядзібу ў Кушлянах<ref>[[Уладзімер Содаль]], [https://web.archive.org/web/20240125095251/https://kamunikat.org/blaslavyonyya-kushlyany-sodal-uladzimir Блаславёныя Кушляны] — Мінск, Кнігазбор, 2009 г.</ref>. У 1897 годзе стаў сябрам юбілейнага камітэту па ўшаваньні памяці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], творчасьць якога шанаваў і лічыў песьняром зямлі беларускай, ў [[Вільня|Вільні]]<ref>[https://web.archive.org/web/20241104112108/https://archiwum2000.tripod.com/511/bogusz.html Jurij Gil, Franciszak Bahuszevič (Franciszek Bohuszewicz) – klasyk literatury białoruskiej, "NG" Nr 22(511)]</ref>. 20 траўня 1898 Ф. Багушэвіч напісаў заяву на фактычнае вызваленьне ад абавязкаў прысяжнага паверанага пры Віленскім акруговым судзе. Ён кінуў службу ў царскім судзе, дзе насьпеў востры канфлікт зь некаторымі калегамі і начальствам, каб аддацца творчай працы<ref>{{кніга |аўтар = Янушкевіч Я. |частка = Францішак Багушэвіч |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі |выданьне = 2 |месца = Мн. |выдавецтва = Беларус. навука |год = 2010 |том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе |старонкі = 389 |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-08-1167-7 |тыраж = }}</ref>. Пасьля звальненьня жыў у в. [[Кушляны]] (цяпер [[Смаргонскі раён]]), дзе і памёр. Пахаваны ў вёсцы [[Жупраны]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёну]]. == Творчасьць == [[Файл:Auth-Bahuschevich.jpeg|міні|зьлева|Аўтограф верша Багушэвіча «Маліся, бабулька, да Бога»]] [[Файл:Dudka biełaruskaja — Vokladka.jpg|зьлева|міні|«Дудка беларуская»]] [[Файл:Смык беларускі (1894).pdf|page=3|міні|зьлева|Першае выданьне кнігі «Смык беларускі» (арыгінал лацінкай: [[wikisource:be:Смык беларускі (1894)|Smyk białaruski]]), 1894 г.]] Вытокі творчасьці Ф. Багушэвіча ў грамадзкім жыцьці Беларусі, цесна зьвязаныя з фальклёрам, а таксама з найлепшымі эстэтычнымі традыцыямі славянскай паэзіі.<ref>Александровіч С. Багушэвіч // БЭ. Т. 2. С. 211</ref> Першымі вядомымі паэтычнымі спробамі Францішка Багушэвіча лічаць знойдзеныя ў Львове вершы на польскай мове: «Новы 1886 год», «Прывід надзеі», «Хто гэта?» («Nowy rok 1886», «Widmo nadziei», «Kto to?»), напісаныя ў 1885—1886 гадох. Верш «Nowy rok 1886» — узор альбомнай лірыкі сярэдняга гатунку; верш «Kto to?» уяўляе сабой палітычную сатыру на аднаго з тагачасных дзяржаўных мужоў — магчыма Бісмарка. І толькі «Widmo nadziei» вылучаецца сваім настроем і ўзьлётам духу, як філязофская спроба асэнсаваць высокія паняцьці чалавечага быцьця. У архіве [[Ян Карловіч|Я. Карловіча]] захаваўся аўтограф байкі Ф. Багушэвіча на беларускай мове «Воўк, ягня, авечка» (па зьместу, 1886). Відаць, польскамоўныя спробы паэта не на шмат апярэджвалі беларускамоўныя.<ref>Янушкевіч Я. Францішак Багушэвіч… С. 380</ref> Першае вядомае публічнае выступленьне Багушэвіча-літаратара адбылося 4 красавіка 1885 на старонках польскага часопісу «Край» («Kraj»), што выдаваўся ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбурзе]]. Віленскі карэспандэнт пісаў пра эканамічны крызыс, гаспадарчае жыцьцё і судовую практыку ў Паўночна-Заходніх губэрнях. За сем гадоў (1885—1891) «Край» зьмясьціў больш за паўсотні артыкулаў і нататак, якія дасылаў Францішак Багушэвіч, падпісваючы іх рознымі псэўданімамі: Huszicz (утворана ад скарачэньня прозьвішча), Ten, Tamten, Demos і інш. Яго віленскія допісы саркастычныя і балюча-праўдзівыя, статыстычна-інфармацыйныя і ярка публіцыстычныя. Празь іх выкоўвалася, сталела, удасканальвалася майстэрства Багушэвіча-публіцыста. Выступленьні Ф. Багушэвіча на старонках «Краю» ў канцы 1880-х спыніліся і амаль канчаткова перарваліся. Разрыў супрацоўніцтва трэба разумець як нежаданьне пісьменьніка падтрымліваць згодніцкую палітыку, да якой схіляліся польскія лібэральныя дзеячы.<ref>Янушкевіч Я. Францішак Багушэвіч… С. 381—382</ref> Увосень 1891 году ў [[Кракаў|Кракаве]] выходзіць першы зборнік паэта «[[Дудка беларуская]]» пад псэўданімам Мацей Бурачок. Пры жыцьці паэта пад псэўданімамі былі надрукаваныя вершаваны зборнік «[[Смык беларускі]]» ([[Познань]], 1894) і апавяданьне «[[Тралялёначка]]» ([[Кракаў]], 1892). Лёс іншых твораў Багушэвіча — зборнікаў «Скрыпачка беларуская» і «Беларускія апавяданьні Бурачка» дагэтуль нявысьветленыя. У некаторых нэкралёгах па аўтару згадвалася, што кніжка пасьпела выйсьці ў сьвет і нават з партрэтам аўтара, але ніводнага асобніка выданьня дагэтуль ня выяўлена. Польскі літаратар [[Люцыян Узембла]] ў адным з сваіх артыкулаў напісаў нават пра зьмест «Скрыпачкі»: «''Складаюць яе выдатныя творы, напісаныя таленавіта: маналёгі байка, сялянская элегія, зьедлівая аповесьць''»<ref name="ReferenceA">Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Праблемы разьвіцьця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Мн. 1971.</ref>. У 1906 годзе выдавецтва «[[Загляне сонца і ў наша ваконца]]» паведамляла на старонках «[[Наша ніва|Нашай Нівы]]», што ў хуткім часе зьбіраецца выдаць «Скрыпачку», але ўрэшце, гэта так і не было зроблена. Пра тое, што рукапіс «Скрыпачкі» меў прафэсар [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], захавалася нямала сьведчаньняў, найбольш аўтарытэтнае сярод якіх — сьведчаньне яго асабістага знаёмага прафэсара [[Міхаіл Піятуховіч|Міхаіла Піятуховіча]]. Пасьля высылкі Эпімах-Шыпілы ў пачатку 1930-х гадоў. зь Менску ў Ленінград, лёс рукапісу невядомы. Ва ўсялякім выпадку, у Беларускую акадэмію навук рукапіс ня быў перададзены разам зь яго бібліятэкай{{Заўвага|Аднак на думку [[Адам Мальдзіс|Адама Мальдзіса]], гэты экзэмпляр з збораў даваеннага Інстытуту літаратуры АН БССР трапіў падчас вайны ў рукі беларускага дзеяча [[Канстанцін Езавітаў|Канстанціна Езавітава]]. «Скрыпачка» была выдадзеная за мяжой з партрэтам аўтара і амаль цалкам перахопленая на мяжы падчас перапраўкі. Захаваўся толькі адзін асобнік}}<ref>Мальдис А. Белорусские сокровиша за рубежом. Мн., 2009. С. 188</ref>. Акрамя «Скрыпачкі беларускай», не дайшоў да нас таксама і зборнік «Беларускія апавяданьні Бурачка», які за год да сьмерці паэта быў здадзены ў Віленскую губэрнскую друкарню. «Наша ніва» друкавала апавяданьні менавіта з гэтага зборніка<ref>Адам Станкевіч. З Богам да Беларусі. Збор твораў. Вільня, 2008. С. 968.</ref>. Выступаючы ад імя ўсяго працоўнага [[беларусы|беларускага народу]], Францішак Багушэвіч быў пераважна ідэалягічным прадстаўніком [[сялянства]]. Зь сялянствам, а таксама з дэмакратычнай [[інтэлігенцыя]]й зьвязваў ён свае вызваленчыя ідэалы. Жывымі і яркімі паўсталі ў яго творах вобразы сялянаў Аліндаркі («Кепска будзе»), Петрука Пантрука («У судзе»), Ануфрыя Скірдзеля («Баляда»), Мацея («Хрэсьбіны Мацюка») і інш. Сацыяльныя пытаньні востра ставяцца ў вершах «Бог ня роўна дзеле», «Не цурайся», «Ахвяра». Цыкл «Песьні» (зборнік «Смык беларускі») — узор выкарыстаньня беларускай народнай песьні і насычэньня яе сацыяльным і філязофскім зьместам. З болем чуючы, як «зьвякаюць ланцугі на людцах», з смуткам гледзячы на «зямельку сьлязьмі залітую», паэт верыў у часіну, калі «перастанем плакаць мы над сваёй доляй».<ref name="ReferenceA" />. Багатая і разнастайная яго спадчына ў жанравых адносінах: паэма («Кепска будзе!»), вершаванае апавяданьне, блізкае формай да гутарак («У астрозе», «Быў у чысцы», «Свая зямля»), публіцыстычны маналёг («Мая душа», «Дурны мужык, як варона»), філязофскі роздум («Праўда», «Думка»), верш-прысьвячэньне («Яснавяльможнай пані Арэшчысе»), байка («Воўк і авечка»), сатыра («Праўдзівая гісторыя аб замучаным дукаце»), апрацоўка народнай казкі («Хцівец і скарб на сьвятога Яна») і інш. Ф. Багушэвічу належаць і першыя ў беларускай літаратуры празаічныя творы. Апавяданьні «Сьведка», «Палясоўшчык», «Дзядзіна» зьместам і формай зьвязаныя з народнай гумарэскай; «Тралялёначка» бліжэй да літаратурнай традыцыі, тут увасобленае расслаеньне беларускай вёскі, вясковыя багацеі, што прыйшлі на зьмену радавітым панам<ref name="ReferenceA" />. У творчасьці Ф. Багушэвіча таленавіта спалучаныя гісторыка-філязофскае і мастацкае асэнсаваньне лёсу беларускага народу, ва ўвесь голас гучаць матывы нацыянальнага адраджэньня. Палітычнае і грамадзкае крэда паэта найбольш выразна выказанае ў прадмове да зборніка «Дудка беларуская», дзе выкладзеныя погляды на беларускую мову як на мову «нам ад Бога даную», «для нас сьвятую». Ф. Багушэвіч лічыў мову «адзежай душы», асновай існаваньня нацыі, клікаў шанаваць родную мову, «каб ня ўмерлі». У прадмове акрэсьленыя вехі гісторыі краю з часу ВКЛ, у якім Беларусь была «як тое зярно ў гарэху», прыблізна вызначана яе тэрыторыя («ад Вільні да Мазыра, ад Віцебска за малым не да Чарнігава, дзе Горадня, Менск, Магілёў, Вільня і шмат іншых мястэчак і вёсак…»)<ref>Содаль У. Багушэвіч Францішак Бэнэдыкт Казіміравіч // ЭГБ у 6 т. Т. 1. Мн., 1993. С. 276.</ref>. Сьветапогляд і ідэйныя перакананьні адлюстроўвалі насьпелыя патрэбы нацыянальнага адраджэньня і разьвіцьця народаў, пазбаўленых сваіх сувэрэнных правоў на самастойнае грамадзкае і духоўна-культурнае існаваньне, адбудову сваёй дзяржавы. У публіцыстычных прадмовах (напрыклад, да зборніка «Дудка беларуская») і праграмных вершах Ф. Багушэвіча выказаныя асноватворныя прынцыпы ідэалёгіі нацыянальнага вызваленьня. Праблему мовы ён вылучае як асноўную праблему нацыянальнага жыцьця, лічыў нацыянальную мову найважнейшай формай выяўленьня духоўнасьці народу, найбольш устойлівай, асноўнай прыкметай нацыі. Моцным і шматгранным было ідэйна-творчае ўзьдзеяньне Ф. Багушэвіча на пасьлядоўнікаў. Яго спадчыну насьледавалі ў сваёй творчай дзейнасьці [[Адам Гурыновіч|А. Гурыновіч]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Я. Купала]], [[Я. Колас]], [[Язэп Ціхінскі|Я. Ціхінскі]]. == Мова Багушэвіча == [[Файл:Bahuševič - Niemiec.jpg|220пкс|міні|Верш «Немец» з зборніка Францішка Багушэвіча. [[Беларускі лацінскі альфабэт|Беларуская лацінка]]]] [[Файл:Franciszak Bahuszewicz.jpg|зьлева|міні|Фатаздымак Багушэвіча 1889 году]] Багушэвіч пісаў і друкаваў свае творы [[Беларускі лацінскі альфабэт|лацінкай]]{{Заўвага|Беларускі літаратуразнавец доктар [[Павал Любецкі]] сьцьвярджаў, што паэт завяшчаў аддаць зборнік у друк толькі пры ўмове, што яна будзе надрукаваная лацінскімі літарамі}}<ref>Павел Любецкий. О белорусском литературном языке. // Чырвоны шлях, 1918, № 7 — 8, С.13.</ref>. Цяпер яны выдаюцца [[кірыліца]]ю, таму сучасны чытач ня можа ўявіць усіх асаблівасьцяў Багушэвічавага пісьма, спосабы перадачы паэтам беларускай фанэтыкі лацінкай. Так, зваротная часьціца -''цца'' перадаецца як -''tca'' — ''zdajetca'', ''razlijetca'', ''śmiajetca'' (у рукапісах паэта часьціца гэтая пасьлядоўна пішацца -''cca'', але пры наборы «Дудкі беларускай» яе ня стала). Мяккае беларускае ''в'' (''вясёлы, весела, вясельле'') у Багушэвіча цьвёрдае — ''wasoły'', ''wasoła'', ''wasele''. На радзіме Багушэвіча, у Кушлянах, прынамсі так і гавораць. Зь яго родных гаворак і форма ''miłości'' (''мілосьці''), ''radości'' (''радосьці''); дыялектныя канчаткі ў давальным і месным склонах у назоўнікаў першага скланеньня: ''awieczca'', ''na dudca'', ''pry darożce'', ''u chatce'', ''pa reczca''. У друкаваных лацінкаю творах амаль не перадаецца падаўжэньне зычных: ''hranie'', ''powitanie'', ''zboże'' (выключэньне — ''plamienniach'', ''zdarennie''). Пад уплывам [[польская мова|польскай мовы]] альбо дыялектаў Багушэвіч піша: ''afiara'' — сучаснае ''ахвяра'', ''afiarujuczy'' (''ахвяруючы''), ''fala'' (''хваля''); часам не перадае дзеканьне: ''dwie'', ''dmie'' («Хрэсьбіны Мацюка»), ''razadmie'', ''ledwie'' («Сватаны»); непасьлядоўна ўжывае прыстаўное w: ''u wastrozie'', ''nawuki'' — ''nauki'', ''wajczym'' — ''ajczym'' («Дурны мужык, як варона»). Больш-менш пасьлядоўна перадае Багушэвіч мяккасьць зычных перад наступным зычным: ''aśminki'' (''асьмінкі''), ''imość'' (''імасьць''), ''gości'' (''госьці''), адмоўе не як ня: ''niaznaisz'', ''niawiedaisz''. Лацінская графіка дазваляла Багушэвічу перадаваць выбухное ''г'': ''szmygnuŭ''. Мова пісьменьніка ўвабрала ў сябе важныя стыхіі ўсяго нацыянальнага, пачынаючы ад гукавога афармленьня лексычных адзінак і канчаючы структурай фразы. Найбольш значная рыса Багушэвіча-мастака — пранікненьне ў глыбіні слова, раскрыцьцё яго гістарычна абумоўленых сэнсавых і гістарычных адценьняў, дзякуючы якім яно становіцца першаэлемэнтам літаратуры, ёмістай характаралягічнай дэтальлю пры абмалёўцы пэўных зьяваў рэчаіснасьці, прадметаў, а таксама пры стварэньні вобразаў. Галоўны герой у літаратурнай спадчыне пісьменьніка — селянін, таму аўтар «надзвычай сьмела і зь непараўнальнай дасканаласьцю стылізаваў мову сваіх твораў пад мову апавядальніка селяніна, дасягаючы пры гэтым глыбокага адзінства формы і зьместу» <ref>Шакун Л. М. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Мн., 1963. С. 233</ref>. Мастак цалкам прытрымліваецца народнай эстэтыкі слова, імкнецца да максымальнай сэнсавай самастойнасьці кожнай моўнай адзінкі. Вось, напрыклад, некаторыя дзеясловы: Каб жыта '''ўдалося''' («Мая дудка»); Па судах '''агалеў''' («Як праўды шукаюць»); Унадзіўся надта ён [ураднік] '''лазіць''' па хатах («У судзе»). Трапнасьць выдзеленых словаў абумоўленая глыбокім веданьнем жыцьця, назіральнасьцю і вопытам пісьменьніка. На народную словатворчасьць зарыентаваныя ў мове Багушэвіча афіксальныя і бязафіксныя ўтварэньні. Ён ужывае чыста фальклёрныя, народна-паэтычныя формы словаў з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі: Хмаркі цёмныя, мае братанькі // Вецер гоне вас без дарожанькі, // І нідзе ж для вас няма хатанькі..// адпачнеце аж у Божанькі («Хмаркі»). Словы з суфіксамі суб’ектыўнай ацэнкі сустракаюцца і ў празаічных творах (у апавяданьні «Трылялёначка» — паненачка, сіротачка, кузынка, кузінятачка, дзіцятка, цяньклявенкая, драбнюсенькая і інш.). Лёгка і натуральна ўпісваюцца ў агульную моўную палітру твораў Багушэвіча дзеяслоўныя ўтварэньні тыпу: ''закасіўся'', ''заараўся'': Да навукі ён не браўся // '''Закасіўся''', '''заараўся''' («Дурны мужык, як варона»); '''Пераеўся''' хлеб да крышкі («Кепска будзе»). Хораша служаць майстру слова гукапераймальныя дзеясловы-выклічнікі, якія абазначаюць імгненнае аднаразовае дзеяньне: Калі дзьверы '''«скрыпель»'''. а я '''«шусьць»''' празь людзей, // Ды на двор, ды ў карчму, да кабылы барзьдзей («У судзе»); Аж пан '''хап''' за рукі, '''трэсь''' мяне па твары («Скацінная апека»). Імкнучыся максымальна прыблізіць мову сваіх твораў да мовы селяніна, Багушэвіч шырока выкарыстоўвае прастамоўную лексыку з грубаватай эмацыянальнай афарбоўкай: А '''брахаў''' дык '''брахаў''' і сябе ўсё хваліў («У судзе»); '''Морду''' ''круце набок і за'' '''кудлы''' ''трасе'' («Быў у чысцы»). падобныя лексычныя адзінкі былі патрэбныя аўтару, як архітэктурная дэталь у збудаваньні, — гэта ўзоры народнай словатворчасьці, заснаваныя на канкрэтна-пачуцьцёвым, а не паняційным успрыманьні рэчаіснасьці, таму і абагульненьні ў такой мове мастацка-вобразныя, а не абстрактна-паняційныя. Усё самае выразнае і лепшае ўвабраў пісьменьнік з народных моўных глыбіняў, з фальклёру<ref>[http://nastaunik.info/files/f/640_18639-1.pdf Беларуская літаратура: Білеты ў пытаннях і адказах: 11 кл./М. І. Верціхоўская — 2-е выд., перапрац. і дап. — Мн.: ТАА «Юніпрэс», 2002. — 304 °C.]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ISBN|985-6660-96-3}}.</ref>. Гэта традыцыйна-народныя эпітэты: ''Той'' '''куртаты''' ''зашчыт, як кадзіла, памог'' («У судзе»); ''А кума ж была'' '''праворна''' («Кепска будзе»); разгалінаваная сыстэма мэтафараў: ''Бедна ж мая хатка'' '''расьселася''' ''з краю'' («Мая хата»); [Гора] ''улезла ў хату'' («Гора»); ''каб умеў'' '''кіраваць''' ''я пяром'' («Не цурайся»); мэтанімія і сынэкдаха: Тут '''кажух'''. і '''шынель''', і '''бурнос''', '''лапсардак''', // І '''сурдут''', і '''мундзір'''… («У судзе»). Ф. Багушэвіч часта карыстаўся параўнаньнем. Амаль у кожны верш ці апавяданьне ён увёў трапныя і арыгінальныя параўнаньні. Сярод іх, як і ў фальклёры, пераважаюць г. зв. лякальныя адзінкі, пабудаваныя на супастаўленьні з зьявамі і прадметамі навакольнага жыцьця: ''Каб скакалі горы…''// '''Як паны на балі''' («Мая дудка»); ''Скрабуць шкуру нажом'', '''як на боты тавар''' («Быў у чысцы»). Большасьцю параўнаньняў мастак падкрэсьліваў існасьць сацыяльнай вобразнай псыхалёгіі. Паэт спачувае селяніну, які маркотны, '''як магіла''' («Кепска будзе»); ''цянюсенькі'', '''як той кнот''' («Бог ня роўна дзеле»); паважае чалавека працы, што пры спрыяльных умовах гэтак жа, як і пан, кніжку б ''счыркаў'', '''як папар''' («не цурайся»). Гнеўную, сатырычную накіраванасьць маюць аўтарскія параўнаньні пры абмалёўцы пана, у якога ''рукі'', '''як падушкі''', // '''Як кісель''' ''дрыжыць жывот ''(«Бог ня роўна дзеле»), кашуля…// '''як той сьнег, як папер''' («Не цурайся»). Багушэвіч выкарыстоўвае менавіта такія параўнальныя звароты, якія ў цесным узаемадзеяньні зь іншымі моўнымі сродкамі набываюць дадатковыя сэнсавыя адценьні. Шырока прадстаўлены ў творах Ф. Багушэвіча фразэалягізмы, якія надаюць мове сакавітасьць, нацыянальную самабытнасьць. Пераважаюць агульнавядомыя ўстойлівыя словазлучэньні зь ярка выражаным прастамоўным адценьнем: ''У сьведкі ўлезьці'', '''ні села — ні пала''' («Як праўды шукаюць»); ''Зборшчык, як дым той'', '''лезе ў вочы''' («Баляда»). Часам у творы арганічна ўключаюцца прыказкі і прымаўкі, утвараючы адпаведны стылявы калярыт: ''Смачны жабе гарэх, бо зубоў Бог не даў'' («У судзе»). Глыбока авалодаўшы фразэалягічнымі скарбамі роднай мовы, паэт ня толькі выкарыстаў гатовае, але і сам стварыў афарыстычныя выслоўі: ''І авечка, хоць дурная'', // ''А воўка ж пазнае!'' («Воўк і авечка»); ''Не надта ж свабодна ў гэтай свабодзе'' («Быў у чысцы»). Багацьце мовы Багушэвіча ярка праяўляецца ў сынаніміцы. Выкарыстоўваючы цэлую сыстэму найменьняў прадметаў і зьяваў, аўтар робіць мову дынамічнай, калярытнай. Слова ''селянін'' мае эквіваленты — ''мужык, наш брат, гаспадар, браце мой, братцы, бядота, дзеці Зямлі-маткі''. Надзвычай багатая ў пісьменьніка дзеяслоўная сынанімія. Два і больш блізкія па значэньні словы, а таксама словазлучэньні пісьменьнік часта разьмяшчае адно за адным (градацыя) ці празь некалькі лексычных адзінак, каб узмацніць сэнсавае ці эмацыянальна-экспрэсіўнае значэньне: ''Іх'', '''закіпеў''' той князь, аж'' '''зароў''', // ''Аж'' '''вылупіў вочы, счырванеў''' ''ён, як кроў''… («Хрэсьбіны Мацюка»); ''Каб душа'' '''балела''', ''гледзячы на долю'', // ''Каб'' '''сэрца шчымела і рвалася з болю?''' («Праўда»). Паўтор словаў, словазлучэньняў і сказаў — адзін з эфэктыўных сынтаксычных прыёмаў у мове мастацкіх твораў. У Багушэвіча ён сустракаецца неаднаразова: Гаварыў, гаварыў, ажно піць захацеў («У судзе»); А ўсе піша, піша, піша // І нагой усё калыша, // Пісаў, пісаў, даў другому («Кепска будзе») і інш. Пісьменьнік выкарыстоўваў традыцыйна-фальклёрныя прыёмы двух- або трохразовага паўтору для ўзмацненьня экспрэсіі выказваньня, падкрэсьліваньня лейтматыву якой-небудзь думкі ці ідэі. У некаторых вершах ён цалкам арыентаваўся на фальклёрныя ўзоры (напрыклад, «Песьні» з зборніка «Смык беларускі»). Тут спэцыфічныя для фальклёру рытарычныя фігуры, словазлучальныя структуры, вонкавыя афармленьні, жывыя размоўныя інтанацыі — найважнейшыя элемэнты эстэтыкі пісьменьніка. Ф. Багушэвіч жыў і пісаў у той час, калі яшчэ не былі выпрацаваныя адзіныя агульнанацыянальныя моўныя нормы. У яго творах, як і ў творах іншых пісьменьнікаў 2-й паловы ХІХ ст., яскрава адлюстраваліся агульныя заканамернасьці разьвіцьця беларускай літаратурнай мовы. Побач з агульнаўжывальнай лексыкай сустракаюцца тэрытарыяльна абмежаваныя словы: ''наўда'' (карысьць), ''ройсты'' (кусты на балоце), ''ляк'' (страх), ''цёнгле'' (заўсёды), ''гілёс'' (балота) і іншыя. Сустракаюцца таксама непасьлядоўныя напісаньні, нематываваныя запазычаньні, адхіленьні ад агульнапашыраных фанэтычных і марфалягічных зьяваў.<ref>Ламека У., Содаль У. Багушэвіч Францішак Казіміравіч // Беларуская мова: Энцыкляпэдыя. Мн., 1994. С. 68</ref>. Тым ня менш, трэба прызнаць, што творчасьць Багушэвіча ў значнай ступені спрыяла працэсу разьвіцьця [[беларуская мова|беларускай мовы]]. == Ацэнкі дзейнасьці == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Дзякуй табе, браце, Бурачок Мацею,''<br /> ''За тое, што ў сэрцы збудзіў ты надзею,''<br /> ''Што між братоў нашых знаходзяцца людзі''<br /> ''З кахаючым сэрцам і баляшчай грудзяй.''<br /> ''Дзякуй табе, браце, і за тыя словы,''<br /> ''Што ўспомнілі звукі нашай роднай мовы.''<br /> ''Бяры, браце, дудку, наладзь і жалейку,''<br /> ''Няхай песьнь смутная ідзе ў калейку''<br /> ''I будзіць у сэрцах мысьль аб лепшай долі,''<br /> ''Якой мы не зналі дагэтуль ніколі.''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Адам Гурыновіч]]. «Дзякуй табе, браце, Бурачок Мацею»''. |} Дасьледнік гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў XIX — пачатку XX ст. [[Павал Церашковіч]] лічыць, што Багушэвіч сфармуляваў беларускую нацыянальную ідэю ці ня ў самай радыкальнай форме. Прадмову да «Дудкі» можна лічыць тыповым нацыянальным маніфэстам.<ref>Терешкович П. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. Мн., 2004. С. 133.</ref> На думку беларускага гісторыка [[Алесь Смалянчук|Алеся Смаленчука]] літаратурная дзейнасьць Багушэвіча моцна паўплывала на афармленьне беларускай культурнай традыцыі. Яго з поўным правам можна назваць адным з тых '''«філялягічных падбухторшчыкаў»''', ролю якіх у нацыянальных працэсах вельмі ацэньваў Бэнэдыкт Андэрсан<ref>Смалянчук А. Паміж краёвасьцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях 1864 — люты 1917 г. СПб, 2004.</ref> Вядомы беларускі дзеяч ксёндз [[Адам Станкевіч]] напісаў наступнае<ref>кс. Станкевіч А. Беларускі хрысьціянскі рух (гістарычны нарыс)[у:] Адам Станкевіч. З Богам да Беларусі. Збор твораў. Вільня, 2008.С. 466.</ref>{{Заўвага|Артаграфія паводле крыніцы}}: {{Цытата|Ф. Багушэвіч памёр, як ведаем, у 1900 г. Год гэты сапраўды сымбалічны. Год гэты — гэта рубеж, мяжа, ад якой пачынаецца новы XX век — новы ў рахунку часу і новы ў жыцці беларускага народу. Ф. Багушэвіч, адходзячы на той свет, пакінуў свайму народу тэстамант ягонага адраджэньня. Ф. Багушэвіч падабраў жывыя расткі беларускага жыцця з XIX ст., агледзеў іх: прышчапіў на цалком новы, сведама нацыянальны і адраджэнскі грунт. Даканаў ён гэтага ў сваей несьмяротнай «Беларускай дудцы» і «Беларускім смыку». Ф. Багушэвіч, у працівенстве да сваіх многіх папярэднікаў, ужо ад народу не аддзяляецца сваей клясавасьцяй-шляхоцкасьцяй, а чуецца з народам нечым адным, цалком супольным і неразьдзельньм. Для яго мова беларуская — гэтаўжо ня мова «kmiotków» але мова беларуская такая, «як і кожная іншая», мова самастойная, а да народу ён ня кажа ўжо «вы і ваша мова», але «мы і мова наша». Словам, Ф. Багушэвіч ужо цалком зьліваецца з народам, ад імя яго гаворыць, ды больш таго — ён у творах сваіх сам народ гаварыць аб сабе змушае. У творах Багушэвіча мы ўжо спатыкаем думкі аб ідэале поўнага беларускага адраджэньня, як палітычна-грамадзкага, так і культурна-нацыянальнага. І калі аб гэтых ідэалах не напісана там выразна, дык думкі аўтара, лягічна іх развіваючы і ў іх унікаючы, на гэта паказваюць цалком ясна. У аснову гэтага беларускага адраджэнскага ідэалу Багушэвіч кладзе прадусім адраджэньне нацыянальна-культурнае «Не пакідайце мовы нашай беларускай, каб ня ўмёрлі», — кажа ён. Кліч гэты беларускага Патрыярха быў пачуты шырока. «Дудка» і «Смык», выдаваныя дзеля цэнзурных прычын ня ў краю, а за граніцай, шырока расходзіліся па шэрых беларускіх вёсках, будзячы і ўсведамляючы цёмных сыноў іх да сведама нацыянальнага жыцця. «Дудка» і «Смык» — гэта былі бадай адзіныя беларускія кніжкі, якія служылі. абуджэньню ў народзе яго нацыянальнай сведамасьці ў першьм дзясятку XX ст. Уся, бадай без выняткаў, беларуская інтэлігенцыя ў гэтым часе нацыянальна ўсведамлялася дзякуючы Багушэвічавай «Дудцы» і «Смыку». І сяньняшнія многія старыя дзеячы на ніве беларускага адраджэньня сведамасьць сваю вядуць пераважна ад тых жа Багушэвічавых кніжак. }} == Дадатковыя зьвесткі == [[Файл:Franciszek Bohuszewicz - Napoleon Rouba artykul - Kuryer Litewski 1906 nr 84 s 1.jpg|170пкс|міні|Артыкул [[Напалеон Роўба|Напалеона Роўбы]] «Паэт Белай Русі» пра Францішка Багушэвіча ў газэце «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]» ў шостую гадавіну сьмерці паэта, 1906 г.]] [[Файл:Язэп Драздовіч. Партрэт Ф. Багушэвіча.jpg|міні|«Партрэт Францішка Багушэвіча». [[Язэп Драздовіч]], 1930 г.]] [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]] намаляваў алейны партрэт Францішка Багушэвіча й яго жонкі.<ref>{{Кніга|аўтар =Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак =Творы: паэзія, апавяданьні, пераклады, публіцыстыка, лісты, дадатак.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Укладаньне, прадмова [[Язэп Янушкевіч]]; каментары [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]; мастачка [[Галіна Хінка-Янушкевіч]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год =1991|том = |старонкі =146, 230, 265, 285|старонак =309|сэрыя = |isbn =5-340-00824-X|наклад =16000}}</ref><ref>[[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] У пошуках багушэвічаўскай шкатулкі // Падарожжа ў XIX ст. З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навук.- папул. нарысы. Мн., 1969. С. 172.</ref>. Знакаміты [[Вільня|віленскі]] літаратурны й мастацкі крытык [[Напалеон Роўба]] пісаў, што творчасьць Францішка Багушэвіча вельмі прыгадвае лірыку [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref>[[Напалеон Роўба|N. Rouba]], Franciszek Bohuszewicz, „Tygodnik Ilustrowany” 27 V/9 VI, 1900, nr. 23.</ref>. Сябар Багушэвіча [[Зыгмунт Нагродзкі]], які меў краму сельскагаспадарчых прыладаў у Вільні, надзяляў «Дудкай беларускай» сваіх пакупнікоў-сялянаў<ref name="ReferenceA"/>. Будучы кіраўнік польскай дзяржавы [[Юзэф Пілсудзкі]] ў маладосьці асабіста кіраваў кантрабандай «Дудкі беларускай» з [[Кракаў|Кракава]] на Беларусь<ref>Латышонак А. Жаўнеры БНР. Беласток-Вільня, 2009. С. 262</ref>. [[Антон Луцкевіч]] потым узгадваў: {{Цытата|У 1893 ці 1894 г. атрымаў Нагродзкі, які жыў тады ўжо ў Вільні, першае выданьне вершаў Багушэвіча «Дудка беларуская». Кніжачка выйшла за граніцай і прыходзіла ў Вільню кансьпірацыйнай дарогай. Дудку прынёс Нагродзкаму Язэп Пілсудзкі. Кніжка зрабіла на Н. вялікае ўражаньне. Яму ўдалося хутка пазнаёміцца і з аўтарам яе, Багушэвічам, каторы ўжо жыў тады ў Вільні і працаваў як адвакат<ref>[https://be.wikisource.org/wiki/Зыгмунт_Нагродзкі_і_яго_адносіны_да_беларусаў Зыгмунт Нагродзкі і яго адносіны да беларусаў]</ref>.}} Беларускі дзяяч [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі]] ў часе адбудовы аднаго з касьцёлаў на Магілёўшчыне пазнаёміўся з маладым мясцовым сьвятаром, які адкрыў для яго беларускую літаратуру. Першаю беларускаю кнігаю для архітэктара стала «Дудка беларуская». Захоплены вершамі, Дубейкаўскі, разам з сваім сябрам, перапісваў іх і завучваў на памяць<ref>[http://media.catholic.by/nv/n5/art7.htm Ляхоўскі У. Рупіўся дзеля Бога і людзей: Жыцьцёвы шлях Лявона Вітан-Дубейкаўскага // [[Наша вера]]. 1997. № 4]</ref>. Цалкам напамяць ведаў «Дудку беларускую» Алесь Гарун<ref>На суд гісторыі: Успаміны, дыялёгі / Уклад. Б. Сачанка. Мн., 1994, С. 40</ref>. Францішак Багушэвіч падтрымліваў сяброўскія адносіны зь пісьменьніцай [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшкай]], якая ў сваім лісьце [[Ян Карловіч|Яну Карловічу]] ад 22 лютага 1898 году пісала: {{Цытата|«Быў у мяне нядаўна пан Багушэвіч, і чытаў мне казку - доўгую, поўную фантазыі, цудоўную, якую напісаў па-беларуску. Гэта прыгожы талент. Польскія вершы яго слабыя, але беларускія, на мой погляд, выдатныя. Трэба было б, усімі сіламі заклікаць яго да працы ў гэтым кірунку»<ref>Эліза Ажэшка. Выбраныя творы. Менск, МФ «Беларускі кнігазбор», 2000.</ref>.}} Зь лёгкай рукі Багушэвіча, пачынаючы з 1891 году, калі зьяўляецца першае выданьне «Дудкі беларускай», штогод зьяўляюцца кнігі на беларускай мове<ref>Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Праблемы разьвіцьця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Мн. 1971. С. 106.</ref>. Багушэвіч, акрамя стварэньня літаратурных твораў, займаўся і [[лексыкаграфія|лексыкаграфічнай працай]]. Па даручэньні Яна Карловіча ён ствараў картатэку беларускіх словаў<ref>Луцкевіч А. Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучасьнікаў // Спадчына. № 1—2, 2001. С. 56</ref>. Сын Францішка Багушэвіча, Тамаш, непрыхільна ставіўся да беларускай справы бацькі і адмовіўся аддаць зацікаўленым асобам архіў бацькі<ref>Цьвікевіч А. Западно-руссизм. Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — Мн., 1993. С. 190.</ref>. Сытуацыю з архівам Багушэвіча апісаў Антон Луцкевіч: {{Цытата|На вялікі жаль, за жыцьця Багушэвіча ніхто не парупіўся здабыць ад яго біяграфічныя даныя, а сам ён, відаць, і найбліжэйшым прыяцелям неахвотна апавядаў аб сваім жыцьці. Сям’я ж Фр. Багушэвіча, якая варожа адносілася да ўсяе беларускае і «хлопаманскае» працы паэты (— аб гэтым апавядалі акалічныя сяляне з-пад Кушлян дырэктару Беларускае вучыцельскае сэмінарыі ў Барунах Сымону Раку-Міхайлоўскаму падчас экскурсіі вучняў сэмінарыі на магілу Багушэвічаву ў 1921 годзе), глыбака хавае ягоны архіў і ня хоча нікога дапусьціць да азнаямленьня зь ім. Зробленая праз пляменьніцу Фр. Багушэвіча, Родзевічыху, мая спроба дабіцца перадачы гэтага архіву — калі ўжо не Беларускаму навуковаму таварыству, дык хоць бы адпаведнай польскай установе (Biblioteka Wrуblewskich, Т-wo Рrzyjacіуі Nauk), не дала пазытыўных вынікаў. Сын паэты, Тамаш, якога я знаў добра асабіста (памер ён у канцы дваццатых гадоў), ненавідзеў усё беларускае і аб бацьку гаварыць не хацеў; дачка, каторая памерла ўжо пасьля напісаньня гэтага артыкулу, адмаўлялася даць якія-колечы інфармацыі аб бацьку, навет — аб учасьці яго ў паўстаньні...<ref>Антон Луцкевіч. «Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ў успамінах ягоных сучасьнікаў». / Запісы Беларускага Навуковага Таварыства. Сшытак 1. Вільня, 1938</ref>}} Дачка Францішка Башушэвіча Канстанцыя-Марыя (дома яе звалі Туня) таксама не выяўляла прыхільнасьці да беларушчыны<ref>[https://www.osh.by/?p=13106 Францішак Багушэвіч. Вывучаючы жыццёвы шлях свайго земляка]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. У той жа час унучка Францішка, дачка Тамаша, Станіслава Тамашэўская непрыхільнасьці да беларускай справы не выяўляла. А стрыечныя ўнукі Францішка Багушэвіча Зыгмунт Абрамовіч і Янка Тарчэўскі ганарыліся сваім слынным дзядулем, яго творчай спадчынай<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Содаль]]. | загаловак = Сямейныя рэліквіярыі Францішка Багушэвіча. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/download/n59.pdf | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2012 | том = | нумар = 1 (59) | старонкі = 44—45}}</ref>. Зыгмунт Абрамовіч браў актыўны ўдзел у беларускім народным руху: друкаваўся ў [[Наша Ніва|Нашай Ніве]], быў [[актор]]ам у трупе [[Ігнат Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]<ref>[[Уладзімер Содаль|Содаль У.]] Сьцежкамі Мацея Бурачка. — Мн., 1991, с. 65—69.</ref>. Польскі дасьледнік Рышард Радзік адзначае, што: «У кніжцы твораў Багушэвіча, якая налічвае больш за 200 старонак, польскія тэксты складаюць больш чым палову аб’ёму»<ref>Radzik R. Między zbiorowością etniczną a wspólnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowościowych w Europie Srosdkowo-Wschodniej XIX stulecia. — Lublin, 2000. S. 238.</ref>. Але ўсяго ў паэтычнай спадчыне Багушэвіча 48 вершаваных твораў, зь якіх толькі 14 на польскай мове<ref name="ReferenceB">''Янушкевіч Я.'' Францішак Багушэвіч // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — 2. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 387. — ISBN 978-985-08-1167-7.</ref>. Прычым пры жыцьці выдадзеныя зборнікі «Дудка беларуская» і «Смык беларускі», якія зрабілі славу Багушэвіча менавіта як беларускамоўнага паэта, склалі вершы выключна на беларускай мове. З той прычыны многія сучасьнікі (напрыклад, [[Максім Гарэцкі]]) і адзначалі, што пісаў Багушэвіч «''толькі па-беларуску''»<ref name="ReferenceB"/>. У 1936 годзе польскі архэёляг і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхал Яўстах Брэнштэйн|Міхал Брэнштэйн|pl|Michał Eustachy Brensztejn}} напісаў для Польскага біяграфічнага слоўніку артыкул пра Францішка Багушэвіча, якому надаў загаловак: «''Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч (1840—1900), народны беларускі пісьменьнік''»<ref>Brensztejn, Michał. Bohuszewicz Franciszek Benedykt (1840—1900), pisarz ludowy białoruski. Polski Słownik Biograficzny. t. 2:. Kraków, — 1936, p. 233—234.</ref>. == Спадчына == [[Файл:Ф. Багушэвіч, МАЯ ДУДКА.jpg|значак|зьлева|«Мая дудка», верш пісаны рукой аўтара, музэй-сядзіба ў [[Кушляны|Кушлянах]]]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|170пкс|значак|Беларускі нацыянальны штандар: [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] і герб [[Пагоня]]. Паштоўка часоў [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] з цытатай Ф. Багушэвіча]] Пры жыцьці творы Францішка Багушэвіча ў царскай Расеі былі пад забаронай. Яны былі выдадзеныя асобнымі кнігамі і лістоўкамі ў час рэвалюцыі 1905—1907, аднак у 1908 на іх накладзены арышт. У Савецкай Беларусі ўпершыню выдадзеныя ў 1922 годзе («Дудка беларуская»). Аднак у канцы 1920-х — 1930-я гады ў [[БССР]] творчасьць Францішка Багушэвіча была абвешчаная буржуазна-кулацкай, нацыяналістычнай, да 1940 яго кнігі не друкаваліся. 3 чэрвеня 1937 году Галоўліт БССР выдаў загад № 33, паводле якога віленскія, ковенскія і нават БССР-аўскія выданьні твораў Ф. Багушэвіча павінныя былі спальвацца<ref>Лукашук А. 421° паводле Галоўліту // Спадчына. № 3, 1996. С. 80, 88.</ref> У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] імя паэта было сьцягам змаганьня за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленьне, выходзілі яго кнігі, навуковыя працы пра творчасьць паэта. Творы Францішка Багушэвіча ў Заходняй Беларусі перавыдаваліся пяць разоў, пры гэтым «Дудка» перавыдавалася чатыры разы (1921, 1927 і два выданьні ў 1930 годзе) — большай папулярнасьцю карысталіся толькі творы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга ў міжваеннай Польшчы. (у) Мадэрная гісторыя Беларусі. — Вільня, 2006. С. 294.</ref>. «Смык» і «Дудка» былі выдадзены ў міжваеннай Летуве ў [[Коўна|Коўне]] ў 1922 годзе Міністэрствам беларускіх справаў у Летуве<ref>Кісялёў Г. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменьнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. — Мн., 1992. С. 184.</ref><ref>Казлоўскі М. Пра кніжнікаў і кнігі. Нататкі бібліяфіла, эпісталярная спадчына. — Мн., 2010. С. 96.</ref>. У Вялікую Айчынную вайну вершы Ф. Багушэвіча друкаваліся ў газэце «Савецкая Беларусь», іх патрыятычныя радкі клікалі змагацца за волю і незалежнасьць Беларусі.<ref>Содаль У. Багушэвіч Францішак Бэнэдыкт Казіміравіч // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 276.</ref> Захаваўся сямейны альбом Багушэвічаў (Нацыянальны музэй Беларусі), лісты да Я. Карловіча (ЦДГА Літвы, Аддзел рукапісаў Львоўскай дзяржаўнай навуковай бібліятэкі імя В. Стафаніка), [[Эліза Ажэшка|Э. Ажэшкі]] (Інстытут літаратурных дасьледаваньняў Польскай АН), А. Карповіча (Аддзел рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі АН Літвы). Гэта важныя дакумэнтальныя сьведчаньні сьветапогляду паэта, гісторыі напісаньня паасобных твораў і выданьня «Дудкі беларускай», матэрыяльных умоваў і абставінаў яго жыцьця. У архіве Яна Карловіча захаваўся аўтограф байкі 1886 году «Воўк, ягня, авечка»<ref>Майхровіч, А. С. Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч / А. С. Майхровіч // Мысліцелі і асветнікі Беларусі : Энцыклапедычны даведнік. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1995. — С. 355—361.</ref>. Аляксандар Памідораў і [[Лявон Вольскі]] запісалі песьню на словы верша Багушэвіча «Немец» для таго, каб асучасьніць паэзію клясыка<ref>[https://web.archive.org/web/20111126103212/http://music.fromby.net/article/2038/ Вольскі і Памідораў зь песьняй пра немца], [[Тузін Гітоў]], 9 сакавіка 2010 г.</ref>. == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka białaruskaja Macieja Buraczka»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Кракаў|Kraków]] |выдавецтва = Drukawau swaim kosztam Wł. L. Anczyc i S<sup>ka</sup> |год =1891 |том = |старонкі = |старонак = 73|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Tralalonaczka»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Кракаў|Kraków]] |выдавецтва = Drukawau swaim kosztam Wł. L. Anczyc i S<sup>ka</sup> |год =1892|том = |старонкі = |старонак =11 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =«Haspadary, dla Was piszym heta apawiadannie... »|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Кракаў]] (?)|выдавецтва = |год =1894] (?) |том = |старонкі = |старонак = 8|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Smyk białaruski Szymona Reuki z pad Barysowa»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Познань|Poznań]] (?)|выдавецтва = Drukawau swaim kosztam R. Nikulski |год = 1894|том = |старонкі = |старонак =40 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka białaruskaja Macieja Buraczka» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wydanie druhoje |месца = [[Кракаў|Kraków]] |выдавецтва = Drukawau swaim kosztam W. L. Anczyc i Ska |год =1896 |том = |старонкі = |старонак =72 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja Macieja Buraczka» (Pranciszka Bohuszewicza) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 3-e |месца =[[Пецярбург|Pieciarburh]] |выдавецтва = Zahlanie sonce i u nasze wakonce |год = 1907|том = |старонкі = |старонак =67 |сэрыя = Bielaruskije pieśniary. T. 1|isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Smyk Biełaruski Symona Reuki s pad Barysowa» (Pranciszka Bohuszewicza)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wydanie 2-e, papraulenaje |месца =[[Пецярбург|Pieciarburh]] |выдавецтва = Zahlanie sonce i u nasze wakonce, druk. K. Piantkouskaha |год = 1908|том = |старонкі = |старонак =35 |сэрыя = Bielaruskije pieśniary. T. IV |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Maciej Buraczok. |частка = |загаловак = «Dudka biełaruskaja» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 4-e |месца =[[Пецярбург|Pieciarburh]] |выдавецтва = Zahlanie sonce i u nasza wakonce, druk. K. Piantkouskaha |год = 1914|том = |старонкі = |старонак =64 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Smyk biełaruski Symona Reuki s pad Barysawa» (F. Bohuśewića) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 4-e (!) |месца [[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва = Wydawiectwo W. Łastouskaho, Drukarnia Znič |год = 1918|том = |старонкі = |старонак = 30|сэрыя = Biełaruskaja kniznia N 2 |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja Macieja Buraczka» (F. Bohuśewića)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wyd. 5-e |месца ==[[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва = Wydawiectwo W. Łastouskaho |год =1918 |том = |старонкі = |старонак =57 |сэрыя = Biełaruskaja kniznia, N 3 |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Дудка беларуская Мацея Бурачка» (Ф. Багушэвіча)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]] |выдавецтва = Выд. У. Знамяроўскага |год =1921 |том = |старонкі = |старонак =61 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Смык беларускі Сымона Рэўкі з-пад Барысава» (Ф. Багушэвіча) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]] |выдавецтва = Друкарня «Друк»|год = б/г |том = |старонкі = |старонак =35 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Дудка Беларуская» |арыгінал = |спасылка = |адказны = Перадрук кірыліцай з 5-га выдання з партрэтам пісьменніка і ўступам Я. В. |выданьне = |месца = [[Коўна]] |выдавецтва = Асвета |год = 1922|том = |старонкі = |старонак =73 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Смык беларускі Сымона Рэўкі з-пад Барысава» (Ф. Багушэвіча) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Коўна]] |выдавецтва = Друк. А. Бака |год =1922 |том = |старонкі = |старонак =31 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = I. «Дудка Беларуская». II. «Смык беларускі». |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва =Беларускае коопэрацыйна-выдавецкае таварыства «Адраджэньне» |год =1922 |том = |старонкі = |старонак = 92|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka biełaruskaja Macieja Buračka» (Pranciša Bahuševiča) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва =Drukarnia imia Franciška Skaryny |год =1928 |том = |старонкі = |старонак =48 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Franciš Bahušewič. |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja»: U 30-ja ŭhodki śmierci Franciška Bahušewiča |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва =[[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Biełaruski Instytut haspadarki i kultury]] |год = 1930|том = |старонкі = |старонак =56 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Franciš Bahušewič. |частка = |загаловак = «Dudka Biełaruskaja i Smyk Biełaruski» |арыгінал = |спасылка = |адказны = Z krytyčnym narysam [[Адам Станкевіч|Ad. Stankiewiča]] ab życci i tworčaści Fr. Bahušewiča u 30-ja uhodki jahonaj śmierci |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва = [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Biełaruski Instytut haspadarki i kultury]] |год =1930|том = |старонкі = |старонак = 140|сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Franciš Bahušewič (Symon Reŭka z pad Barysawa).|частка = |загаловак = «Smyk biełaruski» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Wydańnie ŭ tryccatyja ŭhodki śmierci Fr. Bahušewiča. (Papraŭlenaje i z abjasnieniem niezrazumiełych słoŭ) |месца = [[Вільня|Wilnia]] |выдавецтва =[[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Biełaruski Instytut haspadarki i kultury]] |год = 1930|том = |старонкі = |старонак =32 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Ф. К. Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уступны артыкул [[Міхаіл Ларчанка|М. Ларчанкі]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1940|том = |старонкі = |старонак =104 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Фр. Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1946|том = |старонкі = |старонак =84 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уступны артыкул [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]] |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]]|год = 1952 |том = |старонкі = |старонак =134 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Творы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова, падрыхтоўка тэкстаў і каментарыі [[Сьцяпан Александровіч|С. Александровіча]]|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]||год =1967 |том = |старонкі = |старонак =228 |сэрыя = |isbn = |наклад =12000 }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Вершы |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова В. Чарняўскай |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год = 1976 |том = |старонкі = |старонак = 143|сэрыя = |isbn = |наклад =10000 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Dudka białaruskaja Macieja Buraczka» |арыгінал = Dudka białaruskaja Macieja Buraczka. Kraków. Drukawau swaim kosztam Wł. L. Anczyc i S<sup>ka</sup>. 1891, 73 s. |спасылка = |адказны = [[Лазар Прагін|Л. Я. Прагін]] і [[Генадзь Шупенька|Г. С. Шупенька]] |выданьне = Факсімільнае выданьне|месца = [[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год = 1990|том = |старонкі = |старонак = 76 |сэрыя = |isbn = 6-340-00872-X |наклад = 7000 }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы: паэзія, апавяданьні, пераклады, публіцыстыка, лісты, дадатак|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладаньне, прадмова [[Язэп Янушкевіч]]; каментары: [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]; мастачка [[Галіна Хінка-Янушкевіч]] |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 1991|том = |старонкі = |старонак = 309|сэрыя = |isbn = 5-340-00824-X|наклад = 16000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы. Паэзія. Апавяданні. Публіцыстыка. Для сярэд. і ст. шк. узросту|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад і прадмова [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]]; каментары: [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]. Маст. Л. А. Стрыжак|выданьне=|месца = [[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 1998|том = |старонкі = |старонак = 205|сэрыя = |isbn = 985-02-0431-1|наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы. Паэзія. Апавяданні. Публіцыстыка. Для сярэд. і ст. шк. узросту|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад і прадмова [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]]; каментары: [[Уладзімер Содаль]], [[Язэп Янушкевіч]]|выданьне= 2-е выд.|месца = [[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 2001|том = |старонкі = |старонак = 206|сэрыя = |isbn = 985-02-0512-1|наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч.|частка = |загаловак = Творы: вершы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова: «Чароўная дудка». [[Язэп Янушкевіч]]|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура]] |год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 150 |сэрыя = |isbn = 978-985-02-1164-4 |наклад = 2000 }} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Дудка беларуская |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 148 |сэрыя = |isbn = 978-985-02-1142-2 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = Францішак Багушэвіч. |частка = |загаловак = Выбраныя творы. Паэзія; Вершы розных гадоў; апавяданні: Тралялёначка; Палясоўшчык; Сведка; Дзядзіна; Публіцыстыка; Лісты; Творы, якія прыпісваюцца Ф. Багушэвічу |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне з тэксталягічнай падрыхтоўкай, прадмова і камэнтар [[Язэп Янушкевіч|Язэпа Янушкевіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2015|том = |старонкі = |старонак = 445 |сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = 978-985-08-1825-6 |наклад = 1000}} {{слупок-канец}} == Ушанаваньне памяці == === Беларусь === [[Файл:Grave of Fratsishak Bagushevich.jpg|міні|Магіла паэта]] [[Файл:Смаргогь, адкрыцьцё помніку Ф. Багушэвічу (created by Mr. Spock).jpg|міні|180пкс|Адкрыцьцё помніка Багушэвічу ў [[Смаргонь|Смаргоні]] на [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]]]] На месцы пахаваньня Багушэвіча, могілках каля касьцёла ў вёсцы Жупраны сям’ёй і сябрамі паэта быў усталяваны драўляны крыж, які прастаяў да 1940 году. На магілу паэта былі ўскладзеныя жалобныя вянкі зь вялікіх палотнішчаў з надпісамі «Мацею Бурачку ад мужычкоў-беларусаў», «Змоўклі песьні тыя, што іграў на дудцы», «Паэту і прыяцелю ад сялянаў і рамесьнікаў» (па-польску), «Цнатліваму і заслужонаму». У 1900 годзе зь ініцыятывы мастака [[Станіслаў Яроцкі|Станіслава Яроцкага]] і краязнаўцы [[Люцыян Узембла|Люцыяна Ўземблы]]{{Заўвага|Сам Люцыян Узембла напісаў напісаў некалькі [[Нэкралёг|нэкралёгаў]] пра Багушэвіча пад назвай «Паэт-юрыст», «Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч» (1900)<ref>{{Крыніцы/БЭ|16|артыкул=Узембла Люцыян|аўтар=[[Генадзь Кісялёў|Г. В. Кісялёў]]}}</ref>.}} грошы зь [[Вільня|віленскага]] [[Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі ў Вільні|Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі]] былі зафундаваны на памятную табліцу Францішку Багушэвічу з партрэтам ў [[Жупраны|жупранскім]] [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касьцёле]]<ref>[https://polona.pl/item-view/1f84640b-17f2-4a4f-a661-25dacfc21adb?page=1 Kurjer Wileński 1924, nr 25 (25 lipca), L-wislaw, O Kołku Miłośników wiedzy o Kraju, s. 2] </ref>. У 1901 годзе ў [[інтэр’ер]]ы Жупранскага касьцёла ўстаноўленая белая мармуровая пліта, зробленая віленскім скульптарам [[Ян Арасімовіч|Янам Арасімовічам]], з надпісам «FRANCISZKOWI BOGUSZEWICZOWI 1840—1900 PRZYJACIELE» ({{мова-be|Францішку Багушэвічу 1840—1900 сябры}}). [[Камень Мацея Бурачка|Камень Багушэвіча]] знаходзіцца ва ўрочышчы Лысая гара, што непадалёк ад вёскі Кушляны (Смаргонскі раён). Ля валуна Багушэвіч сустракаўся зь сябрамі, хаваў пад ім рукапісы і забароненыя публікацыі. На бакавой грані каменя сябрамі клясыка беларускай літаратуры быў высечаны надпіс «PAMIECI MACIEJA BURACZKA 1900 R» (Памяці Мацея Бурачка 1900 г.). У савецкі час імя Багушэвіча было прысвоенае [[калгас]]у, цяпер — СВК у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] (1951), Жупранскай сярэдняй школе (1962), Ашмянскаму краязнаўчаму музэю (1953). У 1958 годзе ў Жупранах устаноўлены бюст Багушэвіча, аўтарам якога зьяўляецца скульптар [[Заір Азгур]]<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Помнік Францішку Багушэвічу. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1958-96.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 снежня 1958 | том = | нумар = 96 (1318)| старонкі = 1| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. 22 сакавіка 1970 году ў Жупранах адкрыўся Музэй Францішка Багушэвіча, дзе захоўваюцца каля 300 экспанатаў, якія датычацца жыцьця літаратурнага клясыка<ref>Лукша, Г. А памяць жыве: 25 гадоў музэю Ф. Багушэвіча ў Жупранах // Роднае слова. — Мінск: 1995. — № 3. — С. 70—71.</ref>. У мясцовым касьцёле сьвятых апосталаў Пятра і Паўла ў 1990 годзе адкрытая мэмарыяльная дошка памяці Ф. Багушэвіча<ref>[https://web.archive.org/web/20160306190558/http://www.osh.by/?p=196 Адвакат, паэт, народны заступнік Ашмянскі весьнік], 6 сакавіка 2010 г.</ref>. Ягоным імем названая [[Плошча Багушэвіча (Менск)|адна з плошчаў]] [[Менск]]у (з 2000 г.)<ref>[https://web.archive.org/web/20160305150230/http://bdg.by/news/news.htm?13285,1 В Минске появится площадь Богушевича и улица Сырокомли], Белорусская деловая газэта, 19 июля 2001 г.</ref> і вуліца ў [[Горадня|Горадні]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=55051 У Гродна з’явяцца вуліцы Агінскага, Багушэвіча, Караткевіча і Орды], [[Наша Ніва]], 20 траўня 2011 г.</ref>. У 2020 годзе ў Менску адкрылася станцыя мэтро [[Плошча Францішка Багушэвіча (станцыя мэтро)|Плошча Францішка Багушэвіча]]. 16 чэрвеня 2006 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё новага будынку [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]. У мастацкім афармленьні ўваходнага парталу бібліятэкі на тэму разьвіцьця сусьветнага і славянскага пісьменства выкарыстаная таксама вядомая [[цытата]] Багушэвіча з прадмовы да зборніка «Дудка беларуская» — «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмерлі». 6 верасьня 2009 году ў [[Смаргонь|Смаргоні]] быў усталяваны бронзавы помнік Францішку Багушэвічу<ref>[https://web.archive.org/web/20090915185505/http://nn.by/index.php?c=ar&i=29295 Айцец беларускай нацыянальнай ідэі паўстаў у бронзе], [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 8 верасьня 2009 г.</ref>. [[Сяргей Адашкевіч]] у 1980-х гадах стварыў бюст «Францішак Багушэвіч»<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/20022.jpg Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч (1918, Мінск). 80-я гады. Бюст «Францішак Багушэвіч».]</ref>. [[Яўген Ціхановіч]] у 1980 годзе напісаў «Партрэт Францішка Багушэвіча»<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/DSC02572.jpg Яўген Мікалаевіч Ціхановіч. «Партрэт Францішка Багушэвіча»]</ref>. [[Мікола Купава]] стварыў каляровыя лінарыты «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча» (1976)<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/DSC00289.jpg Мікола Мікалаевіч Купава. «Партрэт зачынальніка новай беларускай літаратуры Францішка Багушэвіча»]</ref> і «Францішак Багушэвіч 1840—1900», таксама лінарыт «Францішак Багушэвіч» (1976). [[Уладзімер Мелехаў]] для помніка «Змагарам за родную мову» адліў барэльеф «Францішак Багушэвіч» (2004)<ref>[http://adradjency.narod.ru/zmagary/pict/IMG_2768.jpg Уладзімір Іванавіч Мелехаў. На помніку «Змагарам за родную мову» Барэльеф «Францішак Багушэвіч»]</ref>. 21 сакавіка 2015 году, да 175-годзьдзя зь дня нараджэньня Францішка Багушэвіча [[Белпошта]] запусьціла ў абарот спэцыяльную марку<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://web.archive.org/web/20150212210423/http://belpost.by/stamps/| копія = | дата копіі = | загаловак = Філятэлія. Белпошта| фармат = | назва праекту = | выдавец = belpost.by| дата доступу = 13 лютага 2015 | мова = | камэнтар = Інфармацыя аб марках Белпошты на 13 лютага 2015}}</ref>. <gallery class="center"> Файл:Камень Багушэвіча (created by Mr. Spock).jpg|[[Камень Мацея Бурачка|Камень-помнік]] Багушэвічу ў бары ля Кушлянаў Файл:Шыльда на помніку Багушэвічу (created by Mr. Spock).jpg|Шыльда пад помнікам, знакаміты зварот-заклік Ф. Багушэвіча да беларусаў Файл:Stamps of Belarus, 2015-11.jpg|Паштовая марка Беларусі да 175-годзьдзя з дня нараджэньня Францішка Багушэвіча </gallery> === Іншыя краіны === [[Файл:TalakaBaguszewiczKolor.jpg|значак|250пкс|Сьвяткаваньне 150-годзьдзя Ф. Багушэвіча на радзіме пісьменьніка (в. [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіраны]]). [[Талака (Менск)|Талакоўцы]] (краязнаўца Ігар Гатальскі і пісьменьнік [[Алег Грушэцкі]]). 1990 г.]] Багушэвічаўскія мясьціны ўшаноўваюцца і па-за межамі сучаснай Беларусі. Так, ва [[Украіна|Ўкраіне]], у горадзе [[Нежын]]е, на будынку дзе ён вучыўся, усталяваная мэмарыяльная дошка. Ягоным імем названыя вуліцы ў гарадох [[Канатоп (горад)|Канатопе]]<ref>Кісялёў Г. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменьнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. Мн., 1992. С. 184</ref> і [[Нежын]]е. У незалежнай [[Летува|Летуве]] памятныя дошкі былі ўсталяваныя ў вёсках Сьвіраны і [[Савічуны]] Віленскага раёну, у Савічунах — на будынку разьмешчанай каля вуліцы Багушэвіча (з 2001 г.) бібліятэкі, якая таксама носіць імя Францішка Багушэвіча<ref>[http://nn.by/?c=arprint&i=25096 Памяць пра Багушэвіча на Віленшчыне ]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]<span>, 1 красавіка 2009 г.</span></ref>. Імем беларускага паэта была названа адна з вуліцаў у Савічунах (1997 г.). <gallery class="center"> F. Boguševičiaus biblioteka ir Savičiūnų kultūros centras.JPG|Бібліятэка імя Францішка Багушэвіча ў [[Савічуны|Савічунах]], [[Віленскі раён]], [[Летува]] Paminklinė lenta Svironyse, F. Boguševičiaus gimimo vietoje.JPG|Памятная дошка ў [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіранах]], [[Віленскі раён]], [[Летува]] Paminklinė lenta F. Boguševičiui ant jo vardo bibliotekos Savičiūnuose.JPG|Памятная дошка, бібліятэка ў [[Савічуны|Савічунах]], [[Віленскі раён]], [[Летува]] </gallery> У верасьні 2010 году ў Вільні, на будынку па вуліцы ''Arklių'', 18 (Конскай), які стаіць на месцы былога дома, дзе з 1884 па 1898 гады жыў Францішак Багушэвіч, адбылося адкрыцьцё яшчэ адной мэмарыяльнай дошкі. Ва ўрачыстай цырымоніі ўпершыню за многія гады ўзялі ўдзел як беларуская грамада і мэр Вільні, гэтак і прадстаўнікі афіцыйнага Менску на чале з тагачасным міністрам культуры [[Павал Латушка|Паўлам Латушкам]]<ref>[http://vilnia-by.com/archives/1923 Страчаная сталіца. Беларускія шыльды на вуліцах Вільні]</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Сьцяпан Александровіч|Александровіч С.]] Пуцявіны роднага слова. Праблемы разьвіцьця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1971. — С. 91—105. * {{Кніга|аўтар = [[Васіль Барысенка|Барысенка В.]]|частка = |загаловак = Францішак Багушэвіч і праблема рэалізма ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя.|арыгінал = |спасылка = |адказны = рэд. [[Міхась Лынькоў]]|выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва = Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут літаратуры і мастацтва|год = 1957|том = |старонкі = |старонак = 364|сэрыя = |isbn = |наклад = 3000 }} * [[Валер Булгакаў|Булгакаў В.]] Гісторыя беларускага нацыяналізму. — Вільня, 2006. * {{Артыкул| аўтар = [[Аляксандар Горны|Горны, Аляксандар]]. | загаловак = Францішак Багушэвіч як «месца памяці» беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай Заходняй Беларусі. | спасылка = https://www.academia.edu/43323039/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%B0%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%86%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%80%D1%83%D1%85%D1%83_%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96?email_work_card=view-paper | мова = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = гістарычны навукова-мэтадычны ілюстраваны часопіс | год = 2020| том = | нумар = 5 | старонкі = 29—34 }} * {{Артыкул| аўтар = Дмітро Дарашэнка. | загаловак = Старонка маіх успамінаў. (Светлай памяці Фр. Багушэвіча). | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Zapisy_Bielaruskaha_navukovaha_tovarystva_Vilnia,_1938_t.pdf.zip/107385-1938-1.pdf | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Запісы Беларускага навуковага таварыства| тып = | месца =[[Вільня]]| выдавецтва = Druk. M. Bogatkiewicza i B. Trućko| год = 1938 | том = 1 | старонкі = 1—9 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Генадзь Кісялёў|Кісялёў Г]]. Багушэвіч Францішак // Беларускія пісьменьнікі: Бібліяграфічны слоўнік. У 6 Т. Т. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1992. — С. 182—184. * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Ларчанка|М. Ларчанка]]. | загаловак = Эстэтычныя погляды Ф. К. Багушэвіча. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-07.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 сакавіка 1940 | том = | нумар = 7 (463) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = І. Ляндрус. М. Ларчанка. І. Кузьмін. | загаловак = 100-годдзе з дня нараджэння Ф. Багушэвіча.| спасылка =https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-09.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 сакавіка 1940 | том = | нумар = 9 (465) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Уладзімер Ламека|Ламека У.]], [[Уладзімер Содаль|Содаль У.]] Багушэвіч Францішак Казіміравіч // Беларуская мова: Энцыкляпэдыя. — {{Менск (Мн.)}}, 1994. — С. 67—69. * {{Артыкул| аўтар = Антон Луцкевіч. | загаловак = Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ў успамінах ягоных сучасьнікаў. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Zapisy_Bielaruskaha_navukovaha_tovarystva_Vilnia,_1938_t.pdf.zip/107385-1938-1.pdf | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Запісы Беларускага навуковага таварыства| тып = | месца =[[Вільня]]| выдавецтва = Druk. M. Bogatkiewicza i B. Trućko| год = 1938 | том = 1 | старонкі = 1—9 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * [[Антон Луцкевіч|Луцкевіч А.]] Жыцьцё і творчасьць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучасьнікаў // Спадчына, № 1-2, 2001. — С. 35—64. * [[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] У пошуках багушэвічаўскай шкатулкі // Падарожжа ў XIX ст. З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навук.- папул. нарысы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. — С. 168—173. {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Андрэй Мельнікаў|Мельнікаў А.]]|частка = |загаловак = Францішак Багушэвіч : творца беларускай нацыі|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Рыга]] |выдавецтва = [[Інстытут беларускай гісторыі і культуры]] |год = 2018|том = |старонкі = |старонак = 63|сэрыя = 100 выдатных дзеячаў беларускай культуры|isbn = 978-9984-897-46-2|наклад = 40}} * Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік. — {{Менск (Мн.)}}: БелЭн, 1995. {{ISBN|985-11-0016-1}} * {{артыкул|аўтар = [[Міхаіл Піятуховіч|Піятуховіч М.]] | частка = |загаловак = Францішак Багушэвіч, як ідэолаг беларускага адраджэння і як мастак : даклад, зроблены 30 кастрычніка 1924 г. у Доме культуры на ўрачыстым акце, пасвечаным 3 гадавіне існавання БДУ.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне= [[Працы Беларускага дзяржаўнага ўніверсытэту]]|тып = часопіс|месца = [[Менск]]|выдавецтва = |год = 1925|выпуск=|том = |нумар = 6—7| старонкі = 19—34|isbn = }} * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Содаль|Содаль, У. І]]. |частка = |загаловак = Сцежкамі Мацея Бурачка: пошукі, замалёўкі, нарысы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1991 |том = |старонкі = — |старонак = 196+24 |сэрыя = |isbn = 5-340-00495-3|наклад = 3700}} * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Содаль|Уладзімір Содаль]]. |частка = |загаловак = Жупранская старонка |арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/zupranskaja-staronka-sodal.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] |год = 1992 |том = |старонкі = |старонак = 63 |сэрыя = |isbn = 5-345-00404-3|наклад = 11000}} * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Содаль|Уладзімір Содаль]]. |частка = |загаловак = Свіранскія крэскі|арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/sviranskija-kreski-uladzimir-sodal.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] |год = 1995 |том = |старонкі = |старонак = 98 |сэрыя = |isbn = 985-070043-2 |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = [[Язэп Янушкевіч|Янушкевіч Я.]]|частка = Францішак Багушэвіч|загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагодзьдзяў. У 2 т.|арыгінал =|спасылка =|адказны = Навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі|выданьне = 2|месца = Мн.|выдавецтва = Беларус. навука|год = 2010|том = 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагодзьдзе|старонкі = 373|старонак = |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1167-7|наклад = }} * Radzik R. Między zbiorowością etniczną a wspólnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowościowych w Europie Srosdkowo-Wschodniej XIX stulecia. — Lublin, 2000. — S. 237—242. * Romanowski A. Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904. — Krakòw: Universitas, 2003. — S. 40—43, 287, 298, 308—309, 314, 402, 404—405, 408, 420. * Michał Brenszejn: Bahuszewicz Franciszak // Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan – Brownsford Marja. — Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936. — S. 233–234. Reprint: Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. {{ISBN|83-04-03291-0}}. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/bahusziewicz/Францішак_Багушэвіч_на_Лідчыне.html Содаль Уладзімір. Францішак Багушэвіч на Лідчыне;] * [http://slounik.org/157550.html Біяграфія на Slounik.org] * [http://knihi.com/Francisak_Bahusevic/ Творы] на «[[Беларуская Палічка|Беларускай Палічцы]]» * [https://web.archive.org/web/20040609023702/http://tbm.org.by/asoby/cont.phtml?x=fb Біяграфія на старонцы «Гісторыя Беларусі. Асобы.» Таварыства Беларускай Мовы] {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Л. Г. Гушчынская і інш. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2009| url = https://www.nlb.by/by/news/knizhnyja-vystawki/ne-pakidaytse-zh-movy-nashay-belaruskay-_166192/| копія = | дата копіі = | загаловак = Кніжная выстава: «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай…»: да 170-годзьдзя з дня нараджэньня Францішка Багушэвіча (1840—1900) | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Вікікрыніцы|Category:Францішак Багушэвіч|Францішак Багушэвіч}} {{Францішак Багушэвіч}} {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Багушэвіч, Францішак}} [[Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларускія адвакаты]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Францішак Багушэвіч]] [[Катэгорыя:Ваяры паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ds2ejryw1upp9fgdzayr3bqwb7oa923 Талачынскі раён 0 4413 2680832 2678678 2026-07-26T19:40:44Z Rotondus 11902 /* Асобы */ абнаўленьне зьвестак 2680832 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Талачынскі раён |Назва ў родным склоне = Талачынскага раёну |Краіна = [[Беларусь]] |Сьцяг = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |Герб = |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Талачын]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = 17 ліпеня 1924 |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Насельніцтва = 24 478<ref name="belstat2018" /> |Год перапісу = 2018 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 16,3 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Плошча = 1498,56<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc Государственный земельный кадастр Республики Беларусь]{{Ref-ru}} (па стане на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Viciebsk Province, Tałačyn District.svg |Памер мапы = 270 |Часавы пас = [[UTC]] +3 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375-21-36 |Паштовыя індэксы = 211 0хх |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://tolochin.vitebsk-region.gov.by/ |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Талачы́нскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча раёну складае 1,5 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 24 478 чалавек<ref name="belstat2018" />. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Талачын]]. Адміністрацыйна-тэрытарыяльна Талачынскі раён падзелены на 7 сельсаветаў — [[Аболецкі сельсавет|Аболецкі]], [[Валосаўскі сельсавет|Валосаўскі]], [[Воўкавіцкі сельсавет|Воўкавіцкі]], [[Коханаўскі сельсавет|Коханаўскі]], [[Серкавіцкі сельсавет|Серкавіцкі]], [[Слаўнаўскі сельсавет|Слаўнаўскі]] і [[Талачынскі сельсавет|Талачынскі]]. == Гісторыя == Утвораны 17 ліпеня 1924 году. Некаторыя населеныя пункты, якія цяпер знаходзяцца на тэрыторыі раёну, згадваюцца ў летапісах XI—XII стагодзьдзяў, у тым ліку і старадаўні [[Друцак (горад)|Друцак]], якому ў 2001 годзе споўнілася 1000 гадоў. 28 лютага 2011 году ўказам прэзыдэнта «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области» зацьверджаны сьцяг раёну<ref>[https://web.archive.org/web/20160304072908/http://www.pravo.by/pdf/2011-28/2011-28(006-033).pdf Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86]{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == Мяжуе з [[Аршанскі раён|Аршанскім]], [[Сеньненскі раён|Сеньненскім]], [[Чашніцкі раён|Чашніцкім]] раёнамі [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], [[Крупскі раён|Крупскім]] раёнам [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] і [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьцю]]. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1999 год — 36 418 чал. (перапіс) * XXI стагодзьдзе: 12 студзеня 2009 году — 30,4 тыс. чал. (паводле афіцыйнай старонкі Талачынскага райвыканкаму); 2009 год — 28 565 чалавек<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 25 288 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 24 861 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 24 478 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Транспарт == Праз раён пралягае чыгунка і аўтамагістраль [[Берасьце]] — [[Менск]] — мяжа [[Расейская Фэдэрацыя|Расейскай Фэдэрацыі]], газаправоды [[Ямал — Эўропа]] і [[Таржок]] — [[Менск]] — [[Івацэвічы]], нафтаправод [[Унеча]] — [[Дзісна]]. == Асобы == * [[Лявон Баразна]] (*04.02.1926, [[Новае Сяло (Талачынскі раён)|Новае Сяло]] — †15.08.1972, [[Менск]]) — [[мастак]] і [[фальклярыст]]. * [[Вера Вярба]] (*14.01.1942, [[Высокі Гарадзец]] — †15.07.2012) — беларуская [[паэт|паэтэса]]. * [[Васіль Галубовіч]] (нар. 1909, [[Коханаў]]—1991) — мастак. * [[Аркадзь Жураўскі]] (*05.08.1924, [[Янава (Талачынскі раён)|Янава]] — †09.01.2009) — беларускі [[мовазнавец]]. * [[Міхась Зарэцкі]] (*20.11.1901, [[Высокі Гарадзец]]  — †29.10.1937, [[Менск]]) — беларускі [[празаік]], [[драматург]], [[перакладчык]], [[крытык]]. * [[Мікола Кандратаў]] (1957, [[Замосьце (Віцебская вобласьць)|Замосьце]] — 2026) — беларускі паэт, перакладчык. * [[Іван Карэйша]] (*1938, [[Малое Высокае]] — †?) — ахвяра карнай псыхіятрыі, палітычны вязень у БССР. * [[Лявон Патоцкі]] (1799, [[Коханаў]] — 1864, [[Рыга]]) — пісьменьнік, публіцыст. * [[Алесь Петрашкевіч]] (*01.05.1930, [[Пярэвалачня (Талачынскі раён)|Пярэвалачня]] — †24 жніўня 2012, [[Менск]]) — [[гісторык]], [[драматург]], [[сцэнарыст]], кандыдат гістарычных навук (1967). * [[Алесь Рылько]] (1923, [[Рыдамля]] — 1967) — беларускі празаік, драматург, публіцыст. * [[Міхаіл Савіцкі]] (*18.02.1922, [[Зьвянячы]] — †08.11.2010, [[Менск]])  — беларускі [[мастак]], акадэмік НАН Беларусі, Герой Беларусі (2006), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1973), народны мастак Беларусі (1972), народны мастак СССР (1983), правадзейны член АМ Расеі. * [[Валеры Славук]] (нар. 1947, [[Коханаў]]) — мастак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} ==Літаратура== * Ф. Ф.Бурак, М. С. Кічкіна, Г. П. Рудава, М. Ф. Янюк. «Талачынскі раён». {{Літаратура/Энцыкляпэдыя прыроды Беларусі|5}} С. 74 — 75. * {{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =«Талачынскі раён»: XXIII (№ 2286 — № 2360)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/409|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі=409 — 420 |isbn=}} * {{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =«Талачынскі раён» |арыгінал = |спасылка =|адказны =М. В. Біч і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн.|год=1996 |выпуск=|том=6. Кніга 1: Пузелі — Усая.|нумар= |старонкі=495, 496|isbn=5-85700-073-4}} * {{Літаратура/Памяць/Талачынскі раён|1}} * {{артыкул|аўтар =Г. С. Смалякоў, А. Г. Шныркевіч| частка = |загаловак =«Талачынскі раён».|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]]|і інш.|выданьне=[[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=2002 |выпуск=|том=15: Сьледавікі — Трыо|нумар= | старонкі=399 — 400 |isbn=985-11-0035-8}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =«Памяць Беларусі 1941 — 1945». Рэспубліканская кніга.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш. |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =Беларусая энцыклапедыя |год =2005 |том = |старонкі =220 — 223|старонак =592 |сэрыя = |isbn =985-11-0322-5 |наклад =15000 }}. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140724033050/http://tolochin.vitebsk-region.gov.by/ Афіцыйная старонка Талачынскага райвыканкаму]{{ref-ru}} * {{Radzima|talachynski|rayon}} * {{Глёбус Беларусі|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}}} * [https://web.archive.org/web/20051028101514/http://w3.vitebsk.by/gallery/photo/iee/region/tolochin/tolochin.gif Карта раёну на старонцы vitebsk.by] {{Талачынскі раён}} {{Віцебская вобласьць}} [[Катэгорыя:Талачынскі раён| ]] 3a5b8rwwmkvl2rtlc65so66smebse1t Вікіпэдыя:Пясочніца 4 9356 2680855 2672707 2026-07-27T02:31:42Z ~2026-41526-90 99138 2680855 wikitext text/x-wiki ́{{/Пішыце ніжэй}} <!-- Калі ласка, не выдаляйце гэты радок, тэстуйце ніжэй --> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Рэдагаваньне|Пясочніца]] bzcubvoxbwocqddtt164zbobd8by03a Замосьце (Віцебская вобласьць) 0 11232 2680831 2678655 2026-07-26T19:40:04Z Rotondus 11902 /* Асобы */ абнаўленьне зьвестак 2680831 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Замосьце |Лацінка = Zamoście |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Замосьця |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Талачынскі раён|Талачынскі]] |Сельсавет = [[Коханаўскі сельсавет|Коханаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 16 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 211066 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 26 |Шырата сэкундаў = 2.6 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 54 |Даўгата сэкундаў = 47.7 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Замо́сьце'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 437.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Крывая (прыток Друці)|Крывой]]. Уваходзіць у склад [[Коханаўскі сельсавет|Коханаўскага сельсавету]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Насельніцтва == * 1999 год — 48 чалавек * 2010 год — 16 чалавек == Асобы == * [[Мікола Кандратаў]] (1957—2026) — беларускі паэт, перакладчык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Коханаўскі сельсавет}} {{Талачынскі раён}} [[Катэгорыя:Коханаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёну]] hdri3fqo84uy7cdmw2mbrhqo8ddxa8r Адэса 0 14301 2680829 2589607 2026-07-26T19:38:03Z Rotondus 11902 /* Асобы */ абнаўленьне зьвестак 2680829 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Адэса |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Адэсы |Арыгінальная назва = Одеса |Герб = Coat of Arms of Odesa.svg |Сьцяг = Flag of Odessa, Ukraine.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1415 |Статус з = 1794 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = Кацюбееў, Качыбей |Мясцовая назва = Паўднёвая Пальміра, Паўднёвая сталіца |Вобласьць = [[Адэская вобласьць|Адэская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = Генадій Труханов |Плошча = 236.9 |Крыніца плошчы = |Вышыня = 53 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 1017699 |Год падліку колькасьці = 2020 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року». — Київ, Державна служба статистики України, 2020 [http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2020/zb/05/zb_chuselnist%202019.pdf pdf]</ref> |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = [[украінцы]] — 61,6%<br>[[расейцы]] — 29%<br>[[баўгары]] — 1,7%<br>[[габрэі]] — 1,2%<br>[[малдаване]] — 0,7%<br>[[беларусы]] — 0,6% |Год падліку нацыянальнага складу = 2001 |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 65000—65480 |Тэлефонны код = +380 48 |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = P4210623.JPG |Апісаньне выявы = Опэрны тэатар |Шырата градусаў = 46 |Шырата хвілінаў = 28 |Шырата сэкундаў = 18 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 42 |Даўгата сэкундаў = 37 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.odessa.ua/?lang=ua Афіцыйны сайт места]{{ref-uk}} |Лацінка=Adesa}} '''Адэ́са''' ({{мова-uk|Одеса}}) — [[горад|места]] на поўдні [[Украіна|Ўкраіны]], на ўзьбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Адэская вобласьць|Адэскай вобласьці]]. Па колькасьці жыхароў (каля 1 000 000 чал. на 2024 год) зьяўляецца трэцім местам у краіне (пасьля [[Кіеў|Кіева]] ды [[Харкаў|Харкава]]). Адэса — найбуйнейшы марскі порт Украіны, вузел чыгунак і аўтамабільных дарог {{таблічка-eu|58}}, {{таблічка-eu|87}}, {{таблічка-eu|95}}, {{таблічка-eu|581}}. Упершыню згадваецца ў 1415 годзе<ref name="she">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/12484/ОДЕССА Одесса] // {{Літаратура/Савецкая гістарычная энцыкляпэдыя}}</ref> року пад назвай '''Кацюбееў'''<ref name="odesa">Болдирєв О. В. [https://web.archive.org/web/20120327161355/http://odessa.club.com.ua/poesia/p0081.php Одесі — 600: Іст. нарис.] — О.: Юг, 1994. — 72 с.</ref> як галоўны чарнаморскі порт [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], які паводле найбольш абгрунтаванай на цяперашні час навуковай вэрсіі заснаваў вялікі князь [[Вітаўт]].<ref name="odesa"/> == Назва == Паводле адной з навуковых гіпотэзаў сваю першапачатковую назву «Кацюбееў» места атрымала ад імя [[Русь|руска]]-[[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскага]] магната Кацюбы-Якушынскага, які па далучэньні гэтых зямель да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] перасяліў сюды сваіх сялянаў.<ref name="nsh">Наталя Шушляннікова. Історіографічний нарис дослідження етнокультурних процесів на Херсонщині кінця XVIII — ХХ ст. // Науковий часопис НПУ імені М. П. Драгоманова. Серія № 6. Історичні науки: Зб. наукових праць. — Випуск 6. — К.: Вид-во НПУ імені М. П. Драгоманова, 2008. С. 124</ref> Дадзеную вэрсію высунуў польскі дасьледнік Марыян Дубянецкі на падставе пазьнейшых (сяр. [[16 стагодзьдзе|XVІ ст.]]) зьвестак пра нашчадка гэтага меркаванага шляхціча — Барыса Кацюбу (Качубу<ref>[http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.)]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref>), які валодаў сялом Якушын каля [[Віньніца|Віньніцы]].<ref name="odesa1">Болдирєв О. В. [https://web.archive.org/web/20110812051800/http://odessa.club.com.ua/poesia/p0082.php Одесі — 600: Іст. нарис.] — О.: Юг, 1994. — 72 с.</ref> Іншае гледзішча на паходжаньне назвы Кацюбееў зыходзіць з факту наяўнасьці ў [[15 стагодзьдзе|XV ст.]] на Падольлі сяла ''Кaczebіjow'', якое належала шляхецкаму роду Язлавецкіх. Паколькі і чарнаморскі Кацюбееў першапачаткова таксама належаў Язлавецкім, цалкам магчыма, што падольскія перасяленцы маглі назваць новае места ў гонар роднага сяла. Гэтая вэрсія на сёньняшні дзень зьяўляецца найбольш імавернай.<ref name="odesa1"/> Пазьнейшую турэцкую назву ''Хаджыбэй'' часам тлумачаць з [[турэцкая мова|турэцкай мовы]] як «''князь, што пабываў у [[Мэка|Мэцы]]''». Назву ''Адэса'' месту надалі ў гонар грэцкай калёніі Адэсос, якую тады памылкова прымяркоўвалі ад Адэскай затокі.<ref name="she"/> Пазьней археолягі знайшлі гэтую калёнію непадалёк ад места [[Варна]] ў [[Баўгарыя|Баўгарыі]]. == Гісторыя == === Кацюбееў === {{Асноўны артыкул|Кацюбееў}} Ад другой паловы [[14 стагодзьдзе|XIV ст.]] мясцовасьць, на якой знаходзіцца сучасная Адэса, уваходзіла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1415 рокам упершыню згадваецца партовае места Кацюбееў (Качыбей), якое да канца [[15 стагодзьдзе|XV ст.]] зрабілася значным гандлёвым цэнтрам. На мяжы [[15 стагодзьдзе|XV]] і [[16 стагодзьдзе|XVI]] стагодзьдзяў Кацюбееў захапілі і зруйнавалі татары. У 1578 року пасланец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Крымскае ханства]] Марцін Бранеўскі бачыў руіны «''Кацюбеева гарадзішча, як абпаўшай зямлі, што абмываецца шырокім возерам, якое знаходзіцца каля мора''». Турэцкі падарожнік Эўлія Чалябі, які ў 1657 року праяжджаў праз тэрыторыю Качыбею, зазначаў у сваіх нататках, што колішняя вялікалітоўская фартэцыя патрабуе толькі нязначнага рамонту З канца [[17 стагодзьдзе|XVII ст.]] новыя [[Турэччына|турэцкія]] гаспадары пачалі трымаць у Качыбею (Хаджыбэю) невялікую флятылію, а ў 1764 року аднавілі мураваны Вітаўтаў замак, надаўшы яму новую назву Эні-Дунья. У 1789 року фартэцыю занялі расейскія войскі. === Адэса === [[Файл:Айвазовский Одесса 18402.jpg|міні|200пкс|[[Іван Айвазоўскі|І. Айвазоўскі]]. Адэса, 1842 год]] Згодна зь Яскай мірнай дамовай 1792 року Хаджыбэй адыйшоў да [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1795 року места перайменавалі ў Адэсу і пачалі будаваць умацаваньні, порт ды вайсковую базу<ref>[http://www.infoplease.com/ce6/world/A0860107.html Odessa. History. The Columbia Electronic Encyclopedia, 6th ed.] Copyright © 2007, Columbia University Press.{{ref-en}}</ref>. У 1797—1802 гады Адэса ўваходзіла ў склад Новарасейскай губэрні. З 1805 року — адміністрацыйны цэнтар Новарасейскага краю. З 1825 року — павятовае места Хэрсонскай губэрні. У [[19 стагодзьдзе|XIX ст.]] Адэса зрабілася значным культурным цэнтрам (заснаваны Рышэльеўскі ліцэй, 1817, ператвораны ў Новарасейскі ўнівэрсытэт ў 1865 року, Адэскае таварыства гісторыі і старажытнасьцяў, 1839, і г. д.). Ад 1920 року ў Адэсе замацавалася савецкая ўлада. Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з 16 кастрычніка 1941 па 9 красавіка 1944 року места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. З 1991 року Адэса ў складзе незалежнай Украіны. 2 траўня 2014 году ў выніку супрацьстаяньня паміж супернікамі і прыхільнікамі [[Эўрамайдан]]у ў Адэсе загінула, па розных зьвестках, ад 44 да 300 чалавек. == Насельніцтва == [[Файл:New Vorontsov lighthouse in Odessa, Ukraine.jpg|міні|200пкс|Варанцоўскі маяк]] * XVIII стагодзьдзе: 1795 год — 2349 чал. * XIX стагодзьдзе: 1802 год — 9 тыс. чал.; 1829 год — 52 тыс. чал.; 1849 год — 86 729 чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/74220/Одесса Одесса] // {{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref>; 1873 год — 193,5 тыс. чал.; 1897 год — 404 тыс. чал. * XX стагодзьдзе: 1939 год — 602 тыс. чал.; 1959 год — 667 тыс. чал.; 1966 год — 753 тыс. чал.<ref name="she"/>; 1974 год — 981 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/115647/Одесса Одесса] // {{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}}</ref>; 1979 год — 1 046 133 чал.; 1989 год — 1 115 371 чал.; 1995 год — 1 060 000 чал. * XXI стагодзьдзе: 2001 год — 1 029 049 чал.; 2006 год — 993 000 чал. (пяты горад Украіны паводле колькасьці насельніцтва); 2007 год — 1 080 270 чал. (чацьверты горад Украіны паводле колькасьці насельніцтва); 2009 год — 1 008 604 чал.; 2010 год — 1 010 000 чал. (трэці горад Украіны паводле колькасьці насельніцтва); 2011 год — 1 006 787 чал.; 2012 год — 1 007 186 чал. Нацыянальны склад насельніцтва Адэсы (паводле перапісу, праведзенага ў 2001 року): 61,6% украінцаў, 29,0% расейцаў, 1,3% баўгараў, 1,2% габрэяў, 0,7% малдаванаў, 0,6% беларусаў, 0,4% армянаў, 0,2% палякаў.<ref name="perepis-2001">[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/odesa/ Про кількість та склад населення Одеської області за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року]{{ref-uk}}</ref> === Мова === {| width="40%" align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва па роднай мове <small>(2001)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! украінская&nbsp;мова !! расейская !! баўгарская !! малдаўская !! армянская |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|30,41% | align=center|64,75% | align=center|0,36% | align=center|0,25% | align=center|0,18% |} == Эканоміка == Адэса зьяўляецца найбуйнейшым марскім портам Украіны, у якім перагружаць збожжа, цукар, вугаль, нафтапрадукты, цэмэнт, мэталы, джут, драўніну, прадукцыю машынабудаўнічай прамысловасьці. Асноўныя галіны прамысловасьці — гэта перапрацоўка нафты, машынабудаваньне, суднабудаваньне і суднарамонт, харчовая і алькагольная, дрэваапрацоўчая і хімічная прамысловасьць. Рынак прамысловых тавараў «7-ы кілямэтар» (афіцыйна «Авангард») паблізу Адэсы зьяўляецца найбуйнейшым гандлёвым комплексам ва Ўсходняй Эўропе<ref>Часопіс «Der Spiegel», укр. выпуск, № 2 (21 студзеня) 2008, с. 24</ref>. == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Potěmkinovy schody.jpg|міні|200пкс|Пацёмкінскія сходы]] Адэса — папулярны турыстычны цэнтар Украіны. У ім ёсьць марскія пляжы, лячэбныя гразі ліманаў, мінэральныя крыніцы. У горадзе разьмешчаныя шматлікія гатэлі, базы адпачынку і санаторыі, арыентаваныя пераважна на расейскамоўных турыстаў. У Адэсе знаходзяцца каля двух дзясяткаў музэяў. Найвядомейшай архітэктурнай пэрлінай места зьяўляюцца Пацёмкінскія сходы, якія маюць 192 прыступкі. Іх пабудаваў граф [[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў|Міхаіл Варанцоў]], генэрал-губэрнатар Наваросіі, Бэсарабіі і Каўказу, які зрабіў вялікі ўнёсак у разьвіцьцё места. Сходы каштавалі 800 тыс. рублёў і былі падараваныя яго жонцы Лізавеце Ксавер’еўе. У савецкі час сходы перайменавалі ў гонар паўстаньня на браняносцы «Пацёмкін» ў [[1905]] року (да рэвалюцыі сходы называліся [[Арман Эманюэль дзю Плесі|Рышэльеўскімі]]). Будаўніцтва гэтых гіганцкіх сходаў вялося ад 1837 да 1841 року. Аўтарам праекту быў архітэктар [[Франц Бафо]], які дбайна распрацаваў прапорцыі збудаваньні. За Пацёмкінскімі сходамі пачынаецца Прыморскі бульвар, уздоўж якога месьцяцца прыгожыя архітэктурныя ансамблі. Тут знаходзіцца помнік расейскаму паэту [[Аляксандар Пушкін|А. Пушкіну]]. Вялікі масіў займае Цэнтральны парк культуры і адпачынку імя [[Тарас Шаўчэнка|Т. Шаўчэнкі]], былы Аляксандраўскі парк. Ня меншай славутасьцю места зьяўляецца вуліца Дэрыбасаўская, якая атрымала сваю назву ад імя заснавальніка места [[Хасэ дэ Рыбас]]а, а таксама прылеглая да яе Грэцкая плошча. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Jews of Odessa (A).jpg|Жыды Адэсы (1876) Костёл Св. Петра в Одессе.jpg|Касьцёл Сьв. Апостала Пятра Костел Успения Богородицы в Одессе229.jpg|Касьцёл Храм Христа Спасителя в Одессе.jpg|Спаскі сабор Odessa philarmony.JPG|Адэская філярмонія Hotel Odessa.jpg|Гатэль Адэса Deribassovskaya street in Odessa (Ukraine).jpg|Вуліца Дэрыбасаўская Chajka 002.jpg|Пляж Чайка Odessa Blv. Primorsky.JPG|Прыморскі бульвар Рынак "Прывоз". Рыбнае месца.jpg|Рынак "Прывоз". Рыбнае месца.]] </gallery> == Месты-сябры == {| valign=top |- |valign=top width=30%| * [[Ерэван]], [[Армэнія]] * [[Варна]], [[Баўгарыя]] * [[Сэгед]], [[Вугоршчына]] * [[Лівэрпул]], [[Вялікабрытанія]] * [[Валенсія]], [[Гішпанія]] * [[Пірэй]], [[Грэцыя]] * [[Балтымар]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] * [[Хайфа]], [[Ізраіль]] * [[Калката]], [[Індыя]] * [[Генуя]], [[Італія]] |valign=top width=30%| * [[Ванкувэр]], [[Канада]] * [[Нікасія]], [[Кіпр]] * [[Цындао]], [[Кітай]] * [[Клайпеда]], [[Летува]] * [[Трыпалі]], [[Лібія]] * [[Кішынёў]], [[Малдова]] * [[Рэгенсбург]], [[Нямеччына]] * [[Лодзь]], [[Польшча]] * [[Грозны]], [[Расея]] * [[Масква]], [[Расея]] |valign=top width=30%| * [[Растоў-на-Доне]], [[Расея]] * [[Санкт-Пецярбург]], [[Расея]] * [[Канстанца]], [[Румынія]] * [[Стамбул]], [[Турэччына]] * [[Оўлу]], [[Фінляндыя]] * [[Марсэль]], [[Францыя]] * [[Спліт]], [[Харватыя]] * [[Александрыя]], [[Эгіпет]] * [[Якагама]], [[Японія]] |} == Асобы == * [[Ганна Ахматава]] (1889—1966) — расейская паэтка, пісьменьніца, літаратуразнаўца, літаратурны крытык, перакладчыца; адна з найвядомейшых расейскіх паэтак XX ст. * [[Юліюш Бардах]] (1914—2010) — польскі гісторык дзяржавы і права; адзін з найбольш аўтарытэтных польскіх гісторыкаў ХХ ст. * [[Янка Брыль]] (1917—2006) — беларускі пісьменьнік (нарадзіўся і пражыў першыя пяць гадоў жыцьця ў Адэсе) * [[Андрэй Варонін]] (нар. 1979) — украінскі футбаліст (нарадзіўся ў Адэсе) * [[Аляксей Гатцук]] (1832—1891) — украінскі археоляг і публіцыст * [[Джордж Гамаў]] (1904—1968) — савецкі ды амэрыканскі фізык * [[Язэп Горыд]] (1896—1939) — заходнебеларускі мастак (нарадзіўся ў Адэсе) * [[Іна Каханоўская|Іна Каханоўская (Рытар)]] (1906—1997) — беларуская пісьменьніца, дзяячка эміграцыі * [[Юры Лыпа]] (1900—1944) — украінскі пісьменьнік, публіцыст, урач * [[Тацьцяна Паплаўская]] (нар. 1949) — беларуская мовазнаўца і прафэсарка * Аляксандра Саковіч (1906 — 1997) — беларуская пісьменніца, мемуарыст * [[Леанід Уцёсаў]] — савецкі сьпявак * [[Юры Хашчавацкі]] (1947—2026) — савецкі і беларускі рэжысэр і сцэнарыст (нарадзіўся ў Адэсе) * [[Сяргей Хмара]] (1905—1992) — дзяяч беларускага нацыянальна-вызвольнага руху, пісьменьнік * [[Паўло Шубарт]] — украінскі публіцыст, фатограф * [[Расьціслаў Янкоўскі]] (1930—2016) — беларускі савецкі актор тэатру і кіно === Жыхары === У лютым — сакавіку 1825 року ў Адэсе па адрасе ''Дэрыбасаўская, 16'' жыў [[Адам Міцкевіч]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20131006161414/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_no_uk.asp#m5 Розподіл населення за національністю та рідною мовою] {{ref-uk}} * [https://web.archive.org/web/20141030084110/http://www.odessa.ua/ Афіцыйная старонка] {{Адэская вобласьць}} {{Украіна}} {{Вялікалітоўскае Прычарнамор’е}} {{Гарады-героі}} {{Гарады-героі Ўкраіны}} [[Катэгорыя:Адэса| ]] [[Катэгорыя:Партовыя населеныя пункты Ўкраіны]] flzqs4b3qe8j6z9ocpamlm8ln8qgthz Ніна Тарас 0 14856 2680842 2150842 2026-07-26T21:20:20Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2680842 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьніца |Імя пры нараджэньні = Ніна Міхайлаўна Жданук |Месца нараджэньня = в. [[Запольле (Наваградзкі раён)|Запольле]], цяпер [[Наваградзкі раён|Наваградзкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]] |Месца сьмерці = |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = |Гады актыўнасьці = |Напрамак = |Жанр = |Мова = |Мова2 = |Дэбют = |Значныя творы = |Прэміі = |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |Палічка = |Сайт = }} '''Ні́на Міхайлаўна Та́рас''' (15 траўня 1916, в. [[Запольле (Наваградзкі раён)|Запольле]], цяпер [[Наваградзкі раён]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]] — 12 сьнежня 2006) — беларуская пісьменьніца. Сябра СП СССР з 1940 г. == Біяграфія == {{Перапрацаваць|1=неабходна пацьвердзіць зьвесткі спасылкамі на незалежныя крыніцы|section=yes}} Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Сапраўднае прозьвішча — Жданук. У час [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] дакумэнты былі згубленыя, і бацька Ніны (Міхаіл Адамавіч) у час перапісу жыхароў вёскі, узяў сабе прозьвішча Тарас, якое потым перадаў і сваім дзецям. Акрамя Ніны ў сям’і Жданук былі тры малодшыя сястры і брат. Першую адукацыю Ніна Тарас атрымала ад бацькі. Калі пачала працаваць сельская школа, яна была залічана ў другую клясу, якая складаўся з трох вучняў. Навучаньне было толькі на [[польская мова|польскай мове]]. Свой першы верш — «Пастушка» — яна напісала прыкладна ў трэцяй клясе. Верш трапіў да дырэктара школы і ён, разам з бацькам Ніны Міхайлаўны, вырашыў паслаць яе вучыцца ў гімназію. Празь некаторы час пачала пісаць вершы на [[беларуская мова|беларускай мове]] (галоўны чынам, пра прыроду). Бацька падтрымліваў Ніну, яе літаратурныя пачынаньні. І ў 1930 годзе Ніна, пасьля здачы іспытаў, паступае ў трэцюю клясу [[Наваградак|наваградзкай]] гімназіі. У тым жа годзе ўступае ў падпольную [[камсамол]]ьскую ячэйку<ref name="lit01">{{кніга|частка=Пра час і пра сябе|загаловак=Аўтабіяграфіі беларускіх пісьменнікаў|месца=Мінск|выдавецтва=выдавецтва «Беларусь»|год=1966|старонкі=233-345}}</ref>. У 1934 годзе гімназію зачынілі, і Ніна вяртаецца да бацькоў. У той час матэрыяльнае становішча ў сям’і было вельмі дрэннае, але, нягледзячы на гэта, Ніна ўгаворвае бацькоў накіраваць яе на два гады ў [[Вільня|Вільню]] — закончыць гімназію. Так Ніна Тарас апынулася ў [[Вільня|Віленскай]] гімназіі, куды таксама пасьля закрыцьця [[Наваградак|наваградзкай]] гімназіі прыехалі яе сябры-наваградчане з розных клясаў. Там жа пазнаёмілася з [[Максім Танк|Максімам Танкам]], які ў той час працаваў у рэдакцыі газэты «[[Наша воля]]». Аднойчы [[Максім Танк]] папрасіў у яе верш для газэты «Наша воля». Так упершыню быў надрукаваны яе верш «Яшчэ, веру, ты, вёска, устанеш…»<ref name="lit01"/> У 1936 годзе пасьля пасьпяховай здачы выпускнога іспыту Ніна вяртаецца дамоў, дзе ў дрэнным стане знаходзіцца яе сястра Марыся (тубэркулёз лёгкіх). У той час матэрыяльныя сродкі ідуць на лячэньне сястры, таму пра паступленьне ва ўнівэрсытэт не магло быць і размовы. Восеньню яна прымае рашэньне пакінуць назаўсёды родны дом, і другога верасьня выяжджае ў [[Вільня|Вільню]] ў пошуках працы. Пасьля доўгіх, безвыніковых пошукаў, зьвяртаецца ў [[Вільня|Віленскае]] бюро працы. Першым месцам працы аказваюцца звычайныя парнікі ў раёне Зьвярынца ({{мова-lt|Žvėrynas}}), якія трэба было прывадзіць у парадак. У той жа час кватэра, у якой Ніна пражывала зь сяброўкай, становіцца явачнай. Часта для сустрэч з падпольшчыкамі на явачную кватэру прыходзіў і [[Максім Танк]]. У той жа час (прыкладна 1935 год) Ніна рыхтуецца да паступленьня на філялягічны факультэт (партыйная арганізацыя хацела паслаць яе вучыцца). Адначасова з падрыхтоўкай да паступленьня, піша і друкуе новыя вершы, пакуль існуюць газэты «Наша воля» і «Попросту». Увесну 1937 году, пасьля атрыманьня паведамленьня ад бацькоў, Ніна вяртаецца дамоў каб наведаць сястру, якая адчувае сябе вельмі дрэнна. Прайшло лета, а восеньню сястры Марыські ня стала. У [[Вільня|Вільні]] пачаліся арышты падпольшчыкаў, таму не ўдалося вярнуцца туды. Таксама, Ніне не ўдалося і паступіць ва ўнівэрсытэт. Летам 1938 году выходзіць замуж за Федаровіча Янку і пераяжджае жыць да мужа ў [[Ліда|Ліду]], дзе ён меў свой домік. «''Чырвоную армію сустракала ў [[Ліда|Лідзе]]. А празь нейкі час пайшла працаваць у лідзкую газэту „Ўперад“. Гэта была першая праца ў маім жыцьці''». «''Пачалося новае, вольнае, поўнае захапленьня жыцьцё. Новыя вершы, літаратурныя старонкі ў газэце. Праца грамадзкая — мяне выбіраюць дэпутатам лідзкага гарадзкога Савету; прымаюць у члены ВЛКСМ — ужо фармальна, па ўсіх правілах. Выступленьні перад выбаршчыкамі, перад чытачамі''», — пісала ў сваёй аўтабіяграфіі Ніна Тарас<ref name="lit01"/>. У 1940 годзе выходзіць першы зборнік — «На ўсход ідучы». Ніну Тарас прымаюць у [[Саюз беларускіх пісьменьнікаў]]. [[Нямецка-савецкая вайна|Нямецка-савецкую вайну]] сустрэла ў [[Ліда|Лідзе]]. У 1942—1944 гг. сувязная лідзкай спэцгрупы партызанскай брыгады імя С. М. Кірава і партызанскага атраду імя Р. І. Катоўскага брыгады імя Ф. Э. Дзяржынскага Баранавіцкай вобласьці<ref>Ніна Тарас // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)|к}} С. 532</ref>. У час вайны хата Ніны Міхайлаўны выкарыстоўвалася для явак партызан. Празь некаторы час хата згарэла, згарэлі і ўсе рукапісы, памятныя кнігі і іншыя каштоўныя ёй матэрыялы. Пасьля вайны пераехала ў [[Менск]]. Працавала ў Дзяржаўным выдавецтве Беларусі, у рэдакцыі газэты «[[Раніца (газэта)|Піянэр Беларусі]]». У пасьляваенныя гады друкавала зборнікі вершаў, пісала аповесьці. Вучылася завочна ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце]], які так і ня скончыла. Скончыла Вышэйшыя двухгадовыя курсы ў [[Масква|Маскве]]. == Творчасьць == * «На ўсход ідучы…» — Мн. : Дзярж. выд-ва БССР, 1940. Тыраж 5000 ас. * «Суніцы». — Мн. : Дзярж. выд-ва БССР, 1946. Тыраж 5000 ас. * «Вершы». — Мінск : Дзяржвыд БССР. Рэд. маст. літ., 1952 — 88 с. * «Казкі пра абавязкі»: Вершы: Для малод. узросту. — Мн.: Дзяржвыд БССР. Рэд. дзіцячай і юн. літ., 1955. Тыраж 16 000 ас. * «Кветка шчасьця»: Выбр. вершы Мн.: Дзяржвыд БССР. Рэд. мастац. літ., 1958. — 180 с. Тыраж 3000 ас. * «Пад белым яварам»: Выбр. вершы. — Мн.: Выд-ва «Беларусь» 1966. — 247 с. * «Наш бор»: [паэзія: для малодшага ўзросту]. — Мн.: «Беларусь», 1968 — 29 с. Тыраж 8000 ас. * «У тапаліную замець»: Вершы [і паэма «Сінія хвалі»]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1976. — 79 с. * «Прамэтэю прыйду пакланіцца». — Мінск: Мастацкая літаратура, 1981. — 174 с. Тыраж 6000 ас. * «Празь вятры-завеі»: Вершы / Прадм. [[Алег Лойка|А. Лойкі]]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1986. — 174 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Тарас Ніна // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X; * Тарас Ніна // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995. * {{Артыкул| аўтар = К. Цітоў. | загаловак = Аб вершах Ніны Тарас. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-02.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 11 студзеня 1940 | том = | нумар = 2 (458) | старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://slounik.org/81375.html Біяграфія на праекце Слоўнік.орг] {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Тарас, Ніна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградзкім павеце Расейскай імпэрыі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратаркі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны]] f3v5y65rsvtzctgwu8uheexqqrkpxdf Сумскі раён 0 29425 2680814 2043987 2026-07-26T18:13:16Z Naikii2015 86825 2680814 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Сумскі раён | Арыгінальная назва = Сумський район | Герб = Coat of Arms of Sumy Raion.svg | Сьцяг = Flag of Sumy Raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = раён | Уваходзіць у = [[Сумская вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Сумы]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = 1923 | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 63,05 тыс. |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 35 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 1,8 тыс. |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Sumskyi-Raion.png | Памер мапы = 200 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-542 | Паштовыя індэксы = 42301—42356 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = http://sumy-region.gov.ua/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Сумскі́ раён''' ({{мова-uk|Сумський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе цэнтральнай часткі [[Сумская вобласьць|Сумской вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Сумы]]. {{Накід:Украіна}} {{Сумская вобласьць}} [[Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці]] tj5574ijfnk0c5wvg4n8t9pwf0es1j6 Іван Шыла 0 49797 2680876 2624128 2026-07-27T11:42:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2680876 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Іван Шыла | выява = | памер = | подпіс_пад_выявай = | пасада = намесьнік старшыні Маладога Фронту | пачатак_тэрміну = 9 сакавіка 2008 | канец_тэрміну = | прэзыдэнт = | прэм’ер-міністар = | папярэднік = | наступнік = | пасада2 = | пачатак_тэрміну2 = | канец_тэрміну2 = | папярэднік2 = | наступнік2 = | прэм’ер-міністар2 = | прэзыдэнт2 = | дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|25|11|1990|1}} | месца_нараджэньня = <br />{{сьцяг БССР}} [[Салігорск]], [[БССР]] | нацыянальнасьць = {{сьцяг Беларусі (1991—1995)}} [[беларусы|беларус]] | партыя = [[Малады Фронт]] | сужэнец = | дзеці = | адукацыя = | рэлігія = | бацька = | маці = | подпіс = | узнагароды = }} {{Цёзкі}} '''Іва́н Шы́ла''' (нарадзіўся ў 1990, [[Салігорск]]) — беларускі моладзевы дзяяч, намесьнік старшыні «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]». Адзін з заснавальнікаў [[ТАА]] «[[Чысты кіт]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20251117132946/https://cleanwhale.pl/be/services/wash-the-hood Чысты кіт у Польшчы]</ref>. == Біяграфія == У 2007 годзе намінаваны на прэмію Партыі БНФ у намінацыі «Грамадзкая чыннасьць» <ref name="Generation.by">[[Generation.by]], [http://generation.by/news2303.html Прэміямі Партыі БНФ уганараваныя Жалезьнічэнка, Вайцюшкевіч і Салаўёў"]</ref> У 2008 годзе быў выключаны са школы перад апошнім іспытам ([[ангельская мова]]). Папярэднія экзамэны ён здаў на 8/9 балаў і 4 балы. Рашэньне аб выключэньні Івана прымаў пэдагагічны савет сярэдняй школы № 4 Салігорску. Моладзевага актывіста абвінавацілі ў сыстэматычным парушэньні школьнага статуту. Між тым, паводле неафіцыйнай інфармацыі, былі праведзеныя два пасяджэньні пэдсавета: на першым выкладчыкі аднагалосна прагаласавалі за тое, каб не выключаць юнака са школы. Аднак на выключэньні Шылы настойвала камісія зь Менску.<ref name="БелаПАН1">[[БелаПАН]], [https://web.archive.org/web/20090208202348/http://news.tut.by/society/128658.html Франак Вячорка прыняў прысягу са словамі «Жыве Беларусь!»]</ref> Празь неатрыманьне дыплёму актывіст ня змог паступіць на вучобу ў [[ВНУ]]. 12 студзеня 2009 году мэдычная камісія прыняла рашэньне, што моладзевы актывіст з [[Салігорск]]у прыдатны для праходжаньня вайсковай службы.<ref>[[Наша Ніва]], [https://web.archive.org/web/20210127000717/http://news.tut.by/society/126316.html Аднаго з лідэраў «Маладога фронту» забіраюць у войска]</ref> 29 студзеня Ян Шыла быў дастаўлены для праходжаньня тэрміновай службы ў 29-ю ракетна-зэнітную частку (дысьлякуецца ў вёсцы [[Межыца]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]). У гэтай жа часьці служыць былы лідэр моладзевай арганізацыі Партыі БНФ «[[Моладзь БНФ]]» [[Алесь Каліта]]. Прызыў у войска Іван аб’явіў фактам палітычнага перасьледу і імкненьнем ізаляваць яго ў ваеннай часьці.<ref name="БелаПАН1" /> 20 красавіка 2009 году Іван Шыла зьвярнуўся да міністра адукацыі Польшчы Катажыны Халь з просьбай здаць іспыт ў Польшчы ў сувязі зь немагчымасьцю гэтае зрабіць на радзіме. 22 красавіка стала вядома, што К.Халь запрасіла І. Шыла здаць іспыт па ангельскай мове. Таксама гатовасьць прыняць іспыт выказалі навучальныя ўстановы Эстоніі. Таксама Іван Шыла накіраваў афіцыйны запыт у Міністэрства адукацыі з просьбай прызначыць яму дату іспыту. 27 красавіка 2009 году ён атрымаў адказ Міністэрства адукацыі. Дата іспыту па ангельскай мове была прызначаная на 9 чэрвеня (сярэдняя школа № 1, г.[[Лепель]]).<ref name="БелаПАН2">[[БелаПАН]], [https://web.archive.org/web/20090504065356/http://news.tut.by/society/135676.html Иван Шило получил разрешение Минобразования на сдачу экзамена по английскому языку]{{ref-ru}}</ref>. Шыла здаў экзамэн <ref>[https://web.archive.org/web/20090915191040/http://nn.by/index.php?c=ar&i=26871 Іван Шыла здаў на 9 балаў экзамен па ангельскай мове, Наша Ніва]</ref>. Вясною 2009-га году Шыла и Кім падчас 2-га кангрэсу беларускай дыяспары былі ўганараваныя Ордэнам Свабоды.<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1615890.html Ордэн Свабоды — Андрэю Кіму і Івану Шылу]</ref>. Навучаўся ў Польшчы па праграме ім. К.Каліноўскага з 2010 году.<ref>[https://web.archive.org/web/20101105134020/http://michalevic.org/ru/actualities/opinion/87-dobra-sto-kampanijaj-zajmajucca-maladyja Добра, што кампаніяй займаюцца маладыя]</ref> З 2016 г. па верасень 2018 году Шыла працаваў на тэлеканале «[[Белсат]]», адкуль быў звольнены пасьля публікаваньня ў сваім профілі на [[Facebook]] пратакольнага фатаздымка з сустрэчы прэзыдэнта Польшчы [[Анджэй Дуда|Анджэя Дуды]] і прэзыдэнта ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. Фатаздымак суправаджаўся крытычным камэнтаром, што прадстаўнікі кіраўніцтва тэлеканала і асабіста [[Агнешка Рамашэўска-Гузы]] ў дыскусіі пад допісам ахарактарызавалі як праяву неляяльнасьці да «Белсата».<ref name=nshyla2018nn/> На наступны пасьля дыскусіі дзень Шыла быў выключаны з рабочай перапіскі і атрымаў паведамленьне аб звальненьні.<ref name=nshyla2018nn/> Сытуацыя выклікала скандал і атрымала асьвятленьне ў буйных беларускіх і замежных СМІ.<ref name=nshyla2018nn>[https://web.archive.org/web/20180921111722/https://www.washingtonpost.com/world/europe/polish-leader-resists-view-that-he-was-disrespected-by-trump/2018/09/21/d0a3e498-bd7a-11e8-8243-f3ae9c99658a_story.html Polish leader resists view that he was disrespected by Trump] // [[Washington Post]], 23 верасьня 2018 г.</ref><ref>[https://nn.by/?c=ar&i=216293 Івана Шылу звольнілі з Белсата за жарт з прэзідэнта Польшчы ў фэйсбуку] // [[Наша Ніва]], 20 верасьня 2018</ref><ref>[http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,23949145,pracownik-bielsatu-zwolniony-po-tym-jak-pokazal-zdjecie-dudy.html Pracownik Biełsatu zwolniony po tym, jak pokazał zdjęcie Dudy przy biurku Trumpa] // [[Gazeta Wyborcza]], 21 верасьня 2018 г.</ref>. == Грамадзка-палітычная дзейнасьць == З 2005 году сябра Маладога Фронту. На VI Зьезьдзе МФ, 9 сакавіка 2008 году, абраны намесьнікам старшыні Маладога Фронту. Пераабраны намесьнікам старшыні арганізацыі 30 студзеня 2010 году <ref>[http://www.nv-online.info/by/43/20/7676/ Малады фронт пераабраў кіраўніцтва]</ref> У 2007 годзе быў асуджаны за «дзейнасьць ад імя незарэгістраванай арганізацыі» па арт. крымінальнага кодэксу 193.<ref>[https://web.archive.org/web/20090915165103/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=11242 Суды над беларускамоўнымі актывістамі]</ref> У актывіста звыш васьмідзесяці затрыманьняў і некалькі мільёнаў штрафу. Некалькі разоў адбываў адміністрацыйныя арышты за ўдзел у маўклівых акцыях пратэсту летам 2011 году.<ref>[https://web.archive.org/web/20110925045819/http://www.saligorsk.org/politics/ivan-shyla-atrymau-20-sutak.html Іван Шыла атрымаў 20 сутак арышту]</ref> Арганізатар і ўдзельнік кампаніяў «Беларускую кнігу-дзецям»<ref>[http://belkniha.org/news_4 Беларускую кнігу — дзецям!]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://old.racyja.com/news/materyyaly/sotsyum/9111.html Акцыя «Беларускую кнігу — дзецям!» завяршаецца]{{Недаступная спасылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, «За МТС па-беларуску».<ref>[https://web.archive.org/web/20090407084434/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21961 Іван Шыла: Людзі любяць беларускую мову]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090916080758/http://kamunikat.org/7746.html Мабільная сувязь па-беларуску]</ref> Аўтар прапановаў Маладога Фронту па зьменах у законе аб моладзевай палітыцы.<ref>[[Малады Фронт]], [https://web.archive.org/web/20100811113829/http://mfront.net/content.php?content.1645 МОЛАДЗЬ БУДЗЕ НАМАГАЦЦА УДЗЕЛЬНІЧАЦЬ У РАЗГЛЯДЗЕ ПРАЕКТА АБ МОЛАДЗЕВАЙ ПАЛІТЫЦЫ"]</ref> Кіраўнік ініцыятыўнай групы і перадвыбарчага штаба кандыдата ў дэпутаты Салігорскага раённага Савета дэпутатаў 26-га скліканьня [[Аляксей Валабуеў|Аляксея Валабуева]]<ref>[http://zapraudu.info/article/soligorskie-vlasti-provedut-vybory-tikho-i-bezalternativno Солигорские власти проведут выборы тихо и безальтернативно]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[[Наша Ніва]], [https://web.archive.org/web/20210118111004/https://nn.by/index.php?c=ar&i=36028 Затрымлівалі Івана Шылу]</ref><ref>[http://spring96.org/be/news/32083/ Салігорск: Івана Шылу затрымалі, каб не патрапіў на паседжанне па фармаванні камісій]</ref> Ініцыятар кампаніі «Наша армія» <ref>[[Наша Ніва]], [http://nn.by/?c=ar&i=40342 Чаму мы пачынаем кампанію «Наша армія»]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шыла, Іван}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салігорску]] [[Катэгорыя:Сябры Маладога Фронту]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Белсата]] 113kfo0ihxg9prx5mkhvurh4az3dbp7 Міхась Клімковіч 0 53214 2680812 2396243 2026-07-26T18:08:10Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне творы 2680812 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Клімковіч}} {{Пісьменьнік | Імя = Міхась Клімковіч | Арыгінал імя = | Партрэт = Міхась Клімковіч.jpg | Памер = 220пкс | Апісаньне = | Імя пры нараджэньні = | Псэўданімы = | Грамадзянства = | Род дзейнасьці = паэт, драматург, празаік, крытык | Гады актыўнасьці = | Напрамак = | Жанр = | Дэбют = | Значныя творы = | Прэміі = | Палічка = | Сайт = }} '''Міха́сь Мікала́евіч Клімко́віч''' (20 лістапада 1899, [[Сялітранка]], [[Барысаўскі павет]], [[Расейская імпэрыя]] — 5 лістапада 1954, [[Менск]], [[БССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] паэт, драматург, празаік, крытык, аўтар тэксту гімну БССР «[[Мы, беларусы]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Сялітранка]] [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёну]] ў сям’і качагара. Скончыў чатырохклясавую гарадзкую вышэйшую вучэльню (1915, народны настаўнік). Настаўнічаў, у 1921—1923 служыў у Чырвонай Арміі, працаваў на партыйнай і прафсаюзнай рабоце. У 1932—1934 — старшыня аргкамітэту па стварэньні [[Саюз пісьменьнікаў БССР|Саюзу пісьменьнікаў БССР]], першы старшыня саюзу ў 1934—1939 гадох. У 1937 годзе спрабаваў скончыць жыцьцё самагубствам<ref name="bdg">{{Спасылка | аўтар = Жанна Васанская | аўтарlink = | дата публікацыі = 3 траўня 2002 | url = http://bdg.press.net.by/dsp/2002/05/2002_05_03.4/4_16_1.shtml | загаловак = Большие родители и их дети | фармат = | назва праекту = | выдавец = «БДГ. Для служебного пользования» | дата = 20 лістапада 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. У 1932—1937 кандыдат у сябры ЦК [[КП(б) Беларусі]]. Сябра [[ЦВК БССР]] у 1931—1938 г. Галоўны рэдактар [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнага выдавецтва БССР]] у Маскве, пасьля — у Менску (1943—1947). Памёр 5 лістапада 1954 году, пахаваны ў [[Менск]]у на [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]]. == Творы == Дэбютаваў у друку ў 1928 годзе. * Паэма «14 слуцкіх» * Вершаваныя п’есы: «Кацярына Жарнасек» (1937, ставілася ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Тэатры імя Я. Купалы]] ў 1938), «Адплата» (1945), «Уся ўлада Саветам» (1956) * Драматычная [[трылёгія]] «Георгій Скарына» (ставілася ў Тэатры імя Я. Купалы) * П’еса «Адплата» * Лібрэта да опэр: «Апошні вечар на хутары» (апублікаваная ў 1940), «Кастусь Каліноўскі» (пастаўленая ў 1947) і балету «Князь-возера» (пастаўлены ў 1949) * Пераклады на беларускую мову твораў расейскіх, украінскіх, польскіх, летувіскіх аўтараў і інш. * {{Артыкул| аўтар = М. Клімковіч. | загаловак = Наталья Арсеньева.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-07.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 сакавіка 1940 | том = | нумар = 7 (463) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} У 1946 годзе ў [[Дзяржаўнае выдавецтва БССР|дзяржаўным выдавецтве БССР]] выйшаў зборнік прозы М. Клімковіча «Лясное возера». == Сям’я == З жонкай Марыяй Язэпаўнай мелі дачок Маю і [[Сьвятлана Клімковіч|Сьвятлану]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = Жанна Васанская | аўтарlink = | дата публікацыі = 3 траўня 2002 | url = http://bdg.press.net.by/dsp/2002/05/2002_05_03.4/4_16_1.shtml | загаловак = Большие родители и их дети | фармат = | назва праекту = | выдавец = «БДГ. Для служебного пользования» | дата = 20 лістапада 2010 | мова = ru | камэнтар = }} {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Клімковіч, Міхась Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Беларускія настаўнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Сябры ЦВК БССР]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Савецкія літаратары]] [[Катэгорыя:Савецкія паэты]] [[Катэгорыя:Савецкія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Савецкія драматургі]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі зь летувіскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Аўтары дзяржаўных гімнаў]] 6yh2ayzk6up7xmqyavfz26hcm5j4fqt Леанід Марголін 0 53901 2680835 2523238 2026-07-26T20:08:29Z Dzejka 92386 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] памёр 2680835 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Леані́д Ю́р’евіч Марго́лін''' ({{н}} 5 верасьня 1957, [[Жыткавічы]], [[Гомельская вобласьць]], [[Беларусь]] — {{ДС|25|07|2026}} <ref>[https://nashaniva.com/400728 Памёр музыка Леанид Марголін]</ref>) — [[Расея|расейскі]] [[музыка]]-мультыінструмэнталіст, кампазытар, аранжоўнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Беларусі (бацька — будаўнік, маці — сакратар-машыністка), быў пятым дзіцем у бацькоў. Зь дзяцінства захапляўся музыкай, па ўласным жаданьні быў запісаны ў музычную школу, якую скончыў па клясе [[баян]]а. У [[1972]] годзе, пасьля канчатка 8-га клясу, працягнуў атрыманьне спэцыяльнай адукацыі ў музычнай вучэльні ў горадзе [[Мазыр]] (Гомельская вобласьць). Раўналежна самастойна асвойваў гульню на [[гітара|гітары]], [[клявішныя|клявішных]] і нават [[духавыя|духавых]] музычных iнструмэнтах. Вялікі ўплыў на яго творчасьць аказалі гурты «[[Песьняры]]» і «[[Deep Purple]]». У 1978—1980 гадах праходзіў службу ва Ўзброеных сілах СССР, хібна патрапіўшы ў [[стройбат]]. Па месцы мінаньня службы, у вёсцы [[Раманцава]] [[Маскоўская вобласьць|Маскоўскай вобласьці]], пры раманцаўскім Дому культуры стварыў [[вакальна-інструмэнтальны ансамбль]], якім застаўся кіраваць і пасьля дэмабілізацыі. Каля 10 гадоў сьпяваў і гуляў у маскоўскіх рэстаранах. У 1995—1998 гадах працаваў у гурце [[Міхаіл Таніч|Міхаіла Таніча]] «[[Лесоповал (гурт)|Лесоповал]]». З 1998 году — нязьменны [[аранжоўнік]] і [[Акампанэмэнт|акампаніятар]] [[Алег Міцяеў|Алега Міцяева]]. Жанаты, мае двух дочак — Натальлю і Жану. == Творчасьць == З 1998 году прымаў удзел у запісы ўсіх [[альбом]]аў Алега Міцяева ў якасьці аранжоўніка, акампаніятара і бэк-вакаліста. Напісаў музыку да альбома А. Міцяева «Ни страны, ни погоста…» («Ні краіны, ні пагосту…») (2002) на вершы [[Іосіф Бродзкі|Іосіфа Бродзкага]], да песьні А. Міцяева «Благодать» («Мілата») з альбома «Запах снега» («Пах сьнегу») (2005). У [[2004]] годзе выпусьціў сольны альбом «Время, послушное ветру» («Час, паслухмянае ветру») на вершы [[Мікалай Рубцоў|М. Рубцова]], А. Чуксінай, А. Міцяева, куды ўлучыў песьню «Крык птушкі» (словы Ю. Рыбчынскага, музыка Ў. Мулявіна), прысьвечаную памяці свайго [[кумір]]а [[Уладзімер Мулявін|Ўладзімера Мулявіна]]. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.margolin.ru/ Афіцыйны сайт Леаніда Марголіна] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Марголін, Леанід}} [[Катэгорыя:Расейскія музыкі]] [[Катэгорыя:Расейскія кампазытары]] osrzsu1c8dldubi116a496w97bwus39 2680836 2680835 2026-07-26T20:08:59Z Dzejka 92386 2680836 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Леані́д Ю́р’евіч Марго́лін''' ({{н}} 5 верасьня 1957, [[Жыткавічы]], [[Гомельская вобласьць]], [[Беларусь]] — {{ДС|25|07|2026}} <ref>[https://nashaniva.com/400728 Памёр музыка Леанид Марголін]</ref>) — [[Расея|расейскі]] [[музыка]]-мультыінструмэнталіст, кампазытар, аранжоўнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Беларусі (бацька — будаўнік, маці — сакратар-машыністка), быў пятым дзіцем у бацькоў. Зь дзяцінства захапляўся музыкай, па ўласным жаданьні быў запісаны ў музычную школу, якую скончыў па клясе [[баян]]а. У [[1972]] годзе, пасьля канчатка 8-га клясу, працягнуў атрыманьне спэцыяльнай адукацыі ў музычнай вучэльні ў горадзе [[Мазыр]] (Гомельская вобласьць). Раўналежна самастойна асвойваў гульню на [[гітара|гітары]], [[клявішныя|клявішных]] і нават [[духавыя|духавых]] музычных iнструмэнтах. Вялікі ўплыў на яго творчасьць аказалі гурты «[[Песьняры]]» і «[[Deep Purple]]». У 1978—1980 гадах праходзіў службу ва Ўзброеных сілах СССР, хібна патрапіўшы ў [[стройбат]]. Па месцы мінаньня службы, у вёсцы [[Раманцава]] [[Маскоўская вобласьць|Маскоўскай вобласьці]], пры раманцаўскім Дому культуры стварыў [[вакальна-інструмэнтальны ансамбль]], якім застаўся кіраваць і пасьля дэмабілізацыі. Каля 10 гадоў сьпяваў і гуляў у маскоўскіх рэстаранах. У 1995—1998 гадах працаваў у гурце [[Міхаіл Таніч|Міхаіла Таніча]] «[[Лесоповал (гурт)|Лесоповал]]». З 1998 году — нязьменны [[аранжоўнік]] і [[Акампанэмэнт|акампаніятар]] [[Алег Міцяеў|Алега Міцяева]]. Жанаты, мае двух дочак — Натальлю і Жану. == Творчасьць == З 1998 году прымаў удзел у запісы ўсіх [[альбом]]аў Алега Міцяева ў якасьці аранжоўніка, акампаніятара і бэк-вакаліста. Напісаў музыку да альбома А. Міцяева «Ни страны, ни погоста…» («Ні краіны, ні пагосту…») (2002) на вершы [[Іосіф Бродзкі|Іосіфа Бродзкага]], да песьні А. Міцяева «Благодать» («Мілата») з альбома «Запах снега» («Пах сьнегу») (2005). У [[2004]] годзе выпусьціў сольны альбом «Время, послушное ветру» («Час, паслухмянае ветру») на вершы [[Мікалай Рубцоў|М. Рубцова]], А. Чуксінай, А. Міцяева, куды ўлучыў песьню «Крык птушкі» (словы Ю. Рыбчынскага, музыка Ў. Мулявіна), прысьвечаную памяці свайго [[кумір]]а [[Уладзімер Мулявін|Ўладзімера Мулявіна]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.margolin.ru/ Афіцыйны сайт Леаніда Марголіна] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Марголін, Леанід}} [[Катэгорыя:Расейскія музыкі]] [[Катэгорыя:Расейскія кампазытары]] cgfd6lu03mvun7fpu2glc2f1p9yqkws Міхась Чарот 0 69580 2680819 2661906 2026-07-26T18:33:33Z SergeiSEE 38150 /* Творчасьць */ дапаўненьне Крыніца 2680819 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Міхась Чарот |Лацінка = Michaś Čarot |Партрэт = Čarot1.jpg |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = |Псэўданімы = <small>Міхась Чарот, Максім Бяднейшы, Юрка Куртаты, В. Чарот</small> |Род дзейнасьці = [[паэт]], [[драматург]], [[празаік]], рэдактар |Гады актыўнасьці = |Напрамак = |Жонка = Ганна Савіч |Дзеці = Вячаслаў, Сьвятлана, Зінаіда, Алена і Маргарыта (пам. 1924) |Жанр = |Дэбют = зборнік «Завіруха» (1922) |Значныя творы = |Прэміі = |Палічка = http://knihi.com/carot/ |Сайт = [https://www.facebook.com/search/top?q=%D0%BC%D1%96%D1%85%D0%B0%D1%81%D1%8C%20%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82 Міхась Чарот] у [[Facebook]] }} '''Міха́сь Чаро́т''' (сапр. — '''Міхаі́л Сымонавіч Кудзе́лька'''; {{Дата ў старым стылі|7 лістапада|1896|26 кастрычніка}}; [[Рудзенск]], [[Ігуменскі павет (Менская губэрня)|Ігуменскі павет]], [[Менская губэрня]] — 29 кастрычніка 1937<ref name=marakou>[https://web.archive.org/web/20140714140658/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19882 ЧАРОТ Міхась] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|2|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref>; [[Менск]], [[турма НКВД (Менск)|НКВД]]). Псэўданімы: ''Максім Бяднейшы; Юрка Куртаты; В.Чарот''; Крыптонімы{{Заўвага|''Крыптонім'' — подпіс пад творам замест імя аўтара, які не прадугледжвае магчымасьці ўтоесьніць яго з той або іншай пэўнай асобай; іншымі словамі — імя, разьлічанае на тое, каб схаваць сапраўднага аўтара твора.}}: ''М. К.; М.К-ка; Ч. М.; М. Ч.; М.Ч-т; Ч-т.'') — [[беларус]]кі [[паэт]], [[драматург]], [[празаік]], рэдактар, грамадзкі дзяяч. У гады [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] служыў афіцэрам запаснога палку. У часе [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянскай вайны]] і інтэрвэнцыі ўсталяваў сувязь з падпольнымі рэвалюцыйнымі арганізацыямі на Беларусі і займаўся арганізацыяй паўстанцкіх атрадаў<ref name="BSE">Чарот Михась // Биографический справочник — Мінск: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 667—668. — 737 с.{{ref-ru}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = История белорусской советской литературы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. [[Іван Навуменка|И. Я. Науменко]], П. К. Дюабйло, Н. С. Перкин|выданьне = |месца = Мн|выдавецтва = Наука и техника|год = 1977|том = |старонкі = 414|старонак = 776|сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{ref-ru}}</ref>. Быў адным з арганізатараў Беларускай камуністычнай арганізацыі ў часе польскай акупацыі. Супрацоўнік газэты «[[Савецкая Беларусь]]», у 1925—1929 ейны рэдактар. Сябра [[Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў|Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў]], літаратурных аб’яднаньняў «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднаньне)|Полымя]]», у 1924—1931 сябра ЦВК БССР. Сумесна з [[Юры Тарыч|Ю. Тарычам]] паводле аповесьці «Сьвінапас» стварыў сцэнар першага беларускага мастацкага фільму «[[Лясная быль (фільм)|Лясная быль]]» (1926)<ref name="RS" />. Прысьвяціў арышатаваным па справе «[[Саюз вызваленьня Беларусі|Саюзу вызваленьня Беларусі]]» верш «Суровы прыгавор падпісваю першым…» (1930), у якім асуджаў іх за нацдэмаўшчыну<ref name="ReferenceA">{{Кніга|аўтар = Мяснікоў, А. Ф.|частка = |загаловак = Сто асоб беларускай гісторыі: гістарычныя партрэты|арыгінал = |спасылка = |адказны = Анатоль Мяснікоў|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Литература и Искусство|год = 2008|том = |старонкі = 241|старонак =344 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У студзені 1937 г. быў арыштаваны сам. Расстраляны ў [[Сьпіс дзеячоў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 году|ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937]]<ref name=marakou/><ref name=ludm>{{Спасылка | аўтар = [[Людміла Рублеўская|Рублеўская, Л.]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 лістапада 2010| url = http://pda.sb.by/post/107558/| загаловак = Краснокрылый вещун| фармат = | назва праекту = | выдавец = Советская Белоруссия| дата = 23 сьнежня 2011 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Рэабілітаваны калегіяй Вярхоўнага суду СССР 8 сьнежня [[1956 год]]у. == Біяграфія == === Сям’я === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Дзед Міхася Чарота быў майстрам па ткацтве, адкуль прозьвішча ад пана, адпаведнае яго заняткам, бабуля паэта працавала карміцелькаю ў панскім палацы. Меў двух братоў і сясьцёр: Паўла (інжынэр і хатні пэдагог), Аляксандра (аграном), Марыю (кухарка) і Насту (акторка)<ref name=a3>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «… Ў сэрца я паранены, вольны птах падстрэлены…» Паэзія Міхася Чарота з пазіцый сучаснасці|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі…|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 52—53|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>. Стрыечны брат Міхася Чарота, Ёсіф Кудзелька, быў начальнікам упраўленьня па ахове аўтарскіх правоў пры СП БССР, іншы, Іван Кудзелька, займаў пасаду народнага камісара фінансаў БССР<ref name=ludm/>. === Адукацыя і прафэсійная дзейнасьць === [[Файл:Michaś Čarot.jpg|міні|зьлева|160пкс|Міхась Чарот па сканчэньні Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі, 1917]] [[Файл:Міхась Чарот і Анатоль Вольны.jpg|міні|250пкс|[[Анатоль Вольны]] і Міхась Чарот (справа), 1925. [[Менск]].<br /><small>Паводле зьвестак стрыечнай сястры М. Чарота Алены Іванаўны Пашэнка, першая жонка паэта была закаханая ў сябра свайго мужа, які пэўны час у яго кватараваў, Анатоля Вольнага</small><ref name=a3/>]] Першую адукацыю атрымаў у наёмнага настаўніка і ў Цітвянскай двухгадовай вучэльні. У 1913—1917 навучаўся ў Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі. У гады [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] сэмінарыя эвакуявалася ў [[Смаленск]], дзе прайшлі два апошнія гады навучаньня М. Чарота. Па сканчэньні вучобы быў мабілізаваны ў армію. Служыў афіцэрам запаснога палку ў [[Кузьнецк]]у, там разам зь іншымі афіцэрамі-беларусамі намагаўся стварыць беларускі гурток<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: У 4 т. Т. 2 / Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. — 2-е выд. {{Мн.}}: Беларуская навука, 2002. — С. 454. — 903 с.</ref>. У часе [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянскай вайны]] і інтэрвэнцыі ўсталяваў сувязь з падпольнымі рэвалюцыйнымі арганізацыямі на Беларусі, працаваў у паўстанчым камітэце і займаўся арганізацыяй паўстанцкіх атрадаў<ref name="BSE"/><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = История белорусской советской литературы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. [[Іван Навуменка|И. Я. Науменко]], П. К. Дюабйло, Н. С. Перкин|выданьне = |месца = Мн|выдавецтва = Наука и техника|год = 1977|том = |старонкі = 414|старонак = 776|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Вясной 1918 вярнуўся ў [[Менск]] і пачаў настаўнічаць у беларускай школе. Паступіў у Менскі вышэйшы пэдагагічны інстытут. Сьпяваў у хоры [[Уладзімер Тэраўскі|Тэраўскага]] пры «Беларускай хатцы» (меў прыгожы барытон), быў старшынём тэатральнай суполкі «Маладзік», выконваў ролі ў [[Беларускі трэці дзяржаўны тэатар|трупе Ўладзіслава Галубка]]<ref name=ludm/>. У 1919 сябра [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускага нацыянальнага камісарыяту]] і створанай пры ім Вайсковай Рады. Быў адным з арганізатараў Беларускай камуністычнай арганізацыі ў часе польскай акупацыі. У 1920 уступіў у Камуністычную партыю і неўзабаве стаў супрацоўнікам газэты «[[Савецкая Беларусь]]», а ў 1925—1929 ейным рэдактарам<ref>{{Спасылка | аўтар =[[Ганна Севярынец]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 лістапада 2024| url = https://www.youtube.com/watch?v=NMBbaLDag6w&t=8s | копія = | дата копіі = | загаловак = Прэзентацыя кнігі «Савецкая Беларусь пад рэдакцыяй Міхася Чарота», выдавецтва Сhabor Publishing| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Festival Pradmova]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. У 1923 удзельнічаў у стварэньні літаратурнага аб’яднаньня «[[Маладняк (літаб’яднаньне)|Маладняк]]» (уладальнік ягонага пасьведчаньня № 1<ref name="RS">{{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў, Ул.]]|прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.svaboda.org/content/transcript/755478.html|загаловак = Міхась Чарот |фармат = |назва праекту = |выдавец = [[Радыё Свабода]]|дата = 26 сьнежня 2011 |мова = |камэнтар =}}</ref>), зь якога выйшаў у канцы 1927. Некаторы час быў чальцом аб’яднаньня «Полымя», затым уступіў у [[Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў|Беларускую асацыяцыю пралетарскіх пісьменьнікаў]]. У 1922—1924 кандыдат у чальцы, у 1924—1931 сябра ЦВК БССР. У 1924 навучаўся ў [[Масква|Маскве]] ў Дзяржаўным інстытуце журналістыкі. У 1927 па камандзіроўцы Наркамасьветы разам з [[Цішка Гартны|Ц. Гартным]] і [[Міхась Зарэцкі|М. Зарэцкім]] пабываў у [[Латвія|Латвіі]], [[Нямеччына|Нямеччыне]], [[Францыя|Францыі]] і [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыне]]<ref>{{артыкул|аўтар=Айзенштат, Г.|загаловак=Жыццё і драма Міхася Чарота: дакументальная версія|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Беларусь|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1989|выпуск=|том=|нумар=7|старонкі=5|isbn=}}</ref>. У 1927 быў у праўленьні Беларускага таварыства па культурных сувязях з замежжам. У 1930-я працаваў загадчыкам літаратурнага сэктару Дзяржаўнага выдавецтва БССР, кансультантам у кабінэце маладога аўтара [[Саюз пісьменьнікаў БССР|Саюзу пісьменьнікаў БССР]]<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Культурная хроніка БССР. Пісьменьнікі на ўборцы бульбы. На здымку: М. Чарот капае бульбу. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/98287d49c6b1b0e4751157652791f540.pdf | мова = | выданьне =[[Чырвоная Беларусь (часопіс)|Чырвоная Беларусь]] | тып =часопіс | год = 1931, кастрычнік, лістапад| том = | нумар = 20—21 | старонкі = 14 | issn = }}</ref>. === Арышт === [[Файл:Міхась Чарот. 1930-я гг. З фондаў БДАМЛМ.jpg|міні|зьлева|160пкс|Міхась Чарот. 1930-я гады]] {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Чаго хацелі вы? Якое мелі права''<br /> ''Крывёю гандляваць працоўных Беларусі?''<br /> ''Прыйшла на вас суровая расправа,''<br /> ''Перад судом віну прызнаць прымусім.''<br /> ''(…)''<br /> ''Вы прытаіліся пад венікам, як мышы,''<br /> ''Каб зноў паўзьці на вольныя загоны,''<br /> ''Вы марылі ўзабрацца на ўзвышша''<br /> ''І дыктаваць драпежныя законы.''<br /> ''Наш сьмелы крок — узвышша затраслося,''<br /> ''Законы піша дыктатура працы.''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''«Суровы прыгавор падпісваю першым»''<ref>''Пятро Васючэнка'' [https://web.archive.org/web/20141020100557/http://bk.baj.by/tatalitarysm/lekcyja14.htm Таталітарызм. Курс лекцыяў], Беларускі калегіюм.</ref>. |} У 1930-ым годзе М. Чарот прысьвяціў арыштаваным па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі» [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскаму]], [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкаму]], [[Алесь Дудар|А.Дудару]], [[Уладзімер Дубоўка|У. Дубоўку]], [[Язэп Пушча|Я. Пушчы]] і іншым апублікаваны ў часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]» верш «Суровы прыгавор падпісваю першым…», у якім асуджаў іх за нацдэмаўшчыну<ref>{{Артыкул| аўтар =М. Чарот.| загаловак =Суровы прыгавор падпісываю першым. | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/94942772a971444c7995433f0aca3516.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1930 | том = | нумар =11—12| старонкі = 3—5 }}</ref><ref name="ReferenceA"/>. Чарот ня ведаў, што празь сем год ён сам трапіць пад сьледзтва. Міхась Чарот быў арыштаваны 24 студзеня 1937 году ў Менску па адрасе: вул. Ленінская, д. 35, кв. 1, адначасова выключаны з УКП(б). 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь [[Бібліятэка|бібліятэк]] грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду № 33, які «не падлягае абвяшчэньню», «усе кнігі» Міхася Чарота прадугледжвалася «спальваць»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Алесь Лукашук]].|загаловак=Мова гарыць (Загад № 33)|спасылка=http://imperiaduhu.by/gistoryia/gist-novychas/novy%20-20-1-BSSR/novy-20-1-BSSR/mova-garyc.html|выданьне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]|тып=часопіс|год=1996|нумар=3|старонкі=76—91|issn=0236-1019}}</ref>. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 28 кастрычніка 1937 году як удзельнік «контрарэвалюцыйнай нацдэмаўскай арганізацыі»<ref>{{артыкул | аўтар = Падаляк, Т.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = | загаловак = «Паглядзі… Вясну радзіла восень»| фармат = | назва праекту = | выданьне = [[Звязда]]| год = 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Сядзеў у адной камэры з паэтам Юркам Лявонным. Прыгавораны да расстрэлу 28 кастрычніка 1937. Апошні верш «[[:s:be:Прысяга|Прысяга]]» (пра асабістую невінаватасьць) запісаў на сьцяне [[турма НКВД (Менск)|менскай унутранай турмы НКУС]], дзе яго ўбачыў і захаваў у памяці Мікола Хведаровіч: «у 1939 годзе я быў пераве­дзены ў адзіночную камэру. Уважліва аглядзеў сьцены, шукаючы надпісаў, і вось у кутку прачытаў тэкст вершу, выкалупаны нечым вострым на сьцяне. Гэта была апошняя сустрэча з маім любімым паэтам і другам Міхасём Чаротам. Гадамі я захоўваў гэтыя яго словы ў сэрцы»<ref name=marakou/>. Празаік і паэт [[Масей Сяднёў]] у сваім рамане «Раман Корзюк» згадаў, як спакутванага М. Чарота сьвядома спойвалі, каб у непрытомнасьці выпытваць новыя імёны «здраднікаў»<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Раман Корзюк|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Нью-Ёрк]] — [[Мюнхэн]]|выдавецтва = |год = 1985|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Пасьля допытаў і катаваньняў прызнаў сябе вінаватым<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: У 4 т. Т. 2 / Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. — 2-е выд. {{Мн.}}: Беларуская навука, 2002. — С. 473. — 903 с.</ref>. Расстраляны ў [[Сьпіс дзеячоў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 году|ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937]]<ref name=marakou/><ref name="ludm"/>. Савецкія крыніцы пазначаюць дату сьмерці 14 сьнежня 1938, ня згадваючы факт расстрэлу<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/149507/ Чарот Михась] // {{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}} {{ref-ru}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = История белорусской советской литературы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. [[Іван Навуменка|И. Я. Науменко]], П. К. Дюбайло, Н. С. Перкин|выданьне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Наука и техника|год = 1977|том = |старонкі = 427|старонак = 776|сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{ref-ru}}</ref>. Рэабілітаваны вайсковай калегіяй Вярхоўнага суду СССР 8 сьнежня 1956 году. Асабовая справа М. Чарота № 8153-с з фатаздымкам захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. === Асабістае жыццё === Быў двойчы жанаты{{Заўвага|5 лістапада 1937 у Менску па адрасе: вул. Старажоўская, д. 47, кв. 2 арыштаваная хатняя гаспадыня Дадыка Эўфрасіньня Тарасаўна (нар. 1903), жонка Міхася Чарота. 28 лістапада 1937 асаблівай нарадай пры НКВД асуджаная як «''член сям'і здрадніка ра­дзімы''» да 8 гадоў ППК і этапаваная ў Карагандзінскі канцлягер НКВД Казаскай ССР ([[Акмалінск]]). Загінула ў зьняволеньні ў першай палове 1940-х г. Рэабілітаваная 11 сакавіка 1957 трыбуналам БВА. Асабовая справа жонкі М. Чарота № 10102-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.}}, выхоўваў чатырох дзяцей: Вячаслава, Сьвятлану, Зінаіду, Алену. Другую жонку, братоў і іх сем’і таксама засудзілі<ref name=ludm/>. == Творчасьць == [[Файл:Belarusian writers 1920.jpg|міні|250пкс|Група беларускіх пісьменьнікаў: зьлева направа стаяць: [[Альбэрт Паўловіч]], Міхась Чарот, [[Уладзіслаў Галубок]], [[Язэп Фарботка]]<br />Травень-чэрвень 1920, [[Менск]]. <small>Імаверна, што гэта адзін з здымкаў супрацоўнікаў і актыўных карэспандэнтаў часопіса «Рунь», пасьля выхаду апошняга (10-га) яго нумару.</small><ref>Вячаслаў Ракіцкі. Пачатак нашага тэатразнаўства // Спадчына. — {{Мн.}}: 1991. — № 1. — С. 33.</ref>]] Пісаць пачаў у трынаццацігадовым узросьце<ref>''Мішчанчук, М.'' Чарот Міхась// Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 6. Талалай — Яфімаў / Дадатак Ін-т літ. імя Я. Купалы [[АН Беларусі]]; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. [[Адам Мальдзіс|А. В. Малдзіса]]; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — {{Мн.}}: БелЭн, 1995. — С. 269—684 с. </ref>. Першыя паэтычныя спробы М. Чарота належалі да часоў вучобы ў сэмінарыі і не захаваліся<ref name=a455/>. Друкаваўся з 1918<ref name=marakou/><ref name="BSE"/> (паводле іншых зьвестак — з 1919<ref>[http://slounik.org/81432.html Чарот Міхась] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}}</ref>). Аўтар кніжак паэзіі «Завіруха» (1922, першы зборнік М. Чарота<ref name="BSE"/>), «[[Босыя на вогнішчы]]» (паэма, 1922), «Выбраныя вершы» (1925), «Карчма», «Ленін», «Марына» (паэмы, усе ў 1926), «Беларусь лапцюжная» (паэма, 1927), «Чырванакрылы вяшчун» (паэма-фантазія, 1927), «Паэмы» (1928), «Сонечны паход» (1929), «У сонечным паходзе» (вершы і паэмы, 1986), «Выбраныя вершы і паэмы» (1935), Збору твораў у 3 тамах (1933—1936), у 2 тамах (1958), «Выбраныя вершы і паэма» (1967), «Выбранае» (1982). Выдаў зборнік апавяданьняў «Веснаход» (1924) і «Выбраныя апавяданьні» (1926). Апублікаваў п’есы «Мікітаў лапаць» (апублікаваная і пастаўленая ў 1923), «Дажынкі» і аднаактоўку «Сон на балоце» (1924), дзіцячыя п’есы «Пастушкі. Данілка і Алеська» (Клімавічы, 1925). Напісаў музычную драму «[[На Купальле]]<ref name="BSE"/>» (кампазытар [[Уладзімер Тэраўскі]], пастаўленая ў 1921 годзе, адноўлены тэкст апублікаваны ў 1982 годзе<ref>{{Артыкул| аўтар = Барыс Бур'ян. | загаловак = П'еса вяртаецца да чытача, да тэатра. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1982 | том = | нумар = 2 (634) | старонкі = 115, 116 }}</ref>), а кампазытар [[Аляксей Туранкоў]] стварыў на тэкст драмы опэру «[[Кветка шчасьця]]», лібрэта — [[Пятрусь Броўка]], [[Пятро Глебка]] і [[Вольга Барысевіч]]<ref>{{Артыкул| аўтар = А. Карповіч. | загаловак = Опера «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-07.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 сакавіка 1940 | том = | нумар = 7 (463) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Д. Рабіновіч. | загаловак = «Кветка шчасця». А. Туранкова.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref name="Кветка шчасьця">{{Артыкул| аўтар = Ілья Шлепянаў.| загаловак = «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.pdf.zip/1940-106.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1940 | том = | нумар = 106 (6685)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Па аповесьці «Сьвінапас» стварыў з [[Юры Тарыч|Ю. Тарычам]] сцэнар першага беларускага мастацкага фільму «[[Лясная быль (фільм)|Лясная быль]]» (пастаўлены ў 1926)<ref name="RS"/>. == Творы == === Паэзія === * 1922 — «Завіруха» зборнік * 1922 — «[[Босыя на вогнішчы]]» паэма * 1925 — «Выбраныя вершы» * 1926 — «Карчма», «Ленін», «Марына» паэмы * 1927 — «Беларусь лапцюжная» паэма * 1927 — «Чырванакрылы вяшчун» паэма-фантазія * 1928 — «Паэмы» * 1929 — «Сонечны паход» * 1935 — «Выбраныя вершы і паэмы» * 1933—1936 — Збор твораў у 3-х тамах * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Збор твораў: у 2 ч.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Уклад. т., падрыхт. тэксту і заўв. Н. С. Перкіна |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год =1958 |том = 1: Вершы. Паэмы |старонкі =|старонак = 300|сэрыя = |isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Збор твораў: у 2 ч.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Уклад., падрыхт. і заўв. [[Алесь Адамовіч|А. М. Адамовіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год =1958 |том = 2: Апавяданні. П'есы: Пастушкі; Мікітаў лапаць |старонкі =|старонак = 204|сэрыя = |isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Вершы; Босыя на вогнішчы: паэма|арыгінал = |спасылка = |адказны =укладальнік [[Міхась Ярош]]; рэдкалегія: [[Пімен Панчанка]] (галоўны рэдактар) і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]|год =1967 |том = |старонкі = |старонак = 146|сэрыя =Бібліятэчка беларускай паэзіі |isbn = |наклад = 6300}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Выбраннае: вершы; паэмы: Босыя на вогнішчы; Ленін; апавяданні: Дзіўная заява; На Пасеках; Самалёт; Свінапас; Пасля буры (Сказ старога дзядулі); Мікітаў лапаць: п'еса; 1200 верст па Беларусі: нарыс |арыгінал = |спасылка = |адказны =Аўт. прадм. і ўклад. [[Уладзімер Гніламёдаў]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]]|год =1982 |том = |старонкі = |старонак = 221|сэрыя =Школьная бібліятэка |isbn = |наклад = 3600}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =У сонечным паходзе: вершы; паэмы: Паэма пра Міколу Сініцына; Босыя на вогнішчы |арыгінал = |спасылка = |адказны =укладальнік І. І. Рубін; прадмова [[Уладзімер Гніламёдаў|У. В. Гніламёдава]]; мастак В. Ф. Александровіч |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]] |год = 1986|том = |старонкі = |старонак = 94|сэрыя = Паэтычная бібліятэка|isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = На Купалле: п'есы (Мікітаў лапаць; На Купалле / М. Чарот. Залёты / В. Дунін-Марцінкевіч. Модны шляхцюк / К. Каганец. Паўлінка; Прымакі / Я. Купала.)|арыгінал = |спасылка = |адказны =укладальнік Н. М. Тарасевіч; мастак Г. А. Шышкін |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 1997 |том = |старонкі =985-08-0047-X |старонак = 189|сэрыя = Школьная бібліятэка|isbn =985-08-0047-X |наклад = 33200}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Выбранае: Вершы; Босыя на вогнішчы: Паэма; Дзіўная заява; Самалёт; Чалавек, які не радзіўся; 1200 вёрст па Беларусі: Нарыс; Апавяданні; На Купалле: П'еса |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. Л. І. Каўрус |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2001 |том = |старонкі = |старонак = 147, 3|сэрыя = |isbn =985-02-0527-X |наклад = 2000}} === Проза === * 1924 — «Веснаход» зборнік апавяданьняў * 1926 — «Выбраныя апавяданьні» * 1926 — {{Артыкул| аўтар = М. Чарот. | загаловак = Піліпава града. Апавяданьне. | спасылка = https://knihi.com/none/Palaunicy_Bielarusi_zip.html#1928-01.pdf_17 | мова = | выданьне = [[Паляўнічы Беларусі (1927)|Паляўнічы Беларусі]] | тып = часопіс | год = 1928| том = | нумар = 1| старонкі = 17—21 | issn = }} === П’есы === * «Мікітаў лапаць» — пастаўленая ў [[Беларуская хатка (Менск)|«Беларускай хатцы»]] у сакавіку 1920 году<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Янка Купала|Я. К.]]. | загаловак = Беларускі тэатр. | спасылка = https://kamunikat.org/belarus-shtadzennaya-politychna-ekonamichnaya-i-literaturnaya-gazeta-52-108-1920 | мова = | выданьне = [[Беларусь (1919, Менск)|Беларусь]] | тып = газэта | год = 1920, 8 сакавіка| том = | нумар = 52 (108) | старонкі = 4 | issn = }}</ref>. * «Дажынкі» — у 1924. * аднаактоўка «Сон на балоце» — у 1924. * дзіцячая п’еса «Пастушкі. Данілка і Алеська» — у 1925. * музычная драма «[[На Купальле]]» (пастаўлена ў 1921, кампазытар [[Уладзімер Тэраўскі]]). Адноўлена ў 1982 годзе<ref>{{Артыкул| аўтар = Міхась Чарот. | загаловак = На Купалле. Музычная драма ў трох актах. Адноўленьне і сцэнічная рэдакцыя К. Пуроўскага і К. Кулакова. | спасылка = | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1982 | том = | нумар = 2 (634)| старонкі = 117—143 }}</ref>. * Кампазытар [[Аляксей Туранкоў]] стварыў на тэкст драмы «[[На Купальле]]» опэру «[[Кветка шчасьця]]», лібрэта — [[Пятрусь Броўка]], [[Пятро Глебка]] і [[Вольга Барысевіч]]<ref name="Кветка шчасьця"/>). === Фільмаграфія === * '''''[[Лясная быль (фільм)|Лясная быль]]''''' — першы беларускі мастацкі, чорна-белы, нямы фільм зьняты па аповесьці Міхася Чарота «Сьвінапас» [[Кінарэжысэр|кінарэжысэрам]] [[Юры Тарыч|Юрыем Тарычам]] і [[кінаапэратар]]ам [[Давід Шлюглейт|Давідам Шлюглейтам]] на кінастудыі [[Беларусьфільм|Белгоскіно]]. Першы паказ у 1926 годзе, працягласьць — 60 хвілін. == Аналіз творчасьці == [[Файл:Босыя на вогнішчы.jpg|міні|160пкс|зьлева|[[Міхась Філіповіч|М. Філіповіч]]. Ілюстрацыя да паэмы «[[Босыя на вогнішчы]]»]] Дасьледнікі называюць Міхася Чарота адным зь лідэраў беларускай савецкай літаратуры 20-х гадоў. Ягоная творчасьць адбіла ў сабе рамантычныя парываньні, супярэчнасьці і вялікія ілюзіі свайго часу<ref name=a455>Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: У 4 т. Т. 2 / Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. — 2-е выд. {{Мн.}}: Беларуская навука, 2002. — С. 455. — 903 с.</ref>. Зрэшты, ацэнка творчасьці Міхася Чарота сярод сучасьнікаў ніколі не была адназначнаю<ref name=a1>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «… Ў сэрца я паранены, вольны птах падстрэлены…» Паэзія Міхася Чарота з пазіцый сучаснасці|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі..|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 48—49|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>. [[Язэп Пушча]], рэцэнзуючы выданьне паэмы «Ленін» (1926), крытыкаваў твор за «валавяна-лёгкія і гранітна-васковыя» стылістычныя прыёмы, якія «мядзьведжым спрытам варочаюцца ў гушчэчы шматкроп’яў, засланяючы сабою сэнс тых зьяваў, якія яны падручыліся перадаць». Таксама паэт ушчуваў М. Чарота за адсутнасьць зьместу<ref>Узвышша. 1927. № 3. С. 190</ref>. Іншую пазыцыю датычна паэтычнай чыннасьці Міхася Чарота заняў [[Максім Гарэцкі]], для якога творчасьць паэта была канглямэратам дасягненьняў і недахопаў пасьлякастрычнікай літаратуры ў цэлым, а сам Чарот быў для яго паэтам таленавітым, аднак супярэчлівым<ref name=a1/>. М. Гарэцкі адзначаў, што Міхась Чарот мае моцны прыродны талент і пры ўсіх недахопах зьяўляецца «найлепшым у беларускай літаратуры песьняром Кастрычнікавай рэвалюцыі». Згадваючы «шэсьць паэм» Міхася Чарота, М. Гарэцкі канстатуе, што гэта «найлепшае ў беларускай пралетарскай паэзіі»<ref>Маладняк. 1928. № 4. С. 96</ref>. [[Адам Бабарэка]] ў артыкуле «Лірыка Міхася Чарота» (Маладняк, 1925, № 9) адзначыў [[гіпэрбала (літаратуразнаўства)|гіпэрбалічнасьць]] як адзін з улюбёных прыёмаў паэта. Галоўнай высновай артыкулу было тое, што «Чарот першы на беларускіх загонах ажыцьцёвіў на практыцы марксісцкі погляд на літаратуру, як на зброю клясавага змаганьня»<ref>{{артыкул|аўтар=Бабарэка А.|загаловак=Лірыка Міхася Чарота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Маладняк|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1925|выпуск=|том=|нумар=9|старонкі=119|isbn=}}</ref>. Крытык з ковенскага часопісу «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» (1923) прызнаючы за Чаротам вялікі талент, рабіў сур’ёзныя закіды паэту адносна мовы яго твораў, засьмечанай [[русізм]]амі і «[[барбарызм]]амі»; выказваў меркаваньне, што ў творах паэта «больш пераважае мляўкая перафразоўка камуністычных лістовак»<ref>{{артыкул|аўтар=Жылевіч С.|загаловак=М. Чарот. Завіруха. ДВБ. Менск. 1922 г.|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1925|выпуск=|том=|нумар=9|старонкі=118|isbn=}}</ref>, чым глыбіннае пранікненьне ў сутнасьць глябальных гістарычных падзеяў. Паводле М. Мішчанчука, усё напісанае пра Міхася Чарота пасьля 1928 зьяўляецца аднабаковаю, ідэалягізаванаю ацэнкаю, дадзенай прыхільнікамі [[сацыялістычны рэалізм|сацыялістычнага рэалізму]] ў яго сталінскай трактоўцы, паводле якой Чарот — «грамадзянскі паэт ярка выражанай адычнай арыентацыі»<ref name=a2>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «… Ў сэрца я паранены, вольны птах падстрэлены…» Паэзія Міхася Чарота з пазіцый сучаснасці|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі..|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 50|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>. Яскарвым чынам гэта выявілася ў неўключэньні твораў «Карчма», «На шляху адраджэньня», «Буралом», «Пад крыжам», «З сучасных настрояў», «Вечная бура» ў выданьні 1930—1980 гг. празь несупадзеньне трагедыйных, філязофска-мэдытацыйных і роздумна-элегічных вершаў з разрэклямаванаю крытыкаю паэтавым аптымізмам<ref name=a2/>. У чэрвені 1924 вядомы маскоўскі паэт, празаік і кінасцэнарыст Мацьвей Ройзман (1896—1973) у артыкуле «Белорусский имажинизм» (часопіс «Гостиница для путешествующих в прекрасном», № 4) аднёс М. Чарота да пачынальнікаў беларускага імажынізму: «М. Чарот (может быть бессознательно) положил начало белорусскому имажинизму». Паводле В. Жыбуля, рысы паэтыкі імажынізму, спалучаныя з традыцыямі беларускай народнай творчасьці, прысутнічаюць у шэрагу вершаў М. Чарота 1922—1924 гг. («Вясну пяю», «Я зноў — дзе поле каласамі…», «Чырвоныя вясьнянкі», «Вясеньні балаган», «Зарунела, зарунела…», «Камсамолія», «Ленінамайскае»)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Віктар Жыбуль|Жыбуль, В.]]. | загаловак = «…Паклаў пачатак беларускаму імажынізму» Пра Міхася Чарота і адну маскоўскую публікацыю. | спасылка = https://kamunikat.org/?pubid=24274 | мова = | выданьне =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2011 | том = | нумар = 10 (286) | старонкі = 6—8 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Віктар Жыбуль|Жыбуль, В.]]. | загаловак = «…Паклаў пачатак беларускаму імажынізму» Пра Міхася Чарота і адну маскоўскую публікацыю. | спасылка = https://kamunikat.org/?pubid=24275 | выданьне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2011 | том = | нумар = 11 (287) | старонкі = 9—1 }}</ref> . Вядомыя літаратуразнаўцы [[Міхась Ярош]], [[Ніл Гілевіч]], [[Іван Чыгрын]] адзначалі самабытнасьць і арыгінальнасьць літаратурна-мастацкай дзейнасьці Міхася Чарота. Яго лепшыя творы — гімны рэвалюцыі, будаваньню сьветлага жыцьця, і таму ў гісторыі айчыннай літаратуры Міхась Чарот назаўсёды застанецца палкім рамантыкам. === Літаратурная крытыка, рэцэнзіі === {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{артыкул|аўтар=[[Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі, Усевалад]].|загаловак = «Босыя на вогнішчы»: Крытычны нарыс|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Чарот М. Босыя на вогнішчы: паэма. Малюнкі [[Міхась Філіповіч|Міхася Філіповіча]]|тып=|месца=[[Менск]]|выдавецтва=[[Адраджэньне (выдавецтва)|Адраджэньне]]|год=1922|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=33—34|isbn=}} * {{Кніга|аўтар =[[Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі, Усевалад.]]|частка = |загаловак = Матывы лірыкі беларускага песняра М. Чарота |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі]] |год = 1922 |том = |старонкі = |старонак = 60 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1000}} * {{артыкул|аўтар =[[Зьміцер Жылуновіч|Жылуновіч, З. ]]| частка = |загаловак = Аб крытыцы «Босыя на вогнішчы» і яшчэ аб саміх «Босыя на вогнішчы» М Чарота.|арыгінал = |спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/6257396e123062a0c076fd204fe5550a.pdf|адказны =рэдакцыя|выданьне=[[Полымя (часопіс)|Полымя]]|тып = часопіс|месца = [[Менск]]|выдавецтва=Звязда |год=1922|выпуск=|том=|нумар=1| старонкі=64—70 |isbn=}} * {{артыкул|аўтар =[[Міхаіл Піятуховіч|Піотуховіч М]]. | частка =|загаловак = М. Чарот «Завіруха». Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі. Менск. 1922 г.|арыгінал = |спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/6257396e123062a0c076fd204fe5550a.pdf|адказны =рэдакцыя|выданьне=[[Полымя (часопіс)|Полымя]]|тып=часопіс|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Звязда |год=1922|выпуск=|том=|нумар=1| старонкі=84—85 |isbn=}} * {{артыкул|аўтар = [[Міхаіл Гурын-Маразоўскі|Маразоўскі, М. ]].| частка = |загаловак =Белы дом толькі журыцца… (Аб «Босыя на вогнішчы і аб меншавіцкіх акулярах»).|арыгінал = |спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/c2e1302d0a152d7168050b20b444a15a.pdf|адказны =рэдакцыя|выданьне=[[Полымя (часопіс)|Полымя]]|тып=часопіс|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Звязда |год = 1923|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі=92—100 |isbn=}} * {{Артыкул| аўтар = [[Адам Бабарэка|Ад. Бабарэка]]. | загаловак = Лірыка Міхася Чарота. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/a58e9fa784edfd429487a0d1a1d30ccf.pdf | мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1925 | том = | нумар = 9 | старонкі = 89—119 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Адам Бабарэка|А. Бабарэка]]. | загаловак = Рэцэнзія на «Выбраныя вершы». | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/24401db1ea2614d794f19ed6a75ce81a.pdf | выданьне = [[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1926 | том = | нумар = 1 (10) | старонкі = 79—98 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Зьміцер Жылуновіч|З. Ж.]]| загаловак = Кнігапіс. Міхась чарот—Карчма.| спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/151f84c244ac198601072334f484095d.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып =часопіс | год =1926 | том = | нумар =2 (11)| старонкі =163—165}} * {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Пушча|Л. Трыер]]. | загаловак = Рэц. на паэму Ленін. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/4e7092f23626e0e2ad1639e902cb0e41.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1927 | том = | нумар = 3 | старонкі = 189, 190 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Мікола Байкоў|М. Байкоў]]. | загаловак = Беларусь лапцюжная. Чырвонакрылы вяшчун. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/f16d221df0802f3f05f191e20cc8d9ba.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1927 | том = | нумар = 3 | старонкі = 238, 239 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Максім Гарэцкі]]. | загаловак = Творчасьць Міхася Чарота. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1927, 9 кастрычніка | том = | нумар = | старонкі = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Максім Гарэцкі]]. | загаловак = Творчасьць Міхася Чарота. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1927, 12 кастрычніка | том = | нумар = | старонкі = }} * {{Артыкул| аўтар = Сянькевіч А. | загаловак =Паэта-змагар. Да дзесяцігодзьдзя літаратурнай дзейнасьці М. Чарота. | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/db57f4a3a19609874d843b18d8fe9b29.pdf | мова = | выданьне =[[Чырвоны сейбіт]] | тып =літаратурна-мастацкі дадатак да «[[Беларуская вёска|Беларускай вёскі]]» | год =1928 | том = | нумар =4—5 (24—25) | старонкі =18—20}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Зьміцер Жылуновіч|Жылуновіч, З]].|частка = |загаловак =Узгоркі і нізіны. Крытычныя нарысы |арыгінал = |спасылка =https://www.nlb.by/upload/prod/Maladnyak/4_Apantanim_vse_pad_silu/Alichbav._knij._vudani/5_Gartni_Uzgorki.pdf |адказны = |выданьне = |месца = [[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларускае дзяржаўнае выдавецтва]] |год =1928 |том = |старонкі =85—185|старонак =322 |сэрыя = |isbn = |наклад =3000 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Зьміцер Жылуновіч|З. Жылуновіч]].| загаловак =Рэвалюцыйным шляхам (да дзесяцілецьця творчасьці М. Чарота). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/1a00e72e923d53e3af204b39789c1f88.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1928 | том = | нумар =2 | старонкі =178—191 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Зьміцер Жылуновіч|З. Жылуновіч]].| загаловак =Рэвалюцыйным шляхам (да дзесяцілецьця творчасьці М. Чарота). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/652cbbea43a8ea04c7377efaf202190e.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год =1928 | том = | нумар =3 | старонкі = 152—172 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Зьміцер Жылуновіч|З. Жылуновіч]].| загаловак = Рэвалюцыйным шляхам (да дзесяцілецьця творчасьці М. Чарота). | спасылка = http://digital.nlb.by/files/original/6bd9f9e2107f31509f9a7bdaf1b7c7aa.pdf | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 4 | старонкі = 167—186 }} * {{Артыкул| аўтар =[[Зьміцер Жылуновіч|З. Жылуновіч]].| загаловак =Рэвалюцыйным шляхам (да дзесяцілецьця творчасьці М. Чарота). Паэма «Босыя на вогнішчы» і «Выбраныя вершы». | спасылка =https://digital.nlb.by/files/original/8dda0b11cf7b9bebd879a1aa001101a0.pdf | выданьне = Літаратурны дадатак да газеты «[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]»| тып =часопіс | год =1928, 31 сакавіка | том = | нумар =5 | старонкі =2—4}} * {{Артыкул| аўтар =Алёша.| загаловак =Літаратурныя Сілуэты. Міхась Чарот. | спасылка =https://digital.nlb.by/files/original/b44d3beec54ee12555718f7ef5bffb10.pdf | мова = | выданьне = Літаратурны дадатак да газеты «[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]»| тып = часопіс | год = 1928, 15 красавіка | том = | нумар =6 | старонкі = 5}} * {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Пушча|Л. Трыер]]. | загаловак = Кнігапіс. «Ну, каму з нас ахвота памерці». М. Чарот — Сонечны паход. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/5e447d21169f67a9e88da0a80c0bb7de.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1929 | том = | нумар = 3 (15) | старонкі = 101—102 }} * {{Артыкул| аўтар = В-іч. | загаловак = Агляд творчасьці Міхася Чарота. | спасылка = https://knihi.com/none/Studenckaja_dumka_pdf.zip.html#1929-001.nlb.pdf_1 | выданьне = [[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнская думка]]| тып =часопіс | год = 1929 | том = | нумар = 1 (11) | старонкі = 12—18 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Мікола Аляхновіч (літаратурны крытык)|Мік. Аляхновіч]]. | загаловак =На аванпостах пралетарскай літаратуры (1920—1930 гг.) | спасылка = http://digital.nlb.by/files/original/924e72481806631b71805e10fbaa2787.pdf | мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1930 | том = | нумар = 6—7 | старонкі = 178—197 }} * {{Артыкул| аўтар =Барачэўкі А. І. | загаловак = Разбор вершу М. Чарота «Там, дзе ціхі Нёман». | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/73afe5f32871b883ae4f9a5397b4e9e2.pdf | мова = | выданьне = [[Заклік (часопіс)|Заклік]] | тып =штомесячны літаратурна-мастацкі часопіс Арганізацыйнага камітэту саюзу савецкіх пісьменьнікаў БССР | год = 1933| том = | нумар =1 | старонкі =72—76 | issn = }} * {{Кніга|аўтар =[[Міхась Ярош|Ярош М.]]|частка = |загаловак =Міхась Чарот: Нарыс жыцця і творчасці|арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы рэдактар [[Васіль Барысенка|В. В. Барысенка]]|выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]]|выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР|год =1963 |том = |старонкі =|старонак =114 |сэрыя = |isbn = |наклад = 16000 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Максім Гарэцкі]]. | загаловак = Творчасьць Міхася Чарота. | спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Tvory.html#291 | мова = | аўтар выданьня = | выданьне= Максім Гарэцкі. Творы: Дзьве душы. Аповесьць; Апавяданьні; Жартаўлівы Пісарэвіч. П'еса; Літаратурная крытыка і публіцыстыка; Лісты | тып = | месца = {{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] | год = 1990 | том = | старонкі = 292—300, 563, 564| isbn = 5-340-00580-1 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Андрэй Александровіч]].| загаловак = Міхась Чарот. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1935-294.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып =газэта | год = 1935, 27 сьнежня| том = | нумар = 294 (5370)| старонкі = 3 | issn = }} {{слупок-канец}} == Дадатковыя зьвесткі == Мастак [[Тодар Пархоменка]] намаляваў пяром партрэт пісьменьніка Міхася Чарота, які экспанаваўся ў Менску на [[Першая Ўсебеларуская мастацкая выстава|Першай ўсебеларускай мастацкай выставе]] ў 1925—26 гадах<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Каталёг 1-й Усебеларускай мастацкай выстаўкі|арыгінал = |спасылка = |адказны =[[Язэп Дыла]], [[Мікола Шчакаціхін]], [[Арон Касталянскі]]; мастакі: [[Анатоль Тычына]], [[Міхаіл Эндэ]]|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =|год =1925 |том = |старонкі =22 (№ 464)|старонак =44 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}}</ref>. == Ушанаваньне памяці == Імем Міхася Чарота названыя вуліцы ў [[Менск]]у, [[Горадня|Горадні]], [[Маладэчна|Маладэчне]] і [[Рудзенск]]у<ref name=marakou/>. У 1996 годзе імя паэта далі Рудзенскай сельскай бібліятэцы<ref>Пастанова Кабінэту міністраў Рэспублікі Беларусь ад 21 жніўня 1996 году N 555</ref>. На будынку Дома культуры ў [[Рудзенск]]у усталявана памятная шыльда ў гонар пісьменьніка.<br /> Да 100-годдзя з дня нараджэньня пісьменьніка «Белпошта» выпусьціла [[канвэрт]] (мастак Віктар Сташчанюк), і ў 2021 годзе быў выпушчаны маркіраваны канвэрт, прысьвечаны да 125-годдзя з дня нараджэньня пісьменьніка (дызайн канвэрта Сьвятлана Цырулік)<ref>{{Навіна|аўтар= |імя = |прозьвішча=|спасылка на аўтара = |аўтар 2 =|аўтар 3= |загаловак=Выйшаў канверт, прысвечаны Міхасю Чароту|спасылка=https://www.nlb.by/by/news/da-100-goddzya-litab-yadnannya-maladnyak/vyysha-kanvert-prysvechany-mikhasyu-charotu/|выдавец=Нацыянальная бібліятэка Беларусі|мова = |дата публікацыі= 27 кастрычніка 2021|копія = |дата копіі = |дата доступу=}}</ref>. <gallery mode=packed heights=130> <gallery caption="Sample gallery" class="center" widths="200px" heights="200px" perrow="3"> Рудзенск, таблічка ў гонар Міхася Чарота (cropped).jpg|Памятная шыльда ў [[Рудзенск]]у Michaś Čarot 100 Anniversary Cover of Belarusan Post 1996.jpg|1996 Michaś Čarot 125 Anniversary Cover of Belarusan Post 2021.jpg|2021 </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Сьпіс дзеячоў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 году]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =[[Ірына Багдановіч]].|частка = |загаловак =Авангард і традыцыя: Беларуская паэзія на хвалі нацыянальнага адраджэньня |арыгінал = |спасылка = |адказны =навуковы рэдактар В. П. Жураўлёў |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год =2001 |том = |старонкі = |старонак =386 |сэрыя = |isbn =985-08-0459-9 |наклад =800 }} * {{артыкул|аўтар =[[Ірына Багдановіч]].| частка = |загаловак = Чарот Міхась.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г.П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларус. Энцыкл.|год=2003|выпуск=|том=6 Кн. 2: Усвея—Яшын. |нумар= | старонкі=148, 149|isbn=985-11-0276-8}} * [[Ірына Багдановіч]]. Чарот Міхась. // {{Літаратура/БелЭн|17}} — С. 244, 245. * {{Кніга|аўтар =[[Ірына Багдановіч]]; [[Мікола Арочка]]; [[Міхась Тычына]] і інш.|частка = |загаловак =Гiсторыя беларускай лiтаратуры XX стагоддзя : у 4 т |арыгінал = |спасылка = |адказны =Навук. рэд.: [[Уладзімер Гніламёдаў]], [[Віктар Каваленка]]|выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]]|выдавецтва =Беларуская навука|год =1999 |том = 2 |старонкі = 459—462|старонак =902 |сэрыя = |isbn =985-08-0179-4 |наклад =1500 }} * {{Кніга|аўтар =[[Альгерд Бахарэвіч]].|частка = |загаловак =Гамбурскі рахунак Бахарэвіча - «падручнік беларускай літаратуры XXI ст.» |арыгінал = |спасылка =https://knihi.com/Alhierd_Bacharevic/Hamburski_rachunak_Bacharevica_-_padrucnik_bielaruskaj_litaratury_XXI_st.html#1 |адказны =рэдактар: Шупа Сяргей |выданьне = |месца = |выдавецтва =Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода|год =2012 |том = |старонкі =235—240 |старонак =428 |сэрыя =сэрыя: Бібліятэка Свабоды. XXI стагодзьдзе. |isbn =978-0-929849-50-8 |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускія пісьменнікі на старонках часопіса «Роднае слова»: бібліягр. паказ. |арыгінал = |спасылка = http://www.nastaunik.info/files/f/492_bprs.pdf |адказны =склад. : А. В. Высоцкая і інш.|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Бел. асац. «Конкурс»|год = 2008 |том = |старонкі =238 |старонак = 256 |сэрыя = |isbn = 978-985-6821-22-9 |наклад = 3800}} * {{Кніга|аўтар =Мішчанчук, Мікалай.|частка = |загаловак =Беларуская савецкая паэзія 20-х гг. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]]|выдавецтва =Вышэйшая школа|год =1988 |том = |старонкі =30—39 |старонак =190 |сэрыя = |isbn =5-339-00059-1 |наклад =2650 }} * {{Кніга|аўтар =[[Ганна Севярынец]].|частка = |загаловак = «Савецкая Беларусь пад рэдакцыяй Міхася Чарота». Беларуская савецкая паўсядзённасць у памяці газетнага радка (1925-1929) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Варшава|Warszawa]]|выдавецтва = [[Czabor Publishing]] |год = 2024|том = |старонкі = |старонак = 660 |сэрыя = |isbn = 978-83-971664-2-4|наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Чарот, Міхась. | арыгінал = | спасылка =https://knihi.com/none/Bielaruskija_pismienniki_zip.html#Bielaruskija_pismienniki_6_6.djvu_269 | мова = | адказны =біяграфічныя зьвесткі [[Мікола Мішчанчук|Мішчанчук, Мікалай]]; бібліяграфія Рэут, Г. І. | аўтар выданьня =пад рэдакцыяй [[Адам Мальдзіс|А. В. Мальдзіса]]. | выданьне =Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т.| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =Беларуская энцыклапедыя імя ПетрусяБроўкі| год =1995 | выпуск = | том =6, Талалай—Яфімаў | нумар = | старонкі = 268—275| isbn =5-85700-061-0 | issn = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Вячаслаў Рагойша|В. П. Рагойша]]. |частка = |загаловак = Паэтычны слоўнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэцэнзэнт [[Уладзімер Гніламёдаў]] |выданьне = 2-е |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]] |год = 1987 |том = |старонкі = 56, 171, 174, 188, 205, 251, 255, 283 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = 4700 }} * [http://slounik.org/81432.html Чарот Міхась] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} — C. 583. * Чарот Міхась. // {{Літаратура/ЭКБ|6}} — С. 442. * [https://web.archive.org/web/20140714140658/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19882 ЧАРОТ Міхась] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|2|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * [https://web.archive.org/web/20150513140959/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_28048.html ЧАРОТ Міхась] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|3|2|РЛ1-3|РЛ1-3}} * Чарот Міхась. // {{Літаратура/Тэатральная Беларусь|аўтар = |частка = |том =2 |старонкі =517 }} * Чарот Міхась. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5 }} — С. 517. * [[Міхась Ярош|Ярош М.]] Чарот Міхась. // {{Літаратура/БелСЭ|11}} С. 202. 203. * {{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак = Чарот, Міхась.{{Ref-ru}}|арыгінал = |спасылка = https://ngphehpfehdmjellohmlojkplilekadg/pages/pdf/web/viewer.html?file=https%3A%2F%2Fwww.1543.su%2Fpub%2Fbse%2FBSE-1%2F61_Ch-Shaht.pdf |адказны =Глав. ред. [[Ота Шміт|О. Ю. Шмидт]]|выданьне=[[Большая советская энциклопедия]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Масква|Москва]]|выдавецтва=Советская энциклопедия |год=1934|выпуск=|том=61 (Ч—Шахта)|нумар= | старонкі=66 |isbn=}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікікрыніцы|Category:Міхась Чарот|Міхась Чарот}} * [http://belsoch.org/?pg=biograph&bio=5 Біяграфія Міхася чарота]{{Недаступная спасылка|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''belsoch.org''. * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url =https://bis.nlb.by/ru/documents/128447 | копія = | дата копіі = | загаловак =Чарот Міхась (сапраўднае імя Кудзелька Міхаіл Сымонавіч) | фармат = | назва праекту = Беларусь у асобах і падзеях | выдавец = | дата доступу = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 кастрычніка 2017 | url =https://www.youtube.com/watch?v=2p6hBqPQ728 | копія = | дата копіі = | загаловак =Міхась Чарот (1896-1937). Адкрытая лекцыя Ганны Севярынец (+новая песьня гурту Dziećuki) | фармат = | назва праекту =TuzinFM | выдавец = | дата доступу = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар =[[Васіль Дранько-Майсюк]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =24 лістапада 2022 | url =https://www.youtube.com/watch?v=9gUDQoIX6Qg | копія = | дата копіі = | загаловак =Міхась Чарот - кароль беларускага Парнаса. Частка першая. | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар =[[Васіль Дранько-Майсюк]].|дата публікацыі =5 студзеня 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=c9mSZMw9kaU&t=15s |копія =|дата копіі =|загаловак =Міхась Чарот - кароль беларускага Парнаса. Частка другая.|назва праекту =Літаратурныя ночы з Васілём|выдавец =[[Радыё Ўнэт]]|дата доступу =}} * {{Спасылка | аўтар = [[Васіль Дранько-Майсюк]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =13 кастрычніка 2023 | url =https://www.youtube.com/watch?v=fSMMUH8kYrI | копія = | дата копіі = | загаловак =Міхась Чарот. Узыходжаньне да славы. | фармат = | назва праекту = Літаратурныя ночы з Васілём | выдавец = Радыё Ўнэт| дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = [[Васіль Дранько-Майсюк]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =20 кастрычніка 2023 | url = https://www.youtube.com/watch?v=KovDeC6WqB0 | копія = | дата копіі = | загаловак =Міхась Чарот. Ад Парнаса да Пекла. | фармат = | назва праекту = Літаратурныя ночы з Васілём | выдавец = Радыё Ўнэт| дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 красавіка 2023 | url = https://www.youtube.com/watch?v=uhovf8-qwZk | копія = | дата копіі = | загаловак = Міхась Чарот: даў беларусам тое, чаго нам не хапала.| фармат = | назва праекту =Лабірынты | выдавец =Белсат| дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Чарот, Міхась}} [[Катэгорыя:Міхась Чарот]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры]] [[Катэгорыя:Беларускія рэдактары]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары, расстраляныя ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году]] [[Катэгорыя:Сябры ЦВК БССР]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Асобы на капэртах]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Полымя»]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Рудзенскай сярэдняй школы]] [[Катэгорыя:Савецкія драматургі]] [[Катэгорыя:Савецкія літаратары]] [[Катэгорыя:Савецкія паэты]] [[Катэгорыя:Савецкія рэдактары]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя літаратары]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рудзенску]] [[Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі]] maakoew9fphs93fy8wcqnaia0p2wuwn Ларыса Александроўская 0 69879 2680797 2680596 2026-07-26T16:53:19Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне узнагароды 2680797 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Ларыса Александроўская |Фота = Łarysa Aleksandroŭskaja. Ларыса Александроўская (1937).jpg |Апісаньне_фота = Ларыса Александроўская |Поўнае_імя = |Дата_нараджэньня = {{Нарадзілася|15|2|1904}} |Месца_нараджэньня = [[Менск]], [[Расейская імпэрыя]] |Дата_сьмерці = {{Памерла|23|5|1980|гадоў=76}} |Месца_сьмерці = [[Менск]], [[СССР]] |Гады = 1920—1960 |Прафэсіі = [[сьпявачка]], [[рэжысэр]]ка |Жанры = [[опэра]] |Псэўданімы = |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Сайт = }} [[Файл:Іван Ахрэмчык. Партрэт Ларысы Александроўскай. 1943-1963.jpg|міні|справа|260пкс|[[Іван Ахрэмчык]]. Партрэт Ларысы Александроўскай. 1943-1963.]] '''Лары́са Пампе́еўна Александро́ўская''' ({{Дата ў старым стылі|15 лютага|1904|2 лютага}}, [[Менск]] — 23 траўня 1980) — беларуская опэрная сьпявачка ([[сапрана]]) і рэжысэрка. Народная артыстка Беларусі (1938). Народная артыстка [[СССР]] (1940<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб прысваенні звання народнай артысткі СССР народнай артыстцы БССР Александроўскай Л. П. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>[http://slounik.org/153911.html Александроўская Ларыса] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003}}</ref>). == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі музычны тэхнікум]] (1928), кляса сьпеваў В. Цьвяткова. Вучылася ў Студыі опэры і балету ў [[Менск]]у (1924—1933). У 1927 годзе выконвала беларускія народныя песьні на Міжнароднай музычнай выставе ў Франкфурце-на-Майне<ref>[https://web.archive.org/web/20061009153657/http://www.slonko.com.pl/czasopis/in.php?id=0402%2F2004_02_c12 Календарыюм: Люты — гадоў таму] // Czasopis, 02/2004</ref>. З 1933 году — артыстка [[Беларускі тэатар опэры і балету|Беларускага тэатра опэры і балету]] ў [[Менск]]у. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] выступала з канцэртамі на франтах, у шпіталях і ў партызанскіх атрадах<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/top-25-zhanchyn-muzyki-belarusi.html|title=25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё)|last=Будкін|first=Сяргей|date=2013-05-02|website=|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|dead-url=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200404140113/https://budzma.by/news/top-25-zhanchyn-muzyki-belarusi.html|archivedate=2020-04-04|accessdate=2020-04-04|аўтар=Сяргей Будкін.}}</ref>. Чалец КПСС з 1942. З 1951 году была адначасова і галоўным рэжысэрам [[Вялікі тэатар Беларусі|Беларускага тэатру опэры і балету]]. За рок яна выпускала па два прэм’ерныя спэктаклі. Зьяўлялася ініцыятаркай стварэньня і нязьменнай старшынёй [[Беларускае тэатральнае таварыства|Беларускага тэатральнага таварыства]] (1946—1980, з 1976 году — ганаровая старшыня). Дэпутатка Вярхоўнага Савету СССР 2—4-га скліканьняў, Вярхоўнага Савету БССР 3—5-га скліканьняў. Памерла 23 траўня 1980 году ў [[Менск]]у, пахаваная на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх могілках]]. == Творчасьць == Выконвала як [[сапрана]]выя, так і [[мэца-сапрана]]выя партыі. Выступала таксама як канцэртная сьпявачка. === Опэрныя партыі === * «[[Міхась Падгорны (опэра)|Міхась Падгорны]]» [[Яўген Цікоцкі|Я. Цікоцкага]]<ref>{{Артыкул| аўтар = П. С. Златагораў.| загаловак = «Міхась Падгорны». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1940-106.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1940 | том = | нумар = 106 (6685)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref> — ''Марыся'' * «[[Алеся (опэра)|Алеся]]» [[Яўген Цікоцкі|Я. Цікоцкага]] — ''Алеся'' * «[[Кветка шчасьця (опэра)|Кветка шчасьця]]» [[Аляксей Туранкоў|А. Туранкова]]<ref>{{Артыкул| аўтар = Ілья Шлепянаў.| загаловак = «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1940-106.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1940 | том = | нумар = 106 (6685)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref> — ''Надзейка'' * «[[Яўгені Анегін (опэра)|Яўгені Анегін]]» [[Пётар Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]] — ''Тацяна'' * «[[Піковая дама (опэра)|Піковая дама]]» [[Пётар Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]] — ''Ліза'' * «[[Царская нявеста (опэра)|Царская нявеста]]» [[Мікалай Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]] — ''Любаша'' * «[[Князь Ігар (опэра)|Князь Ігар]]» [[Аляксандар Барадзін|А. Барадзіна]] — ''Яраслаўна'' * «[[Фаўст (опэра)|Фаўст]]» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] — ''Маргарыта'' * «[[Кармэн (опэра)|Кармэн]]» [[Жорж Бізэ|Жоржа Бізэ]] — ''Кармэн'' * «[[Ціхі Дон (опэра)|Ціхі Дон]]» [[Іван Дзяржынскі|І. Дзяржынскага]] — ''Аксіньня'' * «[[Барыс Гадуноў (опэра)|Барыс Гадуноў]]» [[Мадэст Мусаргскі|М. Мусаргскага]] — ''Марына Мнішак'' * «[[Кастусь Каліноўскі (опэра)|Кастусь Каліноўскі]]» [[Зьміцер Лукас|З. Лукаса]] — ''Марыя Грагатовіч'' * «[[Піковая дама (опэра)|Піковая дама]]» [[Пётар Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]] — ''Графіня'' === Спэктаклі, пастаўленыя ў якасьці рэжысэра === * [[1951 год у тэатры|1951]] — «[[Запарожац за Дунаем (опэра)|Запарожац за Дунаем]]» [[Сямён Гулак-Арцямоўскі|С. Гулак-Арцямоўскага]] * [[1951 год у тэатры|1951]] — «[[Ціхі Дон (опэра)|Ціхі Дон]]» [[Іван Дзяржынскі|І. І. Дзяржынскага]] * [[1952 год у тэатры|1952]] — «[[Страшны двор (опэра)|Страшны двор]]» [[Станіслаў Манюшка|С. Манюшкі]] * [[1952 год у тэатры|1952]] — «[[Русалка (опэра)|Русалка]]» [[Аляксандар Даргамыскі|А. Даргамыскага]] * [[1952 год у тэатры|1952]] — «[[Мазэпа (опэра)|Мазэпа]]» [[Пётар Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]] * [[1953 год у тэатры|1953]] — «[[Аіда (опера)|Аіда]]» [[Джузэпэ Вэрды]] * [[1953 год у тэатры|1953]] — «[[Дзяўчына з Палесься (опэра)|Дзяўчына з Палесься]]» [[Яўген Цікоцкі|Я. Цікоцкага]] * [[1954 год у тэатры|1954]] — «[[Барыс Гадуноў (опэра)|Барыс Гадуноў]]» [[Мадэст Мусаргскі|М. Мусаргскага]] * [[1954 год у тэатры|1954]] — «[[Травіята (опэра)|Травіята]]» [[Джузэпэ Вэрды]] * [[1955 год у тэатры|1955]] — «[[Трубадур (опэра)|Трубадур]]» [[Джузэпэ Вэрды]] * [[1956 год у тэатры|1956]] — «[[Надзея Дурава (опэра)|Надзея Дурава]]» [[Анатоль Багатыроў|А. Багатырова]] * [[1957 год у тэатры|1957]] — «[[Міхась Падгорны (опэра)|Міхась Падгорны]]» [[Яўген Цікоцкі|Я. Цікоцкага]] * [[1958 год у тэатры|1958]] — «[[Яснае сьвітаньне (опэра)|Яснае сьвітаньне]]» [[Аляксей Туранкоў|А. Туранкова]] == Узнагароды == * «Ордэн Леніна» (1940)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва «Ордэнам Леніна». № 1.Александроўскай Ларысу Пампееўну. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. == Дадатковыя зьвесткі == * Нарадзілася будучая сьпявачка 15 лютага 1902 году. Напачатку вайны Александроўскай давялося эвакуявацца зь Менску напрасткі з бамбасховішча ў тэатры, не заходзячы дадому, дзе засталіся дакумэнты. У студзені 1942 году, знаходзячыся ў эвакуацыі ў Алма-Аце, артыстка атрымала новы пашпарт з ссоўваньнем даты нараджэньня на два рокі. * Ларыса Аляксандраўская ўласнаручна абірала месца для будаўніцтва новага будынка [[Тэатар опэры і балету (Менск)|Беларускага опэрнага тэатру]].<ref>[http://mensk.by/modules.php?name=News&file=view&news_id=25 Оперный станет на два этажа больше] // «Комсомольская правда в Белоруссии», 25.10.2006</ref> * Пляменьніца Ларысы Александроўскай, скрыпачка і вучоны, доктар філязофіі, Арыядна Ладыгіна напісала кнігу пра яе: «Ларыса Пампееўна Александроўская. Дакумэнтальна-тэатральны раман» * Опэра «Аіда» ў пастаноўцы Ларысы Александроўскай на сцэне Беларускай опэры ішла больш за 50 гадоў з 1953 г. * Песьню «Наш тост» кампазытара І. Любана на словы М. Касенкі і А. Таркоўскага ўпершыню выканала менавіта Ларыса Аляксандроўская. Адбылося гэта ў 1942 годзе ў Маскве на вечарыне майстроў беларускага мастацтва. Да вайны Ларыса Аляксандроўская і Ісак Любан былі суседзямі па Правіянцкай вуліцы. == Памяць == [[Файл:Ларыса Александроўская. 100 год.jpg|міні|справа|260пкс|«Ларыса Аляксандраўская (15.02.1904—15.02.2004)».]] * [[Заір Азгур]] у 1940 годзе выканаў скульптурны партрэт Ларысы Александроўскай<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Заір Азгур]]. Фота І. Каплінскага. | загаловак = Скульптурны партрэт Л. П. Александроўскай | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-14.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 11 траўня 1940 | том = | нумар = 14 (470) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * Музычная школа № 1 у Менску носіць імя Ларысы Александроўскай з 1945 году. Імя было нададзена з нагоды 25-годзьдзя творчай дзейнасьці Александроўскай. На той момант гэта была адзіная музычная школа ў месьце. Ларыса Александроўская любіла выступаць зь яе навучэнцамі — хорам і ансамблем скрыпачоў. * На ўшанаваньне памяці ўстаноўлена ў 1982 годзе мэмарыяльная дошка Александроўскай Ларысе Пампееўне на вул. Захарова, дом 27, скульптар Генадзь Мурамцаў<ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак = (вул. Захарова, дом 27). № 76. Мэмарыяльная дошка Александроўскай Ларысе Пампееўне. |арыгінал = |спасылка = https://orda.of.by/.lib/spik/minsk/78|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]](гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1988|выпуск=|том=Мінск|нумар= | старонкі=78|isbn=}}</ref>. * У 1986 годзе пастаўлены скульптурны помнік на могіле Ларысы Александроўскай, «[[Усходнія могілкі]]»<ref>{{артыкул|аўтар = В. Б. Караткевіч.| частка = |загаловак = Усходнія могілкі (Маскоўская шаша). № 517 Магіла Александроўскай Ларысы Пампееўны.|арыгінал = |спасылка =https://orda.of.by/.lib/spik/minsk/260|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]](гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1988|выпуск=|том=Мінск|нумар= | старонкі=260|isbn=}}</ref>. * З 1987 году ў Беларусі праводзяцца нацыянальныя конкурсы вакалістаў імя Александроўскай, а ў 1992-м ейнае імя атрымала прэмія ў галіне тэатральнага мастацтва. * 15 лютага 2004 году выпушчана паштовая картка з арыгінальнай маркай (2004 № 5 (158)), прысьвечаная 100-годзьдзю з дня нараджэньня Ларысе Аляксандраўскай. * У 2014 годзе было прынятае рашэньне аб наданьні новай вуліцы ў Менску імя Ларысы Александроўскай<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 кастрычніка 2014 году| url = http://minsk.gov.by/ru/news/new/2014/10/17/1936/| копія = | дата копіі = | загаловак = В Минске трем новым улицам присвоены наименования| фармат = | назва праекту = | выдавец = minsk.gov.by| дата доступу = 19 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. == Аўдыё == * {{Спасылка | аўтар = Ларыса Александроўская. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 21 красавіка 2023 | url = https://www.youtube.com/watch?v=St1_O-f_Cxo| копія = | дата копіі = | загаловак = Вясна (Я. Цікоцкі — Якуб Колас) | фармат = | назва праекту = | выдавец = S. Rusiecki | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Ларыса Александроўская. Цымбалы — Ханон Шмелькін, Станіслаў Навіцкі. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 лістапада 2023 | url = https://www.youtube.com/watch?v=St1_O-f_Cxo| копія = | дата копіі = | загаловак = Восень (І. Любан — Янка Купала) | фармат = | назва праекту = | выдавец = S. Rusiecki | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Ларыса Александроўская. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 траўня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=St1_O-f_Cxo| копія = | дата копіі = | загаловак = Арыя Далілы 'Mon cœur s'ouvre à ta voix' (Saint-Saëns, Samson et Dalila). | фармат = | назва праекту = | выдавец = S. Rusiecki | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} == Архівы == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 20 чэрвеня 2023 | url = https://bdamlm.by/navukova-davedachny-aparat/spis-fondau/item/2178-aleksandrouskaya-larysa-pampeeuna-1907-1986| копія = | дата копіі = | загаловак = Александроўская Ларыса Пампееўна (1907–1986). Оперная спявачка, рэжысёр, народная артыстка СССР. Нумар фонду:Ф. 316. Адзінак захоўваньня: 887. Год:1907–1986. Воп. 1| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Вольга Брылон.| загаловак = Ларыса Александроўская. Круг жыцця. Да 100-годдзя з дня нараджэння.| спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-chasopis-ministerstva-kultury-respubliki-belarus-3-2004| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2004, сакавік | том = | нумар = 3 (252) | старонкі = 18—21 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Надзея Бунцэвіч.| загаловак = Ларыса Александроўская: «Я – гэта Беларусь…» | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Kutura.pdf.zip/2010-10.pdf| мова = | выданьне = [[Культура (газэта)|Культура]] | тып = газэта | год = 6—12 сакавка 2010 | том = | нумар = 10 (930) | старонкі = 15 | issn = 1994-4780| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Надзея Бунцэвіч.| загаловак = Прымадонна Ларыса Александроўская. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2024, люты | том = | нумар = 2 (492) | старонкі = | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Эдуард Карніловіч.| загаловак = Жыцьцё яе — прыгожая легенда. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2015-11.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 20 сакавка 2015 | том = | нумар = 11 (4811) | старонкі = 13 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Іна Корсак.| загаловак = «Кармэн» з блакітнымі вачыма. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Kutura.pdf.zip/2019-07.pdf| мова = | выданьне = [[Культура (газэта)|Культура]] | тып = газэта | год = 16 лютага 2019 | том = | нумар = 7 (1394) | старонкі = 144 | issn = 1994-4780| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Арыядна Ладыгіна.| загаловак =Залаты голас Беларусі (Ларыса Пампееўна Александроўская). | спасылка = https://kamunikat.org/polymya-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-02-928-2007 | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 2007 | том = | нумар = 2 (928) | старонкі = 138—154 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Арыядна Ладыгіна.| загаловак = Кастаньеты для Алесі. Творчы тандэм Пакроўскага і Александроўскай. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-4-361-2013 | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2013, красавік | том = | нумар = 4 (361) | старонкі = 44—47 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Арыядна Ладыгіна.| загаловак = Інтуіцыя Кармэн. Творчы тандэм Пакроўскага і Александроўскай. | спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/mastactva__05_2013| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2013, травень | том = | нумар = 5 (362) | старонкі = 44—47 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Алена Макаранка.| загаловак = «Усё зводзіцца да «вер i любі»…»: Гісторыя ліставання Мікалая Нікалаева i Ларысы Александроўскай. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2024| том = | нумар = 3 (435)| старонкі = 74—78 | issn = 0234-1360| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Міхась Цікоцкі.| загаловак = Першая беларуская Кармэн. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2019-06.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 8 лютага 2019 | том = | нумар = 6 (5012) | старонкі = 15 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Кнігі === * {{Кніга|аўтар = Л. П. Івашкоў. |частка = |загаловак = Ларыса Пампееўна Александроўская: да 100-годдзя з дня нараджэння |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларуская дзяржяржаўная акадэмія музыкі|БДАМ]] |год = 2004 |том = |старонкі = |старонак = 20 |сэрыя = |isbn = 985-6619-47-5 |наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = [[Міхась Модэль]]. |частка = |загаловак = Ларыса Пампееўна Александроўская |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1945|том = |старонкі = |старонак = 47 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = [[Анатоль Сабалеўскі]]. |частка = |загаловак = Асоба мастака: літаратурна-крытычныя артыкулы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1992 |том = |старонкі = 45—63 |старонак = 276 |сэрыя = |isbn = 5-340-00714-6|наклад = 2100}} * {{Кніга|аўтар = [[ Юры Сохар| Ю. М. Сохар]]. |частка = |загаловак = Тэатральныя пуцявіны : мастацтвазнаўчыя артыкулы, рэцэнзіі, творчыя партрэты |арыгінал = |спасылка = |адказны = уступны артыкул [[Арсень Лабовіч|Арсеня Лабовіча]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Тэхнапрынт |год = 2003|том = |старонкі = 294—295 |старонак = 430 |сэрыя = |isbn = 985-464-493-6|наклад = 400}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Ариадна Ладыгина. |частка = |загаловак = Лариса Помпеевна Александровская: документально-театральный роман: В 7 действиях с прологом и эпилогом|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Четыре четверти |год = 2002 |том = |старонкі = |старонак = 319 |сэрыя = |isbn = 985-6089-86-7|наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = Г. Рузов. |частка = |загаловак = Л. П. Александровская |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Москва ; Ленинград |выдавецтва = Музгиз |год = 1950 |том = |старонкі = |старонак = 55 |сэрыя = Советские музыканты-исполнители|isbn = |наклад = }} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * [http://slounik.org/153911.html Александроўская Ларыса] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003}} — С. 16—17. * Алесандроўская Ларыса Пампееўна. // {{Літаратура/ЭКБ|1}} — С. 113, 114. * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Беларускі фальклор: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |выданьне |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2005 |том = 1: А - К|старонкі = 50 |старонак = 766|сэрыя = |isbn = 985-11-0334-9|наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Янка Купала: энцыклапедыя. (Да 135-годдзя з дня нараджэння народнага паэта) |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкалегія: [[Уладзімер Андрыевіч|У. У. Андрыевіч]] (галоўны рэдактар) і інш |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2017 |том = 1: А — З|старонкі = 144 |старонак = 34 |сэрыя = |isbn = 978-985-11-1042-7 |наклад = 1500 }} * {{Артыкул| аўтар = Лукас Д. Жураўлёў Д. | загаловак = Выдатны дзеяч опернага мастацтва. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Пад рэдакцыяй [[Алесь Звонак|Алеся Звонака]] і інш. Склаў Алесь Есакоў. | выданьне = Майстры беларускай сцэны| тып =зборнік артыкулаў | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва]] | год = 1960 | том = 1 | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Н. П. Саламевіч. | загаловак = Александроўская Ларыса Пампееўна.| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = галоўны рэдактар [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] і інш. | аўтар выданьня = | выданьне =Янка Купала | тып = энцыкляпэдычны даведнік | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]| год = 1986 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 37| isbn = | issn = }} * [[Браніслаў Смольскі|Б. С. Смольскі]]. Александроўская Ларыса. // {{Літаратура/БелСЭ|1}} — С. 239. * [[Браніслаў Смольскі|Б. С. Смольскі]]. Александроўская Ларыса Пампееўна. // {{Літаратура/БелЭн|1|240}} * [[Браніслаў Смольскі|Б. С. Смольскі]]. Александроўская Ларыса Пампееўна. // {{Літаратура/ЭГБ|1|99}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактар: [[Генадзь Пашкоў|Пашкоў Г. П.]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год =2002 |том =1: А—К |старонкі = 30 |старонак =568 |сэрыя = |isbn =985-11-0255-5 |наклад =4000 }} * {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} — С. 84. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 сакавіка 2020 | url = https://www.youtube.com/watch?v=5VevPiVlsFM| копія = | дата копіі = | загаловак = «Ларыса Александроўская: нямецкія прыгоды». Кармэн у вышыванцы супраць дзівы з Масквы | фармат = | назва праекту = «Лабірынты» | выдавец = [[Белсат]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 траўня 2023 | url = https://bdamlm.by/vystavi/virtualnyya-vystavi/alesya-pershaya-opera-u-vyzvalenym-minsku | копія = | дата копіі = | загаловак = «Алеся» - першая опера ў вызваленым Мінску. Віртуальная выстава | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 лютага 2024 | url = https://bdamlm.by/vystavi/virtualnyya-vystavi/da-120-goddzya-z-dnya-naradzhennya-opernaj-dzivy | копія = | дата копіі = | загаловак =Да 120-годдзя з дня нараджэння опернай дзівы Ларысы Пампееўны Александроўскай: з фондаў Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 20 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=nNsJhDavaa4| копія = | дата копіі = | загаловак = Ларыса Александроўская. Душа беларускай сцэны | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Александроўская, Ларыса}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Беларускія тэатральныя рэжысэры]] [[Катэгорыя:Беларускія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты БССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску]] [[Катэгорыя:Асобы на беларускіх паштовых марках]] dj37h9zyuvt6l1fgax776kl9m1g17na Натальля Арсеньнева 0 71824 2680810 2679116 2026-07-26T18:01:43Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне творы 2680810 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьніца |Імя = Натальля Арсеньнева |Лацінка = Natalla Arsieńnieva |Жанчына = так |Партрэт = Natalla Arsieńnieva. Натальля Арсеньнева (1936).jpg |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = |Псэўданімы = |Месца нараджэньня = [[Баку]] |Месца сьмерці = [[Рочэстэр (Нью-Ёрк)|Рочэстэр]], [[ЗША]] |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = [[паэт]]ка, перакладніца, [[драматург]] |Гады актыўнасьці = |Напрамак = |Жанр = верш, ода, элегія |Мова = |Мова2 = |Дэбют = «Пад сінім небам» (1927) |Значныя творы = |Прэміі = |Узнагароды = |Муж = [[Францішак Кушаль]] |Дзеці = Яраслаў (1923—1943), Уладзімер |Подпіс = Arspodpis.jpg |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |commons = |Палічка = https://knihi.com/Natalla_Arsiennieva/ |Камунікат = https://kamunikat.org/search/?q=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BB%D1%8F |Сайт = }} '''Ната́льля Арсе́ньнева''' (20 верасьня 1903, [[Баку]] — 25 ліпеня 1997, [[Рочэстэр (Нью-Ёрк)|Рочэстэр]], [[ЗША]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[паэт]]ка, перакладніца, [[драматург|драматургіня]]. == Біяграфія == === Паходжаньне === Натальля Арсеньнева нарадзілася 20 верасьня 1903 году ў [[Баку]] ў сям’і начальніка Бакінскай мытнай акругі Аляксея Арсеньнева і былой настаўніцы Кляўдзіі з роду Грыгароўскіх. У 1905 бацьку Натальлі перавялі спачатку на [[Валынь]], а пасьля ў [[Вільня|Вільню]]. Радавод яе бацькі ўзыходзіць да роду маці [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]]<ref name=marakou>[https://web.archive.org/web/20210615074304/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19230 Арсеннева (Кушаль) Наталля] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref>. Паводле М. Мішчанчука, род Арсеньневых — генэалягічная лінія бабулі расейскага клясыка<ref>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «…Між берагамі…» Лёс і творчасць Наталлі Арсенневай|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 130|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>, Лізаветы Аляксееўны Арсеньневай (1773—1845). === Дзяцінства === Сям’я Арсеньневых складалася з трох сясьцёр і аднаго брата. Іхняя маці Кляўдзія, былая настаўніца, дала Натальлі бліскучую хатнюю адукацыю, рыхтуючы дачку адразу ў сярэднюю школу<ref name=publ1>{{артыкул|аўтар=Арсеньнева, Н.|загаловак=«Я не палітык, ніколі ім не была…»|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=|нумар=1|старонкі=17—21|isbn=}}</ref>. У дзяцінстве захаплялася маляваньнем. У дзесяць гадоў, будучая паэтка з адзнакаю здала ўступныя экзамэны й паступіла адразу ў другую клясу Віленскай Марыінскай гімназіі. Тут яна правучылася толькі два гады праз пачатак [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. У 1914 сям’я Арсеньневых эвакуявалася ў [[Яраслаўль]]. Юная Натальля працягвала вучобу ў Кацярынінскай жаночай гімназіі, дзе дадаткова наведвала літаратурны гурток. У 1917 рабіла ілюстрацыі мастацка-літаратурнага часопісу, які выдаваўся гуртком. Тут яна ў чатырнаццаць гадоў напісала свой першы верш на расейскай мове «Облако»<ref name=auto463>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 463|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. З пачаткам антыбальшавіцкага паўстаньня ўлетку 1918, сям’я Арсеньневых пакрысе адпраўляецца ў Вільню, да якой дабіраліся этапамі больш за год празь [[Вялікія Лукі]] Пскоўскай губэрні й [[Дрыса|Дрысу]]. Падчас пераезду, усе дзеці перахварэлі на «[[гішпанка|гішпанку]]». Сястра Натальлі Галіна ў выніку хваробы памерла<ref name="knih7"/>. === Вяртаньне ў Вільню === У 1920 сям’я вярнулася ў [[Вільня|Вільню]]. За час бежанства ўся віленская маёмасьць Арсеньневых была раскрадзеная, а ў іхнай кватэры жылі чужыя людзі. У Вільні 16-гадовая Натальля давала ўрокі францускай і нямецкай моваў, каб дапамагчы сям’і. Тут будучая паэтка паступіла ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], дзе настаўнічалі [[Максім Гарэцкі]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Антон Луцкевіч]], [[Аркадзь Смоліч]] і іншыя дзеячы беларускага нацыянальнага ўздыму<ref name=mishch131>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «…Між берагамі…» Лёс і творчасць Наталлі Арсенневай|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 131|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>. Натальля Арсеньнева пазьней адзначала: «па праўдзе, я сталася беларускай паэткай толькі ўвосень 1920 году»<ref>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 465|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. У гімназіі прымала ўдзел у пастаноўцы «Паўлінкі» [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. У чэрвені 1921 атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі — «матуру»<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Хроніка. Выпускныя экзамены.| спасылка = https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2412/229232-1921-3.pdf?sequence=3&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Маладое жыцьцё]] | тып =часопіс | год = 1921, 25 чэрвеня | том = | нумар = 3| старонкі = 8 | issn = }}</ref>. Ужо ў верасьні пачала настаўнічаць у адной зь сямі беларускіх школаў у Вільні. Адначасова паступіла на гуманістычны факультэт [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] й друкавалася ў розных заходнебеларускіх часопісах і газэтах<ref name=knih7>{{Кніга|аўтар = Сямёнава, А.|частка = На шляху сусветаў|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 7|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. На яе паэтычныя здольнасьці зьвярнуў увагу асабіста [[Максім Гарэцкі]]<ref name=marakou/>. === Міжваенны пэрыяд === [[Файл:Natalla Arsieńnieva1927.jpg|значак|170пкс|Натальля Арсеньнева. З зборніка вершаў «Пад сінім небам», [[Вільня]], 1927]] 28 верасьня 1922 году Натальля Арсеньнева выйшла замуж за [[Францішак Кушаль|Францішка Кушаля]] — чальца вайсковай камісіі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Ад яго яна мела двух сыноў: Яраслава (1923—1943) і Ўладзімера. Паводле зьвестак [[Барыс Іванавіч Сачанка|Б. Сачанкі]], Ф. Кушаль прымаў удзел у карных апэрыцыях «супраць свайго народу»<ref name=mishch131/>. Першыя паўтара году пасьля шлюбу пражылі ў [[Слонім]]е. Тут Натальля Арсеньнева моцна пасябравала з [[Гальяш Леўчык|Гальяшом Леўчыкам]]<ref name=auto471/>. Улетку 1923 Францішак Кушаль адправіў гасьцяваць Натальлю да свайго дзеда Вінцука Кушаля ў вёску Доры ў [[Валожын]]скім павеце. Тут яна правяла амаль тры месяцы й пазьней езьдзіла сюды кожнае лета. Гэтыя гасьцяваньні паэтка апісала наступным чынам: {{Цытата|Тут, у чыста беларускім сялянскім асяродзьдзі, я цесна зжылася зь Беларусьсю, калі можна так сказаць, ужо не ў тэорыі, а на практыцы, зжылася з найчысьцейшаю беларускаю моваю, зь беларускім жыцьцём і прыродаю. Мужавы бацька — стары Кушаль — быў найшчырэйшым беларускім патрыётам, хоць палітыкай ніколі не займаўся і ў жыцьці сваім ніколі нікуда не выязджаў далей за [[Валожын]], [[Івянец]], [[Ракаў]] ці [[Маладэчна]]<ref name=publ1/>.}} [[Файл:Natalla Arsieńnieva i Maksim Tank1937.jpg|thumb|Натальля Арсеньнева і [[Максім Танк]], [[Вільня]], 1936]] У 1924 мужа Натальлі Арсеньнева перавялі на [[Памор’е (Польшча)|Памор’е]], дзе яны пражылі 13 гадоў у Хэлмне й год у Равічы, на самой мяжы зь [[Нямеччына]]й<ref name=auto472>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 472|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. [[Файл:Natalla Arsieńnieva1935.jpg|міні|170пкс|Натальля Арсеньнева, 1935]] У 1927 годзе Натальля Арсеньнева надаўжэй прыехала ў Вільню й падрыхтавала да друку свой першы зборнік «Пад сінім небам». Адначасова яна займалася перакладам «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]: пераклала 1-ю, 2-ю й пачала чацьвёртую часткі. Пераклад быў ацэнены станоўча й частка яго была надрукаваная ў адным зь віленскіх беларускіх часопісаў, аднак цэласьць недзе загінула, а ў друкароў ці рэдактараў яе пазьней знайсьці не ўдалося<ref name=auto471>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 471|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. У 1935 годзе ўпершыню наведала Вільню ўзімку, дзе чытала свае вершы й пазнаёмілася з [[Максім Танк|Максімам Танкам]], творчасьць якога зрабіла на яе моцнае ўражаньне<ref name=auto473>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 473|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. === Другая сусьветная === З пачаткам [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] муж Натальлі Арсеньневай апынуўся ў савецкім палоне — Старабельскім лягеры<ref name=auto476>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 476|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Баючыся быць адрэзанаю ад дзяцей (дзеці на пачатак вайны знаходзіліся ў Дорах), паэтка адна ноччу пехатою пайшла туды зь Вільні: ішла празь [[Ліпаўка (Гарадзенская вобласьць)|Ліпаўку]] на [[Ашмяны]]. Пад [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневам]], як падазроная асоба была арыштаваная бальшавікамі, адвезеная ў пастарунак НКВД у [[Валожын]]е й празь пяць дзён адпушчаная. Дабраўшыся да Дораў, у сувязі зь цяжкім матэрыяльным становішчам Натальля Арсеньнева вырашыла ехаць зь дзецьмі назад у Вільню, але [[Беларускі камітэт]] нічым ёй ня змог дапамагчы<ref name=auto474>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 474|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Тады паэтка вырашае падаць заяўку ў бальшавіцкую рэпартацыйную камісію аб дазволе ўезду на тэрыторыю [[СССР]]. Дазвол быў атрыманы й яна 31 сьнежня 1939 у чарговы раз пакінула Вільню й асела на гэты раз у [[Вялейка|Вялейцы]], дзе жыў брат яе братавае. Апрача таго, у Вялейцы на той час жыў Максім Танк, які ўладкаваў Натальлю Арсеньневу стылістам у абласную «Сялянскую газэту»<ref name=auto475>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 475|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. У пачатку сакавіка 1940 году Натальлю Арсеньневу й Максіма Танка запрасілі ў [[Менск]] па запрашэньні [[Саюз беларускіх пісьменьнікаў|Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]]. Тут паэтка пазнаёмілася зь [[Янка Купала|Янкам Купалам]], [[Зьмітрок Бядуля|Зьмітраком Бядулям]] і іншымі. Аднаго вечара, калі Танк, Арсеньнева й беларускі крытык ды драматург Алесь Кучар ішлі па Савецкай вуліцы, Танк голасна гаварыў па-беларуску, на што атрымаў спалоханую заўвагу Алеся Кучара: {{Цытата|Ведаеце, не гаварыце так голасна па-беларуску, у нас гэта ня прынята<ref name=auto475/>.}} 13 красавіка 1940 году на золку Натальля Арсеньнева разам з сынамі была арыштаваная органамі [[НКВД]] і без афіцыйнага абвінавачваньня сасланая ў сталінскі [[ГУЛАГ]] у [[Казахстан]]е. У лютым 1941 году атрымала выклік у Маскву. Дабраўшыся цягніком да Лубянкі, Натальлю Арсеньневу беспасьпяхова пыталіся намовіць падпісаць развод з сваім мужам, які ў той час знаходзіўся побач на Лубянцы. Пасьля чарговага вяртаньня ў Казахстан, паэтцы разам з двума дзецьмі было дазволена вярнуцца на ранейшае месца жыхарства. У траўні 1941 году Натальля Арсеньнева была ўжо ў Дорах. Празь некалькі дзён ёй прыйшоў загад ехаць у [[Беласток]], дзе яна адшукала Максіма Танка й той уладкаваў яе на кватэру й на працу ў рэдакцыю газэты, дзе паэтка працавала да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name=auto483>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 483|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. З пачаткам [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] Натальля Арсеньнева празь [[Ліда|Ліду]], [[Багданаў (Валожынскі раён)|Багданава]] й [[Валожын]] дабралася зь Беластоку ў Доры, адкуль з малодшым мужавым братам адправілася ў зруйнаваны [[Менск]]. Пазьней яна з мужам атрымала кватэру на былой Ленінградзкай вуліцы. Да гэтага часу вызвалены з Лубянкі Францішак Кушаль жыў на адной кватэры з [[Антон Адамовіч|Антонам Адамовічам]] пасьля пярэбараў з жонкай на Ленінградзкую вуліцу прапанаваў ёй пайсьці на працу ў рэдакцыю «Беларускай газэты»<ref name=auto486>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 486|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Перакладала лібрэта да опэры «Кармэн» і «Евгения Онегина». У гэты час да Натальлі Арсеньневай зьвярнуліся па напісаньне лібрэта да новай опэры, за сюжэт якой паэтка ўзяла верш «Лясное возера» з цыклю «Зачараваны кут» са зборніку «Пад сінім небам». Напісаньне музыкі было даручанае кампазытару [[Мікола Шчаглоў|Міколу Шчаглову]]. Апрача гэтага, паэтка напявала мэлёдыі шматлікіх песень, пачутых ёю яшчэ ў Дорах. Тэксты іншых народных песень, якія пазьней увайшлі ў опэру Натальля Арсеньнева ўзяла з фальклёрнага зборніка [[Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]]<ref name=auto488>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 488|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Пасьля прэм’еры «Ляснога возера» паэтка зрабіла пераклад «Затонутага звона» [[Герхарт Гаўптман|Герхарта Гаўптмана]]. У другой палове 1942 году Натальля Арсеньнева атрымала ліст ад свайго брата Сяргея, які ў 1940 уцёк у Нямеччыну й празь цяжкую хваробу прасіў узяць апеку над сваёй сям’ёй. Паэтка парупілася аб атрыманьні дазволу на пераезд і спачатку выехала ў [[Бэрлін]], а затым у [[Ляйпцыг]], дзе ейны брат ляжаў у санаторыі «Reisengebirge». Падчас яе знаходжаньня ў Ляйпцыгу Сяргей Арсеньнеў памёр у санаторыі, і Натальля праз сканчэньне тэрміну пропуска вымушаная была вяртацца ў [[Менск]]<ref name=auto489>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 489|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Па вяртаньні ў [[Менск]] Натальля Арсеньнва распачала працы над перакладамі «Цыганскага барона» [[Ёган Штраўс II|Ёгана Штраўса]], «Разьбітага кубка» Генрыха фон Кляйста, «Зачараванай жалейкі» [[Моцарт]]а й «Вольнага стральца» Карла Марыі фон Вэбэра. 22 чэрвеня 1943 ад міны, што ўзарвалася ў [[Менскі гарадзкі тэатар|Менскім гарадзкім тэатры]] загінуў сын Яраслаў. Ягонае пахаваньне адбылося на [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]]. Па сьмерці сына кампазытар Мікола Шчаглоў папрасіў Натальлю напісаць арыю для кнігі Праксэды для 3-а акта опэры «Усяслаў Чарадзей». Калі лібрэта да опэры было скончанае, найлепшыя ўвэртуры й арыі былі выкананыя сьпевакамі й поўным аркестрам у студыі Менскага радыё<ref name=auto491>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 491|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. У гэты час у рэдакцыю «Беларуская газэты» заходзіў вядомы беларускі драматург [[Францішак Аляхновіч]]. Пасьля [[Другі Ўсебеларускі кангрэс|Другога Ўсебеларускага кангрэса]] сустрэлася з [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], якая прыехала з [[Прага|Прагі]]. З пачаткам наступленьня савецкага войска на [[Менск]] Натальля Арсеньнева разам зь дзеячам [[Беларуская цэнтральная рада|Цэнтральная беларускай рады]] ўцякалі празь [[Беласток]], [[Варшава|Варшаву]] ў [[Каралявец]], адкуль пераехалі ў [[Бэрлін]]. Тут паэтка ўладкавалася на працу ў газэту «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]». Тут яна напісала большую частку вершаў, якія пазьней увайшлі ў зборнік «Не астыць нам»<ref name=auto498>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 498|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. 3ь лютага 1945 празь несупынныя бамбаваньні Бэрліну Натальля Арсеньнева разам зь сям’ёй Шчагловых і Каханоўскіх пераехала ў мястэчка [[Амбэрг]], непадалёк ад чэскай мяжы, дзе цярпелі моцную харчовую й фінансавую нястачу. Далейшыя гады паэтка з сваім мужам правяла ў лягерах для г. зв. «перамешчаных асобаў». Увосень 1945 Арсеньнева разам з мужам перабралася ў [[Рэгенсбург]], дзе знайшлася магчымасьць весьці культурную працу пры Беларускім камітэце<ref name=auto498/>. Пазьней Натальлю Арсеньневу перавезьлі ў лягер у Міхэльсдорфе, пазьней — у Віндышбэргердоф, дзе Натальля Арсеньнева разам зь беларускай супольнасьцю ставіла канцэрты<ref name=auto500>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 500|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Да свайго ад’езду ў [[ЗША]] Арсеньнева пасьпела пабываць у Розэнгайме. === ЗША === У [[Злучаныя Штаты]] Натальля Арсеньнева пераехала 15 чэрвеня 1950 году (спачатку ў [[Нью-Ёрк]], пазьней — у Рочэстэр), дзе ёй напачатку давялося працаваць упакавальніцай агуркоў на фабрыцы кансэрваў. Празь некалькі тыдняў паэтка разам з мужам ужо займелі сваю невялікую кватэру<ref name=publ1/>. Працавала ў эмігранцкай газэце «[[Беларус (газэта)|Беларус]]», на [[Радыё Свабода]], у [[Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва (выдавецтва)|Беларускім інстытуце навукі і мастацтва]] ў Нью-Ёрку. У 1970—1980-я адышла ад актыўнага ўдзелу ў палітычным жыцьці беларускай эміграцыі. 25 ліпеня 1997 году Натальля Арсеньнева памерла ў горадзе [[Рочэстэр (Нью-Ёрк)|Рочэстэр]] (ЗША), дзе жыла зь сям’ёй сына Ўладзімера. == Творчасьць == === Перадумовы === Свае першыя вершы Натальля Арсеньнва напісала ў чатырнаццацігадовым узросьце на расейскай мове. Паводле зьвестак паэткі, першы зь іх называўся «Облако», другі — «Юг»<ref name=auto463/>. Пра свае паэтычныя густы ў часе навучаньня ў Кацярынінскай жаночай гімназіі пісьменьніца расказала ў сваім «Аўтабіяграфічным нарысе»: {{Цытата|…Мае старэйшыя сяброўкі (з 7-га і 8-га клясаў) зьмяшчалі ў нашым часопісе свае вершы пад [[Канстанцін Бальмонт|Бальмонта]], [[Мікалай Гумілёў|Гумілёва]], [[Ганна Ахматава|Ахматаву]]… Бальмонта я ня надта любіла, ён выдаваўся мне нейкім няшчырым, штучным. Ахматаву, наадварот, я ў душы лічыла бясстыднай і не любіла таксама. Але Гумілёў мне падабаўся. Падабаліся і вершы маіх сябровак, што насьледвалі яго. Я ім страшэнна зайздросьціла<ref name=auto463/>.}} Першае беспасярэдняе знаёмства Натальлі Арсеньневай зь «беларускаю вёскаю і найчысьцейшаю беларускаю моваю» адбылося ў часе прыжываньня ў [[Дрыса|Дрысе]], калі сям’і Арсеньневых недзе каля 1919 кватаравала ў невялікай сялянскай хаце разам з гаспадарамі<ref name=auto467>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 467|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Пазьней яна пра гэта напісала: {{Цытата|Тут я пачула ўпершыню і беларускія песьні, і беларускія казкі. Я вельмі ўсім гэтым зацікавілася, і вёска, і людзі, і песьні, і мова падабаліся мне незвычайна<ref name=auto467/>.}} Першаю беларускаю кнігаю для будучай паэткі стала кніжка апавяданьняў [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] «Лірныя сьпевы», якая стала для яе «найлепшым лемантаром»<ref name=auto468>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 468|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Свае беларускія вершы Натальля Арсеньнева пачала пісаць у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]: першы зь іх называўся «Хай жаўцее, сьціхае сад з кожнай гадзінай», другі — «Сьветлы дзень дагарае над сумнай зямлёю». Рукапісы гэтых вершаў яна пасьля лекцыі аддала Максіму Гарэцкаму, які абмежаваўся адно толькі стрыманым «цікава». Увечары таго ж дня ў суботу, на заўсёднай вечарыне пісьменьнік публічна зачытаў два вершы юнае паэткі — «Восень» і «Сьветлы дзень дагарае над сумнай зямлёю» — без аніводнай праўкі<ref name=auto469>{{Кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 469|старонак = 592|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. Вершы Максім Гарэцкі суправадзіў уступнымі словамі: {{Цытата|Я хачу вас сёньня пацешыць, асабліва тых, хто любіць беларускае слова. Дай Бог, каб я не памыліўся, але мне здаецца, што ў нас сёньня нарадзілася паэтка, большая і за [[Алаіза Пашкевіч|Цётку]], і за Буйлянку<ref name=auto469/>.}} === Зборнікі === Першы зборнік вершаў Натальлі Арсеньневай «Пад сінім небам» выйшаў у [[Вільня|Вільні]] ў 1927 г. Затым яна падрыхтавала да друку другі — «Жоўтая восень» (1937), які з розных прычынаў так і ня ўбачылі чытачы як асобнае выданьне. Зборнік «Сягоньня» выйшаў у 1944 г. Сьледам за ім рыхтаваўся да друку чарговы — «Не астыць нам» (асобнаю кнігаю не друкаваўся). Апошнім творчым набыткам паэткі стаў зборнік выбраных твораў «Між берагамі» (1979)<ref>{{артыкул|аўтар=Мішчанчук, М.|загаловак=«Між берагамі» Лёс і творчасць Наталлі Арсенневай|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=|нумар=1|старонкі=23—29|isbn=}}</ref>. === Тэмы === Раньняя лірыка, якую Арсеньнева зьмяшчала ў пэрыядычных выданьнях [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], пераважна прыродаапісальная, інтымная. Яна імкнулася перадаць імгненныя ўражаньні, пачуцьці, адлюстраваць зьменлівы стан душы, плынь унутранага быцьця<ref name=ehb/><ref name="янчыквінкрытыка">{{Кніга|аўтар = [[Ян Чыквін]]|імя = |прозьвішча = |частка = |загаловак = Па прызванні і абавязку: літаратурна-крытычныя артыкулы|арыгінал = |спасылка = |адказны = граф. Марэк Авечка|выданьне = |месца = [[Беласток]]|выдавецтва = [[Беластоцкі ўнівэрсытэт]]|год = 2005|том = |старонкі = 63—87|старонак = 236|сэрыя = |isbn = 83-7431-034-0|наклад = }}</ref>. Вершы, напісаныя ў акупаваным Менску, склалі зборнік «Сягоньня» (1944). Талент паэткі разьвіўся ў бок філязофскага, гуманістычнага асэнсаваньня гістарычных падзеяў, узмацніліся грамадзянскія трагічна-афарбаваныя ноты. Скразны матыў ваеннай лірыкі — матыў непасільнасьці выказаць і аб’яднаць смуткам і тугою аднаго чалавека, нават калі ён паэт, сусьветны смутак і жаль, што апанаваў чалавецтва на гэтым пэрыядзе гісторыі<ref name=ehb>І. Э. Багдановіч. Арсеннева Наталля // {{Літаратура/ЭГБ|1}}</ref>. [[Файл:Natallia Arseńnieva Vilnia 1919-1921.jpg|міні|зьлева|150пкс| Памятная шыльда у гонар Натальлі Арсеньневай на былым будынку [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі ]]]] У шэрагу з ваеннай тэматыкай, у творах Натальлі Арсеньневай моцна гучала нацыянальна-патрыятычная тэма Бацькаўшчыны (вершы «Песьня каліноўцаў», «Жыве Беларусь», «Прысяга», «Краіне», «Зьняволеным сьцягом», «[[У гушчарах]]»). У творчасьці эміграцыйнага пэрыяду нацыянальныя й гісторыка-патрыятычныя матывы паглыбіліся, набылі настальгічную афарбоўку: (цыклі вершаў «Не астыць нам», «Брамы», «На ростанях»). Асобныя творы прысьвечаныя [[Францішак Скарына|Францішку Скарыне]] («У гасподзе Падуанскай»), [[Дзень Волі|дню абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі]] («25 сакавік», «Ён граць ня сьціхне»), [[Слуцкі збройны чын|Слуцкаму збройнаму чыну]] («На Слуцкія ўгодкі», «Косы», «Сыны і маці»)<ref name=ehb/>. == Памяць == У [[СССР]] творы Натальлі Арсеньневай былі забароненыя. Дагэтуль творы паэткі не ўключаныя ў школьную праграму па беларускай літаратуры ў сярэдніх школах. Зь сярэдзіны 1980 гадоў творы Натальлі Арсеньневай становяцца вядомымі й папулярнымі, асабліва верш «Малітва», які будучы пакладзеным на музыку кампазытарам [[Мікола Равенскі|Міколам Равенскім]] стаў гімнам «[[Магутны Божа]]», у гонар якога названы фэстываль духоўнай музыкі; у 1995 гэтую песьню прапаноўвалі зрабіць [[Дзяржаўны гімн Беларусі|дзяржаўным гімнам]]. У 2003 у яе гонар быў усталяваны помнік у мястэчку [[Старыя Дарогі]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]] на тэрыторыі музэю-сядзібы.<ref>[http://www.svaboda.org/a/24851491.html У СТАРЫХ ДАРОГАХ УСТАЛЯВАНЫ ПОМНІК НАТАЛЬЛІ АРСЕНЬНЕВАЙ]</ref> У лістападзе 2022 года стала вядома, што з мэмарыяльнай зоны перад будынкам музэю быў выдалены партрэт Натальлі Арсеньневай<ref>[https://www.svaboda.org/a/32133583.html Прапагандыстка Бондарава накінулася на музэй Белага ў Старых Дарогах: зьніклі бюсты і барэльефы Арсеньневай, Геніюш, Каліноўскага]</ref>. === Дыскаграфія === * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =З крывіцкай сям'і : паэтычныя песьні й рамансы, вершы Натальлі Арсеньневай. Зьмест: 1) [[Мікола Равенскі]]. Магутны Божа: выконвае [[Аляксандар Растопчын]]. 2) Малітва: верш чытае Натальля Арсеньнева. 3) [[Мікола Равенскі]]. Магутны Божа: выконвае [[Данчык]]. 4) [[Эльза Зубковіч]]. Вясновы вечар: выконвае [[Тацяна Грыневіч-Матафонава]]. 5) [[Уладзімер Зайчанка]]. Шчасьце: выконвае аўтар. 6) Знаю: верш чытае Натальля Арсеньнева. 7) [[Ігар Загумёнаў]]. Ты мой родны край: выконвае «[[ZIGZAG|Zigzag]]». 8) [[Алеся Ўнукоўская]]. Я ішла: выконвае аўтар. 9) [[Тацьцяна Беланогая]]. Сьнежань: выконвае аўтар. 10) Годзе: верш чытае Натальля Арсеньнева. 11) [[Эльза Зубковіч]]. Знае сэрдца: выконвае [[Тацяна Грыневіч-Матафонава]]. 12) [[Андрэй Плясанаў]]. Сонца залатое: выконвае «[[P.L.A.N.]]». 13. [[Аляксандар Памідораў]]. У гушчарах: выконвае «[[Зьміцер Вайцюшкевіч]]». 14) Улюбёныя вершы (1. Ахрысьціў мяне нехта ў зялёнай дуброве; 2. Заміж мяне): чытае Натальля Арсеньнева. 15) [[Эльза Зубковіч]]. Сьпі сыночак: выконвае [[Тацяна Грыневіч-Матафонава]]. 16. [[Яўген Магаліф]]. Толькі ўчора: выконвае [[Данчык]]. 17. Красавік: вершы чытае Натальля Арсеньнева. 18) [[Алеся Ўнукоўская]]. Ноч рассыпала: выконвае аўтар. 19. [[Анастасія Карпоўская]]. Я ішла: выконвае «[[РоСтра]]». 20. [[Фёдар Жывалеўскі]]. У храм незямны: выконвае «[[Голая Манашка]]». 21) Рабіна: верш чытае Натальля Арсеньнева. 22. [[Ян Жанчак]]. Пій да дна: выконвае «[[In search for]]». 23) [[Эльза Зубковіч]]. Мяцеліца: выконвае [[Тацяна Грыневіч-Матафонава]]. 24. Уладзімер Мігуля. Хатка па-над рэчкаю: выконвае [[Данчык]]. 25) О, шыпшына мая, Беларусь: верш чытае Натальля Арсеньнева. 26) [[Мікола Равенскі]]. Магутны Божа: выконвае «[[Зьміцер Вайцюшкевіч]]» |арыгінал = |спасылка = |адказны = Тэкст на ўкладышы [[Янка Запруднік|Янкі Запрудніка]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = БМАgroup |год = 2009 |том = |старонкі = 26 (70 хвіл. 37 сек.) |старонак = |сэрыя =Беларускі музычны архіў |isbn = |наклад = }} == Творы == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> ; Вершы * {{Артыкул| аўтар =Н. Арсеньнева. | загаловак =Я помню ноч была… Маўчалі ў садзе дрэвы…| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2335/221769-1921-11.pdf?sequence=11&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып =газэта | год =1921, 9 верасьня | том = | нумар =11 | старонкі =3 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Натальля Арсеньнева. | загаловак =Калі гараць агнём чырвоныя асіны… (Верш)| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-5.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 24 лютага 1922| том = | нумар = 5 (30) | старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = Натальля Арсеньнева. | загаловак =Дрэвы абсыпалісь. Золата й фарбы… (Верш)| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-4.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 17 лютага 1922| том = | нумар = 4 (29) | старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = Н. Арсеньнева. | загаловак = Мэта жыцьця. (Верш)| спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2335/221769-1922-15.pdf?sequence=40&isAllowed=y| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 21 ліпеня 1922| том = | нумар = 15 (40) | старонкі = 2 }} * {{Артыкул| аўтар = Н. Арсеньнева. | загаловак = Сыплюцца з клёнаў лісты. (Верш)| спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2335/221769-1922-18.pdf?sequence=43&isAllowed=y| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 8 верасьня 1922| том = | нумар = 18 (43) | старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = Н. Арсеньнева. | загаловак = Які сягоньня дзень! Якое неба, сонца. (Верш) | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2486/232915-1923-4.pdf?sequence=4&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Новае жыцьцё (газэта)|Новае жыцьцё]] | тып = газэта | год = 1923, 24 сакавіка | том = | нумар = 4 | старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар =| загаловак =Люблю я сонца залатое. Вечар неба фарбуе. (Вершы). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]] | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =3, 4 }} * {{Артыкул| аўтар =| загаловак =Сьміялася ў вочы вясна. Вячорная часіна. (Вершы)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =1, 2 }} * {{Артыкул| аўтар =| загаловак =Паралель. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, май | том = | нумар = 3| старонкі =4 }} * {{Артыкул| аўтар =| загаловак =Веснавая калыханка. Ішла вясна. ***. (Вершы)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, чэрвень | том = | нумар = 4| старонкі =2—5}} * {{Артыкул| аўтар =| загаловак =Маячэньні... Калі... Вясёлка. (Вершы)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =1, 2}} * {{Кніга|аўтар =Натальля Арсеньнева.|частка = |загаловак =Пад сінім небам. Вершы (1920—1925) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]] |выдавецтва =Выдавецтва Б. Клецкіна|год =1927 |том = |старонкі = |старонак = 144|сэрыя = |isbn = |наклад =}} * «Жоўтая восень» (не надрукаваны) * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіч]]. | загаловак = Наталья Арсеньева: Усе словы здаюцца малымі; Новая вясна; Зварот.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-07.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 сакавіка 1940 | том = | нумар = 7 (463) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Сягоньня: Вершы, 1941—1943. Мн., 1944. * {{Кніга|аўтар = Натальля Арсеньнева.|частка = |загаловак = Між берагамі: Выбар паэзіі, 1920—1970|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Natalla_Arsiennieva/Miz_bierahami.html|адказны = мастачка Ірэна Рагалевіч|выданьне = |месца =[[Нью-Ёрк]]–[[Таронта]]|выдавецтва =[[Беларускі інстытут навукі і мастацтва (выдавецтва)|БІНІМ]] |год = 1979|том = |старонкі = |старонак = 350|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар =Натальля Арсеньнева.|частка = |загаловак =Пад сінім небам. Вершы (1920—1925) |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/pad-sinim-nebam-arsenneva-natallya|адказны = |выданьне =Факсімільнае выданьне|месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура ]]|год =1992 |том = |старонкі = |старонак = 144|сэрыя =«Бацькаўшчына» |isbn =5-340-01267-0 |наклад =5000 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Між берагамі. (Вершы). | спасылка = | мова = | выданьне = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 1991 | том = | нумар = 4 (458) | старонкі = 151—156 }} * {{Артыкул| аўтар =Натальля Арсеньнева. | загаловак =Пад сінім небам (1920—1925). Жоўтая восень (1927—1937). Сягоньня (1941—1943). Не астыць нам (1944—1949). На ростанях.| спасылка = https://knihi.com/none/Tuha_pa_Radzimie_Paezija_bielaruskaj_emihracyi.html# | мова = | аўтар выданьня =Укладаньне, прадмова й біяграфічныя даведкі [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыса Сачанкі]]. | выданьне =Туга па радзіме: паэзія беларускай эміграцыі | тып = | месца =[[Менск|Мінск]] | выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура ]] | год =1992 | том = | старонкі = 10—169| isbn =5-340-01086-6 | issn = }} * {{Кніга|аўтар =Наталля Арсеннева.|частка = |загаловак = Яшчэ адна вясна: Выбраныя вершы (Цыклы: Пад сінім небам; Жоўтая восень; Сягоння; Між берагамі) |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Natalla_Arsiennieva/Jasce_adna_viasna.html |адказны =Укладаньне і прадмова [[Ала Сямёнава|Алы Сямёнавай]]; Фота Клешчука А. В. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год =1996 |том = |старонкі = |старонак = 271|сэрыя =Галасы беларускага замежжа |isbn =985-02-0086-3 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар =Наталля Арсеннева.|частка = |загаловак = Выбраныя творы |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/vybranyya-tvory-arsenneva-natallya |адказны = укладаньне, камэнтары [[Лідзія Савік|Лідзіі Савік]]; прадмова [[Ала Сямёнава|Алы Сямёнавай]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі кнігазбор]] |год = 2002|том = |старонкі = |старонак = 589|сэрыя =Дзевятнаццаты том сэрыі «Беларускі кнігазбор» |isbn =985-6638-55-0 |наклад = }} ; П’еса * Сваты (1955) ; Лібрэта * да опэраў [[Мікола Шчаглоў|М. Шчаглова]] [https://web.archive.org/web/20111026150852/http://arche.bymedia.net/2001-2/arsie201.html «Лясное возера»], «Усяслаў Чарадзей», да апэрэтаў «З выраю» і «Купальле», словы да кантаты «Сакавік» ; Тэксты для песень * «[[Магутны Божа]]», "[[У гушчарах]]" і іншыя ; Пераклады * драма [[Герхарт Гаўптман|Г. Гаўптмана]] «Затонуты звон» (1948—1954, пастаўленая ў 1943 у [[Менск]]у) * «Эвангельскі хрысьціянскі сьпеўнік» (Менск, 1943) * «Разьбіты кубак» Г. Кляйста * лібэрта опэраў «Всяельле Фігаро», «Чароўная жалейка» [[Моцарт|В. А. Моцарта]], «Вольный стралок» К. М. Вэбэра, «Кармэн» Ж. Бізэ, «Цыганскі барон» [[Ёган Штраўс II|Ё. Штраўса]] * тэкст арыі «Яўген Анегін» [[Пётар Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]] * прадслоўе да «Рамэо і Джульеты» [[Ўільям Шэксьпір|Ў. Шэксьпіра]] * разьдзелы зь «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]», «[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]» [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіча]] * {{Артыкул| аўтар = Мікола Гусавянін. | загаловак = «Песьня пра зубра»| арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/zapisy-belaruskaga-instytutu-navuki-y-mastatstva-22 | мова = | адказны = Пераклад Натальлі Арсеньневай| аўтар выданьня = | выданьне = [[Запісы БІНіМ|«Запісы беларускага інстытута навукі й мастацтва»]] | тып = | месца =[[Нью-Ёрк|New York]]| выдавецтва = | год = 1996| выпуск = | том = 22| нумар = | старонкі = 4—37 | isbn = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Мікола Гусавянін. | загаловак = «Песьня пра зубра». Пераклад з лацінскай мовы зь беларускім падтэкстам Натальлі Арсеньневай. 1978—1982. | спасылка = https://kamunikat.org/krynitsa-shtomesyachny-kulturalagichny-chasopis-33-7-1997| мова = | выданьне =[[Крыніца (часопіс)|Крыніца]] | тып =часопіс | год = 1997| том = | нумар = 33 (7)| старонкі = 2—32 | issn = }} * асобныя вершы [[Гётэ|Ё. В. Гётэ]] * {{Артыкул| аўтар = Натальля Арсеньнева.| загаловак = Пераклады вершаў з «Кнігі джунгляў» Рэдзьярда Кіплінга.| спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=6097-16.pdf&pubref=6097 | мова = | выданьне =[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]] | тып = Літаратурна-мастацкі часопіс | год = 2003, сьнежань| том = | нумар = 7| старонкі =7—20 | issn = }} *калядны сьпеў «[[Ціхая ноч|Ціхая Ноч]]» ;Ліставаньне * {{Артыкул| аўтар = Натальля Арсеньнева.| загаловак = Лісты да Антона Луцкевіча. | спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=6097-16.pdf&pubref=6097 | мова = | выданьне =[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]] | тып = Літаратурна-мастацкі часопіс | год = 2003, сьнежань| том = | нумар = 7| старонкі = 5, 6 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =«Геніюш, Ларыса. Лісты да Натальлі Арсеньневай». | арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/zapisy-belaruskaga-instytutu-navuki-y-mastatstva-35 | мова = | адказны = | аўтар выданьня =публікацыя [[Натальля Гардзіенка |Натальлі Гардзіенкі]] | выданьне =«[[Запісы БІНіМ]]» | тып = | месца = [[Нью-Ёрк]] — [[Менск]]| выдавецтва =[[Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва]] | год =2012 | выпуск = | том = | нумар =35 | старонкі = 231—239 | isbn = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = З архіваў Натальлі Арсеньневай (да 100-годзьдзя ад нараджэньня).| арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/zapisy-belaruskaga-instytutu-navuki-y-mastatstva-36 | мова = | адказны = Падрыхтоўка да друку [[Лявон Юрэвіч|Лявона Юрэвіча]], камэнтары [[Натальля Гардзіенка|Натальлі Гардзіенкі]]| аўтар выданьня = | выданьне =[[Запісы БІНіМ]] | тып = | месца = [[Нью-Ёрк]] — [[Менск]]| выдавецтва =[[Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва]]| год = 2013| выпуск = | том = | нумар = 36 | старонкі = 468—488| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ; Успаміны * {{Артыкул| аўтар = Натальля Арсеньнева.| загаловак = Да 40-гадавога юбілею Натальлі Арсеньневай. Як я сталася паэтам (жменька успамінаў).| спасылка = https://kamunikat.org/batskawshchyna-organ-belaruskay-natsyyanalna-vyzvolnay-dumki-500| мова = | выданьне =[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]] | тып =Орган беларускай нацыянальна-вызвольнай думкі | год = 1960| том = | нумар = 16 (500)| старонкі = 4, 5 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Натальля Арсеньнева. | загаловак = З майго жыцьцяпісу. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 1991 | том = | нумар = 4 (458) | старонкі = 156—159 }} * {{Артыкул| аўтар =Наталля Арсеннева.| загаловак = Аўтабіяграфічная нататка. | арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/vybranyya-tvory-arsenneva-natallya | мова = | адказны = укладаньне, камэнтары [[Лідзія Савік|Лідзіі Савік]]; прадмова [[Ала Сямёнава|Алы Сямёнавай]] | аўтар выданьня = | выданьне = Наталля Арсеннева. Выбраныя творы | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларускі кнігазбор]] | год =2002 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 463—500| isbn =985-6638-55-0 | issn = }} ; На іншых мовах * {{Артыкул| аўтар = Natalja Arsenjeva. | загаловак = Gulbės dina. ({{Мова-be|Лебядзіная песня.}})| спасылка = https://proxy.europeana.eu/media/2021803/C1B0004645304_1938_Nr_1/79e9cbd942dfe500e3cc2cdf6065a602?disposition=inline&recordApiUrl=https%3A%2F%2Fapi.europeana.eu%2Frecord | мова = lt| аўтар выданьня = Vertė Ona Miciūtė; redaktorius ir leidėjas Zigmas Prantkelevičius. Pagalbininkai: Prantkelevičius, Zigmas (1912-1967); Karosas, Jonas (1912-1975). | выданьне = Piūvis ({{Мова-be|Разрэз}})| тып =dailės ir literatūros vienrartinis leidinys ({{Мова-be|літаратурна-мастацкае аднаразовае выданьне}}) | месца =[[Вільня|Vilnius]]| выдавецтва = «Patria» | год = 1938| том = | старонкі = 9 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Ferdinand Neureiter. |частка = |загаловак = Weißrussische Anthologie. Ein Lesebuch zur weißrussischen Literatur {{Ref-de}} |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Мюнхэн|München]]|выдавецтва = Verlag Otto Sagner |год = 1983 |том = |старонкі = 156—159 |старонак = 230 |сэрыя =Slavistiche Beiträge |isbn =3-87690-252-5 |наклад = }} ; Крытыка, рэцэнзіі * {{Артыкул| аўтар = Я. Г. | загаловак = Пасьвячаецца Н. А. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-8.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 18 сакавіка 1922| том = | нумар = 8 (33) | старонкі = 2 }} * {{Артыкул| аўтар =[[Макар Краўцоў|Язэп Сьвятазар]]. | загаловак =Паэтыцкая творчасьць Натальлі Арсеньневай. (Крытычны нарыс).| спасылка =https://kamunikat.org/?pubid=41925 | мова = | выданьне =[[Беларуская хата (1926)|Беларуская хата]] | тып =газэта | год =1926 | том = | нумар =3 | старонкі =6—8 }} * {{Артыкул| аўтар =[[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]. | загаловак =Аб творчасьці Натальлі Арсеньевай. ''Ins hohe Meer werd ich hinaus geniesen... (Gaethe "Faust")''| спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/954f7c48449037983d5042f095c88af2.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1927 | том = | нумар =8 | старонкі =187—194 }} * {{Артыкул| аўтар =[[Антон Луцкевіч|Ант. Навіна]].| загаловак =«Пад сінім небам».| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-35.pdf?sequence=35&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып =газэта | год =3 жніўня 1927 | том = | нумар =35 | старонкі =2—3 }} * {{Артыкул| аўтар =[[Уладзімер Самойла|Міх. Чэмер.]]| загаловак = Верная дачка Сонца і «Шчырай Зямелькі», Н. Арсеньева: «Пад сінім небам».| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]] | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =35—39}} * {{Артыкул| аўтар =[[Уладзімер Самойла|Міх. Чэмер.]] | загаловак = Верная дачка Сонца і «Шчырай Зямелькі», Н. Арсеньева: «Пад сінім небам».| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]] | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =15—27}} </div> == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Літаратура == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Берасьнева М. [https://web.archive.org/web/20150618104727/http://www.rh.by/by/73/250/1791/ Творчасць Наталлі Арсенневай — набытак Беларусі] // «[[Рэгіянальная газета]]» * Калеснік У. Наталля Арсеннева // ЛіМ. 1994, 9 снеж. * {{Артыкул| аўтар = [[Мікола Мішчанчук]].| загаловак = «Між берагамі» (Лёс і творчасць Наталлі Арсенневай)| спасылка = https://knihi.com/none/Kultura_bielaruskaha_zamiezza,_kn1.html| мова = | аўтар выданьня =пад рэдакцыяй [[Анатоль Сабалеўскі|Анатоля Сабалеўскага]]| выданьне = Культура беларускага замежжа| тып = Кніга 1| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] | год = 1993 | том = | старонкі = 10—29| isbn = 5-343-01337-6| issn = }} * {{Кніга|аўтар =[[Ала Петрушкевіч|Петрушкевіч, Ала]].|частка = |загаловак = Наталля Арсеннева. Шлях да Беларусі|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/natallya-arsenneva-petrushkevich-ala|адказны = Прадмова [[Аляксей Пяткевіч|А. М. Пяткевіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі кнігазбор|Кнігазбор]] |год = 213|том = |старонкі = |старонак = 180|сэрыя = |isbn = 978-985-7057-44-3|наклад = 100}} *{{Артыкул| аўтар = [[Лідзія Савік]].| загаловак = «Жывём Айчынай мы…» Наталля Арсеннева 1903-1997.| спасылка = https://kamunikat.eu/paklikanyya-savik-lidziya| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Пакліканыя. Літаратура Беларускага Замежжа| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[ Тэхналогія (выдавецтва)| Тэхналогія]] | год = 2001 | том = | старонкі = 34—113| isbn = 985-458-037-7| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]]. | загаловак = Вяртаньне. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год = 1991 | том = | нумар = 4 (458) | старонкі = 149, 150 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]].| загаловак = Сняцца сны аб Беларусі…| спасылка =https://knihi.com/Barys_Sacanka/Sniacca_sny_ab_Bielarusi.html | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = | тып = Літаратурна-крытычныя артыкулы, інтэрв'ю| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] | год = 1990| том = | старонкі = 43—48| isbn = 5-340-00602-6| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Анатоль Сідарэвіч]].| загаловак = Вучаніца і настаўнік: супраца.| спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=6097-16.pdf&pubref=6097| мова = | выданьне =[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]] | тып = Літаратурна-мастацкі часопіс | год = 2003, сьнежань| том = | нумар = 7| старонкі = 1—5 | issn = }} * Сямёнава А. Лёс — і над лёсам // Голас Радзімы. 1993, 30 верас. * Тарасюк Л. Праз акіян забыцця // ЛіМ. 1993, 5 лют. * Тарасюк Л. Пад небам паэзіі // Полымя. 1995, №6 * Па прызванні і абавязку: літаратурна-крытычныя артыкулы / [[Ян Чыквін]]; граф. Марэк Авечка, — [[Беласток]], — [[Беластоцкі ўнівэрсытэт]], — 2005, — ст. 236, — ISBN 83-7431-034-0. * {{Артыкул| аўтар = [[Ежы Трачук|Jerzy Traczuk]]. | загаловак = Natalla Arsieńniewa. The most distinguished poet of Western Belarus's aestheticism. | спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=5807-1.pdf&hash=c3456e5c0755161c52e3ecbab2ff5bc3bb841721&pubref=5807| мова = en | выданьне = Annus Albaruthenicus = God Belaruskih | тып =часопіс | год = 2000| том = 1| нумар = | старонкі = 60—65 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Ян Трачук|Jan Traczuk]]. | загаловак = «Sacrum» w białorukiej poezji emigracyjnej w Stanach Zjednoczonych na przykładzie twórczości Natalii Arsieńniewej. | спасылка = https://bibliotekanauki.pl/issues/144724| мова = pl | выданьне = [[Roczniki Humanistyczne]] | тып =часопіс | год = 2002| том = 50 | нумар = 7 | старонкі = 109—118 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} </div> == Вонкавыя спасылкі == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * {{Спасылка | аўтар =[[Андрэй Хадановіч]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 ліпеня 2024| url = https://www.youtube.com/watch?v=nRjKsV6dgvw| копія = | дата копіі = | загаловак = Магутны Божа і Жыве Беларусь у 1942-м, Багдановіч, Гарэцкі, акупацыя і эміграцыя — Натальля Арсеньнева| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20120314211539/http://rv-blr.com/biography/view/106 Натальля Арсеньнева] на сайце «Родныя вобразы» * [http://knihi.com/Mikola_Husouski/Piesnia_pra_zubra.html Мікола Гусоўскі. Песьня пра зубра] ў перакладзе Натальлі Арсеньневай </div> {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Арсеньнева, Натальля}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баку]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскім унівэрсытэце]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Асобы Вялейкі]] [[Катэгорыя:Асобы Яраслаўлю]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Рочэстэры (Нью-Ёрк)]] [[Катэгорыя:Беларускія нацыяналісты і нацыяналісткі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога ўсебеларускага кангрэсу]] a7imk8j2yfm86zam31y74k7tec6cxnq Пётра Сергіевіч 0 82804 2680771 2662097 2026-07-26T12:05:58Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2680771 wikitext text/x-wiki {{Мастак |лацінка = Piotra Sierhijevič |Партрэт = Piotr-Siergijewicz,foto.jpg |Памер = 150пкс |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Пётра Аляксандравіч Сергіевіч |Месца нараджэньня = [[вёска]] [[Стаўрова]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Браслаўскі павет]], [[Віленская губэрня]] |Месца сьмерці = [[Вільня]] |Заняткі = [[Графіка]], [[жывапіс]], манумэнтальная размалёўка |Вучоба = Акадэмія прыгожых мастацтваў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] (1919-1922, 1925-1927), [[Кракаўская акадэмія мастацтваў]] (1924-1925) |Плынь = |Працы = «[[Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 году (карціна)|Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года]]» (1936), «[[Нарачанскі рыбак]]» |Узнагароды = Заслужаны дзяяч мастацтва [[Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Летувіскай ССР]] (1960) |Commons = |подпіс = Piotr-Siergijewicz,sign.jpg }} [[Файл:Kastuś Kalinoŭski siarod paŭstancaŭ 1863 hodu.jpg|250пкс|значак|справа|[[Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 году (карціна)|Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 году. Гарадзенскі гісторыка-археалягічны музэй]]]] '''Пё́тра Сергіе́віч''' (10 ліпеня 1900, вёска [[Стаўрова]], цяпер у [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] — 1 лістапада 1984, [[Вільня]]) — беларускі [[жывапіс]]ец і [[графіка|графік]], мастак-манумэнталіст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Стаўрова]] на Браслаўшчыне ў беднай сялянскай сям’і 10 ліпеня 1900 году. Пачатковую адукацыю атрымаў у вольнай школе малюнку і жывапісу ў [[Вільня|Вільні]]. У 1919 годзе паступіў у Акадэмію прыгожых мастацтваў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту імя Стэфана Баторыя]]. У 1924—1925 гадах у [[Кракаўская акадэміі мастацтваў|Кракаўскай акадэміі мастацтваў]]. У 1928 годзе вярнуўся ў Вільню, зьяўляўся прыхільнікам і актыўным дзеячом беларускага адраджэньня ў 30-я гады. У 1932 годзе рэдагаваў часопіс [[Нёман (1932)|Нёман]], прыняў ўдзел у калектыўнай выставе Віленскага незалежнага таварыства мастакоў-плястыкаў, якая адбывалася ў Вільні й [[Варшава|Варшаве]]. Тры гады пазьней прадстаўленая ўласная выстава мастака ў Вільні (26 сьнежня 1935 — 8 студзеня 1936). У [[1938|1938 г.]] падарожнічае па [[Італія|Італіі]]. У час [[Другая сусьветная вайна|вайны]] жыве, на зьмену, у Вільні і ў Стаўрове (Шляхотчыне). У 1943 г. адбылася яго другая пэрсанальная выстава ў Вільні. У 1944—1945 гг. працаваў захавальнікам фондаў у Беларускім музэі ў Вільні, пасьля вайны — старшым выкладчыкам на катэдры малюнку і жывапісу ў Віленскім інстытуце прыгожых мастацтваў. У 1960 годзе атрымаў званьне заслужанага дзеяча мастацтва Летувіскай ССР за заслугі ў разьвіцьці выяўленчага мастацтва. Юбілейныя выставы ў Вільні ладзіліся ў 1960, 1970, 1980 гадох. У 1962 годзе — індывідуальная выстава ў [[Менск]]у, у Палацы мастацтваў. У 1968 г. браў удзел у выставе ў варшаўскай «Захэнце». У 1978 годзе працы Сергіевіча былі выстаўленыя ў Менску. Пабачылі сьвет некалькі каталёгаў выставаў. Памёр у лістападзе 1984 году ў Вільні і пахаваны на [[Антокальскія могілкі|віленскіх вайсковых могілках]]. == Творчасьць == {{Глядзіце таксама|Сьпіс карцін Пётры Сергіевіча}} Творчасьці ўласьцівыя вобразнасьць, эмацыйнасьць, цікавасьць да самабытнасьці беларускай народнай культуры. Спадчына мастака — больш за 600 палотнаў. Найбольшая частка карцінаў беларускага мастака знаходзіцца зараз у Летувіскім музэі мастацтва. Адзінаццаць працаў Пётры Сергіевіча захоўваюцца ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі]] ў Менску, у гістарычна-краязнаўчым музэі ў [[Браслаў|Браславе]], некалькі працаў знаходзіцца ў культурных установах, між іншым, у [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210829112250/https://artbelarus.by/ru/artists/1566.html Сергиевич Петр]</ref>, у музэі Янкі Купалы ці гісторыка-археалягічным музэі ў [[Горадня|Гародні]]. Астатнія — у прыватных зборах [[Летува|Летувы]], [[Беларусь|Беларусі]] й [[Польшча|Польшчы]]<ref name="mfront">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://mfront.net/content.php?content.391| загаловак = Дзень народзінаў Пётры Сергіевіча| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://mfront.net/index.php Малады Фронт]| дата = 17 ліпеня 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Тры палотны (партрэты [[Янка Багдановіч|Янкі Багдановіча]], [[Адольф Клімовіч|Адольфа Клімовіча]] й від на помнік [[Тры Крыжы]]) й 9 эксізаў зьмяшчае сучасны [[Беларускі музэй у Вільні|Віленскі Беларускі Музэй]].<ref>[https://archive.org/search?query=creator%3A%22Sierhijevi%C4%8D%2C+Piotra%22 Працы Сергіевіча ў калекцыі Віленскага Беларускага Музэю.]</ref> [[Партрэт]]ы «Беларуская настаўніца», «Партрэт жонкі», «Нарачанскі рыбак», [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншыя. Тэматычныя карціны «[[Францішак Скарына|Скарына]] ў рабочым кабінэце», «[[Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года (карціна)|Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 года]]», «Арышт [[Паўлюк Багрым|Паўлюка Багрыма]]», «[[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў Полацкі]]» і іншыя. Жыцьцю сялянаў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] прысьвечаныя палотны «Жыцьцё», «Вясельле ў Беларусі», «Беларусы». У 1920—1930-я гады Сергіевіч стварыў манумэнтальныя паліхромныя размалёўкі ў касьцёлах [[Горадня|Горадні]], [[Смаргонь|Смургоняў]], [[Солы (Смаргонскі раён)|Солаў]], [[Поразаў|Поразава]], [[Жодзішкі|Жодзішкаў]], [[Салечнікі|Салечнікаў]]. Сьценапіс у Солах стаў самым вялікім цыклам мастака, манумэнтальнымі размалёўкамі быў упрыгожаны ўвесь касьцёл — столь і сьцены<ref>{{Артыкул| аўтар = Przejezdny.| загаловак = Pisą do nas. Biezymienny artysta. | спасылка = https://elibrary.mab.lt/server/api/core/bitstreams/1c4f8fbf-5abc-4b20-83d8-62c4ac0effa2/content| мова = pl| выданьне =[[Przegląd Wileński]] | тып = pismo poświęczona sprawom krajowym | год = 29.09.1934 | том = | нумар = 15| старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У Смургонях сьценапіс не захаваўся. У Гародні, Жодзішках і Солах размалёўкі былі перапісаны ў час чарговых рамонтаў храмаў<ref name="naszavera">{{Спасылка | аўтар = Вольга Бажэнава| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://media.catholic.by/nv/n15/art4.htm?forprint=1#refs| загаловак = Роспісы Пётры Сергіевіча| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://media.catholic.by/nv/ Часопіс «Наша вера»] №1 (15) 2001| дата = 17 ліпеня 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Працаваў таксама ў [[Станкавая графіка|станкавай]] і кніжнай графіцы. Рэдагаваў і афармляў часопісы «[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]», «[[Нёман (1932)|Нёман]]», у якіх друкаваліся яго артыкулы па праблемах мастацтва і беларускай культуры, малюнкі. == Памяць == [[Файл:Piotar Sierhijevič stamp.jpg|справа|260пкс]] * У 1994 годзе «[[Белпошта]]» выпусьціла паштовую марку<ref>[https://web.archive.org/web/20100613130951/http://www.belpost.by/eng/stamps/stamp-catalogue/1994/ Stamps of the Republic of Belarus issued in 1994] {{ref-en}}</ref>. * У [[Вільня|Вільні]] на доме, дзе жыў Сергіевіч, была ўсталяваная памятная дошка па-летувіску і па-беларуску<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Сяргей Дубавец]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 жніўня 1999 | url = https://www.svaboda.org/a/24866924.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Забытыя адрасы беларушчыны. З.Бартосік пра фальварак Мігаўку, з удзелам М. Шнэйдэра. С.Харэўскі пра дом П.Сергіевіча ў Вільні, з удзелам Ф.Нюнькі, Я.Вайтовіча і Ул.Скараходава | фармат = | назва праекту = Вострая Брама | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. * Бібліятэка імя Пётры Сергіевіча ў былым мястэчку [[Казяны]]. == Выcтавы == Пётра Сергіевіч прыймаў удзел у выставах Саюзу Незалежных Артыстаў-Мастакоў («Związek Niezależnych Artystów-Malarzy») у Вільні ў 1933 і 1934 гадах, Варшаве ў 1933 годзе ў «Zachęcie» (таксама выстаўка Z. N. A. М.). {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Вільня]]: 26 сьнежня 1935 — 8 студзеня 1936, першая асабістая выстава ў памяшканьні школы Таварыства Артыстаў Плястыкаў на вуліцы Адама Міцкевіча ў доме № 7 выстаўлялася 50 абразоў і 40 рысаваных партрэтаў<ref name="Ільяшэвіч">{{Артыкул| аўтар = [[Хведар Ільяшэвіч|Х. І.]] | загаловак = Мастацкая выстаўка Пётры Сергіевіча. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Rodny_kraj_orhan_Tavarystva_bielaruskaje_asviety_-_redaktar-vydaviec_M_Siniauski_Vilnia,_1933-1936.pdf.zip/234780-1936-1.pdf | мова = | выданьне =[[Родны край (1933)|Родны край]] | тып =часопіс | год = 1936, 11 студзеня | том = | нумар = 1 (89)| старонкі = 2—3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Адам Станкевіч|Ад. Станкевіч]].| загаловак = Зацемкі аб П. Сяргіевічу і яго творстве (з нагоды выстаўкі рысункаў і малярства). | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1936-001.mab.pdf| мова = | выданьне =[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып = беларускі літературна-навуковы часапіс | год = 1936 | том = | нумар = 1 (5)| старонкі = 44—46 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = J.| загаловак = Wystawa obrazów Piotra Siergijewicza. | спасылка = https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/265093 | мова = pl| выданьне =[[Słowo]] | тып = газэта | год = 1936, 1 stycznia | том = | нумар = 1 (4208)| старонкі = 10| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Вільня]]: 26 красавіка — 9 мая 1943 году ў сядзібе Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні па адрасе вуліца Гедыміна, 4 праходзіла выстава Пятра Сергіевіча. Было прадстаўлена каля 80 карцін і малюнкаў, выкананых алеем. Сярод твораў, якія прыцягнулі ўвагу рэцэнзентаў, быў зімовы пэйзаж «Зіма ў лесе». * [[Вільня]]: 1960 год юбілейная выстава, на якой прадстаўлена 211 работ, у тым ліку 21 кампазыцыя, 62 партрэты, 56 пейзажаў, 6 нацюрмортаў, 65 малюнкаў<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Petras Sergijewičius, «Katalogas»|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Vilnius]]|выдавецтва =[[Літоўскі нацыянальны мастацкі музэй|Vilniaus Valstybinis Dailes Muziejus]] |год = 1961 |том = |старонкі = |старонак = 119 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. * [[Менск]]: травень 1962 году ў Дзяржаўным мастацкім музэі пэрсанальная выстаўка твораў. На выстаўцы экспануюцца вялікія мастацкія палотны, пэйзажныя творы, партрэты, натурморты: «Першадрукар Францішак Скарына», «Кастусь Каліноўскі й Валеры Ўрублеўскі аглядаюць паўстанцаў», «Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 г.», «Дэманстрацыя беспрацоўных», «Партызаны ля кузьні», «Набат», «А хто там ідзе?», «Сабраныя камяні», «Веснавая казка», «Вецер на Нарачы», партрэт паэта [[Максім Танк|Максіма Танка]], беларускага пейзажыста [[Мікалай Дучыц|Мікалая Дучыца]]<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Яўген Яўстафіевіч Красоўскі|Я. Красоўскі]].| загаловак = Мастак-грамадзянін. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-organ-ministerstva-kultury-i-prawlennya-sayuza-pismennikaw-bssr-38-1675-1962 | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1962, 11 мая | том = | нумар = 38 (1675) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Варшава]]: чэрвень—травень 1968 году, Аўдыторыя Варшаўскага тэхнічнага ўнівэрсытэту — 58-я выстава нацыянальнай мастацкай групы {{Артыкул у іншым разьдзеле|«Zachęta» (аб’яднаньне)|«Zachęta»|pl|Zachęta (ugrupowanie)}}, на якой было прадстаўлена 7 карцін алеем, у тым ліку «Канстанцін Каліноўскі», і 7 малюнкаў сярод больш чым 100 мастакоў, якія прадэманстравалі каля 450 экспанатаў<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = 58 Wystawa Ogólnopolskiej Grupy Twórczej "Zacheta": Zwiazek Polskich Artystów Plastyków, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych; kwiecien - maj 1968, Aula Politechniki Warszawskiej|арыгінал = |спасылка = https://books.google.ee/books/about/58_Wystawa_Og%C3%B3lnopolskiej_Grupy_Tw%C3%B3rcz.html?id=uRGr0AEACAAJ&redir_esc=y |адказны = składka Helena Szustakowska |выданьне = |месца =[[Варшава|Warszawa]]|выдавецтва = |год = 1968 |том = |старонкі = |старонак = 78 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. * [[Вільня]]: 1970 год юбілейная выстава<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Petras Sergijewičius, «Katalogas» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Vilnius]]|выдавецтва =[[Літоўскі нацыянальны мастацкі музэй|Lietuvos TSR Dailes Muziejus]] |год = 1970 |том = |старонкі = |старонак = 24 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. * [[Менск]]: 1978 год з 24-га сакавіка ў Палацы Мастацтва<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Аляксей Марачкін]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 сьнежня 2009 | url = https://www.youtube.com/watch?v=o5O6HCI_0I8 | копія = | дата копіі = | загаловак = Vystava Miensk 24.03.1978| фармат = | назва праекту = | выдавец = @krywal2010 | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 сьнежня 2009 | url = https://rycyna.livejournal.com/47823.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Усе свае - 30 гадоў таму| фармат = | назва праекту = livejournal | выдавец = rycyna | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. * [[Вільня]]: 1980 год юбілейная выстава<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Petras Sergijewičius, «Katalogas» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня|Vilnius]]|выдавецтва =[[Літоўскі нацыянальны мастацкі музэй|Lietuvos TSR Dailes Muziejus]] |год = 1980 |том = |старонкі = |старонак = 24 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. * [[Вільня]]: 2000 год. Да стагодзьдзя з дня нараджэньня мастака Віленскі мастацкі музэй арганізаваў выставу яго прац у прыватнай галерэі «Amatininkų». {{слупок-2}} * [[Вільня]]: 2000 год. [[Таварыства беларускай культуры ў Летуве|Таварыства беларускай культуры]] ў Вільні ў сваёй штаб-кватэры на вуліцы Жыгіманту таксама прадставіла працы мастака (54 партрэты) з калекцыі Таварыства. * [[Браслаў]]: 2000 год. Музэй гісторыі і краязнаўства ў Браславе адкрыў юбілейную выставу пад назовам «Творца дня». На ёй былі прадстаўлены пятнаццаць жывапісных і графічных твораў й памятныя рэчы мастака, падарункі ад удавы мастака й жыхароў вёскі Стаўрава. Некаторыя зь іх цяпер зьяўляюцца часткай пастаяннай калекцыі музэя. На выставе быў прадстаўлены партрэт Марʼяна Пецюкевіча 1934 году, які супрацоўнік музэя Кастусь Шыдлоўскі знайшоў у Хмызютцы, у дома стрыечнага брата партрэтаванага<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Абсягі. Віцебшчына. У Браславе шануюць творцаў. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-37-4069-2000| мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2000, 15 верасьня | том = | нумар = 37 (4069) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Хроніка мастацкага жыцця. Выстаўкі. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-chasopis-ministerstva-kultury-respubliki-belarus-9-2000| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2000, верасень| том = | нумар = 9 (213)| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алена Глагоўская|Helena Kozłowska-Głogowska]]. | загаловак = Białoruski Matejko. | спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=1425-13.html&pubref=1425 | мова = pl| выданьне =[[Czasopis]] | тып = Białoruskie pismo społeczno-kulturalne=грамадзка-культурны часопіс | год = 2003 | том = | нумар = 7—8| старонкі = | issn = 1230-1876| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Беласток]]: люты-сакавік 2003 году ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Музэй скульптур Альфонса Карні|Музэі скульптур Альфонса Карні|pl|Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego}} ў Беластоку. Паказаны ў асноўным пэйзаж і партрэт, агулам — за сорак карцін. Сярод твораў: «Аўта-партрэт», «Зімовы пэйзаж», «Без гаспадара», «Партрэт маці», «Пэйзаж Вільні»<ref>{{Артыкул| аўтар = Ганна Кандрацюк.| загаловак = Пётра Сергіевіч у Беластоку. | спасылка = https://kamunikat.org/niva-tydnyovik-belarusaw-u-polshchy-11-2444 | мова = | выданьне =[[Ніва (газэта)|Ніва]] | тып = тыднёвік | год = 2003, 16 сакавіка | том = | нумар = 11 (2444)| старонкі = 1, 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Гданьск]]: сакавік — красавік 2003 году ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Музэй Гданьска|Гістарычным музэі места Гданьска|pl|Muzeum Gdańska}} (Двор Артуса). * [[Менск]]: 16 сьнежня — 26 сьнежня 2008 году «Ars incognita» — «Невядомае мастацтва» ў [[Музэй старажытнабеларускай культуры|Музэі старажытнай беларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук]] пры акадэмічным [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце этнаграфіі, мастацтвазнаўства і фальклёру]]. Былі прадстаўленыя творы сямі мастакоў Віленскай мастацкай школы: [[Сяргей Вішнеўскі]], [[Язэп Драздовіч]], [[Зьміцер Крачкоўскі]], Пётра Сергіевіч, [[Міхась Сеўрук]], [[Васіль Сідаровіч]], [[Павал Южык]] — 142 творы<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Валянціна Аксак]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 сьнежня 2008 | url = https://www.svaboda.org/a/1360550.html| копія = | дата копіі = | загаловак = &ldquo;Ars incognitа&rdquo; раскрывае таямніцы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>.​ * [[Менск]]: 17 верасня — 15 кастрычніка 2015 году ў [[Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы|Дзяржаўным літаратурным музэі Янкі Купалы]] — выстава твораў Пётры Сергіевіча «Сын роднага краю» з фондаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мастацкі музэй Летувы|Мастацкага музэя Летувы|lt|Lietuvos nacionalinis dailės muziejus}} і Дзяржаўнага літаратурнага музэя Янкі Купалы<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 верасьня 2015| url = https://old.catholic.by/2/home/announcements/127077-wystawa.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Партрэт ксяндза Станіслава Глякоўскага выставяць у Купалаўскім музеі ў Мінску | фармат = | назва праекту = Анонсы | выдавец = [[Catholic.by]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Адам Мальдзіс]]. | загаловак = Беларуска-літоўская выстава Пётры Сергіевіча ў Мінску, у Купалаўскім музеі знаёміць з творчасцю адметнага мастака. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Голас радзімы]] | тып = газэта | год = 2015, 8 кастрычніка | том = | нумар = 38 (3446)| старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Адам Мальдзіс]]. | загаловак = Беларуска-літоўская выстава Пётры Сергіевіча ў Мінску, у Купалаўскім музеі знаёміць з творчасцю адметнага мастака. | спасылка = https://www.sb.by/articles/vyartanne-dadomu.html| мова = | выданьне =[[Беларусь сегодня]] | тып = газэта | год = 2015, 7 кастрычніка | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Ілья Іваноў. | загаловак = Сын агульнай дзяржавы. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2015-40.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2015, 9 кастрычніка | том = | нумар = 40 (4840)| старонкі = 14 | issn = 0024-4686| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Менск]]: з 15 сьнежня 2016 году ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі дзейнічала выстава жывапісу і графікі беларускіх мастакоў віленскай школы — Пётры Сергіевіча й [[Міхась Сеўрук|Міхася Сеўрука]]. Экспазыцыя з прыватных збораў 17 айчынных калекцыянэраў налічвала 150 твораў<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 сьнежня 2016 | url = https://www.svaboda.org/a/28180218.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава мастакоў віленскай школы адкрылася ў Менску | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Вікторыя Аскерка]].| загаловак = Водгулле Віленскай школы. Малавядомы жывапіс і графіку Міхася Сеўрука і Пётры Сергіевіча прадставілі айчынныя калекцыянеры. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2016-51.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2016, 23 сьнежня| том = | нумар = 51 (4902)| старонкі = 12| issn = 0024—4686| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Аляксей Хадыка]].| загаловак = Вяртанне класікі. Выстава Пётры Сергіевіча і Міхася Сеўрука ў Нацыянальным мастацкім музеі. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-1-406-2017| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2017, студзень | том = | нумар = 1 (406)| старонкі = 21 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = П. Сергіевіч. | загаловак = Бурлакі на возеры Браслаўскім. Залёты. Вясельле. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Studenckaja_dumka.pdf.zip/1930-001.mab.pdf | мова = | выданьне =[[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]] | тып =часопіс | год = 1930 | том = | нумар = 1 (12)| старонкі = 19, 24, 29 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = П. Сяргеевіч. | загаловак = Сям'я. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Studenckaja_dumka.pdf.zip/1930-002.mab.pdf | мова = | выданьне =[[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]] | тып =часопіс | год = 1930 | том = | нумар = 2 (13)| старонкі = 14 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Пётра Сяргіевіч. П. С.| загаловак = Залёты (угананьне). Лінарыт. Рупмася аб мастацтве!| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Nioman.pdf.zip/1932-001.mab.pdf | мова = | выданьне = [[Нёман (1932)|Нёман]] | тып = літаратурна-мастацка-навуковы часопіс | год = 1932 | том = | нумар = 1 | старонкі = 5, 18, 43 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = П. Сяргіевіч.| загаловак = Рысункі. Аб беларускай народнай разьбе. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Nioman.pdf.zip/1932-002.mab.pdf | мова = | выданьне = [[Нёман (1932)|Нёман]] | тып = літаратурна-мастацка-навуковы часопіс | год = 1932 | том = | нумар = 2 | старонкі = 55, 57, 75—76 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = П. Сяргіевіч. П. С. | загаловак = Рысунак. Лінарыт. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Nioman.pdf.zip/1932-003.mab.pdf | мова = | выданьне = [[Нёман (1932)|Нёман]] | тып = літаратурна-мастацка-навуковы часопіс | год = 1932 | том = | нумар = 3 | старонкі = 89, 100 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = П. Сергеевіч. | загаловак = Зацемкі аб Мастацтве. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1936-002.mab.pdf | мова = | выданьне = [[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып =часопіс | год = 1936| том = | нумар = 2 (6)| старонкі = 116—118 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Vladas Drėma.| загаловак = Gudų dailė. ({{Мова-be|Беларускае мастацтва}})| спасылка = https://proxy.europeana.eu/media/2021803/C1B0004645304_1938_Nr_1/79e9cbd942dfe500e3cc2cdf6065a602?disposition=inline&recordApiUrl=https%3A%2F%2Fapi.europeana.eu%2Frecord | мова = lt| аўтар выданьня = redaktorius ir leidėjas Zigmas Prantkelevičius. Pagalbininkai: Prantkelevičius, Zigmas (1912-1967); Karosas, Jonas (1912-1975). | выданьне = Piūvis ({{Мова-be|Разрэз}})| тып =dailės ir literatūros vienrartinis leidinys ({{Мова-be|мастацтва і літаратуры аднаразовае выданьне}}) | месца =[[Вільня|Vilnius]]| выдавецтва = «Patria» | год = 1938| том = | старонкі = 20—21 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Z biełaruskaha žyćcia. Litaraturnyja biełarusra—litoŭskija ŭzajeminy. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Slach_moladzi.pdf.zip/1938-016.mab.pdf| мова = be| выданьне = [[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]] | тып =часопіс | год = 1938, 25 ліпеня| том = | нумар = 16 (132)| старонкі = 6 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = | загаловак = O Białorusinach po litewsku. | спасылка = https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/389269/PDF/NDIGCZAS018604_1938_66907609_72550519.pdf| мова = pl | выданьне = [[Wiadomości Białoruskie]] | тып =Biuletyn informacyjno-prasowy z różnych dziedzin życia białoruskiego | год = 1 lipca 1938 | том = | нумар = 7 | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар =[[Арсень Ліс]].|частка = |загаловак = Пётра Сергіевіч |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/pyotra-sergiyevich-lis-arsen |адказны = рэдактар [[Пятро Глебка]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1970 |том = |старонкі = |старонак = 87+8 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2150}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/scanned/HBM4.pdf |адказны = Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год =1990 |том =4. 1917 — 1941 |старонкі=293, 293—301, 304, 306, 307, 309, 318, 317—319, 338|старонак =352 |сэрыя = |isbn = 5-343-00157-2|наклад =2450 }} * {{Літаратура/Гісторыя беларускага мастацтва|5к}} — С. 90, 117. * {{Артыкул| аўтар = Пётра Сергіевіч.| загаловак = Аўтабіяграфія. Уступ Віктара Шматава. Праз усе рыфы і валуны. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 1993 | том = | нумар = 1| старонкі = 62—67 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Уладзімір Крукоўскі.| загаловак = Невядомы Сергіевіч. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 1996| том = | нумар = 1| старонкі = | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Уладзімір Крукоўскі.| загаловак = Невядомы Сергіевіч. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/n2/art6gallery.htm | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 1996 | том = | нумар = 1 (2) | старонкі = }} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Autobiografia Piotra Sierhijewicza. Z rękopisu w języku białoruskim przetłumaczyła i opracowała Helena Głogowska. | спасылка = https://kamunikat.org/bialoruskie-zeszyty-historyczne-belaruski-gistarychny-zbornik-14| мова = pl| выданьне =[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]] | тып = Białoruskie pismo społeczno-kulturalne=грамадзка-культурны часопіс | год = 2000 | том = | нумар = 14| старонкі = 195—207 | issn = 1230-1876| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Лёс клясыка. | спасылка = https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-34-191-2000 | мова = | выданьне = [[Наша ніва]] | тып = газэта | год = 2000, 21 жніўня | том = | нумар = 34 (191) | старонкі = 1, 4, 6, 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Содаль]]. | загаловак = Пэрсанажы з купалаўскіх твораў. | спасылка = https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-34-191-2000 | мова = | выданьне = [[Наша ніва]] | тып = газэта | год = 2000, 21 жніўня | том = | нумар = 34 (191) | старонкі = 6 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Уладзімер Крукоўскі. | загаловак = Дробязі. | спасылка = https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-35-192-2000 | мова = | выданьне = [[Наша ніва]] | тып = газэта | год = 2000, 21 жніўня | том = | нумар = 35 (192) | старонкі = 8 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Вольга Бажэнава]].| загаловак = Роспісы Пётры Сергіевіча. Манументальныя працы мастака Пётры Сергіевіча. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/n15/art4gallery.htm | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2001 | том = | нумар = 1 (15) | старонкі = }} * {{Кніга|аўтар =[[Марыя Грамыка|Грамыка, М. В]].|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год =2011 |том = |старонкі =104, 105 |старонак =167 |сэрыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Уладзімер Крукоўскі.| загаловак = Шукайце і знойдзеце… | спасылка = https://media.catholic.by/nv/n65/art19.htm | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2013 | том = | нумар = 3 (65) | старонкі = }} * {{Артыкул| аўтар = Уладзіміер Крукоўскі.| загаловак = Пётра Сергіевіч. Эскізы роспісай касцёлай Беларусі. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/n65/art19gallery.htm | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2013 | том = | нумар = 3 (65) | старонкі = }} * {{Кніга|аўтар =[[Янка Шутовіч]].|частка = |загаловак = Пётра Сергіевіч: мастак нацыянальнага Адраджэння |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Харвест]] |год = 2016 |том = |старонкі = |старонак = 64 |сэрыя = 100 выдатных дзеячаў беларускай культуры|isbn = 978-985-18-3856-7|наклад = 500}} * {{Артыкул| аўтар = [[Валеры Буйвал]].| загаловак = Майстар гістарычнай карціны. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/download/n89.pdf | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2019 | том = | нумар = (3) 89 | старонкі = 36—38 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Надзея Усава|Надзея Вусава]].| загаловак = Сергіевіч: нацыянальны рамантык. | спасылка = https://old.kamunikat.org/?pubid=59263| мова = | выданьне =[[Наша гісторыя]] | тып =часопіс | год = 2019| том = | нумар = 12 (17)| старонкі = 45—51 | issn = 2617-2305 | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Надзея Усава.| загаловак = Карціна знойденая на гарышчы. | спасылка = https://media.catholic.by/nv/download/n89.pdf | мова = | выданьне = [[Наша вера]] | тып = часопіс | год = 2019 | том = | нумар = (3) 89 | старонкі = 32—35 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Пётра Сергіевіч = Пётра Сергиевич = Piotra Siergijevich |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар тэксту й складальнік [[Надзея Ўсава|Н. М. Усава]]; пераклад на англійскую мову К. Г. Анціпава |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2020|том = |старонкі = |старонак = 78 |сэрыя = Славутыя мастакі з Беларусі |isbn = 978-985-01-1376-4|наклад = 500}} * {{Артыкул| аўтар = [[Надзея Усава]].| загаловак = Вучні Фердынанда Рушчыца з Беларусі. | спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/__________01_2021-_____-001 | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2021| том = | нумар = 1| старонкі = 12—19| issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Сяргей Шапран]].| загаловак = Пётра Сергіевіч, карыкатурыст. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2024, жнівень | том = | нумар = 8 | старонкі = 85—87 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Аляксандар Горны. Леанід Калеснік. | загаловак = Невядомыя творы Пётры Сергіевіча з Гродзеншчыны. | спасылка = https://www.academia.edu/145552926/%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%8F_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B_%D0%9F%D1%91%D1%82%D1%80%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B?fbclid=IwY2xjawO95dpicmlkETByZ1BCOHd3Z3kyOXVkUVJNc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHj-2mk4dwFRreeH-xyD1HMUf8M_FYTl0VNK6vTRWBbDdpxX-vdJIEP02oZzk&brid=Bhf2h872nN3jUpa4iS0DDA| мова = | выданьне = [[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2025 лістапад| том = | нумар = 11| старонкі = 76—77 | issn = 0234-1360| архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Генадзь Аўдзеенка.| загаловак = Апантаным рыфы не страшныя. | спасылка = https://kamunikat.org/polymya-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-2-988-2012 | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 2012 | том = | нумар = 2 (988)| старонкі = 175—181 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Браслаўшчына ў творчасці Пётры Сергіевіча | спасылка = | мова = | выданьне =[[Браслаўская звязда]] | тып = газэта | год = 2000, 21 чэрвеня| том = | нумар = | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Газэта «[[Звязда]]» №133 (26741) 10 ліпеня 2010 г. * {{Кніга|аўтар = [[Сяргей Гвазьдзёў|Сяргей Гваздзёў]]. |частка = |загаловак = Крэскі да партрэтаў мастакоў з Заходняй Беларусі: нарысы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Галіяфы]] |год = 2013 |том = |старонкі = 127—139 |старонак = |сэрыя = Бібліятэчка «Новага часу»|isbn = 978-985-6906-98-8|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Гісторыя беларускага мастацтва : у 2 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Барыс Лазука|Б. А. Лазука]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = |год = 2007|том = 2: XVIII - пачатак XXI стагоддзя|старонкі = 262, 263 |старонак = 350 |сэрыя = |isbn = 978-985-01-0749-7|наклад = 2000}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алена Глагоўская]]. | загаловак = Спадчына Пётры Сергіевіча ў Польшчы. | арыгінал = | спасылка = https://kamunikat.org/braslawskiya-chytanni-materyyaly-vi-y-navukova-krayaznawchay-kanferentsyi-prysvechanay-150-y-gadavine-z-dnya-naradzhennya-braslawskaga-lekara-gramadskaga-dzeyacha-stanislava-narbuta-1853-1926-7-8-maya-2003-goda-2003 | мова = | адказны = Брасл. музейн. аб'яд-не, Брасл. краязн. т-ва імя О. Гедэмана; Рэд. рада: Шыдлоўскі К. і інш. | аўтар выданьня = | выданьне = Браслаўскія чытанні | тып =Матэрыялы VІ-й навук.-краязн. канф., прысвеч. 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўс. лекара, грамад. дзеяча С. Нарбута (1853—1926), 7—8 мая 2003 | месца =[[Браслаў]]| выдавецтва = | год = 2003| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 24—26| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Барыс Крэпак]].|частка = |загаловак = Вяртанне імёнаў: нарысы пра мастакоў |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2014 |том = 2|старонкі = 256—264 |старонак = 978-985-02-1538-3 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = [[Арсень Ліс]]. |частка = |загаловак = Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1994|том = |старонкі = 147—178 |старонак = 412 |сэрыя = |isbn = 5-340-01395-2|наклад = 2200}} * {{Кніга|аўтар = [[Арсень Ліс]]. |частка = |загаловак = Выбранае |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне і камэнтары аўтара; прадмова М. Казлоўскага|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2014 |том = |старонкі = 293—316 |старонак = 592 |сэрыя =«Беларускі кнігазбор» |isbn = 978-985-08-1659-7|наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =[[Алесь Марціновіч]]. |частка = |загаловак = Успамін пра будучыню: мастацка-гістарычныя апавяданні, эсэ |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[ Мастацкая літаратура (выдавецтва)| Мастацкая літаратура]] |год = 2012 |том = |старонкі = 466—496 |старонак = 524 |сэрыя =Гісторыя ў асобах |isbn = 978-985-02-1397-6|наклад = 2000}} * {{Артыкул| аўтар = [[Янка Сіпакоў]].| загаловак = Пётра Сергіевіч (1900–1984). | спасылка = | мова = | выданьне = [[Беларусь (1944)|Беларусь]] | тып =часопіс | год = 2001 | том = | нумар = 5| старонкі = 32 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Яўген Ціхановіч]]. |частка = |загаловак = Партрэт стагоддзя |арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/partret-stahoddzia-jauhien-cichanovic.html|адказны = Прадмова, падрыхтоўка тэксту, камэнты [[Сяргей Харэўскі|Сяргея Харэўскага]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Лімарыус]] |год = 2015 |том = |старонкі = 153,154,157,158, 160, 309, 351, 463—464 |старонак = 532 |сэрыя = Беларуская мемуарная бібліятэка |isbn = 978-985-6968-48-1 |наклад = 300}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алена Глагоўская|Helena Kozłowska-Głogowska]]. | загаловак = Białoruski Matejko. | спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=1400-17.html&pubref=1400 | мова = pl| выданьне =[[Czasopis]] | тып = Białoruskie pismo społeczno-kulturalne=грамадзка-культурны часопіс | год = 2003 | том = | нумар = 5| старонкі = | issn = 1230-1876| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алена Глагоўская|Helena Kozłowska-Głogowska]]. | загаловак = Białoruski Matejko. | спасылка = https://kamunikat.org/czasopis-bialoruskie-pismo-spoleczno-kulturalne-06-2003 | мова = pl| выданьне =[[Czasopis]] | тып = Białoruskie pismo społeczno-kulturalne=грамадзка-культурны часопіс | год = 2003 | том = | нумар = 6| старонкі = 9 | issn = 1230-1876| архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * {{Кніга|аўтар =[[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]]. |частка = |загаловак = Імёны свабоды |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/imyony-svabody-arlow-uladzimer-post-60890 |адказны = Рэдактары: Кацярына Гарэлік, Аляксандра Макавік. Мастак: Генадзь Мацур |выданьне = Выданьне чацьвертае, дапрацаванае й дапоўненае |месца = [[Прага]] - [[Менск]] |выдавецтва =[[Радыё Свабода]] |год = 2020 |том = |старонкі = 352—353 |старонак = 826 |сэрыя = Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе | isbn = 978-0-929849-83-6|наклад = }} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Максім Багдановіч: энцыклапедыя|арыгінал = |спасылка = |адказны =складальнікі: [[Янка Саламевіч]], [[Мікола Трус]]; пад навуковай рэдакцыяй [[Мікола Трус|Міколы Труса]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская Энцыклапедыя]] |год = 2011|том = |старонкі = 469 |старонак = 605|сэрыя = |isbn = 978-985-11-0584-3|наклад = 2000}} * [[Вольга Бажэнава]]. Сергіевіч Пётра. // {{Літаратура/ЭГБ|6-1|293}} * {{Літаратура/ЭКБ|6}} — С. 343 * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каляндар знамянальных і памятных дат на 2020 год|арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2019/kalyandar-znamyanalnyh-dat-2020.pdf |адказны = склад. В. А. Дарафеева, Л. І. Рагачова |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = «[[Віцебская абласная бібліятэка]]»| |год = 2019 |том = |старонкі = 118—122 |старонак = 143 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. |частка = |загаловак = Імёны. Асобы. Лёсы: ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы|арыгінал = |спасылка = |адказны = рэцэнзент М. М. Хурсік |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Літаратура і мастацтва (выдавецтва)|Літаратура і мастацтва]] |год = 2012 |том = |старонкі = 260—262 |старонак = 352 |сэрыя = |isbn = 978-985-556-010-8|наклад = 1100}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Янка Купала: энцыклапедыя. (Да 135-годдзя з дня нараджэння народнага паэта) |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкалегія: [[Уладзімер Андрыевіч|У. У. Андрыевіч]] (галоўны рэдактар) і інш |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2018 |том = 3: П—Я|старонкі = 204—206 |старонак = 495 |сэрыя = |isbn = 978-985-11-1095-3 |наклад = 1000 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]]. | загаловак = Сергіевііч Пётра.| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = галоўны рэдактар [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] і інш. | аўтар выданьня = | выданьне =Янка Купала | тып = энцыкляпэдычны даведнік | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]| год = 1986 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 556| isbn = | issn = }} * {{Літаратура/Памяць/Браслаўскі раён}} — С. 584. * Сергіевіч Пятро. // {{Літаратура/БелСЭ|9}} — С. 496. * Л. У. Салодкіна. Сергіевіч Пётра. // {{Літаратура/БелЭн|14|348}} * {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4 }} — С. 709. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://artbelarus.by/ru/artists/1566.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Сергіевіч Пётр| фармат = | назва праекту = Галерэя «Арт-Беларусь» | выдавец = Белгазпромбанк | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://dkmf.by/catalog/pastushka-iz-pod-volkorabishek | копія = | дата копіі = | загаловак = Графічны аркуш «Пастушка з-пад Ваўкарабішак»| фармат = | назва праекту = Дзяржаўны каталог музейнага форнду Рэспублікі Беларусь | выдавец =[[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 19 сьнежня 2021 | url = https://museum.by/be/node/59128| копія = | дата копіі = | загаловак = Загадка аднаго партрэта| фармат = | назва праекту = «Музеі Беларусі» | выдавец = «Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = [[Сяргей Дубавец]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 20 жніўня 2000| url = https://www.svaboda.org/a/24828822.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Страчаная спадчына Пётры Сергіевіча. Дасьледаваньне С.Харэўскага з удзелам Р.Будрыса і Ул.Скараходава. | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/mastaki/sergievich-pjotra-pjotr-alyaksandravich| копія = | дата копіі = | загаловак = Сергіевіч, Пётра| фармат = | назва праекту = Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць | выдавец = [[Віцебская абласная бібліятэка]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Уладзімер Арлоў| прозьвішча = Арлоў| імя = Уладзімер| аўтарlink = Уладзімер Арлоў (гісторык)| суаўтары = | дата публікацыі = 8 сакавіка 2007| url = http://www.svaboda.org/content/transcript/755291.html| загаловак = Пётра Сергіевіч (10.7.1900, в. Стаўрова, цяпер Браслаўскі раён — 1.11.1984, Вільня)| фармат = | назва праекту = Імёны Свабоды| выдавец = [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]]| дата = 17 ліпеня 2010 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 красавіка 2008| url = http://www.westki.info/artykuly/929/piotr-sierh%D1%96iev%D1%96c| загаловак = Пётр Сергіевіч| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.westki.info/ Незалежная інтэрнэт-газэта Паазер'я і Віленшчыны]| дата = 17 ліпеня 2010 | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сергіевіч, Пётра}} [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] [[Катэгорыя:Беларускія графікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Асобы на беларускіх паштовых марках]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Пётра Сергіевіч]] 8y7v5ti3uui0p377s2ugue5ess5gi0t Радрыгу Марэну Мачаду 0 89244 2680858 2624603 2026-07-27T06:16:15Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680858 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Радрыгу Марэну Мачаду''' ({{мова-pt|Rodrigo Moreno Machado}}; {{Н}} 6 сакавіка 1991 году, [[Рыю-дэ-Жанэйру]], [[Бразылія]]) — [[Гішпанія|гішпанскі]] футбаліст бразыльскага паходжаньня, нападнік катарскага клюбу «[[Лусаіль (футбольны клюб)|Лусаіль]]». [[Прэм’ер-Ліга 2010—2011 гадоў|Сэзон 2010—2011 гадоў]] правёў у арэндзе ў [[Ангельшчына|ангельскім]] клюбе «[[Болтан Ўандэрэрз]]». == Дасягненьні == '''«Бэнфіка»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2014 * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2014 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Партугаліі|Кубка партугальскае лігі]]: 2012, 2014 '''«Валенсія»''': * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100913151958/http://www.bwfc.co.uk/page/ProfilesDetail/0,,1004~52397,00.html Профіль на афіцыйным сайце «Болтан Ўандэрэрз»] * [http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=56989 Статыстыка]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на Soccerbase {{Гішпанія на ЧС-2018}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Радрыгу, Марэну Мачаду}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] ohmfwvnnpupzy142fl1a99xua8oy61a Яўген Цікоцкі 0 95865 2680804 2368306 2026-07-26T17:31:42Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2680804 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Фота = Jaŭhien Cikocki. Яўген Цікоцкі (1940).jpg }} '''Яўге́н Ка́рлавіч Ціко́цкі''' (26 сьнежня 1893, [[Санкт-Пецярбург]] — 23 лістапада 1970) — беларускі кампазытар, Народны артыст БССР (1953), Народны артыст СССР (1955). == Біяграфія == Пасьля дэмабілізацыі, з 1920 жыў у [[Бабруйск]]у, з 1934 — у [[Менск]]у. Пісаў музыку для [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]], выкладаў у музычнай школе. Пасьля [[ВАВ|Вялікай Айчыннай вайны]] Я. Цікоцкі кіраваў [[Беларуская філярмонія|Беларускай філярмоніяй]], потым на працягу 13 гадоў узначальваў [[Саюз кампазытараў БССР]]. Адзін з заснавальнікаў беларускай опэры і сымфоніі ў [[БССР]]. У 1970-х, калі гарадзкія ўлады руйнавалі гістарычны цэнтар Менску, Я. Цікоцкі быў адным з актыўных абаронцаў архітэктурнай спадчыны.<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Міхаіл Кацар|М. Кацар]], [[Мікалай Нікольскі|Н. Нікольскі]], [[Пятро Глебка|П. Глебка]], [[Піліп Пестрак|П. Пестрак]], Я. Цікоцкі, [[Уладзімер Уладзімірск|Ул. Уладзімірскі]], [[Міхась Ларчанка|М. Ларчанка]]. | загаловак = «У абарону помнікаў культуры». | спасылка = | мова = | выданьне =[[ЛіМ]] | тып = газэта | год = 20 кастрычніка 1956 | том = | нумар = | старонкі = 1 }}</ref> Бацька літаратуразнаўца [[Міхаіл Цікоцкі|Міхаіла Цікоцкага]]. == Ушанаваньне памяці == У ягоны гонар названая [[Вуліца Яўгена Цікоцкага (Менск)|вуліца ў Менску]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Календарыюм // Czasopis № 12/2003. * {{Артыкул| аўтар = [[Браніслаў Смольскі|Б. Смольскі]]. | загаловак = Опэра «Міхась Подгорны» і яе аўтар| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-10.pdf| мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 красавіка 1940 | том = | нумар = 10 (466) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = Абламейка | імя = Сяргей | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 05 травень 2022, 08:00 | url =https://svaboda.global.ssl.fastly.net/a/31767107.html?fbclid=IwAR3QrZ-awSEZGNuXqnN6XZDuien_sbaF6dW1WYOL49LQ_JmYL552oCRbCUg | копія = | дата копіі = | загаловак =«Невядомы Менск. Гісторыя зьнікненьня»: спробы абароны Замчышча ў 50-я гады. Міхаіл Кацар | фармат = | назва праекту =«Радыё Свабода» | выдавец = | дата доступу = | мова = | камэнтар = }} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Цікоцкі, Яўген Карлавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 26 сьнежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Беларускія кампазытары]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Памерлі 23 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] ok81io8bn0v2u96ftz3elar3te33spf Юры Хашчавацкі 0 109763 2680820 2680152 2026-07-26T18:37:06Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2680820 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст | Імя = Юры Хашчавацкі | Імя (арыгінал) = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэньні = | Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|18|10|1947}} | Месца нараджэньня = [[Адэса]], [[УССР]] | Дата сьмерці = {{ДС|23|7|2026}} | Месца сьмерці = | Прафэсія = [[рэжысэр]], [[сцэнарыст]] | Грамадзянства = [[Беларусь]] | Гады актыўнасьці = з 1985 | Напрамак = [[дакумэнталістыка]] | Узнагароды = шмат | imdb_id = 4235030 | Сайт = }} '''Ю́ры Язэ́павіч Хашчава́цкі''' (нар. 18 кастрычніка 1947, [[Адэса]], [[УССР]] — {{ДС|23|7|2026}}) — [[СССР|савецкі]] і [[Беларусь|беларускі]] [[рэжысэр]] і [[сцэнарыст]]. Ляўрэат міжнародных кінафэстываляў у [[Нью-Ёрк]]у, [[Сан-Францыска]], [[Жэнэва|Жэнэве]], [[Бэрлін]]е, [[Мюнхэн]]е, [[Ляйпцыг]]у, [[Бялград]]зе, [[Кіеў|Кіеве]], [[Санкт-Пецярбург]]у. == Жыцьцяпіс == У [[1973 год]]зе скончыў [[Адэскі тэхналягічны інстытут]], у 1981 — [[Санкт-Пецярбурская дзяржаўная акадэмія тэатральнага мастацтва|Ленінградзкі дзяржаўны інстытут тэатру, музыкі і кінэматаграфіі]]. Працаваў рэжысэрам у Белторгрэкляме (з 1976), на [[Беларускае тэлебачаньне|Беларускім тэлебачаньні]] (з 1978), «[[Беларускі тэлефільм|Беларускім тэлефільме]]» (з 1985), кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (з 1989). Сябра [[Саюз кінэматаграфістаў Беларусі|Саюзу кінэматаграфістаў Беларусі]]. Сябра Міжнароднай і Эўразійскай акадэміяў тэлебачаньня і радыё. == Творчасьць == За сваю творчую кар’еру зьняў больш за трыццаць дакумэнтальных і мастацка-публіцыстычных фільмаў. Сярод іх — «Гэта ціхае жыцьцё ў Глыбокім», «Тут быў Крылоў», «Сустрэчны пазоў», «Усё добра», «Расейскае шчасьце», «Аазіс», «Час Чжоў Энлая», «Богі сярпа і молата», «Дажыць да каханьня», «Каўкаскія нявольнікі» і «У пошуках ідышу». Стаў знакамітым дзякуючы фільму «[[Звычайны прэзыдэнт]]» (1996), у якім ён паказаў сутнасьць рэжыму Аляксандра Лукашэнкі, які незадоўга да таго прыйшоў да ўлады ў Беларусі. У стужцы Хашчавацкі стварыў сатырычны партрэт дыктатара Лукашэнкі на пачатку кар’еры. Фільм атрымаў міжнароднае прызнаньне, і ў 1997 годзе яму быў прысуджаны прыз Бэрлінскага кінафэстывалю, Гран-пры «Human Rights Watch» у Нью-Ёрку, прызам «Залатая брама» ў Сан-Францыска і прэстыжная расейская Прэмія Сахарава. Пасьля прэм’еры на рэжысэра напалі і цяжка зьбілі невядомыя. Розгалас мела і стужка «Плошча», зьнятая ў жанры дакумэнтальнай хронікі, прысьвечанай прэзыдэнцкай кампаніі 2006 году і абаронцам палатачнага лягеру на Кастрычніцкай плошчы Менску. == Грамадзка-палітычная дзейнасьць == Быў адным са стваральнікаў Менскага аб’яднаньня жыдоўскай культуры ў 1988 г.<ref>https://belisrael.info/?p=14600</ref>, увайшоў у праўленьне гэтай грамадзкай арганізацыі<ref>https://belisrael.info/?p=1613</ref>, аднак неўзабаве пакінуў яго з-за нязгоды з мэтадамі кіраўніцтва<ref>https://belisrael.info/?p=14880</ref>. Напрыканцы 1990-х гадоў уваходзіў у Раду дырэктараў Сусьветнай асацыяцыі беларускіх жыдоў<ref>https://web.archive.org/web/20250126231922/http://www.jewukr.org/observer/jo07_26/p1101_r.html</ref>. Сябра [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]]. Напярэдадні [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2001 году|прэзыдэнцкіх выбараў 2001 году]] быў сябрам штаба [[Сямён Домаш|Сямёна Домаша]]. Удзельнічаў у [[Парлямэнцкія выбары ў Беларусі 2016 году|парлямэнцкіх выбарах 2016 года]] па Сьвіслацкай выбарчай акрузе № 94. На гэтых выбарах Юрыю Хашчавацкаму запісалі 0,4 % галасоў выбаршчыкаў. У акрузе балятавалася 7 кандыдатаў, а перамогу атрымаў кандыдат ад прэзыдэнцкай «вэртыкалі» [[Валеры Варанецкі]] з 40,7 % галасоў. == Фільмаграфія == * «Эта тихая жизнь в Глубоком» (дакумэнтальны, 1985) * «Возвращение в Хатынь» (фільм-спэктакль, 1986) * «Взгляни на свой дом» (дакумэнтальны, 1986) * «Упрямый человек» (дакумэнтальны, 1987) * «Здесь был Крылов» (дакумэнтальны, 1987) * «Призывники» (мастацкі, кароткамэтражны, 1987) * «Путники» (дакумэнтальны, 1988) * «Мастера и подмастерья» (дакумэнтальны, 1988) * «Формула ускорения» (дакумэнтальны, 1988) * «Встречный иск» (дакумэнтальны, 1989) * «В небо на колесе» (дакумэнтальны, 1989) * «Кто сегодня отсутствует» (1989) * «Промежуточный человек» (1990) * «Магистраль» (дакумэнтальны, 1990) * «Оранжевые жилеты» (дакумэнтальны, 1991) * «Всё хорошо» (дакумэнтальны, 1991) * «Русское счастье» (дакумэнтальны, 1992) * «Страсти по Марианне» (дакумэнтальны, 1993) * «Хлеб Израиля» (дакумэнтальны, 1994) * «Оазис» (дакумэнтальны, 1996) * «Обыкновенный президент» (дакумэнтальны, 1996) * «Эхо молчания» (дакумэнтальны, 1997) * «Время Чжоу Эньлая» (дакумэнтальны, 1998) * «Боги Серпа и Молота» (дакумэнтальны, 2000) * «Дожить до любви» (дакумэнтальны, 2002) * «Кавказские пленники» (дакумэнтальны, 2002) * «Святой доктор» (2003) * «Солнечный клоун» (дакумэнтальны, 2003) * {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плошча (фільм)|«Плошча»||Kalinovski Square (film)}} (2007) * «Вперёд, в прошлое» (2007) * «В поисках идиша» (дакумэнтальны, разам з [[Аляксандар Гарадніцкі|Аляксандрам Гарадніцкім]], 2008) * «Лоботомия» (2010) * «Обыкновенные выборы» (дакумэнтальны, 2011) == Бібліяграфія == * «Обыкновенный президент» (1996) * «Кавказские пленники» (2002) * «Плошча» (2007) == Узнагароды == * За фільм «Гэтае ціхае жыцьцё ў Глыбокім»: ** Гран-пры Ўсесаюзнага фэстывалю тэлевізійных фільмаў у [[Кіеў|Кіеве]] (1985) * За фільм «Тут быў Крылоў»: ** Гран-пры Ўсесаюзнага фэстывалю тэлевізійных фільмаў у [[Менск]]у (1987) * За фільм «Прызыўнікі»: ** Гран-пры фэсту беларускага кіно ([[Менск]], 1987) * За фільм «Сустрэчны пазоў»: ** Гран-пры «Залаты кентаўр» Міжнароднага кінафэстывалю «Адозва да Чалавека» ([[Санкт-Пецярбург]], 1989) * За фільм «Расейскае шчасьце»: ** прыз «Астанкіна» за лепшы тэлефільм і прэмія на міжнародным кінафэсьце ў [[Екацерынбург]]у ** «Golden Gate Award» ([[Сан-Францыска]], 1998) * За фільм «Аазіс»: ** Прыз журы міжнароднага кінафэстывалю экалягічных фільмаў ([[Фрайбург]], 1996) * За фільм «Звычайны прэзыдэнт»: ** Прэмія імя Сахарава расейскага саюзу пісьменьнікаў «Апрель» ([[Масква]], 1997) ** «Кінапрэмія Міру» [[Бэрлінскі кінафэстываль|Бэрлінскага міжнароднага кінафэстывалю]] (1997) ** Гран-пры [[Human Rights Watch]] ([[Нью-Ёрк]], 1998) ** «Golden Gate Award» ([[Сан-Францыска]], 1998) * За фільм «Каўкаскія палоньнікі»: ** Ганаровае згадваньне на Міжнародным фэстывалі дакумэнтальных і анімацыйных фільмаў у [[Ляйпцыг]]у (2002) ** Гран-пры Сусьветнай арганізацыі супраць катаваньняў — міжнародны кінафэстываль дакумэнтальных фільмаў у [[Жэнэва|Жэнэве]] (2004) ** Залатая ўзнагарода міжнароднага кінафэстывалю ў [[Бялград]]зе (2004) Узнагароджаны [[Мэдаль да стагодзьдзя БНР|мэдалём 100 гадоў БНР]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.imdb.com/name/nm4235030/ Юры Хашчавацкі] на бачыне [[Internet Movie Database]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Хашчавацкі, Юры}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Савецкія рэжысэры]] [[Катэгорыя:Савецкія сцэнарысты]] [[Катэгорыя:Беларускія рэжысэры]] i45vull405apywj4h29y4b73pknpf0k 2680830 2680820 2026-07-26T19:38:25Z Rotondus 11902 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]], вычытка 2680830 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст | Імя = Юры Хашчавацкі | Імя (арыгінал) = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэньні = | Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|18|10|1947}} | Месца нараджэньня = [[Адэса]], [[УССР]] | Дата сьмерці = {{ДС|23|7|2026}} | Месца сьмерці = | Прафэсія = [[рэжысэр]], [[сцэнарыст]] | Грамадзянства = [[Беларусь]] | Гады актыўнасьці = з 1985 | Напрамак = [[дакумэнталістыка]] | Узнагароды = шмат | imdb_id = 4235030 | Сайт = }} '''Ю́ры Язэ́павіч Хашчава́цкі''' (18 кастрычніка 1947, [[Адэса]], [[УССР]] — {{ДС|23|7|2026}}) — [[СССР|савецкі]] і [[Беларусь|беларускі]] [[рэжысэр]] і [[сцэнарыст]]. Ляўрэат міжнародных кінафэстываляў у [[Нью-Ёрк]]у, [[Сан-Францыска]], [[Жэнэва|Жэнэве]], [[Бэрлін]]е, [[Мюнхэн]]е, [[Ляйпцыг]]у, [[Бялград]]зе, [[Кіеў|Кіеве]], [[Санкт-Пецярбург]]у. == Жыцьцяпіс == У [[1973 год]]зе скончыў [[Адэскі тэхналягічны інстытут]], у 1981 — [[Санкт-Пецярбурская дзяржаўная акадэмія тэатральнага мастацтва|Ленінградзкі дзяржаўны інстытут тэатру, музыкі і кінэматаграфіі]]. Працаваў рэжысэрам у Белторгрэкляме (з 1976), на [[Беларускае тэлебачаньне|Беларускім тэлебачаньні]] (з 1978), «[[Беларускі тэлефільм|Беларускім тэлефільме]]» (з 1985), кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (з 1989). Сябра [[Саюз кінэматаграфістаў Беларусі|Саюзу кінэматаграфістаў Беларусі]]. Сябра Міжнароднай і Эўразійскай акадэміяў тэлебачаньня і радыё. == Творчасьць == За сваю творчую кар’еру зьняў больш за трыццаць дакумэнтальных і мастацка-публіцыстычных фільмаў. Сярод іх — «Гэта ціхае жыцьцё ў Глыбокім», «Тут быў Крылоў», «Сустрэчны пазоў», «Усё добра», «Расейскае шчасьце», «Аазіс», «Час Чжоў Энлая», «Богі сярпа і молата», «Дажыць да каханьня», «Каўкаскія нявольнікі» і «У пошуках ідышу». Стаў знакамітым дзякуючы фільму «[[Звычайны прэзыдэнт]]» (1996), у якім ён паказаў сутнасьць рэжыму Аляксандра Лукашэнкі, які незадоўга да таго прыйшоў да ўлады ў Беларусі. У стужцы Хашчавацкі стварыў сатырычны партрэт дыктатара Лукашэнкі на пачатку кар’еры. Фільм атрымаў міжнароднае прызнаньне, і ў 1997 годзе яму быў прысуджаны прыз Бэрлінскага кінафэстывалю, Гран-пры «Human Rights Watch» у Нью-Ёрку, прызам «Залатая брама» ў Сан-Францыска і прэстыжная расейская Прэмія Сахарава. Пасьля прэм’еры на рэжысэра напалі і цяжка зьбілі невядомыя. Розгалас мела і стужка «Плошча», зьнятая ў жанры дакумэнтальнай хронікі, прысьвечанай прэзыдэнцкай кампаніі 2006 году і абаронцам палатачнага лягеру на Кастрычніцкай плошчы Менску. == Грамадзка-палітычная дзейнасьць == Быў адным са стваральнікаў Менскага аб’яднаньня жыдоўскай культуры ў 1988 г.<ref>https://belisrael.info/?p=14600</ref>, увайшоў у праўленьне гэтай грамадзкай арганізацыі<ref>https://belisrael.info/?p=1613</ref>, аднак неўзабаве пакінуў яго з-за нязгоды з мэтадамі кіраўніцтва<ref>https://belisrael.info/?p=14880</ref>. Напрыканцы 1990-х гадоў уваходзіў у Раду дырэктараў Сусьветнай асацыяцыі беларускіх жыдоў<ref>https://web.archive.org/web/20250126231922/http://www.jewukr.org/observer/jo07_26/p1101_r.html</ref>. Сябра [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]]. Напярэдадні [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2001 году|прэзыдэнцкіх выбараў 2001 году]] быў сябрам штаба [[Сямён Домаш|Сямёна Домаша]]. Удзельнічаў у [[Парлямэнцкія выбары ў Беларусі 2016 году|парлямэнцкіх выбарах 2016 года]] па Сьвіслацкай выбарчай акрузе № 94. На гэтых выбарах Юрыю Хашчавацкаму запісалі 0,4 % галасоў выбаршчыкаў. У акрузе балятавалася 7 кандыдатаў, а перамогу атрымаў кандыдат ад прэзыдэнцкай «вэртыкалі» [[Валеры Варанецкі]] з 40,7 % галасоў. == Фільмаграфія == * «Эта тихая жизнь в Глубоком» (дакумэнтальны, 1985) * «Возвращение в Хатынь» (фільм-спэктакль, 1986) * «Взгляни на свой дом» (дакумэнтальны, 1986) * «Упрямый человек» (дакумэнтальны, 1987) * «Здесь был Крылов» (дакумэнтальны, 1987) * «Призывники» (мастацкі, кароткамэтражны, 1987) * «Путники» (дакумэнтальны, 1988) * «Мастера и подмастерья» (дакумэнтальны, 1988) * «Формула ускорения» (дакумэнтальны, 1988) * «Встречный иск» (дакумэнтальны, 1989) * «В небо на колесе» (дакумэнтальны, 1989) * «Кто сегодня отсутствует» (1989) * «Промежуточный человек» (1990) * «Магистраль» (дакумэнтальны, 1990) * «Оранжевые жилеты» (дакумэнтальны, 1991) * «Всё хорошо» (дакумэнтальны, 1991) * «Русское счастье» (дакумэнтальны, 1992) * «Страсти по Марианне» (дакумэнтальны, 1993) * «Хлеб Израиля» (дакумэнтальны, 1994) * «Оазис» (дакумэнтальны, 1996) * «Обыкновенный президент» (дакумэнтальны, 1996) * «Эхо молчания» (дакумэнтальны, 1997) * «Время Чжоу Эньлая» (дакумэнтальны, 1998) * «Боги Серпа и Молота» (дакумэнтальны, 2000) * «Дожить до любви» (дакумэнтальны, 2002) * «Кавказские пленники» (дакумэнтальны, 2002) * «Святой доктор» (2003) * «Солнечный клоун» (дакумэнтальны, 2003) * {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плошча (фільм)|«Плошча»||Kalinovski Square (film)}} (2007) * «Вперёд, в прошлое» (2007) * «В поисках идиша» (дакумэнтальны, разам з [[Аляксандар Гарадніцкі|Аляксандрам Гарадніцкім]], 2008) * «Лоботомия» (2010) * «Обыкновенные выборы» (дакумэнтальны, 2011) == Бібліяграфія == * «Обыкновенный президент» (1996) * «Кавказские пленники» (2002) * «Плошча» (2007) == Узнагароды == * За фільм «Гэтае ціхае жыцьцё ў Глыбокім»: ** Гран-пры Ўсесаюзнага фэстывалю тэлевізійных фільмаў у [[Кіеў|Кіеве]] (1985) * За фільм «Тут быў Крылоў»: ** Гран-пры Ўсесаюзнага фэстывалю тэлевізійных фільмаў у [[Менск]]у (1987) * За фільм «Прызыўнікі»: ** Гран-пры фэсту беларускага кіно ([[Менск]], 1987) * За фільм «Сустрэчны пазоў»: ** Гран-пры «Залаты кентаўр» Міжнароднага кінафэстывалю «Адозва да Чалавека» ([[Санкт-Пецярбург]], 1989) * За фільм «Расейскае шчасьце»: ** прыз «Астанкіна» за лепшы тэлефільм і прэмія на міжнародным кінафэсьце ў [[Екацерынбург]]у ** «Golden Gate Award» ([[Сан-Францыска]], 1998) * За фільм «Аазіс»: ** Прыз журы міжнароднага кінафэстывалю экалягічных фільмаў ([[Фрайбург]], 1996) * За фільм «Звычайны прэзыдэнт»: ** Прэмія імя Сахарава расейскага саюзу пісьменьнікаў «Апрель» ([[Масква]], 1997) ** «Кінапрэмія Міру» [[Бэрлінскі кінафэстываль|Бэрлінскага міжнароднага кінафэстывалю]] (1997) ** Гран-пры [[Human Rights Watch]] ([[Нью-Ёрк]], 1998) ** «Golden Gate Award» ([[Сан-Францыска]], 1998) * За фільм «Каўкаскія палоньнікі»: ** Ганаровае згадваньне на Міжнародным фэстывалі дакумэнтальных і анімацыйных фільмаў у [[Ляйпцыг]]у (2002) ** Гран-пры Сусьветнай арганізацыі супраць катаваньняў — міжнародны кінафэстываль дакумэнтальных фільмаў у [[Жэнэва|Жэнэве]] (2004) ** Залатая ўзнагарода міжнароднага кінафэстывалю ў [[Бялград]]зе (2004) Узнагароджаны [[Мэдаль да стагодзьдзя БНР|мэдалём 100 гадоў БНР]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.imdb.com/name/nm4235030/ Юры Хашчавацкі] на бачыне [[Internet Movie Database]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Хашчавацкі, Юры}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Савецкія рэжысэры]] [[Катэгорыя:Савецкія сцэнарысты]] [[Катэгорыя:Беларускія рэжысэры]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Мэдалём да стагодзьдзя БНР]] 9bj0ysqlmij71sfvtd84hm3skijvmu9 Экранас Панявеж 0 112106 2680779 2679212 2026-07-26T13:24:41Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2680779 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Экранас |Лягатып = FK Ekranas.png |ПоўнаяНазва = Futbolo klubas Ekranas |Заснаваны = [[1964]] |Расфармаваны = [[2015]] |Горад = [[Панявеж]], [[Летува]] |Стадыён = [[Аўкштайтыя (стадыён)|Аўкштайтыя]] |Умяшчальнасьць = 4000 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = |Сэзон = [[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе 2014 году|2014]] |Месца = [[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]], 6 месца |Сайт = http://www.fkekranas.lt/ |Прыналежнасьць = Летувіскія <!-- Форма/Хатнія колеры --> |узор левай рукі1 = _den10h |узор футболкі1 = _shoulder_stripes_white_stripes |узор правай рукі1 = _den10h |узор шортаў1 = _adidaswhite |узор шкарпэтак1 = _3_stripes_white |левая рука1 = DD0000 |футболка1 = DD0000 |правая рука1 = DD0000 |шорты1 = DD0000 |шкарпэткі1 = DD0000 <!-- Форма/Выязныя колеры --> |узор левай рукі2 = _bayer0910t |узор футболкі2 = _bayer0910t |узор правай рукі2 = _bayer0910t |узор шортаў2 = _adidaswhite |узор шкарпэтак2 = _3_stripes_white |левая рука2 = 0000FF |футболка2 = 0000CD |правая рука2 = 0000FF |шорты2 = 0000FF |шкарпэткі2 = 0000FF }} «'''Экранас'''» ({{мова-lt|Futbolo Klubas Ekranas}}) — летувіскі футбольны клюб з гораду [[Панявеж]]. Заснаваны ў 1964 годзе. Сяміразовы [[Чэмпіянат Летувы па футболе|чэмпіён Летувы]], пяціразовы ўладальнік [[Кубак Летувы па футболе|Кубка Летувы]], чатырохразовы ўладальнік [[Супэркубак Летувы па футболе|Супэркубка Летувы]]. Расфармаваны ў 2015 годзе. == Сэзоны (1991–2018) == {|class="wikitable" ! Сэзон ! Узровень ! Ліга ! Месца ! Крыніцы |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1991.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180919201919/http://almis.sritis.lt/1991_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1991.–1992.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20191117090956/http://almis.sritis.lt/1992_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1992.–1993.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#Ffff00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021053945/http://almis.sritis.lt/1993_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1993.–1994.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021053347/http://almis.sritis.lt/1994_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1994.–1995.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820033817/http://almis.sritis.lt/1995_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1995.–1996.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820033304/http://almis.sritis.lt/1996_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1996.–1997.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20191117094035/http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1997.–1998.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/98_ltu.html{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1998.–1999.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021053536/http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1999.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820035032/http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2000.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''LFF lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021054107/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2001.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820034400/http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2002.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820033943/http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2003.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820034415/http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2004.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820033459/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2005.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#ffff00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021054329/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2006.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#bbbbbb" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20191117091135/http://almis.sritis.lt/ltu06lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2007.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820034003/http://almis.sritis.lt/ltu07lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2008.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#ffff00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820033109/http://almis.sritis.lt/ltu08lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2009.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820034445/http://almis.sritis.lt/ltu09lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2010.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820033114/http://almis.sritis.lt/ltu10lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2011.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820035002/http://almis.sritis.lt/ltu11lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2012.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021053505/http://almis.sritis.lt/ltu12lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2013.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20181021053833/http://almis.sritis.lt/ltu13lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2014.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[Летувіская А-Ліга|А-Ліга]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>https://web.archive.org/web/20180820035017/http://almis.sritis.lt/ltu14lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ffe2e2" style="text-align:center;"| '''2015.''' | bgcolor="#ffe2e2" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#ffe2e2" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFE2E2" style="text-align:center;"| '''x''' | |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.fkekranas.lt/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Панявеж]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1964 годзе]] brzmvi4wp9n6uql1rioiwhr6bzgffnd Lady Pank 0 112216 2680856 2654136 2026-07-27T05:02:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2680856 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт}} «'''Lady Pank'''» — польскі рок-гурт, заснаваны ў 1981 годзе ў [[Варшава|Варшаве]] [[Ян Барысевіч|Янам Барысевічам]] і [[Анджэй Магельніцкі|Анджэем Магельніцкім]]. == Дыскаграфія == * ''[[Lady Pank (альбом)|Lady Pank]]'' (1983) * ''[[Ohyda]]'' (1984) * ''[[Drop Everything]]'' (1985) * ''[[LP 3]]'' (1986) * ''[[O dwóch takich, co ukradli księżyc (альбом)|O dwóch takich, co ukradli księżyc]]'' (1986) * ''[[O dwóch takich, co ukradli księżyc cz. 2]]'' (1988) * ''[[Tacy sami (альбом Lady Pank)|Tacy sami]]'' (1988) * ''[[Zawsze tam, gdzie ty]]'' (1990) * ''[[Na na (альбом)|Na na]]'' (1994) * ''[[Mała wojna — akustycznie]]'' (1995, акустычны канцэрт) * ''[[Międzyzdroje (альбом)|Międzyzdroje]]'' (1996) * ''[[Zimowe graffiti]]'' (1996) * ''[[W transie]]'' (1997) * ''[[Łowcy głów (альбом)|Łowcy głów]]'' (1998) * ''[[Koncertowa]]'' (1999) (канцэртны запіс + «[[Rozmowa z…]]» i «[[Do Moniki L.]]») * ''[[Nasza reputacja]]'' (2000) * ''[[Teraz (альбом Lady Pank)|Teraz]]'' (2004) * ''[[Strach się bać]]'' (2007) * ''[[Maraton (альбом)|Maraton]]'' (2011) * ''Miłość i władza'' (2016) * ''Zimowe graffiti 2'' (2017) * ''LP1'' (2018) * ''LP40'' (2021) * ''45'' (2025) == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090903235645/http://www.lady-pank.com.pl/ Афіцыйны сайт]. {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Польшчы]] jcok1w289kl8ibazculorth8kz5ddtp Уладзімер Колас 0 118108 2680834 2581341 2026-07-26T19:59:41Z Rotondus 11902 абнаўленьне зьвестак 2680834 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст}} {{Цёзкі}} '''Уладзі́мер Ко́лас''' ({{нар.}} 22 верасьня 1951, [[Менск]]) — кінарэжысэр, пэдагог, заснавальнік і кіраўнік (з 1990) [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускага гуманітарнага ліцэю]]. Старшыня Рады беларускай інтэлігенцыі (з 2002). Скончыў [[Менскі дзяржаўны лінгвістычны ўнівэрсытэт|МДЛУ]] і Вышэйшыя рэжысэрскія курсы ў Маскве. Зьняў мастацкія і дакумэнтальныя фільмы «Малады дубок», «Дрэвы на асфальце», «Хочаце — кахайце, хочаце — не», «Адна ноч», «Сны аб Беларусі», «Францыск Скарына», «Максім Гарэцкі», «Дамова з Гітлерам», «Галерэя Ады», «Белы ветразь над Прыпяцьцю» і інш. Ляўрэат узнагародаў шэрагу фэстываляў. У 2026 годзе беларускі суд унёс у сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў «Лёс ліцэю. Аўтабіяграфічныя запісы» Уладзімера Коласа<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33802844.html|title=Улады прызналі «экстрэмісцкімі» мовазнаўчую кнігу Вінцука Вячоркі і зборнік цытатаў Алексіевіч|work=[[Радыё Свабода]]}}</ref>. == Публікацыі == * Колас Уладзімер. Лёс ліцэю. Санкт-Пэтэрбург, 2006. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Тамковіч А. Уладзімір Колас // Новы час. 18.06.2010 {{Бібліяінфармацыя}} {{Парады артыкулу|кароткі артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Колас, Уладзімер}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 верасьня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія кінарэжысэры]] [[Катэгорыя:Беларускія настаўнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі]] sn0jbczhp0eab92sp2ox8sxgqy7kqf2 Робэрт Левандоўскі 0 120848 2680773 2669427 2026-07-26T12:21:45Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Lewandowski?oldid=1366116763 2680773 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ро́бэрт Левандо́ўскі''' ({{мова-pl|Robert Lewandowski}}; {{Н}} 21 жніўня 1988 году, [[Варшава]], [[Польшча]]) — польскі футбаліст, які выступае за клюб [[МЛС]] «[[Чыкага Файр]]» і [[Зборная Польшчы па футболе|нацыянальную зборную Польшчы]] на пазыцыі нападніка. Маючы на сваім рахунку больш за 70 мячоў за нацыянальную зборную, ёсьць найлепшым бамбардзірам за ейную гісторыю. Левандоўскага вылучае добрае абіраньне пазыцыі на поле, тэхніка і галявыя здольнасьці, дзякуючы чаму ён лічыцца адным з найлепшых нападнікаў усіх часоў, а таксама адным з самых пасьпяховых гульцоў у гісторыі [[Бундэсьліга|Бундэсьлігі]]. Ён гульнявую кар’еру вынікова цэліў у браму супернікаў больш за 600 разоў. Рэкордную колькасьць разоў абіраўся найлепшым футбалістам Польшчы. == Клюбная кар’ера == === Раньнія гады === Трэніраваўся ў моладзевай камандзе «[[Партызан Лешна|Партызан]]» з гораду [[Лешна (Польшча)|Лешна]], дзе працаваў ягоны бацька<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=Q0cCVl0VpS0 Kulisy Sportu — Robert Lewandowski pt.1/3]</ref>. Да 2004 году выступаў за варшаўскую «[[Варсовія Варшава|Варсовію]]». Пасьля выступаў за варшаўскія клюбы «Дэльта» і «Легія-2». Летам 2006 году перайшоў у «[[Зьніч Прушкаў|Зьніч]]» з гораду [[Прушкаў|Прушкава]]. У [[Чэмпіянат Польшчы па футболе 2007—2008 гадоў|сэзоне 2007—2008 гадоў]] стаў найлепшым бамбардзірам другой лігі чэмпіянату Польшчы, забіўшы 21 гол у 32 матчах<ref>[http://www.90minut.pl/wystepy.php?id=7835&id_sezon=71 Robert Lewandowski]. 90minut.pl</ref>. === «Лех» === У ліпені 2008 году падпісаў пяцігадовы кантракт з познанскім «[[Лех Познань|Лехам]]»<ref>[http://ekstraklasa.wp.pl/kat,32288,title,Lewandowski-zagra-w-Lechu,wid,10050844,wiadomosc.html?ticaid=194fc Lewandowski zagra w Lechu]</ref>. Клюб за яго заплаціў 1,5 млн [[злоты|польскіх злотых]]. У Экстраклясе дэбютаваў 8 жніўня 2008 году ў хатнім матчы супраць «[[ГКС Бэлхатаў|Бэлхатаў]]» (2:3)<ref>[http://www.90minut.pl/mecz.php?id_mecz=515860 Lech Poznań 2-3 GKS Bełchatów]. 90minut.pl</ref>, у гэтым матчы Левандоўскі забіў гол на 67 хвіліне. Робэрт Левандоўскі зьвярнуў на сябе ўвагу эўрапейскіх клюбаў, ім цікавіліся [[Масква|маскоўскі]] [[ЦСКА Масква (футбольны клюб)|ЦСКА]]<ref>[http://www.dynamomania.com/news/77411-levandovski-ne-pereydet-v-tsska Левандовский не перейдет в ЦСКА]. dynamomania.com</ref>, [[Ангельшчына|ангельскі]] «[[Ўэст Бромўіч Альбіён]]»<ref>[http://football.ua/england/news/55323.html Р.Левандовский не перейдет в ВБА]. football.ua</ref>, [[дортмунд]]зкая «[[Барусія Дортмунд|Барусія]]»<ref>[http://football.ua/germany/news/56569.html Р. Левандовский интересен Дортмунду]. football.ua</ref>, [[Нідэрлянды|галяндзкі]] «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]]»<ref>[http://football.ua/netherlands/news/60695.html «Фейеноорд» хочет купить Левандовски. Не Мариуша]. football.ua</ref>, [[Санкт-Пецярбург|піцерскі]] «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]]»<ref>[http://football.ua/russia/news/71053.html Р. Левандовский перейдет в «Зенит»?] football.ua</ref> і [[данецк]]і «[[Шахтар Данецк|Шахтар]]»<ref>[http://football.ua/ukraine/news/75117.html «Лех» отказал «Шахтёру»]. football.ua</ref>. Робэрт Левандоўскі стаў тварам папулярнай кампутарнай гульні [[FIFA 10]] у Польшчы разам з ангельцам [[Ўэйн Руні|Ўэйнам Руні]]. У сьнежні 2009 году польскае выданьне «Piłka Nożna» прызнала Робэрта Левандоўскага найлепшым гульцом чэмпіянату Польшчы<ref>[http://www.terrikon.dn.ua/posts/37926 Мариуш Левандовский — игрок года в Польше]. terrikon.dn.ua</ref>. === «Барусія» === [[Файл:Robert Lewandowski 2013 in Wilhelmshaven.jpeg|значак|зьлева|Левандоўскі ў матчы 2013 году, дзе абараняў жоўта-чорныя колеры «Барусіі».]] 19 траўня 2010 году стала вядома, што Робэрт прайшоў мэдычнае абсьледаваньне ў «Барусіі», а 11 чэрвеня таго ж году ён падпісаў чатырохгадовы кантракт зь нямецкім клюбам<ref>[https://web.archive.org/web/20180627212758/https://www.focus.de/sport/fussball/bundesliga1/bundesliga-dortmund-macht-lewandowski-transfer-perfekt_aid_518537.html Dortmund macht Lewandowski-Transfer perfekt]. focus.de</ref>. Сума трансфэру лічыцца роўнай каля 4,5 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20120330155229/http://www.imscouting.com/global-news-article/Borussia-Dortmund-striker-Robert-Lewandowski-hits-double-as-Poland-beat-Ivory-Coast-/12139/ Borussia Dortmund striker Robert Lewandowski hits double as Poland beat Ivory Coast]. Global news</ref>. 19 верасьня ён забіў свой першы гол у [[Бундэсьліга|Бундэсьлізе]], у пераможным матчы супраць «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]», які скончыўся зь лікам 3:1<ref>[https://web.archive.org/web/20121109220519/http://soccernet.espn.go.com/match?id=297229 Schalke 04 1-3 Borussia Dortmund]. ESPN FC.</ref>. У [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2011—2012 гадоў|сэзоне 2011—2012 гадоў]], праз траўму [[Люкас Барыяс|Люкаса Барыяса]], Робэрт трапіў у асноўны склад клюбу да зімовага перапынку. Нападнік забіў два галы ў браму «[[Зандгаўзэн (футбольны клюб)|Зандгаўзэна]]», у матчы на [[кубак Нямеччыны па футболе|кубак Нямеччыны]] (3:0). 20 жніўня 2011 году Левандоўскі адкрыў лік сваім галам у новым сэзоне Бундэсьлігі ў матчы супраць «[[Нюрнбэрг (футбольны клюб)|Нюрнбэргу]]», «Барусія» атрымала перамогу зь лікам 2:0. У кастрычніку «Барусія» дасягнула 2 радку ў табліцы пасьля перамогі зь лікам 5:0 над «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльнам]]», а Левандоўскі тады адзначыўся дублем<ref>[https://web.archive.org/web/20131021063906/http://www.goal.com/en-us/match/60749/borussia-dortmund-vs-fc-k%C3%B6ln/report Borussia Dortmund 5–0 Koln: Five-star champions move second in Bundesliga table]. Goal.com.</ref>. 17 сьнежня перад зімовым перапынкам Левандоўскі двойчы адзначыўся і аддаў галявую перадачу [[Кевін Гроскройц|Кевіну Гроскройцу]] ў матчы супраць «[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбургу]]». У сувязі зь ягонай якасьцю гульні Робэрт быў названы найлепшым гульцом году ў Польшчы<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/startseite/561944/artikel_lewandowski-ist-polens-bester.html Lewandowski ist Polens Bester]. Kicker.</ref>. Пасьля зімовага перапынку 22 студзеня 2012 году «Барусія» ўшчэнт разьбіла «[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]]» зь лікам 5:1, дасягнуўшы паводле пунктаў лідэра «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыю]]», Левандоўскі двойчы забіў і дадаў на свой рахунак галявую перадачу на суайчыньніка [[Якуб Блашчыкоўскі|Якуба Блашчыкоўскага]]. 11 красавіка польскі нападнік забіў адзін гол у гульні супраць «Баварыі» ў Дортмундзе<ref>[https://web.archive.org/web/20120621134711/http://www.guardian.co.uk/football/2012/apr/11/borussia-dortmund-bayern-munich-match-report Borussia Dortmund see off Bayern Munich to close on successive title]. The Guardian.</ref>. У заключнай гульні сэзону ў фінале кубка Нямеччыны Левандоўскі зарабіў хет-трык у матчы супраць усё той жа «Баварыю» (5:2). У новы сэзон Левандоўскі зьявіўся на пляцоўцы ў першым туры ў матчы супраць «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэру]]». Першы гол сэзону забіў 15 верасьня ў пераможным матчы супраць «[[Баер Левэркузэн|Баеру]]», які скончыўся зь лікам 3:0. Апасьля Робэрт усталяваў новы клюбны рэкорд, забіўчы пасьлядоўна ў 12 матчах лігі запар, апярэдзіўшы паводле гэтага паказчыку [[Фрыдгэльм Каніцка|Фрыдгэльма Каніцка]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160121212249/https://www.ruhrnachrichten.de/sport/bvb/19-Saisontreffer-BVB-Torjaeger-Lewandowski-ueberholt-Konietzka;art11635,1942266 BVB-Torjäger Lewandowski überholt Konietzka]. ruhrnachrichten.de.</ref>. 24 красавіка 2013 году Левандоўскі стаў першым гульцом, які забіваў чатыры галы ў паўфінале [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]], дасягнуўшы гэтага паказчыку ў матчы супраць гішпанскага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]» (4:1)<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/matches/round=2000350/match=2009608/postmatch/report/index.html#four+goal+lewandowski+shines Four-goal Lewandowski leaves Madrid reeling]. UEFA.</ref>. 25 траўня ён браў удзел у фінал Лігі чэмпіёнаў, аднак «Барусія» трывала паразу зь лікам 2:1 ад «Баварыі». Свой першы гол у [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2013—2014 гадоў|сэзоне 2013—2014 гадоў]] Робэрт забіў 10 жніўня ў браму «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбурга]]» ў першым матчы сэзону<ref>[http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000264271.php Aubameyang hat-trick has Dortmund flying]. Bundesliga.</ref>. Увосень у Левандоўскага сапсаваліся адносіны з галоўным трэнэрам «Барусіі» [[Юрген Клёп|Юргенам Клёпам]], з-за жаданьня паляка перайсьці да табару супернікаў з «Баварыі», аднак нягледзячы на гэта Робэрт выходзіў на пляцоўку і забіваў мячы за дортмундзкі клюб. 1 лістапада ён аформіў свой адзіны хет-трык у сэзоне ў пераможным матчы супраць «[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарту]]» (6:1)<ref>[http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000276334.php Lewandowski shines as Stuttgart hit for six]. Bundesliga.com.</ref>. 3 студзеня Робэрт заключыў кантракт з «Баварыяй», паводле якога свае выступы за клюб ён пачаў з наступнага сэзону. 25 лютага 2014 году Робэрт двойчы забіў у Лізе чэмпіёнаў мячы ў браму «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]», стаўшы, такім чынам, найлепшым бамбардзірам «Барусіі» ў эўракубках, перавысіўшы рэкорд у 16 галоў [[Стэфан Шапюіза|Стэфана Шапюіза]]<ref>[http://sport.wp.pl/kat,1752,title,Lewandowski-najlepszym-strzelcem-BVB-w-Europie,wid,16433212,wiadomosc.html?ticaid=112450 Lewandowski najlepszym strzelcem BVB w Europie!]. sport.wp.pl.</ref>. Сэзон Робэрт скончыў з паказчыкам 20 галоў у Бундэсьлізе, стаўшы найлепшым бамбардзірам нямецкага першынства. === «Баварыя» === [[Файл:CSKA-Bavaria (4).jpg|значак|У кашулі «Баварыі» падчас матчу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць расейкага [[ЦСКА Масква (футбольны клюб)|ЦСКА]].]] Пра пераход польскага бамбардзіра стала вядома яшчэ ўвосень 2013 году. У студзені 2014 году Робэрт заключыў 5-гадовы кантракт зь мюнхэнскім клюбам. 9 ліпеня 2014 году ён быў прадстаўлены ў якасьці гульца «Баварыі», атрымаўшы кашулю з 9 нумарам, зь якой раней гуляў [[Марыё Манджукіч]], што сышоў у «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]». Яшчэ ў канцы ліпеня і пачатку жніўня Робэрт пачаў забіваць за новы клюб у перадсэзонных матчах. 13 жніўня 2014 году Робэрт дэбютаваў за «Баварыю» ў матчы на [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубак Нямеччыны]] супраць сваіх былых партнэраў з «Барусіі», аднак дортмундцы былі мацней зь лікам 2:0<ref>[http://www.kicker.de/d-supercup-fb-1/2014/1/2396815/spielbericht_borussia-dortmund-17_bayern-muenchen-14.html Aubameyang köpft BVB zum Supercup-Sieg]. Kicker</ref>. 30 жніўня ў матчы другога туру супраць «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]» Левандоўскі ўпершыню адзначыўся за новы клюб у афіцыйных матчах, аднак гэта не дапамагло мюнхэнцам атрымаць перамогу<ref>[https://web.archive.org/web/20200217161652/http://www.espnfc.us/german-bundesliga/story/2012895/bayern-munich-denied-win-as-schalke-claim-1-1-draw-in-alonso-debut Bayern Munich denied win as Schalke claim 1–1 draw in Alonso debut]. ESPN</ref>. 21 кастрычніка Левандоўскі забіў свой першы гол у [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]] за мюнхэнскую «Баварыю» ў гасьцявой гульні супраць «[[Рома Рым|Ромы]]», дзе немцы сьвяткавалі перамогу зь лікам 7:1<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/29362752 «Roma 1–7 Bayern Munich»]. BBC Sport. </ref>. 1 лістапада ў супрацьстаяньні з «Барусіяй» гэтым разам у матчы нямецкай лігі Робэрт забіў гол, што дазволіла мюнхэнцам здабыць перамогу зь лікам 2:1 і падвысіць перавагу ў табліцы над бліжэйным супернікам на чатыры пункты. У сваім трэцім матчы сэзону супраць дортмундцаў 4 красавіка 2015 году Левандоўскі трапна пацэліў у браму на 36-й хвіліне, што дазволіла зноўку прыдбаць перамогу над канкурэнтам. 21 лютага 2015 году Левандоўскі забіў двойчы ў пераможным для «Баварыі» матчы ў гасьцёх супраць «[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Падэрборна-07]]» (6:0), і, такім чынам, ён давёў колькасьць галоў на сваім рахунку ў Бундэсьлізе да дзесяці<ref>[http://www.supersport.com/football/germany/news/150221/Lewan_helps_Bayern_crush_Paderborn «Lewan helps Bayern crush Paderborn»]. Supersport.</ref>. Футбаліст двойчы адзнычаўся ў першым тайме 21 красавіка, калі «Баварыя» перамагла «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» з агульным лікам 7:4 і дасягнула паўфіналу Лігі чэмпіёнаў. Празь пяць дзён, пасьля таго як «[[Вольфсбург (футбольны клюб)|Вольфсбург]]» трываў паразу ад мёнхэнглядбаскай «[[Барусія Мёнхэнглядбах|Барусіі]]», «Баварыя» стала чэмпіёнам краіны<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/32475479 «Bayern Munich: Pep Guardiola’s side win club's 25th German title»]. BBC Sport.</ref>. Левандоўскі зноў забіў гол 28 красавіка, адкрыўшы лік у нічыйным матчы (1:1) ў паўфінале [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]] супраць «Барусіі» з Дортмунду, але ў дадатковы час сутыкнуўся ў паветры зь [[Мітчэл Лангерак|Мітчэлам Лангеракам]]<ref>[https://www.espn.com/soccer/bayern-munich/story/2423774/arjen-robben-hurt-in-bayerns-lossrobert-lewandowski-concu «Arjen Robben hurt in Bayern’s loss, Robert Lewandowski concussed»]. ESPN.</ref>. У выніку гульня скончылася выбыцьцём «Баварыі» паводле вынікаў сэрыі пэнальці (0:2), і, што незвычайна, аніводная з чатырох спробаў не была рэалізаваная мюнхэнскім бокам на іхным уласным стадыёне<ref>[https://www.dw.com/en/dortmund-beat-bayern-in-shoot-out-drama-to-make-german-cup-final/a-18416115 «Dortmund beat Bayern in shoot-out drama to make German Cup final»]. Deutsche Welle.</ref>. Не зважаючы на тое, што Левандоўскі працягваў гульню да ейнага сканчэньня, ён ня браў удзелу ў стрэлах з 11-мэтровай кропкі. Пазьней выявілася, што ў ранейшым сутыкненьні паляк атрымаў пералом сківіцы і носу, а таксама страсеньне мозгу, праз што ён выбыў з дружыны прыблізна на тыдзень<ref>[https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2015-04-29/rzecznik-bayernu-lewandowski-ma-zlamana-kosc-szczeki-nosa-i-wstrzasnienie-mozgu/ «Rzecznik Bayernu: Lewandowski ma złamaną kość szczęki, nosa i wstrząśnienie mózgu»]. Polsat Sport.</ref>. 12 траўня, гуляючы ў ахоўнай масцы, гулец дапамог свайму клюбу здабыць перамогу ў матчы ў адказ супраць «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]», аднак агулам у двубоі лік склаў 3:5 на карысьць пірэнэйцаў. Забіўшы 17 галоў у 31 гульні, Левандоўскі стаў другім бамбардзірам сэзону Бундэсьлігі разам з таварышам [[Ар’ен Робэн|Ар’енам Робэнам]]<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Injured-Meier-is-Germanys-top-scorer/articleshow/47402785.cms «Injured Meier is Germany’s top-scorer»]. The Times of India.</ref>. [[Файл:Robert Lewandowski Training FC Bayern München-2.jpg|значак|зьлева|На трэнаваньні з «Баварыяй» у 2015 годзе.]] Свой другі сэзон Левандоўскі пачаў з матчу на [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубак Нямеччыны]], дзе быў заменены на 72-й хвіліне, а «Баварыя» трывала паразу ў сэрыі пэнальці. 14 жніўня, у стартавым матчы новага сэзону Бундэсьлігі, гулец забіў другі гол у пераможным матчы (5:0) супраць «[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбургу]]»<ref>[http://www.goal.com/en-gb/match/bayern-m%C3%BCnchen-vs-hamburger-sv/2054191?ICID=HP_HN_HP_RI_1_1 «Bayern Munich 5–0 Hamburg: Bavarians begin Bundesliga campaign in ominous fashion»]. Goal.</ref>. 22 верасьня 2015 году Левандоўскі ўсталяваў рэкорд Бундэсьлігі, зьявіўшыся на пляцоўцы з замены, калі «Баварыя» яшчэ саступала «Вольфсбургу» зь лікам 0:1, і забіўшы пяць галоў за 8 хвілін і 59 сэкунд. Ён быў узнагароджаны чатырма сэртыфікатамі [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігі рэкордаў Гінэса]] за такі вынік<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/34979052 «Robert Lewandowski receives awards for five-goal feat»]. BBC Sport.</ref>. Праз чатыры дні ён двойчы пацэліў у браму ў матчы супраць «[[Майнц (футбольны клюб)|Майнцу]]» (0:3), і ягоны першы гол зь іх стаў 100-ы голам у Бундэсьлізе на 168-й гульні, што сталася рэкордам нямецкага першынства для замежнага футбаліста. Паляк таксама зарабіў 10 галоў на свой рахунак у пачатковых 7 матчах розыгрышу, то бок такі вынік раней здабываў у Нямеччыне толькі [[Герд Мюлер]]. 29 верасьня спартовец адзначыўся хет-трыкам у матчы Лігі чэмпіёнаў супраць харвацкага «[[Дынама Заграб|Дынама]]» (5:0), то бок забіўшы дзесяць галоў у трох гульнях за тыдзень. Празь пяць дзён ён дадаў яшчэ два трапныя стрэлы ў пераможным матчы супраць дортмундзкай «Барусіі», які скончыўся зь лікам 5:1. 11 студзеня гулец разьмесьціўся на чацьвертым месцы ў сьпісе прэтэндэнтаў на [[Залаты мяч]]<ref>[https://web.archive.org/web/20151021220908/http://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2015/m=10/news=men-s-football-shortlists-for-fifa-ballon-d-or-2015-revealed-2719188.html «Men’s Football shortlists for FIFA Ballon d’Or 2015 revealed»]. FIFA.</ref>. 19 сакавіка 2016 году Левандоўскі забіў адзіны гол у пераможным матчы (1:0) супраць «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльну]]», здабыўшы 25 пункт на рахунак сваіх галоў, што было ягоным новым асабістым рэкордам за часам нямецкага этапу кар’еры. У Лізе чэмпіёнаў клюб зноўку саступіў у паўфінале, і нават гол Левандоўскага ў матчы ў адказ не дапамог немцаў прасунуцца далей. 7 траўня гулец двойчы адзначыўся ў матчы супраць «[[Інгальштат-04 (футбольны клюб)|Інгальштату-04]]» (2:1) і здабыў клюбу, такім чынам, чарговае чэмпіёнства. Сэзон спартовец скончыў найлепшым барбардзірам Бундэсьлігі. Пры гэтым, маючы на рахунку 30 галоў, ён стаў першым замежнікам, якому скарылася такая лічба, і першым гульцом з [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе 1976—1977 гадоў|сэзону 1976—1977 гадоў]], які здолеў дасягнуць такой колькасьці трапных стрэлаў. Як па завядзёнцы новы сэзон у Бундэсьлізе нападнік зноў пачаў з галоў, тройчы патрапіўшы ў браму «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэра]]» (6:0). 13 сьнежня Левандоўскі склаў новую дамову з «Баварыяй», працягнуўшы знаходжаньне ў дружыне да 2021 году<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2016/12/press-release-robert-lewandowski-extends-contract «Lewandowski extends stay at Bayern»]. FC Bayern Munich.</ref>. 11 сакавіка 2017 году Левандоўскі запісаў на свой рахунак 100 гол у кашулі «Баварыі» ў сваім 137-м матчы за клюб, двойчы забіўшы ў матчы супраць франкфурцкага «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахта]]» (3:0). Ён скончыў сэзон з 42 галамі у 47 матчах ува ўсіх турнірах<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2016/1/3303617/spielbericht_borussia-dortmund-17_bayern-muenchen-14.html «Im zweiten Anlauf: Vidal beschert Bayern den ersten Titel»]. Kicker.</ref>. [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2017—2018 гадоў|Сэзон 2017—2018 гадоў]] пачаўся з таго, што «Баварыя» здабыла Супэркубак Нямеччыны ў сустрэчы з дортмундзкай «Барусіяй». Левандоўскі забіў першы гол баварцаў, але асноўны час матчу скончыўся зь лікам 2:2. Па дадатковым часе пераможцы не было выяўлена. Левандоўскі, зноў жа, забіў першы гол дружыны з сэрыі пэнальці, у якой «Баварыя» атрымала перамогу зь лікам 5:4<ref>[https://web.archive.org/web/20200806190635/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/borussia-dortmund-bayern-munich-supercup-line-ups-and-statistics-456360.jsp «Bayern Munich beat Dortmund on penalties to retain Supercup»]. Bundesliga.</ref>. 13 сьнежня, у матчы лігі супраць «Кёльну», Левандоўскі забіў адзіны гол у гульні, які дазволіў яму трапіць у дзясятку бамбардзіраў Бундэсьлігі ўсіх часоў<ref>[https://web.archive.org/web/20200806172802/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-into-top-10-on-the-bundesliga-s-all-time-goalscoring-list-464867.jsp «Robert Lewandowski moves into the top 10 on the Bundesliga’s all-time goalscoring list»]. Bundesliga.</ref>. Празь некалькі месяцаў, у матчы 22 туру нападнік зноўку трапна пацэліў у браму суперніка, якім тым разам быў «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]», і паўтарыў рэкорд у 11 хатніх гульнях запар, у якіх адзначаўся голам. Такі рэкорд у свой час усталяваў тагачасны галоўны трэнэр «Баварыі» [[Юп Гайнкес]]<ref>[https://www.marca.com/en/football/international-football/2018/02/10/5a7f3d72e2704eee108b459f.html «Robert Lewandowski equals record of scoring in 11 successive home games»]. Marca.</ref>. Далей зьдзейсьніў хет-трык у матчы супраць «Гамбургу», які скончыўся зь лікам 6:0. У тым жа матчы ён змарнаваў пэнальці, упершыню ў кашулі «Баварыі»<ref>[https://www.skysports.com/football/news/11881/11285045/bundesliga-round-up-robert-lewandowskis-hat-trick-edges-bayern-munich-closer-to-the-title «Bundesliga round-up: Robert Lewandowski’s hat-trick edges Bayern Munich closer to the title»]. Sky sports.</ref>. 11 лютага 2018 году гулец быў абраны футбалістам Польшчы ўжо ў сёмы раз запар. 22 лютага ён звольніў свайго шматгадовага агента Цэзара Кучарскага і наняў вядомага спэцыяліста Піні Загаві. Паводле чутак, гэтая справа чынілася дзеля пераходу ўлетку да мадрыдзкага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]»<ref>[https://global.espn.com/football/bayern-munich/story/3393508/robert-lewandowski-splits-from-agent-amid-real-madrid-links-sources «Robert Lewandowski splits from agent amid Real Madrid links — sources»]. ESPN.</ref>. 24 лютага 2018 году ён правёў свой 250-ы матч у Бундэсьлізе<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2018/02/news-in-brief-240218 «Coman sustains capsular injury»]. FC Bayern Munich.</ref>. Сэзон Левандоўскі скончыў як найлепшы галеадор лігі, маючы на рахунку 29 трапных стрэлаў. 1 жніўня, пасьля летніх чутак, генэральны дырэктар «Баварыі» [[Карл-Гайнц Румэніге]] пацьвердзіў у інтэрвію, што Левандоўскі застанецца ў клюбе<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11890/11456519/robert-lewandowski-is-not-for-sale-at-any-price-says-bayern-munich-chief-executive «Robert Lewandowski is not for sale at any price, says Bayern Munich chief executive»]. Sky Sports.</ref>. 12 жніўня Левандоўскі запісаў на свой рахунак першы ў гісторыі хет-трык у Супэркубку Нямеччыны, дзе зьнішчыў поруч з таварышамі франфурцкі «Айнтрахт» зь лікам 0:5. Такім чынам, «Баварыя» здабыла гэты тытул у рэкордны сёмы раз<ref>[https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001 «Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win»]. Deutsche Welle.</ref>. Гулец да таго ж стаў галоўным бамбардзірам у гісторыі гэтага нямецкага кубку<ref>[https://web.archive.org/web/20180813175440/http://www.worldfootball.net/alltime_goalgetter/supercup/tore/1/ «All-time top goalscorers»]. World Football.</ref>. 27 лістапада паляк стаў трэцім гульцом пасьля [[Ліянэль Мэсі|Ліянэля Мэсі]] і [[Руўд ван Ністэльрой|Руўда ван Ністэльроя]], які забіў 50 галоў у розыгрышах Лігі чэмпіёнаў, двойчы пацэліўшы мяч у матчы супраць «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфікі]]» (5:1). На такі здабытак гульцу спатрэбілася ўсяго 77 матчаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200806204424/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/lewandowski-3rd-fastest-to-50-champions-league-goals-after-messi-va-nistelrooy-517997.jsp «Robert Lewandowski becomes third-fastest player after Lionel Messi and Ruud van Nistelrooy to reach 50 UEFA Champions League goals»]. Bundesliga.</ref>. 9 лютага 2019 году Левандоўскі забіў гол у пераможным матчы супраць «Шальке-04» (3:1) і стаў першым гульцом, які здабыў 100 галоў на [[Альянц-Арэна|Альянц-Арэне]]. У сакавіку 2019 году нападнік пераўзышоў рэкорд [[Кляўдыё Пісара]] паводле колькасьці забітых галоў замежнікамі ў Бундэсьлізе. Двойчы папакутаваў ад бамбардзіра «Вольфсбург», прапусьціўшы ў выніку 6 мячоў<ref>[https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-wolfsburg-live-line-ups-stats-james-rodriguez-lewandowski-brooks-2804 «Bayern Munich thump Wolfsburg to go top on historic afternoon for Robert Lewandowski»]. Bundesliga.</ref>. Левандоўскі скончыў [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2018—2019 гадоў|сэзон 2018—2019 гадоў]] як найлепшы бамбардзір Бундэсьлігі ў чацьверты раз, здабыўшы гэтым разам 22 галы<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-s-robert-lewandowski-claims-bundesliga-topscorer-prize-for-fourth-time-4597 «Bayern Munich’s Robert Lewandowski claims Bundesliga topscorer prize for fourth time»]. Bundesliga.</ref>. [[Файл:2019147200143 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 2462 - B70I0762 (cropped) (cropped).jpg|значак|Робэрт Левандоўскі ў матчы за «Баварыю» ў 2019 годзе.]] 12 жніўня Левандоўскі забіў свой першы гол у сэзоне, калі «Баварыя» перамогла котбускі «[[Энэргі Котбус|Энэргі]]» зь лікам 3:1 у першым раўндзе нямецкага кубка. Праз чатыры дні ён забіў два мячы ў дэбютным матчы дружыны ў [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]] супраць «[[Гэрта Бэрлін|Гэрты]]». Зважаючы на гэта, футбаліст усталяваў рэкорд Бундэсьлігі, адзначаючыся на адкрыцьці сэзону пяць гадоў запар<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2019/08/lewandowski-sets-record «Lewandowski sets record»]. FC Bayern Munich.</ref>. Затым 24 жніўня ён здабыў хет-трык у гасьцявой сустрэчы з «Шальке-04», калі «чырвоныя» сьвяткавалі перамогу зь лікам 3:0<ref>[https://fcbayern.com/en/news/matchreports/2019/08/match-report-bundesliga-md2-fc-schalke-04-v-fc-bayern-240819 «Lewy the hero as Reds give Schalke the blues»]. FC Bayern Munich.</ref>. 29 жніўня Левандоўскі падоўжыў кантракт з «Баварыяй», падпісаўшыся з клюбам да 2023 году<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2019/08/robert-lewandowski-extends-stay-at-fc-bayern-through-2023 «Robert Lewandowski extends stay at FC Bayern through 2023»]. FC Bayern Munich.</ref>. 18 верасьня паляк улучыў мяч у браму суперніка ў 200 раз у кашулі «Баварыі», адзначыўшыся у пераможным матчы Лігі чэмпіёнаў супраць сэрбскай «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвены Зьвезды]]» зь лікам 3:0<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2019/09/fc-bayern-send-signal-to-other-teams-champions-league-red-star-belgrade «FC Bayern send 'signal to other teams'»]. FC Bayern Munich.</ref>. У тым жа месяцы па сканчэньні шасьці матчаў гулец ужо меў на рахунку 10 галоў, што аніколі ня мела месца ў Бундэсьлізе. Гулец усьцяж трываў моцны тэмп і пацэльваў мячы ў розных розыгрышах, у якіх брала ўдзел ягоная каманда. 14 жніўня 2020 году ён паўдзельнічаў сваім голам у зьнішчэньні «Барсэлёны» ў чвэрцьфінале Лігі чэмпіёнаў зь лікам 8:2, які ладзіўся ў Партугаліі<ref>[https://www.skysports.com/football/barcelona-vs-bay-munich/426065 «Barcelona 2—8 Bayern Munich: Bayern decimate Barca to reach Champions League semi-finals»]. Sky Sports.</ref>. Гулец таксама адзначыўся ў матчы паўфіналу супраць «[[Алімпік Ліён|Ліёну]]». Ягоная эўрапейская галявая сэрыя скончылася, калі 23 жніўня ён ня здолеў пацэліць у фінальным матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]». Тым ня менш, «Баварыя» перамагла францускі клюб (1:0), і, такім чынам, Левандоўскі ўпершыню здабыў тытул пераможцы гэтага турніру<ref>[https://www.espn.com/soccer/report?gameId=573698 «Bayern Munich beat Paris Saint-Germain to win Champions League»]. ESPN.</ref>. Паляк таксама стаў другім гульцом у гісторыі, які здабыў [[эўрапейскі трэбл]] і пры гэтым стаўся найлепшым бамбардзірам ува ўсіх трох турнірах, паўтараючы дасягненьне [[Ёган Кройф|Ёгана Кройфа]], які той зрабіў з «[[Аякс Амстэрдам|Аяксам]]» у сэзоне 1971—1972 гадоў<ref>[https://web.archive.org/web/20211021052643/https://us.marca.com/claro/futbol/champions-league/2020/08/22/5f411a2b22601da0078b45e7.html «El récord de Cruyff que podría alcanzar Lewandowski de ganar la Champions»]. Marca.</ref>. [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2020—2021 гадоў|Сэзон 2020—2021 гадоў]] футбаліст пачаў зь перамог клюбу як у Супэркубку Эўропы, гэтак і Супэркубку Нямеччыны. 4 кастрычніка ён забіў усе чатыры мячы сваёй дружыны ў пераможным матчы супраць «Гэрты» (4:3)<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-hertha-berlin-live-line-ups-stats-lewandowski-davies-cunha-13075 «Robert Lewandowski scores four as Bayern Munich edge Hertha Berlin»]. Bundesliga.</ref>. 24 кастрычніка ён здабыў хет-трык у матчы супраць «Айнтрахту», які скончыўся зь лікам 5:0. Гэтым нападнік учыніў сябе першым гульцом у Бундэсьлізе, які забіў дзесяць галоў у пяці матчах<ref>[https://www.goal.com/en-in/news/lewandowski-sets-new-bundesliga-goal-record-as-bayern-munich/luwxu4p2hur51iceo14k7a138 «Lewandowski sets new Bundesliga goal record as Bayern Munich thrash Eintracht Frankfurt»]. Goal.</ref>. 16 сьнежня галеадор адзначыўся ў матчы супраць «Вольфсбурга», стаўшы трэцім гульцом, які перасягнуў мяжу ў 250 галоў у Бундэсьлізе пасьля Герда Мюлера і [[Кляўс Фішэр|Кляўса Фішэра]]<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/55289392 «Bayern Munich 2–1 VfL Wolfsburg»]. BBC Sport.</ref>. У лютым 2021 году гулец здабыў з клюбам перамогу ў [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбным чэмпіянаце сьвету]], выгуляўшы ў мэксыканскага «[[Тыгрэс УАНЛ Мантэрэй|Тыгрэса УАНЛ]]». 6 сакавіка ён здабыў свой 12-ы хет-трык у Бундэсьлізе ў матчы супраць дортмундзкай «Барусіі» (4:2), а 20 сакавіка на ягоным рахунку зьвіўся ўжо 13 хет-трык калі «Баварыя» выгуляла ў «[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарта]]» (4:0)<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2021/03/5-facts-on-lewandowskis-hat-trick-against-stuttgart «5 facts on Lewandowski’s hat-trick against Stuttgart»]. FC Bayern Munich.</ref>. Напрыканцы сакавіка гулец атрымаў траўму і быў вымушаны прапусьціць чвэрцьфінальныя матчы Лігі чэмпіёнаў, дзе «чырвоны» трывалі паразу паводле вынікаў двубою ад францускага ПСЖ. У красавіку нападнік вярнуўся да табару і адзначыўся ў матчы супраць «Майнцу» (2:1), які скончыўся паразай баварцаў. 8 траўня ён здабыў свой 14-ы хет-трык у нямецкім першынстве ў пераможным спатканьні зь мёнхэнглядбаскай «Барусіяй» (6:0)<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-borussia-monchengladbach-live-line-ups-stats-lewandowski-sane-15728 «Robert Lewandowski closes in on history as Bayern Munich celebrate title by thrashing Borussia Mönchengladbach»]. Bundesliga.</ref>. 22 траўня ён парушыў рэкорд Герда Мюлера ў 40 галоў за сэзон, які той усталяваў у розыгрышы [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе 1971—1972 гадоў|1971—1972 гадоў]], адзначыўшыся на 90-й хвіліне матчу супраць «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбургу]]» (5:2) у 41-й раз за сэзон<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/robert-lewandowski-breaks-gerd-muller-40-goal-record-bayern-munich-15979 «Robert Lewandowski sets new 41-goal league record for Bayern Munich»]. Bundesliga.</ref>. Гэты матч быў апошнім у каляндары сэзону для «Баварыі». Дзякуючы гэтаму гульцу нарэшце скарылася «[[Залатая буца]]»<ref>[https://www.espn.com/soccer/bayern-munich-gerbayern_munich/story/4385575/bayern-munichs-robert-lewandowski-breaks-gerd-mullers-bundesliga-goals-record «Robert Lewandowski beats Cristiano Ronaldo, Lionel Messi to European Golden Shoe»]. ESPN.</ref>. Левандоўскі распачаў [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2021—2022 гадоў|сэзон 2021—2022 гадоў]] голам, які скончыў матч у нічыю зь мёнхэнглядбаскай «Барусіяй» (1:1), то бок ён стаў першым гульцом, які сем разоў запар забіў у матчы адкрыцьці сэзону Бундэсьлігі<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58206961 «Borussia Monchengladbach 1-1 Bayern Munich: Robert Lewandowski scores again»]. BBC Sport.</ref>. 17 жніўня 2021 году ён таксама двойчы вынікова пацэліў і асыставаў [[Томас Мюлер|Томасу Мюлеру]] ў пераможным матчы супраць дортмундзкай «Барусіі», здабыўшы чарговы Супэркубак. Матчу папярэднічаў момант маўчаньня ў гонар Герда Мюлера, які сканаў быў днямі да таго<ref>[https://www.skysports.com/football/news/11899/12384159/borussia-dortmund-1-3-bayern-munich-robert-lewandowski-double-earns-german-super-cup «Borussia Dortmund 1-3 Bayern Munich: Robert Lewandowski double earns German Super Cup»]. Sky Sports.</ref>. 28 жніўня гулец зарабіў 15-ы хет-трык у Бундэсьлізе ў матчы супраць «Гэрты (5:0). У сярэдзіне сэзону польскі спартовец заняў другі радок, не атрымаўшы ўзнагароду Залаты мяч. Яны апярэдзіў Ліянэль Мэсі, але Левандоўскі быў узнагароджаны часопісам [[Франс-Футбал]]<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2021/nov/29/ballon-dor-2021-live-updates «Ballon d’Or 2021 — live updates!»]. The Guardian.</ref>. 17 сьнежня футбаліст усталяваў рэкорд Бундэсьлігі ў колькасьці галоў у каляндарным годзе, павялічыўшы сваю колькасьць трапных стрэлаў да 43<ref>[https://www.espn.com/soccer/report?gameId=608685 «Mueller scores in 400th game as Bayern crush Wolfsburg»]. ESPN.</ref>. 15 студзеня 2022 году Левандоўскі ўчыніў свой 16-ы хет-трык і забіў 300-ы гол у Бундэсьлізе ў матчы супраць «Кёльну» (4:0)<ref> [https://www.bbc.co.uk/sport/football/60008495 «Lewandowski scores 300th Bundesliga goal as Bayern rout Cologne»]. BBC Sport.</ref>. А ўжо 8 сакавіка паляк здабыў хет-трык у матчы Лігі чэмпіёнаў супраць зальцбурскага «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Була]]». З моманту першага трапнага стрэла і апошняга прайшло толькі 11 хвілінаў. Левандоўскі скончыў сэзон нямецкае лігу з 35 галамі на рахунку, пяты раз запар стаўшы найлепшым бамбардзірам і сёмы раз агулам, што параўняла гульца з Гердам Мюлерам. Акрамя таго, ён здабыў другі раз эўрапейскую прэмію «Залатая буца»<ref>[https://www.neogol.com/clasificacion-bota-de-oro/ «Clasificación Bota de Oro 2022. ¡Actualizada!»]. Neo Gol.</ref>. 30 траўня 2022 году Левандоўскі заявіў пра сваё жаданьне сысьці з клюбу, бо ягоная гісторыя тут ужо надыйшла да сканчэньня<ref>[https://theathletic.com/news/robert-lewandowski-my-bayern-story-at-end/GTLY1OxvUrWo/ «Lewandowski admits Bayern story 'at end'»]. The Athletic.</ref>. === «Барсэлёна» === 19 ліпеня 2022 году Левандоўскі падпісаў угоду з клюбам Ля-Лігі «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёнай]]». Паводле ўмоваў кантракт разьлічаны на 4 гады, а клюб выдаткаваў на набыцьцё супэрнападніка 45 млн эўра, з магчымасьцю павелічэньня сумы да 50 млн эўра<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2683853/agreement-with-bayern-munich-for-the-transfer-of-robert-lewandowski «Agreement with Bayern Munich for the transfer of Robert Lewandowski»]. FC Barcelona.</ref>. Кантракт улучае пункт аб мінімальный сумы сплаты за выкуп гульца, якая была ўсталяваная ў памеры 500 млн эўра<ref>[https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/4701830/robert-lewandowski-completes-barcelona-move-from-bayern-munich «Lewandowski completes Barca move from Bayern»]. ESPN.</ref>. [[Файл:Robert Lewandoski, jugador del FCBarcelona durant la gira de pretemporada a EUA. (05-08-2024) (cropped).jpg|значак|зьлева|Левандоўскі ў час перадсэзоннай падрыхтоўкі «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]» ў ЗША ў 2024 годзе.]] 13 жніўня ён дэбютаваў за клюб у матчы Ля Лігі супраць «[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]]», які скончыўся ўнічыю 0:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.goal.com/en-in/news/barcelona-frustrated-rayo-vallecano-opening-night/bltcd5e7b01eea1ab09|загаловак=Barcelona frustrated by Rayo Vallecano as Lewandowski & Raphinha's La Liga debuts spoiled|дата публікацыі=13.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220816104641/https://www.goal.com/en-in/news/barcelona-frustrated-rayo-vallecano-opening-night/bltcd5e7b01eea1ab09|дата копіі=16.08.2022}}</ref>. 21 жніўня ён правёў свае першыя галы, зрабіўшы дубль у матчы супраць «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедаду]]», які скончыўся зь лікам 4:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.laprensa.hn/deportes/barcelona-real-sociedad-liga-espana-espanola-anoeta-xavi-lewandowski-MC9664259|загаловак=Lewandowski brilla con doblete en goleada del Barcelona ante la Real Sociedad|выдавецтва=La Prensa|копія=https://web.archive.org/web/20220821170957/https://www.laprensa.hn/deportes/barcelona-real-sociedad-liga-espana-espanola-anoeta-xavi-lewandowski-MC9664259|дата копіі=21.08.2022}}</ref>. Праз тыдзень футбаліст зноў адзначыўся двума галамі, але гэтым разам у браму «[[Рэал Вальядалід]]у»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/espanol/deportes/articulo/2022-08-29/lewandowski-repeats-doblete-y-el-barca-golea-4-0-a-valladolid|загаловак=Lewandowski repeats double and Barça thrashes Valladolid|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=30.08.2022}}</ref>. 7 верасьня, у сваім першым матчы ў якасьці гульца «Барсэлёны» ў Лізе чэмпіёнаў, ён аформіў хет-трык у сустрэчы супраць чэскай «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыі]]» (5:1), стаўшы першым гульцом у гісторыі, які ўчыніў хет-трык у Лізе чэмпіёнаў за тры розныя клюбы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/62825071|загаловак=Lewandowski hits hat-trick before Bayern return|копія=https://web.archive.org/web/20220908000856/https://www.bbc.com/sport/football/62825071|дата копіі=08.09.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.soccernews.com/lewandowski-makes-champions-league-history-with-barcelona-hat-trick/342278/|загаловак=Lewandowski makes Champions League history with Barcelona hat-trick|копія=https://web.archive.org/web/20220907234342/https://www.soccernews.com/lewandowski-makes-champions-league-history-with-barcelona-hat-trick/342278/|дата копіі=07.09.2022}}</ref>. 16 студзеня 2023 году паляк улучыў другі гол у фінале Супэркубка Гішпаніі 2023 году, дзякуючы чаму «Барсэлёна» сьвяткавала перамогу над «[[Рэал Мадрыд|Рэалам]]» зь лікам 3:1, выйграўшы свой першы тытул з клюбам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3023483/first-trophy-of-the-xavi-era|загаловак=First trophy of the Xavi era|выдавецтва=FC Barcelona|дата публікацыі=15.01.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230119013317/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3023483/first-trophy-of-the-xavi-era|дата копіі=19.01.2023}}</ref>. 14 траўня ён правёў два галы, калі «Барсэлёна» перамагла «[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]]» зь лікам 4:2 і забясьпечылася сабе чэмпіёнскі тытул<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/65590309|загаловак=Barcelona crowned La Liga champions after derby win|выдавец=BBC Sport|копія=https://web.archive.org/web/20230514210105/https://www.bbc.com/sport/football/65590309|дата копіі=14.05.2023}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Booth, Chuck|спасылка=https://www.cbssports.com/soccer/news/barcelona-clinch-la-liga-title-over-real-madrid-after-bashing-city-rival-espanyol-4-2/|загаловак=Barcelona clinch La Liga title over Real Madrid after bashing city rival Espanyol 4-2|выдавецтва=CBSSports.com|копія=https://web.archive.org/web/20230514213602/https://www.cbssports.com/soccer/news/barcelona-clinch-la-liga-title-over-real-madrid-after-bashing-city-rival-espanyol-4-2/|дата копіі=14.05.2023}}</ref>. Ён стаў першым гульцом «Барсэлёны», які забіў больш за 30 галоў ува ўсіх спаборніцтвах у сваім дэбютным сэзоне пасьля бразыльца [[Раналду]] ў [[Ля Ліга 1996—1997 гадоў|сэзоне 1996—1997 гадоў]]<ref>{{cite tweet|url=https://twitter.com/Squawka/status/1657846163754582022?lang=en|title=Robert Lewandowski is the first Barcelona player to score 30+ goals across all competitions in his debut season since Ronaldo in 1996/97.|user=Squawka|author=Squawka|number=1657846163754582022|date=14 May 2023|access-date=30 January 2024}}</ref>. 19 верасьня 2023 году Левандоўскі пацэліў гол у хатнім матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэну]]», давёўшы лік сваіх галоў у турнірах УЭФА да 100 і стаўшы толькі трэцім гульцом, які дасягнуў такой адзнакі пасьля [[Крыштыяну Раналду]] і [[Ліянэль Мэсі|Ліянэля Мэсі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3691389/fc-barcelona-5-0-royal-antwerp-brilliant-start|загаловак=FC Barcelona 5–0 Royal Antwerp: Brilliant start|выдавецтва=FC Barcelona|дата публікацыі=19.09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231002023026/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3691389/fc-barcelona-5-0-royal-antwerp-brilliant-start|дата копіі=02.10.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.goal.com/en/news/lewandowski-elite-club-barcelona-volley-ronaldo-messi/blt63ebb3a442cb9ada|загаловак=Barcelona striker Robert Lewandowski volleys home 100th European goal to join Lionel Messi and Cristiano Ronaldo in exclusive club|выдавецтва=GOAL|дата публікацыі=19.09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231002023129/https://www.goal.com/en/news/lewandowski-elite-club-barcelona-volley-ronaldo-messi/blt63ebb3a442cb9ada|дата копіі=02.10.2023}}</ref>. У веку 35 гадоў і 29 дзён ён таксама стаў самым узроставым гульцом, які адзначаўся голам за каманду ў Лізе чэмпіёнаў, перасягнуўшы папярэдні рэкорд [[Жэрар Піке|Жэрара Піке]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://iffhs.com/posts/3050|загаловак=IFFHS CONTINENTAL NEWS — UEFA CHAMPIONS LEAGUE|выдавецтва=iffhs.com|дата публікацыі=20.09.2023}}</ref>. 17 лютага 2024 году нападнік забясьпечыў «Барсэлёне» перамогу над «[[Сэльта Віга|Сэльтай]]» зь лікам 2:1, рэалізуючы пэнальці на 97-й хвіліне<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/68327478|загаловак=Celta Vigo 1-2 Barcelona: Robert Lewandowski scores late winner|выдавецтва=bbc.com|дата публікацыі=17.02.2024}}</ref>. Такім чынам, ён стаў самым пасьпяховым футбалістам паводле колькасьці праведзеных галоў (407) за апошняе дзесяцігодзьдзе ў пяці найбуйнейшых эўрапейскіх футбольных чэмпіянатах<ref>{{спасылка|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1109515/tak-to-prawda-lewandowski-lepszy-od-messiego-i-ronaldo|загаловак=Kto strzelił najwięcej goli w ostatnich 10 latach? Sprawdźcie|выдавецтва=wp.pl|дата публікацыі=02.03.2024}}</ref>. 29 красавіка ён зрабіў свой першы хет-трык у Ля Лізе, дапамогшы сваёй камандзе атрымаць перамогу над «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіяй]]» зь лікам 4:2<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.barcablaugranes.com/2024/4/29/24144557/barcelona-valencia-la-liga-final-score-match-report-recap-reactions|загаловак=Barcelona vs Valencia, La Liga: Final Score 4-2, Robert Lewandowski scores decisive hat-trick as Barça complete hard-fought comeback at home|выдавецтва=barcablaugranes.com|дата публікацыі=29.04.2024}}</ref>. Другі хет-трык быў ім зроблены 6 кастрычніка ў матчы супраць «[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэсу]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/live/cvg37qre0zqt|загаловак=Lewandowski hat-trick restores Barca lead at top of La Liga|выдавецтва=bbc.com}}</ref>. У канцы лістапада 2024 году Левандоўскі ўвайшоў у гісторыю, зрабіўшы дубль у матчы «Барсэлёны» супраць «[[Брэст (футбольны клюб)|Брэсту]]», які скончыўся зь лікам 3:0 на карысьць каталёнцаў. Ягоны першы гол у гэтым матчы стаў ягоным 100-м у Лізе чэмпіёнаў, дзякуючы чаму польскі спартовец стаў толькі трэцім гульцом, які пераадолеў адзнаку ў 100 галоў у Лізе чэмпіёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c4g718jl2l5o|загаловак=How Lewandowski reached 100 Champions League goals|выдавецтва=bbc.com|дата публікацыі=26.11.2024}}</ref>. У траўні 2025 году спартовец улучыў свае 100-ы і 101-ы галы ў складзе «Барсэлёны» ў выязным пераможным матчы зь лікам 3:0 над басконскім «[[Атлетык Більбао|Атлетыкам]]» у апошнім туры сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.france24.com/en/live-news/20250525-lewandowski-passes-century-as-champions-barca-sign-off-in-style-at-athletic|загаловак=Lewandowski passes century as champions Barca sign off in style at Athletic|выдавецтва=France 24|дата публікацыі=25.05.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250527115922/https://www.france24.com/en/live-news/20250525-lewandowski-passes-century-as-champions-barca-sign-off-in-style-at-athletic|дата копіі=27.05.2025}}</ref>. Дзякуючы гэтаму ён далучыўся да невялікай групы гульцоў, якія загналі 100 галоў за тры розныя клюбы, і стаў толькі трэцім гульцом XXI стагодзьдзя, які зрабіў гэта пасьля Крыштыяну Раналду і [[Нэймар]]а<ref>{{спасылка|спасылка=https://onefootball.com/en/news/lewandowski-joins-cr7-and-neymar-in-post-2000-three-peat-club-41178172|загаловак=Lewandowski joins CR7 and Neymar in post-2000 'Three-peat' club|выдавецтва=OneFootball|дата публікацыі=06.08.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250824102446/https://onefootball.com/en/news/lewandowski-joins-cr7-and-neymar-in-post-2000-three-peat-club-41178172|дата копіі=24.08.2025}}</ref>. 21 студзеня 2026 году нападнік пацэліў гол у пераможным матчы супраць праскай «[[Славія Прага|Славіі]]», стаўшы толькі чацьвертым гульцом, які загнаў за 15 сэзонаў запар у Лізе чэмпіёнаў пасьля Ліянэля Мэсі, [[Карым Бэнзэма|Карыма Бэнзэма]] і Крыштыяну Раналду<ref>{{навіна|спасылка=https://www.thestar.com/sports/soccer/lewandowski-scores-for-the-15th-consecutive-season-in-the-champions-league/article_774d5f08-a471-5c67-bdb7-fd52e2439d22.html|загаловак=Lewandowski scores for the 15th consecutive season in the Champions League|выдавец=The Toronto Star|дата публікацыі=21.01.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260714031318/https://www.thestar.com/sports/soccer/lewandowski-scores-for-the-15th-consecutive-season-in-the-champions-league/article_774d5f08-a471-5c67-bdb7-fd52e2439d22.html|дата копіі=14.07.2026}}</ref>. 7 лютага 2026 году, загнаўшы гол у матчы супраць «[[Мальёрка Пальма|Мальёркі]]», Левандоўскі стаў трэцім футбалістам у XXI стагодзьдзі пасьля Раналду і Мэсі, які пацэльваў ня менш за 10 галоў у пяці найлепшых лігах Эўропы на працягу 15 сэзонаў запар<ref>{{спасылка|аўтар=Bonn, Kyle|спасылка=https://sports.yahoo.com/articles/lewandowski-equals-goal-record-held-232348835.html|загаловак=Lewandowski equals goal record held only by Messi and Ronaldo as Barcelona extend La Liga lead|выдавецтва=Yahoo Sports|дата публікацыі=07.02.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260707161640/https://sports.yahoo.com/articles/lewandowski-equals-goal-record-held-232348835.html|дата копіі=07.07.2026}}</ref>. 18 сакавіка 2026 году паляк адзначыўся дублем у матчы супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]», усталяваўшы новы рэкорд у тым, што засмучваў 41-га рознага суперніка ў турніры, перасягнуўшы папярэдні рэкорд Мэсі<ref>{{навіна|аўтар=Elgammal, Moataz|спасылка=https://www.goal.com/en/lists/robert-lewandowski-breaks-lionel-messi-champions-league-record-double-newcastle-demolition/blt9db9c699cb1aa909|загаловак=Robert Lewandowski breaks Lionel Messi's Champions League record with double in Newcastle demolition|выдавец=Goal.com|дата публікацыі=18.03.2026}}</ref>. === «Чыкага Файр» === 29 чэрвеня 2026 году Левандоўскі падпісаў кантракт з клюбам [[МЛС]] «[[Чыкага Файр]]», разьлічаны да 2028 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.chicagofirefc.com/news/a-defining-moment-in-chicago-sports-chicago-fire-fc-acquires-global-football-icon-robert-lewandowski|загаловак=A Defining Moment in Chicago Sports: Chicago Fire FC Acquires Global Football Icon Robert Lewandowski|выдавецтва=Chicago Fire FC|дата публікацыі=29.06.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260629205420/https://www.chicagofirefc.com/news/a-defining-moment-in-chicago-sports-chicago-fire-fc-acquires-global-football-icon-robert-lewandowski|дата копіі=29.06.2026}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Kwiecinski, Chris|спасылка=https://www.fox32chicago.com/sports/why-iconic-polish-striker-robert-lewandowski-chose-chicago-fire|загаловак=Why iconic Polish striker Robert Lewandowski chose the Chicago Fire|выдавецтва=FOX 32 Chicago|дата публікацыі=07.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260722023553/https://www.fox32chicago.com/sports/why-iconic-polish-striker-robert-lewandowski-chose-chicago-fire|дата копіі=22.07.2026}}</ref>. Празь месяц, 22 ліпеня, ён дэбютаваў у матчы, які скончыўся паразаю зь лікам 3:2 на выездьзе супраць маямскага «[[Інтэр Маямі|Інтэру]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Kaufman, Michelle|спасылка=https://www.miamiherald.com/sports/mls/inter-miami/article316595044.html|загаловак=Inter Miami, without Messi, wins 3-2 as Lewandowski debuts for Chicago Fire|выдавецтва=Miami Herald|дата публікацыі=22.07.2026}}</ref>. == Кар’ера ў зборнай == [[Файл:Robert Lewandowski 2018, JAP-POL (cropped).jpg|значак|Левандоўскі ў кашулі [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]].]] У [[Зборная Польшчы па футболе|нацыянальнай зборнай Польшчы]] дэбютаваў 10 верасьня 2008 году ў матчы супраць [[зборная Сан-Марына па футболе|зборнай Сан-Марына]] (2:0)<ref>[https://web.archive.org/web/20090405151255/http://www.pzpn.pl/mecz.php?id=4633 PZPN.PL — Oficjalny Serwis Polskiego Futbolu]. pzpn.pl</ref>, Левандоўскі выйшаў на 59 хвіліне замест [[Марэк Саганоўскі|Марэка Саганоўскага]], а на 67-й хвіліне адзначыўся забітым голам. Гулец стаў другім футбалістам у гісторыі Польшчы пасьля [[Уладзімеж Любанскі|Ўладзімежа Любанскага]], які адзначыўся голам у дэбюце за нацыянальнай зборнай у такім маладым веку. Любанскі гэта зрабіў у 16 год. На [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|Эўра-2012]] забіў першы гол турніра, але зборная Польшчы ня здолела прайсьці ў чвэрцьфінал. 26 сакавіка 2013 году Левандоўскі двойчы трапна пацэліў у браму зборнай Сан-Марына ў першым матчы (5:0), дзе быў капітанам дружыны<ref>[http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/matches/round=2000294/match=2008742/postmatch/report/index.html «Lewandowski-inspired Poland beat San Marino»]. UEFA.</ref>. Пазьней, ужо 6 верасьня ён выраўнаваў лік у матчы супраць [[Зборная Чарнагорыі па футболе|зборнай Чарнагорыі]], але Польшча ня здолела ў выніку прабіцца на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянат сьвету 2014 году]] ў Бразыліі<ref>[https://bleacherreport.com/articles/1812595-england-qualify-for-2014-world-cup-with-2-0-win-over-poland «England Qualify for 2014 World Cup with 2-0 Win over Poland»]. Bleacher Report.</ref>. 7 верасьня 2014 году, у першым матчы адбору да чэмпіянату Эўропы 2016 году, нападнік зарабіў свой першы хет-трык у колерах Польшчы, чатыры разы трапна ўлучыўшы мяч у браму [[Зборная Гібральтару па футболе|зборнай Гібральтару]] (7:0)<ref>[https://www.theguardian.com/football/2014/sep/07/poland-gibraltar-euro-2016--match-report «Poland’s Robert Lewandowski scores four in seven-goal rout of Gibraltar»]. The Guardian.</ref>. 13 чэрвеня 2015 году ён зьдзейсьніў чарговы хет-трык у матчы супраць [[Зборная Грузіі па футболе|зборнай Грузіі]] (4:0), прычым тры мячы забіў за чатыры хвіліні<ref>[http://www.nzz.ch/sport/drei-tore-von-lewandowski-bei-polens-40-1.18561613 «Drei Tore von Lewandowski bei Polens 4:0»]. Neue Zürcher Zeitung.</ref>. 8 кастрычніка гулец двойчы адзначыўся ў матчы супраць [[Зборная Шатляндыі па футболе|зборнай Шатляндыі]] (2:2). Праз тры дні дапамог дружыне дамагчыся перамогі ў матчы супраць [[Зборная Ірляндыі па футболе|зборнай Ірляндыі]] (2:1), што кваліфікавала зборную да ўдзелу ў турніры ў Францыі<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2014050/postmatch/report/index.html «Lewandowski’s latest takes Poland to France»]. UEFA.</ref>. Левандоўскі скончыў кампанію з 13 галамі на рахунку, ачоліўшы сьпіс бамбардзіраў сумесна з паўночнаірляндцам [[Дэйвід Гілі|Дэйвідам Гілі]]<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2292506.html «Lewandowski equals Healy’s scoring record»]. UEFA.</ref>. Тым ня менш, на чэмпіянаце Эўропы ўлетку 2016 году адзначыўся толькі аднойчы з гульні і двойчы з кропкі 11 мэтраў. Польша саступіла ў чвэрцьфінале [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]]. 5 кастрычніка 2017 году Левандоўскі здабыў чарговы хет-трык у матчы супраць [[Зборная Армэніі па футболе|зборнай Армэніі]] (6:1), давёўшы лік сваіх галоў у складзе зборнай да 50, чым перасягнуў папярэдні рэкорд, усталяваны Ўладзімежам Любанскім<ref>[http://www.espnfc.com/poland/story/3221099/robert-lewandowski-becomes-polands-all-time-leading-scorer «Robert Lewandowski becomes Poland’s all-time leading scorer»]. ESPN.</ref>. 8 кастрычніка 2017 году Левандоўскі адзначыўся голам у матчы супраць зборнай Чарнагорыі (4:2). Нападнік скончыў кваліфікацыйную кампанію да [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянату сьвету 2018 году]] з 16 галамі на рахунку, то бок рэкордам для эўрапейскай кваліфікацыі чэмпіянату сьвету<ref>[https://web.archive.org/web/20210128050128/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-sets-world-cup-qualifying-goal-record-ahead-of-ronaldo-461228.jsp «Bayern Munich’s Robert Lewandowski sets European scoring record for Poland»]. Bundesliga.</ref>. Тым ня менш, на самом турніры ў трох матчах групы супраць [[Зборная Сэнэгалу па футболе|зборных Сэнэгалу]], [[Зборная Калюмбіі па футболе|Калюмбіі]] і [[Зборная Японіі па футболе|Японіі]] паляк адзначыцца ня здолеў, а ягоная дружына заняла апошняе месца. Робэрт браў удзел у [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянаце Эўропы 2020 году]], але ягоныя трапныя стрэлы ў брамы [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] і [[Зборная Швэцыі па футболе|Швэцыі]] не дапамаглі дружыне пазьбегнуць апошняга меца ў групе. Як і заўжды, нападнік быў прыцягнуты ў склад зборнай на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянат сьвету 2022 году]] і [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянат Эўропы 2024 году]]. Не зважаючы на тое, што Левандоўскі адзначаўся галамі на гэтых турнірах, гэта не дапамагло польскай камандзе ў справе выхаду з групы. Левандоўскага не выклікалі ў зборную на два матчы супраць [[Зборная Малдовы па футболе|зборных Малдовы]] і [[Зборная Фінляндыі па футболе|Фінляндыі]] ў чэрвені 2025 году, спасылаючыся на зьнясіленьне па цяжкім клюбным сэзоне<ref>{{спасылка|аўтар=Kłyszejko, Jakub|спасылка=https://sport.tvp.pl/86918079/robert-lewandowski-nie-zagra-w-czerwcowych-meczach-reprezentacji-polski-z-moldawia-i-finlandia|загаловак=Robert Lewandowski nie zagra w czerwcowych meczach reprezentacji Polski z Mołdawią i Finlandią!|выдавецтва=TVP Sport|дата публікацыі=26.05.2025}}</ref>. 8 чэрвеня, на рашэньне галоўнага трэнэра [[Міхал Пробеж|Міхала Пробежа]] новым капітанам каманды быў прызначаны [[Пётар Зялінскі]], а Левандоўскі абвесьціў, што ня будзе бараніць колеры зборнай пакуль яе ачольвае Пробеж. Па паразе зборнай Польшчы ад футбалістаў зь Фінляндыі ў адборачным матчы чэмпіянату сьвету 2026 году Пробеж падаў у адстаўку<ref>{{спасылка|аўтар=Wieczorek, Bartosz|спасылка=https://sport.tvp.pl/87169259/robert-lewandowski-zrezygnowal-z-gry-w-reprezentacji-polski-podal-powod|загаловак=Robert Lewandowski zrezygnował z gry w reprezentacji Polski! Podał powód|выдавецтва=TVP Sport|дата публікацыі=08.06.2025}}</ref>. Па прызначэньні [[Ян Урбан|Яна Урбана]] галоўным трэнэрам зборнай 16 ліпеня 2025 году<ref>{{спасылка|аўтар=S.A, Telewizja Polska|спасылка=https://tvpworld.com/87868862/veteran-jan-urban-appointed-new-poland-football-manager|загаловак=Veteran Jan Urban appointed new Poland manager|выдавецтва=tvpworld.com}}</ref> зьявіліся паведамленьні аб вяртаньні нападніка ў зборную перад верасьнёўскімі матчамі супраць [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборных Нідэрляндаў]] і Фінляндыі<ref>{{спасылка|аўтар=read, Vishal Bhawani·2 min|спасылка=https://sports.yahoo.com/article/robert-lewandowski-makes-national-team-120806564.html|загаловак=Robert Lewandowski makes national team call after new head coach appointment|выдавецтва=Yahoo Sports|дата публікацыі=18.07.2025}}</ref>. У жніўні 2025 года ён быў выкліканы на матчы ды адноўлены ў якасьці капітана<ref>{{спасылка|спасылка=https://eurosport.tvn24.pl/pilka-nozna/eliminacje-ms-europa/2026/robert-lewandowski-ponownie-kapitanem-reprezentacji-polski.-selekcjoner-jan-urban-przekazal-decyzje_sto23216013/story.shtml|загаловак=Robert Lewandowski ponownie kapitanem reprezentacji Polski. Selekcjoner Jan Urban przekazał decyzję|выдавецтва=eurosport.tvn24.pl|дата публікацыі=29.08.2025}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Лех»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2010 * Уладальнік [[Кубак Польшчы па футболе|Кубка Польшчы]]: 2009 * Уладальнік [[Супэркубак Польшчы па футболе|Супэркубка Польшчы]]: 2009 '''«Барусія»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2011, 2012 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2012 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2013 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2016, 2019, 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2016, 2017, 2018, 2020, 2021 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2020 '''«Барсэлёна»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2023, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Гішпаніі па футболе|Супэркубка Гішпаніі]]: 2023, 2025, 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * [http://www.bvb.de/?%81%9D%5C%1B%E7%F4%9D%2Ao%EE%8D%9B Профіль на афіцыйным сайце «Барусіі» Дортмунд] * [https://web.archive.org/web/20120426172209/http://www.transfermarkt.co.uk/en/robert-lewandowski/leistungsdaten-detail/spieler_38253.html Статыстыка ў Бундэсьлізе] * [http://www.sports.ru/tags/5899346.html Профіль] на Sports.ru {{Навігацыйная група |назоў = Левандоўскі ў складзе [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Польшча}}; |Польшча на ЧЭ-2012 |Польшча на ЧЭ-2016 |Польшча на ЧС-2018 |Польшча на ЧЭ-2020 |Польшча на ЧС-2022 |Польшча на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Левандоўскі, Робэрт}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] 5hmqv58y24kz5kylvyxhqqzjdonjsi8 Вацлаў Піларж 0 128273 2680873 2623529 2026-07-27T07:24:11Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680873 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Вацлаў Піларж''' ({{мова-cs|Václav Pilař}}; {{Н}} 13 кастрычніка 1988 году, [[Хлумец-над-Цыдлінаў]], [[Чэхаславаччына]]) — [[Чэхія|чэскі]] футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]]». Раней гуляў у складзе нацыянальнай [[зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Піларж зьяўляецца выхаванцам чэскага клюбу «[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]». Ён дэбютаваў за «Градэц» у [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе 2006—2007 гадоў|сэзоне 2006—2007 гадоў]]. У [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе 2009—2010 гадоў|сэзоне 2009—2010 гадоў]] Вацлаў зрабіў значны ўнёсак выхад каманды ў [[Гамбрынус Ліга|Гамбрынус Лігу]], забіўшы 10 галоў. У [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе 2011—2012 гадоў|сэзоне 2011—2012 гадоў]] ён перайшоў на правах арэнды ў клюб «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]» ([[Пльзень]])<ref>[http://fotbal.idnes.cz/hradecky-pilar-se-rozhodl-pro-plzen-mel-by-tam-hostovat-celou-sezonu-1i5-/fotbal.aspx?c=A110611_082621_fotbal_ten Hradecký Pilař se rozhodl pro Plzeň, měl by tam hostovat celou sezonu]. idnes.cz</ref>. Пасьля адмовы падпісваць кантракт зь «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]», у лістападзе 2011 году Піларж падпісаў кантракт з «[[Вольфсбург (футбольны клюб)|Вольфсбургам]]»<ref>[http://fotbal.idnes.cz/plzen-vyradila-z-kadru-pilare-zaloznik-uz-se-upsal-wolfsburgu-pb7-/fotbal.aspx?c=A111127_154740_fotbal_pes Plzeň vyřadila z kádru Pilaře, záložník už se upsal Wolfsburgu]. idnes.cz</ref>. У студзені 2012 году было абвешчана, што Вацлаў далучыцца да «Вольфсбургу» летам, але застанецца ў Чэхіі напярэдадні [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянату Эўропы 2012 году]]<ref>[http://fotbal.idnes.cz/pilar-prestoupi-do-wolfsburgu-v-lete-presto-mu-plzen-nabidla-smlouvu-1ke-/fotbal.aspx?c=A120113_090537_fotbal_pes Pilař přestoupí do Wolfsburgu v létě, přesto mu Plzeň nabídla smlouvu]. idnes.cz</ref>. === Міжнародная === Вацлаў выступаў за юнацкую й моладзевую каманду Чэхіі. 4 чэрвеня 2011 году ён дэбютаваў за нацыянальную [[Зборная Чэхіі па футболе|зборную Чэхіі]] ў матчы супраць [[зборная Пэру па футболе|зборнай Пэру]]. Свой першы гол за зборную забіў у першым матчы [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянату Эўропы 2012 году]] супраць [[Зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18137693 Russia 4 Czech Republic 1]. BBC Sport.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://fotbal.idnes.cz/db_fotbal.asp?hrac=3006254 Профіль] на сайце iDNES.cz {{Чэхія на ЧЭ-2012}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Піларж, Вацлаў}} [[Катэгорыя:Чэскія футбалісты]] 5khf8olbkfuco2ir9i1aknn0u36sxd5 Томаш Пэкгарт 0 128394 2680875 2657083 2026-07-27T07:28:27Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680875 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''То́маш Пэ́кгарт''' ({{мова-cs|Tomáš Pekhart}}; {{Н}} 26 траўня 1989 году, [[Сушыцы]], [[Чэхаславаччына]]) — колішні [[Чэхія|чэскі]] футбаліст, нападнік. Гулец [[зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Ураджэнец гораду [[Сушыцэ]], Пэкгарт навучаўся футболу ў школе гарадзкой каманды «[[Сушыцэ (футбольны клюб)|Сушыцэ]]», а таксама выступаў за клюб «Клатавы». У 2003 годзе ён паступіў у акадэмію праскай «[[Славія Прага|Славіі]]», у якой навучаўся да 2006 году. Летам 2006 году ён адправіўся ў [[Ангельшчына|Ангельшчыну]] на стажыроўку ў акадэмію каманды «[[Тотэнгэм Готспур]]»<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/4812398.stm Spurs to sign teenage Czech star]. BBC Sport</ref>. За каманду акадэміі Томаш правёў 20 гульняў, забіўшы 19 мячоў. У рэзэрвовай камандзе ён правёў 12 гульняў, але з-за траўмы выбыў з ладу. Адзін зь ягоных галоў стаў пераможным у матчы супраць «[[Лянс (футбольны клюб)|Лянсу]]» ў лістападзе 2006 году. У жніўні 2008 году Пэкгарт падпісаў кантракт з «[[Саўтгэмптан (футбольны клюб)|Саўтгэмптанам]]», клюбам з [[Футбольная ліга Ангельшчыны|Футбольнай лігі Ангельшчыны]]. Паводле гэтай дамовы, аднак, гулец выступаў на правах арэнды да студзеня 2009 году<ref>[http://www.skysports.com/story/0,19528,12875_4052932,00.html Saints land Spurs striker]. Sky Sports</ref>. 14 верасьня 2008 году Томаш дэбютаваў у складзе «Саўтгэмптану», выйшаўшы на замену ў матчы супраць «[[Кўінз Парк Рэйнджарз Лёндан|Кўінз Парк Рэйнджарз]]», які ягоная каманда прайграла зь лікам 4:1<ref>[http://newsimg.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/7602146.stm QPR 4-1 Southampton]. BBC Sport </ref>. Першы гол ён забіў у гульні супраць «[[Іпсўіч Таўн]]», давёўшы выніковы лік да 2:2. У склад «шпораў» ён вярнуўся ў студзені 2009 году й зноўку на правах арэнды адправіўся гуляць у іншы клюб, на гэты раз у родную «[[Славія Прага|Славію]]», падпісаўшы зь ёй кантракт тэрмінам на год у самы апошні дзень трансфэрнага вакна<ref>[http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/slavialoanfortomas020209.html Slavia loan for Tomas]. Tottenhamhotspur.com</ref>. 12 студзеня 2010 году клюб «[[Ябланец (футбольны клюб)|Баўміт]]» падпісаў кантракт з Томашам на тры з паловай гады. Сума, выплачаная за пераход гульца, не выдавалася<ref>[https://web.archive.org/web/20110718172213/http://www.fkjablonec.cz/aktualne/jablonec-ziskal-na-prestup-utocnika-tomase-pekharta/?aktualitaId=3556 Jablonec získal na přestup útočníka Tomáše Pekharta!] FK Baumit Jablonec</ref>. Праз паўгоду Томаш адправіўся ў «[[Спарта Прага|Спарту]]» на правах арэнды. З 1 ліпеня 2011 году Томаш зьяўляўся гульцом нямецкага клюбу «[[Нюрнбэрг (футбольны клюб)|Нюрнбэрг]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20120718055922/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1428991.html Pekhart signs deal with Nuremberg]. FIFA.com</ref>. 28 жніўня 2014 году гулец падпісаў трохгадовы кантракт зь нямецкім клюбам «[[Інгальштат-04 (футбольны клюб)|Інгальштат-04]]», які выступае ў [[Бундэсьліга 2|Бундэсьлізе 2]]<ref>[http://sport.aktualne.cz/pekhart-prestoupil-z-norimberku-do-ingolstadtu/r~965c1fc02e9b11e4a8700025900fea04/ Pekhart přestoupil z Norimberku do Ingolstadtu]. Aktuálně.cz</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у [[Зборная Чэхіі па футболе|нацыянальнай зборнай Чэхіі]] 22 траўня ў гульні супраць [[Зборная Турэччыны па футболе|зборнай Турэччыны]]. == Дасягненьні == '''АЕК''': * Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2016 '''«Гапаэль»''': * [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе|Чэмпіён Ізраілю]]: 2018 '''«Легія»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: [[Польская футбольная экстракляса 2019—2020 гадоў|2020]], [[Польская футбольная экстракляса 2020—2021 гадоў|2021]] * Уладальнік [[Кубак Польшчы па футболе|Кубка Польшчы]]: 2023, 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Польшчы па футболе|Супэркубка Польшчы]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170420131810/http://tomas-pekhart.eu/ Афіцыйны сайт] * [http://www.tottenhamhotspur.com/players/reserves/tomaspekhart.html Профіль на афіцыйным сайце «Тотэнгэм Готспур»] * [http://fotbal.idnes.cz/db_fotbal.asp?hrac=3005510 Профіль] на сайце iDNES.cz {{Навігацыйная група |назоў = Пэкгарт у складзе [[Зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Чэхія}}; |Чэхія на ЧЭ-2012 |Чэхія на ЧЭ-2020 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пэкгарт, Томаш}} [[Катэгорыя:Чэскія футбалісты]] cqls9mbzmckqkogv816rry5in9tx92v Мілан Пэтржэла 0 128395 2680872 2631497 2026-07-27T07:12:56Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680872 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Мілан Пэтржэла''' ({{мова-cz|Milan Petržela}}; {{Н}} 19 чэрвеня 1983 году, [[Прага]], [[Чэхаславаччына]]) — колішні [[Чэхія|чэскі]] футбаліст, паўабаронца. У свой час бараніў гонар нацыянальнай [[зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Мілан зьяўляецца выхаванцам клюбу «[[Дрновіцэ (футбольны клюб)|Дрновіцэ]]». У 2003—2006 гадох выступаў за клюб «[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]]». У 2006 годзе перайшоў у праскую «[[Спарта Прага|Спарту]]» й адразу быў аддадзены ў арэнду ў «[[Ябланец (футбольны клюб)|Ябланец]]», зь якім дайшоў да фіналу [[кубак Чэхіі па футболе|Кубка Чэхіі]]. У [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе 2007—2008 гадоў|сэзоне 2007—2008 гадоў]] Пэтржэла правёў за «Спарту» толькі адзін матч й па заканчэньні сэзону расстаўся з камандай, стаўшы гульцом клюбу «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]» з [[Пльзень|Пльзені]]. У [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе 2009—2010 гадоў|сэзоне 2009—2010 гадоў]] Мілан Пэтржэла зноўку гуляў у фінале Кубка Чэхіі й спрыяў перамозе «Вікторыі» (2:1), адкрыўшы лік у матчы. У наступным сэзоне паўабаронца у складзе «Вікторыі» стаў [[чэмпіянат Чэхіі па футболе|чэмпіёнам Чэхіі]]. 4 ліпеня 2012 году Пэтржэла падпісаў трохгадовы кантракт зь нямецкім клюбам «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]]»<ref>[http://www.sports.ru/football/141841001.html Милан Петржела стал игроком «Аугсбурга»]. sports.ru</ref>. Пасьля няўдалага сэзону ў табары клюбу «Аўгсбург» Мілан вярнуўся ў родную «Вікторыю». === Міжнародная === За [[Зборная Чэхіі па футболе|нацыянальную зборную Чэхіі]] Пэтржэла дэбютаваў 12 кастрычніка 2010 году ў выязным матчы адборачнага турніру да [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянату Эўропы 2012 году]] супраць [[зборная Ліхтэнштайну па футболе|зборнай Ліхтэнштайну]]. У далейшым у рамках адборачнага турніру паўабаронца згуляў яшчэ толькі адзіны матч на выезьдзе супраць [[зборная Шатляндыі па футболе|зборнай Шатляндыі]], аднак быў уключаны ў заяўку зборнай для ўдзелу ў чэмпіянаце Эўропы. == Дасягненьні == '''«Вікторыя»''': * [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе|Чэмпіён Чэхіі]]: 2011, 2015, 2016, 2018 * Уладальнік [[Кубак Чэхіі па футболе|Кубка Чэхіі]]: 2010 '''«Славацка»''': * Уладальнік [[Кубак Чэхіі па футболе|Кубка Чэхіі]]: 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=42934 Статыстыка] на сайце National Football Teams {{Чэхія на ЧЭ-2012}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пэтржэла, Мілан}} [[Катэгорыя:Чэскія футбалісты]] r7t1banysyn53w7v58yapx2xayty1to Антуан Грызман 0 141325 2680838 2623777 2026-07-26T20:58:08Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680838 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Антуан Грызман''' ({{мова-fr|Antoine Griezmann}}; {{Н}} 21 сакавіка 1991 году, [[Макон]], [[Францыя]]) — [[Францыя|францускі]] футбаліст, паўабаронца клюбу [[МЛС]] «[[Арланда Сіці]]» і нацыянальнай [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]]. Гуляе на пазыцыі левага ўінгера, але здольны згуляць і форварда. Чэмпіён сьвету 2018 году. == Клюбная кар’ера == Сваю футбольную кар’еру ён, як і ягоны бацька, пачаў у родным горадзе<ref>[https://web.archive.org/web/20100629223639/http://www.fff.fr/selections/m19ans/actualite/533899.shtml «Griezmann: Un rêve de porter le maillot bleu»]. French Football Federation</ref>. Аднак выступы ў правінцыйнай камандзе не маглі спрыяць разьвіцьцю гульца. Таму бацька вазіў свайго сына на прагляды ў больш вядомыя калектывы. Але, валодаючы сьціплымі антрапамэтрычныя дадзенымі, Антуан атрымліваў адмову ва ўсіх моладзевых акадэміях. Аднак, у канчатковым выніку Антуанам зацікавіўся гішпанскі «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]». === «Рэал Сасьедад» === Галоўны трэнэр «Рэала Сасьедад» [[Мартын Лясартэ]] прыцягнуў Грызмана да трэніровак з асноўным складам перад [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе 2009—2010 гадоў|сэзонам 2009—2010 гадоў]]. У чатырох таварыскіх сустрэчах француз забіў 5 мячоў, што абумовіла ягоны далейшы лёс. З-за страты асноўных футбалістаў, пазыцыя на левым флянзе паўабароны апынулася вакантнай, і Грызман атрымаў свой ​​шанец, і спаўна ім скарыстаўся, стаўшы з часам асноўным гульцом каманды. === «Атлетыка» === 28 ліпеня 2014 году мадрыдзкі «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]» дасягнуў пагадненьня з клюбам «Рэал Сасьедад» на пераход Грызмана. Як мяркуецца, мадрыдзкі клюб заплаціў за гульца каля 30 млн эўра<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2709575/Antoine-Griezmann-signs-six-year-deal-Atletico-Madrid-completes-24million-Spanish-champions.html Antoine Griezmann signs six-year deal at Atletico Madrid as he completes £24million move to the Spanish champions]. Mail Online.</ref>. Антуан прайшоў мэдычнае абсьледаваньне ў той жа дзень і 29 ліпеня падпісаў кантракт на шэсьць гадоў<ref>[https://web.archive.org/web/20140731014421/http://en.clubatleticodemadrid.com/noticias/welcome-griezmann Welcome, Griezmann!]. Atlético Madrid.</ref>. == Міжнародная кар’ера == 27 лютага 2014 году Грызман атрымаў выклік у [[зборная Францыі па футболе|галоўную каманду Францыі]], якой кіруе [[Дыд’е Дэшам]], на таварыскі матч супраць [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] на «[[Стад дэ Франс]]»<ref>[http://espnfc.com/news/story/_/id/1729771/france-leave-samir-nasri-gael-clichy-call-antoine-griezmann-netherlands-friendly?cc=5901 Nasri out, Griezmann in for France]. ESPN</ref>. Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай 5 сакавіка, выйшаўшы ў стартавым складзе, і гуляў да 68 хвілінаў. 13 траўня ён увайшоў у склад зборнай на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянат сьвету 2014 году]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27401306 World Cup 2014: Samir Nasri and Gael Clichy not in France squad]. BBC Sport.</ref>. 1 чэрвеня, гуляючы супраць [[зборная Парагваю па футболе|зборнай Парагваю]] ў [[Ніцца|Ніццы]], Антуан забіў свой першы гол за Францыю, адкрыўшы лік, аднак гульня скончылася зь лікам 1:1. == Дасягненьні == '''«Атлетыка»''': * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: [[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2018]] * Уладальнік [[Супэрубак УЭФА|Супэрубка УЭФА]]: 2018 * Уладальнік [[Супэркубак Гішпаніі па футболе|Супэркубка Гішпаніі]]: 2014 '''«Барсэлёна»''': * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2021 '''Францыя''': * Чэмпіён сьвету: [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] * Пераможца [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў УЭФА]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.realsociedad.com/Home/Section/spa/271/equipos Профіль на афіцыйным сайце ФК «Рэал Сасьедад»] * [http://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur36553.html Статыстыка] на L’Équipe * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Грызман у складзе [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Францыя}}; |Францыя на ЧС-2014 |Францыя на ЧЭ-2016 |Францыя на ЧС-2018 |Францыя на ЧЭ-2020 |Францыя на ЧС-2022 |Францыя на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Грызман, Антуан}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] a7hkculedrr5mloa2pvalppks2e1qp4 П’ер-Эмэрык Абамэянг 0 143205 2680783 2630687 2026-07-26T14:32:39Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680783 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''П’ер-Эмэрык Абамэянг''' ({{мова-fr|Pierre-Emerick Aubameyang}}; {{Н}} 18 чэрвеня 1989 году, [[Ляваль]], [[Францыя]]) — француска-габонскі футбаліст, які выступае за гішпанскі клюб «[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэпартыва]]» і [[Зборная Габону па футболе|нацыянальную зборную Габону]] на пазыцыі нападніка. Мае падвоенае францускае й габонскае грамадзянства. Бацька [[П’ер-Франсуа Абамэянг]] таксама гуляў за [[Зборная Габону па футболе|нацыянальную зборную Габону]] й правёў за яе 80 матчаў, браты Катыліна й Вілі таксама прафэсійныя футбалісты, якія, як і П’ер-Эмэрык, пачыналі кар’еру ў «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляне]]». 19 траўня 2022 году Патрык-Эмерык Абамеянг афіцыйна абвясьціў аб сваёй міжнароднай кар'еры пасьля 73 матчаў за матчы і 30 забітых галоў. == Кар’ера == === Клюбная === [[Файл:Pierre-Emerick Aubameyang.jpg|міні|190пкс|зьлева|П’ер-Эмэрык Абамэянг.]] У «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляне]]» Абамэянгу гэтак і не прадаставілі шанец загуляць, лічачы за лепшае аддаваць футбаліста ў арэнду францускім клюбам, хоць у 2007 годзе Абамэянг выйграў зь «[[Мілян (футбольны клюб)|Мілянам]]» юнацкі Кубак чэмпіёнаў і стаў пры гэтым лепшым бамбардзірам турніра зь сям’ю галамі. За тры сэзоны ў арэндзе Абамэянг згуляў за «[[Дыжон (футбольны клюб)|Дыжон]]», «[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]» і «[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]», усяго 86 матчаў і 14 галоў, але ў «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляне]]» габонскага нападніка палічылі непатрэбным і ў 2011 годзе яго прадалі «[[Сэнт-Эт’ен (футбольны клюб)|Сэнт-Эт’ену]]». У «[[Сэнт-Эт’ен (футбольны клюб)|Сэнт-Эт’ене]]» Абамэянг канчаткова раскрыўся як гостры нападнік, з добрай хуткасьцю й тэхнікай, умелы гуляць як па флянгах, гэтак і ў цэнтры, аб чым сьведчыць 41 гол і 15 галявых перадач у 97 матчах за «[[Сэнт-Эт’ен (футбольны клюб)|Сэнт-Эт’ен]]» ва ўсіх турнірах. У сэзоне 2012—2013 гадоў «[[Сэнт-Эт’ен (футбольны клюб)|Сэнт-Эт’ен]]» да апошняга змагаўся за месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў УЭФА]], і ў выніку каманда заняла пятае месца ў 4 пунктах ад трэцяга месца. Абамэянг у гэтым сэзоне стаў сапраўдным лідэрам сваёй каманды, правёўшы ў [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе 2012—2013 гадоў|чэмпіянаце Францыі сэзону 2012—2013 гадоў]] 37 матчаў, у якіх забіў 19 галоў і зрабіў 8 галявых перадач. Па выніках сэзону Абамэянг заняў другой месца ў сьпісе лепшых бамбардзіраў францускай лігі, саступіўшы толькі [[Златан Ібрагімавіч|Златану Ібрагімавічу]], і пятае ў сьпісе лідэраў па галявым перадачам. Шыкоўная гульня й выдатная статыстыка прыцягнулі да Абамэянга ўвагу многіх клюбаў, сярод якіх «[[Анжы Махачкала|Анжы]]», «[[Ньюкасл Юнайтэд]]»<ref>[http://www.sports.ru/football/150633531.html France Football: «Ньюкасл» готов предложить 29 миллионов евро за Обамеянга и Зуму.]. www.sports.ru</ref>, «[[Напалі Нэапаль|Напалі]]»<ref>[http://www.sports.ru/football/150566762.html «Наполи» ведет переговоры о переходе Обамеянга.]. www.sports.ru</ref>, «[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]»<ref>[http://www.sports.ru/football/150298893.html Отец Обамеянга: «Ждем предложения от «Монако».]. www.sports.ru</ref> й «[[Баер Левэркузэн|Баер]]»<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/frankreich/585659/artikel_bayer-hat-aubameyang-im-visier.html Bayer hat Aubameyang im Visier.]. www.kicker.de</ref>. Ад прапановы «Анжы» футбаліст адмовіўся, нават нягледзячы на прапанаваную зарплату ў 7 мільёнаў [[эўра]] ў год<ref>[http://www.sports.ru/football/150262204.html Le10sport: Обамеянг отказался переходить в «Анжи».]. www.sports.ru</ref>. 2 ліпеня 2013 году ўзьніклі чуткі аб хутнім пераходзе Абамэянга ў дортмундзкую [[Барусія Дортмунд|Барусію]], аб чым потым футбаліст і паведаміў. 3 ліпеня 2013 году П’ер-Эмэрык Абамэянг перайшоў у дортмундзкую «[[Барусія Дортмунд|Барусію]]» за 13 мільёнаў [[эўра]], заключыўшы кантаркт да 2018 году<ref>[http://www.sports.ru/football/150843816.html Обамеянг перешел в [[дортмунд]]скую «Боруссию» за 13 млн евро.]. www.sports.ru</ref><ref>[http://www.pressball.by/news/football/138777 Пьер Обамейянг стал игроком "Боруссии" из Дортмунда.]. www.pressball.by</ref><ref>[http://goals.by/football/news/191885 Обамеянг перешел в дортмундскую «Боруссию» за 13 млн евро.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. goals.by</ref><ref>[http://www.bild.de/sport/fussball/pierre-emerick-aubameyang/so-verrueckt-ist-klopps-neuer-31103132.bild.html AUBAMEYANG: So verrückt ist Klopps Neuer.]. www.bild.de</ref><ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/588729/artikel_aubameyang-unterschreibt-beim-bvb-bis-2018.html Aubameyang unterschreibt beim BVB bis 2018.]. www.kicker.de</ref>. Спартовы дырэктар «Барусіі» [[Міхаэль Цорк]] застаўся задаволены трансфэрам: {{пачатак цытаты}}«Мы склалі кантракт з Абамэянгам на пяць гадоў, і ён абыйшоўся нам таньней, чым мы першапачаткова думалі — мы заплацім за яго 13 мільёнаў эўра. Форвард хуткі й вельмі крэатыўны ў атакавалых дзеяньнях, і сапраўды ўзмоцніць „Барусію“»<ref>[http://www.bvb.de/?%87%ECZ%1B%E7%F4%9C%5Ci%E6%86%9D Borussia Dortmund verpflichtet Aubameyang.]. www.bvb.de</ref>.{{канец цытаты}} === Міжнарожная === [[Файл:Aubameyang Pierre-Emerick.jpg|міні|200пкс|П’ер-Эмэрык Абамэянг перад матчам за зборную Габону]] Першапачаткова прадстаўляў [[Зборная Францыі па футболе (да 21 году)|моладзёвую зборную Францыі]], і нават правёў за яе адзін матч. У 2009 годзе вырашыў выступаць за зборную сваёй гістарычнай радзімы — за [[Зборная Габону па футболе|нацыянальную зборную Габону]], якой ужо ў 2012 годзе на Кубку Афрыкі дапамог выйсьці ў чвэрцьфінал, што стала вялізным дасягненьнем для зборнай Габону, а сам Абамэянг вызначыўся яскравай гульнёй. У 2010 годзе паўдзейнічаў у [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|лёнданскай Алімпіядзе 2012 году]], дзе за алімпійскую зборную Габону правёў усе тры матчы й забіў у адзін гол. Цяпер Абамэянг лідэр зборнай, за якую выступаў разам з футбалістам менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» [[Бруно Мбанангой|Бруно Мбанангоем]]. == Дасягненьні == '''«Сэнт-Эт’ен»''': * Уладальнік [[Кубак футбольнй лігі Францыі|Кубка францускай лігі]]: 2013 * Уладальнік юнацкага Кубка чэмпіёнаў: 2007 '''«Барусія» Дортмунд''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2017 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2013, 2014 '''«Арсэнал»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2021 '''Габон''': * Чвэрцьфіналіст [[Кубак афрыканскіх нацыяў па футболе|Кубка афрыканскіх нацыяў]]: 2012 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/frankreich/ligue-1-orange/2012-13/as-st-etienne/58396/spieler_aubameyang-pierre-emerick.html Профіль] на сайце Kicker.de * [https://web.archive.org/web/20130712061615/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/pierre-aubameyang_2/ Профіль] на сайце Weltfussball.de {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Абамэянг, П’ер-Эмэрык}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] [[Катэгорыя:Габонскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Габонскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] c2bt1n3tspfdgzkfuboorukcqp9v1wz Лярэнца Інсыньне 0 146841 2680863 2657090 2026-07-27T06:57:38Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680863 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Лярэ́нца Інсы́ньнё''' ({{мова-it|Lorenzo Insigne}}; {{Н}} 4 чэрвеня 1991 году, [[Нэапаль]], [[Італія]]) — італьянскі футбаліст, нападнік клюбу «[[Сампдорыя Генуя|Сампдорыя]]». Гулец [[зборная Італіі па футболе|нацыянальнай зборнай Італіі]]. == Кар ера == === Клюбная === Прайшоў моладзевую школу футбольнага клюбу «[[Напалі Нэапаль|Напалі]]», пасьля чаго падпісаў з клюбам прафэсійны кантракт. Некаторы час правёў у арэндзе ў клюбах «[[Кавэзэ Кава-дэ-Тырэні|Кавэзэ]]», «[[Фоджа (футбольны клюб)|Фоджа]]» й «[[Пэскара (футбольны клюб)|Пэскара]]». === Міжнародная === Дэбютаваў за [[зборная Італіі па футболе|нацыянальную зборную Італіі]] 11 верасьня 2012 году ў таварыскім матчы супраць [[зборная Мальты па футболе|зборнай Мальты]]. == Дасягненьні == '''«Напалі»''': * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2014, 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2014 '''Італія''': * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіён Эўропы]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120702132242/http://www.pescaracalcio.com/stagione/giocatore/3.html Профіль на афіцыйным сайце ФК «Пэскара»] * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Інсыньне ў складзе [[Зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Італія}}; |Італія на ЧС-2014 |Італія на ЧЭ-2016 |Італія на ЧЭ-2020 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Інсыньнё, Лярэнца}} [[Катэгорыя:Італьянскія футбалісты]] 6ycac4egd5l5nv76lgk2bhnhm5g7hno Дэлі Блінд 0 157692 2680870 2626216 2026-07-27T07:03:15Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680870 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Дэлі Блінд''' ({{мова-nl|Daley Blind}}; {{Н}} 9 сакавіка 1990 году, [[Амстэрдам]], [[Нідэрлянды]]) — [[Нідэрлянды|нідэрляндзкі]] футбаліст, паўабаронца абарончага тыпу клюбу «[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]» і нацыянальнай [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]]. Сын футбаліста [[Дэні Блінд|Дэні Блінда]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141024025236/http://english.ajax.nl/web/show/id%3D154814/contentid%3D62320 Ajax sign Daley Blind]. Ajax.nl</ref>. == Кар’ера == Пачаў займацца футболам у акадэміі амстэрдамскага «[[Аякс Амстэрдам|Аяксу]]», клюб за які гуляў бацька Дэлі. Свой першы прафэсійны кантракт з клюбам падпісаў у 17 гадоў. 7 сьнежня 2008 году Дэлі дэбютаваў за клюб у матчы супраць «[[Валендам (футбольны клюб)|Валендаму]]». Празь некалькі дзён пасьля гэтага, падоўжыў кантракт з клюбам да 2013 году. [[Файл:Daley Blind vs Aleksandr Erokhin 2017.jpg|значак|зьлева|Дэлі Блінд у гульні за «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» ў 2017 годзе.]] 30 жніўня 2014 году «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» на сваім сайце абвесьціў пра тое, што яны дасягнулі дамоўленасьці аб пераходзе гульца ў ангельскі клюб<ref>[http://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2014/Aug/manchester-united-reach-agreement-to-sign-daley-blind.aspx «United agree deal for Blind»]. Manchester United.</ref>. 1 верасьня 2014 году Дэлі афіцыйна стаў футбалістам манчэстэрскага клюбу, які выклаў за гульца 13,8 млн фунтаў<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28994387 «Daley Blind: Man Utd sign Dutch international for £13.8m»]. BBC Sport</ref>. Блінд дэбютаваў у складзе «чырвоных» праз 13 дзён пасьля складаньня кантракту, правёўшы 90 хвілінаў матчу супраць «[[Кўінз Парк Рэйнджарз Лёндан|Кўінз Парк Рэйнджарз]]» на [[Олд Трафард]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29098240 «Man Utd 4—0 QPR»]. BBC Sport.</ref>. Свой першы гол забіў 20 кастрычніка, калі з далёкай дыстанцыі накіраваў мяч у браму «[[Ўэст Бромўіч Альбіён]]у» (2:2). На пачатку [[Прэм’ер-Ліга 2016—2017 гадоў|сэзону 2016—2017 гадоў]] Прэм’ер-лігі стаўся асноўным гульцом абароны разам з [[Крыс Смолінг|Крысам Смолінгам]], аднак, па вяртаньні ў склад [[Філ Джонз|Філа Джонза]] і [[Маркас Роха|Маркаса Роха]] быў выціснуты з пачатковага адзінацаткі. У наступным навязаў канкурэнцыю леваму абаронцы [[Люк Шоў|Люку Шоў]]. У ліпені 2018 году Блінд павярнуўся на радзіму, склаўшы чатырохгадовую дамову з «Аяксам», які выдаткаваў на набыцьцё паўабаронцы 16 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20190515053049/https://www.ajax.nl/streams/actueel/ajax-rondt-transfer-daley-blind-af-.htm «Ajax rondt transfer Daley Blind af»]. AFC Ajax.</ref>. 16 сьнежня 2018 году футбаліст здабыў свой першы хет-трык у прафэсійнай кар’еры ў пераможным матчы супраць «[[Дэ Граафсхап Дутынхэм|Дэ Граафсхап]]», пры гэтым матч ён правёў на пазыцыі цэнтральнага абаронцы<ref>Netherton, Alexander (16.12.2018). [https://www.eurosport.com/football/eredivisie/2018-2019/football-news-ajax-hit-eight-against-de-graafschap_sto7055147/story.shtml «Football news — Ajax hit eight against De Graafschap»]. Eurosport.</ref>. 27 сьнежня 2022 году па скасаваньні кантракту паміж гульцом і клюбам як вольны агент перайшоў да складу нямецкай «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]»<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2023/01/fc-bayern-sign-daley-blind «FC Bayern sign Daley Blind»]. FC Bayern Munich.</ref>. == Дасягненьні == '''«Аякс»''': * [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]: 2011, 2012, 2013, 2014, 2019, 2021, 2022 * Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]: 2013, 2019, 2021 * Уладальнік [[Супэркубак Нідэрляндаў па футболе|Супэркубка Нідэрляндаў]]: 2013, 2019 '''«Манчэстэр Юнайтэд»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2016 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2017 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2016 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2017 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Soccerway}} * {{Transfermarkt}} * [http://www.national-football-teams.com/player/51058.html Статыстыка] на National Football Teams {{Навігацыйная група |назоў = Блінд у складзе [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нідэрлянды}}; |Нідэрлянды на ЧС-2014 |Нідэрлянды на ЧЭ-2020 |Нідэрлянды на ЧС-2022 |Нідэрлянды на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Блінд, Дэлі}} [[Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты]] 89j559y19z22ld89onx1pyaa46cbt8s Стэфан дэ Врэй 0 157816 2680845 2669412 2026-07-26T21:30:08Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680845 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Стэфан дэ Врэй''' ({{мова-nl|Stefan de Vrij}}; {{Н}} 5 лютага 1992 году, [[Аўдэркерк-аан-дэн-Эйсэль]], [[Нідэрлянды]]) — [[Нідэрлянды|нідэрляндзкі]] футбаліст, абаронца грэцкага клюбу «[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]» і нацыянальнай [[зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]]. == Кар’ера == === Клюбная === У 2002 годзе, калі дэ Врэю было 10 гадоў, ён перайшоў у футбольную школу «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорду]]». 17 ліпеня 2009 году футбаліст падпісаў свой ​​першы прафэсійны кантракт з «Фэеноордам», які быў разьлічаны на тры гады<ref>[https://web.archive.org/web/20120223230643/http://www.feyenoord.nl/pages/newsdetail/S2/20090717_contract_de_vrij.aspx De Vrij Tekent Eerste Profcontract]. Афіцыйны сайт «Фэеноорду»</ref>. 6 сьнежня ў матчы супраць «[[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінгену]]», Стэфан дэбютаваў у складзе сваёй каманды ў [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]]. Ён зьявіўся на полі на 89 хвіліне сустрэчы, замяніўшы [[Дэні Ляндзаат|Дэні Ляндзаата]], а ягоная каманда атрымала перамогу зь лікам 3:1. Свой першы гол у складзе ратэрдамскай каманды забіў 2 траўня 2010 году ў браму клюбу «[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]]». 30 ліпеня 2014 году стала вядома пра тое, што Стэфан далучыцца да складу італьянскага «[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]». Да гэтага чакалася, што абаронца можа перайсьці да ангельскага «[[Манчэстэр Юнайтэд]]», куды сышоў працаваць трэнэр ззборнай Нідэрляндаў [[Люі ван Гааль]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28573394 Stefan de Vrij: Netherlands defender signs for Lazio]. BBC Sport.</ref>. === Міжнародная === Галоўны трэнэр [[зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] [[Люі ван Гааль]] уключыў дэ Врэя ў заяўку зборнай Нідэрляндаў на чэмпіянат сьвету. 13 чэрвеня Стэфан забіў свой першы гол за зборную ў першым матчы групавога этапу супраць [[зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]]. Дэ Врэй згуляў ва ўсіх матчах зборнай на турніры ў Бразыліі, дзе Нідэрлянды фінішавалі на трэцім месцы. Ён і [[Ар’ен Робэн]] былі абраны ў сымбалічную зборную чэмпіянату сьвету ад зборнай Нідэрляндаў<ref>[https://web.archive.org/web/20140712005644/http://www.fifa.com/worldcup/statistics/castrol-index/top11.html World Cup 2014: Castrol Index Top 11]. FIFA.com.</ref>. == Дасягненьні == '''«Ляцыё»''': * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2017 '''«Інтэрнацыянале»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2021, 2024, 2026 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2022, 2023, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2021, 2022, 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140710154124/http://www.feyenoord.nl/feyenoord-1/selectie/stefan-de-vrij Старонка на афіцыйным сайце «Фэеноорду»] * [http://www.sports.ru/tags/69942284.html Профіль] на Sports.ru {{Навігацыйная група |назоў = Дэ Врэй у складзе [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нідэрлянды}}; |Нідэрлянды на ЧС-2014 |Нідэрлянды на ЧЭ-2020 |Нідэрлянды на ЧС-2022 |Нідэрлянды на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:дэ Врэй, Стэфан}} [[Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты]] tiat93g71qdpib6g4j5lqtwocw3na97 Дэніс Прат 0 160137 2680787 2627065 2026-07-26T15:21:53Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680787 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Дэніс Прат''' ({{мова-nl|Dennis Praet}}; {{Н}} 14 траўня 1994 году, [[Лёвэн]], [[Бэльгія]]) — [[Бэльгія|бэльгійскі]] футбаліст, атакуючы паўабаронца клюбу «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» і [[Зборная Бэльгіі па футболе|нацыянальнай зборнай Бэльгіі]]. == Кар’ера == Сваю юнацкую кар’еру пачаў у «[[Генк (футбольны клюб)|Генку]]», дзе прыцягнуў да сябе ўвагу з боку «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]», «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]», «[[Аякс Амстэрдам|Аяксу]]» й «[[Ліль (футбольны клюб)|Лілю]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20150121030944/http://www.totalbarca.com/2010/news/arsenal-to-beat-barcelona-in-race-for-belgian-wonderkid/ Arsenal to beat Barcelona in race for Belgian wonderkid?]. Total Barça</ref>. Аднак, у 2010 годзе малады гулец перайшоў у склад брусэльскага «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехту]]». Прат дэбютаваў за новы клюб 21 верасьня 2011 году матчам у [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубку Бэльгіі]]. У першым матчы Дэніс запісаў на свой рахунак дзьве галявыя перадачы. У наступным кубкавым матчы Дэніс забіў гол. 30 кастрычніка дэбютаваў у [[Бэльгійская Про Ліга|Про Лізе]], вышаўшы на замену ў матчы супраць «[[Льерс (футбольны клюб)|Льерсу]]». У сакавіку 2012 году гулец падоўжыў кантракт з клюбам да 2015 году. == Дасягненьні == '''«Андэрлехт»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2012, 2013, 2014 * Уладальнік [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубка Бэльгіі]]: 2012, 2013, 2014 '''«Лэстэр Сіці»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Бэльгія на ЧЭ-2020}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Прат, Дэніс}} [[Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты]] hepx0o571hz48qyt7ar25kmtvb9ok3g Рауль Хімэнэс 0 166690 2680846 2672615 2026-07-26T21:31:35Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680846 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Рау́ль Алёнса Хімэ́нэс Радры́гес''' ({{мова-es|Raúl Alonso Jiménez Rodríguez}}; {{Н}} 5 траўня 1991 году, [[Тэпэхі-дэль-Рыё-дэ-Акампа]], [[Мэксыка]]) — [[мэксыка]]нскі футбаліст, нападнік ангельскага клюбу «[[Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз|Ўулвэргэмптан]]» і [[зборная Мэксыкі па футболе|нацыянальнай зборнай Мэксыкі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Хімэнэс зьяўляецца выхаванцам футбольнай акадэміі клюбу «[[Амэрыка Мэхіка|Амэрыка]]». У 2010 годзе быў пераведзены ў склад галоўнай каманды клюбу. 9 кастрычніка 2011 году гулец дэбютаваў у складзе клюбу ў матчы супраць клюбу «[[Манаркас Марэлія|Марэлія]]», які скончыўся зь лікам 1:1. Удалыя выступы за клюб і на міжнароднай арэне, выклікалі цікавасьць у эўрапейскіх камандаў, больш актыўна за ўсё нападнікам цікавіўся нідэрляндзкі клюб [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]]<ref>[http://www.mediotiempo.com/futbol/seleccion-mexicana/noticias/2012/05/20/a-raul-jimenez-le-ilusiona-el-psv: A Raúl Jiménez le ilusiona el PSV]. Medio Tiempo{{ref-es}}</ref>. У 2013 годзе Рауль стаў чэмпіёнам [[Апэртура і Кляўсура|Кляўсуры]] ў складзе «Амэрыкі». 13 жніўня 2014 году мадрыдзкі «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]» дасягнулі пагадненьня з мэксыканскім клюбам наконт пераходу нападніка. Як паведамлялася за гульца гішпанцы выклалі каля 11 млн эўра<ref>[http://www.marca.com/2014/08/12/futbol/equipos/atletico/1407844236.html El Atlético ficha a Raúl Jiménez]. Marca{{ref-es}}</ref>. На наступны дзень Рауль падпісаў шасьцігадовы кантракт пасьля праходжаньня мэдычнага абсьледваньня<ref>[https://web.archive.org/web/20141019122849/http://en.clubatleticodemadrid.com/noticias/welcome-raul-jimenez Welcome Raúl Jiménez]. Афіцыйны сайт ФК «Атлетыка»{{ref-en}}</ref>. === Міжнародная === 31 студзеня 2013 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]] Хімэнэс дэбютаваў за [[Зборная Мэксыкі па футболе|зборную Мэксыкі]], выйшаўшы ў другім тайме замест [[Альда дэ Нігрыс]]а. == Дасягненьні == '''«Амэрыка»''': * [[Чэмпіянат Мэксыкі па футболе|Чэмпіён Мэксыкі]]: 2013(к) '''«Атлетыка»''': * Уладальнік [[Супэркубак Гішпаніі па футболе|Супэркубка Гішпаніі]]: 2014 '''«Бэнфіка»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2016, 2017 * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2017 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Партугаліі|Кубка партугальскае лігі]]: 2016 * Уладальнік [[Супэркубак Партугаліі па футболе|Супэркубка Партугаліі]]: 2016, 2017 '''Мэксыка''': * Чэмпіён [[Летнія Алімпійкія гульні|Алімпійскіх гульняў]]: 2012 * Уладальнік [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатога кубка КОНКАКАФ]]: 2019, 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.transfermarkt.com/raul-jimenez/profil/spieler/206040 Профіль] на Transfermarkt * [http://espndeportes.espn.go.com/futbol/jugador/_/id/167060/raul-jimenez Профіль] на ESPN * [http://www.national-football-teams.com/player/50936.html Статыстыка] на National Football Teams {{Навігацыйная група |назоў = Хімэнэс у складзе [[Зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]], [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатых кубках КОНКАКАФ]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Мэксыка}}; |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2013 |Мэксыка на ЧС-2014 |Мэксыка на КА-2015 |Мэксыка на КА-2016 |Мэксыка на ЧС-2018 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2019 |Мэксыка на ЧС-2022 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2025 |Мэксыка на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Хімэнэс, Рауль}} [[Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] d9t2c09zk019lpw27xhp2lsozbqvo92 Міхаіл Пастухоў 0 173180 2680833 2215913 2026-07-26T19:52:41Z Rotondus 11902 /* Біяграфія */ абнаўленьне зьвестак 2680833 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзяяч |імя = Міхаіл Пастухоў |арыгінал_імя = Михаил Пастухов |выява = |памер = |подпіс_пад_выявай = |пасада = Судзьдзя [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь]] |пачатак_тэрміну = 28 красавіка 1994 |канец_тэрміну = 23 студзеня 1997 |прэзыдэнт = Аляксандар Лукашэнка |прэм’ер-міністар = Вячаслаў Кебіч |папярэднік = |наступнік = |пасада2 = |пачатак_тэрміну2 = |канец_тэрміну2 = |папярэднік2 = |наступнік2 = |прэм’ер-міністар2 = |прэзыдэнт2 = |пасада3 = |пачатак_тэрміну3 = |канец_тэрміну3 = |папярэднік3 = |наступнік3 = |прэм’ер-міністар3 = |прэзыдэнт3 = |пасада4 = |пачатак_тэрміну4 = |канец_тэрміну4 = |папярэднік4 = |наступнік4 = |прэм’ер-міністар4 = |прэзыдэнт4 = |пасада5 = |пачатак_тэрміну5 = |канец_тэрміну5 = |папярэднік5 = |наступнік5 = |прэм’ер-міністар5 = |прэзыдэнт5 = |пасада6 = |пачатак_тэрміну6 = |канец_тэрміну6 = |папярэднік6 = |наступнік6 = |прэм’ер-міністар6 = |прэзыдэнт6 = |дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|7|4|1958|1}} |месца_нараджэньня = {{Сьцяг|РСФСР}} [[Сураж (Расея)|Сураж]] [[Бранская вобласьць|Бранскай вобласьці]] |дата_сьмерці = |месца_сьмерці = |нацыянальнасьць = |назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб’яднаньне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчаньні — «Партыя» --> |партыя = |жонка = Валянціна Пастухова |дзеці = |бацька = |маці = |род = |адукацыя = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |рэлігія = праваслаўе |подпіс = |узнагароды = [[File:Ribbon-BNR 100 Jubilee Medal.png|50px|Мэдаль да стагодзьдзя Беларускае Народнае Рэспублікі]] [[Мэдаль да стагодзьдзя БНР]] |Commons = |камэнтар = }} {{Цёзкі}} '''Міхаі́л Пастухо́ў''' ({{Н}} 7 красавіка 1958, г. [[Сураж (Расея)|Сураж]], [[Бранская вобласьць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — беларускі юрыст, [[доктар юрыдычных навук]]. [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]] (1994). Падпалкоўнік [[КДБ РБ|КДБ]]. == Біяграфія == Міхаіл Пастухоў скончыў школу ў Суражы з залатым мэдалём і вырашыў паступаць у Менск. Скончыў з адзнакай юрыдычны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] (1975—1980), працягнуў навучаньне ў асьпірантуры. У 1983 абараніў кандыдацкую дысэртацыю па тэме «Апраўданьне падсудных: крымінальна-прававыя аспэкты»; у 1993 абараніў доктарскую дысэртацыю па тэме «Рэабілітацыя асобаў, незаконна прыцыгнутых да крымінальнай адказнасьці: асновы прававога інстытуту». Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце філязофіі і права [[АН РБ|Акадэміі навук БССР]] (1983—1985); выкладчыкам Найвышэйшых курсаў [[КДБ СССР]] у Менску (1985—1994). Удзельнічаў у распрацоўцы канцэпцыі судова-прававой рэформы 1992 г., праекту Крымінальна-працэсуальнага кодэксу (1992—1994), [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі 1994 г.]], Закону аб Канстытуцыйным судзе. З красавіка 1994 г. — судзьдзя [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь]]. Быў судзьдзём-дакладчыкам па шэрагу розгаласных справаў, у тым ліку пра парушэньне прэзыдэнтам Рэспублікі Беларусь Аляксандрам Лукашэнкам Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь<ref name="bk3853">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.bk-brest.by/2012/06/3853/|загаловак = Возрождение Беларуси. По какой конституции будем жить?|фармат = |назва праекту = История|выдавец = [[Брестский курьер]]|дата доступу = 16 сакавіка 2016|мова = ru|камэнтар = }}</ref>. Падчас грамадзка-палітычнага крызісу ўвосені 1996 г. адмовіўся прызнаваць новую рэдакцыю канстытуцыі, прынятую на [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|рэфэрэндуме]]. 23 студзеня 1997 вызвалены ад пасады загадам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь «у сувязі са сканчэньнем тэрміну паўнамоцтваў судзьдзі». Зь лютага 1997 па цяперашні час — прафэсар права недзяржаўнага {{артыкул у іншым разьдзеле|Інстытут кіраваньня і прадпрымальніцтва|Інстытуту кіраваньня і прадпрымальніцтва|be|Інстытут кіравання і прадпрымальніцтва}}; са жніўня 1997 г. — кіраўнік Цэнтру прававой абароны СМІ пры [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]]. Спрабаваў дабіцца аднаўленьня на пасадзе судзьдзі Канстытуцыйнага суду, лічачы незаконным загад па ягоным вызваленьні з пасады. Прайшоўшы ўсе інстанцыі, зьвярнуўся ў Камітэт ААН па правох чалавека. 5 жніўня 2002 г. Камітэт прызнаў факт парушэньня беларускімі ўладамі міжнароднага Пакту аб грамадзянскіх і палітычных правох. Аднак ягонае рашэньне не было выкананае<ref name="bk3853" />. У 2026 годзе беларускі суд унёс у сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў «Праграму канстытуцыйных пераўтварэньняў» Міхаіла Пастухова<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33802844.html|title=Улады прызналі «экстрэмісцкімі» мовазнаўчую кнігу Вінцука Вячоркі і зборнік цытатаў Алексіевіч|work=[[Радыё Свабода]]}}</ref>. == Прэміі == Удастоены міжнароднай прэміі «За разьвіцьцё дэмакратыі і грамадзянскай супольнасьці» (1998). Узнагароджаны [[Мэдаль да стагодзьдзя БНР|Мэдалём да стагодзьдзя БНР]] (2018)<ref>[http://www.radabnr.org/%d1%83%d1%80%d1%83%d1%87%d1%8d%d0%bd%d1%8c%d0%bd%d0%b5-%d0%bc%d1%8d%d0%b4%d0%b0%d0%bb%d1%91%d1%9e-%d0%b4%d0%b0-%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b3%d0%be%d0%b4%d0%b7%d1%8c%d0%b4%d0%b7%d1%8f-%d0%b1%d0%bd%d1%80/ Уручэньне Мэдалёў да стагодзьдзя БНР, верасень 2020 г.] - Афіцыйны сайт [[Рада БНР|Рады БНР]], 30 верасьня 2020 г.</ref>. == Сям’я == Бабуля ў гады [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] эмігравала з [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] ў Расею. Бацька — аграном, маці — працаўніца кардоннай фабрыкі. Мае брата і сястру, якія таксама навучаліся ў Менску. Брат застаўся, сястра па разьмеркаваньні трапіла ў [[Сьвярдлоўск]]<ref>{{Спасылка|аўтар = Марина Коктыш|прозьвішча = Коктыш|імя = Марина|аўтарlink = Марына Коктыш|суаўтары = |дата публікацыі = 12 красавіка 2013|url = http://www.nv-online.info/by/372/printed/61515/|загаловак = Михаил ПАСТУХОВ: «Некоторые считают меня занудой…»|фармат = |назва праекту = За чашечкой кофе с Мариной Коктыш|выдавец = [[Народная Воля]]|дата доступу = 16 сакавіка 2016|мова = ru |камэнтар = |dead-url=yes|archiveurl=http://www.nv-online.info/by/372/printed/61515/|archivedate=2017-05-29}}</ref>. Міхаіл Пастухоў жанаты, мае дзьвюх дачок. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Хто ёсьць хто ў Беларусі (1999)}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://novychas.by/asoba/aficer_kanstytucyi/ Афіцэр Канстытуцыі Міхаіл Пастухоў] // [[Новы час (газэта)|Новы час]] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пастухоў, Міхаіл}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія юрысты]] [[Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь‎]] [[Катэгорыя:Судзьдзі Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Мэдалём да стагодзьдзя БНР]] 445yy1lla9frr03kxki7rol8v0rddcr Альвара Марата 0 183100 2680817 2630863 2026-07-26T18:24:57Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680817 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Альвара Марата''' ({{мова-es|Álvaro Morata}}; {{Н}} 23 кастрычніка 1992 году) — гішпанскі футбаліст, нападнік італьянскага клюбу «[[Кома (футбольны клюб)|Кома]]» і [[Зборная Гішпаніі па футболе|нацыянальнай зборнай Гішпаніі]]. == Дасягненьні == '''«Рэал»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2012, 2017 * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2011, 2014 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2014, 2017 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2016 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2016 '''«Ювэнтус»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2015, 2016 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2015, 2016, 2021 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2015, 2020 '''«Чэлсі»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2018 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2019 '''«Мілян»''': * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2024 '''«Галатасарай»''': * [[Чэмпіянат Турэччыны па футболе|Чэмпіён Турэччыны]]: 2025 * Уладальнік [[Кубак Турэччыны па футболе|Кубка Турэччыны]]: 2025 '''Гішпанія''': * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіён Эўропы]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.realmadrid.com/en/football/squad/alvaro-borja-morata-martin Профіль на сайце «Рэалу»]{{Ref-en}} {{Навігацыйная група |назоў = Марата ў складзе [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гішпанія}}; |Гішпанія на ЧЭ-2016 |Гішпанія на ЧЭ-2020 |Гішпанія на ЧС-2022 |Гішпанія на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Марата, Альвара}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] 81qt56ugw6k1ioqfy9z81cnetwsp3vi Казэміру 0 183102 2680778 2672717 2026-07-26T13:24:17Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Casemiro?oldid=1366103588 2680778 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Карлус Энрыке Жузэ Франсіску Вэнансію Казыміру''' ({{мова-pt|Carlos Henrique José Francisco Venâncio Casimiro}}; {{Н}} 23 лютага 1992 году), вядомы як '''Казэміру''' ({{мова-pt|Casemiro}}) — бразыльскі футбаліст, паўабаронца абарончага пляну клюбу [[МЛС]] «[[Інтэр Маямі|Інтэр]]» і нацыянальнай [[Зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. Цягам выступаў за мадрыдзкі «Рэал» Казэміру быў гульцом асноўнага складу каманды, здабыўшы з клюбам вялікую колькасьць тытулаў як у Гішпаніі, гэтак і на міжнароднай арэне. == Кар’ера == === Клюбная === [[Файл:Shahter-Reak M 2015 (16).jpg|значак|зьлева|Паўабаронца ў складзе «Рэалу» ў 2015 годзе.]] Пачынаў кар’еру ў клюбе «[[Сан-Паўлу (футбольны клюб)|Сан-Паўлу]]». Дэбютаваў у [[Сэрыя А чэмпіянату Бразыліі па футболе|Сэрыі А]] 25 ліпеня 2010 году ў гасьцявым матчы супраць «[[Сантус (футбольны клюб)|Сантуса]]». 15 жніўня адзначыўся першым прафэсійным голам, дапамогшы камандзе згуляць унічыю 2:2 з «[[Крузэйру Бэлу-Арызонці|Крузэйру]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://globoesporte.globo.com/jogo/brasileirao2010/2010-08-15/sao-paulo-cruzeiro.html|загаловак=No finzinho, São Paulo empata com o Cruzeiro em ótimo jogo no Morumbi|выдавецтва=Globo Esporte|дата публікацыі=15.08.2010}}</ref>. 31 студзеня 2013 году бразылец быў аддадзены ў арэнду гішпанскаму «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]», але быў накіраваны ў другую каманду клюбу. За час арэнды згуляў у [[Ля Ліга|Ля Лізе]] за першую каманду толькі 20 красавіка ў матчы супраць «[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтысу]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://espnfc.com/en/report/348223/report.html?soccernet=true&cc=null|загаловак=Ozil at the double for faltering Real|выдавецтва=ESPN FC|дата публікацыі=20.04.2013|копія=https://web.archive.org/web/20140101072726/http://espnfc.com/en/report/348223/report.html?soccernet=true&cc=null|дата копіі=01.01.2014}}</ref>. 5 чэрвеня 2015 году Казэміру вярнуўся ў «Рэал», які актываваў пункт выкупу<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/official-announcement-casemiro|загаловак=Official announcement: Casemiro|выдавецтва=Real Madrid CF|дата публікацыі=05.06.2015}}</ref>, і праз два месяцы ягоны кантракт быў працягнуты да 2021 году<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/08/official-announcement-casemiro|загаловак=Official announcement: Casemiro|выдавецтва=Real Madrid CF|дата публікацыі=31.08.2015}}</ref>. Будучы пераважна запасным за [[Рафаэль Бэнітэс|Рафаэлем Бэнітэсам]], Казэміру стаў гульцом асноўнага складу за ягоным наступнікам [[Зынэдын Зыдан|Зынэдынам Зыданам]]<ref>{{навіна|спасылка=http://www.marca.com/futbol/real-madrid/2016/04/03/57012708268e3e567b8b464d.html|загаловак=La diferencia es Casemiro|выдавец=Marca|дата публікацыі=03.04.2016}}</ref>. За ім згуляў 11 матчаў у тым сэзоне Лігі чэмпіёнаў. У фінале Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусу]]» ён пацэліў мяч далёкім стрэлам, дапамогшы камандзе перамагчы зь лікам 4:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0250-0c5117c008df-de0901ea6dae-1000--majestic-real-madrid-win-champions-league-in-cardiff/|загаловак=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=03.06.2017}}</ref>. У жніўні 2021 году працягнуў кантракт да чэрвеня 2025 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.realmadrid.com/en/news/2021/08/27/official-announcement-casemiro|загаловак=Official Announcement: Casemiro|выдавецтва=Real Madrid CF}}</ref>. 19 жніўня 2022 году мадрыдцы і «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» абвесьцілі, што клюбы дасягнулі дамоўленасьці адносна трансфэру Казэміру<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/08/19/official-announcement-casemiro|загаловак=Official Announcement: Casemiro|выдавецтва=Real Madrid CF|дата публікацыі=19.08.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-confirm-agreement-with-real-madrid-for-transfer-of-casemiro|загаловак=United reach agreement for Casemiro transfer|выдавецтва=Manchester United F.C.|дата публікацыі=19.08.2022}}</ref>. Праз тры дні футбаліст падпісаў з ангельскім клюбам чатырохгадовы кантракт з мажлівасьцю падаўжэньня яшчэ на год<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/casemiro-signs-for-man-utd-official-press-release-22-august-2022|загаловак=Casemiro signs for Manchester United|выдавецтва=Manchester United F.C.|дата публікацыі=22.08.2022}}</ref>. Паводле паведамленьняў, сума ўгоды склала 60 млн фунатаў стэрлінгаў і 10 млн фунтаў у дадатак<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62608356|загаловак=Casemiro: Manchester United agree £70m deal to sign Real Madrid midfielder|дата публікацыі=19.08.2022}}</ref>. Бразылец дэбютаваў за клюб, выйшаўшы на замену ў пераможным матчы [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]] супраць «[[Саўтгэмптан (футбольны клюб)|Саўтгэмптану]]» 27 жніўня<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62614445|загаловак=Southampton 0–1 Man Utd: Bruno Fernandes scores only goal at St Mary's to end dismal away run|дата публікацыі=27.08.2022}}</ref>. 22 кастрычніка ён адзначыўся першым гол у Прэм’ер-лізе, ураўнаўшы лік на апошняй хвіліне ў выязным матчы супраць «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]», выратаваўшы нічыю 1:1<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63267141|загаловак=Chelsea 1–1 Man Utd: Hosts remain above United after dramatic finale|дата публікацыі=22.10.2022}}</ref>. У студзені Казэміру атрымаў высокую ацэнку свайго трэнэра [[Эрык тэн Гаг|Эрыка тэн Гага]], які адзначыў, што Казэміру ёсьць цудоўным гульцом<ref>{{навіна|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/erik-ten-hag-reacts-to-man-utd-vs-reading-28-january-2023|загаловак=Erik ten Hag reacts to Manchester United versus Reading|выдавец=90min|дата публікацыі=28.01.2023}}</ref>. 26 лютага 2023 году «Манчэстэр Юнайтэд» здабыў [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубак лігі]], а бразылец між тым улучыў першы гол на 33-й хвіліне ў фінальным матчы супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]». 20 верасьня 2023 году паўабаронца адзначыўся дублем у матчы супраць «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», але ангельцы ўсё адно зазналі паразу зь лікам 4:3. 22 студзеня 2026 году прадстаўнікі клюбу афіцыйна паведамілі, што Казэміру пакіне клюб па заканчэньні [[Прэм’ер-Ліга 2025—2026 гадоў|сэзону 2025—2026 гадоў]] паводле ўзаемнага паразуменьня<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/Casemiro-to-leave-Man-Utd-at-the-end-of-the-2025-26-season?t=y|загаловак=Casemiro to leave United this summer|дата публікацыі=22.01.2026}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Critchley, Mark; Cortegana, Mario|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/6985245/2026/01/22/casemiro-manchester-united-contract-transfer/|загаловак=Casemiro to leave Manchester United at end of season|выдавец=The Athletic|дата публікацыі=22.01.2026}}</ref>. 22 ліпеня 2026 году клюб [[МЛС]] маямскі «[[Інтэр Маямі|Інтэр]]» абвесьціў аб пачатку супрацы Казэміру паводле кантракту да канца сэзону 2027 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.intermiamicf.com/news/inter-miami-cf-signs-five-time-uefa-champions-league-winning-midfielder-casemiro|загаловак=Inter Miami CF Signs Five-Time UEFA Champions League-Winning Midfielder Casemiro — Inter Miami CF|выдавецтва=intermiamicf}}</ref>. Футбаліст дэбютаваў у новым чэмпіянаце ўжо праз тры дні, выйшаўшы ў стартавым складзе ў выязным матчы супраць «[[Манрэаль (футбольны клюб)|Манрэалю]]», які скончыўся перамогай флорыдцаў зь лікам 1:0<ref>{{спасылка|аўтар=Steiner, Ben|спасылка=https://www.si.com/soccer/casemiro-inter-miami-mls-debut-horror-head-collision|загаловак=Casemiro’s Inter Miami, MLS Debut Tainted By Teammate’s Horror Head Collision|выдавецтва=Sports Illustrated|дата публікацыі=26.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === Казэміру дэбютаваў за нацыянальную [[Зборная Бразыліі па футболе|зборную Бразыліі]] 14 верасьня 2011 году ў матчы, што які скончыўся нулявой нічыёй супраць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]]. На той дзень гульцу было 19 гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=http://globoesporte.globo.com/futebol/selecao-brasileira/noticia/2011/09/show-de-ronaldinho-no-aquecimento-agita-insosso-0-0-de-brasil-e-argentina.html|загаловак=Bolas na trave não resolvem: Brasil e Argentina ficam no zero em Córdoba|выдавецтва=Globo Esporte|дата публікацыі=14.09.2011}}</ref>. Першым буйным турнірам футбаліста стаў [[Кубак Амэрыкі па футболе 2015 году|Кубак Амэрыкі 2015 году]], але там ён не згуляў аніводнага матчу цягам турніры, а каманда выбыла ў чвэрцьфінале пасьля паразы ад [[Зборная Чылі па футболе|зборнай Чылі]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.goal.com/en-gb/news/2557/news/2015/05/05/11441562/oscar-left-out-of-brazils-copa-america-squad|загаловак=Oscar left out of Brazil’s Copa America squad|выдавецтва=Goal|дата публікацыі=05.05.2015}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Сан-Паўлу»''': * Уладальнік [[Паўднёваамэрыканскі кубак|Паўднёваамэрыканскага кубка]]: 2012 '''«Рэал»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2017, 2020, 2022 * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2014 * Уладальнік [[Супэркубак Гішпаніі па футболе|Супэркубка Гішпаніі]]: 2017, 2020, 2022 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2014, 2016, 2017, 2018, 2022 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2016, 2017 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|Клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2016, 2017, 2018 '''«Манчэстэр Юнайтэд»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2024 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2023 '''Бразылія''': * Уладальнік [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубка Амэрыкі]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.realmadrid.com/en/football/squad/carlos-henrique-casemiro Профіль на сайце «Рэалу»]{{Ref-en}} * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Казэміру ў складзе [[Зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бразылія}}; |Бразылія на КА-2015 |Бразылія на КА-2016 |Бразылія на ЧС-2018 |Бразылія на КА-2019 |Бразылія на КА-2021 |Бразылія на ЧС-2022 |Бразылія на ЧС-2026 }} [[Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты]] ql85sptgoerrwofz35o9pjm4sabuc4e Аляксей Туранкоў 0 189533 2680786 2676307 2026-07-26T14:45:52Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Крыніца 2680786 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Аляксей Туранкоў |Сапраўднае_імя = |Лёга = |Памер_лёга = |Апісаньне_лёга = |Фота = Alaksiej Turankoŭ. Аляксей Туранкоў (1940).jpg |Памер_фота = |Апісаньне_фота = |Дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|21|1|1886|9}} |Месца_нараджэньня = [[Санкт-Пецярбург]] |Дата_сьмерці = {{Памёр|27|9|1958|гадоў=72}} |Месца_сьмерці = [[Менск]] |Гады = |Прафэсіі = [[кампазытар]] |Інструмэнты = |Жанры = |Псэўданімы = |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Узнагароды = [[Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] |Сайт = }} '''Аляксе́й Яўла́мпавіч Туранко́ў''' ({{Нарадзіўся|21|1|1886|9}}, [[Санкт-Пецярбург]], Расея — {{Памёр|27|9|1958}}, [[Менск]]) — беларускі кампазытар. == Жыцьцяпіс == Зь сялянскай сям’і. Музычную адукацыю ў Пецярбурскай харавой школе пры прыдворнай пеўчай капэле. У 1911—1914 вучыўся ў Пецярбурскай кансэрваторыі па спэцыяльнасьці царкоўнага кампазытара. Для аплаты кансэрваторыі зарабляць рэпэтытарствам. Выкладаў [[сальфэджа]], працаваў у аркестры. У 1914 годзе трапіў на фронт [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] і служыў у арміі да 1918 году. У ваенны час не пераставаў пісаць царкоўную музыку. Да таго ж, быў рэгентам — кіраўніком мужчынскага хору ў стаўцы імпэратара [[Мікалай ІІ|Мікалая ІІ]] у [[Магілёў|Магілёве]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160407193839/http://zviazda.by/be/news/20160325/1458922842-zabytyya-partytury-alyakseya-turankova-prachytali-u-gomeli Забытыя партытуры Аляксея Туранкова прачыталі ў Гомелі], Ірына Ашташкевіч, [[Звязда]], 26.03.2016</ref>. З 1918 жыў у [[Гомель|Гомелі]], дзе ажаніўся з дачкой рэгента гомельскага Пятра-Паўлаўскага сабора Івана Фалькоўскага. Тут у 1918 годзе і вянчаўся зь ёй. Загадваў музычнай сэкцыяй гарадзкога аддзяленьня народнай асьветы. У 1919 годзе Туранкоў быў адным з арганізатараў Народнай кансэрваторыі, пераўтворанай у Дзяржаўную музычную школу 1-й і 2-й прыступкі. На яе базе ў тыя гады быў створаны Дзяржаўны музычны тэхнікум — сёньняшні музычны каледж імя Сакалоўскага. З 1934 у Менску. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1940), узнагароджаны ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сцяга» (1940)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва Ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сцяга». № 30. Туранкова Аляксея Уўлампіевіча.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У час 2-й сусьветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі. У 1941—1944 г. супрацоўнік [[Выдавецтва школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі|ВШПЛМ]] у Менску і выдавецтва [[Канстанцін Езавітаў|К. Езавітава]] ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002</ref>. Арыштаваны 22.7.1944 у Менску. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 23.6.1945 як «памагаты нямецкіх акупантаў» да 10 гадоў ППЛ і 5 гадоў пазбаўленьня правоў з канфіскацыяй маёмасьці. Этапаваны ў адзін з канцлягераў ГУЛАГа, дзе, па сьведчаньні [[Антон Царанкоў|А. Царанкова]], ледзь не загінуў ад голаду. Вызвалены, хутчэй за ўсё, да 1947 году. Паводле іншых зьвестак, знаходзіўся ў лягерах да 14 жніўня 1954 года.<ref>Гісторыя Беларусі. У 6 т. Т. 6. Беларусь у 1946-2009 гг. / Ред. тома У. Навіцкі. Мінск, 2011. С. 143.</ref> 3 кастрычніка 1955 году быў амніставаны. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 21.10.1959 г.<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|3|2|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref> Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]] ў Менску. == Творчасьць == Публікавацца як царкоўны кампазытар Аляксей Туранкоў пачаў у 1912-м. За сем гадоў выйшла некалькі зборнікаў яго арыгінальных твораў (спачатку для мужчынскага хору) і гарманізацыяў. Яго духоўныя работы былі шырока вядомымі і запатрабаванымі. Адзін з пачынальнікаў жанраў масавай песьні, хору, рамансу ў беларускай музыцы. Аўтар опэр «[[Кветка шчасьця]]» (лібрэта [[Вольга Барысевіч|В. Барысевіч]], [[Пятрусь Броўка|П. Броўкі]] і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]], паст. 1939), «[[Яснае сьвітаньне]]», балету «[[Лясная казка (балет)|Лясная казка]]». Напісаў музыку да многіх драматычных спэктакляў («Пінская шляхта» і інш.) і кінафільмаў. Аўтар апрацоўкі беларускіх народных песень. Аўтар музыкі да кінафільмаў «Вогненныя гады» і «Сям’я Януш». Да вайны ён актыўна публікаваўся як сьвецкі кампазытар. Аўтар «Гімну сталінскай Канстытуцыі». Асаблівае значэньне ў яго творчасьці мае опэра «[[Кветка шчасьця]]», якая вызначаецца паэтычнасьцю, лірызмам, сувязьзю з нацыянальным музычным фальклёрам, дакладнасьцю музычных характарыстык у абмалёўцы вобразаў, дасьціпным народным гумарам<ref>{{Артыкул| аўтар = Ілья Шлепянаў.| загаловак = «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1940-106.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1940 | том = | нумар = 106 (6685)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>Дз. Жураўлёў (БелЭн, 2003)</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = А. Я Туранкоў. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1958-79.pdf| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1 кастрычніка 1958 | том = | нумар = 79 (1301)| старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121208045850/http://www.bgam.edu.by/bgam_ru/vestnik-9.htm У истоков современной белорусской композиторской школы: К 120-летию со дня рождения А. Е. Туренкова (1886—1958)] {{ref-ru}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Туранкоў, Аляксей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Опэрныя кампазытары]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР]] [[Катэгорыя:Беларускія кампазытары]] [[Катэгорыя:Савецкія кампазытары]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках]] sbwltmd2a28kb68wssrtjulqs47pp95 2680803 2680786 2026-07-26T17:22:55Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Крыніца 2680803 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Аляксей Туранкоў |Сапраўднае_імя = |Лёга = |Памер_лёга = |Апісаньне_лёга = |Фота = Alaksiej Turankoŭ. Аляксей Туранкоў (1940).jpg |Памер_фота = |Апісаньне_фота = |Дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|21|1|1886|9}} |Месца_нараджэньня = [[Санкт-Пецярбург]] |Дата_сьмерці = {{Памёр|27|9|1958|гадоў=72}} |Месца_сьмерці = [[Менск]] |Гады = |Прафэсіі = [[кампазытар]] |Інструмэнты = |Жанры = |Псэўданімы = |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Узнагароды = [[Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] |Сайт = }} '''Аляксе́й Яўла́мпавіч Туранко́ў''' ({{Нарадзіўся|21|1|1886|9}}, [[Санкт-Пецярбург]], Расея — {{Памёр|27|9|1958}}, [[Менск]]) — беларускі кампазытар. == Жыцьцяпіс == Зь сялянскай сям’і. Музычную адукацыю ў Пецярбурскай харавой школе пры прыдворнай пеўчай капэле. У 1911—1914 вучыўся ў Пецярбурскай кансэрваторыі па спэцыяльнасьці царкоўнага кампазытара. Для аплаты кансэрваторыі зарабляць рэпэтытарствам. Выкладаў [[сальфэджа]], працаваў у аркестры. У 1914 годзе трапіў на фронт [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] і служыў у арміі да 1918 году. У ваенны час не пераставаў пісаць царкоўную музыку. Да таго ж, быў рэгентам — кіраўніком мужчынскага хору ў стаўцы імпэратара [[Мікалай ІІ|Мікалая ІІ]] у [[Магілёў|Магілёве]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160407193839/http://zviazda.by/be/news/20160325/1458922842-zabytyya-partytury-alyakseya-turankova-prachytali-u-gomeli Забытыя партытуры Аляксея Туранкова прачыталі ў Гомелі], Ірына Ашташкевіч, [[Звязда]], 26.03.2016</ref>. З 1918 жыў у [[Гомель|Гомелі]], дзе ажаніўся з дачкой рэгента гомельскага Пятра-Паўлаўскага сабора Івана Фалькоўскага. Тут у 1918 годзе і вянчаўся зь ёй. Загадваў музычнай сэкцыяй гарадзкога аддзяленьня народнай асьветы. У 1919 годзе Туранкоў быў адным з арганізатараў Народнай кансэрваторыі, пераўтворанай у Дзяржаўную музычную школу 1-й і 2-й прыступкі. На яе базе ў тыя гады быў створаны Дзяржаўны музычны тэхнікум — сёньняшні музычны каледж імя Сакалоўскага. З 1934 у Менску. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1940), узнагароджаны ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сьцяга» (1940)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва Ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сцяга». № 30. Туранкова Аляксея Еўлампіевіча.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У час 2-й сусьветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі. У 1941—1944 г. супрацоўнік [[Выдавецтва школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі|ВШПЛМ]] у Менску і выдавецтва [[Канстанцін Езавітаў|К. Езавітава]] ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002</ref>. Арыштаваны 22.7.1944 у Менску. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 23.6.1945 як «памагаты нямецкіх акупантаў» да 10 гадоў ППЛ і 5 гадоў пазбаўленьня правоў з канфіскацыяй маёмасьці. Этапаваны ў адзін з канцлягераў ГУЛАГа, дзе, па сьведчаньні [[Антон Царанкоў|А. Царанкова]], ледзь не загінуў ад голаду. Вызвалены, хутчэй за ўсё, да 1947 году. Паводле іншых зьвестак, знаходзіўся ў лягерах да 14 жніўня 1954 года.<ref>Гісторыя Беларусі. У 6 т. Т. 6. Беларусь у 1946-2009 гг. / Ред. тома У. Навіцкі. Мінск, 2011. С. 143.</ref> 3 кастрычніка 1955 году быў амніставаны. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 21.10.1959 г.<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|3|2|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref> Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]] ў Менску. == Творчасьць == Публікавацца як царкоўны кампазытар Аляксей Туранкоў пачаў у 1912-м. За сем гадоў выйшла некалькі зборнікаў яго арыгінальных твораў (спачатку для мужчынскага хору) і гарманізацыяў. Яго духоўныя работы былі шырока вядомымі і запатрабаванымі. Адзін з пачынальнікаў жанраў масавай песьні, хору, рамансу ў беларускай музыцы. Аўтар опэр «[[Кветка шчасьця]]» (лібрэта [[Вольга Барысевіч|В. Барысевіч]], [[Пятрусь Броўка|П. Броўкі]] і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]], паст. 1939), «[[Яснае сьвітаньне]]», балету «[[Лясная казка (балет)|Лясная казка]]». Напісаў музыку да многіх драматычных спэктакляў («Пінская шляхта» і інш.) і кінафільмаў. Аўтар апрацоўкі беларускіх народных песень. Аўтар музыкі да кінафільмаў «Вогненныя гады» і «Сям’я Януш». Да вайны ён актыўна публікаваўся як сьвецкі кампазытар. Аўтар «Гімну сталінскай Канстытуцыі». Асаблівае значэньне ў яго творчасьці мае опэра «[[Кветка шчасьця]]», якая вызначаецца паэтычнасьцю, лірызмам, сувязьзю з нацыянальным музычным фальклёрам, дакладнасьцю музычных характарыстык у абмалёўцы вобразаў, дасьціпным народным гумарам <ref>{{Артыкул| аўтар = Д. Рабіновіч. | загаловак = «Кветка шчасця». А. Туранкова.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Ілья Шлепянаў.| загаловак = «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1940-106.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1940 | том = | нумар = 106 (6685)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>Дз. Жураўлёў (БелЭн, 2003)</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = А. Я Туранкоў. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1958-79.pdf| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1 кастрычніка 1958 | том = | нумар = 79 (1301)| старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121208045850/http://www.bgam.edu.by/bgam_ru/vestnik-9.htm У истоков современной белорусской композиторской школы: К 120-летию со дня рождения А. Е. Туренкова (1886—1958)] {{ref-ru}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Туранкоў, Аляксей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Опэрныя кампазытары]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР]] [[Катэгорыя:Беларускія кампазытары]] [[Катэгорыя:Савецкія кампазытары]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках]] n41ojhuror7vvxwu3p217u52bv9jc2e 2680818 2680803 2026-07-26T18:30:37Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Крыніца 2680818 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Аляксей Туранкоў |Сапраўднае_імя = |Лёга = |Памер_лёга = |Апісаньне_лёга = |Фота = Alaksiej Turankoŭ. Аляксей Туранкоў (1940).jpg |Памер_фота = |Апісаньне_фота = |Дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|21|1|1886|9}} |Месца_нараджэньня = [[Санкт-Пецярбург]] |Дата_сьмерці = {{Памёр|27|9|1958|гадоў=72}} |Месца_сьмерці = [[Менск]] |Гады = |Прафэсіі = [[кампазытар]] |Інструмэнты = |Жанры = |Псэўданімы = |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Узнагароды = [[Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] |Сайт = }} '''Аляксе́й Яўла́мпавіч Туранко́ў''' ({{Нарадзіўся|21|1|1886|9}}, [[Санкт-Пецярбург]], Расея — {{Памёр|27|9|1958}}, [[Менск]]) — беларускі кампазытар. == Жыцьцяпіс == Зь сялянскай сям’і. Музычную адукацыю ў Пецярбурскай харавой школе пры прыдворнай пеўчай капэле. У 1911—1914 вучыўся ў Пецярбурскай кансэрваторыі па спэцыяльнасьці царкоўнага кампазытара. Для аплаты кансэрваторыі зарабляць рэпэтытарствам. Выкладаў [[сальфэджа]], працаваў у аркестры. У 1914 годзе трапіў на фронт [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] і служыў у арміі да 1918 году. У ваенны час не пераставаў пісаць царкоўную музыку. Да таго ж, быў рэгентам — кіраўніком мужчынскага хору ў стаўцы імпэратара [[Мікалай ІІ|Мікалая ІІ]] у [[Магілёў|Магілёве]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160407193839/http://zviazda.by/be/news/20160325/1458922842-zabytyya-partytury-alyakseya-turankova-prachytali-u-gomeli Забытыя партытуры Аляксея Туранкова прачыталі ў Гомелі], Ірына Ашташкевіч, [[Звязда]], 26.03.2016</ref>. З 1918 жыў у [[Гомель|Гомелі]], дзе ажаніўся з дачкой рэгента гомельскага Пятра-Паўлаўскага сабора Івана Фалькоўскага. Тут у 1918 годзе і вянчаўся зь ёй. Загадваў музычнай сэкцыяй гарадзкога аддзяленьня народнай асьветы. У 1919 годзе Туранкоў быў адным з арганізатараў Народнай кансэрваторыі, пераўтворанай у Дзяржаўную музычную школу 1-й і 2-й прыступкі. На яе базе ў тыя гады быў створаны Дзяржаўны музычны тэхнікум — сёньняшні музычны каледж імя Сакалоўскага. З 1934 у Менску. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1940), узнагароджаны ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сьцяга» (1940)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва Ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сцяга». № 30. Туранкова Аляксея Еўлампіевіча.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У час 2-й сусьветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі. У 1941—1944 г. супрацоўнік [[Выдавецтва школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі|ВШПЛМ]] у Менску і выдавецтва [[Канстанцін Езавітаў|К. Езавітава]] ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002</ref>. Арыштаваны 22.7.1944 у Менску. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 23.6.1945 як «памагаты нямецкіх акупантаў» да 10 гадоў ППЛ і 5 гадоў пазбаўленьня правоў з канфіскацыяй маёмасьці. Этапаваны ў адзін з канцлягераў ГУЛАГа, дзе, па сьведчаньні [[Антон Царанкоў|А. Царанкова]], ледзь не загінуў ад голаду. Вызвалены, хутчэй за ўсё, да 1947 году. Паводле іншых зьвестак, знаходзіўся ў лягерах да 14 жніўня 1954 года.<ref>Гісторыя Беларусі. У 6 т. Т. 6. Беларусь у 1946-2009 гг. / Ред. тома У. Навіцкі. Мінск, 2011. С. 143.</ref> 3 кастрычніка 1955 году быў амніставаны. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 21.10.1959 г.<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|3|2|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref> Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Менск)|Вайсковых могілках]] ў Менску. == Творчасьць == Публікавацца як царкоўны кампазытар Аляксей Туранкоў пачаў у 1912-м. За сем гадоў выйшла некалькі зборнікаў яго арыгінальных твораў (спачатку для мужчынскага хору) і гарманізацыяў. Яго духоўныя работы былі шырока вядомымі і запатрабаванымі. Адзін з пачынальнікаў жанраў масавай песьні, хору, рамансу ў беларускай музыцы. Аўтар опэр «[[Кветка шчасьця]]» (лібрэта [[Вольга Барысевіч|В. Барысевіч]], [[Пятрусь Броўка|П. Броўкі]] і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]], паст. 1939), «[[Яснае сьвітаньне]]», балету «[[Лясная казка (балет)|Лясная казка]]». Напісаў музыку да многіх драматычных спэктакляў («Пінская шляхта» і інш.) і кінафільмаў. Аўтар апрацоўкі беларускіх народных песень. Аўтар музыкі да кінафільмаў «Вогненныя гады» і «Сям’я Януш». Да вайны ён актыўна публікаваўся як сьвецкі кампазытар. Аўтар «Гімну сталінскай Канстытуцыі». Асаблівае значэньне ў яго творчасьці мае опэра «[[Кветка шчасьця]]», якая вызначаецца паэтычнасьцю, лірызмам, сувязьзю з нацыянальным музычным фальклёрам, дакладнасьцю музычных характарыстык у абмалёўцы вобразаў, дасьціпным народным гумарам <ref>{{Артыкул| аўтар = А. Карповіч. | загаловак = Опера «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-07.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 сакавіка 1940 | том = | нумар = 7 (463) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Д. Рабіновіч. | загаловак = «Кветка шчасця». А. Туранкова.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Ілья Шлепянаў.| загаловак = «Кветка шчасця». | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.pdf.zip/1940-106.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 1940 | том = | нумар = 106 (6685)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>Дз. Жураўлёў (БелЭн, 2003)</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = А. Я Туранкоў. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1958-79.pdf| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1 кастрычніка 1958 | том = | нумар = 79 (1301)| старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121208045850/http://www.bgam.edu.by/bgam_ru/vestnik-9.htm У истоков современной белорусской композиторской школы: К 120-летию со дня рождения А. Е. Туренкова (1886—1958)] {{ref-ru}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Туранкоў, Аляксей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Опэрныя кампазытары]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР]] [[Катэгорыя:Беларускія кампазытары]] [[Катэгорыя:Савецкія кампазытары]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках]] fsvtd2mnhmelcasfaqqwvzaars7984v Анхэль Карэа 0 193772 2680816 2625444 2026-07-26T18:22:03Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680816 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''А́нхэль Марты́н Карэ́а Марты́нэс''' ({{мова-es|Ángel Martín Correa Martínez}}; {{Н}} 9 сакавіка 1995 году) — аргентынскі футбаліст, нападнік клюб «[[Рывэр Плэйт Буэнас-Айрэс|Рывэр Плэйт]]» і [[Зборная Аргентыны па футболе|нацыянальнай зборнай Аргентыны]]. == Дасягненьні == '''«Сан-Лярэнса»''': * [[Чэмпіянат Аргентыны па футболе|Чэмпіён Аргентыны]]: 2013 (інісьяль) * Уладальнік [[Кубак Лібэртадорэс|Кубка Лібэртадорэс]]: 2014 '''«Атлетыка»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2021 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: [[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2018]] * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2018 '''Аргентына''': * [[Чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіён сьвету]]: [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] * Уладальнік [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубка Амэрыкі]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Карэа ў складзе [[Зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аргентына}}; |Аргентына на КА-2021 |Аргентына на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Карэа, Анхэль}} [[Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] 2rxm5mqtmzdscg3bdzpaep9xaral9ar Бэрнарду Сылва 0 194574 2680811 2673275 2026-07-26T18:06:20Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680811 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Бэрнарду Мота Вэйга дзі Карвальлю і Сылва''' ({{мова-pt|Bernardo Mota Veiga de Carvalho e Silva}}; {{Н}} 10 жніўня 1994 году) — партугальскі футбаліст, паўабаронца гішпанскага клюбу «[[Рэал Мадрыд|Рэал]]» і нацыянальнай [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]]. == Дасягненьні == '''«Бэнфіка»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2014 * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2014 * Уладальнік [[Супэркубак Партугаліі па футболе|Супэркубка Партугаліі]]: 2014 '''«Манака»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: 2017 '''«Манчэстэр Сіці»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2019, 2023, 2026 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2018, 2019, 2020, 2021, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2018, 2019, 2024 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2023 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Рэал Мадрыд}} {{Навігацыйная група |назоў = Сылва ў складзе [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧС-2018 |Партугалія на ЧЭ-2020 |Партугалія на ЧС-2022 |Партугалія на ЧЭ-2024 |Партугалія на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сылва, Бэрнарду}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] 7bpsg2fravxtb7nrek0i0wye5whi7aj Андрэ Сылва 0 194748 2680847 2633552 2026-07-26T21:34:28Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680847 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Андрэ Мігел Валенці да Сылва''' ({{мова-pt|André Miguel Valente da Silva}}; {{Н}} 6 лістапада 1995 году) — партугальскі футбаліст, нападнік клюбу «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» і нацыянальнай [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]]. == Дасягненьні == '''«РБ Ляйпцыг»''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2022, 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Сылва ў складзе [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧС-2018 |Партугалія на ЧЭ-2020 |Партугалія на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сылва, Андрэ}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] m4fd0ynw8f8kqd1qfjgr1kftrtavgs0 Тама Мэнье 0 194922 2680788 2672984 2026-07-26T15:24:44Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680788 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Тама́ Мэнье́''' ({{мова-fr|Thomas Meunier}}; {{Н}} 12 верасьня 1991 году) — бэльгійскі футбаліст, абаронца ангельскага клюбу «[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]]» і [[Зборная Бэльгіі па футболе|нацыянальнай зборнай Бэльгіі]]. == Дасягненьні == '''«Бруге»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2016 * Уладальнік [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубка Бэльгіі]]: 2015 '''«Пары Сэн-Жэрмэн»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: 2018, 2019, 2020 * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]: 2018 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Францыі|Кубка францускае лігі]]: 2017, 2018, 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Францыі па футболе|Супэркубка Францыі]]: 2016, 2017, 2019 '''«Барусія»''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Мэнье ў складзе [[Зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бэльгія}}; |Бэльгія на ЧЭ-2016 |Бэльгія на ЧС-2018 |Бэльгія на ЧЭ-2020 |Бэльгія на ЧС-2022 |Бэльгія на ЧЭ-2024 |Бэльгія на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мэнье, Тама}} [[Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты]] 922u9tkolqdux6q3fk27ka17gcfjvbn Юры Тылеманс 0 194998 2680790 2672982 2026-07-26T15:33:26Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Youri_Tielemans?oldid=1366107163 2680790 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ю́ры Ты́леманс''' ({{мова-nl|Youri Tielemans}}; {{Н}} 7 траўня 1997 году) — бэльгійскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» і [[Зборная Бэльгіі па футболе|нацыянальнай зборнай Бэльгіі]]. Дэбютаваў у складзе нацыянальнай каманды ў веку 19 гадоў, пасьля чаго прадстаўляў краіну на чэмпіянатах Эўропы і сьвету. У другой палове 2025 году быў прызначаны капітанам зборнай. == Кар’ера == === Клюбная === [[Файл:Youri Tielemans 2016.jpg|значак|зьлева|Тылеманс у кашулі «Андэрлехту».]] Тылеманс ёсьць выхаванцам акадэміі брусэльскага «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехту]]». 21 ліпеня 2013 году ўпершыню быў улучаны ў асноўны склад клюбу, застаўшыся запасным гульцом у матчы [[Супэркубак Бэльгіі па футболе 2013 году|Супэркубка Бэльгіі 2013 году]], дзе ягоны клюб здабыў перамогу над «[[Генк (футбольны клюб)|Генкам]]» зь лікам 1:0. 28 ліпеня 2013 году футбаліст запачаткаваў выступы ў першым складзе ў першым туры сэзону [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|бэльгійскай прафэсійнай лігі]] супраць «[[Лёкерэн (футбольны клюб)|Лёкерэну]]», зьявіўшыся на замену на 25-й хвіліне матчу<ref>{{навіна|спасылка=http://sporza.be/cm/sporza/matchcenter/mc_voetbal/2.28512/speeldag1/1.1685335|загаловак=Lokeren smeert jong Anderlecht al nederlaag aan|выдавец=Sporza|дата публікацыі=28.07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20161225080736/http://sporza.be/cm/sporza/matchcenter/mc_voetbal/2.28512/speeldag1/1.1685335|дата копіі=25.12.2016}}</ref>. 2 кастрычніка ён стаў наймаладзейшым бэльгійскім гульцом, які гуляў у [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]], выйшаўшы ў першай адзінаццатцы ў матчы супраць «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякосу]]» ў веку 16 гадоў і 148 дзён<ref>{{навіна|аўтар=Scholten, Berend|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0253-0d042a008a7d-9b0c910cfefd-1000--uefa-com-s-weekly-wonderkid-youri-tielemans/|загаловак=UEFA.com's weekly wonderkid: Youri Tielemans|выдавец=UEFA|дата публікацыі=14.02.2015}}</ref>. Тылеманс у першых двух сэзонах называўся найлепшым маладым гульцом лігі<ref>{{навіна|аўтар=Morgan, Richard|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11095/10052669/anderlecht-midfielder-youri-tielemans-profiled|загаловак=Who is Youri Tielemans? We profile exciting Anderlecht midfielder|выдавец=Sky Sports|дата публікацыі=02.11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20241214100915/https://www.skysports.com/football/news/11095/10052669/anderlecht-midfielder-youri-tielemans-profiled|дата копіі=14.12.2024}}</ref>. 24 траўня 2017 году Тылеманс далучыўся да чэмпіёна [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе|Лігі 1]] папярэдняга сэзону клюбу «[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]», падпісаўшы пяцігадовы кантракт<ref>{{навіна|спасылка=http://www.hln.be/hln/nl/1284/Voetbal/article/detail/3166600/2017/05/24/Officieel-Youri-Tielemans-tekent-contract-tot-2022-bij-Franse-kampioen-Monaco.dhtml|загаловак=Officieel: Youri Tielemans tekent contract tot 2022 bij Franse kampioen Monaco|выдавец=HLN|дата публікацыі=24.05.2017}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/40042751|загаловак=Youri Tielemans: Monaco sign highly-rated Belgian midfielder from Anderlecht|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=25.05.2017}}</ref>. Агулам францускі адрэзак кар’еры бэльгійца аказаўся правальным<ref>{{спасылка|аўтар=Valente, Allan|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11816/10891820/monaco-have-confirmed-the-signing-of-youri-tielemans-on-a-five-year-deal|загаловак=Monaco have confirmed the signing of Youri Tielemans on a five-year deal|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=24.05.2017}}</ref>. 31 студзеня 2019 году паўабаронца далучыўся да ангельскага клюбу «[[Лэстэр Сіці]]» на правах арэнды да канца сэзону<ref>{{навіна|аўтар=James, Stuart|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2019/jan/31/transfer-deadline-day-leicester-youri-tielemans|загаловак=Transfer deadline day roundup: Leicester sign Youri Tielemans on loan|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=31.01.2019}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/47068267|загаловак=Youri Tielemans: Leicester confirm loan signing of Monaco midfielder|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=31.01.2019}}</ref>, а партугалец [[Адрыен Сылва]] ў выніку ўгоду пракроыў у арэнду ў адваротным накірунку<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.90min.com/posts/6285456-leicester-complete-loan-signing-of-youri-tielemans-from-monaco-as-adrien-silva-departs|загаловак=Leicester Complete Loan Signing of Youri Tielemans From Monaco as Adrien Silva Departs|выдавецтва=90min.com|дата публікацыі=31.01.2019}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.lcfc.com/news/999996/youri-tielemans-joins-on-loan-as-adrien-silva-heads-to-monaco/press-release|загаловак=Youri Tielemans Joins On Loan As Adrien Silva Heads To Monaco|выдавец=Leicester City F.C.|дата публікацыі=31.01.2019}}</ref>. 9 сакавіка гулец правёў свой першы гол за клюб у пераможным матчы супраць «[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэму]]», які скончыўся зь лікам 3:1<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/47424846|загаловак=Leicester 3–1 Fulham: Jamie Vardy double earns Brendan Rodgers first win|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=08.03.2019}}</ref>. Улетку ангельцы здолелі цалкам выкупіць правы на гульца. 15 траўня 2021 году Тылеманс стаў аўтарам адзінага голу ў фінале [[Кубак Ангельшчыны па футболе 2020—2021 гадоў|Кубка Ангельшчыны 2021 году]] стрэлам з далёкай дыстанцыі ў браму «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» на 63-й хвіліне, тым самым надаў першы ў гісторыі «Лэстэра» тытул уладальнікам [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57055571|загаловак=Chelsea 0–1 Leicester: Foxes lift FA Cup for first time after Youri Tielemans stunner|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=14.05.2021}}</ref>. У 2022 годзе спартоўца зьвязвалі зь пераходам у «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]», і былі чуткі пра тое, што ён складзе з камандай угоду<ref>{{навіна|аўтар=Burlaga, Kate|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/3490306/2022/06/07/youri-tielemans-admits-leicester-exit-not-out-of-question-amid-arsenal-interest/|загаловак=Youri Tielemans admits Leicester exit 'not out of question' amid Arsenal interest|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=12.06.2022}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Tanner, Rob; Hay, Anthony|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/4061909/2023/01/05/leicester-january-departures/|загаловак=Leicester should be brave enough to sell anyone who doesn’t want to stay — Brendan Rodgers|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=05.01.2023}}</ref>. У чэрвені 2023 году, зьяўляючыся вольным агентам, Тылеманс стаў футбалістам «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Вілы]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.avfc.co.uk/news/2023/june/10/villa-announce-tielemans-agreement/|загаловак=Aston Villa announce Youri Tielemans agreement|выдавецтва=Aston Villa Football Club|дата публікацыі=10.06.2023}}</ref>. Свой першы матч за новую каманду згуляў 12 жніўня супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/football/2023/08/12/newcastle-united-vs-aston-villa-premier-league-live-score/|загаловак=Rampant Newcastle destroy Aston Villa as debutants make instant impact|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=12.08.2023}}</ref>. На цырымоніі ўзнагароджання паводле вынікаў сэзону 2024—2025 гадоў Тылеманс быў абраны найлепшым гульцом сэзону паводле вэрсіі заўзятараў і гульцоў каманды<ref>{{навіна|спасылка=https://www.avfc.co.uk/news/2025/may/21/2025-player-awards-winners-men/|загаловак=Tielemans scoops End of Season Awards double|выдавец=Aston Villa F.C.|дата публікацыі=21.05.2025}}</ref>. 20 траўня 2026 году ён адкрыў лік у фінале [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] ў матчы супраць «[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбургу]]», які скончыўся зь лікам 3:0, чым дапамог свайму клюбу ўзяць тытул<ref>{{навіна|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20ac3759bba4-7f91e47690b9-1000--freiburg-0-3-aston-villa-rampant-villans-win-europa-leagu/|загаловак=Freiburg 0-3 Aston Villa: Brilliant Villans win Europa League for the first time|выдавец=UEFA|дата публікацыі=20.05.2026}}</ref>. 14 ліпеня 2026 году «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» склаў з Тылемансам пяцігадовы кантракт, заплаціўшы за гульца 35 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/manchester-united-announce-signing-of-youri-tielemans|загаловак=United announce Tielemans signing|выдавецтва=Manchester United F.C.}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c9929gzdl2go|загаловак=Man Utd sign Youri Tielemans from Aston Villa on five-year deal|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=14.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === [[Файл:Youri Tielemans 2018 (cropped 2).jpg|значак|У складзе зборнай у 2018 годзе.]] У чэрвені 2015 году Тылеманс быў выкліканы ў склад [[Зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] на адборачны матч чэмпіянату Эўропы 2016 году супраць [[Зборная Ўэйлзу па футболе|зборнай Ўэйлзу]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/0/football/32849871|загаловак=Belgium's Marouane Fellaini out of Wales tie|выдавец=BBC|дата публікацыі=10.06.2015}}</ref>. 19-гадовы футбаліст дэбютаваў у складзе каманды 9 лістапада 2016 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]], які завяршыўся ўнічыю зь лікам 1:1. У той сустрэчы маладзён замяніў [[Стывэн Дэфур|Стывэна Дэфура]] на 82-й хвіліне<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/37896400|загаловак=Netherlands 1–1 Belgium|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=10.11.2016}}</ref>. Тылеманс быў улучаны ў склад з 23 гульцоў, складзены трэнэрам [[Рабэрта Мартынэс]]ам на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянат сьвету 2018 году]] ў Расеі<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/44353673|загаловак=World Cup 2018: Belgium include Vincent Kompany but Christian Benteke misses out|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=04.06.2018}}</ref>. Ён згуляў чатыры матчы на турніры, у тым ліку бараніў колеры краіны ў матчы за трэцяе месца, у якім бэльгійцы перамаглі [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборную Ангельшчыны]] зь лікам 2:0<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/44748604|загаловак=Belgium 2–0 England|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=14.07.2018}}</ref>. Свой першы гол за зборную ўлучыў 21 сакавіка 2019 году ў адборачным матчы чэмпіянату Эўропы 2020 году супраць [[Зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]]. Ён быў выкліканы ў зборную на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|фінальны турнір]] у траўні 2021 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fourfourtwo.com/features/belgium-euro-2020-squad-the-complete-line-up-for-marchs-internationals|загаловак=Belgium Euro 2020 squad: Full team profile|выдавецтва=fourfourtwo.com|дата публікацыі=27.06.2021}}</ref>, а таксама браў удзел у [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянаце сьвету 2022 году]]<ref>{{навіна|аўтар=Lea, Greg|спасылка=https://www.fourfourtwo.com/features/belgium-world-cup-2022-squad-players-line-up-qatar|загаловак=Belgium World Cup 2022 squad and preview: Roberto Martinez announces final 26-man team|выдавец=FourFourTwo|дата публікацыі=01.12.2022}}</ref>. 3 верасьня 2025 году Тылеманс быў на сталай аснове быў прызначаны капітанам зборнай<ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/tielemans-named-new-belgium-captain-2025-09-03/|загаловак=Tielemans named as new Belgium captain|выдавец=Reuters|дата публікацыі=03.09.2025}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Андэрлехт»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2014, 2017 * Уладальнік [[Супэркубак Бэльгіі па футболе|Супэркубка Бэльгіі]]: 2013, 2014 '''«Лэстэр Сіці»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2021 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2021 '''«Астан Віла»''': * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|2026]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{Склад ФК Манчэстэр Юнайтэд}} {{Навігацыйная група |назоў = Тылеманс у складзе [[Зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бэльгія}}; |Бэльгія на ЧС-2018 |Бэльгія на ЧЭ-2020 |Бэльгія на ЧС-2022 |Бэльгія на ЧЭ-2024 |Бэльгія на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Тылеманс, Юры}} [[Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты]] q58wcyalks5cpoxqfb9hfi1i96ok0e5 Тарган Азар 0 195142 2680859 2626887 2026-07-27T06:24:38Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680859 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Тарган Азар''' ({{мова-fr|Thorgan Hazard}}; {{Н}} 29 сакавіка 1993 году) — бэльгійскі футбаліст, паўабаронца францускага клюбу «[[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]]» і [[Зборная Бэльгіі па футболе|нацыянальнай зборнай Бэльгіі]]. У складзе зборнай удзельнічаў у чэмпіянаце сьвету 2018 году. Ад чэрвеня 2019 да 2023 году выступаў за дортмундзкую «[[Барусія Дортмунд|Барусію]]»<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Kak_zhe_dolgo_Torgan_Azar_shel_k_sobstvennoi_slave-1294800 Как же долго Торган Азар шел к собственной славе.] АЗЕРТАДЖ - Азербайджанское государственное информационное агентство.</ref>. Імя «Тарган» прыдумалі бацькі — яны замянілі апошнюю літару ў імені пэрсанажа бэлігійскіх коміксаў Таргала<ref>[https://www.championat.com/football/article-3306275-torgan-azar-sygraet-za-sbornuju-belgii-protiv-rossii.html Торган Азар сыграет за сборную Бельгии против России.] Чемпионат.</ref>. У Таргана ёсьць старэйшы брат [[Эдэн Азар]], таксама футбаліст<ref>[https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Evropejskie_chempionaty/Ispaniya/spbnews_NI1033257_Torgan_Azar_Eden_voplotil_svoju_zhizn_v_mechtu_brat_zasluzhil_eto Торган Азар: «Эден воплотил свою жизнь в мечту, брат заслужил это».]</ref>. == Дасягненьні == '''«Барусія» Дортмунд''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2021 '''ПСВ''': * Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Soccerway}} {{Навігацыйная група |назоў = Азар у складзе [[Зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бэльгія}}; |Бэльгія на ЧС-2018 |Бэльгія на ЧЭ-2020 |Бэльгія на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Азар, Тарган}} [[Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты]] 71y7g6amw7b2w8menzvka3f388k3c4w Кіран Трып’ер 0 195201 2680862 2622416 2026-07-27T06:54:06Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680862 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Кіран Трып’ер''' ({{мова-en|Kieran Trippier}}; {{Н}} 19 верасьня 1990 году) — ангельскі футбаліст, абаронца клюбу «[[Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз]]» і [[Зборная Ангельшчыны па футболе|нацыянальнай зборнай Ангельшчыны]]. == Дасягненьні == '''«Атлетыка»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2021 '''«Ньюкасл Юнайтэд»''': * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Трып’ер у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧС-2018 |Ангельшчына на ЧЭ-2020 |Ангельшчына на ЧС-2022 |Ангельшчына на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Трып’ер, Кіран}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] oc7ggfbtc7dot5bes2k0zwo1aq7mvuf Гары Ўінкс 0 212362 2680789 2622578 2026-07-26T15:27:37Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680789 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Гары Ўінкс''' ({{мова-en|Harry Winks}}; {{Н}} 2 лютага 1996 году) — ангельскі футбаліст, паўабаронца італьянскага клюбу «[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]]». Раней бараніў колеры [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ўінкс, Гары}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] mj6497bf6qk7vuykabjhok5us5g45mq Рыгор Няхай 0 238321 2680774 2313818 2026-07-26T12:27:33Z ~2026-41406-78 99124 /* Жыцьцяпіс */ 2680774 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Партрэт = Рыгор няхай.jpg }} '''Рыгор Восіпавіч Няхай''' ({{Нарадзіўся|5|12|1914}}, [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]], [[Бярэзінскі раён]], [[Менская вобласьць]] — {{Памёр|25|7|1991}}, Менск) — беларускі [[пісьменьнік]]. == Жыццяпіс == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Менскі педагагічны тэхнікум (1935), выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Калодзішчанскай сярэдняй школе пад Менскам. Завочна скончыў літаратурны факультэт [[Менскі настаўніцкі інстытут|Менскага настаўніцкага інстытуту]] ў 1939 годзе. У 1939 годзе прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]]. Спачатку ён служыў ва Ўкраіне. Разам з будучым паэтам [[Пётр Прыходзька|Пятром Прыходзькам]] ён выпускаў у дывізійнай газеце літаратурную старонку на беларускай мове, паколькі ў палку, дзе яны служылі, было шмат беларусаў. У пачатку жніўня 1941 году полк, дзе служыў Няхай, апынуўся на Паўднёвым фронце. У складзе гэтага палка ён змагаўся пад Кахоўкай, удзельнічаў у абароне Данбасу, у баях на Данцы каля Лісічанска. У ліпені 1942 году ў раёне Варашылаўграда Рыгор Няхай апынуўся ў акружэнні. Прабіцца да сваіх не атрымалася. Тады падабралася група чырвонаармейцаў і камандзіраў, якая накіравалася на поўнач з мэтай далучыцца да партызан або ў лясных раёнах перайсці лінію фронту. Ішлі начамі, днём адпачывалі ў сцяпі. Нарэшце яны патрапілі на сляды Чарнігаўскага партызанскага злучэння пад камандаваннем будучага Героя Савецкага Саюза [[Юры Збанацкі|Юрыя Збанацкага]]. У Каневе з мясцовых жыхароў стварыў і ўзначаліў невялікі партызанскі атрад імя Тараса Шаўчэнкі. З радыястанцыяй прабраўся ў Кіеў для сувязі з падполлем. У 1942-1943 гадах выконваў заданні Галоўнага разведупраўлення Савецкай Арміі ў тыле ворага (у раёне Кіеву-Чаркас — Чарнігава). Пасля быў начальнікам [[асобы аддзел|асобага аддзелу]] партызанскага злучэння Збанацкага. Удзельнічаў у баявых дзеяннях на тэрыторыі Польшчы, Нямеччыне, Чэхаславаччыне, Аўстрыі, Вугоршчыны. Закончыў вайну на Эльбе<ref>[https://web.archive.org/web/20200212020428/http://urok.shkola.of.by/rodnae-slova-2015--s-14-17-nastanik-razvedchik-pisemennik-rigo.html Настаўнік, разведчык, пісьменнік Рыгор Няхай], [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]], 2015, №5 С. 14-17</ref>. З 1946 году працаваў у газеце «[[Літаратура і мастацтва]]». У 1952—1954 гадах — загадчык аддзелу крытыкі і публіцыстыкі часопіса «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», у 1956—1957 гадах — рэдактар Дзяржаўнага выдавецтва БССР. Сябра СП СССР з 1946 году. == Творчасьць == Друкавацца пачаў у 1935 годзе. Гэта вершы “Баявому таварышу”, які быў апублікаваны ў зборніку “Аднагодкі”, “Песьню гучную птушкі пяюць…”(“[[Калгаснік Беларусі]]”, 30 жніўня). “Ураджай”(“[[ЛіМ]]”, № 44), “Сустрэча чырвоных байцоў”(“[[Піянер Беларусі]]”, 9 кастрычніка”). * 1939 — «Па сонечных узгорках», зборнік вершаў * 1950 — «Мае пакаленне», зборнік вершаў * 1954 — «Вялікі мой і ціхі акіян», зборнік вершаў * 1958 — «Навальнічнае рэха», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1961 — «Размова з восенню», зборнік вершаў * 1962 — «Пра храбрага хлопчыка», дзіцячыя вершы * 1962 — «Героі не адступаюць», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1966 — «Сарочы лес», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1967 — «Алёшка-атаман», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1968 — «Минская область» (1968, 2-е дапоўненае і перапрацаванае выданьне ў 1974), нарыс * 1968 — «Як расцвітае кветка», дзіцячыя апавяданьні * 1971 — «Туман над стэпам», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1973 — «Асеннія пракосы», зборнік вершаў (выбранае) * 1976 — «Шлях на Эльбу», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1982 — «Слова сябрам», зборнік вершаў * 1983 — «Я з табою, гвардыя», аповесьць для дзяцей * 1984 — Выбраныя творы ў 2 тамах. На [[беларуская мова|беларускую мову]] пераклаў «Дзень айца Сойкі» [[Сьцяпан Тудар|Сьцяпана Тудара]] (1952), «Над Чарамошам» [[Міхаіл Стэльмах|Міхаіла Стэльмаха]] (1955), «Памфлеты» [[Юрый Мельнічук|Юрыя Мельнічука]] (1961), асобныя творы [[Аляксандар Твардоўскі|Аляксандра Твардоўскага]], [[Максім Рыльскі|Максіма Рыльскага]], [[Павел Тычына|Паўла Тычыны]], [[Андрэй Малышка|Андрэя Малышкі]], Ю. Збанацкага і іншых расейскіх і ўкраінскіх пісьменьнікаў. Зрабіў літаратурны запіс кніг «Партызанскі край» [[Віктар Лівенцаў|Віктара Лівенцава]] (1950), «Браты па зброі» [[Іван Вятроў|Івана Вятрова]] (1962), «Палескія былі» [[Іван Шубітыдзэ|Івана Шубітыдзэ]] (1969). == Узнагароды == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] II ступені * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] * мэдалі == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Беларускія пісьменьнікі : біябібліяграфічны слоўнік. — Т. 4. — Мн., 1994. == Вонкавыя спасылкі == * [https://knihi.com/Ryhor_Niachaj/ Творы Рыгора Няхая] на Беларускай Палічцы {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Няхай, Рыгор}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны|Партызаны нямецка-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] jtqt6vh0x6o2dkej9r7a9ru660gz1r0 2680775 2680774 2026-07-26T12:29:02Z ~2026-41406-78 99124 /* Літаратура */ 2680775 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Партрэт = Рыгор няхай.jpg }} '''Рыгор Восіпавіч Няхай''' ({{Нарадзіўся|5|12|1914}}, [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]], [[Бярэзінскі раён]], [[Менская вобласьць]] — {{Памёр|25|7|1991}}, Менск) — беларускі [[пісьменьнік]]. == Жыццяпіс == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Менскі педагагічны тэхнікум (1935), выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Калодзішчанскай сярэдняй школе пад Менскам. Завочна скончыў літаратурны факультэт [[Менскі настаўніцкі інстытут|Менскага настаўніцкага інстытуту]] ў 1939 годзе. У 1939 годзе прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]]. Спачатку ён служыў ва Ўкраіне. Разам з будучым паэтам [[Пётр Прыходзька|Пятром Прыходзькам]] ён выпускаў у дывізійнай газеце літаратурную старонку на беларускай мове, паколькі ў палку, дзе яны служылі, было шмат беларусаў. У пачатку жніўня 1941 году полк, дзе служыў Няхай, апынуўся на Паўднёвым фронце. У складзе гэтага палка ён змагаўся пад Кахоўкай, удзельнічаў у абароне Данбасу, у баях на Данцы каля Лісічанска. У ліпені 1942 году ў раёне Варашылаўграда Рыгор Няхай апынуўся ў акружэнні. Прабіцца да сваіх не атрымалася. Тады падабралася група чырвонаармейцаў і камандзіраў, якая накіравалася на поўнач з мэтай далучыцца да партызан або ў лясных раёнах перайсці лінію фронту. Ішлі начамі, днём адпачывалі ў сцяпі. Нарэшце яны патрапілі на сляды Чарнігаўскага партызанскага злучэння пад камандаваннем будучага Героя Савецкага Саюза [[Юры Збанацкі|Юрыя Збанацкага]]. У Каневе з мясцовых жыхароў стварыў і ўзначаліў невялікі партызанскі атрад імя Тараса Шаўчэнкі. З радыястанцыяй прабраўся ў Кіеў для сувязі з падполлем. У 1942-1943 гадах выконваў заданні Галоўнага разведупраўлення Савецкай Арміі ў тыле ворага (у раёне Кіеву-Чаркас — Чарнігава). Пасля быў начальнікам [[асобы аддзел|асобага аддзелу]] партызанскага злучэння Збанацкага. Удзельнічаў у баявых дзеяннях на тэрыторыі Польшчы, Нямеччыне, Чэхаславаччыне, Аўстрыі, Вугоршчыны. Закончыў вайну на Эльбе<ref>[https://web.archive.org/web/20200212020428/http://urok.shkola.of.by/rodnae-slova-2015--s-14-17-nastanik-razvedchik-pisemennik-rigo.html Настаўнік, разведчык, пісьменнік Рыгор Няхай], [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]], 2015, №5 С. 14-17</ref>. З 1946 году працаваў у газеце «[[Літаратура і мастацтва]]». У 1952—1954 гадах — загадчык аддзелу крытыкі і публіцыстыкі часопіса «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», у 1956—1957 гадах — рэдактар Дзяржаўнага выдавецтва БССР. Сябра СП СССР з 1946 году. == Творчасьць == Друкавацца пачаў у 1935 годзе. Гэта вершы “Баявому таварышу”, які быў апублікаваны ў зборніку “Аднагодкі”, “Песьню гучную птушкі пяюць…”(“[[Калгаснік Беларусі]]”, 30 жніўня). “Ураджай”(“[[ЛіМ]]”, № 44), “Сустрэча чырвоных байцоў”(“[[Піянер Беларусі]]”, 9 кастрычніка”). * 1939 — «Па сонечных узгорках», зборнік вершаў * 1950 — «Мае пакаленне», зборнік вершаў * 1954 — «Вялікі мой і ціхі акіян», зборнік вершаў * 1958 — «Навальнічнае рэха», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1961 — «Размова з восенню», зборнік вершаў * 1962 — «Пра храбрага хлопчыка», дзіцячыя вершы * 1962 — «Героі не адступаюць», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1966 — «Сарочы лес», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1967 — «Алёшка-атаман», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1968 — «Минская область» (1968, 2-е дапоўненае і перапрацаванае выданьне ў 1974), нарыс * 1968 — «Як расцвітае кветка», дзіцячыя апавяданьні * 1971 — «Туман над стэпам», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1973 — «Асеннія пракосы», зборнік вершаў (выбранае) * 1976 — «Шлях на Эльбу», зборнік апавяданьняў і аповесьцей * 1982 — «Слова сябрам», зборнік вершаў * 1983 — «Я з табою, гвардыя», аповесьць для дзяцей * 1984 — Выбраныя творы ў 2 тамах. На [[беларуская мова|беларускую мову]] пераклаў «Дзень айца Сойкі» [[Сьцяпан Тудар|Сьцяпана Тудара]] (1952), «Над Чарамошам» [[Міхаіл Стэльмах|Міхаіла Стэльмаха]] (1955), «Памфлеты» [[Юрый Мельнічук|Юрыя Мельнічука]] (1961), асобныя творы [[Аляксандар Твардоўскі|Аляксандра Твардоўскага]], [[Максім Рыльскі|Максіма Рыльскага]], [[Павел Тычына|Паўла Тычыны]], [[Андрэй Малышка|Андрэя Малышкі]], Ю. Збанацкага і іншых расейскіх і ўкраінскіх пісьменьнікаў. Зрабіў літаратурны запіс кніг «Партызанскі край» [[Віктар Лівенцаў|Віктара Лівенцава]] (1950), «Браты па зброі» [[Іван Вятроў|Івана Вятрова]] (1962), «Палескія былі» [[Іван Шубітыдзэ|Івана Шубітыдзэ]] (1969). == Узнагароды == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] II ступені * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] * мэдалі == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік. — Т. 4. — Мн., 1994. == Вонкавыя спасылкі == * [https://knihi.com/Ryhor_Niachaj/ Творы Рыгора Няхая] на Беларускай Палічцы {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Няхай, Рыгор}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны|Партызаны нямецка-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] j9kdl144btx3fvl40c2tg3tal5wzla3 Міхась Ларчанка 0 239506 2680822 2197056 2026-07-26T18:41:21Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне творы 2680822 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Міхась Рыгоравіч Ларчанка''' (14 лістапада 1907, в. [[Хварасьцяны (Магілёўская вобласьць)|Хварасьцяны]], [[Быхаўскі павет]], [[Магілёўская губэрня]], — 31 ліпеня 1981) — беларускі літаратуразнавец, літаратурны крытык. Доктар філялягічных навук, прафэсар. == Біяграфія == Нарадзіўся 14 лістапада 1907 году ў в. [[Хварасьцяны (Магілёўская вобласьць)|Хварасьцяны]] [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павету]] [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] (цяпер — [[Слаўгарадзкі раён (Беларусь)|Слаўгарадзкі раён]], [[Магілёўская вобласьць]]) ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Княжыцкай школе сялянскай моладзі, у Магілёўскім беларускім пэдагагічным тэхнікуме. У 1929 годзе паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленьне пэдагагічнага факультэту [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] (у 1931 годзе пэдфак пераўтвораны ў Вышэйшы пэдагагічны інстытут). Скончыў яго датэрмінова ў 1932 годзе. З 1935 годзе, пасьля заканчэньня аьспірантуры пры [[АН БССР]], — супрацоўнік Інстытуту літаратуры і мастацтва АН БССР. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] ўдзельнічаў у баях на Бранскім фронце, улетку 1942 году быў цяжка паранены. З 1943 году — загадчык катэдры і дэкан філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1952—1955 гадох — дактарант Інстытуту сусьветнай літаратуры [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]], у 1955—1971 гадох — ізноў загадчык катэдры беларускай літаратуры і адначасова (да 1957 году) дэкан філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Памёр 31 ліпеня 1981 году ў Менску. Пахаваны ў Менску на Паўночных могілках<ref>Ларчанка Міхась // Беларусь : энцаклапедычны даведнік / Рэд. калегія Б. І. Сачанка [і інш.]. — Менск, БелЭн імя П. Броўкі, 1995. — С. 418.</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Як крытык і літаратуразнавец выступаў з 1932 году. Выйшлі манаграфіі «На шляхах да рэалізму» (1958), «Па шляху рэалізму» (1959), «Сувязі беларускай літаратуры з літаратурамі суседніх славянскіх народаў у другой палове XIX ст.» (1958), «Жывая спадчына» (1977), зборнікі літаратуразнаўчых працаў «Славянская супольнасьць» (1963), «Яднаньне братніх літаратур» (1974), «Літаратурнае пабрацімства славян» (1984), а таксама брашуры «Творчасьць М. Багдановіча» (1949), «А. М. Горкі і беларуская літаратура» (1951), «Гогалеўскія традыцыі ў беларускай літаратуры» (1952). Складальнік хрэстаматыі для сярэдняй школы «Беларуская літаратура» (1945), адзін з аўтараў дапаможнікаў для ВНУ «Нарысы па гісторыі беларускай літаратуры» (1956), «Беларуская вусна-паэтычная творчасьць» (1966), «Старажытная беларуская літаратура» (1968), «Беларуская народна-паэтычная творчасць» (1979). == Узнагароды == * ордэн Айчыннай вайны II ступені, * медалі, * ганаровая грамата Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету Беларускай ССР, * Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1977). == Творы == * {{Артыкул| аўтар = М. Ларчанка. | загаловак = Эстэтычныя погляды Ф. К. Багушэвіча. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-07.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 сакавіка 1940 | том = | нумар = 7 (463) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = М. Ларчанка. | загаловак = Сатыра і юмар Ф. Багушэвіча.| спасылка =https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-09.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 сакавіка 1940 | том = | нумар = 9 (465) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Ларчанка Міхаіл Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя : У 18 т. Т.9 : Кулібін — Малаіта / Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Менск, БелЭн імя П. Броўкі, 1999. — С. 138. * Ларчанка Міхаіл Рыгоравіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : У 5 т. Т.3 : Карчма — Найгрыш / Рэд. кал.: І. П. Шамякін (гал.рэд.) [і інш.]. — Менск, БелЭн імя П. Броўкі, 1986. — С. 202. * Ларчанка Міхаіл Рыгоравіч // Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Слаўгарадскага раёна. — Менск, БелТА, 1999. — С. 511—512. {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ларчанка, Міхась Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі БССР]] sa147chhjz0ai263oddycnslomf6p2w Настрадамус 0 245376 2680874 2588915 2026-07-27T07:25:23Z CommonsDelinker 521 Выява [[c:file:Signature_of_Nostradamus.jpg]] замененая на [[c:file:Signature_of_Nostradamus_(transparent).png]] карыстальнікам [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]. Прычына: Use transparent background for signature image. 2680874 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Настрадамус |арыгінал імя = Michel de Nostredame |ганаровы прэфікс = |ганаровы суфікс = |партрэт = Nostradamus by Cesar.jpg |памер партрэту = |апісаньне партрэту = Арыгінальны партрэт аўтарства ягонага сына Сэзара |род дзейнасьці = |прафэсія = {{Просты сьпіс| * [[лекар]] * пісьменьнік * перакладнік * [[Астралёгія|астроляг]] }} |жанры = |вядомасьць = [[Прароцтва|прадказальнік]], лекар ад [[Чума|чумы]] |подпіс = Signature of Nostradamus (transparent).png }} '''Мішэ́ль дэ Нотрда́м''' ({{Мова-фр|Michel de Nostredame}}, 14 або 21 сьнежня 1503, [[Сэн-Рэмі-дэ-Праванс]], [[Праванс]], [[Каралеўства Францыі]] — 1 або 2 ліпеня 1566, [[Салён-дэ-Праванс]], Праванс, Каралеўства Францыі), больш вядомы пад [[Лацінізацыя імёнаў|лацінізаваным]] імем '''Настрада́мус''' ({{Мова-фр|Nostradamus|скарочана}}) — францускі [[Астралёгія|астроляг]], [[лекар]] і [[Прароцтва|прадказальнік]], аўтар кнігі ''[[Прароцтвы Мішэля Настрадамуса|Прароцтваў]]'' — збору 942 вершаваных [[катрэн]]аў з прадказаньнямі будучых падзеяў. == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ў сям’і жыдоў, якія навярнуліся ў хрысьціянства ў 1459 або 1460 року; бацька ўзяў пры хрышчэньні імя П’ер і прозьвішча «Нотрдам» (Дзева Марыя). У сям’і было прынамсі 9 дзяцей. У 14-гадовым веку Настрадамус паступіў у [[Авіньёнскі ўнівэрсытэт]], але праз год быў вымушаны скончыць навучаньне праз эпідэмію чумы. Восем гадоў ён самастойна займаўся вывучэньнем лекавых зёлак. У 1529 року, папрацаваўшы некалькі гадоў [[аптэка]]рам, паступіў ва [[Унівэрсытэт Манпэлье|ўнівэрсытэт Манпэлье]] на лекара. Але калі стала вядома, што Мішэль працаваў аптэкарам, што было забаронена ўнівэрсытэцкім статутам, яго выключылі. У 1531 року вядучы [[Палімат|рэнэсансны навуковец]] [[Юліюс Цэзар Скалігер]] запрасіў Настрадамуса ў [[Ажан]], дзе той ажаніўся і меў двух дзяцей. У 1534 року ягоная жонка і дзеці памерлі ад чумы. Пасьля гэтага Настрадамус вандраваў па Францыі і, магчыма, па Італіі. Па вяртаньні на радзіму ў 1545 року дапамагаў вядомаму лекару Люі Сару ў барацьбе з эпідэміяй чумы ў [[Марсэль|Марсэлі]], а пасьля самастойна замагаўся з чумой у [[Салён-дэ-Праванс]]е і [[Экс-ан-Праванс]]е. У 1547 асеў у Салён-дэ-Правансе, дзе ажаніўся з удавой на ймя Ганна Пансард, зь якой меў трох дачок і трох сыноў. Яшчэ раз пабываўшы ў Італіі, Настрадамус ад мэдыцыны пачаў хіліцца ў бок акультызму. У 1550 року ўпершыню пад лацінскім імем Настрадамус выдаў [[альманах]]. Ягоны посьпех натхніў Мішэля на далейшую творчасьць, і ён пачаў складаць кнігу францускіх катрэнаў зь недатаванымі прадказаньнямі. «Прароцтвы» ({{Мова-фр|Les Prophéties|скарочана}}) выйшлі ў 1555 року і займелі сваіх прыхільнікаў сярод эліты. [[Кацярына Мэдычы]], жонка караля Францыі [[Генрых II Валюа|Генрыха II]], запрасіла яго ў Парыж пасьля прачытаньня ягоных альманахаў, каб патлумачыць прароцтвы, датычныя каралеўскай сям’і, і скласьці гараскопы для дзяцей. Пазьней Кацярына прызначыла Настрадамуса дарадцам і ляйб-мэдыкам свайго сына, маладога караля [[Карл IX Валюа|Карла IX]]. Да 1566 року [[падагра]], якая мучыла Настрадамуса шмат гадоў, перайшла ў [[набраканьне]]. У канцы чэрвеня ён склаў запавет і неўзабаве сканаў. Пахаваны ў мясцовай францішканскай капліцы ў Салёне, магіла захавалася да нашых дзён. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Накід}} [[Катэгорыя:Францускія астролягі]] [[Катэгорыя:Францускія мэдыкі]] [[Катэгорыя:Францускія літаратары]] [[Катэгорыя:Памерлі ад набраканьняў]] [[Катэгорыя:Варажба]] [[Катэгорыя:Францускія альхімікі]] [[Катэгорыя:Акультныя літаратары]] [[Катэгорыя:Францускія жыды]] [[Катэгорыя:Францускія рыма-каталіцкія дзеячы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сэн-Рэмі-дэ-Правансе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Салён-дэ-Правансе]] [[Катэгорыя:Прарокі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Манпэлье]] t5u6f5dee22nlz8obiy5nsvqv44jmxi Руслан Маліноўскі 0 245723 2680857 2628121 2026-07-27T06:11:31Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680857 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Русла́н Маліно́ўскі''' ({{мова-uk|Руслан Маліновський|скарочана}}; {{Н}} 4 траўня 1993 году) — [[Украіна|украінскі]] футбаліст, паўабаронца турэцкага клюбу «[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]» і [[Зборная Ўкраіны па футболе|нацыянальнай зборнай Украіны]]. Правы на гульца належаць італьяскаму клюбу «[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]». Гулец зьяўляецца адмыслоўцам у выкананьні штрафных і кутніх ударах, а таксама валодае магутным і дакладным стрэлам абедзьвюма нагамі<ref>[https://web.archive.org/web/20230419072114/http://www.futbolgrad.com/ruslan-malinovskyi-who-is-atalantas-ukrainian-midfielder/ «Ruslan Malinovskyi — Who is Atalanta's Ukrainian midfielder?»]. Futbolgrad.</ref>. == Кар’ера == Зь дзяцінства пачаў цікавіцца футболам, заўзеючы за ангельскі «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]». Свае першыя крокі ў футболе зрабіў у родным [[Жытомір]]ы, займаючыся ў клюбе, які гуляў на першынстве вобласьці. У 2011 годзе далучыўся да клюбнай структуры данецкага «[[Шахтар Данецк|Шахтару]]», на пачатку выступаючы за «Шахтар-3». Пасьля некалькі гадоў у Данецку колькі разоў выпраўляўся ў іншыя клюбы на правох арэнды. Гэтак гулец сэзон правёў за «[[Севастопаль (футбольны клюб)|Севастопаль]]», а ў 2014 годзе далучыўся да луганскае «[[Зара Луганск|Зары]]», дзе і па-сапраўднаму выкрыў свае таленты, стаўшы гульцом асноўнага складу клюбу. Маліноўскі адразу ж быў прызнаны найлепшым маладым гульцом краіны, вызначыўшыся ня толькі ў розыгрышу чэмпіянату, але і ў матчах эўракубкаў. Гэтак на стадыі кваліфікацыі [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] малады гулец зрабіў дубль у матчы супраць бэльгійскага «[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]]». 1 студзеня 2016 году было афіцыйна абвешчана, што Маліноўскі будзе пазычаны бэльгійскаму «[[Генк (футбольны клюб)|Генку]]» да канца сэзону. Украінец дэбютаваў за клюб у паўфінале [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубка Бэльгіі]] супраць «[[Стандард Льеж|Стандарду]]» і правёў на полі 72 хвіліны. Агулам падчас арэнды ў бэльгійскім клюбе Маліноўскі правёў 41 гульню ва ўсіх турнірах, у якіх забіў 13 галоў і зрабіў 8 галявых перадачаў. Дзякуючы такім добрым выступам бэльгійцы выкупілі правы на гульца 29 траўня 2017 году. «Генк» і гулец падпісалі чатырохгадовы кантракт. Украінец працягваў прагрэсаваць, і ў [[Першы дывізіён А чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2018—2019 гадоў|сэзоне 2018—2019 гадоў]], які скончыўся перамогай «Генку» ў чэмпіянаце, ён быў прызнаны найлепшым гульцом каманды. 16 ліпеня 2019 году Маліноўскі склаў дамову аб пераходзе ў італьянскую «[[Аталянта Бэргама|Аталянту]]» за 13,7 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20190716141451/https://www.atalanta.it/site/paginalive/prima-squadra/Stagione-2019-2020/2019-07/16-07-Malinovskyi-giocatore-Atalanta.html «Ruslan Malinovskyi è dell'Atalanta»]. Atalanta.</ref>. 22 кастрычніка 2019 году гулец забіў свой першы гол за новы клюб у матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць «[[Манчэстэр Сіці]]»<ref>[https://www.theguardian.com/football/2019/oct/22/manchester-city-atalanta-champions-league-match-report «Sterling hat-trick helps 10-man Manchester City thrash Atalanta 5–1»]. The Guardian.</ref>. Хутка гулец пачаў адзначацца і ў чэмпіянаце краіны, стаўшы стрыжневым гульцом клюбу. 9 студзеня 2023 году спартовец выправіўся ў арэнду ў марсэльскі клюб «[[Алімпік Марсэль|Алімпік]]» да сканчэньня [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе 2022—2023 гадоў|сэзону 2022—2023 гадоў]]. Паводле ўгоды францускі клюб мае мажлівасьць скласьці паўнавартасны кантракт з украінцам, выкупіўшы правы на яго. === Міжнародная === 31 сакавіка 2015 году дэбютаваў за нацыянальную [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборную Ўкраіны]] ў матчы супраць [[Зборная Латвіі па футболе|зборнай Латвіі]], выйшаўшы на замену на 85 хвіліне. Пасьля пасьпяховага сэзону ў «Аталянце» Маліноўскі быў улучаны ў заяўку нацыянальнай каманды на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянат Эўропы 2020 году]], які ладзіўся ўлетку 2021 году. У першым матчы турніру супраць нацыянальнай [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] гулец спрычыніўся да голу [[Раман Ярамчук|Рамана Ярамчука]], які выраўнаваў лік у матчы, але ў выніку ўкраінцы атрымалі паразу зь лікам 2:3. У наступных гульнях турніру Маліноўскі зьяўляўся на пляцоўцы час ад часу, але галявымі дзеяньнямі ня вызначыўся. У гэты час у яго абвастрыліся праблемы з [[кіла|кілой]], што вымусіла яго прапусьціў шмат часу. == Дасягненьні == '''«Генк»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{Навігацыйная група |назоў = Маліноўскі ў складзе [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Украіна}}; |Украіна на ЧЭ-2020 |Украіна на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Маліноўскі, Руслан}} [[Катэгорыя:Украінскія футбалісты]] kw6e9n4mdmawt1mjs9ej89pq64ubnak Ян Зомэр 0 248796 2680860 2669411 2026-07-27T06:42:30Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680860 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ян Зомэр''' ({{мова-de|Yann Sommer}}; {{Н}} 17 сьнежня 1988 году) — [[Швайцарыя|швайцарскі]] футбаліст, брамнік бэльгійскага клюбу «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]» і нацыянальнай [[Зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]]. Гулец неаднаразова станавіўся чэмпіёнам Швайцарыі перш чым выправіўся ў [[Нямеччына|Нямеччыну]]. У нацыянальнай дружыне дэбютаваў у 2012 і зь цягам часу стаў брамнікам нумарам адзін у краіне, выступаючы з дружынай на эўрапейскіх і сусьветных першынствах. == Кар’ера == === Клюбная === Прайшоў школы некалькіх невялікіх клюбаў перш чым далучыўся да акадэміі «[[Базэль (футбольны клюб)|Базэлю]]» ў 2003 годзе. Першы прафэсійны кантракт склаў з клюбам у 2005 годзе, стаўшы асноўным брамнікам юнацкай дружыны клюбу. У 2007 годзе падоўжыў кантракт і адразу выправіўся ў «[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]» згодна з арэндным пагадненьнем паміж клюбамі. За некалькі сэзонаў поруч з падвышэньнем клюбу ў лігах ажно да другога дывізіёну Зомэр стаў першым выбарам трэнэра, праводзячы ў сэзоне ўсё больш матчаў у браме каманды. Дэбютаваў у [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрлізе]] за «Вадуц» 20 ліпеня 2008 году ў пераможным матчы супраць «[[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрну]]» (2:1). У студзені 2009 году Зомэр быў адкліканы ў «Базэль» праз тое, што асноўны брамнік клюбу [[Франка Кастанса]] атрымаў траўму<ref>[https://web.archive.org/web/20120324200631/http://sport.ch.sportalsports.com//sportch/generated/article/fussball/2009/02/05/7083100000.html «"Costanzo: "Sommer ist einer der besten Goalies"»]. Sport.</ref>. У шэрагах «Базэлю» гулец дэбютаваў 7 студзеня ў матчы супраць «[[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойзу]]», дзе базэльскі клюб трываў паразу зь лікам 3:2. Адгуляўшы 6 гульняў у астатніх сустрэчах сэзону, Зомэр далучыўся да «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэру]]» зноўку на правох арэнды. Па вяртаньні ў Базэль футбаліст склаў 5-гадовы кантракт з клюбам, але стаў толькі другім брамнікам дружыны. Зомэр дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]] 14 верасьня 2011 году ў матчы супраць румынскага «[[Ацэлул Галац|Ацэлула]]», у якіх швайцарцы выгулялі зь лікам 2:1<ref>[http://www.tagblatt.ch/nachrichten/sport/FC-Basel-mit-Glueck-zum-2-1-Sieg;art339,2656957 «FC Basel mit Glück zum 2:1 — Sieg»]. Tagblatt.</ref>. Менавіта ў гэты ж час брамнік трывала заняў месца ў браме, а паводле вынікаў сэзону разам з клюбам здабыў як кубак краіны, гэтак і дамогся перамогі ў чэмпіянаце<ref>[https://archive.is/20121204154542/http://www.football.ch/sfv/chcup/de/telegramm.aspx?tg=1973921 «Matchtelegram FC Basel 1893 5:3 FC Luzern»]. Football.</ref>. Наступныя гады адзначаюцца надзейнай гульнёй Зомэра, які ўжо а нікому не аддаў месца ў стартавым складзе. 10 сакавіка 2014 году Зомэр падпісаў пяцігадовы кантракт зь нямецкім клюбам «[[Барусія Мёнхэнглядбах|Барусіяй]]» зь [[Мёнхэнглядбах]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20140523230554/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/31907/16/7 «Yann Sommer wechselt auf die neue Saison zu Borussia Mönchengladbach»]. FC Basel 1893.</ref>. Швайцарац быў выкліканы дзеля замены [[Марка-Андрэ тэр Штэген]]а, які далучыўся да «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20160816091944/http://www.haz.de/Nachrichten/Sport/Fussball/Uebersicht/Yann-Sommer-als-Nachfolger-fuer-ter-Stegen-in-Moenchengladbach-gefunden «Yann Sommer als Nachfolger für ter Stegen in Mönchengladbach gefunden»]. Hannoversche Allgemeine Zeitung.</ref>. У першым сэзоне Зомэра ў клюбе глядбаскі клюб заняў 3 месца ў [[Бундэсьліга|Бундэсьлізе]], што сталася найвышэйшым клюбным дасягненьнем з 1978 году<ref>[http://scoreshelf.com/qmjb/en/Borussia_Monchengladbach/German_Bundesliga «History of the club Borussia Mönchengladbach»]. Score Shelf.</ref>. Па заканчэньні сэзону брамнік быў названы найлепшым гульцом клюбу ў сэзоне. Аднак, ужо ў наступным сэзоне Зомэр зрабіў некалькі крытычных памылак, які прывялі да паразаў ад дортмундзкай «[[Барусія Дортмунд|Барусіі]]» ў чэмпіянаце і «[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільлі]]» ў Лігі чэмпіёнаў. У лістападзе 2019 году Зомэр падоўжыў кантракт з клюбам да 2023 году<ref>[https://web.archive.org/web/20211027225913/https://sport.sky.de/fussball/artikel/torhueter-yann-sommer-verlaengert-in-gladbach-bis-2023/11873370/33896 «Bis 2023! Gladbach bindet Sommer langfristig»]. Sky Sport </ref>. У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў|Лізе чэмпіёнаў 2020—2021 гадоў]], у тым ліку дзякуючы навычкам Зомэра, «Барусія» дасягнула 1/8 фіналу, дзе саступіла «[[Манчэстэр Сіці]]». 27 жніўня 2022 году брамнік зрабіў 19 выратаваньняў у матчы супраць «Баварыі» (1:1), усталяваўшы новы рэкорд Бундэсьлігі. 19 студзеня 2023 году Зомэр пакінуў «Барусію», правёўшы у клюбе восем з паловай гадоў, і далучыўся да мюнхэнскай «Баварыі», уклыўшы дамову да ліпеня 2025 году<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2023/01/sommer-pm «FC Bayern sign Yann Sommer»]. FC Bayern Munich.</ref>. 20 студзеня ён дэбютаваў у новым клюбе ў матчы супраць «[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]]», які скончыўся ўнічыю зь лікам 1:1<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/yann-sommer-s-fun-bayern-munich-debut-in-leipzig-draw-22314 «Yann Sommer happy with „fun“ Bayern Munich debut after „wild few weeks“»]. Bundesliga. </ref>. === Міжнародная === Зомэр дэбютаваў за [[Зборная Швайцарыі па футболе|нацыянальную зборную Швайцарыі]] 30 траўня 2012 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]], які праходзіў у [[Люцэрн (горад)|Люцэрне]] і скончыўся паразай гаспадароў зь лікам 0:1. На чэмпіянат сьвету 2014 году брамнік упершыню трапіў у заяўны сьпіс зборнай<ref>[http://www.football.ch/de/SFV/Nationalteams/A-Team/Specials-A-Team/Das-23-Mann-Aufgebot-der-Schweiz.aspx «Das 23-Mann-Aufgebot der Schweiz»]. Football.</ref>. Разам з партнэрамі па Бундэсьлізе [[Роман Бюркі|Романам Бюркі]] і [[Марвін Гіц|Марвінам Гіцам]] гулец быў уключаны ў заяўку Швайцарыі на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянат Эўропы 2016 году]]. Зомэр нарэшце стаў першым брамнікам і правёў усе чатыры матчы дружыны на эўрапейскім турніры<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/teams/team=128/squad/index.html «UEFA EURO 2016 — Switzerland»]. UEFA.</ref>. == Дасягненьні == '''«Вадуц»''': * Уладальнік [[Кубак Ліхтэнштайну па футболе|Кубка Ліхтэнштайну]]: 2008 '''«Базэль»''': * [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]: 2011, 2012, 2013, 2014 * Уладальнік [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубка Швайцарыі]]: 2012 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2023 '''«Інтэрнацыянале»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2024, 2026 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Зомэр у складзе [[Зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Швайцарыя}}; |Швайцарыя на ЧС-2014 |Швайцарыя на ЧЭ-2016 |Швайцарыя на ЧС-2018 |Швайцарыя на ЧЭ-2020 |Швайцарыя на ЧС-2022 |Швайцарыя на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Зомэр, Ян}} [[Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты]] c0khup45scmeklpxjzpr64oi925rqxy Лідзія Ржэцкая 0 253491 2680799 2453235 2026-07-26T17:02:15Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне узнагароды 2680799 wikitext text/x-wiki {{Акторка |Імя = Ржэцкая Лідзія Іванаўна |Імя (арыгінал) = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Імя пры нараджэньні = |Дата нараджэньня = {{Нарадзілася|17|4|1899}} |Месца нараджэньня = [[Менск]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |Дата сьмерці = {{Памерла|24|10|1977|гадоў = 78}} |Месца сьмерці = [[Менск]], [[Беларуская ССР]], [[Савецкі Саюз]] |Прафэсія = [[акторка]] |Гады актыўнасьці = 1916—1977 |Кірунак = |Узнагароды = [[Сталінская прэмія]] трэцяй ступені (1952), [[Ордэн Леніна]], [[Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі]] (1974), два [[Ордэн Чырвонага Сьцягу|ордэны Чырвонага Сьцягу]] (1940, 1948) |Сайт = }} '''Лідзія Іванаўна Ржэцкая''' (5 (17) красавіка 1899, Менск, цяпер [[Беларусь]] — 1977, Менск) — [[Беларусы|беларуская]] акторка тэатру і кіно. == Жыцьцяпіс == Творчая дзейнасьць акторкі пачалася ў [[1916]] годзе. Ад 1917 году працавала ў [[Першае таварыства беларускае драмы і камэдыі|Першым таварыстве беларускай драмы і камэдыі]]<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Прадгісторыя беларускага тэатра.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-10.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 3 красавіка 1940 | том = | нумар = 10 (466) | старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Даты, падзеі, людзі|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=17 красавіка 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/71-27681 71 (27681)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/04/ZV_20140417_16.pdf 12]|issn=1990-763x}}</ref>. З 1920 году — у трупе [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Беларускага тэатра імя Янкі Купалы]] (Менск). Званьне Народная артыстка БССР атрымала ў [[1944]] годзе, Народная артыстка СССР у [[1955]] годзе. Памёрла ў Менску 24 катрычніка 1977 года. Пахаваная ў Менску на Ўсходніх могілках. == Тэатральныя работы == Выканаўца драматычных, вострахарактарных і камэдыйных роляў: * цёця Каця («Хто сьмяецца апошнім» [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]]), * Сьцепаніда («Гібель ваўка» [[Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]]), * Аўдоцьця Захараўна («Пяюць жаўрукі» Кандрата Крапівы, Дзяржаўная прэмія СССР, 1952 год), * Альжбэта («Паўлінка» [[Янка Купала|Янкі Купалы]]), * Каспарыха («Салавей» [[Зьмітрок Бядуля|Зьмітрака Бядулі]]), * Шаблова, Мурзавецкая («Позьняе каханьне», «Ваўкі і авечкі» Аляксандра Астроўскага), * Марфа («Завіруха» Леонава) == Узнагароды == * Ордэн «Працоўнага Чырвонага Сцяга» (1940)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва Ордэнам «Працоўнага Чырвонага Сцяга». № 25. Ржэцкую Лідзію Іванаўну.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/13662/bio/] {{ref-ru}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ржэцкая, Лідзія}} [[Катэгорыя:Беларускія тэатральныя акторкі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] fw93f04i554r83e17q6cwh1mdidrbgi Юрга Іванаўскайце 0 258055 2680806 2563552 2026-07-26T17:49:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2680806 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьніца |Імя = Юрга Іванаўскайце |Арыгінал імя = Jurga Ivanauskaitė |Імя пры нараджэньні = Jurga Ivanauskaitė |Гады актыўнасьці = 1982—2007 |Дэбют = 1982 |Значныя творы = {{Просты сьпіс| * Pakalnučių metai (1985) * Ragana ir lietus (1993) * Placebas (2003) * Miegančių drugelių tvirtovė (2005) }} }} '''Юрга Іванаўска́йце''' ({{мова-lt|Jurga Ivanauskaitė}}, 14 лістапада 1961, [[Вільня]], [[Летува]] ― 17 лютага 2007, [[Вільня]], [[Летува]]) ― [[Летувісы|летувіская]] [[пісьменьніца]], [[паэтка]], [[Драматург|драматургіня]], [[мастачка]]. == Жыцьцяпіс == Юрга Іванаўскайце скончыла [[Віленская мастацкая акадэмія|Віленскую мастацкую акадэмію]]<ref>[http://www.jurga-ivanauskaite.lt/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=18&Itemid=6 Старока, прысьвечаная Юрзе Іванаўскайце].</ref>. Увосень 1991 году ўпершыню сустрэлася з [[Далай-лама XIV|Далай-ламам XIV]] — падчас яго першага візыту ў Летуву. Яна стала актыўнай прыхільніцай «[[Рух за незалежнасьць Тыбету|Руху за незалежнасьць Тыбету]]» пасьля паездкі на [[Далёкі Ўсход]] у сярэдзіне 1990-х<ref name="rasytojai">[https://rasytojai.lt/rasytojai/ivanauskaite-jurga/ «Ivanauskaitė Jurga»]. Lietuvos rašytojų sąjunga.</ref>. Шмат вандравала па Летуве і сьвеце. Пісала вандроўныя нататкі<ref name="rasytojai"/>. Памерла ад [[Рак (захворваньне)|раку]] 17 лютага 2007 году ў Вільні. Пахаваная на [[Антокальскія могілкі|Антокальскіх могілках]]<ref name="rasytojai"/>. == Творчасьць == У 1982—1983 гадах апублікавала ў пэрыядычным друку першыя [[Апавяданьне|апавяданьні]]<ref name="rasytojai"/>. Ейная першая кніга называлася «Год канваліяў» (''Pakalnučių metai'') і выйшла ў 1985 годзе. Потым былі яшчэ шэсьць раманаў, кніга для дзяцей і кніга эсэ. Творы Іванаўскайце перакладзеныя на ангельскую, латыскую, польскую, расейскую, нямецкую, беларускую і швэдзкую мовы<ref>[https://web.archive.org/web/20160303190418/http://www.thewritersclub.org/lithuania/jurga_ivanauskaite.htm Зьвесткі пра Юргу Іванаўскайце] на thewritersclub.org.</ref>. У 1987 годзе дэбютавала як драматургіня з [[П’еса|п’есай]] «Не гуляйце зь месяцам» у Віленскім акадэмічным драматычным тэатры<ref>[https://web.archive.org/web/20070213230503/http://www.booksfromlithuania.lt/index.php?page_id=22&action=info&WriterID=24 Jurga Ivanauskaitė]. Biography at Books from Lithuania.</ref>. У 1993 годзе выйшаў раман «Вядзьмарка і дождж» (''Ragana ir lietus''), які лічыцца самым скандальным творам пісьменьніцы. Кніга выклікала такі розгалас у Летуве, што некаторы час яе забаранілі прадаваць, матывуючы гэта тым, што раман не адпавядае нацыянальным этычным нормам. Гісторыя каханьня, расказаная трыма жанчынамі — сучаснай багемнай аўтсайдэркай, сярэднявечнай вядзьмаркай і [[Марыя Магдаліна|Марыяй Магдалінай]], — адразу была асуджаная ў афіцыйных колах як звычайная [[парнаграфія]]<ref name="jarvis">Jarvis, Howard (Vol 2, No 27 10 July 2000). [https://web.archive.org/web/20070205094758/http://www.ce-review.org/00/27/jarvis27.html «A Colourful Bird in a Pale Land: why Jurga Ivanauskaitė's books are crying out for translation»]. Central Europe Review.</ref>. Тым не менш гэты раман найбольш перакладаўся на замежныя мовы. У тым жа годзе, ратуючыся ад скандалу, мастачка ўпершыню адправілася ў [[Індыя|Індыю]], дзе ў [[Дхарамсала|Дхарамсале]] вывучала [[Тыбецкі будызм|тыбэцкі будызм]]. З гэтага пачаўся новы этап ейнай творчасьці. У 1996 годзе зноў наведала Дхарамсалу, спынялася ў [[Нэпал]]е<ref name="jarvis"/>. Акрамя таго, Ю. Іванаўскайце вядомая як [[мастачка]] і [[фотамастачка]]: свае раманы і эсэ старалася дапоўніць малюнкамі і здымкамі. У 1998—1999 гадах адбылася выстава малюнкаў «108 мандалаў» і фотавыстава «[[Тыбэт]] — іншая рэальнасьць»<ref>Jurga. Atsiminimai, pokalbiai, laiškai, sud. Dovilė Zelčiūtė, Vilnius: Tyto Alba, 2008.</ref>. == Творы == * Pakalnučių metai (novelių rinkinys). — Vilnius: Vaga, 1985; Tyto alba, 2003 * Mėnulio vaikai (romanas). — Vilnius: Vaga, 1988; Tyto alba 2004, 2010 * Kaip užsiauginti baimę (novelių ir apsakymų rinkinys). — Vilnius: Vaga, 1989; Tyto alba, 2009 * Stebuklinga spanguolė (pasaka vaikams su autorės iliustracijomis). — Vilnius: Vyturys, 1991; Tyto alba, 2014 * Pragaro sodai (romanas). — Kaunas: Nemunas, 1992; Tyto alba, 2010 * Ragana ir lietus (romanas). — Vilnius: Vaga, 1993; Tyto alba 2002, 2006 * Agnijos magija (romanas). — Vilnius: Vaga, 1995; Tyto alba 2006 * Ištremtas Tibetas (publicistika). — Vilnius: Tyto alba, 1996 * Kelionė į Šambalą (romanas). — Vilnius: Tyto alba, 1997 * Prarasta pažadėtoji žemė (romanas). — Vilnius: Tyto alba, 1999 * Sapnų nublokšti (romanas). — Vilnius: Tyto alba, 2000 * Placebas (romanas). — Vilnius: Tyto alba, 2003 * Kelionių alchemija (esė). — Vilnius: Tyto alba, 2003 * Tibeto mandala (trilogija). — Vilnius: Tyto alba, 2004, 2006, 2010 * Šokis dykumoje (eilėraščiai). — Vilnius: Tyto alba, 2004 * Kaip Marsis Žemėje laimės ieškojo (pasaka). — Vilnius: Tyto alba, 2004 * Švelnūs tardymai (interviu). — Vilnius: Tyto alba, 2005 * Miegančių drugelių tvirtovė (romanas). — Vilnius: Tyto alba, 2005 * Odė džiaugsmui (eilėraščiai). — Vilnius: Tyto alba, 2007. ==== Пасьмяротна ==== * Viršvalandžiai (esė). — Vilnius: Tyto alba, 2007 * Diena, kurios nebuvo (novelė). Vilnius: Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, 2008 * Nežaiskite su mėnuliu (pjesės). — Vilnius: Tyto alba, 2008 * Angelo rūbas (maldos). — Vilnius: Tyto alba, 2011 * Eilėraščiai rusų kalba (dviejų knygų komplektas): Šokis dykumoje (1), Odė džiaugsmui (2). — Vilnius: phocaBooks, 2015. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Іванаўскайце, Юрга}} [[Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі]] [[Катэгорыя:Летувіскія мастачкі]] [[Катэгорыя:Летувіскія эсэісты]] [[Катэгорыя:Летувіскія паэткі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Антокальскіх могілках]] efnvripgfagdx073jef354s6n0z7u0c Якуб Ківёр 0 260324 2680808 2669449 2026-07-26T17:54:10Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680808 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Я́куб Кі́вёр''' ({{мова-pl|Jakub Kiwior}}; {{Н}} 15 лютага 2000 году) — польскі футбаліст, абаронца партугальскага клюбу «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» і нацыянальнай [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]]. == Кар’ера == === Клюбная === Займацца футболам гулец пачаў у родных [[Тыхы|Тыхах]], але ў хуткім часам далучыўся да акадэміі бэльгійскага «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехту]]». Скончыўшы акадэмію паляк не далучыўся да асноўнай дружыны клюбу, а перайшоў у славацкі «[[Жэлезярнэ Подбрэзава|Жэлезярнэ]]», дэбютаваўшы 16 лютага 2019 году ў матчы чэмпіянату Славаччыны супраць «[[Нітра (футбольны клюб)|Нітры]]». У жніўні 2019 году было абвешчана аб далучэньні абаронцы да славацкай «[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліны]]»<ref>[http://www.zpfutbal.sk/jakub-piotr-kiwior-prestupuje-do-msk-zilina/ «Jakub Piotr Kiwior prestupuje do MŠK Žilina»]. FK Železiarne Podbrezová.</ref>. Дэбют за жылінцаў прыпаў на 10 жніўня 2019 году ў гасьцявым матчы супраць «[[Ружамбэрак (футбольны клюб)|Ружамбэрака]]». Ківёр выйшаў на зьмену [[Лукаш Янашык|Лукашу Янашыку]]. Празь месяц паляк зьявіўся ўжо ў пачатковым складзе ў матчы супраць «[[ВіОн Златэ Мораўцэ|ВіОну]]». У тым ліку дзякуючы дзеяньням гульца жылінцы захавалі браму ад голу, але і не адзначыліся самі. Цягам [[Першая ліга чэмпіянату Славаччыны па футболе 2019—2020 гадоў|сэзону 2019—2020 гадоў]] футбаліст прыцягваўся і да матчаў рэзэрвовай каманды. З [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміяй каранавірусу]] клюб быў вымушаны пазбавіцца шэрагу гульцоў, каб фінансава не зашкодзіць сабе. Ківёр быў захаваны ў шэрагах<ref>[https://sport.aktuality.sk/c/442052/fortuna-liga-zo-dna-na-den-sa-mu-rozpadol-kader-na-likvidaciu-msk-zilina-reaguje-aj-trener-pavol-stano/ «Zo dňa na deň sa mu rozpadol káder. Na likvidáciu MŠK Žilina reaguje aj tréner Pavol Staňo»]. Šport.</ref>, а з [[Першая ліга чэмпіянату Славаччыны па футболе 2020—2021 гадоў|сэзону 2020—2021 гадоў]] стаў гульцом асноўнага складу клюбу. 31 жніўня 2021 году за паўмільёна эўра далучыўся да складу італьянскага клюбу [[Сэрыя А|Сэрыі А]] «[[Спэцыя (футбольны клюб)|Спэцыі]]». Паляк склаў асабістую дамову тэрмінам на чатыры гады<ref>[http://www.90minut.pl/news/314/news3144277-Jakub-Kiwior-w-Spezii.html «Jakub Kiwior w Spezii»]. 90 Minut</ref>. === Міжнародная === Ківёр дэбютаваў за нацыянальную [[зборная Польшчы па футболе|зборную Польшчы]] ў матчы супраць [[зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] у розыгрышы [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Лігі нацыяў 2022—2023 гадоў]] 11 чэрвеня 2022 году. == Дасягненьні == '''«Арсэнал»''': * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2023 '''«Порту»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Ківёр у складзе [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Польшча}}; |Польшча на ЧС-2022 |Польшча на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ківёр, Якуб}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] epr4gbyjl5l6bbbxrk3na6e2qmd4fcl Натан Аке 0 260495 2680825 2672938 2026-07-26T19:03:03Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Nathan_Aké?oldid=1365339119 2680825 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''На́тан А́ке''' ({{мова-nl|Nathan Aké}}; {{Н}} 18 лютага 1995 году) — нідэрляндзкі футбаліст, абаронца турэцкага клюбу «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]» і нацыянальнай [[зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]]. Звычайна займае пазыцыю цэнтральнага абаронцы, але часам можа згуляць на левым флянзе<ref>Smith, Adam (6.08.2020). [https://www.skysports.com/football/news/21476/11883642/nathan-ake-how-would-bournemouth-defender-improve-manchester-city «Nathan Ake: How would Bournemouth defender improve Manchester City?»]. Sky Sports.</ref>. == Кар’ера == [[Файл:Yokohama F. Marinos - Manchester City (3-5) - 53075276224 (Nathan Ake).jpg|значак|зьлева|Аке ў складзе «Манчэстэр Сіці».]] Пачаў займацца футболам у роднай Гаазе ў акадэміі клюбу «[[АДО Дэн Гааг]]», але ў веку 12 гадоў далучыўся да акадэміі «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорду]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20141129063009/http://www.vvwilhelmus.nl/nieuws/2011/december/nathan-ak%C3%A9,-oud-wilhelmus-jeugd-speler,-definitief-naar-chelsea-fc/ «Nathan Aké, oud Wilhelmus Jeugd speler, definitief naar Chelsea FC»]. V.V. Wilhelmus.</ref>. Патэнцыял хлопца запрыкмецілі скаўты ангельскага «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і запрасілі юнака да сабе. Дэбютаваў Аке ў складзе «Чэлсі» ўжо 26 сьнежня 2012 году ў матчы [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]] супраць «[[Норыдж Сіці]]», калі замяніў на пляцоўцы [[Хуан Мата|Хуана Мату]] ў дадатковы час. Аднак, хутка замацавацца ў складзе абаронца ня здолеў. Наступнымі гадамі ён пераважна праводзіў час у арэндах. Асаблівай стала арэнда ва «[[Ўотфард (футбольны клюб)|Ўотфард]]», які павярнуўся ў найвышэйшы ангельскі дывізіён і чакаў падмацаваньня з мэтай захаваньня месца ў эліце. Гулец дэбютаваў за клюб у нацыянальным першынстве 19 верасьня 2015 году ў матчы супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]», калі зьявіўся на полі з лавы запасных. Свой першы гол загнаў у матчы супраць «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпулу]]» празь некалькі месяцаў пасьля таго. У гэты пэрыяд Аке выкарыстоўваўся пераважна на левым флянзе абароны. 29 чэрвеня 2016 году Аке далучыўся ўжо да «[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмута]]» на правах арэнды на [[Прэм’ер-Ліга 2016—2017 гадоў|сэзон 2016—2017 гадоў]]<ref>[http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2016/06/ake-loaned-to-the-cherries.html?extcmp=SOCIA_TW_ENG_ARTICLES «Ake loaned to the Cherries»]. Chelsea F.C.</ref>. Гулец замацаваў у складзе, але ў сярэдзіне сэзону быў адкліканы да «Чэлсі», дзе таксама выходзіў часам на пляцоўку. Па сканчэньні сэзон Аке вярнуўся ў «Борнмут» ужо як паўнавартасны футбаліст клюбу. 5 жніўня 2020 году нідэрляндзец стаў гульцом «[[Манчэстэр Сіці]]» за 41 млн фунтаў стэрлінгаў<ref>[https://www.mancity.com/news/mens/nathan-ake-signs-63732245 «Nathan Ake completes City switch»]. Manchester City F. C.</ref>. Першыя сэзоны абаронца яшчэ быў гульцом ратацыі, але ў [[Прэм’ер-Ліга 2022—2023 гадоў|сэзоне 2022—2023 гадоў]] ужо замацаваўся ў асноўным складзе дружыны. 10 чэрвеня 2023 году ён зьявіўся ў стартавым складзе «Манчэстэр Сіці» ў [[фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2023 году|фінале Лігі чэмпіёнаў]] супраць «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.mancity.com/news/mens/manchester-city-v-inter-champions-league-final-team-news-and-tactics-63822010|загаловак=Ake and Ederson return as City make two changes for Champions League final|выдавецтва=Manchester City F.C.|дата публікацыі=10.06.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230626214850/https://www.mancity.com/news/mens/manchester-city-v-inter-champions-league-final-team-news-and-tactics-63822010|дата копіі=26.06.2023}}</ref>, дзе ангельскі сьвяткавалі перамогу зь лікам 1:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/65845807|загаловак=Manchester City 1–0 Inter Milan|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=10.06.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230611095758/https://www.bbc.com/sport/football/65845807|дата копіі=11.06.2023}}</ref>. Празь месяц, 29 ліпеня, ён падоўжыў свой кантракт да 2027 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.mancity.com/news/mens/nathan-ake-signs-new-manchester-city-contract-63826211|загаловак=Ake pens new City deal!|выдавецтва=Manchester City F.C.|дата публікацыі=29.07.2023}}</ref>. 3 ліпеня 2026 году Аке далучыўся да турэцкага клюбу «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fenerbahce.org/haberler/futbol/2026/7/transfer-bilgilendirmesi|загаловак=Nathan Aké is at Fenerbahçe.|выдавецтва=Fenerbahçe|дата публікацыі=03.07.2026}}</ref>. Ён дэбютаваў у складзе каманды ў матчы другога кваліфікацыйнага раўнду [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2026—2027 гадоў]], які завяршыўся хатняй перамогай турэцкай дружыны над польскім «[[Гурнік Забжэ|Гурнікам]]» зь лікам 1:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fenerbahce.org/haberler/futbol/2026/7/fenerbahcemiz-sezona-gornik-zabrze-galibiyetiyle-basladi|загаловак=Fenerbahçemiz, sezona Gornik Zabrze galibiyetiyle başladı|выдавецтва=Fenerbahçe|дата публікацыі=21.07.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Чэлсі»''': * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2015 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2013 '''«Манчэстэр Сіці»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2021, 2022, 2023, 2024 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2023, 2026 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2021, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2024 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2023 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка Эўропы]]: 2023 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Аке ў складзе [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нідэрлянды}}; |Нідэрлянды на ЧЭ-2020 |Нідэрлянды на ЧС-2022 |Нідэрлянды на ЧЭ-2024 |Нідэрлянды на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Аке, Натан}} [[Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты]] jcnv3hwc89zar7hxi1f7k5tuyahjcmb П’ера Інкап’е 0 260917 2680807 2672865 2026-07-26T17:50:58Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Piero_Hincapié?oldid=1365735693 2680807 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''П’е́ра Марты́н Інкап’е́ Рэ́йна''' ({{мова-es|Piero Martín Hincapié Reyna}}; {{Н}} 9 студзеня 2002 году) — эквадорскі футбаліст, цэнтральны абаронца ангельскага клюбу «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]» і нацыянальнай [[зборная Эквадору па футболе|зборнай Эквадору]]. == Кар’ера == Займаўся футболам у родным Эквадоры. Дэбютаваў за клюб «[[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]]» ў жніўні 2019 году ў матчы эквадорскага першынства супраць «[[Мушук Руна Амбата|Мушук Руны]]». Футбаліст амаль не зьяўляўся ў складзе асноўнай дружыны клюбу, але разам з моладзевай камандай здабыў Кубак Лібэртадорэс сярод юнакоў. Гэтым ён прыцягнуў да сябе ўвагу. У жніўні 2020 году перайшоў у склад аргентынскага клюбу «[[Тальерэс Кордава|Тальерэс]]», які сплаціў 1 млн даляраў ЗША за 50% правоў за гульца<ref>[https://www.clubtalleres.com.ar/piero-hincapie-es-nuevo-refuerzo-de-talleres/ «Piero Hincapié es nuevo refuerzo de Talleres»]. Talleres.</ref><ref>[https://mundod.lavoz.com.ar/futbol/talleres-presento-por-zoom-a-piero-hincapie-estoy-ansioso-por-jugar «Talleres presentó por Zoom a Piero Hincapié: „Estoy ansioso por jugar“»]. Mundo D.</ref>. Праз год, у жніўні 2021 году, Інкап’е далучыўся да нямецкага «[[Баер Левэркузэн|Баера]]». 16 жніўня эквадорац выйшаў у складзе ў матчы [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] супраць «[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцварашу]]». Немцы перагулялі вугорцаў зь лікам 2:1. Першы гол у прафэсійнай кар’еры адбыўся таксама ў матчы Лігі Эўропы супраць «[[Сэлтык Глазга|Сэлтыку]]». 1 верасьня 2025 году Інкап’е далучыўся да ангелькага клюбу «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]» на правах арэнды з правам выкупу. Першапачаткова паведамлялася, што арэнда каштавала «гарматнікам» 45 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.arsenal.com/news/piero-hincapie-completes-loan-move-arsenal|загаловак=Piero Hincapie completes loan move to Arsenal|выдавец=Arsenal F.C.|дата публікацыі=01.09.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/ckglg0x14yko|загаловак=Arsenal sign defender Hincapie from Leverkusen|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=01.09.2025}}</ref>. Дэбютаваў у матчы Лігі чэмпіёнаў супраць басконскага «[[Атлетык Більбао|Атлетыка]]» 16 верасьня, але неўзабаве пасьля гэтага атрымаў траўму пахвіны ў час трэнаваньня<ref>{{спасылка|аўтар=Arnold, Lucas|спасылка=https://tbrfootball.com/when-arsenal-actually-expect-piero-hincapie-to-return-from-his-groin-injury/|загаловак=When Arsenal actually expect Piero Hincapie to return from his groin injury|выдавецтва=TBR Football|дата публікацыі=01.10.2025}}</ref>. 26 кастрычніка ўпершыню згуляў у Прэм’ер-лізе, зьявіўшыся на замену ў матчы супраць «[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]». Абаронца стаў чэмпіёнам Ангельшчыны адразу ў сваім дэбютным сэзоне<ref>{{спасылка|аўтар=Austen-Hardy, Patrick|спасылка=https://uk.sports.yahoo.com/news/piero-hincapies-hilarious-reaction-bold-030000691.html|загаловак=Piero Hincapie's hilarious reaction after 'bold move' from Arsenal fan Jack Whitehall|выдавецтва=Yahoo! Sports|дата публікацыі=31.05.2026}}</ref>. Пазьней таксама зьявіўся ў стартавым складзе ў [[Фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2026 году|фінале Лігі чэмпіёнаў 2026 году]], але «Арсэнал» саступіў францускаму «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэну]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/psg-vs-arsenal-live-updates-champions-league-final-score-result/tk0jzgMOdrl3/6ixsI83cCwtW/|загаловак=How PSG beat Arsenal on penalties to win Champions League for second year in a row|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=31.05.2026}}</ref>. 25 чэрвеня 2026 году было абвешчана, што «Арсэнал» актываваў опцыю аб цалкавітым выкупе эквадорца. Як паведамлялася, гэта каштавала лёндцанцам 34,5 мільёна фунтаў стэрлінгаў, а футбаліст склаў з клюбам пяцігадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.arsenal.com/news/piero-hincapie-joins-arsenal-permanent-deal|загаловак=Piero Hincapie joins Arsenal in permanent deal|выдавецтва=Arsenal F.C.|дата публікацыі=25.06.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/arsenal-summer-signings-arteta-hincapie-37347668|загаловак=Arsenal confirm £34.5m transfer is complete as Arteta lands first summer signing|выдавецтва=The Mirror|дата публікацыі=25.06.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Арсэнал»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2026 '''«Баер»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2024 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2024 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Арсэнал}} {{Навігацыйная група |назоў = Інкап’е ў складзе [[Зборная Эквадору па футболе|зборнай Эквадору]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Эквадор}}; |Эквадор на КА-2021 |Эквадор на ЧС-2022 |Эквадор на КА-2024 |Эквадор на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Інкап’е, П’ера}} [[Катэгорыя:Эквадорскія футбалісты]] a1lphoxa0liet72qlqv2qv4rl3uia1s Осман Букары 0 261724 2680848 2653665 2026-07-26T21:39:16Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680848 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Осман Букары''' ({{мова-en|Osman Bukari}}; {{Н}} 13 сьнежня 1998 году) — ганскі футбаліст, ўінгер сэрбскага клюбу «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]» (у арэндзе з польскага клюбу «[[Відзэў Лодзь|Відзэў]]») і нацыянальнай [[зборная Ганы па футболе|зборнай Ганы]]. == Кар’ера == === Клюбная === Пачаў кар’еру ў славацкім «[[Трэнчын (футбольны клюб)|Трэнчыне]]»<ref>[https://ghanasoccernet.com/exclusive-talented-youngster-osman-bukari-joins-slovakian-outfit-as-trencin-from-anderlecht «Bukari joins Trenčin»]. Ghana soccer.</ref> пасьля таго як перабраўся ў Славаччыну з ганскага клюбу «[[Акра Лаянз]]». За два сэзоны стаўся ключовым гульцом дружыны, асабліва ў [[Першая ліга чэмпіянату Славаччыны па футболе 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]], калі ганец быў улучаны ў сымбалічную зборную славацкага першынства<ref>[https://www.fortunaliga.sk/clanok/2104-v-jedenastke-sezony-az-sedem-futbalistov-majstra-najlepsim-hracom-greif «Best XI of Slovak league»]. Fortunaliga.</ref>. 4 верасьня прыяднаўся да бэльгійскага «[[Гент (футбольны клюб)|Генту]]», адразу дамогшыся месца ў асноўным складзе клюбу. Разам з клюбам браў удзел у розыгрышу [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]], змагаючыся з «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гафэнгаймам]]», «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвенай Зьвездай]]» і чэскім «[[Слован Лібэрац|Слованам]]». [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе 2021—2022 гадоў|Сэзон 2021—2022 гадоў]] афрыканец згуляў у шэрагах «[[Нант (футбольны клюб)|Нанту]]» ў розыгрышу францускай [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе|Лігі 1]]. Па павяртаньні ў «Гент» адразу быў выкуплены сэрбскай «Црвенай Зьвездай» за 3 млн эўра<ref>[https://www.goal.com/en/news/osman-bukari-fk-crvena-zvezda-seal-signing-of-ghana-winger-from-kaa-gent/bltc35a12ee32a1dd62 «Bukari joins Red Star»]. GOAL.</ref>. Дэбютаваў за бялградзкі клюб 10 ліпеня 2022 году ў хатнім матчы супраць «[[Раднічкі Ніш|Раднічкаў]]», які скончыўся зь лікам 4:0<ref>[https://web.archive.org/web/20221016233036/https://superliga.rs/sezone/2022-23/match/3376 «Bukari makes his Red Star debut»]. Serbian SuperLiga.</ref>. Букары адзначыўся голам. Спартовец быў абраны гульцом матчу, зарабіўшы тры галы і адзін асыстэнцкі пункт на свой рахунак, у кваліфікацыйным матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць армянскага «[[Пюнік Ерэван|Пюніку]]»<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035379--crvena-zvezda-vs-pyunik/ «Hat-trick against Pyunik»]. UEFA Champions League.</ref>. Улучыў мяч з далёкай адлегласьці ў браму «[[Партызан Бялград|Партызану]]» ў адвечным дэрбі Бялграду, які скончыўся ўнічыю зь лікам 1:1. === Міжнародная === Дэбютаваў за нацыянальную [[зборная Ганы па футболе|зборную Ганы]] 25 сакавіка 2021 году ў матчы супраць [[зборная ПАР па футболе|зборнай ПАР]] у кваліфікацыі [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубка афрыканскіх нацыяў]]. З 2022 году стаўся сталым гульцом асноўнага складу, дзякуючы чаму паехаў на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянат сьвету 2022 году]] ў [[Катар]]ы. == Дасягненьні == '''«Нант»''': * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]: 2022 '''«Црвена Зьвезда»''': * [[Чэмпіянат Сэрбіі па футболе|Чэмпіён Сэрбіі]]: [[Супэрліга чэмпіянату Сэрбіі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]], [[Супэрліга чэмпіянату Сэрбіі па футболе 2023—2024 гадоў|2024]] * Уладальнік [[Кубак Сэрбіі па футболе|Кубка Сэрбіі]]: 2023, 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Букары ў складзе [[Зборная Ганы па футболе|зборнай Ганы]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|кубкаў афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гана}}; |Гана на ЧС-2022 |Гана на КАН-2023 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Букары, Осман}} [[Катэгорыя:Ганскія футбалісты]] 5so95pa6v1uqjqu0x1nofblvk8l7kno Гансалу Рамуш 0 262091 2680794 2673274 2026-07-26T16:45:47Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680794 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ганса́лу Маты́яш Ра́муш''' ({{мова-pt|Gonçalo Matias Ramos}}; {{Н}} 20 чэрвеня 2001 году) — партугальскі футбаліст, нападнік італьянскага клюбу «[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]» і нацыянальнай [[зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]]. Гулец скончыў моладзевую акадэмію «Бэнфікі», за другую каманду якой пачаў выступаць у 2019 годзе. Ужо праз год быў пераведзены ў першую каманду. Пасьля трох сэзонаў з асноўным складам стаў неад’емным футбалістам клюбу. Выклікаўся і абараняў колеры зборнай Партугаліі розных узростаў. Дэбютаваў у нацыянальнай [[зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]] ў 2022 годзе, разам зь якой узяў удзел у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянаце сьвету]] ў Катары, дзе ў 1/8 фіналу адзначыўся хет-трыкам у матчы супраць [[зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] (6:1)<ref>[https://theathletic.com/3976061/2022/12/06/goncalo-ramos-cristiano-ronaldo-portugal/ «Who is Goncalo Ramos — the man who replaced Cristiano Ronaldo»]. The Athletic.</ref>. == Дасягненьні == '''«Бэнфіка»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2023 '''«Пары Сэн-Жэрмэн»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: 2024, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]: 2024, 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Францыі па футболе|Супэркубка Францыі]]: 2023, 2024, 2025 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка Эўропы]]: 2025 * Уладальнік [[Міжкантынэнтальны кубак ФІФА|Міжкантынэнтальнага кубка]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Рамуш у складзе [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧС-2022 |Партугалія на ЧЭ-2024 |Партугалія на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рамуш, Гансалу}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] epzykdkm4kp8u32d2bce6qmj6likm7l Браіс Мэндэс 0 263749 2680827 2665388 2026-07-26T19:14:39Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680827 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Браіс Мэндэс Партэля''' ({{мова-es|Brais Méndez Portela}}; {{Н}} 7 студзеня 1997 году) — гішпанскі футбаліст, атакуючы паўабаронца клюбу [[МЛС]] «[[Каламбус Кру]]», а таксама раней бараніў колеры нацыянальнай [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]]. == Кар’ера == Мэндэс паходзіць з [[Галісія|Галісіі]], дзе і пачаў займацца футболам, але яшчэ падлеткам пераехаў у акадэмію «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалу]]». У 2012 годзе павярнуўся ў родны рэгіён, дзе навучаўся ў акадэміі «[[Сэльта Віга|Сэльты]]»<ref>Carballo, Berto (26.02.2015). [http://www.canteiraceleste.com/2015/02/Rincon-De-Berto-Brais-Mendez.html «Brais Méndez, la zurda de oro de A Madroa»]. Canteira Celeste.</ref>. Па сканчэньні акадэміі выступаў за рэзэрвовую каманду клюбу. Улетку 2016 году быў закліканы да перадсэзоннага збору, але дэбютаваў за асноўную дружыну клюбу 21 верасьня 2017 году, выйшаўшы ў асноўным складзе «Сэльты» ў матчы супраць «[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]»<ref>García, Óscar (21.09.2017). [http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/la-liga/jornada_5/cel_get/ «Ángel se cuela en la fiesta de Maxi»]. Marca</ref>. Сустрэча скончылася ўнічыю 0:0. Першы гол у [[Ля Ліга|Ля Лізе]] здабыў 31 сакавіка 2018 году, ураўнаважыўшы лік у матчы супраць басконскага «[[Атлетык Більбао|Атлетыка]]» (1:1). У ліпені 2020 году падоўжыў кантракт да 2024 году, але ў 2022 годзе далучыўся да складу «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедаду]]». У дэбютным матчы [[Ліга Эўропы УЭФА 2022—2023 гадоў|Лігі Эўропы]] 8 верасьня 2022 году супраць «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» адначыўся голам. 2 ліпеня 2026 году было абвешчана, што Мэндэс падпісаў трохгадовы кантракт з «[[Каламбус Кру]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.columbuscrew.com/news/columbus-crew-acquire-brais-mendez-as-designated-player|загаловак=Columbus Crew acquire Brais Méndez as designated player|выдавецтва=Columbus Crew|дата публікацыі=02.07.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.realsociedad.eus/en/news/details/agreement-reached-for-his-transfer-to-columbus-crew-soccer-club|загаловак=Agreement reached for his transfer to Columbus Crew Soccer Club|выдавецтва=Real Sociedad|дата публікацыі=02.07.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Рэал Сасьедад»''': * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мэндэс, Браіс}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] ofyfcew2gglxq7sutxtucj2b5ekd9xi Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе/Табліца 10 266131 2680864 2680740 2026-07-27T07:00:07Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2680864 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 26 ліпеня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLU, SKA, NIV, SLO, LID, SOL, VOL, DM2, BUM, MAL, MI2, SMR, GO2, ORS, OST, UNI, BT2, OSI <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLU=11 | нічыі_SLU=3 |паразы_SLU=2 |мз_SLU=34 |мп_SLU=18 |перамогі_SKA=10 | нічыі_SKA=5 |паразы_SKA=1 |мз_SKA=37 |мп_SKA=16 |перамогі_NIV=9 | нічыі_NIV=3 |паразы_NIV=4 |мз_NIV=37 |мп_NIV=18 |перамогі_SLO=9 | нічыі_SLO=3 |паразы_SLO=4 |мз_SLO=31 |мп_SLO=18 |перамогі_LID=8 | нічыі_LID=3 |паразы_LID=5 |мз_LID=28 |мп_LID=26 |перамогі_SOL=7 | нічыі_SOL=5 |паразы_SOL=4 |мз_SOL=35 |мп_SOL=22 |перамогі_VOL=8 | нічыі_VOL=2 |паразы_VOL=6 |мз_VOL=28 |мп_VOL=26 |перамогі_DM2=7 | нічыі_DM2=4 |паразы_DM2=4 |мз_DM2=29 |мп_DM2=20 |перамогі_BUM=7 | нічыі_BUM=3 |паразы_BUM=6 |мз_BUM=30 |мп_BUM=22 |перамогі_MAL=7 | нічыі_MAL=1 |паразы_MAL=8 |мз_MAL=22 |мп_MAL=31 |перамогі_MI2=6 | нічыі_MI2=1 |паразы_MI2=9 |мз_MI2=20 |мп_MI2=32 |перамогі_SMR=4 | нічыі_SMR=5 |паразы_SMR=7 |мз_SMR=20 |мп_SMR=24 |перамогі_GO2=4 | нічыі_GO2=5 |паразы_GO2=7 |мз_GO2=23 |мп_GO2=23 |перамогі_ORS=4 | нічыі_ORS=3 |паразы_ORS=8 |мз_ORS=16 |мп_ORS=28 |перамогі_OST=2 | нічыі_OST=9 |паразы_OST=5 |мз_OST=18 |мп_OST=23 |перамогі_UNI=4 | нічыі_UNI=3 |паразы_UNI=9 |мз_UNI=14 |мп_UNI=26 |перамогі_BT2=2 | нічыі_BT2=5 |паразы_BT2=9 |мз_BT2=21 |мп_BT2=40 |перамогі_OSI=2 | нічыі_OSI=1 |паразы_OSI=13 |мз_OSI=18 |мп_OSI=48 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=NL1 |вынік2=NL1 |вынік3=NL1Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_NL1=green2|тэкст_NL1=Павышэньне ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|Найвышэйшую лігу]] |колер_NL1Q=yellow1 |тэкст_NL1Q=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Другую лігу }}</onlyinclude> 2aqyoo2szji36lhl7fndv4xx9q48hir Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе/ВынікіГульняў 10 266132 2680867 2680742 2026-07-27T07:00:10Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2680867 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/results/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OSI, OST, BT2, ORS, GO2, DM2, LID, MAL, MI2, NIV, BUM, SOL, SKA, SLO, SLU, SMR, VOL, UNI |скарачэньне_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BUM=[[Паперпрам Гомель|Пап]] |скарачэньне_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дын]] |скарачэньне_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Лід]] |скарачэньне_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_NIV=[[Ніва Доўбізна|Нів]] |скарачэньне_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Вор]] |скарачэньне_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асі]] |скарачэньне_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Аст]] |скарачэньне_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА]] |скарачэньне_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Сло]] |скарачэньне_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слу]] |скарачэньне_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Сма]] |скарачэньне_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Сал]] |скарачэньне_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні]] |скарачэньне_VOL=[[Хваля Пінск|Хва]] |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 26 ліпеня 2026 |матч_BT2_BUM= |матч_BT2_DM2=3:2 |матч_BT2_GO2= |матч_BT2_LID=1:4 |матч_BT2_MAL=2:3 |матч_BT2_MI2= |матч_BT2_NIV= |матч_BT2_ORS=1:2 |матч_BT2_OSI= |матч_BT2_OST= |матч_BT2_SKA=3:4 |матч_BT2_SLO=2:5 |матч_BT2_SLU= |матч_BT2_SMR=1:1 |матч_BT2_SOL= |матч_BT2_UNI= |матч_BT2_VOL= |матч_BUM_BT2=3:0 |матч_BUM_DM2= |матч_BUM_GO2= |матч_BUM_LID= |матч_BUM_MAL=0:1 |матч_BUM_MI2= |матч_BUM_NIV=0:1 |матч_BUM_ORS=1:3 |матч_BUM_OSI=5:1 |матч_BUM_OST=1:3 |матч_BUM_SKA= |матч_BUM_SLO=0:0 |матч_BUM_SLU=1:3 |матч_BUM_SMR=2:1 |матч_BUM_SOL=6:2 |матч_BUM_UNI= |матч_BUM_VOL= |матч_DM2_BT2= |матч_DM2_BUM=3:4 |матч_DM2_GO2=2:2 |матч_DM2_LID= |матч_DM2_MAL= |матч_DM2_MI2= |матч_DM2_NIV= |матч_DM2_ORS= |матч_DM2_OSI=2:0 |матч_DM2_OST= |матч_DM2_SKA= |матч_DM2_SLO=3:1 |матч_DM2_SLU=0:2 |матч_DM2_SMR= |матч_DM2_SOL= |матч_DM2_UNI=2:1 |матч_DM2_VOL=3:1 |матч_GO2_BT2=3:4 |матч_GO2_BUM=1:1 |матч_GO2_DM2= |матч_GO2_LID= |матч_GO2_MAL=2:0 |матч_GO2_MI2= |матч_GO2_NIV=1:2 |матч_GO2_ORS=0:1 |матч_GO2_OSI=5:2 |матч_GO2_OST=0:0 |матч_GO2_SKA= |матч_GO2_SLO= |матч_GO2_SLU=1:3 |матч_GO2_SMR= |матч_GO2_SOL= |матч_GO2_UNI= |матч_GO2_VOL= |матч_LID_BT2= |матч_LID_BUM=0:2 |матч_LID_DM2=2:1 |матч_LID_GO2=2:1 |матч_LID_MAL= |матч_LID_MI2= |матч_LID_NIV= |матч_LID_ORS= |матч_LID_OSI=2:1 |матч_LID_OST= |матч_LID_SKA=1:1 |матч_LID_SLO=1:3 |матч_LID_SLU= |матч_LID_SMR= |матч_LID_SOL=2:1 |матч_LID_UNI=0:0 |матч_LID_VOL=2:4 |матч_MAL_BT2= |матч_MAL_BUM= |матч_MAL_DM2=1:1 |матч_MAL_GO2= |матч_MAL_LID=0:2 |матч_MAL_MI2=2:3 |матч_MAL_NIV= |матч_MAL_ORS=3:0 |матч_MAL_OSI= |матч_MAL_OST= |матч_MAL_SKA=1:4 |матч_MAL_SLO=1:0 |матч_MAL_SLU= |матч_MAL_SMR= |матч_MAL_SOL= |матч_MAL_UNI=0:1 |матч_MAL_VOL= |матч_MI2_BT2= |матч_MI2_BUM=1:1 |матч_MI2_DM2=0:4 |матч_MI2_GO2=0:3 |матч_MI2_LID=2:1 |матч_MI2_MAL= |матч_MI2_NIV= |матч_MI2_ORS= |матч_MI2_OSI= |матч_MI2_OST= |матч_MI2_SKA=0:6 |матч_MI2_SLO=0:2 |матч_MI2_SLU= |матч_MI2_SMR= |матч_MI2_SOL=2:3 |матч_MI2_UNI=2:1 |матч_MI2_VOL=1:2 |матч_NIV_BT2=5:0 |матч_NIV_BUM= |матч_NIV_DM2= |матч_NIV_GO2= |матч_NIV_LID=1:2 |матч_NIV_MAL=6:0 |матч_NIV_MI2=3:1 |матч_NIV_ORS=1:1 |матч_NIV_OSI= |матч_NIV_OST=2:0 |матч_NIV_SKA= |матч_NIV_SLO= |матч_NIV_SLU= |матч_NIV_SMR=3:0 |матч_NIV_SOL=2:2 |матч_NIV_UNI= |матч_NIV_VOL= |матч_ORS_BT2= |матч_ORS_BUM= |матч_ORS_DM2= |матч_ORS_GO2= |матч_ORS_LID=1:2 |матч_ORS_MAL= |матч_ORS_MI2=0:4 |матч_ORS_NIV= |матч_ORS_OSI= |матч_ORS_OST= |матч_ORS_SKA=0:2 |матч_ORS_SLO=0:2 |матч_ORS_SLU= |матч_ORS_SMR=1:1 |матч_ORS_SOL= |матч_ORS_UNI=2:2 |матч_ORS_VOL= |матч_OSI_BT2=3:1 |матч_OSI_BUM= |матч_OSI_DM2= |матч_OSI_GO2= |матч_OSI_LID= |матч_OSI_MAL=1:5 |матч_OSI_MI2=0:1 |матч_OSI_NIV=2:4 |матч_OSI_ORS=2:1 |матч_OSI_OST=1:1 |матч_OSI_SKA= |матч_OSI_SLO= |матч_OSI_SLU=2:4 |матч_OSI_SMR=0:5 |матч_OSI_SOL=0:6 |матч_OSI_UNI= |матч_OSI_VOL= |матч_OST_BT2=0:0 |матч_OST_BUM= |матч_OST_DM2=1:1 |матч_OST_GO2= |матч_OST_LID= |матч_OST_MAL=2:3 |матч_OST_MI2=1:2 |матч_OST_NIV= |матч_OST_ORS=1:2 |матч_OST_OSI= |матч_OST_SKA=1:1 |матч_OST_SLO= |матч_OST_SLU= |матч_OST_SMR=0:0 |матч_OST_SOL= |матч_OST_UNI=3:2 |матч_OST_VOL= |матч_SKA_BT2= |матч_SKA_BUM=0:2 |матч_SKA_DM2=0:0 |матч_SKA_GO2=1:1 |матч_SKA_LID= |матч_SKA_MAL= |матч_SKA_MI2= |матч_SKA_NIV=3:1 |матч_SKA_ORS= |матч_SKA_OSI=3:2 |матч_SKA_OST= |матч_SKA_SLO=4:3 |матч_SKA_SLU= |матч_SKA_SMR= |матч_SKA_SOL=0:0 |матч_SKA_UNI=4:0 |матч_SKA_VOL=3:1 |матч_SLO_BT2= |матч_SLO_BUM= |матч_SLO_DM2= |матч_SLO_GO2=3:1 |матч_SLO_LID= |матч_SLO_MAL= |матч_SLO_MI2= |матч_SLO_NIV=2:2 |матч_SLO_ORS= |матч_SLO_OSI= |матч_SLO_OST=1:1 |матч_SLO_SKA= |матч_SLO_SLU=2:1 |матч_SLO_SMR= |матч_SLO_SOL= |матч_SLO_UNI=3:0 |матч_SLO_VOL= |матч_SLU_BT2=2:0 |матч_SLU_BUM= |матч_SLU_DM2= |матч_SLU_GO2= |матч_SLU_LID=3:1 |матч_SLU_MAL=2:1 |матч_SLU_MI2=2:1 |матч_SLU_NIV=2:1 |матч_SLU_ORS=3:1 |матч_SLU_OSI= |матч_SLU_OST=1:1 |матч_SLU_SKA= |матч_SLU_SLO= |матч_SLU_SMR=1:1 |матч_SLU_SOL= |матч_SLU_UNI= |матч_SLU_VOL= |матч_SMR_BT2= |матч_SMR_BUM= |матч_SMR_DM2=1:3 |матч_SMR_GO2=2:0 |матч_SMR_LID=4:4 |матч_SMR_MAL= |матч_SMR_MI2=1:0 |матч_SMR_NIV= |матч_SMR_ORS= |матч_SMR_OSI= |матч_SMR_OST= |матч_SMR_SKA=0:1 |матч_SMR_SLO=0:2 |матч_SMR_SLU= |матч_SMR_SOL=2:0 |матч_SMR_UNI=0:3 |матч_SMR_VOL=1:3 |матч_SOL_BT2=1:1 |матч_SOL_BUM= |матч_SOL_DM2=1:2 |матч_SOL_GO2=0:0 |матч_SOL_LID= |матч_SOL_MAL=5:0 |матч_SOL_MI2= |матч_SOL_NIV= |матч_SOL_ORS= |матч_SOL_OSI= |матч_SOL_OST=4:1 |матч_SOL_SKA= |матч_SOL_SLO=1:0 |матч_SOL_SLU=2:2 |матч_SOL_SMR= |матч_SOL_UNI=3:0 |матч_SOL_VOL= |матч_UNI_BT2=1:1 |матч_UNI_BUM= |матч_UNI_DM2= |матч_UNI_GO2=0:2 |матч_UNI_LID= |матч_UNI_MAL= |матч_UNI_MI2= |матч_UNI_NIV=1:3 |матч_UNI_ORS= |матч_UNI_OSI=1:0 |матч_UNI_OST= |матч_UNI_SKA= |матч_UNI_SLO= |матч_UNI_SLU=0:1 |матч_UNI_SMR= |матч_UNI_SOL= |матч_UNI_VOL=1:0 |матч_VOL_BT2=1:1 |матч_VOL_BUM=2:1 |матч_VOL_DM2= |матч_VOL_GO2= |матч_VOL_LID= |матч_VOL_MAL=0:1 |матч_VOL_MI2= |матч_VOL_NIV=1:0 |матч_VOL_ORS=3:1 |матч_VOL_OSI=2:1 |матч_VOL_OST=2:2 |матч_VOL_SKA= |матч_VOL_SLO=1:2 |матч_VOL_SLU=3:2 |матч_VOL_SMR= |матч_VOL_SOL=2:4 |матч_VOL_UNI= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} jqf83wv383ti8p1pjc08xzsb1a1tm1p Оскар Мінгеса 0 272962 2680813 2654692 2026-07-26T18:11:17Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680813 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Оскар Мінге́са''' ({{мова-ca|Óscar Mingueza}}; {{Н}} 13 траўня 1999 году) — гішпанскі футбаліст, абаронца ангельскага клюбу «[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]». У асноўным гуляе на пазыцыі цэнтральнага абаронцы, ён таксама можа згуляць на любой пазыцыі абаронцы, як то правага абаронцы. == Кар’ера == === Клюбная === Гулец ёсьць выхаванцам акадэміі «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]», да якой далучыўся яшчэ ў 2007 годзе<ref>Castro, Eva (9.03.2021). [https://web.archive.org/web/20230325111908/https://www.grada3.com/2021/03/09/debut-ariadna-mingueza/ «Debut de Ariadna Mingueza en la Primera Iberdrola»]. Grada3.</ref>. 24 лістапада 2020 году Мінгеса дэбютаваў у асноўнай каманды «Барсэлёны», калі замяніў траўмаванага [[Жэрар Піке|Жэрара Піке]]. У тым матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] гішпанцы з буйным лікам 0:4 перамаглі ў [[Кіеў|Кіеве]] мясцовае «[[Дынама Кіеў|Дынама]]»<ref>Reidy, Paul (24.11.2020). [https://web.archive.org/web/20210128141537/https://en.as.com/en/2020/11/24/football/1606243361_881261.html «Dynamo Kyiv vs Barcelona: live online Champions League 2020/21»]. AS.</ref>. Ужо празь пяць дзён гулец дэбютаваў у [[Ля Ліга|Ля-Лізе]] ў пераможным зь лікам 4:0 матчы супраць «[[Асасуна Памплёна|Асасуны]]»<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/56409747 «Barcelona 4–1 Huesca»]. BBC Sport.</ref>. 15 сакавіка 2021 году футбаліст адзначыўся голам у браму «[[Уэска (футбольны клюб)|Ўэскі]]» ў матчы, які скончыўся зь лікам 4:1 на карысьць «Барсэлёны». 10 красавіка таго ж году ўлучыў адзіны гол сваёй каманды ў гасьцявым матчы супраць мадрыдзкага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]». Амаль усю гульню абаронца правёў у фінале [[Кубак Гішпаніі па футболе 2020—2021 гадоў|Кубка Гішпаніі 2020—2021 гадоў]], у якім «Барсэлёна» лёгка перамагла «Атлетык» і здабыла тытул. 31 ліпеня 2022 году Мінгеса далучыўся да вігаўскай «[[Сэльта Віга|Сэльты]]», склаўшы чатырохгадовую ўгоду<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2700755/agreement-in-principle-for-transfer-of-oscar-mingueza-to-celta/featured «Agreement in principle for transfer of Óscar Mingueza to Celta»]. FC Barcelona.</ref>. Клюб выдаткаваў на куплю гульца 3 млн эўра<ref>Barlow, Ruairidh (2.08.2022). [https://www.football-espana.net/2022/08/02/oscar-mingueza-arrives-in-vigo-to-complete-move-from-barcelona «Oscar Mingueza arrives in Vigo to complete move from Barcelona»]. Football España.</ref>. 9 ліпеня 2026 году Мінгеса падпісаў кантракт з ангельскім клюбам «[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/oscar-minguezas-joins-crystal-palace/|загаловак=ÓSCAR MINGUEZA SIGNS FOR CRYSTAL PALACE|выдавецтва=Crystal Palace F.C.|дата публікацыі=09.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] 8 чэрвеня 2021 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Летувы па футболе|зборнай Летувы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20211008070336/https://sefutbol.com/oficial-lista-convocados-encuentro-lituania «Oficial | Lista de convocados para el encuentro ante Lituania»]. Royal Spanish Football Federation</ref>. Быў у складзе алімпійскай зборнай краіны на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|Алімпійскіх гульнях 2020 году]], дзе здабыў срэбны мэдаль. == Дасягненьні == '''«Барсэлёна»''': * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2021 '''Гішпанія''': * Срэбны мэдаль [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мінгеса, Оскар}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] 5za7na1k1a0eevjbx6qnhpiad469p5s Ксавэр Шлягер 0 273392 2680776 2673209 2026-07-26T12:42:46Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680776 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Кса́вэр Шля́гер''' ({{мова-de|Xaver Schlager}}; {{Н}} 28 верасьня 1997 году) — аўстрыйскі футбаліст, паўабаронца абарончага пляну ангельскага клюбу «[[Нотынггэм Форэст]]» і нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец зальцбурскага «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Булу]]», але прафэсійную кар’еру пачаў у клюбе «[[Ліфэрынг (футбольны клюб)|Ліфэрынг]]», які фактычна ёсьць фарм-клюбам зальцбурскага клюбу. Пасьля некалькіх гадоў у рэзэрвовым клюбе быў падцягнуты да асноўнае каманды «Рэд Булу». У [[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|сэзоне 2017—2018 гадоў]] поруч з клюбам сэнсацыйна прасунуўся да паўфіналу [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]], дзе аўстрыйцы саступілі францускаму «[[Алімпік Марсэль|Марсэлю]]». 26 чэрвеня 2019 году далучыўся да табару нямецкага «[[Вольфсбург (футбольны клюб)|Вольфсбургу]]»<ref>[https://www.vfl-wolfsburg.de/newsdetails/news-detail/detail/news/verstaerkung-fuer-das-mittelfeld/ «Verstärkung für das Mittelfeld»]. VfL Wolfsburg.</ref>, дзе быў гульцом першай адзінаццаткі. Шлягер быў вымушаны прапусьціць 20 гульняў у [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2021—2022 гадоў|Бундэсьлізе 2021—2022 гадоў]] праз траўму. 17 чэрвеня 2022 году далучыўся да «[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыгу]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20220712172129/https://sports.yahoo.com/rb-leipzig-recruit-austrias-schlager-142007613.html «RB Leipzig recruit Austria’s Schlager from Wolfsburg»]. Yahoo Sports.</ref>. Шлягер дапамог ляйпцыскаму клюбу здабыцт Кубак і Супэркубак Нямеччыны ў 2023 годзе. 23 ліпеня 2026 году аўстрыец далучыўся да клюбу ангельскай Прэм’ер-лігі «[[Нотынггэм Форэст]]» паводле двухгадовага кантракту<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2026/july/23/forest-sign-schlager/|загаловак=Forest sign Schlager|выдавецтва=www.nottinghamforest.co.uk|дата публікацыі=23.07.2026}}</ref>. Там яго чакаў трэнэр [[Олівэр Гляснэр]], зь якім раней паўабаронца працаваў у «Вольфсбургу». === Міжнародная === Дэбютаваў у колерах нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] ў таварыскім матчы, які ладзіўся 23 сакавіка 2018 году, супраць [[Зборная Славеніі па футболе|зборнай Славеніі]]. Матч скончыўся перамогай аўстрыйцаў зь лікам 3:0. == Дасягненьні == '''«Рэд Бул»''': * [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе|Чэмпіён Аўстрыі]]: 2016, 2017, 2018, 2019 * Уладальнік [[Кубак Аўстрыі па футболе|Кубка Аўстрыі]]: 2016, 2017, 2019 '''«РБ Ляйпцыг»''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2023 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Шлягер у складзе [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧЭ-2020 |Аўстрыя на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шлягер, Ксавэр}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] 79imq9i2scmkfh1x24s1kkganftebrg Каю Энрыке 0 274589 2680823 2625378 2026-07-26T18:51:13Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680823 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ка́ю Энры́ке Алівэ́йра Сы́лва''' ({{мова-pt|Caio Henrique Oliveira Silva}}; {{Н}} 31 ліпеня 1997 году) — бразыльскі футбаліст, левы абаронца і паўабаронца нідэрляндзкага клюбу «[[Аякс Амстэрдам|Аякса]]» і нацыянальнай [[Зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Пачаў займацца футболам у клюбе «[[Сантус (футбольны клюб)|Сантус]]» з роднага гораду. У лютым 2016 году далучыўся да мадрыдзкага «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]», дзе спачатку выступаў за рэзэрвовую каманду. 30 лістапада 2016 году згуляў матч [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]], пасьля чаго быў зноў пераведзены да рэзэрвы. У красавіку 2018 году стала вядома аб вяртаньні гульца на радзіму, дзе Каю мусіў на правах арэнды далучыцца да клюбу «[[Парана Курытыба|Парана]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210525231615/https://www.paranaclube.com.br/noticias/direto-da-espanha «Direto da Espanha»]. Paraná Clube.</ref>. У наступным годзе на правах арэнды абараняў колеры «[[Флумінэнсі Рыю-дэ-Жанэйру|Флумінэнсі]]», а ў 2020 годзе зноў на правах арэнды гуляў ужо за «[[Грэмію Порту-Алегры|Грэмію]]». Ува ўсіх клюбах на радзіме бразылец быў гульцом асноўнага складу, але пасьпеўшы згуляць за «Грэмію» толькі ў матчах [[Ліга Гаушу|Лігі Гаушу]]. 27 жніўня 2020 году Каю Энрыке склаў пяцігадовую ўгоду з «[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]», адразу атрымаўшы месца ў першай адзінаццатцы. Пасьля пасьпяховага дэбютнага сэзону прыцягнуў увагу [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПСЖ]] і «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]», але пастанавіў застацца ў «Манака»<ref>[https://news.maxifoot.fr/monaco/paris-et-le-barca-sur-caio-henrique-foot-346616.htm «Monaco: Paris et le Barça sur Caio Henrique»]. Maxifoot.</ref>. 28 чэрвеня 2026 году Энрыке далучыўся да нідэрляндзкага клюбу «Аякс», падпісаўшы пяцігадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://cryptobriefing.com/ajax-signs-caio-henrique-monaco/|загаловак=Ajax signs Caio Henrique from AS Monaco for €10M plus add-ons|выдавецтва=CryptoBriefing.com|дата публікацыі=28.06.2026}}</ref>. === Міжнародная === У жніўні 2023 году атрымаў свой першы выклік у нацыянальную [[Зборная Бразыліі па футболе|зборную Бразылію]] на два матчы кваліфікацыі да [[чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|чэмпіянату сьвету 2026 году]] супраць [[Зборная Балівіі па футболе|зборных Балівіі]] і [[Зборная Пэру па футболе|Пэру]]<ref>[https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/fernando-diniz-convoca-a-selecao-brasileira-para-a-estreia-das-elimina «Fernando Diniz convoca Seleção Brasileira para a estreia das Eliminatórias»]. CBF.</ref><ref>Mota, Cahê; Zarko, Raphael (18.08.2023). [https://ge.globo.com/futebol/selecao-brasileira/noticia/2023/08/18/convocados-da-selecao-veja-a-primeira-lista-de-fernando-diniz.ghtml «Convocados da Seleção: veja a primeira lista de Fernando Diniz»]. Globo Esporte.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Энрыке, Каю}} [[Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты]] r1z5r9ceqlgz2oto26pi00yoiptcqdn Бэнжамэн Бурыжо 0 274863 2680840 2623664 2026-07-26T21:11:20Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680840 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Бэнжамэ́н Бурыжо́''' ({{мова-fr|Benjamin Bourigeaud}}; {{Н}} 14 студзеня 1994 году) — францускі футбаліст, паўабаронца катарскага клюбу «[[Аль-Аглі Доха|Аль-Аглі]]». == Кар’ера == У 2005 годзе далучыўся да акадэміі клюбу «[[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]]». 11 лістапада 2013 годзе дэбютаваў матчы [[Ліга 2 чэмпіянату Францыі па футболе|Лігі 2]] супраць «[[Шамуа Ньёр|Ньёру]]», які скончыўся ўнічыю зь лікам 2:2. Праз год стаў часьцей прыцягвацца да асноўнага складу, але ў сакавіку 2015 году атрымаў пашкоджаньне. У 2017 годзе далучыўся да «[[Рэн (футбольны клюб)|Рэну]]», склаўшы кантракт на чатыры гады<ref>[https://web.archive.org/web/20201102073641/https://www.staderennais.com/benjamin-bourigeaud-nouveau-milieu-rennais Benjamin Bourigeaud, nouveau milieu rennais!]. Stade Rennais FC.</ref>. Не зважаючы на тое, што гулец ужо цяпер гуляў у найвышэйшым дывізіёне, ён адразу здабыў месца ў асноўным складзе каманды. 30 жніўня 2024 году, пасьля сямі гадоў у складзе «Рэну», Бурыжо пакінуў клюб і далучыўся да катарскага клюбу «[[Аль-Дугаіль Доха|Аль-Дугаіль]]». == Дасягненьні == '''«Рэн»''': * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бурыжо, Бэнжамэн}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] nzx1nhntfbnj81olvy5jeecrzqac1qg Марк Кукурэльля 0 274905 2680798 2679618 2026-07-26T16:56:20Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680798 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Марк Кукурэ́льля''' ({{мова-es|Marc Cucurella}}; {{Н}} 22 ліпеня 1998 году) — гішпанскі футбаліст, левы абаронца клюбу «[[Рэал Мадрыд|Рэал]]». == Кар’ера == Кукурэльля ўваходзіў у структуру «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]», але абараняў колеры рэзэрвовай каманды. Таксама на правах арэнды некалькі сэзонаў правёў у клюбах «[[Эйбар (футбольны клюб)|Эйбар]]» і «[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]». У апошні з клюбаў перайшоў у сакавіку 2020 году на паўнавартасны кантракт<ref>[https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/03/15/5e6e786d268e3ee3758b460f.html «Getafe exercise option to purchase Cucurella for six million euros»]. Marca.</ref>. У 2021 годзе далучыўся да ангельскага клюбу «[[Брайтан энд Гоўв Альбіён]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210831152403/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2239897/marc-cucurella-joins-from-getafe «Marc Cucurella joins from Getafe»]. Brighton & Hove Albion F.C.</ref>, але праз год ужо быў футбалістам «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]»<ref>[https://www.chelseafc.com/en/news/article/cucurella-becomes-a-blue «Cucurella becomes a Blue»]. Chelsea F.C.</ref>. 15 чэрвеня 2026 году Кукурэльля падпісаў шасьцігадовы кантракт з мадрыдзкім «[[Рэал Мадрыд|Рэалам]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.realmadrid.com/en-US/news/club/announcements/comunicado-oficial-cucurella-15-06-2026|загаловак=Official Announcement: Cucurella|выдавецтва=Real Madrid CF|дата публікацыі=15.06.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260615101617/https://www.realmadrid.com/en-US/news/club/announcements/comunicado-oficial-cucurella-15-06-2026|дата копіі=15.06.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.chelseafc.com/en/news/article/marc-cucurella-departs-chelsea|загаловак=Marc Cucurella departs Chelsea|выдавецтва=Chelsea F.C.|дата публікацыі=14.06.2026}}</ref>. Паведамлялася, што сума выкупу першапачаткова склала 55 мільёнаў эўра і 5 мільёнаў у выглядзе дадатку<ref>{{спасылка|аўтар=Ornstein, David|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/7325256/2026/06/14/marc-cucurella-real-madrid-chelsea-transfer/|загаловак=Real Madrid complete €60m Marc Cucurella signing from Chelsea|выдавецтва=The Athletic|дата публікацыі=15.06.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260615111317/https://www.nytimes.com/athletic/7325256/2026/06/14/marc-cucurella-real-madrid-chelsea-transfer/|дата копіі=15.06.2026}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Kinsella, Nizaar|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx2xp7gv09lo|загаловак=Real Madrid announce £51.8m deal for Chelsea’s Marc Cucurella|дата публікацыі=14.06.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Барсэлёна»''': * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2018 '''«Чэлсі»''': * Пераможца [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Лігі канфэрэнцыяў]]: [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|2025]] * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2025 '''Гішпанія''': * [[Чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіён сьвету]]: [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіён Эўропы]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Рэал Мадрыд}} {{Навігацыйная група |назоў = Кукурэльля ў складзе [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гішпанія}}; |Гішпанія на ЧЭ-2024 |Гішпанія на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кукурэльля, Марк}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] ta72a1utaqhpvyj1vao508cit7fo5cf Арыель Мосур 0 275377 2680849 2622910 2026-07-26T21:43:20Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680849 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''А́рыель Мо́сур''' ({{мова-pl|Ariel Mosór}}; {{Н}} 19 лютага 2003 году) — польскі футбаліст, абаронца клюбу «[[Карона Кельцы|Карона]]». == Кар’ера == Не зважаючы на тое, што гулец нарадзіўся ў [[Катавіцы|Катавіцах]], фактычна ў футбол прыйшоў праз [[Варшава|Варшаву]]. Спачатку гулец навучаўся ў акадэміі сталічнай «[[Унія Варшава|Уніі]]», а ў 2018 годзе далучыўся да варшаўскай «[[Легія Варшава|Легіі]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210429210436/https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2020-05-25/syn-bylego-pilkarza-wlaczony-do-kadry-legii/ «Syn byłego piłkarza włączony do kadry Legii»]. Polsat Sport.</ref>. Дэбютаваў у [[Польская футбольная экстракляса|Экстраклясе]] 15 ліпеня 2020 году ў матчы супраць «[[Лехія Гданьск|Лехіі]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210429210436/https://eurosport.tvn24.pl/pilka-nozna,105/legia-warszawa-pogon-szczecin-wynik-i-relacja-pko-bp-ekstraklasa,1023699.html «Pogoń ma patent na Legię. Przegrana mistrzów na koniec sezonu»]. Eurosport.</ref><ref>[https://legia.com/pilka-nozna/trzech-absolwentow-akademii-zadebiutowalo-w-pierwszym-zespole-legii/9756 «Trzech absolwentów Akademii zadebiutowało w pierwszym zespole Legii!»]. Legia Warszawa.</ref>. 9 чэрвеня 2021 году далучыўся да клюбу «[[Пяст Глівіцы|Пяст]]», склаўшы дамову на тры гады. У новым клюбе стаў атрымліваць больш часу на гульнявой пляцоўцы. За гульцом доўгі час пільна сачылі ў штабе чанстахоўскага «Ракава». У выніку, у канцы жніўня 2024 году абаронца афіцыйна далучыўся да складу гэтага клюбу<ref>[https://sport.dziennik.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/artykuly/9586403,oficjalnie-ariel-mosor-pilkarzem-rakowa-czestochowa.html «Oficjalnie! Ariel Mosór piłkarzem Rakowa Częstochowa»]. Dziennik.pl.</ref>. 5 ліпеня 2026 году Мосур далучыўся да «Кароны», склаўшы чатырохгадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1260774/transfer-z-rakowa-do-korony-w-czestochowie-nie-dostal-powaznej-szansy|загаловак=Transfer z Rakowa do Korony. W Częstochowie nie dostał poważnej szansy|выдавецтва=sportowefakty.wp.pl|дата публікацыі=05.07.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Легія»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мосур, Арыель}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] gpixiy2l9rkkjnepb89l4j39xd9iauz Філіп Мархвінскі 0 275382 2680782 2622899 2026-07-26T14:30:40Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Filip_Marchwiński?oldid=1365505400 2680782 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Фі́ліп Мархві́нскі''' ({{мова-pl|Filip Marchwiński}}; {{Н}} 10 студзеня 2002 году) — польскі футбаліст, атакуючы паўабаронца клюбу «[[Краковія Кракаў|Краковія]]» (у арэндзе з італьянскага клюбу «[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]]») і нацыянальнай [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]]. == Кар’ера == === Клюбная === Мархвінскі — выхаванец футбольнай акадэміі «[[Лех Познань|Леха]]», дзе пачаў займацца футболам з 2009 году. 12 сьнежня 2018 году быў зарэгістраваны ў першай камандзе клюбу<ref>[https://web.archive.org/web/20190330100519/https://www.lechpoznan.pl/aktualnosci,2,marchwinski-zgloszony-do-ekstraklasy,32152.html «Marchwiński zgłoszony do ekstraklasy»]. Lech Poznan.</ref>. Ужо праз чатыры дні дэбютаваў у складзе «Леха» ў матчы супраць клюбу сасноўскага «[[Заглембе Сасновец|Заглембе]]», дзе адразу адзначыўся голам. Аднак, на той час гулец яшчэ больш правёў матчаў у складзе рэзэрвовай камандзе «Леху». З [[Польская футбольная экстракляса 2019—2020 гадоў|сэзону 2019—2020 гадоў]] гулец крыху часьцей зьяўляцца на полі, але звычайна выходзіў на зьмену. Болей часу пачаў атрымліваць у [[Польская футбольная экстракляса 2022—2023 гадоў|сэзоне 2022—2023 гадоў]]. 25 ліпеня 2024 году гулец выправіўся ў Італію дзеля праходжаньня мэдычнага абсьледаваньня ў клюбе [[Сэрыя А|Сэрыі А]] «[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1135711/wlosi-potwierdzaja-filip-marchwinski-na-testach-medycznych|загаловак=Włosi potwierdzają. Filip Marchwiński na testach medycznych|выдавецтва=sportowefakty.wp.pl|дата публікацыі=25.07.2024}}</ref>. На наступны дзень ён падпісаў чатырохгадовы кантракт з магчымасьцю падаўжэньня яшчэ на год. Меркавалася, што сума трансфэру склала 3 мільёны эўра, а таксама дадатковыя мільён эўра ў выглядзе бонусаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1135928/oficjalnie-filip-marchwinski-odchodzi-z-lecha-poznan-polak-zagra-w-serie-a|загаловак=Oficjalnie: Filip Marchwiński odchodzi z Lecha Poznań. Polak zagra w Serie A|выдавецтва=sportowefakty.wp.pl|дата публікацыі=26.07.2024}}</ref>. Паляк згуляў толькі тры матчы ва ўсіх спаборніцтвах, але пасьля ягоны сэзон быў абарваны траўмай крыжаватага вяза і мэніска ў студзені 2025 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://sport.tvp.pl/84597188/filip-marchwinski-zerwal-wiezadla-w-prawym-kolanie-dramat-pilkarza-lecce|загаловак=Filip Marchwiński zerwał więzadła w prawym kolanie. Dramat piłkarza Lecce|выдавецтва=sport.tvp.pl|дата публікацыі=19.01.2025}}</ref>. 18 ліпеня 2026 году Мархвінскі далучыўся да «[[Краковія Кракаў|Краковіі]]» на правах арэнды на сэзон з мажлівасьцю скласьці ўгоду на сталай аснове<ref>{{спасылка|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1263135/oficjalnie-filip-marchwinski-znow-w-ekstraklasie|загаловак=Oficjalnie: Filip Marchwiński znów w Ekstraklasie|выдавецтва=sportowefakty.wp.pl|дата публікацыі=18.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === Паўабаронца стала прыцягваўся да ўсіх юнацкіх і моладзевых зборных краіны. Упершыню быў выкліканы на складу нацыянальнай [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] да матчаў адбору [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]] ў кастрычніку 2023 году<ref>[https://pzpn.pl/reprezentacje/reprezentacja-a/aktualnosci/2023-10-05/powolania-do-reprezentacji-polski-na-mecze-z-wyspami-owczymi-i-moldawia «Powołania do reprezentacji Polski na mecze z Wyspami Owczymi i Mołdawią»]. PZPN.</ref>. Дэбютаваў у кашулі нацыянальнай зборнай 12 кастрычніка, зьявіўшыся на полі ў матчы супраць [[Зборная Фарэрскіх астравоў па футболе|зборнай Фарэрскіх астравоў]]<ref>[http://www.90minut.pl/news/328/news3288143-Zwycieski-debiut.html «Zwycięski debiut»]. 90minut.pl.</ref>. == Дасягненьні == '''«Лех»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мархвінскі, Філіп}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] mwro9nmrrysnwzvfr6ektoefmgni6c9 Патрык Дзічак 0 275389 2680853 2622697 2026-07-26T22:02:58Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680853 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Па́трык Дзі́чак''' ({{мова-pl|Patryk Dziczek}}; {{Н}} 10 студзеня 2002 году) — польскі футбаліст, атакуючы паўабаронца клюбу «[[Погань Шчэцін|Погань]]» і нацыянальнай [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]]. == Кар’ера == Пачаў кар’еру ў родных [[Глівіцы|Глівіцах]]. У жніўні 2019 году далучыўся да італьянскага «[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]» і адразу выправіўся ў арэнду да «[[Салернітана Салерна|Салернітаны]]», якая на той момант спаборнічала ў [[Сэрыя Б чэмпіянату Італіі па футболе|Сэрыі Б]]<ref>[http://www.ussalernitana1919.it/patryk-dziczek-e-un-giocatore-della-salernitana/ «Patryk Dziczek è un giocatore della Salernitana»]. Salernitana.</ref>. Па вяртаньні з арэнды замацавацца ў складзе рымскага клюбу ня здолеў, таму ў апошні дзень лета 2022 году вярнуўся ў «[[Пяст Глівіцы|Пяст]]», склаўшы трохгадовую працоўную дамову<ref>[https://piast-gliwice.eu/aktualnosci/newsy/patryk-dziczek-wrocil-do-piasta «Patryk Dziczek wrócił do Piasta!»]. Piast</ref>. У глівіцкім клюбе быў гульцом асноўнага складу. 7 студзеня 2026 году шчэцінскі клюб «[[Погань Шчэцін|Погань]]» абвесьціў аб дасягненьні дамоўленасьці зь Дзічкам аб ягоным пераходзе да шыхтаў каманды ў ліпені таго ж году, то бок па заканчэньні тэрміну кантракту зь «Пястам»<ref>{{спасылка|спасылка=https://gol24.pl/oficjalnie-patryk-dziczek-w-pogoni-szczecin-jest-jeden-haczyk/ar/c2-19123677|загаловак=Oficjalnie: Patryk Dziczek w Pogoni Szczecin. Jest jeden haczyk|выдавецтва=gol24.pl|дата публікацыі=07.01.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Пяст»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: [[Польская футбольная экстракляса 2018—2019 гадоў|2019]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дзічак, Патрык}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] geyaqddz6a5eh7khgqf59dzjcnkng8c Раду Дрэгушын 0 277663 2680815 2629482 2026-07-26T18:17:00Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Radu_Drăgușin?oldid=1365186336 2680815 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ра́ду Дрэгушы́н''' ({{мова-ro|Radu Drăgușin}}; {{Н}} 3 лютага 2002 году) — румынскі футбаліст, цэнтральны абаронца італьянскага клюбу «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]» (у арэндзе з ангельскага клюбу «[[Тотэнгэм Готспур]]») і нацыянальнай [[Зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]]. Нарадзіўся ў спартовай сям’і, бо ягоныя бацькі займаліся [[баскетбол]]ам і [[валейбол]]ам. Ягоная сястра Мэйра ёсьць прафэсійнай баскетбалісткай<ref name="click">[https://www.click.ro/sport/fotbal/la-18-ani-radu-matei-dragusin-si-facut-debutul-la-juventus-torino «La 18 ani, Radu Matei Drăgușin și-a făcut debutul la Juventus Torino»]. Click!</ref>. == Кар’ера == === Клюбная === Пачаў займацца футболам на радзіме ў клюбе «[[Спортул Студэнцэск Бухарэст|Спортул Студэнцэск]]» у веку 7 гадоў<ref name="click"/>. У 2018 годзе, не зважаючы на цікавасьць да хлопца з боку «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]», [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПСЖ]] і мадрыдзкага «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]», абраў магчымасьць далучыцца да «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтуса]]», які выклаў 260 тысяч эўра<ref name="click"/>. Гуляў за моладзевыя каманды клюбу. У лістападзе 2020 году быў выкліканы да асноўнай дрыжыны [[Андрэа Пірлё]] да матчу супраць «[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]», але на поле ў той гульні ня выйшаў. 2 сьнежня таго ж году згуляў за «Ювэнтус» у матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць украінскага «[[Дынама Кіеў|Дынама]]»<ref>[https://sport.sky.it/calcio/champions-league/2020/12/03/dragusin-juve-chi-e «Chi è Dragusin, il 2002 che ha esordito in Champions con la Juve»]. Sky Sport.</ref>. Праз 11 дзён дэбютаваў у [[Сэрыя А|Сэрыі А]], зьявіўшыся напрыканцы матчы супраць «[[Джэноа Генуя|Джэноа]]». Наступныя некалькі гадоў быў арэндаваны «[[Сампдорыя Генуя|Сампдорыяй]]», «[[Салернітана Салерна|Салернітану]]» і, нарэшце «Джэнуа». З апошнім з памянёных клюбаў пагадніўся, склаўшы паўнавартасны кантракт у студзені 2023 году. Абаронца здабыў месца ў першай адзінаццатцы, згуляўшы 40 матчаў за клюб і дапамошы яму прасунуцца ў [[Сэрыя А|Сэрыю А]]. Свой першы гол у найвышэйшай лізе забіў 10 лістапада 2023 году, улучыўшы мяч у браму «[[Эляс Вэрона|Вэроны]]»<ref>[https://www.digisport.ro/fotbal/serie-a/radu-dragusin-vrea-sa-rupa-norii-si-nu-s-a-ferit-de-cuvinte-ce-le-a-spus-italienilor-dupa-primul-gol-marcat-in-serie-a-2669645 «Radu Drăgușin vrea să "rupă norii" și nu s-a ferit de cuvinte! Ce le-a spus italienilor, după primul gol marcat în Serie A»]. Digi Sport.</ref>. 11 студзеня 2024 году, на тле паведамленьняў аб трансфэрных прапановах ад «[[Тотэнгэм Готспур|Тотэнгэму]]» і «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», Дрэгушын далучыўся да першага з памянёных клюбаў, падпісаўшы кантракт да чэрвеня 2030 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/january/dragusin-joins-from-genoa/|загаловак=Drăgușin joins from Genoa|выдавецтва=Tottenham Hotspur F.C.|дата публікацыі=11.01.2024}}</ref>. Перад пачаткам [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзону 2026—2027 гадоў]] на правах арэнды далучыўся да клюбу «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», вярнуўшыся такім чынам у італьянскую Сэрыю А. === Міжнародная === Дрэгушын прыцягваўся да матчаў зборнай Румыніі розных узростаў. У сакавіку 2022 году ўпершыню быў выкліканы да складу нацыянальнай [[Зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]]. 25 сакавіка гэтага ж месяцу зьявіўся на пляцоўцы ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]]<ref>[https://www.sport.ro/nationala/se-contureaza-noua-generatie-radu-dragusin-a-debutat-in-nationala-mare-a-romaniei.html «Se conturează noua generație! Radu Drăgușin a debutat în naționala mare a României»]. Sport.ro.</ref>. У наступным стаў асноўным абаронцам каманды. == Дасягненьні == '''«Ювэнтус»''': * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2021 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2020 '''«Тотэнгэм Готспур»''': * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Румынія на ЧЭ-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дрэгушын, Раду}} [[Катэгорыя:Румынскія футбалісты]] gyn9g7bchqlf612kxlv5lz3hmtl0zla Люкас Бэльтран 0 277664 2680828 2668242 2026-07-26T19:17:19Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680828 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Лю́кас Бэльтра́н''' ({{мова-es|Lucas Beltrán}}; {{Н}} 29 сакавіка 2001 году) — аргентынскі футбаліст, нападнік клюбу «[[Рывэр Плэйт Буэнас-Айрэс|Рывэр Плэйт]]» (у арэндзе з італьянскага клюбу «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]»). Мае італьянскае паходжаньне<ref>[https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/da-capaldo-e-valentini-a-maestro-puch-tutti-gli-oriundi-nel-mirino-di-mancini-per-l-italia-1808130 «Da Capaldo e Valentini a Maestro Puch: tutti gli oriundi nel mirino di Mancini per l’Italia»]. TUTTOmercatoWEB.</ref>. == Кар’ера == Выхаванец клюбу «[[Інстытута Кордава|Інстытута]]». У 2016 годзе далучыўся да акадэміі «[[Рывэр Плэйт Буэнас-Айрэс|Рывэр Плэйту]]», пасьля якой трапіў да асноўнай каманды клюбу. Дэбютаваў у прафэсійным футболе 2 сьнежня 2018 году, зьявіўшыся на поле на замену ў матчы супраць «[[Хімнасія і Эсгрыма Ля-Плята|Хімнасія і Эсгрыма]]». У ліпені 2021 году далучыўся на правах арэнды да клюбу «[[Калён Санта-Фэ|Калён]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20260108183033/https://tntsports.com.ar/ligaprofesional/Baja-confirmada-en-River-Colon-anuncio-oficialmente-la-llegada-como-nueva-incorporacion-a-prestamo-del-delantero-Lucas-Beltran-20210716-0003.html «Baja confirmada en River: Colón anunció oficialmente la llegada como nueva incorporación a préstamo del delantero Lucas Beltrán»]. TNT Sports.</ref>. 11 ліпеня 2023 году Бэльтран склаў дамову з італьянскай «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтынай]]», якая каштавала флярэнтыйцам 20 мільёнаў эўра плюс дадатковыя выдаткі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бэльтран, Люкас}} [[Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] 0167wy82gcpt8zjq96nrnuazluocosn Хідэмаса Морыта 0 277850 2680777 2629154 2026-07-26T12:46:47Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Hidemasa_Morita?oldid=1365970962 2680777 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Хідэмаса Морыта''' ({{мова-jp|守田 英正}}; {{Н}} 10 траўня 1995 году) — японскі футбаліст, абарончы паўабаронца ангельскага клюбу «[[Гал Сіці]]» і нацыянальнай [[Зборная Японіі па футболе|зборнай Японіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Морыта далучыўся да «[[Кавасакі Франтале]]» ў 2018 годзе. 10 лютага паўабаронца дэбютаваў у прафэсійным футболе ў матчы за [[Супэркубак Японіі па футболе|Супэркубак Японіі]] супраць «[[Сэрэза Осака|Сэрэзы Осакі]]». У матчы айчыннага чэмпіянату ён упершыню выйшаў у кашулі свайго клюбу «[[Вэгалта Сэндай|Вэгалта]]». Гулец амаль адразу стаў адным зь лідэраў каманды, дапамогшы здабыць айчынны тытул у 2018 годзе. Паводле выніку [[Джэй-ліга|Джэй-лігі]] 2020 году ўвайшоў у склад першай адзінаццаткі чэмпіянату<ref>[https://www.jleague.co/news/jleague-awards-michael-olunga-kashiwa-reysol-crowns-the-mvp-to-be-the-eighth-top-scoring-player-to-double-kawasaki-frontale-produce-nine-members-in-the-best-eleven-players/ «Michael Olunga (Kashiwa Reysol) crowns the MVP to be the eighth top scoring player to double. Kawasaki Frontale produce nine members in the Best Eleven Players»]. J.League.</ref>. Пасьля гэтага далучыўся да складу партугальскага клюбу «[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]]»<ref>[https://cdsantaclara.com/oficial-hidemasa-morita/ «Oficial — Hidemasa Morita»]. AcoresPRO.</ref>. Адразу ж у 2021 годзе дэбютаваў і забіў першы гол у складзе клюбу<ref>[https://web.archive.org/web/20221201040408/https://www.japantimes.co.jp/sports/2021/01/26/soccer/hidemasa-morita-santa-clara/ «Hidemasa Morita nets winner in debut for Santa Clara»]. The Japan Times.</ref>. У ліпені 2022 году зьмяніў клюб на лісабонскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]»<ref>[https://www.sporting.pt/en/news/football/main-team/2022-07-03/morita-joins-sporting-cp «Morita joins Sporting CP»]. Sporting CP.</ref>. 4 сакавіка 2026 году Морыта згуляў свой 150-ы матч за клюб у матчы [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]], які завяршыўся перамогай над «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» зь лікам 1:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://maisfutebol.iol.pt/sporting/fc-porto/morita-orgulho-por-ter-disputado-150-jogos-com-este-grande-simbolo|загаловак=Morita: «Orgulho por ter disputado 150 jogos com este grande símbolo»|выдавецтва=Maisfutebol}}</ref>. 24 ліпеня 2026 году японец далучыўся да ангельскага клюбу «[[Гал Сіці]]» паводле ўмоваў двухгадовага кантракту<ref>{{навіна|спасылка=https://www.wearehullcity.co.uk/news/2026/july/24/morita-signs-for-hull-city/|загаловак=Morita signs for Hull City|выдавец=Hull City A.F.C.|дата публікацыі=24.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === У верасьні 2018 году ўпершыню быў выкліканы ў склад нацыянальнай [[Зборная Японіі па футболе|зборнай Японіі]] ў першы год сваёй прафэсійнай кар’еры<ref>[https://web.gekisaka.jp/news/japan/detail/?253551-253551-fl «森保J初陣、山口蛍と大島僚太が不参加…代わって2選手を初招集へ»]. ゲキサカ.</ref>. Дэбютаваў у складзе каманды 11 верасьня ў матчы супраць [[Зборная Коста-Рыкі па футболе|зборнай Коста-Рыкі]]. == Дасягненьні == «'''Кавасакі Франтале'''»: * [[Чэмпіянат Японіі па футболе|Чэмпіён Японіі]]: 2018, 2020 * [[Кубак імпэратара]]: 2020 * [[Кубак Джэй-лігі]]: 2019 * Уладальнік [[Супэркубак Японіі па футболе|Супэркубка Японіі]]: 2019 '''«Спортынг»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2024, 2025 * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Морыта ў складзе [[Зборная Японіі па футболе|зборнай Японіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Азіі па футболе|Кубках Азіі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Японія}}; |Японія на ЧС-2022 |Японія на АФК КА-2023 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Морыта, Хідэмаса}} [[Катэгорыя:Японскія футбалісты]] mh36yuf75s7rdxwcf1mscyookaewahj Робін Гозэнс 0 279371 2680784 2633432 2026-07-26T14:38:05Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680784 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Робін Гозэнс''' ({{мова-de|Robin Gosens}}; {{Н}} 5 ліпеня 1994 году) — нямецкі футбаліст, левы паўабаронца клюбу «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]» (у арэндзе з італьянскага клюбу «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]») і нацыянальнай [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]]. Мае падвоенае грамадзянства, трымаючы апроч нямецкага пашпарту, яшчэ і нідэрляндзкі. == Кар’ера == === Клюбная === Яшчэ юнаком Гозэнс ня даў рады, каб далучыцца да акадэміі дортмундзкай «[[Барусія Дортмунд|Барусіі]]». У выніку хлопец зьехаў у [[Нідэрлянды]], дзе прыяднаўся да акадэміі «[[Вітэс Арнэм|Вітэсу]]»<ref>[http://www.fupa.net/berichte/robin-gosens-wechselt-zu-vitesse-arnhem-25081.html «Robin Gosens wechselt zu Vitesse Arnhem»]. FuPa.</ref>. У студзені 2014 году гулец быў арандаваны клюбам «[[Дордрэхт (футбольны клюб)|Дордрэхт]]» з другога дывізіёну чэмпіянату Нідэрляндаў<ref>[http://www.vitesse.nl/vitessenl/nieuws/detail/4085 «Gosens op huurbasis naar FC Dordrecht»]. Vitesse.</ref>. Ужо праз тры дні немец дэбютаваў у матчы супраць «[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёру]]»<ref>[http://www.rijnmond.nl/sport/17-01-2014/boeiende-regioderby-eindigt-onbeslist-1-1 «Boeiende regioderby eindigt onbeslist (1–1)»]. RTV Rijnmond.</ref>. У траўні ягонае гасьцяваньне было працягнутае на сэзон, што дазволіла гульцу дэбютаваць у [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]], куды прасунуўся «Дордрэхт». Першы матч у найвышэйшай лізе паўабаронца згуляў супраць «[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээну]]»<ref>[http://totaldutchfootball.com/2014/08/09/eredivisie-heerenveen-1-2-fc-dordrecht/ «Eredivisie: Heerenveen 1–2 FC Dordrecht»]. Total Dutch Football.</ref>. У чэрвені 2015 году Гозэнс як вольны агент далучыўся да «[[Гэраклес Альмэлё|Гэраклесу]]»<ref>[http://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/439509/heracles-heeft-de-smaak-te-pakken-en-legt-transfervrije-vitessenaar-vast.html «Heracles heeft de smaak te pakken en legt transfervrije Vitessenaar vast»]. Voetbalprimeur.</ref>. А праз два гады быў набыты італьянскай «[[Аталянта Бэргама|Аталянтай]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20181021232517/https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2017-06/02-06-Calcimercato-ingaggiato-Gosens.html «Robin Gosens all’Atalanta»]. Atalanta.</ref>. Спартовец амаль адразу займеў сталую гульнявую практыку ў клюбе, аднак напраўду выкрыў свой патэнцыял трохі пазьней. Празь некалькі сэзонаў Гозэнс стаў адным з найлепшых скрайніх гульцоў [[Сэрыя А|Сэрыі А]], пры гэтым добра гуляючы як у абароне, гэтак і ў атацы. Такія выступы не засталіся незаўважанымі іншымі клюбамі. Спачатку немец выправіўся да мілянскага «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэру]]» ў арэнду, але потым правы на футбаліста былі выкупленыя мілянскім клюбам. Поруч з клюбам Гозэнс дакрочыў да [[фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2023 году|фіналу Лігі чэмпіёнаў 2023 году]], дзе зьявіўся на пляцоўцы ў другім тайме<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/champions-league/champions-league-robin-gosens-frust-nach-final-pleite-mit-inter-mailand-84284208.bild.html «Gosens-Frust nach Final-Pleite»]. Bild.</ref>. «Інтэр», аднак, зьведаў паразу ў тым матчы. У жніўні 2023 году далучыўся да бэрлінскага «[[Уніён Бэрлін|Ўніёну]]»<ref>[https://www.fc-union-berlin.de/de/union-live/news/profis/Union-verpflichtet-Robin-Gosens-20891n/ «Union verpflichtet Robin Gosens»]. FC Union.</ref>, зьесьніўшы сваю мару загуляць у [[Бундэсьліга|Бундэсьлізе]]<ref>[https://www.kicker.de/neuer-rekordtransfer-gosens-bundesliga-traum-wird-bei-union-wahr-956770/artikel «Neuer Rekordtransfer: Gosens’ Bundesliga-Traum wird bei Union wahr»]. Kicker.</ref>. Паводле паведамленьняў прэсы, гэты пераход каштаваў нямецкаму клюбу 15 мільёнаў эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20230823225631/https://www.rbb24.de/sport/beitrag/2023/08/fussball-bundesliga-union-berlin-robin-gosens-inter-mailand.html «Union Berlin verpflichtet Nationalspieler Robin Gosens von Inter Mailand»]. RBB24.</ref>. 30 жніўня 2024 году Гозэнс ​​перайшоў у італьянскую каманду [[Сэрыя А|Сэрыі А]] «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]» на правах арэнды з умоўным абавязацельствам выкупу<ref>[https://web.archive.org/web/20241003104651/https://www.acffiorentina.com/en/news/all/news-men-first-team/2024-08-30/gosens-is-a-fiorentina-player «Gosens is a Fiorentina player!»]. ACF Fiorentina.</ref>. Улетку італьянскі клюб цалкам выкупіў правы на гульца. 17 ліпеня 2026 году Гозэнс падпісаў кантракт з «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]», далучыўшыся да нямецкай каманды на правах арэнды на [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2026—2027 гадоў|сэзон 2026—2027 гадоў]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://schalke04.de/en/team/robin-gosens-joins-fc-schalke-04/|загаловак=Robin Gosens returns to the Bundesliga with FC Schalke 04|выдавецтва=FC Schalke 04|дата публікацыі=17.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === 25 жніўня 2020 году Гозэнс атрымаў свой першы выклік у нацыянальную [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборную Нямеччыны]]<ref>[https://www.dw.com/en/germany-squad-announcement-atalantas-robin-gosens-wins-first-call-up/a-53175821 «Germany squad announcement: Atalanta’s Robin Gosens wins first call up»]. Deutsche Welle.</ref>. Дэбют гульца адбыўся 3 верасьня ў матчы Лігі нацыяў 2020—2021 гадоў супраць [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]]<ref>[https://www.kicker.de/4636100/spielbericht/deutschland/spanien-932 «90.+6! Gaya gleicht erst in der Schlusssekunde aus»]. Kicker.</ref>. Футбаліст зьявіўся на пляцоўцы ў стартавым складзе. Гозэнс быў уключаны ў склад зборнай на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянат Эўропы 2020 году]], але на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянат сьвету 2022 году]] ня трапіў. На думку галоўнага трэнэра [[Гансі Флік]]а гульцу бракавала гульнявой практыцы. == Дасягненьні == '''«Інтэрнацыянале»''': * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2022, 2023 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Шальке-04» Гельзэнкірхэн}} {{Нямеччына на ЧЭ-2020}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гозэнс, Робін}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] hz17ti1kg161myxdll44r69tk2dwbfi Патрык Вімэр 0 279471 2680824 2673217 2026-07-26T18:55:44Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680824 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Па́трык Ві́мэр''' ({{мова-de|Patrick Wimmer}}; {{Н}} 30 траўня 2001 году) — аўстрыйскі футбаліст, правы ўінгер нямецкага клюбу «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]» і нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]]. == Кар’ера == Выхаванец шэрагу невялікіх. Пазьней трапіў у акадэміі сталічнай «[[Аўстрыя Вена|Аўстрыі]]», у складзе якой дэбютаваў у матчы аўстрыйскай [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьлігі]] ў дэрбі супраць «[[Рапід Вена|Рапіда]]». 8 ліпеня 2020 году ўлучыў свой першы гол у кар’еры ў браму «[[Райндорф Альтах|Альтаху]]». Улетку 2021 году прыяднаўся да складу нямецкай «[[Армінія Білефэльд|Армініі]]», у складзе якой дэбютаваў у нямецкай [[Бундэсьліга|Бундэсьлізе]] 28 жніўня ў матчы супраць франкфурцкага «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахту]]». Вімэр зраўнаваў лік у тым матчы, чым здабыў нічыю для сваёй дружыны. 13 красавіка 2022 году склаў пяцігадовую ўгоду з «[[Вольфсбург (футбольны клюб)|Вольфсбургам]]», пачаўшы гуляць за клюб з [[чэмпіянат Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|сэзону 2022—2023 гадоў]]<ref>[https://www.vfl-wolfsburg.de/newsdetails/news-detail/detail/news/wimmer-wird-ein-wolf «Wimmer wird ein Wolf»]. VfL Wolfsburg.</ref>. 3 чэрвеня 2026 году Вімэр далучыўся да «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайму]]» пасьля таго, як «Вольфсбург» страціў месца ў Бундэсьлізе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tsg-hoffenheim.de/en/news/overview/2026/06/tsg-hoffenheim-sign-patrick-wimmer|загаловак=TSG Hoffenheim sign Patrick Wimmer|выдавецтва=TSG 1899 Hoffenheim|дата публікацыі=03.06.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Вімэр у складзе [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧЭ-2024 |Аўстрыя на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вімэр, Патрык}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] ev7uw9ghc2dz97h2vi68rpuuni5ucky Міхаэль Грэгарыч 0 279478 2680861 2673213 2026-07-27T06:49:40Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680861 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Міхаэ́ль Грэ́гарыч''' ({{мова-de|Michael Gregoritsch}}; {{Н}} 18 красавіка 1994 году) — аўстрыйскі футбаліст, нападнік нямецкага клюбу «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]]» і нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]]. == Кар’ера == Прафэсійную кар’еру пачаў на радзіме ў клюбе «[[Капфэнбэрг (футбольны клюб)|Капфэнбэрг]]», запачаткаваўшы выступы ў аўстрыйскай [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьлізе]] ў красавіку 2010 году. Гулец зьявіўся на пляцоўцы на замену ў матчы супраць «[[Рапід Вена|Рапіду]]» ды адразу ўлучыў мяч у браму суперніка<ref>[http://www.merkur-online.de/sport/fussball/15-jaehriger-sein-erstes-bundesliga-tor-718158.html «15-Jähriger erzielt Bundesliga-Tor»]. Merkur-Online.</ref>, усталяваўшы новы рэкорд лігі як наймаладзейшы аўтар гола. 28 чэрвеня 2011 году далучыўся да нямецкага «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайму]]», аднак працягнуў ужо на правах арэнды гуляць за «Капфэнбэрг». У 2013 годзе быў запазычаны клюбам «[[Санкт-Паўлі Гамбург|Санкт-Паўлі]]», а праз год у арэнду зьехаў у «[[Бохум (футбольны клюб)|Бохум]]». Пасьля абараняў колеры «[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбургу]]», а з [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2017—2018 гадоў|сэзону 2017—2018 гадоў]] гуляў у кашулі «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбургу]]». Сэзон 2019—2020 гадоў правёў у арэндзе ў «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]». 8 ліпеня 2022 году «[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]» абвесьціў, што нападнік будзе абараняць колеры іхняга клюбу<ref>[https://www.scfreiburg.com/en/latest/news/first-team/20222023/michael-gregoritsch-joins-sc-freiburg/ «Michael Gregoritsch joins SC Freiburg»]. SC Freiburg.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Грэгарыч у складзе [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧЭ-2020 |Аўстрыя на ЧЭ-2024 |Аўстрыя на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Грэгарыч, Міхаэль}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] gtpq1ofa8jf1t0rvlv8fbg38n8el3gh Грыша Прэмэль 0 279484 2680844 2623218 2026-07-26T21:25:22Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680844 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Гры́ша Прэ́мэль''' ({{мова-de|Grischa Prömel}}; {{Н}} 9 студзеня 1995 году) — нямецкі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]]». == Кар’ера == Прэмэль пачаў сваю прафэсійную кар’еру ў «[[Карльсруэ (футбольны клюб)|Карльсруэ]]», калі далучыўся да гэтага клюбу з другой каманды «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайму]]» ў 2015 годзе. У чэрвені 2017 году, згуляўшы больш за 40 матчаў у кашулі клюбу, Прэмэль зышоў з «Карльсруэ» пасьля таго, як каманда пазбавілася месца ў [[Бундэсьліга 2|Бундэсьлізе 2]]. Неўзабаве склаў трохгадовую дамову з сталічным «[[Уніён Бэрлін|Уніёнам]]»<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/startseite/679824/artikel_union-holt-proemel-aus-karlsruhe.html «Union holt Prömel aus Karlsruhe»]. Kicker.</ref>. Ужо ў другім матчы за бэрлінскі клюб быў выдалены праз наўпроставую чырвоную картку ў канцы сустрэчы зь «[[Нюрнбэрг (футбольны клюб)|Нюрнбэргам]]», што прывяло да дыскваліфікацыі ажно на два матчы<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/startseite/704422/artikel_rotsperre-nach-premiere_proemels-gebrauchter-tag.html «Rotsperre nach Premiere: Prömels gebrauchter Tag»]. Kicker.</ref>. 1 ліпеня 2022 году паўабаронца вярнуўся ў «Гофэнгайм» як вольны агент<ref>[https://www.tsg-hoffenheim.de/en/news/overview/2022/02/proemel-to-return-to-tsg/ «Prömel to return to TSG»]. TSG Hoffenheim.</ref>. 25 траўня 2026 году «[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]]» абвесьціў аб падпісаньні з Прэмэлем кантракту да 2029 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2526/vfb-verpflichtet-grischa-proemel/|загаловак=VfB verpflichtet Grischa Prömel|выдавецтва=VfB Stuttgart|дата публікацыі=25.05.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Прэмэль, Грыша}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]] jyf7i4kgkkg6fmh2vv6cjll96v5lu7p Георгі Судакоў 0 280974 2680809 2633607 2026-07-26T18:00:21Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Heorhiy_Sudakov?oldid=1365770288 2680809 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Георгі Судакоў''' ({{мова-uk|Георгій Судаков}}; {{Н}} 1 верасьня 2002 году) — украінскі футбаліст, паўабаронца партугальскага клюбу «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]» і нацыянальнай [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Гулец прайшоў шэраг дзіцяча-юнацкіх школаў. У 2017 годзе далучыўся да акадэміі данецкага «[[Шахтар Данецк|Шахтара]]», у складзе якога гуляў у юнацкіх камандах. Напярэдадні матчу групавога раўнда [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць мадрыдзкага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]» 21 кастрычніка 2020 году купа футбалістаў «Шахтара» выбыла праз каранавірус і ня здолела ўзяць удзел у матчы. У выніку галоўны трэнэр гарнякоў [[Луіш Каштру]] ўключыў Судакова ў заяўку на гульню. 18-гадовы дэбютант выйшаў на гульнявую пляцоўку ў канцы матча замест [[Дэнтыньню]]<ref>[https://web.archive.org/web/20201026040031/https://champions.football.ua/news/434134-shakhter-nachal-evrokubkovyjj-sezon-s-pobedy-nad-realom.html «Шахтер начал еврокубковый сезон с победы над Реалом»]. Football.ua.</ref>. Дэбют у [[Чэмпіянат Украіны па футболе|чэмпіянаце Ўкраіны]] адбыўся 24 кастрычніка 2020 году ў матчы супраць палтаўскай «[[Ворскла Палтава|Ворсклы]]» (1:1)<ref>[https://web.archive.org/web/20201029105142/https://football.ua/ukraine/434324-shakhter-ne-sumel-dozhat-igravshuju-v-menshinstve-vorsklu.html «Шахтер не сумел дожать игравшую в меньшинстве Ворсклу»]. Football.ua.</ref>. Першы гол за данецкі клюб улучыў 30 кастрычніка 2020 году ў хатнім матчы [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ўкраіны па футболе|Прэм’ер-лігі]] супраць «[[Марыюпаль (футбольны клюб)|Марыюпаля]]» (4:1)<ref>[https://web.archive.org/web/20201104212243/https://football.ua/ukraine/434808-sudakov-zabil-debjutnyjj-gol-za-shakhter-posle-pasa-vjunnika.html «Судаков забил дебютный гол за Шахтер после паса Вьюнника»]. Football.ua.</ref>. З [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ўкраіны па футболе 2022—2023 гадоў|сэзону 2022—2023 гадоў]] стаў гульцом першай адзінаццатцы каманды. Паводле вынікаў апытаньня быў прызнаны найлепшым гульцом «Шахтара» 2023 году. 30 жніўня 2025 году Судакоў на правах арэнды прыяднаўся да партугальскай «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфікі]]» з абавязацельствам выкупу за 20,25 мільёнаў эўра і 5 мільёнаў эўра ў выглядзе мажлівых дадатковых умоваў, павязаных з гульнёй футбаліста. «Шахцёр» таксама захаваў права на 25% прыбытку ад будучага продажу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.slbenfica.pt/pt-pt/agora/noticias/2025/08/30/futebol-benfica-sudakov-contratacao|загаловак=Sudakov é reforço do Benfica!|выдавецтва=S.L. Benfica|дата публікацыі=30.08.2025}}</ref>. Паўабаронца дэбютаваў за клюб 12 верасьня ў хатнім матчы [[Прымэйра-Ліга|Прымэйры]] супраць «[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клары]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/750289/santa-clara-benfica|загаловак=Benfica 1–1 Santa Clara|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=12.09.2025}}</ref>, а першым голам адзначыўся 20 верасьня<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/750291/benfica-avs#:~:text=Match%20Commentary&text=Match%20ends%2C%20AVS%200%2C%20Benfica%203.|загаловак=AVS 0–3 Benfica|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=20.09.2025}}</ref>. === Міжнародная === 15 лістапада 2020 году атрымаў выклік у нацыянальную [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборную Ўкраіны]] поруч з [[Аляксандар Назаранка|Аляксандрам Назаранкам]] і [[Сяргей Булеца|Сяргеем Булецаю]] праз траўмы [[Аляксандар Зінчанка|Аляксандра Зінчанкі]] і [[Руслан Маліноўскі|Руслана Маліноўскага]]. 23 траўня 2021 году ў веку 18 гадоў дэбютаваў у складзе зборнай Украіны ў хатнім таварыскім матчы супраць [[Зборная Бахрэйну па футболе|зборнай Бахрэйну]] (1:1), выйшаўшы на замену на 46-й хвіліне замест [[Тарас Сьцепаненка|Тараса Сьцепаненкі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210525194856/https://uaf.ua/article/42198 «Збірна України в товариському матчі зіграла внічию з командою Бахрейну»]. Украінская асацыяцыя футболу.</ref>. 1 чэрвеня 2021 году быў уключаны ў афіцыйную заяўку зборнай галоўным трэнэрам [[Андрэй Шаўчэнка|Андрэем Шаўчэнкам]] дзеля ўдзелу ў матчах [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210603001147/https://uaf.ua/article/42294 «Офіційно. Андрій Шевченко оголосив заявку збірної України на Євро-2020»]. Украінская асацыяцыя футболу.</ref>. == Дасягненьні == '''«Шахтар»''': * [[Чэмпіянат Украіны па футболе|Чэмпіён Украіны]]: 2023, 2024 * Уладальнік [[Кубак Украіны па футболе|Кубка Ўкраіны]]: 2024, 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Украіны па футболе|Супэркубка Ўкраіны]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Судакоў у складзе [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Украіна}}; |Украіна на ЧЭ-2020 |Украіна на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Судакоў, Георгі}} [[Катэгорыя:Украінскія футбалісты]] k6af479nirrk1tumv8oaz6qc6ni5ubg Дарыюс Алару 0 281813 2680839 2629480 2026-07-26T21:06:21Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680839 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Да́рыюс Ала́ру''' ({{мова-ro|Darius Olaru}}; {{Н}} 3 сакавіка 1998 году) — румынскі футбаліст, паўабаронца бэльгійскага клюбу «[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён]]» і нацыянальнай [[зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]]. == Кар’ера == === Клюбная === У дарослым футболе дэбютаваў у 2015 годзе, выступаючы за клюб «[[Газ Мэтан Мэдыяш|Газ Мэтан]]»<ref>[https://www.fanatik.ro/darius-olaru-povestea-impresionanta-a-noii-vedete-crescut-fara-parinti-de-bunicii-mamei-bunica-a-murit-recent-18587199 «Darius Olaru, povestea impresionantă a noii vedete a FCSB. Crescut fără părinți de bunicii mamei. Bunica a murit recent!»]. Fanatik.ro.</ref>. Напачатку 2018 году гулец быў блізкі да пераходу ў бухарэсцкі клюб [[ФКСБ Бухарэст|ФКСБ]], але клюбы не далі рады ў перамовах між сабою. Увосень зьявілася інфармацыя аб перамовах наконт пераходу ў кіеўскае «[[Дынама Кіеў|Дынама]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20220225042537/https://www.footboom.com/ukrainian/high/1537085024--dinamo-sdelalo-predlozheniye-po-transferu-dariusa-olaru.html «„Динамо“ сделало предложение по трансферу Дариуса Олару»]. Footboom.</ref>, але і гэта скончылася анічым. 7 студзеня 2020 году футбаліст усё ж такі прыяднаўся да сталічнага ФКСБ, атрымаўшы кашулю з нумарам 27<ref>[https://www.fcsb.ro/ro/stiri/stire-bine-ai-venit-darius-olaru/ «Bine ai venit, Darius Olaru!»]. FCSB. </ref>. 2 лютага Алару запачаткаваў выступы ў новай камандзе, зьявіўшыся на полі ў матчы супраць [[ЧФР Клуж|ЧФР]], які скончыўся зь лікам 0:1 на карысьць суперніка. Праз чатыры дні гулец улучыў свой першы гол у колерах ФКСБ, пацэліўшы мяч у браму «[[Валунтар (футбольны клюб)|Валунтару]]»<ref>[https://www.digisport.ro/fotbal/liga-1/golazo-darius-olaru-la-primul-meci-ca-titular-la-fcsb-mijlocasul-a-prins-un-voleu-de-senzatie-792366 «Golazo Darius Olaru la primul meci ca titular la FCSB! Mijlocaşul a prins un voleu de senzaţie»]. Digi Sport.</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2026 году некалькі крыніц паведамілі, што Алару быў блізкі да пераходу за 3 мільёны эўра ў бэльгійскі клюб «[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён]]», прычым угода на той час вымагала толькі мэдычнага абсьледаваньня<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sport.ro/liga-1/gata-darius-olaru-pleaca-de-la-fcsb-cand-va-face-vizita-medicala-la-noua-echipa.html|загаловак=Gata, Darius Olaru pleacă de la FCSB! Când va face vizita medicală la noua echipă|выдавецтва=Sport.ro|дата публікацыі=13.06.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://amp.gsp.ro/article/948310|загаловак=Gigi Becali confirmă: Darius Olaru, vândut! Suma + Când face vizita medicală|выдавецтва=Gazeta Sporturilor|дата публікацыі=14.06.2026}}</ref>. 16-га чысла футбаліст афіцыйна падпісаў чатырохгадовы кантракт з клюбам<ref>{{спасылка|спасылка=https://rusg.brussels/en/news/experienced-attacking-midfielder-olaru-signs-union|загаловак=Experienced attacking midfielder Olaru signs with Union|выдавецтва=Union Saint-Gilloise|дата публікацыі=16.06.2026}}</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]] 2 чэрвеня 2021 году ў таварыскім матчы супраць [[зборная Грузіі па футболе|зборнай Грузіі]]. У адборачным турніры да [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]] шэсьць разоў выходзіў на пляцоўку, але пераважна на зьмены партнэраў<ref>[https://www.frf.ro/nationale/masculin/echipa-nationala/liveblog-peluza-tricolora-start-spre-meciurile-ce-ne-pot-aduce-calificarea-la-euro/ «VICTORIE cu Elveția și mergem la EURO 2024 de pe primul loc în grupă!»]. Romanian Football Federation.</ref>. == Дасягненьні == '''ФКСБ''': * [[Чэмпіянат Румыніі па футболе|Чэмпіён Румыніі]]: [[Ліга 1 чэмпіянату Румыніі па футболе 2023—2024 гадоў|2024]], 2025 * Уладальнік [[Кубак Румыніі па футболе|Кубка Румыніі]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Румыніі па футболе|Супэркубка Румыніі]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Румынія на ЧЭ-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Алару, Дарыюс}} [[Катэгорыя:Румынскія футбалісты]] 1bi6pmhor09dwgy7l1ztugaf8raqv70 Міхал Скурась 0 282963 2680791 2634931 2026-07-26T15:37:33Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680791 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Мі́хал Ску́рась''' ({{мова-pl|Michał Skóraś}}; {{Н}} 15 лютага 2000 году) — польскі футбаліст, паўабаронца францускага клюбу «[[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]]» і нацыянальнай [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]]. == Кар’ера == Выхаванец познанскага «[[Лех Познань|Леху]]». У 2018 годзе дзеля здабыцьця гульнявой практыкі быў аддадзены ў арэнду ў клюб другога дывізіёну «[[Брук-Бэт Тэрмаліка Няцеча|Брук-Бэт Тэрмаліка]]», адгуляўшы за каманду 27 матчаў у [[Чэмпіянат Польшчы па футболе 2018—2019 гадоў|сэзоне 2018—2019 гадоў]]. Палову [[Польская футбольная экстракляса 2019—2020 гадоў|сэзону 2019—2020 гадоў]], таксама на правах арэнды, правёў у клюбе Экстраклясы «[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]». Пасьля вярнуўся ў «Лех», дзе пачаў падцягвацца да матчаў асноўнай каманды. 20 сакавіка 2021 году забіў свой першы гол у прафэсійнай кар’еры ў матчы супраць беластоцкай «[[Ягелёнія Беласток|Ягелёніі]]»<ref>[https://www.lechpoznan.pl/aktualnosci,110,debiutancki-gol-skorasia-dla-lecha-w-lidze,37321.html «Debiutancki gol Skórasia dla Lecha w lidze»]. Lech Poznań.</ref>. У 2023 году спрычыніўся да таго, што польскі клюб дасягнуў чвэрцьфіналу [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Лігі канфэрэнцыяў 2022—2023 гадоў]]. У тым жа годзе, а менавіта 26 красавіка, склаў чатырохгадовы кантракт з бэльгійскім «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]». 6 верасьня 2025 году Скурась далучыўся да бэльгійскага «[[Гент (футбольны клюб)|Генту]]» паводле трохгадовага кантракту<ref>{{спасылка|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1208214/3-miliony-euro-reprezentant-polski-zmienil-klub-w-belgii|загаловак=3 miliony euro. Reprezentant Polski zmienił klub w Belgii|выдавецтва=sportowefakty.wp.pl|дата публікацыі=06.09.2025}}</ref>. 14 ліпеня 2026 году стаў футбалістам францускага «[[Лянс (футбольны клюб)|Лянсу]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rclens.fr/fr/michal-skoras-mercato-rclens-leslensois-20260714|загаловак=Michał Skóraś, un ailier prêt à charbonner|выдавецтва=RC Lens|дата публікацыі=14.07.2026}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Лех»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2022 '''«Бруге»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2024 * Уладальнік [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубка Бэльгіі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Скурась у складзе [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Польшча}}; |Польшча на ЧС-2022 |Польшча на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Скурась, Міхал}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] 3nmr4zu5i2a1hfb97j6btdju4va8q57 Рафаэль Сантас Барэ 0 285720 2680841 2627310 2026-07-26T21:17:25Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680841 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Рафаэ́ль Са́нтас Барэ́''' ({{мова-es|Rafael Santos Borré}}; {{Н}} 15 верасьня 1995 году) — калюмбійскі футбаліст, нападнік аргентынскага клюбу «[[Рывэр Плэйт Буэнас-Айрэс|Рывэр Плэйт]]» і нацыянальнай [[зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Пачаў сваю кар’еру ў клюбе «[[Дэпартыва Калі|Дэпартыва]]» з [[Калі]]. За першыя некалькі сэзонаў згуляў толькі некалькі гульняў, але па-сапраўднаму выкрыў свой талент у сэзоне 2015 году. У хуткім часе зацікавіў эўрапейскія клюбы. У жніўні 2015 году гулец склаў працоўную дамову з мадрыдзкім «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]», пасьля чаго вярнуўся ў «Дэпартыва» ўжо на правах арэнды<ref>[https://as.com/futbol/2015/08/28/primera/1440771616_849918.html «El Atleti hace oficial el fichaje del colombiano Santos Borré»]. AS.</ref>. 26 сакавіка 2016 году атрымаў траўму, праз што прапусьціў некалькі месяцаў, вярнуўшыся на поле 1 траўня ў матчы супраць «[[Алянса Пэтралера Баранкабэрмэха|Алянсы Пэтралеры]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20160530204201/http://www.elpais.com.co/elpais/deportes/noticias/rafael-santos-borre-seria-baja-para-cali-por-resto-copa-libertadores «Rafael Santos Borré es baja para Deportivo Cali entre tres y cuatro semanas»]. El País.</ref>. У жніўня пераехаў у арэнду, дзе гуляў у арэндзе ў гішпанскім «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэале]]»<ref>[https://www.mundodeportivo.com/futbol/atletico-madrid/20160813/403906815914/atleti-santos-borre-villlarreal.html «Santos Borre se va cedido al Villarreal»]. Mundo Deportivo.</ref>. Гэтак і не згуляўшы за «Атлетыка», гулец 7 жніўня 2017 году далучыўся да «[[Рывэр Плэйт Буэнас-Айрэс|Рывэр Плэйту]]»<ref>[https://futbol.as.com/futbol/2017/08/07/internacional/1502128113_480142.html «El Atlético anuncia el traspaso de Santos Borré al River Plate»]. AS.</ref>. 23 лістапада 2019 году калюмбіец адкрыў лік галам у [[Фінал Кубка Лібэртадорэс 2019 году|фінале Кубка Лібэртадорэс 2019 году]], але гэта не ўтрымала аргентынскі клюб ад паразы, якую ўчыніў бразыльскі «[[Фламэнгу Рыю-дэ-Жанэйру|Фламэнгу]]». У 2020 году Барэ стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Аргентыны. У красавіку 2021 году ў матчы чэмпіянату гулец учыніў покер, пацэліўшы чатыры мячы ў браму суперніка. Тым ня менш, у ліпені Барэ стаў вольным агентам<ref>[https://www.clarin.com/deportes/queda-libre-rafael-santos-borre-goleador-ciclo-gallardo-river_0_3jsJ74No-.html «Por qué se queda libre Rafael Santos Borré»]. Clarín.</ref>. Наступныя некалькі гадоў калюмбіец гуляў у нямецкім «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахце]]», які на [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2023—2024 гадоў|сэзон 2023—2024 гадоў]] выправіў яго ў арэнду ў «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэр]]». У студзені 2024 году было абвешчана, што паўднёваамэрыканец далучыцца да бразыльскага «[[Інтэрнасьёнал Порту-Алегры|Інтэрнасьёналу]]». Паводле зьвестак, сума трансфэру сягала 5,5 мільёнам эўра<ref>[https://www.record.pt/internacional/paises/brasil/detalhe/oficial-rafael-santos-borre-no-internacional «Oficial: Rafael Santos Borré no Internacional»]. Record.</ref>. 4 ліпеня 2026 году «Рывэр Плэйт» абвесьціў аб вяртаньні Барэ ў клюб, узгодніўшы кантракт тэрмінам да 2029 году<ref>{{навіна|спасылка=https://onefootball.com/news/official-rafael-santos-borre-is-river-plates-new-player-43096118|загаловак=Official: Rafael Santos Borré is River Plate’s new player|дата публікацыі=04.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[Зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]] 6 верасьня 2019 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]<ref>[https://www.espn.com/soccer/report?gameId=539116 «Brazil v Colombia game report»]. ESPN.</ref>, замяніўшы на 83-й хвіліне [[Дуван Сапата|Дувана Сапату]]. == Дасягненьні == '''«Дэпартыва»''': * [[Чэмпіянат Калюмбіі па футболе|Чэмпіён Калюмбіі]]: 2015-А '''«Рывэр Плэйт»''': * Уладальнік [[Кубак Аргентыны па футболе|Кубка Аргентыны]]: 2017, 2019 * Уладальнік [[Супэркубак Аргентыны па футболе|Супэркубка Аргентыны]]: 2017, 2019 * Уладальнік [[Кубак Лібэртадорэс|Кубка Лібэртадорэс]]: 2018 * Пераможца [[Рэкопа Паўднёвай Амэрыкі|Рэкопы Паўднёвай Амэрыкі]]: 2019 '''«Айнтрахт»''': * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2022 '''«Інтэрнасьёнал»''': * [[Ліга Гаушу|Чэмпіён штату Рыю-Грандзі-ду-Сул]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Барэ ў складзе [[Зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]] на [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Калюмбія}}; |Калюмбія на КА-2021 |Калюмбія на КА-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Барэ, Рафаэль Сантас}} [[Катэгорыя:Калюмбійскія футбалісты]] gdawm88bllere2peg8zg9shge8zdnbr Лукаш Гулка 0 285917 2680871 2623484 2026-07-27T07:09:13Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680871 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Лу́каш Гу́лка''' ({{мова-cs|Lukáš Hůlka}}; {{Н}} 31 сакавіка 1995 году) — чэскі футбаліст, абаронца клюбу «[[Слован Лібэрац|Слован]]». == Кар’ера == Выхаванец клюбу «[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]]». Дэбютаваў у складзе клюбу ў ліпені 2014 году ў кваліфікацыйным матчы [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] супраць клюбу «[[Шырокі Брыег (футбольны клюб)|Шырокі Брыег]]», бо быў вымушаны замяніць дыскваліфікаванага партнэра па камандзе. У матчах айчыннага першынства запачаткаваў кар’еру 13 верасьня 2014 году, зьявіўшся ў матчы супраць остраўскага «[[Банік Острава|Баніка]]». Свой першы гол забіў 4 кастрычніка 2014 году на 7-й хвіліне матчу супраць «[[Зброяўка Брно|Зброяўкі]]»<ref>[https://www.idnes.cz/fotbal/prvni-liga/boleslavsky-hulka-dal-prvni-ligovy-gol-kariery.A141005_162605_fotbal_min «Hůlka po gólu nečeká větší respekt v kabině: Pořád jsem nejmladší, říká»]. iDNES.</ref>. Пасьля быў у арэндах у клюбах «[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]» і «[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]]». Да апошняга з памянёных клюбаў прыяднаўся, склаўшы паўнавартасны кантракт. У праскім клюбе быў гульцом асноўнага складу, дзе гуляў да канца [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|сэзону 2025—2026 гадоў]]. Пасьля гэтага далучыўся да лібэрацкага «[[Слован Лібэрац|Словану]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гулка, Лукаш}} [[Катэгорыя:Чэскія футбалісты]] a1ugn70a6ezn13zkgcg0xrehtv4fcwv Гжэгаж Тамасевіч 0 285992 2680850 2622982 2026-07-26T21:47:52Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680850 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Гжэ́гаж Тамасе́віч''' ({{мова-pl|Grzegorz Tomasiewicz}}; {{Н}} 5 траўня 1996 году) — польскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Сьлёнск Уроцлаў|Сьлёнск]]». == Кар’ера == Займаўся футболам у роднай [[Явожна|Явожне]]. Пасьля прайшоў акадэмію хожаўскага «[[Рух Хожаў|Руху]]» і варшаўскай «[[Легія Варшава|Легіі]]». Улетку 2013 году быў пераведзены да складу рэзэрвовай каманды сталічнага клюбу. У тым жа годзе дэбютаваў у складзе рэзэрвістаў. У лютым 2015 году прыяднаўся да «[[Арка Гдыня|Арцы]]», у складзе якой запачаткаваў кар’еру ў [[Першая ліга чэмпіянату Польшчы па футболе|Першай лізе]], згуляўшы 9 траўня першы матч супраць «[[Бытовія Бытаў|Бытовіі]]». Пасьля таго, як «Арка» атрымала месца ў [[Польская футбольная экстракляса|Экстраклясе]], гулец быў аддадзены ў арэнду ў седлецкую «[[Погань Седльцы|Погань]]»<ref>[https://www.arka.gdynia.pl/news,17495-tomasiewicz-kolejny-sezon-w-pogoni-siedlce.html «Tomasiewicz kolejny sezon w Pogoni Siedlce»]. Arka.</ref>. У новым клюбе хутка здабыў месца ў стартавым складзе. Па вяртаньні з арэнды разьвітаўся з гдынскім клюбам і прыяднаўся да мелецкай «[[Сталь Мелец|Сталі]]». З клюбам у [[Чэмпіянат Польшчы па футболе 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]] атрымаў падвышэньне, а таксама дэбютаваў у Экстраклясе, згуляўшы 25 жніўня 2020 году матч супраць плоцкай «[[Вісла Плоцк|Віслы]]». Першы гол у эліце здабыў 28 лістапада ў матчы супраць «[[Ягелёнія Беласток|Ягелёніі]]». У 2022 годзе стаў футбалістам «[[Пяст Глівіцы|Пяста]]». 11 чэрвеня 2026 году па вяртаньні ў Экстраклясу «Сьлёнск» абвесьціў аб падпісаньні з Тамасевічам двухгадовага кантракту з мажлівасьцю падаўжэньня ўгоды яшчэ на год<ref>{{спасылка|спасылка=https://przegladsportowy.onet.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/oto-pierwszy-letni-transfer-slaska-wroclaw/l980k3n|загаловак=Oto pierwszy letni transfer Śląska Wrocław|выдавецтва=przegladsportowy.onet.pl|дата публікацыі=11.06.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Тамасевіч, Гжэгаж}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] 5qguzjyv58hgrfpiamt9t95xcyrf4ta Марцін Цэбуля 0 286094 2680851 2645030 2026-07-26T21:51:49Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680851 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ма́рцін Цэбу́ля''' ({{мова-pl|Marcin Cebula}}; {{Н}} 6 сьнежня 1995 году) — польскі футбаліст, атакуючы паўабаронца мелецкага клюбу «[[Сталь Мелец|Сталь]]». == Кар’ера == Пачаў займацца футболам у родным горадзе [[Сташаў|Сташаве]] ў мясцовай камандзе «Погань» з [[Чацьвертая ліга чэмпіянату Польшчы па футболе|Чацьвертай лігі]] чэмпіянату Польшчы. У 2008 годзе далучыўся да складу «[[Карона Кельцы|Кароны]]», дзе спачатку спаборнічаў у моладзевай лізе. 3 траўня 2013 году ў веку 17 гадоў і 148 дзён Цэбуля запачаткаваў выступы ў галоўнай камандзе ў матчы [[Польская футбольная экстракляса|Экстраклясы]] супраць варшаўскай «[[Палёнія Варшава|Палёніі]]». У наступныя сэзоны заставаўся ў клюбе, але быў гульцом ратацыі. З [[Польская футбольная экстракляса 2015—2016 гадоў|сэзону 2015—2016 гадоў]] пачаў зьяўляцца часьцей у складзе, але сапраўдным гульцом асноўнага складу стаў з [[Польская футбольная экстракляса 2017—2018 гадоў|сэзону 2017—2018 гадоў]]. 31 ліпеня 2017 году ў матчы супраць «[[Краковія Кракаў|Краковіі]]» (4:2) забіў свой першы гол у найвышэйшым дывізіёне. Улетку 2020 году на правах свабоднага агента прыяднаўся да клюбу Экстраклясы «[[Ракаў Чанстахова|Ракава]]», зь якім здабыў першыя ў кар’еры трафэі, а таксама дэбютаваў у [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Лізе канфэрэнцыяў]]. У ліпені 2024 году стала вядома, што гулец далучыцца да «[[Сьлёнск Уроцлаў|Сьлёнску]]». Потым бараніў колеры «Кароны» і мелецкай «[[Сталь Мелец|Сталі]]». == Дасягненьні == '''«Ракаў»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2023 * Уладальнік [[Кубак Польшчы па футболе|Кубка Польшчы]]: 2021, 2022 * Уладальнік [[Супэркубак Польшчы па футболе|Супэркубка Польшчы]]: 2021, 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Цэбуля, Цэбуля}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] 4u8iyy13n8djuozkpdqu8kn2vct2l6i Міхал Храпэк 0 286161 2680852 2622991 2026-07-26T21:55:38Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680852 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Мі́хал Хра́пэк''' ({{мова-pl|Michał Chrapek}}; {{Н}} 3 красавіка 1992 году) — польскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Рух Хожаў|Рух]]». == Кар’ера == Пачаў займацца футболам у веку сямі гадоў у родным [[Явожна|Явожне]]. Спачатку гуляў на пазіцыі правага абаронцы<ref name="wiślackie">[https://web.archive.org/web/20160303175130/http://www.wislakrakow.com/www/showarticle.php?articleid=20271 «Wiślackie młode wilki w Esteponie»]. Wisla Kraków.</ref>. Пасьля далучыўся да мясцовай «Вікторыі», дзе ўжо перакваліфікаваўся на пазыцыю цэнтральнага паўабаронцы<ref>[https://web.archive.org/web/20160404180842/http://www.wisla.krakow.pl/pl/aktualnosci/Chrapek_Byla_mala_trema/ «Chrapek: Była mała trema»]. Wisla Kraków.</ref>. У 2007 годзе стаў футбалістам кракаўскай «[[Вісла Кракаў|Віслы]]», спаборнічаючы у юніёрскіх камандах. У 2008 годзе стаў пераможнцам чэмпіянату [[Малапольскае ваяводзтва|Малапольскага ваяводзтва]] ў складзе юніёрскай каманды, якую ачольваў [[Казімеж Москаль]]<ref name="wiślackie"/>. У лістападзе 2008 году быў запрошаны трэнэрам галоўнай каманды «Віслы» [[Мацей Скоржа|Мацеем Скоржам]] на трэнаваньні да асноўнай каманды. Да канца году транаваўся зь першай камандай<ref>[https://web.archive.org/web/20090728132059/http://www.wisla.krakow.pl/pl/aktualnosci/Burliga_wlaczony_do_kadry_pierwszej_druzyny/ «Burliga włączony do kadry pierwszej drużyny»]. Wisla Kraków.</ref>. Толькі ў ліпені 2009 году быў залічаны ў асноўную каманду. Дэбютаваў у матчах [[Польская футбольная экстракляса|Экстраклясы]] 11 сьнежня ў супрацьстаяньні зь лібінскім «[[Заглембе Любін|Заглембям]]». [[Чэмпіянат Польшчы па футболе 2011—2012 гадоў|Сэзон 2011—2012 гадоў]] правёў у арэндзе ў клюбе «Калеяж», дзе згуляў у 30 матчах у [[Першая ліга чэмпіянату Польшчы па футболе|Першай лізе]], кожным разам выходзячы ў стартавым складзе каманды. Забіў 3 галы. Па вяртаньні з арэнды замацаваўся ў першым складзе «Віслы». 12 чэрвеня 2014 году прыяднаўся да італьянскага клюбу «[[Катанія (футбольны клюб)|Катанія]]», але ўжо ў наступным сэзоне вярнуўся ў Польшчу, стаўшы гульцом «[[Лехія Гданьск|Лехіі]]». Пасьля абараняў колеры «[[Сьлёнск Уроцлаў|Сьлёнску]]», пакуль 10 кастрычніка 2020 году не далучыўся да «[[Пяст Глівіцы|Пяста]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Храпэк, Міхал}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] 9kte9kk6yelozs9nr8tqitledoonted Энтані Гордан 0 292696 2680793 2673322 2026-07-26T16:43:42Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Anthony_Gordon_(footballer)?oldid=1365504458 2680793 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Э́нтані Го́рдан''' ({{мова-en|Anthony Gordon}}; {{Н}} 24 лютага 2001 году) — ангельскі футбаліст, нападнік гішпанскага клюбу «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]» і нацыянальнай [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. Вядомы сваім хуткастнымі здольнасьцямі, галявымі навычкамі і дрыблінгам. == Кар’ера == === Клюбная === Займаўся ў акадэміях [[Лівэрпул (футбольны клюб)|«Лівэрпулу»]] і [[Эвэртан Лівэрпул|«Эвэртану»]]. Дэбютаваў у складзе апошняй з памянёных камандаў 6 сьнежня 2017 году ў матчы [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] супраць кіпрскага [[Апалён Лімасол|«Апалёну»]]. 18 студзеня 2020 году Гордан дэбютаваў у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]], выйшаўшы на замену ў матчы супраць [[Ўэст Гэм Юнайтэд|«Ўэст Гэм Юнайтэд»]] (1:1). Пачаў часьцей гуляць у складзе клюбу з [[Прэм’ер-Ліга 2021—2022 гадоў|сэзону 2021—2022 гадоў]]. Свой першы гол у ангельскім першынстве забіў 2 студзеня 2022 году ў матчы супраць [[Брайтан энд Гоўв Альбіён|«Брайтан энд Гоўв Альбіёну»]]<ref>Poole, Harry (2.01.2022). [https://web.archive.org/web/20220408074204/https://www.bbc.co.uk/sport/football/59792556 «Everton 2–3 Brighton & Hove Albion»]. BBC Sport.</ref>. У траўні быў названы найлепшым маладым гульцом году каманды з боку прыхільнікам клюбу<ref>[https://web.archive.org/web/20220525153024/https://www.evertonfc.com/news/2634469/pickford-and-gordon-scoop-everton-awards «Pickford And Gordon Scoop Everton Awards»]. Everton F.C.</ref>. Падчас летняга трансфэрнага вакна 2022 году яго зьвязвалі з [[Чэлсі Лёндан|«Чэлсі»]]<ref>[https://web.archive.org/web/20240626115508/https://www.skysports.com/football/news/11095/12679631/anthony-gordon-chelsea-prepared-to-pay-up-to-60m-for-everton-forward «Anthony Gordon: Chelsea prepared to pay up to £60m for Everton forward»]. Sky Sports.</ref><ref>Magowan, Alistair (30.08.2022). [https://web.archive.org/web/20230816173219/https://www.bbc.co.uk/sport/football/62732848 «Everton: Anthony Gordon transfer deadline has passed, says Frank Lampard»]. BBC Sport.</ref>. Падчас студзеньскага трансфэрнага вакна [[Sky Sports]] паведамляла, што Гордан не зьявіўся на трэнаваньне, каб прымусіць кіраўніцтва каманды даць дазвол на ягоны пераход у [[Ньюкасл Юнайтэд|«Ньюкасл Юнайтэд»]]<ref>[https://www.skysports.com/football/news/12040/12795973/anthony-gordon-newcastle-hold-talks-with-everton-as-winger-fails-to-turn-up-to-training-for-third-consecutive-day «Anthony Gordon: Newcastle hold talks with Everton as winger fails to turn up to training for third consecutive day»]. Sky Sports.</ref>. 29 студзеня 2023 году Гордан прыяднаўся да «Ньюкасл Юнайтэд» згодна з доўгатэрміновай дамовай<ref>[https://www.evertonfc.com/news/3040823 «Gordon Leaves Everton»]. Everton F.C.</ref>. Сума трансфэру, як паведамляла [[BBC Sport]], першапачаткова складала 40 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў з патэнцыйным бонусам<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64441380 «Anthony Gordon: Newcastle sign Everton forward in £45m deal»]. BBC Sport.</ref>. У новай дружыне запачаткаваў кар’еру 4 лютага, выйшаўшы на замену на 69-й хвіліне ў хатнім нічыйным матчы супраць [[Ўэст Гэм Юнайтэд|«Ўэст Гэм Юнайтэд»]] (1:1)<ref>Johnston, Neil (4.02.2023). [https://www.bbc.co.uk/sport/football/64436129 «Newcastle United 1–1 West Ham United»]. BBC Sport.</ref>. 18 лютага 2026 году Гордан загнаў чатыры галы ў пераможным матчы плэй-оф [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць «[[Карабах Агдам|Карабаху]]», які скончыўся зь лікам 6:1. Такім чынам, гулец адзначыўся першым хет-трыкам у прафэсійнай кар’еры, стаўшы трэцім гульцом «Ньюкасл Юнайтэд», які зрабіў хет-трык у Лізе чэмпіёнаў, пасьля [[Фаўстына Аспрыльля|Фаўстына Аспрыльлі]] і [[Алан Шырэр|Алана Шырэра]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.newcastleunited.com/en/news/best-reaction-from-qarabag-fk-win-as-anthony-gordon-and-newcastle-united|загаловак=Best reaction from Qarabağ FK win as Anthony Gordon and Newcastle United break records|выдавецтва=Newcastle United F.C.|дата публікацыі=18.02.2026}}</ref>. Ён таксама стаў першым гульцом клюбу, які ўлучыў чатыры галы ў адным матчы эўрапейскага турніру<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/live/cev7g8jwn9pt|загаловак=Qarabağ vs Newcastle United: Champions League play-off first leg|выдавецтва=BBC Sport}}</ref>. 29 траўня 2026 году Гордан далучыўся да клюбу [[Ля Ліга|Ля Лігі]] «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]» на ўмовах пяцігадовага кантракту, які пачаў дзеіць 1 ліпеня 2026 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4511134/anthony-gordon-becomes-an-fc-barcelona-player|загаловак=Anthony Gordon becomes an FC Barcelona player|выдавецтва=FC Barcelona|дата публікацыі=29.05.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.newcastleunited.com/en/news/anthony-gordon-signs-for-barcelona|загаловак=Anthony Gordon signs for Barcelona — NUFC|выдавецтва=Newcastle United F.C.}}</ref>. Паведамляецца, што сума дамовы склала 80 мільёнаў эўра<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/6431483/2026/05/27/anthony-gordon-barcelona-newcastle-transfer/|загаловак=Barcelona agree €80m deal with Newcastle for Anthony Gordon|выдавецтва=The Athletic|дата публікацыі=29.05.2026}}</ref>. === Міжнародная === У складзе нацыянальнай [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] дэбютаваў 23 сакавіка 2024 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]<ref>McNulty, Phil (23.03.2024). [https://web.archive.org/web/20240323173836/https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 «England 0–1 Brazil»]. BBC Sport.</ref>. Быў абраны ў склад зборнай на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянат Эўропы 2024 году]]. Першым голам у складзе нацыянальнай каманды адзначыўся 17 лістапада таго ж году ў матчы супраць [[Зборная Ірляндыі па футболе|зборнай Ірляндыі]]<ref>McNulty, Phil (17.11.2024). [https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c98envjpj72t «England 5-0 Republic of Ireland: Hosts score five in second half to earn Nations League promotion»]. BBC Sport.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Барсэлёна}} {{Навігацыйная група |назоў = Гордан у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-2024 |Ангельшчына на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гордан, Энтані}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] e8a92ork53ioku5pjqiwi4tnppdznd6 Энтані Эдўардс (баскетбаліст) 0 294464 2680785 2679224 2026-07-26T14:44:27Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2680785 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Э́нтані Э́дўардс''' ({{мова-en|Anthony Edwards}}; {{Н}} 5 жніўня 2001 году) — амэрыканскі [[Баскетбол|баскетбаліст]] клюбу «[[Мінэсота Тымбэрўулвз]]» з [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]]. Ён тройчы быў удзельнікам [[матч усіх зорак НБА|матчу ўсіх зорак НБА]] і здабыў залаты мэдаль у складзе [[мужчынская зборная ЗША па баскетболе|зборнай ЗША]] на [[летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]. == Кар’ера == Драфт НБА 2020 году быў адкладзены на пяць месяцаў праз [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэмію каранавірусу]]. У лістападзе 2020 году каманда «[[Мінэсота Тымбэрўулвз]]» абрала Эдўардса пад першым нумарам на драфце. 23 сьнежня 2020 году ён запачаткаваў кар’еру ў НБА, набраўшы 15 пунктаў, зрабіў 4 падборы і 4 перадачы за 25 хвілінаў у матчы супраць «[[Дэтройт Пістанз]]», які скончыўся перамогай зь лікам 111:101<ref>Mariano, Paolo (23.12.2020). [https://web.archive.org/web/20220714231331/https://clutchpoints.com/timberwolves-news-anthony-edwards-on-nba-debut-its-not-that-hard/ «Anthony Edwards on NBA debut: 'It’s not that hard'»]. ClutchPoints.</ref>. 10 лістапада 2021 году Эдўардс назьбіраў рэкордныя для сябе на той час 48 пунктаў, пацэліўшы 7 трохпунктавых кідкоў у матчы супраць «[[Голдэн Стэйт Ўорыярз]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20230416212321/https://apnews.com/article/nba-sports-karl-anthony-towns-draymond-green-kevon-looney-7b4001905879b61334b1486d2576f411 «Wiggins dominates former Wolves mates with season-best 35»]. AP News.</ref>. 7 красавіка 2022 году гулец набраў рэкордныя ў кар’еры 49 пунктаў у матчы зь лікам 127:121 супраць «[[Сан-Антоніё Спэрз]]»<ref>Songco, Paolo (8.04.2022). [https://web.archive.org/web/20240322114329/https://clutchpoints.com/timberwolves-news-anthony-edwards-enters-lebron-james-kevin-durant-territory-with-unreal-feat «Timberwolves: Anthony Edwards enters LeBron, Kevin Durant territory»]. ClutchPoints.</ref>. У дэбюце Эдўардса ў плэй-оф 16 красавіка 2022 году ён набраў 36 пунктаў і зрабіў шэсьць галявых перадачаў у матчы супраць «[[Мэмфіс Грызьліз]]» у першым раўндзе плэй-оф НБА 2022 году. 10 лютага 2023 году ён упершыню ў сваёй кар’еры стаў удзельнікам матчу усіх зорак НБА. Эдўардс зьмяніў нумар сваёй кашулі з 1-га на 5-ы перад [[НБА 2023—2024 гадоў|сэзонам 2023—2024 гадоў]]<ref>Krawczynski, Jon. [https://theathletic.com/4737680/2023/08/01/anthony-edwards-jersey-number-change-reason/ «Why Anthony Edwards changed his number: The meaning behind the switch to 5»]. The New York Times.</ref>. 9 красавіка баскетбаліст стаў аўтарам рэкорднага за кар’еру 51-го пункту ў пераможным зь лікам 130:121 матчы супраць «[[Вашынгтон Ўізардс]]»<ref>Villas, Rexwell (9.04.2024). [https://web.archive.org/web/20241205132613/https://clutchpoints.com/timberwolves-news-anthony-edwards-fires-2-word-warning-nuggets-51-point-outburst «Timberwolves’ Anthony Edwards fires 2-word warning to Nuggets after 51-point outburst»]. ClutchPoints.</ref>. У канцы сэзону Эдўардс упершыню ў кар’еры трапіў у другую каманду зорак НБА<ref>[https://www.nba.com/news/2023-24-all-nba-teams-announced «Nikola Jokic, Shai Gilgeous-Alexander lead 2023-24 Kia All-NBA 1st Team»]. NBA.</ref>. 4 студзеня 2025 году баскетбаліст назьбіраў рэкордныя ў кар’еры 53 пункты у матчы супраць «Дэтройт Пістанз»<ref>Valdez, Joshua (4.01.2025). [https://web.archive.org/web/20250208231718/https://clutchpoints.com/timberwolves-news-anthony-edwards-breaks-internet-bonkers-scoring-night-pistons «Timberwolves’ Anthony Edwards breaks the internet with bonkers scoring night vs. Pistons»]. ClutchPoints.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Эдўардс, Энтані}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]] m8olydso3879vc164jht3oh1smc0wg1 Расмус Гёйлюн 0 299263 2680796 2647952 2026-07-26T16:52:37Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680796 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ра́смус Гё́йлюн''' ({{мова-da|Rasmus Højlund}}; {{Н}} 4 лютага 2003 году) — дацкі футбаліст, нападнік італьянскага клюбу «[[Напалі Нэапаль|Напалі]]» і [[Зборная Даніі па футболе|нацыянальнай зборнай Даніі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Ён дэбютаваў у прафэсійным футболе 25 кастрычніка 2020 году, баронячы колеры «[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгагену]]» ў веку 17 гадоў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fck.dk/nyhed/debutanten-hoejlund-det-er-helt-surrealistisk-men-jeg-skal-hjem-og-i-skole|загаловак=DEBUTANTEN HØJLUND: DET ER HELT SURREALISTISK – MEN JEG SKAL HJEM OG I SKOLE!|дата публікацыі=26.10.2020|копія=https://web.archive.org/web/20230623154543/https://www.fck.dk/nyhed/debutanten-hoejlund-det-er-helt-surrealistisk-men-jeg-skal-hjem-og-i-skole|дата копіі=23.06.2023}}</ref>. 29 ліпеня 2021 году матчы супраць жодзінскага [[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|«Тарпэда»-БелАЗ]] адзначыўся дублем у матчы [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Лізе канфэрэнцыяў]]. У студзені 2022 году нападнік далучыўся да аўстрыйскага клюбу «[[Штурм Грац|Штурм]]» за 1,8 мільёнаў эўра<ref name=FI-transfer>{{навіна|аўтар=Campanale, Susy|спасылка=https://football-italia.net/official-atalanta-break-bank-for-new-haaland-hojlund/|загаловак=Official: Atalanta break bank for 'new Haaland' Hojlund|выдавец=Football Italia|дата публікацыі=27.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20230326162732/https://football-italia.net/official-atalanta-break-bank-for-new-haaland-hojlund/|дата копіі=26.03.2023}}</ref>. У 21 матчы ўсіх спаборніцтваў канца 2021—2022 гадоў і пачатку 2022—2023 гадоў правёў 12 галоў<ref name=ata>{{спасылка|спасылка=https://www.atalanta.it/en/news/welcome-hojlund/|загаловак=WELCOME, HØJLUND!|выдавецтва=Atalanta|дата публікацыі=27.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20230424035414/https://www.atalanta.it/en/news/welcome-hojlund/|дата копіі=24.04.2023}}</ref>. 27 жніўня 2022 году Гёйлюн склаў кантракт з клюбам [[Сэрыя А|Сэрыі А]] «[[Аталянта Бэргама|Аталянтай]]» на суму 17 мільёнаў эўра<ref name=ata/><ref name=FI-transfer/>. Першым голам адзначыўся 5 верасьня ў выязным матчы супраць «[[Монца (футбольны клюб)|Монцы]]», дзкуючы чаму бэргамаскі здабылі перамогу зь лікам 2:0<ref>{{навіна|аўтар=Bettoni, Lorenzo|спасылка=https://football-italia.net/monza-0-2-atalanta-gasp-serie-a-leader/|загаловак=Monza 0–2 Atalanta, Gasp new Serie A leader|выдавец=Football Italia|дата публікацыі=05.09.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220906024741/https://football-italia.net/monza-0-2-atalanta-gasp-serie-a-leader/|дата копіі=06.09.2022}}</ref>. У пачатку сэзону выходзіў на замену, але здолеў выцесьніць з складу [[Дуван Сапата|Дувана Сапату]], стаўшы асноўным форвардам каманды. У студзені 2023 году ў чатырох матчах запар чатыры разы пацэліў у брамы супернікаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.footmercato.net/a955544724486549308-atalanta-rasmus-hojlund-la-nouvelle-pepite-danoise-qui-a-fait-oublier-duvan-zapata|загаловак=Atalanta : Rasmus Højlund, la nouvelle pépite danoise qui a fait oublier Duván Zapata|выдавецтва=Foot Mercato : Info Transferts Football|дата публікацыі=22.01.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230615133206/https://www.footmercato.net/a955544724486549308-atalanta-rasmus-hojlund-la-nouvelle-pepite-danoise-qui-a-fait-oublier-duvan-zapata|дата копіі=15.06.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.atalanta.it/en/news/lookman-crowned-januarys-potm/|загаловак=Lookman crowned January's POTM!|выдавецтва=Atalanta|дата публікацыі=09.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230217192121/https://www.atalanta.it/en/news/lookman-crowned-januarys-potm/|дата копіі=17.02.2023}}</ref>. 29 ліпеня гулец далучыўся да ангельскага «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» за 64 мільёны фунтаў ды 8 мільёнаў фунтаў у дадатак праз бонусы. Гулец пагадзіўся на пяцігадовы кантракт з магчымасьцю падаўжэньня яшчэ на адзін год<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/66319320|загаловак=Man Utd agree £72m deal to sign Atalanta's Hojlund|выдавец=BBC Sport|копія=https://web.archive.org/web/20230807131119/https://www.bbc.com/sport/football/66319320|дата копіі=07.08.2023}}</ref>. Датчанін няблага згуляў першы сэзон. 20 верасьня ён правёў свой першы гол за клюб у выязным матчы супраць «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]» (4:3) у першым матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2023—2024 гадоў]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2023/sep/20/manchester-united-find-hope-in-hojlund-despite-kanes-dominant-display|загаловак=Manchester United find hope in Højlund despite Kane's dominant display|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=20.09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230920230405/https://www.theguardian.com/football/blog/2023/sep/20/manchester-united-find-hope-in-hojlund-despite-kanes-dominant-display|дата копіі=20.09.2023}}</ref>. 18 лютага футбаліст улучыў абодва галы «Юнайтэд» у пераможным матчы супраць «[[Лутан Таўн]]» (2:1), першы зь якіх быў праведзены ўсяго праз 37 сэкундаў пасьля пачатку матчу. Гэта зрабіла Гёйлюна наймаладзейшым гульцом, які адзначыўся ў шасьці запар матчах [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.france24.com/en/live-news/20240218-hojlund-makes-premier-league-history-as-man-utd-hold-off-luton|загаловак=Hojlund makes Premier League history as Man Utd hold off Luton|выдавец=France 24|дата публікацыі=18.02.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240225004821/https://www.france24.com/en/live-news/20240218-hojlund-makes-premier-league-history-as-man-utd-hold-off-luton|дата копіі=25.02.2024}}</ref>. Пасьля сваіх выступаў у лютым нападнік атрымаў узнагароду найлепшага гульца месяца лігі, стаўшы першым датчанінам у гісторыі Прэм’ер-лігі з такім уганараваньнем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.premierleague.com/news/3921955|загаловак=Hojlund makes history as EA SPORTS Player of the Month|выдавецтва=Premier League|дата публікацыі=08.03.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240413105338/https://www.premierleague.com/news/3921955|дата копіі=13.04.2024}}</ref>. Пацэліўшы два мячы ў двух апошніх матчах супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]» і «[[Брайтан энд Гоўв Альбіён]]у», Гёйлюн завяршыў дэбютны сезон у Манчэстэры зь дзесяцьцю галамі ў Прэм’ер-лізе. Ён таксама правёў пяць галоў у шасьці матчах Лігі чэмпіёнаў, а таксама адзін гол у [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубку Ангельшчыны]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.manutd.com/en/news/detail/rasmus-hojlund-on-track-to-achieve-top-scorer-status-in-his-first-season-at-man-utd|загаловак=Rasmus Højlund on track to achieve top scorer status in his first season at Man Utd|выдавецтва=Manchester United|дата публікацыі=20.05.2024}}</ref>. Цягам наступанага сэзону Гёйлюн быў моцна крытыкаваны з боку экспэртаў і заўзятараў за свае слабыя выступы. Ён правёў сэрыю з 16 матчаў Прэм’ер-лігі без галоў. У выніку 1 верасьня 2025 году паводле пагадненьня арэнды прыяднаўся да «[[Напалі Нэапаль|Напалі]]». 13 верасьня адзначыўся першым голам у дэбютным матчы лігі супраць «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтыны]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/napoli-stroll-3-1-win-fiorentina-hojlund-scores-debut-2025-09-13/|загаловак=Napoli stroll to 3-1 win at Fiorentina, Hojlund scores on debut|дата публікацыі=13.09.2025}}</ref>. Выступы датчаніна дазволілі італьянскай камандзе актываваць праз год пункт аб выкупе футбаліста, што і было зроблена нэапалітанцамі<ref>{{спасылка|аўтар=MacDonald, Keifer|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/live/cdrp385eerxt|загаловак=Pisa 0–3 Napoli|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=17.05.2026}}</ref>. === Міжнародная === У верасьні 2022 году Гёйлюн згуляў першыя матчы ў складзе [[Зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]] супраць [[Зборная Харватыі па футболе|зборных Харватыі]] і [[Зборная Францыі па футболе|Францыі]] ў [[Ліга нацыяў УЭФА|Лізе нацыяў]]<ref>{{навіна|спасылка=https://onefootball.com/id/berita/rasmus-hojlund-a-remarkable-start-to-his-denmark-career-38405271|загаловак=Rasmus Højlund: A Remarkable Start to His Denmark Career|дата публікацыі=18.10.2023}}</ref>. 23 сакавіка 2023 году ўпершыню выйшаў у стартавым складзе зборнай, зрабіўшы хет-трык у пераможным матчы зь лікам 3:1 супраць [[Зборная Фінляндыі па футболе|зборнай Фінляндыі]] падчас адборачнага матчу [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/hojlund-hat-trick-hero-denmark-beat-finland-3-1-2023-03-23/|загаловак=Hojlund the hat-trick hero as Denmark beat Finland 3–1|выдавецтва=Reuters|дата публікацыі=23.03.2023}}</ref>. Кваліфікацыйны этап скончыў як найлепшы бамбардзір зборнай, маючы на сваім рахунку сем галоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/027f-17a4d90bd6fa-7e788a38951f-1000--euro-2024-qualifying-top-scorers-romelu-lukaku-races-clear/|загаловак=EURO 2024 qualifying top scorers: Romelu Lukaku races clear of competition|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=20.11.2023}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Капэнгаген»''': * [[Чэмпіянат Даніі па футболе|Чэмпіён Даніі]]: 2022 '''«Чэлсі»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2024 '''«Напалі»''': * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{Данія на ЧЭ-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гёйлюн, Расмус}} [[Катэгорыя:Дацкія футбалісты]] 3nmibo62pba6xeqzlqxjb2pisvcbtk7 Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе/Табліца 10 299272 2680866 2680746 2026-07-27T07:00:09Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2680866 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.chanceliga.cz/tabulka/2027/aktualni Першая ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 26 ліпеня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLA, ZBR, LIB, TEP, HKR, JAB, OST, MLA, ART, OLO, PCE, ZLN, BOH, PLZ, SPA, SLO <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLA=1 | нічыі_SLA=0 |паразы_SLA=0 |мз_SLA=5 |мп_SLA=1 |перамогі_ZBR=1 | нічыі_ZBR=0 |паразы_ZBR=0 |мз_ZBR=3 |мп_ZBR=1 |перамогі_LIB=1 | нічыі_LIB=0 |паразы_LIB=0 |мз_LIB=3 |мп_LIB=1 |перамогі_TEP=1 | нічыі_TEP=0 |паразы_TEP=0 |мз_TEP=3 |мп_TEP=1 |перамогі_HKR=1 | нічыі_HKR=0 |паразы_HKR=0 |мз_HKR=2 |мп_HKR=1 |перамогі_JAB=1 | нічыі_JAB=0 |паразы_JAB=0 |мз_JAB=2 |мп_JAB=1 |перамогі_OST=1 | нічыі_OST=0 |паразы_OST=0 |мз_OST=1 |мп_OST=0 |перамогі_MLA=0 | нічыі_MLA=0 |паразы_MLA=0 |мз_MLA=0 |мп_MLA=0 |перамогі_ART=0 | нічыі_ART=0 |паразы_ART=0 |мз_ART=0 |мп_ART=0 |перамогі_OLO=0 | нічыі_OLO=0 |паразы_OLO=1 |мз_OLO=1 |мп_OLO=2 |перамогі_PCE=0 | нічыі_PCE=0 |паразы_PCE=1 |мз_PCE=1 |мп_PCE=2 |перамогі_ZLN=0 | нічыі_ZLN=0 |паразы_ZLN=1 |мз_ZLN=0 |мп_ZLN=1 |перамогі_BOH=0 | нічыі_BOH=0 |паразы_BOH=1 |мз_BOH=1 |мп_BOH=3 |перамогі_PLZ=0 | нічыі_PLZ=0 |паразы_PLZ=1 |мз_PLZ=1 |мп_PLZ=3 |перамогі_SPA=0 | нічыі_SPA=0 |паразы_SPA=1 |мз_SPA=1 |мп_SPA=3 |перамогі_SLO=0 | нічыі_SLO=0 |паразы_SLO=1 |мз_SLO=1 |мп_SLO=5 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ART=[[Артыс Брно]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZBR=[[Зброяўка Брно]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHGR |вынік2=CHGR |вынік3=CHGR |вынік4=CHGR |вынік5=CHGR |вынік6=CHGR |вынік7=EUPO |вынік8=EUPO |вынік9=EUPO |вынік10=EUPO |вынік11=REGR |вынік12=REGR |вынік13=REGR |вынік14=REGR |вынік15=REGR |вынік16=REGR <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Рэйтынг сумленнай гульні; 8) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CHGR=green1 |тэкст_CHGR=Чэмпіёнская група |колер_EUPO=blue1 |тэкст_EUPO=Сярэдняя група |колер_REGR=red1 |тэкст_REGR=Група на паніжэньне |заўвага_вынікі_EUPOELPO=«Карвіна» кваліфікавалася ў раўнд плэй-оф Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Чэхіі]]. }}</onlyinclude> 7bh6ffdo9l884xuqapcafp4frj0izsr Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе/ВынікіГульняў 10 299273 2680869 2680747 2026-07-27T07:00:12Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2680869 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.chanceliga.cz/rozpis-zapasu/2027 Першая ліга] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ART, BOH, OST, PLZ, HKR, ZBR, ZLN, MLA, PCE, SLO, SLA, LIB, SPA, OLO, TEP, JAB |скарачэньне_ART=[[Артыс Брно|Арт]] |скарачэньне_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Баг]] |скарачэньне_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Гра]] |скарачэньне_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябл]] |скарачэньне_LIB=[[Слован Лібэрац|Сло]] |скарачэньне_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Мла]] |скарачэньне_OLO=[[Сыгма Оламаўц|Сыг]] |скарачэньне_OST=[[Банік Острава|Бан]] |скарачэньне_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пар]] |скарачэньне_PLZ=[[Вікторыя Пльзень|Вік]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Прага|Сла]] |скарачэньне_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Слц]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Прага|Спа]] |скарачэньне_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэп]] |скарачэньне_ZBR=[[Зброяўка Брно|Збр]] |скарачэньне_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьл]] |назва_ART=[[Артыс Брно]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZBR=[[Зброяўка Брно]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 26 ліпеня 2026 |матч_ART_BOH= |матч_ART_HKR= |матч_ART_JAB= |матч_ART_LIB= |матч_ART_MLA= |матч_ART_OLO= |матч_ART_OST= |матч_ART_PCE= |матч_ART_PLZ= |матч_ART_SLA= |матч_ART_SLO= |матч_ART_SPA= |матч_ART_TEP= |матч_ART_ZBR= |матч_ART_ZLN= |матч_BOH_ART= |матч_BOH_HKR= |матч_BOH_JAB= |матч_BOH_LIB= |матч_BOH_MLA= |матч_BOH_OLO= |матч_BOH_OST= |матч_BOH_PCE= |матч_BOH_PLZ= |матч_BOH_SLA= |матч_BOH_SLO= |матч_BOH_SPA= |матч_BOH_TEP= |матч_BOH_ZBR= |матч_BOH_ZLN= |матч_HKR_ART= |матч_HKR_BOH= |матч_HKR_JAB= |матч_HKR_LIB= |матч_HKR_MLA= |матч_HKR_OLO= |матч_HKR_OST= |матч_HKR_PCE=2:1 |матч_HKR_PLZ= |матч_HKR_SLA= |матч_HKR_SLO= |матч_HKR_SPA= |матч_HKR_TEP= |матч_HKR_ZBR= |матч_HKR_ZLN= |матч_JAB_ART= |матч_JAB_BOH= |матч_JAB_HKR= |матч_JAB_LIB= |матч_JAB_MLA= |матч_JAB_OLO=2:1 |матч_JAB_OST= |матч_JAB_PCE= |матч_JAB_PLZ= |матч_JAB_SLA= |матч_JAB_SLO= |матч_JAB_SPA= |матч_JAB_TEP= |матч_JAB_ZBR= |матч_JAB_ZLN= |матч_LIB_ART= |матч_LIB_BOH= |матч_LIB_HKR= |матч_LIB_JAB= |матч_LIB_MLA= |матч_LIB_OLO= |матч_LIB_OST= |матч_LIB_PCE= |матч_LIB_PLZ= |матч_LIB_SLA= |матч_LIB_SLO= |матч_LIB_SPA= |матч_LIB_TEP= |матч_LIB_ZBR= |матч_LIB_ZLN= |матч_MLA_ART= |матч_MLA_BOH= |матч_MLA_HKR= |матч_MLA_JAB= |матч_MLA_LIB= |матч_MLA_OLO= |матч_MLA_OST= |матч_MLA_PCE= |матч_MLA_PLZ= |матч_MLA_SLA= |матч_MLA_SLO= |матч_MLA_SPA= |матч_MLA_TEP= |матч_MLA_ZBR= |матч_MLA_ZLN= |матч_OLO_ART= |матч_OLO_BOH= |матч_OLO_HKR= |матч_OLO_JAB= |матч_OLO_LIB= |матч_OLO_MLA= |матч_OLO_OST= |матч_OLO_PCE= |матч_OLO_PLZ= |матч_OLO_SLA= |матч_OLO_SLO= |матч_OLO_SPA= |матч_OLO_TEP= |матч_OLO_ZBR= |матч_OLO_ZLN= |матч_OST_ART= |матч_OST_BOH= |матч_OST_HKR= |матч_OST_JAB= |матч_OST_LIB= |матч_OST_MLA= |матч_OST_OLO= |матч_OST_PCE= |матч_OST_PLZ= |матч_OST_SLA= |матч_OST_SLO= |матч_OST_SPA= |матч_OST_TEP= |матч_OST_ZBR= |матч_OST_ZLN= |матч_PCE_ART= |матч_PCE_BOH= |матч_PCE_HKR= |матч_PCE_JAB= |матч_PCE_LIB= |матч_PCE_MLA= |матч_PCE_OLO= |матч_PCE_OST= |матч_PCE_PLZ= |матч_PCE_SLA= |матч_PCE_SLO= |матч_PCE_SPA= |матч_PCE_TEP= |матч_PCE_ZBR= |матч_PCE_ZLN= |матч_PLZ_ART= |матч_PLZ_BOH= |матч_PLZ_HKR= |матч_PLZ_JAB= |матч_PLZ_LIB=1:3 |матч_PLZ_MLA= |матч_PLZ_OLO= |матч_PLZ_OST= |матч_PLZ_PCE= |матч_PLZ_SLA= |матч_PLZ_SLO= |матч_PLZ_SPA= |матч_PLZ_TEP= |матч_PLZ_ZBR= |матч_PLZ_ZLN= |матч_SLA_ART= |матч_SLA_BOH= |матч_SLA_HKR= |матч_SLA_JAB= |матч_SLA_LIB= |матч_SLA_MLA= |матч_SLA_OLO= |матч_SLA_OST= |матч_SLA_PCE= |матч_SLA_PLZ= |матч_SLA_SLO=5:1 |матч_SLA_SPA= |матч_SLA_TEP= |матч_SLA_ZBR= |матч_SLA_ZLN= |матч_SLO_ART= |матч_SLO_BOH= |матч_SLO_HKR= |матч_SLO_JAB= |матч_SLO_LIB= |матч_SLO_MLA= |матч_SLO_OLO= |матч_SLO_OST= |матч_SLO_PCE= |матч_SLO_PLZ= |матч_SLO_SLA= |матч_SLO_SPA= |матч_SLO_TEP= |матч_SLO_ZBR= |матч_SLO_ZLN= |матч_SPA_ART= |матч_SPA_BOH= |матч_SPA_HKR= |матч_SPA_JAB= |матч_SPA_LIB= |матч_SPA_MLA= |матч_SPA_OLO= |матч_SPA_OST= |матч_SPA_PCE= |матч_SPA_PLZ= |матч_SPA_SLA= |матч_SPA_SLO= |матч_SPA_TEP= |матч_SPA_ZBR= |матч_SPA_ZLN= |матч_TEP_ART= |матч_TEP_BOH=3:1 |матч_TEP_HKR= |матч_TEP_JAB= |матч_TEP_LIB= |матч_TEP_MLA= |матч_TEP_OLO= |матч_TEP_OST= |матч_TEP_PCE= |матч_TEP_PLZ= |матч_TEP_SLA= |матч_TEP_SLO= |матч_TEP_SPA= |матч_TEP_ZBR= |матч_TEP_ZLN= |матч_ZBR_ART= |матч_ZBR_BOH= |матч_ZBR_HKR= |матч_ZBR_JAB= |матч_ZBR_LIB= |матч_ZBR_MLA= |матч_ZBR_OLO= |матч_ZBR_OST= |матч_ZBR_PCE= |матч_ZBR_PLZ= |матч_ZBR_SLA= |матч_ZBR_SLO= |матч_ZBR_SPA=3:1 |матч_ZBR_TEP= |матч_ZBR_ZLN= |матч_ZLN_ART= |матч_ZLN_BOH= |матч_ZLN_HKR= |матч_ZLN_JAB= |матч_ZLN_LIB= |матч_ZLN_MLA= |матч_ZLN_OLO= |матч_ZLN_OST=0:1 |матч_ZLN_PCE= |матч_ZLN_PLZ= |матч_ZLN_SLA= |матч_ZLN_SLO= |матч_ZLN_SPA= |матч_ZLN_TEP= |матч_ZLN_ZBR= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} oy5wxlk1l024zmzdsr31fqix3h0u4uf Эліят Андэрсан 0 300136 2680792 2673314 2026-07-26T15:51:18Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Elliot_Anderson?oldid=1365763304 2680792 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Э́ліят А́ндэрсан''' ({{мова-en|Elliot Anderson}}; {{Н}} 6 лістапада 2002 году) — ангельскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Манчэстэр Сіці]]» і нацыянальнай [[зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Андэрсан далучыўся да акадэміі «[[Ньюкасл Юнайтэд]]» у веку васьмі гадоў, а свой першы прафэсійны кантракт з клюбам склаў у лістападзе 2019 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/elliot-anderson-signs-first-professional-contract-with-newcastle-united/|загаловак=Elliot Anderson signs first professional contract with Newcastle United|выдавецтва=www.nufc.co.uk|дата публікацыі=08.11.2019}}</ref>, а праз год, у свой васямнаццаты дзень народзінаў, падпісаў яшчэ адзін доўгатэрміновы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/teenage-midfielder-elliot-anderson-signs-new-long-term-deal/|загаловак=Teenage midfielder Elliot Anderson signs new long-term deal|выдавецтва=www.nufc.co.uk|дата публікацыі=06.11.2020}}</ref>. 9 студзеня 2021 году футбаліст дэбютаваў у асноўным складзе каманды ў матчы трэцяга раўнду [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]] супраць «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55574495|загаловак=Arsenal 2–0 Newcastle United|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=09.01.2021}}</ref>. 18 студзеня Андэрсан дэбютаваў у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]] супраць таго ж суперніка, выйшаўшы на замену на 87-й хвіліне<ref>{{спасылка|аўтар=Emons, Michael|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55613917|загаловак=Arsenal 3–0 Newcastle United|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=18.01.2021}}</ref>. 31 студзеня 2022 году Андэрсан далучыўся да клюба [[Другая футбольная ліга чэмпіянату Ангельшчыны|Другой лігі]] «[[Брыстал Ровэрз]]», выправіўшы ў арэнду да канца сэзону 2021—2022 гадоў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2022/january/elliot-anderson-signs-for-rovers/|загаловак=Elliot Anderson Signs For Rovers!|выдавец=Bristol Rovers F.C.|дата публікацыі=31.01.2022}}</ref>. 21 верасьня 2022 году гулец узгадніў новы доўгатэрміновы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/anderson-signs-new-long-term-deal-with-magpies/|загаловак=Anderson signs new long-term deal with Magpies|выдавецтва=www.nufc.co.uk|дата публікацыі=21.09.2022}}</ref>, а больш сталае трапленьне ў першы склад адбылося ў [[Прэм’ер-Ліга 2023—2024 гадоў|сэзоне 2023—2024 гадоў]]. 1 ліпеня 2024 году Андэрсан далучыўся да клюбу Прэм’ер-лігі «[[Нотынггэм Форэст]]» за 35 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/12040/13161291/newcastle-transfers-elliot-anderson-completes-35m-move-to-nottingham-forest-and-yankuba-minteh-joins-brighton-for-30m|загаловак=Newcastle transfers: Elliot Anderson completes £35m move to Nottingham Forest and Yankuba Minteh joins Brighton for £30m|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=01.07.2024}}</ref>, склаўшы з клюбам пяцігадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2024/june/30/forest-complete-signing-of-elliot-anderson/|загаловак=Forest complete signing of Elliot Anderson|выдавецтва=Nottingham Forest Football Club|дата публікацыі=01.07.2024}}</ref>. У пазьнейшым артыкуле газэты ''The Daily Telegraph'' адзначалася, што сума трансфэру складала блізу 15 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>{{навіна|аўтар=Percy, John|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/football/2024/07/13/nottingham-forest-launch-13m-bid-for-fiorentina-centre-back/|загаловак=Nottingham Forest launch £13m bid for Fiorentina centre-back Nikola Milenković|дата публікацыі=13.07.2024}}</ref>. Пасьля ўражлівага пачатку сэзону ён быў названы гульцом месяца ў жніўні<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2024/september/09/anderson-voted-august-player-of-the-month/|загаловак=Anderson voted August Player of the Month|выдавецтва=www.nottinghamforest.co.uk|дата публікацыі=09.09.2024}}</ref>. 19 студзеня 2025 году правёў свой першы гол у ангельскай лізе ў пераможным матчы супраць «[[Саўтгэмптан (футбольны клюб)|Саўтгэмптану]]», які скончыўся зь лікам 3:2<ref>{{навіна|аўтар=Henry, Matthew|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/crr09rxy7ngt|загаловак=Nottingham Forest 3–2 Southampton: Forest move level on points with second-place Arsenal|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=19.01.2025}}</ref>. У [[Прэм’ер-Ліга 2025—2026 гадоў|сэзоне 2025—2026 гадоў]] быў лідэрам лігі паводле колькасьці дотыкаў мяча (3300), перамог у дуэлях (297), атрыманых фалоў (80) і часу валоданьня мяча (306)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgmppp4x34eo|загаловак=Anderson makes Opta’s team of the season|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=28.05.2026}}</ref>. 2 ліпеня 2026 году «Манчэстэр Сіці» абвесьціў аб пагадненьні з «Нотынгем Форэст» аб пераходзе Андэрсана<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.mancity.com/news/mens/man-city-elliot-anderson-agreement-nottingham-forest-63918581|загаловак=City reach agreement with Nottingham Forest for Anderson transfer|выдавецтва=Manchester City F.C.|дата публікацыі=02.07.2026}}</ref>. Паведамлялася, што сума ў 116 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў была рэкорднай для ангельскіх футбалістаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11095/13558090/elliot-anderson-to-man-city-midfielder-completes-record-breaking-lb116m-transfer-from-nottingham-forest|загаловак=Elliot Anderson to Manchester City: Midfielder's record-breaking £116M transfer from Nottingham Forest announced|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=02.07.2026}}</ref>, пакуль [[Морган Роджэрз]] не далучыўся да «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» за 117 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў усяго празь дзевятнаццаць дзён<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11095/13564944/morgan-rogers-transfer-news-chelsea-complete-record-breaking-lb117m-deal-to-sign-forward-from-aston-villa|загаловак=Morgan Rogers transfer news: Chelsea complete record-breaking £117m deal to sign forward from Aston Villa|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=21.07.2026}}</ref>. 23 ліпеня Андэрсан афіцыйна падпісаў пяцігадовы кантракт зь «Сіці»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.mancity.com/news/mens/elliot-anderson-signs-for-man-city-63920416|загаловак=Anderson joins City|выдавецтва=Manchester City F.C.|дата публікацыі=23.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === Андэрсан нарадзіўся ў Ангельшчыне, маючы ангельска-шатляндзкае паходжаньне, а ягоная бабуля па бацьку нарадзілася ў [[Глазга]], а пазьней жыла ва [[Ўітлі-Бэй]]. На юнацкім і моладзевым узроўні гулец бараніў колеры Шатляндыі. У жніўні 2023 году Андэрсан атрымаў першы выклік у [[Зборная Шатляндыі па футболе|зборную Шатляндыі]] ад галоўнага трэнэра [[Стыў Кларк|Стыва Кларка]] на адборачны матч [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]], але праз траўму на матчы ня трапіў. 29 жніўня 2025 году Андэрсан атрымаў першы выклік у [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборную Ангельшчыны]] на адборачныя матчы [[чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|чэмпіянату сьвету 2026 году]] супраць [[Зборная Андоры па футболе|зборных Андоры]] і [[Зборная Сэрбіі па футболе|Сэрбіі]]<ref>{{навіна|аўтар=Mokbel, Sami|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cz605jj5e87o|загаловак=England drop Alexander-Arnold, Spence & Anderson called up|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=29.08.2025}}</ref>. Дэбютаваў у складзе ангельцаў 6 верасьня ў матчы супраць андорцаў, які завяршыўся перамогай каманды з Брытанскіх астравоў зь лікам 2:0<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cly7yzvx6kzt|загаловак=England 2-0 Andorra: England maintain 100% record with uninspiring win over Andorra|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=06.09.2025}}</ref>. У траўні 2026 году Андэрсан быў улучаны ў склад зборнай Ангельшчыны на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|чэмпіянат сьвету 2026 году]], дзе дапамог зборнай прабіцца да паўфіналу і ўзяць бронзавы мэдаль. Цягам турніру ён быў важным футбалістам каманды, а адмыслоўцы назвалі яго адным з найлепшых гульцоў зборнай цягам усяго турніру<ref>{{спасылка|аўтар=Veevers, Nicholas|спасылка=https://www.englandfootball.com/articles/2026/May/22/england-mens-world-cup-2026-squad-named-by-thomas-tuchel-20262205|загаловак=England squad named for FIFA 2026 World Cup.|выдавецтва=The FA|дата публікацыі=01.06.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Ангельшчына на ЧС-2026}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Андэрсан, Эліят}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты]] cnc92dc9llcmddlg2iddqlh778motx0 Морган Роджэрз 0 300213 2680781 2673321 2026-07-26T14:19:40Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680781 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Морган Роджэрз''' ({{мова-en|Morgan Rogers}}; {{Н}} 26 ліпеня 2002 году) — ангельскі футбаліст, атакуючы паўабаронца клюбу «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і нацыянальнай [[зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. Унівэрсальны гулец, які выступае на любых пазыцыі ў нападзе, Роджэрз таксама вядомы сваёй фізычнай сілай, хуткімі забегамі і кантраляваньнем над мячом. Пасьля прарыўнога дэбютнага сэзону з «Астан Вілай» быў названы найлепшым маладым гульцом году [[Прафэсійная футбольная асацыяцыя|Прафэсійнай футбольнай асацыяцыяй]]. == Кар’ера == === Клюбная === [[Файл:Morgan Rogers April 2026 (cropped).jpg|значак|зьлева|Роджэрз у кашулі «Астан Вілы» ў 2026 годзе.]] Выхаванец клюбу «[[Ўэст Бромўіч Альбіён]]у», да якога далучыўся ў веку сямі гадоў<ref>{{спасылка|аўтар=Dick, Brian|спасылка=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/west-bromwich-youngster-morgan-rogers-15143289|загаловак=The rise and rise of Morgan Rogers - what you need to know|выдавецтва=Birmingham Live|дата публікацыі=21.03.2019}}</ref>. У прафэсійным футболе дэбютаваў у матчы [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]] ў лютым 2019 году. Улетку таго ж году ўзгадніў кантракт з «[[Манчэстэр Сіці]]». Цягам некалькіх гадоў у манчэстэрскім клюбе часта выпраўляўся ў арэнды ў клюбы ніжэйшых дывізіёнаў. Гэтак паўабаронца бараніў колеры «[[Лінкальн Сіці]]», «[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмуту]]» і «[[Блэкпул (футбольны клюб)|Блэкпулу]]». 7 ліпеня 2023 году ангелец перайшоў у клюбу з другога дывізіёну «[[Мідлзбра (футбольны клюб)|Мідлзбра]]», але сума выдаткаў не была выкрытая<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/66126902|загаловак=Boro sign Glover, Rogers and Silvera|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=07.07.2023}}</ref>. 1 лютага 2024 году 21-гадовы Роджэрз далучыўся да «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Вілы]]» з [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]]. Як паведамлялася, гэта каштавала «віланам» 8 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў з мажлівым павелічэньнем да 15 мільёнаў фунтаў з улікам бонусаў за вынікі<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/68154784|загаловак=Villa sign forward Rogers from Middlesbrough|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=01.02.2024}}</ref>. «Манчэстэр Сіці» меў правы на 25% ад сумы трансфэру праз пункт аб перапродажы<ref>{{навіна|аўтар=Fisher, Ben|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2024/jan/30/aston-villa-agree-15m-deal-to-sign-morgan-rogers-from-middlesbrough|загаловак=Aston Villa agree £15m deal to sign Morgan Rogers from Middlesbrough|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=30.01.2024}}</ref>. 3 лютага Роджэрз дэбютаваў у Прэм’ер-лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матчу ў матчы супраць «[[Шэфілд Юнайтэд]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11095/13060822/sheffield-united-0-5-aston-villa-unai-emerys-side-run-riot-at-bramall-lane-to-move-back-into-top-four|загаловак=Sheffield United 0-5 Aston Villa: Unai Emery’s side run riot at Bramall Lane to move back into top four|выдавецтва=Sky Sports}}</ref>. 6 красавіка 2024 году футбаліст улучыў свой першы гол за «Астан Вілу» ў матчы супраць «[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэнтфарду]]»<ref>{{навіна|аўтар=Rindl, Joe|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68697128|загаловак=Aston Villa 3–3 Brentford: Late Watkins goal earns point for Villa|дата публікацыі=06.04.2024}}</ref>. Пасьля прарыўнога [[Прэм’ер-Ліга 2024—2025 гадоў|сэзону 2024—2025 гадоў]], у якім ён пацэліў 14 галоў і зрабіў 15 галявых перадачаў ува ўсіх спаборніцтвах<ref>{{спасылка|спасылка=https://sports.yahoo.com/article/three-elite-clubs-pushing-sign-135000406.html|загаловак=Three elite clubs pushing to sign Aston Villa star in major move|выдавецтва=Yahoo Sports|дата публікацыі=23.08.2025}}</ref>, Роджэрз быў названы найлепшым маладым футбалістам сезону клюбам ды [[Прафэсійная футбольная асацыяцыя|Прафэсійнай футбольнай асацыяцыяй]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.avfc.co.uk/news/2025/may/21/2025-player-awards-winners-men/|загаловак=Tielemans scoops End of Season Awards double|выдавецтва=Aston Villa Football Club|дата публікацыі=21.05.2025}}</ref>. 10 лістапада 2025 году Роджэрз падоўжыў кантракт зь «Вілай» да 2031 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.avfc.co.uk/news/2025/november/10/contract-rogers-pens-new-deal/|загаловак=Morgan Rogers pens new deal|выдавецтва=Aston Villa Football Club|дата публікацыі=10.11.2025}}</ref>. 21 ліпеня 2026 году Роджэрз далучыўся да «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.avfc.co.uk/news/2026/july/21/news-morgan-rogers-departs-chelsea/|загаловак=Rogers departs for Chelsea|выдавецтва=Aston Villa Football Club|дата публікацыі=21.07.2026}}</ref>. Сума ў 117 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў за гульца стала рэкорднай для ангельскага футбаліста<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11095/13564944/morgan-rogers-transfer-news-chelsea-complete-record-breaking-lb117m-deal-to-sign-forward-from-aston-villa|загаловак=Morgan Rogers transfer news: Chelsea complete record-breaking £117m deal to sign forward from Aston Villa|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=21.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === 11 лістапада 2024 году Роджэрз упершыню быў выкліканы ў [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборную Ангельшчыны]] на матчы [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў]] супраць [[Зборная Грэцыі па футболе|зборных Грэцыі]] і [[Зборная Ірляндыі па футболе|Ірляндыі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c39nr2x8324o|загаловак=Rogers called into England squad as eight pull out|дата публікацыі=11.11.2024}}</ref>. 22-гадовы гулец запачаткаваў выступы ў зборнай 14 лістапада, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў гасьцявым матчы супраць зборнай Грэцыі<ref>{{спасылка|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cy4npdnyddzt|загаловак=England move top of Nations League group with dominant win in Greece|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=14.11.2024}}</ref>. Футбаліст улучыў свой першы гол у складзе зборнай 9 кастрычніка 2025 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Ўэйлзу па футболе|зборнай Ўэйлзу]], які скончыўся зь лікам 3:0 на [[Ўэмблі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cvg9j7lqvqvt|загаловак=England 3-0 Wales|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=09.10.2025}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Астан Віла»''': * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|2026]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Чэлсі}} {{Ангельшчына на ЧС-2026}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Роджэрз, Морган}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] hdf56il5viofqxutul7t1ur8kyx60p3 Шаблён:Польская футбольная экстракляса/Табліца 10 300273 2680865 2680749 2026-07-27T07:00:07Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2680865 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14675.html 90minut.pl] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 26 ліпеня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=GÓR, WPŁ, WKR, RAD, JAG, LEG, MOT, WID, LPO, CRA, PIA, ZAG, GKS, ŚLĄ, RAK, WIE, KOR, POG <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_GÓR=1 | нічыі_GÓR=0 |паразы_GÓR=0 |мз_GÓR=2 |мп_GÓR=1 |перамогі_WPŁ=1 | нічыі_WPŁ=0 |паразы_WPŁ=0 |мз_WPŁ=2 |мп_WPŁ=1 |перамогі_WKR=1 | нічыі_WKR=0 |паразы_WKR=0 |мз_WKR=2 |мп_WKR=1 |перамогі_RAD=1 | нічыі_RAD=0 |паразы_RAD=0 |мз_RAD=2 |мп_RAD=1 |перамогі_JAG=1 | нічыі_JAG=0 |паразы_JAG=0 |мз_JAG=1 |мп_JAG=0 |перамогі_LEG=1 | нічыі_LEG=0 |паразы_LEG=0 |мз_LEG=1 |мп_LEG=0 |перамогі_MOT=0 | нічыі_MOT=1 |паразы_MOT=0 |мз_MOT=2 |мп_MOT=2 |перамогі_WID=0 | нічыі_WID=1 |паразы_WID=0 |мз_WID=2 |мп_WID=2 |перамогі_LPO=0 | нічыі_LPO=1 |паразы_LPO=0 |мз_LPO=0 |мп_LPO=0 |перамогі_CRA=0 | нічыі_CRA=1 |паразы_CRA=0 |мз_CRA=0 |мп_CRA=0 |перамогі_PIA=0 | нічыі_PIA=0 |паразы_PIA=0 |мз_PIA=0 |мп_PIA=0 |перамогі_ZAG=0 | нічыі_ZAG=0 |паразы_ZAG=0 |мз_ZAG=0 |мп_ZAG=0 |перамогі_GKS=0 | нічыі_GKS=0 |паразы_GKS=1 |мз_GKS=1 |мп_GKS=2 |перамогі_ŚLĄ=0 | нічыі_ŚLĄ=0 |паразы_ŚLĄ=1 |мз_ŚLĄ=1 |мп_ŚLĄ=2 |перамогі_RAK=0 | нічыі_RAK=0 |паразы_RAK=1 |мз_RAK=1 |мп_RAK=2 |перамогі_WIE=0 | нічыі_WIE=0 |паразы_WIE=1 |мз_WIE=1 |мп_WIE=2 |перамогі_KOR=0 | нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=1 |мз_KOR=0 |мп_KOR=1 |перамогі_POG=0 | нічыі_POG=0 |паразы_POG=1 |мз_POG=0 |мп_POG=1 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_ŚLĄ=[[Сьлёнск Уроцлаў]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIE=[[Вячыста Кракаў]] |назва_WKR=[[Вісла Кракаў]] |назва_WPŁ=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLPO |вынік2=CL2Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Лік гасьцявых перамог; 8) Меншая колькасьць пунктаў, падлічаных паводле чырвоных і жоўтых картак; 9) Рэйтынг сумленнай гульні; 10) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLPO=green1 |тэкст_CLPO=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> 7tgtri0vwvy9h9c1bmu5deh3ibbwq0a Шаблён:Польская футбольная экстракляса/ВынікіГульняў 10 300274 2680868 2680743 2026-07-27T07:00:11Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2680868 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14675.html 90minut.pl] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= WID, WKR, WPŁ, WIE, GKS, GÓR, ZAG, KOR, CRA, LEG, LPO, MOT, POG, PIA, RAD, RAK, ŚLĄ, JAG |скарачэньне_CRA=[[Краковія Кракаў|Кра]] |скарачэньне_GKS=[[ГКС Катавіцы|ГКС]] |скарачэньне_GÓR=[[Гурнік Забжэ|Гур]] |скарачэньне_JAG=[[Ягелёнія Беласток|Яге]] |скарачэньне_KOR=[[Карона Кельцы|Кар]] |скарачэньне_LPO=[[Лех Познань|Лех]] |скарачэньне_LEG=[[Легія Варшава|Лег]] |скарачэньне_MOT=[[Матор Люблін|Мат]] |скарачэньне_PIA=[[Пяст Глівіцы|Пяс]] |скарачэньне_POG=[[Погань Шчэцін|Пог]] |скарачэньне_RAD=[[Радомяк Радам|Рад]] |скарачэньне_RAK=[[Ракаў Чанстахова|Рак]] |скарачэньне_ŚLĄ=[[Сьлёнск Уроцлаў|Сьл]] |скарачэньне_WID=[[Відзэў Лодзь|Від]] |скарачэньне_WIE=[[Вячыста Кракаў|Вяч]] |скарачэньне_WKR=[[Вісла Кракаў|ВіК]] |скарачэньне_WPŁ=[[Вісла Плоцк|ВіП]] |скарачэньне_ZAG=[[Заглембе Любін|Заг]] |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_ŚLĄ=[[Сьлёнск Уроцлаў]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIE=[[Вячыста Кракаў]] |назва_WKR=[[Вісла Кракаў]] |назва_WPŁ=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 26 ліпеня 2026 |матч_CRA_GKS= |матч_CRA_GÓR= |матч_CRA_JAG= |матч_CRA_KOR= |матч_CRA_LEG= |матч_CRA_LPO= |матч_CRA_MOT= |матч_CRA_PIA= |матч_CRA_POG= |матч_CRA_RAD= |матч_CRA_RAK= |матч_CRA_ŚLĄ= |матч_CRA_WID= |матч_CRA_WIE= |матч_CRA_WKR= |матч_CRA_WPŁ= |матч_CRA_ZAG= |матч_GKS_CRA= |матч_GKS_GÓR= |матч_GKS_JAG= |матч_GKS_KOR= |матч_GKS_LEG= |матч_GKS_LPO= |матч_GKS_MOT= |матч_GKS_PIA= |матч_GKS_POG= |матч_GKS_RAD= |матч_GKS_RAK= |матч_GKS_ŚLĄ= |матч_GKS_WID= |матч_GKS_WIE= |матч_GKS_WKR= |матч_GKS_WPŁ= |матч_GKS_ZAG= |матч_GÓR_CRA= |матч_GÓR_GKS= |матч_GÓR_JAG= |матч_GÓR_KOR= |матч_GÓR_LEG= |матч_GÓR_LPO= |матч_GÓR_MOT= |матч_GÓR_PIA= |матч_GÓR_POG= |матч_GÓR_RAD= |матч_GÓR_RAK= |матч_GÓR_ŚLĄ=2:1 |матч_GÓR_WID= |матч_GÓR_WIE= |матч_GÓR_WKR= |матч_GÓR_WPŁ= |матч_GÓR_ZAG= |матч_JAG_CRA= |матч_JAG_GKS= |матч_JAG_GÓR= |матч_JAG_KOR=1:0 |матч_JAG_LEG= |матч_JAG_LPO= |матч_JAG_MOT= |матч_JAG_PIA= |матч_JAG_POG= |матч_JAG_RAD= |матч_JAG_RAK= |матч_JAG_ŚLĄ= |матч_JAG_WID= |матч_JAG_WIE= |матч_JAG_WKR= |матч_JAG_WPŁ= |матч_JAG_ZAG= |матч_KOR_CRA= |матч_KOR_GKS= |матч_KOR_GÓR= |матч_KOR_JAG= |матч_KOR_LEG= |матч_KOR_LPO= |матч_KOR_MOT= |матч_KOR_PIA= |матч_KOR_POG= |матч_KOR_RAD= |матч_KOR_RAK= |матч_KOR_ŚLĄ= |матч_KOR_WID= |матч_KOR_WIE= |матч_KOR_WKR= |матч_KOR_WPŁ= |матч_KOR_ZAG= |матч_LEG_CRA= |матч_LEG_GKS= |матч_LEG_GÓR= |матч_LEG_JAG= |матч_LEG_KOR= |матч_LEG_LPO= |матч_LEG_MOT= |матч_LEG_PIA= |матч_LEG_POG= |матч_LEG_RAD= |матч_LEG_RAK= |матч_LEG_ŚLĄ= |матч_LEG_WID= |матч_LEG_WIE= |матч_LEG_WKR= |матч_LEG_WPŁ= |матч_LEG_ZAG= |матч_LPO_CRA=0:0 |матч_LPO_GKS= |матч_LPO_GÓR= |матч_LPO_JAG= |матч_LPO_KOR= |матч_LPO_LEG= |матч_LPO_MOT= |матч_LPO_PIA= |матч_LPO_POG= |матч_LPO_RAD= |матч_LPO_RAK= |матч_LPO_ŚLĄ= |матч_LPO_WID= |матч_LPO_WIE= |матч_LPO_WKR= |матч_LPO_WPŁ= |матч_LPO_ZAG= |матч_MOT_CRA= |матч_MOT_GKS= |матч_MOT_GÓR= |матч_MOT_JAG= |матч_MOT_KOR= |матч_MOT_LEG= |матч_MOT_LPO= |матч_MOT_PIA= |матч_MOT_POG= |матч_MOT_RAD= |матч_MOT_RAK= |матч_MOT_ŚLĄ= |матч_MOT_WID= |матч_MOT_WIE= |матч_MOT_WKR= |матч_MOT_WPŁ= |матч_MOT_ZAG= |матч_PIA_CRA= |матч_PIA_GKS= |матч_PIA_GÓR= |матч_PIA_JAG= |матч_PIA_KOR= |матч_PIA_LEG= |матч_PIA_LPO= |матч_PIA_MOT= |матч_PIA_POG= |матч_PIA_RAD= |матч_PIA_RAK= |матч_PIA_ŚLĄ= |матч_PIA_WID= |матч_PIA_WIE= |матч_PIA_WKR= |матч_PIA_WPŁ= |матч_PIA_ZAG= |матч_POG_CRA= |матч_POG_GKS= |матч_POG_GÓR= |матч_POG_JAG= |матч_POG_KOR= |матч_POG_LEG=0:1 |матч_POG_LPO= |матч_POG_MOT= |матч_POG_PIA= |матч_POG_RAD= |матч_POG_RAK= |матч_POG_ŚLĄ= |матч_POG_WID= |матч_POG_WIE= |матч_POG_WKR= |матч_POG_WPŁ= |матч_POG_ZAG= |матч_RAD_CRA= |матч_RAD_GKS= |матч_RAD_GÓR= |матч_RAD_JAG= |матч_RAD_KOR= |матч_RAD_LEG= |матч_RAD_LPO= |матч_RAD_MOT= |матч_RAD_PIA= |матч_RAD_POG= |матч_RAD_RAK= |матч_RAD_ŚLĄ= |матч_RAD_WID= |матч_RAD_WIE=2:1 |матч_RAD_WKR= |матч_RAD_WPŁ= |матч_RAD_ZAG= |матч_RAK_CRA= |матч_RAK_GKS= |матч_RAK_GÓR= |матч_RAK_JAG= |матч_RAK_KOR= |матч_RAK_LEG= |матч_RAK_LPO= |матч_RAK_MOT= |матч_RAK_PIA= |матч_RAK_POG= |матч_RAK_RAD= |матч_RAK_ŚLĄ= |матч_RAK_WID= |матч_RAK_WIE= |матч_RAK_WKR= |матч_RAK_WPŁ=1:2 |матч_RAK_ZAG= |матч_ŚLĄ_CRA= |матч_ŚLĄ_GKS= |матч_ŚLĄ_GÓR= |матч_ŚLĄ_JAG= |матч_ŚLĄ_KOR= |матч_ŚLĄ_LEG= |матч_ŚLĄ_LPO= |матч_ŚLĄ_MOT= |матч_ŚLĄ_PIA= |матч_ŚLĄ_POG= |матч_ŚLĄ_RAD= |матч_ŚLĄ_RAK= |матч_ŚLĄ_WID= |матч_ŚLĄ_WIE= |матч_ŚLĄ_WKR= |матч_ŚLĄ_WPŁ= |матч_ŚLĄ_ZAG= |матч_WID_CRA= |матч_WID_GKS= |матч_WID_GÓR= |матч_WID_JAG= |матч_WID_KOR= |матч_WID_LEG= |матч_WID_LPO= |матч_WID_MOT=2:2 |матч_WID_PIA= |матч_WID_POG= |матч_WID_RAD= |матч_WID_RAK= |матч_WID_ŚLĄ= |матч_WID_WIE= |матч_WID_WKR= |матч_WID_WPŁ= |матч_WID_ZAG= |матч_WIE_CRA= |матч_WIE_GKS= |матч_WIE_GÓR= |матч_WIE_JAG= |матч_WIE_KOR= |матч_WIE_LEG= |матч_WIE_LPO= |матч_WIE_MOT= |матч_WIE_PIA= |матч_WIE_POG= |матч_WIE_RAD= |матч_WIE_RAK= |матч_WIE_ŚLĄ= |матч_WIE_WID= |матч_WIE_WKR= |матч_WIE_WPŁ= |матч_WIE_ZAG= |матч_WKR_CRA= |матч_WKR_GKS=2:1 |матч_WKR_GÓR= |матч_WKR_JAG= |матч_WKR_KOR= |матч_WKR_LEG= |матч_WKR_LPO= |матч_WKR_MOT= |матч_WKR_PIA= |матч_WKR_POG= |матч_WKR_RAD= |матч_WKR_RAK= |матч_WKR_ŚLĄ= |матч_WKR_WID= |матч_WKR_WIE= |матч_WKR_WPŁ= |матч_WKR_ZAG= |матч_WPŁ_CRA= |матч_WPŁ_GKS= |матч_WPŁ_GÓR= |матч_WPŁ_JAG= |матч_WPŁ_KOR= |матч_WPŁ_LEG= |матч_WPŁ_LPO= |матч_WPŁ_MOT= |матч_WPŁ_PIA= |матч_WPŁ_POG= |матч_WPŁ_RAD= |матч_WPŁ_RAK= |матч_WPŁ_ŚLĄ= |матч_WPŁ_WID= |матч_WPŁ_WIE= |матч_WPŁ_WKR= |матч_WPŁ_ZAG= |матч_ZAG_CRA= |матч_ZAG_GKS= |матч_ZAG_GÓR= |матч_ZAG_JAG= |матч_ZAG_KOR= |матч_ZAG_LEG= |матч_ZAG_LPO= |матч_ZAG_MOT= |матч_ZAG_PIA= |матч_ZAG_POG= |матч_ZAG_RAD= |матч_ZAG_RAK= |матч_ZAG_ŚLĄ= |матч_ZAG_WID= |матч_ZAG_WIE= |матч_ZAG_WKR= |матч_ZAG_WPŁ= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} opa34z6kdjjt9k8hqc1kryfmm5ec91k 2026 0 301285 2680837 2680153 2026-07-26T20:11:49Z Dzejka 92386 /* Ліпень */ 2680837 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для году|2026}} {{Год у іншых календарох|2026}} {{Загаловак году|2026}} == Падзеі == === Студзень === === Люты === === Сакавік === === Заплянаваныя падзеі === == Нараджэньні == == Сьмерці == {{Асноўны артыкул|Сьпіс памерлых у 2026 годзе}} === Студзень === * [[14 студзеня]]: [[Фэлікс Гумен]], беларускі мастак, адзін з пачынальнікаў Віцебскай школы акварэлі. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Забалоцкі]], савецкі, беларускі і расейскі кінаапэратар-пастаноўшчык, фотамастак, пісьменьнік, грамадзкі дзеяч<ref>[https://nashaniva.com/385875 Памёр кінааператар Анатоль Забалоцкі], 16.01.26 НН</ref>. === Сакавік === * [[6 сакавіка]] — [[Уладзімер Карызна]], беларускі паэт-песеньнік, перакладчык === Чэрвень === * [[27 чэрвеня]] — [[Іван Кушнярук]], беларускі актор тэатру і кіно === Ліпень === * [[20 ліпеня]] — [[Ева Вежнавец]], беларуская пісьменьніца, журналістка * [[21 ліпеня]] — [[Мікола Кандратаў]], беларускі паэт * [[23 ліпеня]] — [[Юры Хашчавацкі]], беларускі рэжысэр і сцэнарыст * [[25 ліпеня]] — [[Леанід Марголін]], расейскі музыка і кампазытар, беларускага паходжаньня == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:2026| ]] lao0nfha2lnaww9xxjrw16sfgz2gts9 Патрык Гэлебранд 0 301730 2680843 2668003 2026-07-26T21:22:02Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680843 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Па́трык Гэ́лебранд''' ({{мова-cs|Patrik Hellebrand}}; {{Н}} 16 траўня 1999 году) — чэскі футбаліст, паўабаронца польскага клюбу «[[Карона Кельцы|Карона]]» і нацыянальнай [[Зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === 20 траўня 2017 году футбаліст згуляў свой адзіны матч у складзе «[[Зьлін (футбольны клюб)|Фастаў]]», зьявіўшыся ў матчы супраць сталічнай «[[Дукла Прага|Дуклы]]» (0:1). 1 ліпеня 2017 году далучыўся да клюбу «[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]]», дзе правёў наступныя тры гады, часам баронячы колеры другой каманды клюбу. Гулец быў заўважаны праскай «[[Славія Прага|Славіяй]]», да шыхтаў якой далучыўся 5 студзеня 2020 году. У складзе сталічнага гранда дэбютаваў 16 лютага году, выйшаўшы ў дэрбі супраць «[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]]». У тым сэзоне стаў чэмпіёнам краіны, згуляўшы ў агульнай складанасьці 10 матчаў. Футбаліст ня здолеў замацавацца ў клюбе, таму пэўны час быў у арэндзе ў «[[Опава (футбольны клюб)|Опаве]]» і будзеёвіцкім «[[Дынама Чэске-Будзеёвіцы|Дынама]]». З апошнім з памянёных клюбаў склаў паўнавартасны кантракт у 2022 годзе. 20 траўня 2024 году было павядомлена аб тым, што Гэлебранд перайшоў у забжаўскі «[[Гурнік Забжэ|Гурнік]]»<ref>{{Спасылка|загаловак=Pierwszy transfer tego lata! Patrik Hellebrand w Górniku|дата доступу=2025-10-28|выдавец=Górnik Zabrze|спасылка=https://www.gornikzabrze.pl/w/phellebrand}}</ref>. 21 ліпеня ён дэбютаваў у [[Польская футбольная экстракляса|Экстраклясе]] ў матчы супраць «[[Лех Познань|Леха]]». 16 чэрвеня 2026 году Гэлебранд нечакана перайшоў у іншы польскі клюб «[[Карона Кельцы|Карона]]», які завяршыў папярэдні сэзон на 11-м месцы. Ён падпісаў трохгадовы кантракт з опцыяй падаўжэньня ўгоды яшчэ на адзін год<ref>{{спасылка|спасылка=https://przegladsportowy.onet.pl/pilka-nozna/transfery/hit-transferowy-wewnatrz-ekstraklasy-gwiazdor-rezygnuje-w-walki-o-lm/hfmzskk|загаловак=Hit transferowy wewnątrz Ekstraklasy! Gwiazdor rezygnuje w walki o LM|выдавецтва=przegladsportowy.onet.pl|дата публікацыі=16.06.2026}}</ref>. === Міжнародная === Дзякуючы добрым выступам у складзе польскага «Гурніка» быў заўважаны галоўным трэнэрам [[Зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]]. 13 лістапада 2025 году Гэлебранд дэбютаваў у складзе зборнай у таварыскім матчы супраць [[зборная Сан-Марына па футболе|зборнай Сан-Марына]]<ref>{{Спасылка|загаловак=Gwiazdor Ekstraklasy z debiutem w narodowych barwach|дата публікацыі=2025-11-15|дата доступу=2025-11-14|выдавец=Transfery.info|спасылка=https://transfery.info/aktualnosci/gwiazdor-ekstraklasy-z-debiutem-w-narodowych-barwach/258340}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Славія»''': * [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе|Чэмпіён Чэхіі]]: 2020 '''«Гурнік» Забжэ''': * Уладальнік [[Кубак Польшчы па футболе|Кубка Польшчы]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гэлебранд, Патрык}} [[Катэгорыя:Чэскія футбалісты]] o17u1tjsi0igp9mg9wnx5hbhyno55ah Франсішку Трынкан 0 302338 2680780 2673278 2026-07-26T13:29:56Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680780 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Франсі́шку Трынка́н''' ({{мова-pt|Francisco Trincão}}; {{Н}} 29 сьнежня 1999 году) — партугальскі футбаліст, нападнік саудаўскага клюбу «[[Аль-Аглі Джыда|Аль-Аглі]]» і нацыянальнай [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Ён пачаў сваю кар’еру ў «[[Брага (футбольны клюб)|Бразе]]», дэбютаваўшы ў першай камандзе ў 2018 годзе і здабыўшы зь ёй [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубак Партугаліі]]. У студзені 2020 году падпісаў кантракт з «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёнай]]», якая выдаткавала на куплю гульца 31 мільён эўра, а пагадненьне набыло моц у ліпені. Запачаткаваў выступы ў [[Ля Ліга|Ля Лізе]] 27 верасьня, згуляўшы 12 хвілінаў у хатнім матчы супраць «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалу]]», у якім каталёнцы сьвяткавалі перамогу зь лікам 4:0<ref>{{навіна|аўтар=Carnerero, Fernando|спасылка=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70c84dca47412c2f8b45d1.html|загаловак=Ansu Fati lidera el nuevo Barcelona|выдавец=Marca|дата публікацыі=27.09.2020}}</ref>. Свой першы гол за «Барсэлёну» Трынкан загнаў 7 лютага 2021 году, трапна ўлучыўшы мяч у браму «[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтысу]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=581983|загаловак=Barcelona beat Real Betis with Messi, Trincao goals|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=07.02.2021}}</ref>. 4 ліпеня 2021 году партугалец далучыўся на правах гадавой арэнды да ангельскага «[[Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз]]», дзе ўзьяднаўся з [[Пэдру Нэту]], зь якім некалі бараніў колеры «Брагі»<ref>{{навіна|спасылка=https://ominho.pt/do-vianense-para-a-premier-league-trincao-e-neto-reunem-se-em-wolverhampton/|загаловак=Do Vianense para a Premier League: Trincão e Neto reúnem-se em Wolverhampton|выдавец=O Minho|дата публікацыі=04.07.2021}}</ref>. 13 ліпеня 2022 году гулец таксама на правах арэнды прыяднаўся да «Спортынгу», які выклаў 3 мільёны эўра з умоўным абавязацельствам набыць 50% ягоных правоў на суму 7 мільёнаў эўра і, як паведамляецца, пунктам аб выкупе ад 20 да 25 мільёнаў эўра ў залежнасьці ад моманту ягонага выкарыстаньня<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sporting.pt/pt/noticias/futebol/equipa-principal/2022-07-13/francisco-trincao-vou-dar-tudo-pelo-sporting-cp|загаловак=Francisco Trincão: "Vou dar tudo pelo Sporting CP"|выдавецтва=Sporting CP|дата публікацыі=13.07.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2672239/trincao-loaned-to-sporting-clube-de-portugal|загаловак=Trincão loaned to Sporting Clube de Portugal|выдавецтва=FC Barcelona|дата публікацыі=13.07.2022}}</ref>. Дэбютаваў у новай камандзе адбыўся 7 жніўня ў матчы супраць «Брагі»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.abola.pt/nnh/2022-08-07/liga-sc-braga-empata-sporting-em-jogo-grande-com-seis-golos/952067|загаловак=SC Braga empata Sporting em jogo grande com seis golos|выдавец=A Bola|дата публікацыі=07.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220909185041/https://www.abola.pt/nnh/2022-08-07/liga-sc-braga-empata-sporting-em-jogo-grande-com-seis-golos/952067|дата копіі=09.09.2022}}</ref>. 9 красавіка 2023 году ён аформіў хет-трык у пераможным матчы супраць «[[Каза Пія Лісабон|Каза Піі]]», які скончыўся зь лікам 4:3<ref>{{навіна|аўтар=Antunes, Luís|спасылка=https://www.jn.pt/desporto/casa-pia-sporting-trincao-salva-leao-com-defesa-de-papel-16149685.html?target=conteudo_fechado|загаловак=Casa Pia-Sporting: Trincão salva leão com defesa de papel|выдавец=Jornal de Notícias|дата публікацыі=09.04.2023}}</ref>. У тым жа годзе стаў паўнавартасным футбалістам каманды, трывала трапіўшы ў першую адзінаццатку. 18 верасьня 2025 году Трынкан учыніў галявы дубль у матчы супраць «[[Кайрат Алматы|Кайрату]]» ў Лізе чэмпіёнаў, а таксама быў названы найлепшым гульцом матчу<ref>{{спасылка|спасылка=https://maisfutebol.iol.pt/sporting/champions/champions-trincao-eleito-o-homem-do-jogo|загаловак=Champions: Trincão eleito o homem do jogo|выдавецтва=Mais Futebol|дата публікацыі=18.09.2025}}</ref>. 18 ліпеня 2026 году Транкан далучыўся да саудаўскага клюбу «[[Аль-Аглі Джыда|Аль-Аглі]]», склаўшы працоўную ўгоду тэрмінам на чатыры гады<ref>{{спасылка|аўтар=Hamid, Ashraf|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/asian-champions-al-ahli-sign-portugal-winger-trincao-2026-07-18/|загаловак=Asian champions Al Ahli sign Portugal winger Trincao|выдавецтва=Reuters|дата публікацыі=18.07.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://en.alahlifc.sa/news/francisco-trincao-is-an-al-ahli-player|загаловак=Francisco Trincão is an Al Ahli player|выдавецтва=Al-Ahli Saudi FC|дата публікацыі=18.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === У жніўні 2020 году футбаліст упершыню атрымаў выклік у [[Зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]] на матчы [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў УЭФА]] супраць [[Зборная Харватыі па футболе|зборных Харватыі]] і [[Зборная Швэцыі па футболе|Швэцыі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.abola.pt/nnh/2020-08-24/selecao-rui-silva-e-trincao-em-estreia-absoluta-nos-convocados/858161|загаловак=Rui Silva e Trincão em estreia absoluta nos convocados|выдавец=A Bola|дата публікацыі=24.08.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201101161713/https://www.abola.pt/nnh/2020-08-24/selecao-rui-silva-e-trincao-em-estreia-absoluta-nos-convocados/858161|дата копіі=01.11.2020}}</ref>. Дэбютаваў 5 верасьня, замяніўшы [[Бэрнарду Сылва|Бэрнарду Сылву]] на 78-й хвіліне ў хатнім матчы супраць харватаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/0261-104df9ab20e7-ebd4defbd745-1000--portugal-4-1-croatia-holders-ease-to-emphatic-victory/|загаловак=Portugal 4–1 Croatia: Holders ease to emphatic victory|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=05.09.2020}}</ref>. Толькі ў 2025 годзе пачаў часьцей зьяўляцца на полі ў кашулі роднай зборнай. Тады ж, 23 сакавіка, двойчы засмуціў брамніка [[Зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]] ў матчах Лігі нацыяў<ref>{{навіна|аўтар=Cardoso Oliveira, Diogo|спасылка=https://www.publico.pt/2025/03/23/desporto/cronica_de_jogo/seleccao-errou-trincao-nao-portugal-vai-meiafinal-liga-nacoes-2127077|загаловак=A selecção errou, Trincão não. Portugal vai à meia-final da Liga das Nações|выдавец=Público|дата публікацыі=23.03.2025}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Брага»''': * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2020 '''«Барсэлёна»''': * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2021 '''«Спортынг»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2024, 2025 * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2025 '''Партугалія''': * Пераможца [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў УЭФА]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{Партугалія на ЧС-2026}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Трынкан, Франсішку}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] bvlrnccj6v322ro80c5nr197bmx805t Арбэлін Пінэда 0 302580 2680826 2672617 2026-07-26T19:09:36Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680826 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Арбэлі́н Пінэ́да Альвара́да''' ({{мова-es|Orbelín Pineda Alvarado}}; {{Н}} 24 сакавіка 1996 году) — мэксыканскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Мантэрэй (футбольны клюб)|Мантэрэй]]» і нацыянальнай [[зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]]. == Кар’ера == === Клюбная === У 2014 годзе далучыўся да асноўнай каманды клюбу «[[Керэтара Сант’яга-дэ-Керэтара|Керэтара]]», у складзе якой дэбютаваў у мэксыканскай лізе 1 жніўня ў матчы супраць «[[Пачука (футбольны клюб)|Пачукі]]»<ref>{{навіна|спасылка=http://www.mediotiempo.com/jugador/orbelin-pineda&id_liga=1&id_torneo=544|загаловак=Orbelín Pineda|выдавец=mediotiempo|копія=https://web.archive.org/web/20150530002725/http://www.mediotiempo.com/jugador/orbelin-pineda%26id_liga%3D1%26id_torneo%3D544|дата копіі=30.05.2015}}</ref>. Першым голам разжыўся 24 студзеня 20155 году таксама ў сустрэчы супраць «Пачукі», але гэта не дапамагло клюбу, бо карэтарцы саступілі зь лікам 1:2<ref>{{спасылка|спасылка=https://somosinvictos.com/2015/04/18/los-5-goles-de-orbelin-pineda-con-queretaro-en-la-liga-mx/|загаловак=Los 5 goles de Orbelín Pineda con Querétaro en la Liga MX|выдавецтва=Somos Invictos|дата публікацыі=18.04.2015}}</ref>. 2 сьнежня 2015 году «[[Гвадаляхара (футбольны клюб)|Гвадаляхара]]» абвесьціла, што падпісала Пінэду на пяцігадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.chivasdecorazon.com.mx/noticias/26291/chivas-y-gallos-llegan-a-un-acuerdo-por-orbeln-pineda|загаловак=Chivas y Gallos llegan a un acuerdo por Orbelín Pineda|выдавецтва=Chivasdecorazon.com.mx}}</ref>. У новай камандзе паўабаронца дэбютаваў 10 студзеня 2016 году супраць «[[Вэракрус (футбольны клюб)|Вэракруса]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Marshall, Tom|спасылка=https://www.espn.com/soccer/mexican-liga-mx/22/blog/post/2784384/marshall-chivas-slip-up-against-veracruz|загаловак=Matias Almeyda's new-look Chivas slip up in Liga MX Clausura opener|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.01.2016}}</ref>. 10 ліпеня ўлучыў гол у [[Супэркубак Мэксыкі па футболе|Супэркубку Мэксыкі]] 2016 году ў матчы супраць «Вэракруса», а матч скончыўся перамогай ягонай дружыны зь лікам 2:0<ref>{{спасылка|аўтар=Marshall, Tom|спасылка=https://www.espn.com/soccer/mexican-liga-mx/22/blog/post/2911232/chivas-statement-win-over-veracruz-supercopa-mx|загаловак=Chivas secure statement win over Veracruz in the Supercopa MX|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=11.07.2016}}</ref>. У 2017 годзе стаў чэмпіёнам краіны ў складзе каманды. У сьнежні 2018 году было абвешчана, што «[[Крус Асуль Мэхіка|Крус Асуль]]» узгодніў зь Пінэдам угоду за 12 мільёнаў даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.elsoldemexico.com.mx/deportes/futbol/oficial-cruz-azul-contrata-a-orbelin-pineda-2818306.html|загаловак=¡Oficial! Cruz Azul contrata a Orbelín Pineda|выдавецтва=El Sol de México|дата публікацыі=18.12.2018}}</ref>. У новай камандзе гулец стаў ключавым футбалістам. 7 студзеня 2022 году Пінэда падпісаў пяцігадовы кантракт з гішпанскім клюбам «[[Сэльта Віга|Сэльтай]]»<ref>{{навіна|спасылка=https://rccelta.es/equipo/actualidad/la-magia-de-orbelin-pineda-se-suma-al-ataque-del-rc-celta/|загаловак=La magia de Orbelín Pineda se suma al ataque del RC Celta|выдавец=RC Celta|дата публікацыі=07.01.2022}}</ref>. Мэксыканец дэбютаваў за клюб 21 лютага ў матчы супраць «[[Левантэ Валенсія|Левантэ]]», выйшаўшы на замену ў другім тайме. 15 ліпеня на правах арэнды спартовец прыяднаўся да грэцкага клюбу [[АЕК Атэны|АЕК]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://rccelta.es/equipo/actualidad/orbelin-pineda-aek/|загаловак=Orbelín Pineda jugará esta temporada cedido en el AEK de Atenas|выдавецтва=RC Celta|дата публікацыі=15.07.2022}}</ref>. Ягоная гульня ў сэзоне прынесла яму званьні найлепшага гульца лігі, найлепшага легіянэра<ref>{{спасылка|аўтар=Παπαμακάριος, Πέτρος|спасылка=https://www.sport24.gr/football/vraveia-psapp-2023-koryfaios-ellinas-o-ioannidis-xenos-o-pineda-proponitis-o-almeida.10224069.html|загаловак=Βραβεία ΠΣΑΠΠ 2023: Κορυφαίος Έλληνας ο Ιωαννίδης, ξένος ο Πινέδα, προπονητής ο Αλμέιδα|выдавецтва=sport24.gr|дата публікацыі=27.11.2023}}</ref> і месца ў сымбалічнай зборнай сэзону, а таксама прыз найлепшага гульца клюбу. 1 ліпеня 2023 году АЕК выкупіў Пінэду з «Сэльты» за 6,5 мільёна эўра<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sport24.gr/football/ayto-einai-to-deal-tis-istorikis-symfonias-tis-aek-me-ton-pineda-oles-oi-leptomereies-tis-megalis-metagrafis.10100011.html|загаловак=Αυτό είναι το deal της ιστορικής συμφωνίας της ΑΕΚ με τον Πινέδα: Όλες οι λεπτομέρειες της μεγάλης μεταγραφής|выдавецтва=sport24.gr|дата публікацыі=01.07.2023}}</ref>, а сам гулец склаў з клюбам чатырохгадовы кантракт да 2027 году. Пасьля чэмпіянату сьвету 2026 году футбаліст вярнуўся на радзіму ў клюб «[[Мантэрэй (футбольны клюб)|Мантэрэй]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com.mx/futbol/mexico/nota/_/id/17018288/orbelin-pineda-llega-a-rayados-tras-anunciarse-su-salida-aek-atenas|загаловак=Orbelín llega a Rayados tras anunciarse su salida del AEK|выдавецтва=www.espn.com.mx}}</ref>. === Міжнародная === Пінэда некалькі разоў улучаўся ў папярэднія сьпісы зборнай перад некалькімі турнірамі, але на іх не трапляў. Дэбютаваў у складзе [[Зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]] 6 верасьня 2016 году ў матчы кваліфікацыі да [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянату сьвету 2018 году]] супраць [[Зборная Гандурасу па футболе|зборнай Гандурасу]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://miseleccion.mx/orbelin-pineda-debuto-la-seleccion-nacional-mexico/|загаловак=Orbelín Pineda debutó con la Selección Nacional de México|выдавецтва=Miseleccion.mx}}</ref>. Першым турнірам для Пінэды стаў [[Залаты кубак КОНКАКАФ 2017 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.marca.com/claro-mx/futbol/copa-oro/2017/06/29/59542cb0ca4741ab508b4609.html|загаловак=Lista la convocatoria de México para la Copa Oro|выдавецтва=Marca|дата публікацыі=28.06.2017}}</ref>, дзе 9 ліпеня ён пацэліў свой першы гол за зборную ў матчы групавога этапу супраць [[Зборная Сальвадору па футболе|зборнай Сальвадору]], стаўшы аўтарам апошняга голу ў перамозе зь лікам 3:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fourfourtwo.com/us/news/mexico-3-el-salvador-1-defending-gold-cup-champions-win-opener|загаловак=Mexico 3 El Salvador 1: Defending Gold Cup champions win opener|выдавецтва=Four Four Two|дата публікацыі=10.07.2017}}</ref>. У 2019 годзе стаў пераможцам чарговага [[Залаты кубак КОНКАКАФ 2019 году|Залатога кубка КОНКАКАФ]]. У 2022 годзе дэбютаваў на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянаце сьвету па футболе]]. Пінэда браў удзел у [[Залаты кубак КОНКАКАФ 2023 году|Залатым кубку КОНКАКАФ 2023 году]], дзе быў ключавым гульцом зборнай, загнаўшы два галы ў матчах на шляху да фіналу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/mexico-vs-panama-live-score-result-gold-cup-final-2023-highlights/lbl7lyccsszng3hafsp4vte5|загаловак=Mexico vs Panama score, result, and highlights as Santi Gimenez goal gives El Tri 2023 CONCACAF Gold Cup|выдавецтва=www.sportingnews.com|дата публікацыі=17.07.2023}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Гвадаляхара»''': * [[Чэмпіянат Мэксыкі па футболе|Чэмпіён Мэксыкі]]: 2017(к) * Уладальнік [[Кубак Мэксыкі па футболе|Кубка Мэксыкі]]: 2017(к) * Уладальнік [[Супэркубак Мэксыкі па футболе|Супэркубка Мэксыкі]]: 2016 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў КОНКАКАФ|Лігі чэмпіёнаў КОНКАКАФ]]: 2018 '''«Крус Асуль»''': * Уладальнік [[Супэркубак Мэксыкі па футболе|Супэркубка Мэксыкі]]: 2019 * Уладальнік [[Кубак лігаў|Кубка лігаў]]: 2019 '''АЕК''': * [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2023, 2026 * Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2023 '''Мэксыка''': * Уладальнік [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатога кубка КОНКАКАФ]]: 2019, 2023, 2025 * Пераможца [[Ліга нацыяў КОНКАКАФ|Лігі нацыяў КОНКАКАФ]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Пінэда ў складзе [[Зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]], [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатых кубках КОНКАКАФ]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Мэксыка}}; |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2017 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2019 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2021 |Мэксыка на ЧС-2022 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2023 |Мэксыка на КА-2024 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2025 |Мэксыка на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пінэда, Арбэлін}} [[Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты]] 6sm70iywwjxayt9m7ugcuagqdm26j2d Жаан Манзамбі 0 302811 2680795 2673537 2026-07-26T16:49:56Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2680795 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Жаа́н Манзамбі́''' ({{мова-fr|Johan Manzambi}}; {{Н}} 14 кастрычніка 2005 году) — швайцарскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]» і нацыянальнай [[зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Пачынаў у акадэміі клюбу «[[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]» з роднай [[Жэнэва|Жэнэвы]]. У 2023 годзе далучыўся да акадэміі нямецкага «[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбургу]]», дзе ўжо праз год прыяднаўся да асноўнай каманды клюбу. 21 жніўня 2024 году дэбютаваў за першую каманду клюбу ў гасьцявым матчы супраць «[[Гайдэнгайм (футбольны клюб)|Гайдэйнгайму]]», які скончыўся паразай ягонай каманды з буйным лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tdg.ch/rty-menzambi-2209-255523005312|загаловак=L'espoir genevois Johan Manzambi a fait ses débuts en Bundesliga|выдавецтва=22 September 2024}}</ref>. Сваім першым голам за клюб адзначыўся 12 красавіка 2025 году ў матчы над мёнхэнглядбаскай «[[Барусія Мёнхэнглядбах|Барусіі]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-monchengladbach-sport-club-freiburg-match-report-highlights-matchday-29-31696|загаловак=Johan Manzambi's late strike seals crucial Freiburg win over Borussia Mönchengladbach|выдавецтва=Bundesliga|дата публікацыі=12.04.2025}}</ref>. Па сэзоне [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы 2025—2026 гадоў]] быў названы найлепшым маладым гульцом спаборніцтваў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20ada4766290-fa2dd9da0b35-1000--johan-manzambi-named-2025-26-uefa-europa-league-revelatio/|загаловак=Johan Manzambi named 2025/26 UEFA Europa League Revelation of the Season|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=21.05.2026}}</ref>. 17 ліпеня 2026 году прыяднаўся да ангельскага клюбу «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]». === Міжнародная === 10 чэрвеня 2025 году правёў свой першы гол за [[Зборная Швайцарыі па футболе|зборную Швайцарыі]] ў таварыскім матчы супраць [[Зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/734220/switzerland-united-states|загаловак=United States 0–4 Switzerland|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.06.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Швайцарыя на ЧС-2026}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Манзамбі, Жаан}} [[Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты]] 40rexfkqs175moy5vsf5q7qiaw66xz7 Лідзія Шынко 0 303259 2680802 2680762 2026-07-26T17:17:00Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне узнагароды 2680802 wikitext text/x-wiki {{Тэатрал |імя = Лідзія Шынко |арыгінал імя = |партрэт = Лідзія Шынко. 1961 год.jpg |памер партрэту = |апісаньне партрэту = Лідзія Шынко. 1961 год. |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|8|5|1906|1}} |месца нараджэньня = [[Варшава]] |дата сьмерці = {{Памёр|18|8|1990}} |месца сьмерці = [[Менск]], [[Усходнія могілкі]] |грамадзянства = |альма-матэр = [[Беларуская драматычная студыя]] |прафэсіі = [[акторка]] |гады дзейнасьці = 1926—1985 |амплюа = |тэатар = [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы]] |ролі = |спэктаклі = |узнагароды = |сайт = }} '''Лідзія Пятроўна Шынко''' ({{Н}} 8 траўня 1906, [[Варшава]] — {{†}} 18 жніўня 1990, [[Менск]] ) — [[беларусь|беларуская]] [[акторка]]. [[Заслужаная артыстка БССР]] (1946)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Аб наданьні званьня заслужанага артыста БССР Л. П. Шынко і Э. П. Шапко. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1946-06.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 17 лютага 1946 | том = | нумар = 6 (529)| старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. == Жыцьцяпіс == У 1921 годзе сірата Ліда й два яе браты жылі ў [[Менск]]ім інтэрнаце «Камуна» дзіцячага дома й вучыліся ў школе, дзе працавала выхавацелькай і кіравала інтэрнатам [[Вера Харужая]]. Ліда ўдзельнічала ў самадзейнасьці, там і пазнаёмілася зь [[Янка Купала|Янкам Купалам]]. [[Вера Харужая ]] дала рэкамэндацыю для паступленьня ў Тэатральную студыю на курс [[Еўсьцігней Міровіч|Еўсьцігнея Міровіча]]. {{Цытата|У восень 1924 году мне прышлося прымаць удзел у камісіі па набору студэнтаў у беларускую студыю. Іспыты набліжаліся к канцу. Моладзь, вытрымаўшая іспыты, мала радавала нас. Хлопцы і дзяўчаты прыходзілі на іспыты «проста так», без сур'ёзнага жаданьня стаць артыстамі, а іншыя зь вялікім жаданьнем, але з малымі данымі, Але вось да стала падыходзіць дзяўчынка-падлетак, выхаванка дзіцячага дома — Ліда Шынко. Даю заданьне: накарміць куранят, злавіць любімага й прыгалубіць. Дзяўчына, уважліва падумаўшы прыступае да выкананьня задачы. Мы глядзелі на яе, і нам рабілася радасна на душы. У яе ўдумлівых шэрых вачах, у сурʼёзным твары мы ўбачылі, што прырода адарыла яе каштоўнейшай якасьцю для творчасьці актора – вялікай назіральнасьцю. Камісія аднагалосна прыняла Ліду Шынко ў лік студэнтаў студыі.|[[Еўсьцігней Міровіч]]|<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Еўсьцігней Міровіч|Е. Міровіч]]. | загаловак = Творчая загатоўка. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-17.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 17 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 17 (473)| старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>}} Скончыла ў [[1926]] годзе [[Беларуская драматычная студыя|Беларускую драматычную студыю]] ў [[Масква|Маскве]]. З 1926 году ў [[БДТ-2]], з 1933 году ў [[БДТ-3]], у 1937–1977 гадах у [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Беларускім тэатры імя Янкі Купалы]]<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Яўген Рамановіч|Я. Рамановіч]]. | загаловак = Кадры і перспектывы. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1946-06.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 17 лютага 1946 | том = | нумар = 6 (529)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Пахавана ў [[Менск]]у на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх могілках]]. == Творчасьць == Акторцы былі ўласьцівы непасрэднасьць, шчырасьць, імкненьне да праўдзівай перадачы чалавечых [[Пачуцьцё|пачуцьцяў]], задушэўнасьць, [[Лірыка|лірызм]], [[гумар]], арганічнае адчуваньне жанру, [[гратэск]]. Сярод лепшых роляў: <br/>у [[БДТ-2]] — ''Зоя'' («Астап» [[Андрэй Глоба|Андрэя Глобы]]), ''Маша'' («Места вятроў» [[Уладзімер Кіршон|Уладзімера Кіршона]]); <br/>у [[БДТ-3]] — ''Ліда Званцова'' («Гадзіншчык і курыца» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Качарга|Івана Качаргі|uk|Кочерга Іван Антонович}}), ''Паліна'' («Даходнае месца» [[Аляксандар Астроўскі|Аляксандра Астроўскага]])<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Звонак|А. Звонак]], [[Эдуард Самуйлёнак|Эд. Самуйлёнак]].| загаловак = На правільным шляху. («Даходнае месца» А. Н. Астроўскаг ў БДТ-3).| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.pdf.zip/1936-228.pdf | мова = | выданьне = [[Звязда]] | тып = газэта | год = 4 кастрычніка 1936 | том = | нумар = 228 (5602)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>; <br/>у [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|тэатры імя Я. Купалы]] — ''Кацярына'' («Партызаны» [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]]), ''Ганна'' («На крутым павароце» [[Кастусь Губарэвіч|Кастуся Губарэвіча]]), ''Антаніна Цімафееўка'' («Выбачайце, калі ласка!»<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Андрэй Макаёнак]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1953| url = https://makaenak.goub.by/?page_id=9820 | копія = | дата копіі = | загаловак = «Выбачайце, калі ласка!»| фармат = | назва праекту = Андрэй Макаёнак чалавек, драматург, майстра. П'есы | выдавец = [[Гомельская абласная бібліятэка]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref> і ''Агнэса'' «На досьвітку»<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Андрэй Макаёнак]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1951| url = https://makaenak.goub.by/?page_id=1475 | копія = | дата копіі = | загаловак = «На досвітку» | фармат = | назва праекту = Андрэй Макаёнак чалавек, драматург, майстра. П'есы | выдавец = [[Гомельская абласная бібліятэка]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref> [[Андрэй Макаёнак|Андрэя Макаёнака]]), ''Надзея'' («Апошнія» [[Максім Горкі|Максіма Горкага]])<ref>{{Артыкул| аўтар = С. Валерын. | загаловак = Добры горкаўскі спектакль. «Апошнія» у пастаноўцы Мінскага Дзяржаўнага Драматычнага Тэатра. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-17.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 17 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 17 (473)| старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, ''Карынкіна'' («[[Безь віны вінаватыя]]» [[Аляксандар Астроўскі|Аляксандра Астроўскага]]), ''Марсела'' («[[Сабака на сене]]» [[Лопэ дэ Вэга|Лопэ дэ Вэгі]]), ''Валя'', ''Бара'' («Рускія людзі», «Хлопец з нашага места» [[Канстанцін Сіманаў|Канстанціна Сіманава]]), ''Ага Шчука'', ''Ліда'' («Калінавы гай», «Плятон Крэчат» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Карняйчук|Аляксандра Карнейчука|uk|Корнійчук Олександр Євдокимович}} і інш. Здымалася ў камэдыі [[«Хто сьмяецца апошнім» (фільм)|«Хто сьмяецца апошнім»]] зьнятым на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» рэжысэрам [[Уладзімер Корш-Саблін|Уладзімерам Корш-Сабліным]] па матывах аднайменнай сатырычнай камэдыі [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] ў ролі ''Ганны Пўлаўны'' жонкі Гарлахвацкага. Прэм'ера адбылася 31 студзеня 1955 году. == Узнагароды == * Мэдаль «За працоўную адметнасьць» (1940)<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва медаллю «За працоўнае адметнасьць». № 67. Шынко Лідзію Пятроўну.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1940-18.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 23 чэрвеня 1940 | том = | нумар = 18 (474) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. == Сям'я == * Муж — [[Канстанцін Саньнікаў]] (30 траўня 1896 — 12 ліпеня 1965) — беларускі рэжысэр, актор. Народны артыст БССР (1949). * Сын — [[Алег Саньнікаў]] (14 верасьня 1928 — 27 жніўня 1983) — беларускі вучоны ў галіне літаратуразнаўства й тэатразнаўства. * Унук — [[Андрэй Саньнікаў]] (нар. 8 сакавіка 1954, Менск, БССР) — беларускі палітычны і грамадзкі дзеяч, каардынатар грамадзкай праграмы «Эўрапейская Беларусь». == Архівы == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.bdamlm.by/ru/navukova-davedachny-aparat/spis-fondau/item/2394-shynko-lidziya-pyatrouna-zhonka-sannikava-k-m-1906-1990 | копія = | дата копіі = | загаловак = Шынко Лідзія Пятроўна (жонка Саннікава К. М.) (1906–1990). Заслужаная артыстка БССР. Фонд 129. Адзінак захоўваньня 606, 1913–1985. Вопісы 1, 2 | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Творчыя дакумэнты Лідзіі Шынко: тэксты роляў, сыграных Лідзіяй Шынко ў тэатры ім. Я. Купалы; апавяданьні, нарыс, вершы, прачытаныя Лідзіяй Шынко на радыё; сьпісы роляў, сыграных Лідзіяй Шынко. Фатаграфіі Лдзіі Шынко ў ролях і сцэнах са спэктакляў, сыграных у БДТ-2, БДТ-3, тэатры ім. Я.Купалы. Рукапісы Лідзіі Шынко: нататкі пра сябе, успаміны і інш. Лісты да Лідзіі Шынко атрыманыя ад [[Барыс Канстанцінавіч Кудраўцаў|Барыса Кудраўцава]], [[Леў Літвінаў|Льва Ліцьвінава]], [[Леанід Рахленка|Леаніда Рахленкі]], [[Алег Саньнікаў|Алега Саньнікава]] (сына), [[Стэфанія Станюта|Стэфаніі Станюты]] і інш. Дакумэнты да біяграфіі, спэктакляў тэатра, гастрольных спэктакляў, афішы, запрашальныя білеты; віншавальныя тэлеграмы, дакумэнты аб сьвяткаваньні 70-годзьдзя, ганаровыя граматы). Дакумэнты аб Лідзіі Шынко (нарысы аб жыцьці і творчасьці, артыкулы са згадваньнем, рэцэнзіі й водгукі на спэктаклі). Выяўленчыя дакумэнты: фатаграфіі Лідзіі Шынко, індывідуальныя й у групах з [[Вера Харужая|Верай Харужай]], [[Глеб Глебаў|Глебам Глебавым]], [[Лідзія Ржэцкая|Лідзіяй Ржэцкай]], [[Канстанцін Саньнікаў|Канстанцінам Саньнікавым]] (мужам), [[Алег Саньнікаў|Алегам Саньнікавым]] (сынам), [[Стэфанія Станюта|Стэфаніяй Станютай]] і інш.}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Барысава Т., Барысава Я. | загаловак = Лідзія Шынко. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Беларускае тэатральнае аб'яднаньне. Рэдкалегія: У. Няфед і інш. | выданьне = Майстры беларусісай сцэны| тып = | месца = {{Менск (Мінск)}} | выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] | год = 1986 | том = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = І. Віктараў.| загаловак = Аб чым пішуць калегі. Беларускі ўніверсітэт. Госць журналістаў. | спасылка = https://old.gsu.by/BIGLIB/GSU/%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0/1971/1971-21.pdf| мова = | выданьне = Гомельскі універсітэт | тып = газэта | год = 5 чэрвеня 1971 | том = | нумар = 21 (79) | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Сяргей Пятровіч]].| загаловак = Творчы партрэт. Служэнне мастацтву. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1961-15.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 21 лютага 1961 | том = | нумар = 15 (1549)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларусы|арыгінал = |спасылка = https://csl.bas-net.by/oir/contents/2012/1L439606.pdf|адказны = Р. Б. Смольскі і інш.; навуковы рэдактар А. І. Лакотка |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2012|том = 13: Тэатральнае мастацтва|старонкі = |старонак = 758|сэрыя = |isbn =978-985-08-1360-2 |наклад =800 }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Гісторыя беларускага тэатра: у 3 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактары тома: [[Тамара Гаробчанка|Т. Я. Гаробчанка]], [[Клара Кузняцова|К. Б. Кузняцова]], [[Уладзімер Няфёд|У. І. Няфёд]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1985|том = 2: Тэатр савецкай эпохі, 1917―1945 гг. |старонкі = |старонак =607 |сэрыя = |isbn = |наклад =1700 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактар: [[Генадзь Пашкоў|Пашкоў Г. П.]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год =2002 |том =2: Л—Я |старонкі = |старонак =571 |сэрыя = |isbn =985-11-0259-8 |наклад =4000 }} * Шынко Лідзія Пятроўна. // {{Літаратура/БелЭн|18—1}} — С. 16. * Шынко Лідзія Пятроўна. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5}} — С. 608. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 8 траўня 2026 | url = https://kupalauski.by/news/105-sezon/120-gado-sa-dnya-naradzhennya-shynko-lidzii-pyatro-ny/| копія = | дата копіі = | загаловак = 120 гадоў са дня нараджэння Шынко Лідзіі Пятроўны! | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шынко, Лідзія}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай драматычнай студыі]] [[Катэгорыя:Беларускія акторкі]] [[Катэгорыя:Асобы Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Асобы Беларускага трэцяга дзяржаўнага тэатру]] [[Катэгорыя:Асобы Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты БССР]] 5zdnceqmuuq15cl3sf1jx0wj2czf2hs Беларуская драматычная студыя 0 303265 2680801 2680379 2026-07-26T17:08:16Z Ліцьвін 847 пунктуацыя 2680801 wikitext text/x-wiki '''Беларуская драматычная студыя''' ў [[Масква|Маскве]] існавала ў 1921—1926 гадах, з 1924 году на правах ВНУ. Адкрылася, як оперна-драматычная студыя пры Беларускім драматычным тэатры, 1 кастрычніка 1921 году. Беларускі драматычны тэатар адкрыты 1 жніўня 1921 году ў памяшканьні былога кінатэатра «Уран». Беларускі драматычны тэатар 25 кастрычніка тэатар расфармаваны, але студыя фармальна існавала пры [[БДТ]], з 1923 году прызнана як творча самастойная. Мела на мэце падрыхтоўку беларускіх нацыянальных акторскіх кадраў. У 1921 годзе створаны габрэйская сэкцыя, кіраўнік — [[Міхаіл Рафальскі]]. Вядучыя пэдагогі – рэжысэры й пэдагогі [[МХАТ-2]], у памяшканьні якога і займаліся (таксама ў былых кінатэатрах «Уран» і «Арс»). Напачатку студыю ўзначальваў Б. Афонін, пэдагогі А. Бондараў і М. Усьпенская. З 1923 году мастацкі кіраўнік [[Валянцін Смышляеў]] (з 1922 году вёў практычныя заняткі па майстэрству актора), рэжысэры А. Гейрат, В. Громаў і І. Ноўскі, пэдагогі С. Гіяцынтава і В. Лабанава (сцэнічная мова), Л. Аляксеева (пасьлядоўніца [[Айсэдора Дункан|Айсэдоры Дункан]], сцэнічны рух і рытміка), І. Хольд (дачка рэжысэра [[Усевалад Меерхольд|Ўсевалада Меерхольда]], біямэханіка) і інш. Дырэктар студыі з 1923 году А. Ляжневіч. Студыйцы былі падзелены на групы: старэйшую (кіраваў Смышляеў), сярэднюю (Афонін), малодшую (Громаў). У апошнія гады быў арганізаваны рэжысэрскі кляса. У 1926 годзе на базе студыі быў створаны [[БДТ-2]]. == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактар: [[Генадзь Пашкоў|Пашкоў Г. П.]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год =2002 |том =2: Л—Я |старонкі = 108—109 |старонак = 571 |сэрыя = |isbn =985-11-0259-8 |наклад =4000 }} [[Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Беларуская драматычная студыя]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Зьніклі ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Маскве]] 5wohd4huksapzzugsj2uqoieemwnwbl Гутаркі ўдзельніка:Asorev 3 303271 2680800 2026-07-26T17:06:41Z Ліцьвін 847 Вітаем 2680800 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}} fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll Удзельнік:Demetrius Talpa/common.css 2 303272 2680854 2026-07-27T00:09:29Z Demetrius Talpa 57035 nova 2680854 css text/css @import url("https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Pattersonuwu/OldIcons.css&action=raw&ctype=text/css"); 94fz4j2o6pyys3hqzmj0tt31wj0n4fx