Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 4405 2682496 2682026 2026-08-05T20:51:31Z Orange-kun 12061 2682496 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Падзел = капейка |Дата і курс = 21 верасьня 2025 |Курс = [[Амэрыканскі даляр|$]]0,3279<ref name="к"/> |Сымбаль = [[Файл:BYN symbol.svg|9px|baseline|link=Сымбаль беларускага рубля|class=skin-invert-image]] }} '''Беларускі рубе́ль''' — афіцыйная [[валюта]] [[Беларусь|Беларусі]], якую з 1992 году выпускае [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]. [[Сымбаль беларускага рубля]] ([[Файл:BYN symbol.svg|10px|baseline|link=Сымбаль беларускага рубля|class=skin-invert-image]]) — літара «Б» з дадатковым элемэнтам у выглядзе гарызантальнай рысы. Падзяляецца на 100 [[Капейка|капеек]]. З 1 ліпеня 2016 году маюць хаджэньне банкноты наміналам 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў. Таксама ў абароце манэты наміналу 1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек і 1, 2 рублі. == Назва == Назва беларускае валюты паходзіць ад [[расейскі рубель|расейскага рублю]], была пакінутая пасьля адмовы Беларусі ад савецкага рублю і адмовы ад увядзеньня нацыянальнае грашовае адзінкі — [[беларускі талер|талеру]]. == Гісторыя == [[Файл:Belarus-1992-Consumer's Card-100.jpg|міні|Картка спажыўца на 100 рублёў]] [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Obverse.jpg|міні|Разьліковы білет нацыянальнага банку Беларусі ў 50 капеек, авэрс]] [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Reverse.jpg|міні|Разьліковы білет нацыянальнага банку Беларусі ў 50 капеек, рэвэрс]] У студзені 1992 году, у час распаду агульнае [[савецкі рубель|савецкае грашовае прасторы]], у Беларусі была ўведзеная купонная сыстэма ([[картка спажыўца]]), каб абараніць унутраны рынак тавараў і харчаваньня. З траўню замест купонаў ў абарот былі ўведзеныя разьліковыя білеты [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банку Беларусі]], знакамітыя «зайчыкі» ці «шушыкі»,<ref name="tr1992">{{спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20090607073749/http://news.tut.by/133176.html|загаловак=Беларусь. Совершеннолетие. Год 1992-й|выдавец=[[TUT.BY]]|url=http://news.tut.by/133176.html|дата копіі=7 чэрвеня 2009|мова=ru}}</ref> празваныя ў народзе гэтак за выяву бягучага [[заяц|зайца]] на купоне ў 1 рубель і па імені кіраўніка беларускай дзяржавы [[Станіслаў Шушкевіч (малодшы)|Станіслава Шушкевіча]]. Разьліковыя білеты былі дадатковым плацёжным сродкам на тэрыторыі Беларусі, акрамя асноўнае грашовае адзінкі — [[савецкі рубель|савецкага рублю]], чыім сурагатам яны па сутнасьці былі. У пастанове Нацыянальнага Банку Рэспублікі Беларусі ад 29 красавіка 1992 году «Аб выпуску ў абарачэньне разьліковых білетаў Нацыянальнага Банку Рэспублікі Беларусі» прадугледжвалася, што разьліковыя білеты будуць абарачацца самастойна, без суправаджэньня рубля. Яны прызначаліся для выплаты часткі грашовых даходаў насельніцтва, эквівалентнае аб’ёму тавараў і паслугаў, што рэалізаваліся па сьпісе, выдадзенаму Саветам Міністраў Беларусі. Адзінка разьліковага білету раўнялася 10 савецкім рублём. З 1 ліпеня 1992 году пачалі ўжывацца безнаяўныя беларускія рублі. Яны азначалі грашовыя сродкі на карэспандэнцкім рахунку Беларусі ў [[Цэнтральны банк Расеі|Цэнтральным банку Расеі]], выручаныя беларускімі прадпрыемствамі ад продажу тавараў і паслугаў у [[Расея|Расею]] і ў рамках якіх можна было ажыцьцяўляць плацяжы расейскім прадпрыемствам за пастаўленыя тавары і аказаныя паслугі. У сувязі з канчатковым выхадам [[Украіна|Украіны]], [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]] з рублёвае зоны, 9 лістапада 1992 году Нацыянальны Банк пастанавіў перавесьці наяўныя разьлікі за прадукты харчаваньня, алькагольную і тытунёвую прадукцыю выключна на беларускія разьліковыя білеты. У ліпені 1993 году грашовы абарот быў цалкам пераведзены на беларускія рублі. З канцу ліпеня 1993 году пачаўся вывад з абароту расейскіх і савецкіх рублёў. Беларускі рубель стаўся адзіным законным сродкам плацяжу на тэрыторыі краіны. Такім чынам, наяўныя разьлікі ў Беларусі ажыцьцяўляліся з дапамогай разьліковых білетаў Нацыянальнага банку Беларусі, а безнаяўныя — з дапамогай безнаяўных беларускіх рублёў. Пастановай Нацыянальнага банку Беларусі ад 18 траўня 1994 году «Аб плацёжным сродку Рэспублікі Беларусі» (безнаяўны) беларускі рубель прызнаны адзіным плацёжным сродкам Рэспублікі Беларусі, у наяўным абароце адзіным законным сродкам плацяжу стаўся разьліковы білет. Курсы беларускага рублю і разьліковага білету не адпавядалі адзін аднаму. 12 жніўня 1994 году ўрадам Беларусі і Нацыянальным банкам была выдадзеная пастанова аб дэнамінацыі беларускага рублю, з мэтай прывядзеньня яго кошту ў адпаведнасьць з наміналам разьліковага білету Рэспублікі Беларусі. Пастанаўлялася таксама, што з 20 жніўня 1994 году разьліковыя білеты Нацыянальнага банку абавязковыя да прыёму ўсімі юрыдычнымі і фізычнымі асобамі па ўсіх відах плацяжоў, для залічэньня на ўнёскі (дэпазыты) і на разьліковыя, бягучыя рахункі па іх намінале. Да 2000 году беларускі рубель абазначалі кодам BYB, пасьля чаго да 1 ліпеня 2016 году выкарыстоўвалі код BYR. 2 студзеня 2009 г. Нацбанк Беларусі перайшоў да прывязкі курса беларускага рубля да [[Кошык валют|кошыка замежных валют]], у склад якога роўнымі далямі ўлучылі амэрыканскі даляр, [[расейскі рубель]] і [[эўра]]. Пачатковая вартасьць кошыка склала 960 беларускіх рублёў, што адпавядала курсам: 2650 бел. рублёў за даляр, 90,16 бел. рубля за расейскі рубель і 3792 бел. рублі за эўра<ref>{{Навіна|аўтар=Зьміцер Уласаў|загаловак=Нацыянальны банк павысіў афіцыйны курс даляра на 20,5%|спасылка=http://by.belapan.by/archive/2009/01/02/275619_by1333|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=2 студзеня 2009|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref>. [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Obverse.jpg|міні|зьлева|Купюра ў 5000 рублёў, 1998 г., авэрс]] [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Reverse.jpg|міні|зьлева|Купюра ў 5000 рублёў, 1998 г., рэвэрс]] 31 траўня 2012 г. Кіраўніцтва [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] зацьвердзіла Пастанову аб паступовым вывадзе з абарачэньня банкнотаў наміналам 10 і 20 рублёў узору 2000 году. Паводле Пастановы, 1 верасьня 2012 г. Нацбанк Беларусі спыніў іх выпуск. 1 сакавіка 2013 г. яны перасталі быць сродкам плацяжу ў [[крама]]х. 1 кастрычніка 2013 г. іх абмен на іншыя купюры спынілі ў камэрцыйных [[банк]]ах. 1 красавіка 2014 г. банкноты сталі лічыцца несапраўднымі і перасталі прымаць і ў Нацбанку<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Берасьнеў.|загаловак=10-і 20-рублёвыя банкноты будуць несапраўдныя з 1 красавіка 2014 году|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98768|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=19 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-19 116 (27231)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98780/19cher-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. 4 лістапада 2015 г. А.Лукашэнка падпісаў Указ № 450 «Аб правядзеньні дэнамінацыі афіцыйнай грашовай адзінкі Рэспублікі Беларусь», які прадугледжваў замену банкнотаў узору 2000 году на банкноты і манэты ўзору 2009 году ў суадносінах 10 000 : 1 з 1 ліпеня 2016 году. З гэтай даты [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] выпусьціў у абарачэньне 7 наміналаў банкнотаў — 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў, і 8 наміналаў [[манэта]]ў — 1, 2, 5, 10, 20 і 50 капеек, а таксама 1 і 2 рублі. Накіраванасьць выгляду банкнотаў адпавядала дэвізу «Мая краіна — Беларусь». Выявы банкнотаў прысьвяцілі кожнай з 6 абласьцей і Менску: 5 рублёў — [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]], 10 рублёў — [[Віцебская вобласьць|Віцебскай]], 20 рублёў — [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]], 50 рублёў — [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай]], 100 рублёў — [[Менская вобласьць|Менскай]], 200 рублёў — [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] і 500 рублёў — Менску. У выглядзе банкнотаў 2009 году захавалі пераемнасьць адносна банкнотнага шэрагу ўзору 2000 году ў частцы выкарыстаньня выяваў помнікаў [[дойлідзтва]] і горадабудаўніцтва. На пярэднім баку разьменных манэтаў зьмясьцілі відарыс [[Герб Беларусі|дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь]], на адваротным баку — лічбавыя абазначэньні наміналаў манэтаў. 1 студзеня 2017 году банкноты ўзору 2000 году перасталі быць абавязковымі да прыёму пры аплаце ўстановамі гаспадараньня і сталі падлягаць абмену ў камэрцыйных банках да 2020 году на грашовыя знакі ўзору 2009 году. Грашовыя знакі 2009 году вырабілі на заказ Нацбанка Беларусі ў 2008 годзе і перадалі ў яго Цэнтральнае сховішча. Дэнамінацыю тады адклалі ў сувязі з сусьветным эканамічным крызісам і наступным [[Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году|фінансавым крызісам у Беларусі 2011 году]]. Адпаведна на банкнотах узору 2009 году месьціцца факсыміле подпісу тагачаснага старшыні Кіраўніцтва Нацбанка Беларусі [[Пётар Пракаповіч|Пятра Пракаповіча]]. Таксама на банкноце наміналам 50 рублёў месьціцца надпіс «пяцьдз''е''сят» замест «пяцьдз''я''сят» паводле Закону Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2008 году № 420-З «[[Правілы беларускай артаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай артаграфіі і пунктуацыі]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аб правядзеньні з 1 ліпеня 2016 г. дэнамінацыі беларускага рубля|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/press/?Id=4562|выдавец=[[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=4 лістапада 2015|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref>. == Дэвальвацыі == {{Асноўны артыкул|Дэвальвацыя ў Беларусі}} === Дэвальвацыя 2009 году === 1 студзеня 2009 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь правёў [[дэвальвацыя|дэвальвацыю]] беларускага рубля, абвясьціўшы афіцыйныя курсы замежных валютаў на 2 студзеня ў сябе на сайце ўвечары 1 студзеня<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20090214002035/http://www.nbrb.by/statistics/rates/RatesDaily.asp?fromDate=2009-01-02|загаловак=Афіцыйныя курсы замежных валютаў на 2 студзеня 2009 году|выдавец=Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|url=http://www.nbrb.by/statistics/rates/RatesDaily.asp?fromDate=2009-01-02}}</ref>. У выніку ў параўнаньні з 1 студзеня афіцыйны курс [[даляр ЗША|даляра ЗША]] ўзьняўся з 2200 беларускіх рублёў да 2650 (на 20,45%), курс [[эўра]] падвысіўся з 3077,14 беларускіх рублёў да 3703 (на 20,34%), курс [[расейскі рубель|расейскага рубля]] — з 76,89 да 90,16 беларускіх рублёў (на 17,26%). Меркавалася, што дэвальвацыя беларускага рубля зьвязаная з адным зь меркаваных патрабаваньняў [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]] 20-адсоткавай дэвальвацыі беларускай валюты для магчымасьці атрыманьня ад МВФ стабілізацыйнага крэдыту ў памеры 2,5 мільярды даляраў ЗША<ref>{{Спасылка|url=http://www.svaboda.org/content/Article/1365636.html|загаловак=Нацбанк дэвальваваў рубель на 20,5%|выдавец=[[Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]}}</ref>, але начальнік кіраваньня інфармацыі Нацбанка Анатоль Драздоў сьцьвярджаў, што рашэньне пра зьніжэньне курсу беларускага рубля беларускі бок прыняў самастойна. Тым ня менш 9 студзеня [[Аляксандар Лукашэнка]] паведаміў, што дэвальвацыя адбылася па патрабаваньні [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090116120204/http://naviny.by/rubrics/economic/2009/01/09/ic_articles_113_160684 Лукашенко рассказал «кто виноват» и «что делать»]</ref>. === Дэвальвацыя 2011 году === {{Асноўны артыкул|Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году}} == Золатавалютныя рэзэрвы == Па мэтадалёгіі МВФ, міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі за 2004 год павялічыліся на 54,4% і склалі на 1 студзеня 2005 году $770,2 млн. У 2004 годзе золатавалютныя рэзэрвы ў нацыянальным азначэньні вырасьлі на 17,1% да $1,047 млрд. Па стане на 1 студзеня 2006 году аб’ем міжнародных рэзэрвовых актываў Беларусі ў азначэньні адмысловага стандарту распаўсюджваньня зьвестак МВФ складаў $1296,5 млн. Валавыя актывы Нацбанку ў замежнай валюце, каштоўных мэталах і камянях складалі $1629,6 млн, павялічыўшыся за год на $449,7 млн. Залаты запас краіны складаў 25,02 тоны (у валютным эквіваленце — $412,7 млн). Міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі, разьлічаныя па мэтодыцы МВФ па стане на сьнежань 2007, склалі $4182,2 млн, павялічыўшыся з пачатку году на 202,4%. Міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі ў нацыянальным азначэньні склалі $4997,6 млн, павялічыўшыся з пачатку году на 185%<ref>https://web.archive.org/web/20080213030536/http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/</ref>. Па стане на 1 сакавіка 2008 году, міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі, разьлічаныя па мэтодыцы МВФ, склалі $4352,9 млн павялічыўшыся з пачатку году на 4,1%. Міжнародныя рэзэрвовыя актывы ў нацыянальным азначэньні павялічыліся за гэты ж пэрыяд на 9,1%, да $5446,6 млн<ref>https://web.archive.org/web/20080315021125/http://news.tut.by/economics/104901.html</ref>. Нацбанк праводзіць палітыку сталага павелічэньня золатавалютных рэзэрваў. Перад Нацбанкам стаіць задача павялічыць іх да 2010 году да $6 млрд. Істотную ролю ў забесьпячэньні стабільнасьці нацыянальнай валюты згуляе павелічэньне дзяржаўных золатавалютных рэзэрваў, якое чакаецца ўжо ў студзені 2009 году за кошт паступленьня першай часткі крэдыту Міжнароднага валютнага фонду ў памеры больш за $800 млн. Агульны аб’ём гэтага крэдыту складае $2,5 млрд. Міжнародныя рэзэрвовыя актывы Рэспублікі Беларусь, разьлічаныя па мэтадалёгіі [[МВФ]] на 1 студзеня кожнага году (у млн. USD)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Міжнародныя рэзэрвовыя актывы Рэспублікі Беларусь па мэтадалёгіі МВФ|спасылка=http://www.nbrb.by/bel/statistics/reserveAssets/IntResAssIMF_Be.xlsx|выдавец=Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=1 студзеня 2018|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref>: <timeline> ImageSize = width:460 height:400 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:9600 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:24 align:left bar:2003 from:0 till:477 bar:2004 from:0 till:498 bar:2005 from:0 till:770 bar:2006 from:0 till:1296 bar:2007 from:0 till:1383 bar:2008 from:0 till:4182 bar:2009 from:0 till:3061 bar:2010 from:0 till:5652 bar:2011 from:0 till:5030 bar:2012 from:0 till:7915 bar:2013 from:0 till:8095 bar:2014 from:0 till:6650 bar:2015 from:0 till:5059 bar:2016 from:0 till:4176 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:2003 at: 2 text: 477 shift:(-11,4) bar:2004 at: 2 text: 498 shift:(-11,4) bar:2005 at: 2 text: 770 shift:(-11,4) bar:2006 at: 2 text: 1296 shift:(-11,4) bar:2007 at: 2 text: 1383 shift:(-11,4) bar:2008 at: 2 text: 4182 shift:(-11,4) bar:2009 at: 2 text: 3061 shift:(-11,4) bar:2010 at: 2 text: 5652 shift:(-11,4) bar:2011 at: 2 text: 5030 shift:(-11,4) bar:2012 at: 2 text: 7915 shift:(-11,4) bar:2013 at: 2 text: 8095 shift:(-11,4) bar:2014 at: 2 text: 6650 shift:(-11,4) bar:2015 at: 2 text: 5059 shift:(-11,4) bar:2016 at: 2 text: 4176 shift:(-11,4) </timeline> == Стаўка рэфінансаваньня == Па меры паніжэньня інфляцыі ў 1990-х і першай палове 2000-х Нацбанк Беларусі паступова зьніжаў і стаўку рэфінансаваньня каб стымуляваць рост эканомікі. Да прыкладу на пачатак 2004 году яна складала 28%, на пачатак 2005 — 17%, на пачатак 2006 — 11%, на пачатак 2007 — 10%<ref>https://web.archive.org/web/20081225093443/http://www.nbrb.by/statistics/sref.asp</ref>. У сувязі з ажыятажным попытам на валюту, які назіраліся ў пачатку 2007 году ва ўмовах рэзкага падвышэньня кошту на закуплены Рэспублікай Беларусь прыродны газ было прынята рашэньне падвысіць стаўку рэфінансаваньня з 10% да 11%, аднак пасьля стабілізацыі сытуацыі яна была ў некалькі этапаў паніжаная да 10% (на 1 кастрычніка 2007)<ref>{{Спасылка|аўтар = Людміла Сац |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 1 кастрычніка 2007 |url = http://news.belta.by/by/print?id=178284 |загаловак = Стаўка рэфінансаваньня Нацбанка Беларусі зь 1 кастрычніка зьніжана да 10 працэнтаў гадавых |фармат = |назва праекту = Эканоміка |выдавец = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |дата = 28 красавіка 2011 |мова = |камэнтар =}}</ref>. З 1 ліпеня 2008 году [[стаўка рэфінансаваньня]] была ізноў падвышаная да 10,25%. З 13 верасьня 2008 году падвысіў стаўку рэфінансаваньня яшчэ на 0,25 адсоткавага пункта. Нацыянальны банк Беларусі з 15 кастрычніка 2008 году падвысіў стаўку рэфінансаваньня на 0,25 адсоткавага пункта з 10,5% да 10,75% гадавых. Стаўка рэфінансаваньня Нацыянальнага банка Беларусі з 12 лістапада падвышана на 0,25 адсоткавага пункта да 11% гадавых. З 17 сьнежня 2008 году стаўка рэфінансаваньня Нацбанка складала 12% гадавых. На працягу 2008 году яна падвышалася пяць разоў. З 8 студзеня 2009 году стаўка рэфінансаваньня падвышаная да 14% гадавых. == Абменны курс == Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь штодня ўстанаўлівае афіцыйны [[абменны курс]] беларускага рубля ў адносінах да спэцыяльных правоў запазычваньня ў [[Міжнародны валютны фонд|Міжнародным валютным фондзе]] (Вашынгтон, ЗША) і замежных валютаў: * 11 валютаў Азіі — японская [[ена]], [[сынгапурскі даляр]], [[кувэйцкі дынар]], турэцкая ліра, [[іранскі рыял]], кыргыскі сом, казаскі тэнге, [[армянскі драм]], віетнамскі донг, [[дырхам ААЭ]], [[індыйская рупія]] і [[кітайскі юань]]; * 2 валютаў Акіяніі — [[аўстралійскі даляр]] і [[новазэляндзкі даляр]]; * 2 валютаў Паўночнай Амэрыкі — [[амэрыканскі даляр]] і канадзкі даляр; * 12 валютаў Эўропы — украінская [[грыўна]], польскі [[злоты]], [[дацкая крона]], [[ісьляндзкая крона]], нарвэская крона, [[чэская крона]], [[швэдзкая крона]], [[малдоўскі лей]], [[баўгарскі леў]], [[расейскі рубель]], [[швайцарскі франк]], ангельскі [[фунт стэрлінгаў]] і [[эўра]] * бразыльскі рэал<ref name="к">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйныя курсы беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, якія ўстанаўліваюцца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/rates/ratesDaily|выдавец=Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|дата доступу=21 верасьня 2025}}</ref>. Штомесяц Нацбанк Беларусі ўстанаўліваў курс беларускага рубля ў адносінах да 47 замежных валютаў: * 24 валютаў Азіі — [[аўгані]], [[тайскі бат]], паўднёвакарэйская вона, [[ганконскі даляр]], тайваньскі даляр, [[ірацкі дынар]], ярданскі дынар, лаоскі [[кіп]], [[грузінскі лары]], [[азэрбайджанскі манат]], туркмэнскі манат, філіпінскі пэса, [[інданэзійская рупія]], нэпальская рупія, [[пакістанская рупія]], шры-ланскійская рупія, малайскі [[рынгіт]], саудаўскі рыял, таджыцкі [[Сомані|самані]], узбэцкі сум, мангольскі [[тугрык]], [[лібанскі фунт]], [[сырыйскі фунт]] і ізраільскі шэкель; * 9 валютаў Афрыкі — [[этыёпскі быр]], [[альжырскі дынар]], [[лібійскі дынар]], [[туніскі дынар]], [[мараканскі дырхам]], [[нігерыйская найра]], [[паўднёваафрыканскі ранд]], [[суданскі фунт]], [[эгіпецкі фунт]] і [[кенійскі шылінг]]; * 7 валютаў Паўднёвай Амэрыкі — вэнэсуэльскі балівар, аргентынскі пэса, кулюмбійскі пэса, уругвайскі пэса, чылійскі пэса і пэруанскі соль; * 1 валюты Паўночнай Амэрыкі — мэксыканскі пэса; * 6 валютаў Эўропы — [[македонскі дэнар]], [[сэрбскі дынар]], [[харвацкая куна]], [[румынскі лей]], [[альбанскі лек]] і вугорскі [[форынт]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўстанаўліваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь штомесячна, з 01.01.2018|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/Rates/RatesMonth.asp|выдавец=Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=1 студзеня 2018|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref>. 2 студзеня 2009 г. Нацбанк Беларусі перайшоў да прывязкі курса беларускага рубля да [[Кошык валют|кошыка замежных валют]], у склад якога роўнымі далямі ўлучылі амэрыканскі даляр, расейскі рубель і эўра. На 2018 год вага валютаў у кошыку складала 50% для расейскага рубля, 30% для амэрыканскага даляра і 20% для эўра<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют і вартасьць кошыка замежных валют на 23.01.2018|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/Rates/CurrBasket/|выдавец=Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=22 студзеня 2018|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref>. == Інфляцыя == За 2017 год грашовая маса беларускіх рублёў вырасла на 30% з 10 807,7 млн да 14 070,2 млн. Зь іх непераводныя (безадклікальныя) [[Уклад|ўклады]] склалі 6 383,6 млн рублёў (45,4%), зь якіх 3 340,9 млн (52,3%; 23,7% грашовай масы) належалі [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] і 3 042,7 млн (47,7%; 21,6% грашовай масы) — [[Юрыдычная асоба|юрыдычным]]. Пераводныя ўклады склалі 4 956,4 млн (35,2%) рублёў, зь іх 2 766,4 млн (55,8%; 19,7% грашовай масы) было ў юрыдычных асобаў і 2 190 млн (44,2%; 15,5% грашовай масы) у фізычных. Наяўныя грошы ў абароце складалі 2 346,6 млн рублёў (16,7%). [[Каштоўныя паперы]] банкаў — 383,6 млн (2,7%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Шырокая грашовая маса|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/MonetaryStat/BroadMoney/|выдавец=Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=1 студзеня 2018|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref>. === У параўнаньні зь іншымі краінамі === Афіцыйны курс [[даляр ЗША|даляра ЗША]] на 2 студзеня 2009 году складаў 2650 беларускіх рублёў. Без уліку дэнамінацыяў 1994 і 2000 гадоў курс роўны 26 500 000 рублёў. Па ступені абясцэненьня нацыянальнай валюты да амэрыканскага даляра на 2008 год Беларусь зьяўлялася лідэрам сярод краінаў былога [[СССР]]. За [[Беларусь]]сю ў першай пяцёрцы разьмясьціліся [[Туркмэністан]] — 7 125 000, [[Грузія]] — 1 652 500, [[Узбэкістан]] — 1 377 730 і [[Украіна|Ўкраіна]] — 748 680. Адзнаку 1 млн беларускіх рублёў (без уліку дэнамінацыяў) курс даляра дасягнуў 17 сьнежня 1998 году, 5 млн — 11 траўня 2000 году, 10 млн — 12 верасьня 2000 году, 15 млн — 26 кастрычніка 2001 году, 20 млн — 3 красавіка 2003 году, 21 млн — 16 верасьня 2003 году<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20090407180908/http://nn.by/index.php?c=ar&i=22295|загаловак=22 мільёны беларускіх рублёў|выдавец=[[Наша Ніва]]|дата публікацыі=15 сьнежня 2008|url=http://nn.by/index.php?c=ar&i=22295}}</ref>. === У параўнаньні з далярам === Дынаміка зьмены кошту 1 [[амэрыканскі даляр|амэрыканскага даляра]]. {| align="center" class="wikitable" |+ ! |Дата ! |беларускіх рублёў |----- | 02.01.1996 | 11 500 |----- | 02.01.1997 | 15 500 |----- | 02.01.1998 | 30 740 |----- | 02.01.1999 | 107 000 |----- | 02.01.2000 | 320 (пасьля дэнамінацыі ў 1000 разоў) |----- | 02.01.2001 | 1180 |----- | 02.01.2002 | 1580 |----- | 02.01.2003 | 1920 |----- | 02.01.2004 | 2156 |----- | 02.01.2005 | 2170 |----- | 02.01.2006 | 2152 |----- | 02.01.2007 | 2140 |----- | 02.01.2008 | 2150 |----- | 02.01.2009 | 2650 |} == Банкноты == Банкноты беларускага рубля маюць 10 элемэнтаў абароны: # [[вадзяны знак]]; # ахоўная [[ніць]]; # сумяшчальны [[відарыс]]; # мэталаграфскі друк; # супрацькапіявальная сетка; # мікратэкст; # метка для людзей з аслабленым [[зрок]]ам; # бясфарбнае цісьненьне; # [[люмінэсцэнцыя]] ў [[Ультрафіялетавае выпраменьваньне|ультрафіялетавых прамянях]]; # схаваны шматколерны вобраз<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 13 сакавіка 2012| url = http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1107| загаловак = Элемэнты абароны грашовых купюраў Беларусі| фармат = | назва праекту = Інфаграфіка| выдавец = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]| дата = 14 сакавіка 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref>. === 1992 году === {{Асноўны артыкул|Разьліковыя білеты Нацыянальнага Банка Беларусі ўзору 1992 году}} === 2000 году === {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan=10|Сэрыя 2000 [https://web.archive.org/web/20110206132041/http://nbrb.by/CoinsBanknotes/BankNotes.asp] |- !colspan=2| Выява !! Намінал !! Памер !! Колер !! Авэрс !! Рэвэрс !! Дата друку !! Увод у зварот !! Выхад са звароту |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Obverse.jpg|77пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Reverse.jpg|77пкс]] | 1 рубель |rowspan=3| 110 × 60 мм | Зялёны | [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | Вялікая выява ліку 1 |rowspan=13| 2000 |rowspan=9| 1 студзеня 2000 | 1 студзеня 2003 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg|77пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg|77пкс]] | 5 рублёў | Сьветла-чырвоны | [[Траецкае прадмесьце]] | Вялікая выява ліку 5 | 1 верасьня 2004 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|77пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg|77пкс]] | 10 рублёў | Сьветла-фіялетавы | Стары будынак [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] | Вялікая выява ліку 10 | 1 сакавіка 2013 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg|105пкс]] | 20 рублёў |rowspan=3|150 × 69 мм | Аліўкава-жоўты | [[Нацыянальны банк Беларусі]] | [[Нацыянальны банк Беларусі]] | 1 сакавіка 2013 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg|105пкс]] | 50 рублёў | Аранжава-чырвоны | [[Холмская брама]] Берасьцейскай крэпасьці | Мэмарыял [[Берасьцейская крэпасьць]] | 1 ліпеня 2015 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 100 рублёў | Лёгкі зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Нацыянальны Акадэмічны тэатар опэры і балета Рэспублікі Беларусь]] | Сцэна з балета «Выбраньніца» |rowspan=9| 1 студзеня 2017 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|105пкс]] | 500 рублёў |rowspan=7|150 × 74 мм | Лёгкі карычневы | Рэспубліканскі палац культуры прафзьвязаў у Менску | Скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 1000 рублёў | Лёгкі блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]] | Фрагмэнт карціны [[Іван Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і садавінай» |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 5000 рублёў | Лёгкі фіялетавы | Палац спорту ў Менску | Спорткомплекс «[[Раўбічы]]» |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 10 000 рублёў | Ружовы | Панарама [[Віцебск]]у | Летні амфітэатар у Віцебску | 16 красавіка 2001 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 20 000 рублёў | Шэры | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў (Гомель)|Палац Румянцавых-Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомлі]] | [[Гомель]] | 21 студзеня 2002 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 50 000 рублёў | Нябесны блакітны | [[Мірскі замак]], [[Гарадзенская вобласьць]] | Дэкарацыі замка | 20 сьнежня 2002 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 100 000 рублёў | Аранжавы | [[Нясьвіскі замак]] | Фрагмэнт малюнку [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Замак у Нясьвіжы» | 15 ліпеня 2005 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|105пкс]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|105пкс]] | 200 000 рублёў |rowspan=7|150 × 74 мм | Зялёна-шэры | [[Магілёўскі абласны мастацкі музэй імя Паўла Масьленікава]] | Калаж з дэкаратыўных элемэнтаў будынка музэю | | 12 сакавіка 2012 |- |colspan=10|<small>якасьць выяваў — 0,7 [[піксэл]]а на мілімэтар.</small> |} == 2009 году == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="8" | Сэрыя 2009 году<ref name="м">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Новыя грашовыя знакі Рэспублікі Беларусь узору 2009 году|спасылка=http://www.nbrb.by/bel/Coinsbanknotes/Denomination/Denomination2016.pdf|выдавец=[[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=4 лістапада 2015|дата доступу=22 студзеня 2018}}</ref> |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісаньне !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 front.jpg|135px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 back.jpg|135px]] | <big>5 | 135×72 | аранжавы<br />карычневы | [[Камянецкая вежа]] (Камянец, Берасьцейская вобласьць) | калаж на тэму першых славянскіх паселішчаў:<br />фрагмэнт скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак [[Дзядзінец|дзядзінца]] «[[Бярэсьце (музэй)|Бярэсьце]]» | rowspan="7" |1 ліпеня<br />2016 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 front.jpg|139px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 back.jpg|139px]] | <big>10 | 139×72 | блакітны<br />сіні | [[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|Царква Сьвятога Спаса]] (Полацак, Віцебская вобласьць) | калаж на тэму асьветніцтва і кнігадрукаваньня:<br />кнігі, знак [[Францішак Скарына|Ф. Скарыны]], [[крыж Эўфрасіньні Полацкай]], фрагмэнт арнамэнту |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 front.jpg|143px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 back.jpg|143px]] | <big>20 | 143×72 | жоўты<br />цёмна-шэры | Палац Румянцавых — Паскевічаў ([[Гомель]]) | калаж на тэму духоўнасьці:<br />звон, [[Тураўскае Эвангельле]], старажытны горад [[Тураў]], фрагмэнты разьбы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 front.jpg|147px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 back.jpg|147px]] | <big>50 | 147×72 | сьветла-зялёны<br />аранжавы | [[Мірскі замак]] (Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласьць) | калаж на тэму мастацтва:<br />ліра і ляўровыя галіны, пяро, папера, нотны стан |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 front.jpg|151px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 back.jpg|151px]] | <big>100 | 151×72 | смарагдавы<br />аранжавы | [[Нясьвіскі замак]] (Менская вобласьць) | калаж на тэму тэатра і народных сьвятаў:<br />скрыпка, [[бубен]], жалейка, [[слуцкія паясы]] і знакі народных сьвятаў «Калядная зорка», каза, тэатар «[[Батлейка]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 front.jpg|155px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 back.jpg|155px]] | <big>200 | 155×72 | фіялетавы<br />ружовы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музэй імя Паўла Масьленікава]] | калаж на тэму рамяства і горадабудаўніцтва:<br />залаты ключ і пячатка Магілёва, пячная кафля, фрагмэнты кованой рашоткі |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 front.jpg|159px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 back.jpg|159px]] | <big>500 | 159×72 | ружовы<br />бірузовы | [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] (Менск) | калаж на тэму літаратуры:<br />пяро, чарніліца, вокладкі кніг, ліст папаратніку |- |colspan="8" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1 [[піксэл]] на мілімэтар. |+ |} == 2019—2022 == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="8" | Сэрыя 2019, 2020 і 2022 г. |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісаньне !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Грошы 5 рублёў 2019 Камянецкая вежа.jpg|135пкс]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Грошы 5 рублёў 2019.jpg|135пкс]] | <big>5 | 135×72 | аранжавы<br />карычневы | [[Камянецкая вежа]] (Камянец, Берасьцейская вобласьць) | каляж на тэму першых славянскіх паселішчаў:<br />фрагмэнт скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак [[Дзядзінец|дзядзінца]] «[[Бярэсьце (музэй)|Бярэсьце]]» | rowspan="7" |2019, 2020 і 2022 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Грошы 10 рублёў 2019.jpg|139пкс]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Грошы 10 рублёў 2019 Крыж Эўфрасіньні.jpg|139пкс]] | <big>10 | 139×72 | блакітны<br />сіні | [[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|Царква Сьвятога Спаса]] (Полацак, Віцебская вобласьць) | каляж на тэму асьветніцтва і кнігадрукаваньня:<br />кнігі, знак [[Францішак Скарына|Ф. Скарыны]], [[крыж Эўфрасіньні Полацкай]], фрагмэнт арнамэнту |- |bgcolor="#000000"|[[File:Belarus2020-20-ls.jpg|143px]] |bgcolor="#000000"|[[File:Belarus2020-20-os.jpg|143px]] | <big>20 | 143×72 | жоўты<br />цёмна-шэры | Палац Румянцавых — Паскевічаў ([[Гомель]]) | каляж на тэму духоўнасьці:<br />звон, [[Тураўскае Эвангельле]], старажытны горад [[Тураў]], фрагмэнты разьбы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Грошы 50 рублёў 2020 Мірскі замак.jpg|147пкс]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Грошы 50 рублёў узор 2020.jpg|147пкс]] | <big>50 | 147×72 | сьветла-зялёны<br />аранжавы | [[Мірскі замак]] (Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласьць) | калаж на тэму мастацтва:<br />ліра і ляўровыя галіны, пяро, папера, нотны стан |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 рублей Республики Беларусь 2022 года, лицевая сторона.jpg|151пкс]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 рублей Республики Беларусь 2022 года, оборотная сторона.jpg|151пкс]] | <big>100 | 151×72 | зялёны<br />аранжавы | [[Нясьвіскі замак]] (Менская вобласьць) | калаж на тэму тэатра і народных сьвятаў:<br />скрыпка, [[бубен]], жалейка, [[слуцкія паясы]] і знакі народных сьвятаў «Калядная зорка», каза, тэатар «[[Батлейка]]» |- |colspan="8" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1 [[піксэл]] на мілімэтар. |+ |} == Манэты == 1 ліпеня 2016 году, упершыню за ўсю гісторыю беларускага рубля, у сувязі з дэнамінацыяй у абарачэньне ўвялі манэты. Раней Беларусь была адной зь нешматлікіх краінаў у сьвеце, дзе выпускаліся толькі памятныя манэты, якія фактычна не выкарыстоўваліся ў абарачэньні. Манэты адчаканілі са [[Сталь|сталі]] на Летувіскім манэтным двары і Манэтным двары Крэмніцы (Славаччына). Манеты да 5 капеек пакрылі [[медзь]]дзю; 10, 20, 50 капеек — медзьдзю і [[латунь]]ню; 1 рубель — медзьдзю і [[Нікель|нікелем]]. Манэта вартасьцю 2 рублі — бімэтал, цэнтар пакрыты медзьдзю і нікелем, кольцы — медзьдзю і латуньню. На [[авэрс]]е ўсіх манэтаў разьмясьцілі відарыс дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь, надпіс «БЕЛАРУСЬ» і год чаканкі. На [[рэвэрс (нумізматыка)|рэвэрсе]] — намінал манэты разам з рознымі арнамэнтамі. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" !colspan="13"|Манэты Рэспублікі Беларусь (з 2016 году)<ref name="м"/> |- !colspan="3"| Выява !rowspan="2"| Намінал !colspan="4"| Тэхнічныя парамэтры !colspan="3"| Апісаньне !rowspan="2"| Год чаканкі !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Авэрс ! Рэвэрс ! Гурт ! [[Дыямэтар]]<br />(мм) ! Таўшчыня<br />(мм) ! Маса<br />(г) ! Склад ! Авэрс ! Рэвэрс ! Гурт |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1_kapeyka_Belarus_2009_obverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1_kapeyka_Belarus_2009_reverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1_kapeyka_Belarus_2009_edge.png|6px]] | 1 капейка | 15 | rowspan="3"| 1,25 | 1,55 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая медзьдзю | rowspan="7"| Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь, пад ім назва краіны, год чаканкі | rowspan="3"| Намінал, арнамэнт, які сымбалізуе багацьце і дастатак | rowspan="3"| Роўны | rowspan="8"| 2009 | rowspan="8"| 1 ліпеня<br />2016 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2_kapeykas_Belarus_2009_obverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2_kapeykas_Belarus_2009_reverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2_kapeykas_Belarus_2009_edge.png|10px]] | 2 капейкі | 17,5 | 2,1 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:5_kapeykas_Belarus_2009_obverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5_kapeykas_Belarus_2009_reverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5_kapeykas_Belarus_2009_edge.png|9px]] | 5 капеек | 19,8 | 2,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:10_kapeykas_Belarus_2009_obverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10_kapeykas_Belarus_2009_reverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10_kapeykas_Belarus_2009_edge.png|10px]] | 10 капеек | 17,7 | 1,8 | 2,8 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая медзьдзю і латуньню | rowspan="3"| Намінал, арнамэнт, які сымбалізуе ўрадлівасьць і жыцьцёвую сілу | rowspan="3"| Насечка з сэгмэнтамі |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:20_kapeykas_Belarus_2009_obverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20_kapeykas_Belarus_2009_reverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20_kapeykas_Belarus_2009_edge.png|10px]] | 20 капеек | 20,35 | 1,85 | 3,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:50_kapeykas_Belarus_2009_obverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50_kapeykas_Belarus_2009_reverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50_kapeykas_Belarus_2009_edge.png|12px]] | 50 капеек | 22,25 | 1,55 | 3,95 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1_ruble_Belarus_2009_obverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1_ruble_Belarus_2009_reverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1_ruble_Belarus_2009_edge.png|16px]] | 1 рубель | 21,25 | 2,3 | 5,6 | Сталь, пакрытая медзьдзю і [[Нікель|нікелем]] | rowspan="2"| Намінал, арнамэнт, які сымбалізуе імкненьне да шчасьця і свабоды | Насечка |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2_rubles_Belarus_2009_obverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2_rubles_Belarus_2009_reverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2_rubles_Belarus_2009_edge.png|14px]] | 2 рублі | 23,5 | 2,0 | 5,81 | Кольцы — сталь, пакрытая медзьдзю і латуньню, цэнтар — сталь, пакрытая медзьдзю і нікелем | У цэнтры дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь, па крузе ўгары — «БЕЛАРУСЬ», унізе — год чаканкі | Надпіс «БЕЛАРУСЬ», падзелены элемэнтам нацыянальнага арнамэнту |- |colspan="13" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 4 піксэля на мілімэтар. |} === Памятныя === Выпуск памятных манет пачалі 27 сьнежня 1996 году. Чаканяцца з каштоўных і некаштоўных мэталаў за мяжой (у Летуве, Нямеччыне, Польшчы, Расеі і інш. краінах) у сувязі з адсутнасьцю ўласнай [[Мынца|мынцы]]. Па ўмовах дэнамінацыі 2016 году выпушчаныя раней памятныя манэты не падлягаюць абмену і падлягаюць прыёму ва ўсе віды плацяжоў па намінальным кошце. == Дзьвюхмоўная банкнота == [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Obverse.jpg|міні]] Своеасаблівы выпадак дзьвюхмоўя прадстаўляе сабой банкнота вартасьцю [[500 рублёў]] узору 1992 году. Службовыя надпісы на банкноце выкананыя на беларускай мове. На авэрсе банкноты намаляваная [[плошча Перамогі (Менск)|плошча Перамогі]] ў Менску разам зь першымі двума словамі лёзунгу на расейскай мове «Подвиг народа бесьсьмертен» («Подзьвіг народа несьмяротны»), выкладзенага на адным з паўкруглых будынкаў, якія разьмяшчаюцца вакол плошчы, і што зьяўляецца адной зь «візытных картак» Менску. Газэта «Гарадзенскі кірмаш», якая паведаміла пра дадзены факт у адным зь ліпеньскіх нумароў 1994 году, адзначыла, што дзякуючы гэтаму дзьвюхмоўю банкнота хутка ператвараецца ў каштоўны экспанат баністычных калекцыяў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка|url=https://www.nbrb.by/bel/coinsbanknotes|загаловак=Банкноты і манеты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Агульныя зьвесткі |выдавец=Нацыянальны банк Рэспублiкi Беларусь|мова=be}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Грошы Беларусі}} {{Валюты Эўропы}} {{Валюты былых савецкіх рэспублік}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] [[Катэгорыя:Эўрапейскія валюты]] [[Катэгорыя:Грошы Беларусі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе]] 1iwzjekr08lnwlpgbdw8vn3f2gwfnse 0 4406 2682578 2607950 2026-08-06T10:56:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682578 wikitext text/x-wiki '''Беларускі талер''' — назва для беларускае нацыянальнае валюты, увядзеньне якое плянавалася да прыходу да ўлады [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]].<ref>[http://www.eedc.org.pl/by/www/pranas/czytalnia/knihi/intehracyja/06.htm Разьвіцьцё й пэрспэктывы валютна-фінансавых адносінаў Беларусі й Расеі]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20040602044659/http://bdg.press.net.by/1997/97_05_15.376/walut.htm БЕЛАРУСКАЯ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ ВАЛЮТА: ВУШЫ АД ЗАЙЦА]{{ref-ru}}</ref> Паходзіць ад назвы [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскае]] манэты [[талер]]у (ёахімсталеру). Дробная адзінка талеру — [[грош]] альбо [[шэлег]]. Існуе 2 камплекты эскізаў новых грошай: адзін зь іх захоўваецца ў архіве [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацбанка Беларусі]], другі — у [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090407114911/http://nn.by/1998/09/06.htm Севярын Квяткоўскі. Дзяржаўны знак] // Наша Ніва, №9, 1998 г.</ref> Банкноты былі выкананыя ў адценьнях белага і чырвонага (пад колер [[Бел-чырвона-белы сьцяг|нацыянальнага і тагачаснага дзяржаўнага сьцяга Беларусі]]), у афармленьні выкарыстоўваліся элемэнты беларускай сярэднявечнай стылістыкі і сучаснага дызайну. На купюрах наміналам ад аднаго, двух, пяці і да тысячы былі намаляваныя розныя гістарычныя і культурныя дзеячы (паэт [[Максім Багдановіч]], [[Антон Луцкевіч|Антон]] і [[Іван Луцкевіч]]ы, [[Кастусь Каліноўскі]], [[Францішак Скарына]], [[Леў Сапега]], [[Канстантын Астроскі]], першы полацкі князь [[Рагвалод]] і князёўна [[Рагнеда]]). Са зваротнага боку былі паказаныя адпаведныя гістарычныя сюжэты. У сакавіку 1993 году частка тэрыторыі ваенна-паветранай базы ў [[Мачулішчы|Мачулішчах]] была арандаваная [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным банкам]] пад сховішча грошай. Менавіта тут было вырашана часова складаваць меркаваную новую валюту Беларусі — талеры. Пэўнасьць гэтай інфармацыі неаднаразова ставілася пад сумнеў. Па словах [[Станіслаў Багданкевіч|Багданкевіча]], беларускі талер ніколі не друкаваўся<ref>[https://web.archive.org/web/20150924150139/http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul90290.html Гісторыя ўвядзеньня беларускай валюты] // [[Польскае радыё для замежжа]]</ref><ref>[http://www.svaboda.org/content/Article/766712.html Ці праўда, што ў 1994 у Беларусі зьбіраліся ўвесьці талер?] // [[радыё Свабода|радыё «Свабода»]]</ref>. Аднак новыя беларускія грошы ўсё ж былі надрукаваныя ў [[Мюнхэн]]е (Нямеччына). Частка накладу была дастаўленая ў Беларусь і транспартавалася [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацбанкам]] у яго абласныя аддзяленьні. Увод банкнот плянаваўся пасьля спаду інфляцыі, але ў сувязі са [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|зьменай сымболікі]] пытаньне аб увядзеньні талера было зьнятае. Сёньня, аднак, не існуе ні аднаго малюнку або фатаграфіі тых банкнот. У адным з нумароў газэты «[[Наша Ніва]]» за 1998 год быў прыведзены іх эскіз, выкананы мастаком Л. Бартловым, але гэта была хутчэй рэканструкцыя. Некаторыя палітычныя партыі ў Беларусі працягваюць выступаць за ўвядзеньне талера як нацыянальнай грашовай адзінкі.<ref>[https://web.archive.org/web/20081201103019/http://www.ucpb.org/rus/documents/bankcode/4.shtml Праект закону «Аб грашова-крэдытнай сыстэме Беларусі»] на сайце [[АГП|Аб’яднанае грамадзянскае партыі]]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080305185843/http://www.pbnf.org/index.php?index=3 Стратэгічная плятформа Партыі БНФ. Прынятая VI Зьездам 1 сьнежня 2002 г.]</ref> У 2017 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|талер (крыптавалюта)|талерам|en|Taler (cryptocurrency)}} была названая беларуская [[крыптавалюта]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210926090658/https://cryptocoin.news/news/taler-belarus-is-open-for-cryptocurrency-7495/ Taler: Belarus Now Open For Cryptocurrency]{{ref-en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180712222123/https://naviny.by/article/20171006/1507288408-v-belarusi-zapuskayut-sobstvennuyu-kriptovalyutu-taler В Беларуси запускают собственную криптовалюту — Талер]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://russian.rt.com/ussr/article/437925-belorussiya-kriptovalyuta-taler Биткоин по-мински: зачем Беларусь разработала национальную криптовалюту]{{ref-ru}}</ref> == Глядзіце таксама == * [[Беларускі рубель]] * [[Талер]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070715214723/http://lib.na.by/authors/babkova/hrosy.shtml ГРОШЫ] * [https://web.archive.org/web/20090407114911/http://nn.by/1998/09/06.htm С. Квяткоўскі. ДЗЯРЖАЎНЫ ЗНАК. «Наша Ніва» № 9 (106) 11 траўня 1998 г.] * [https://web.archive.org/web/20080915125119/http://www.bonistikaweb.ru/KNIGI/paramonov.htm О.В. Парамонов. Бумажные денежные знаки, выпущенные независимыми государствами на территории бывшего СССР за период с 1991 по 1994 гг. М., 1994.]{{ref-ru}} * [http://www.bonistika.net/index.php?site=0&par=0&tl=2&id=95 15 лет назад в Беларуси появились приденежные купоны]{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] [[Катэгорыя:Нумізматыка]] ruvojwzhswjdkmu4yf0l8zn1w6pscq1 0 7700 2682484 2258718 2026-08-05T17:16:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682484 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Партрэт = Matejko_Self-portrait.jpg |Апісаньне = Ян Матэйка, [[аўтапартрэт]] }} '''Ян Алёйзы Матэ́йка''' ({{мова-pl|Jan Alojzy Matejko}}; [[24 чэрвеня]] [[1838]] — [[1 лістапада]] [[1893]]) — польскі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся дзявятым з адзінаццаці дзяцей у сям’і Матэйкаў у [[Кракаў|Кракаве]]. Маці памерла рана, і старэйшы брат Францішак меў глыбокі ўплыў на адукацыю Яна Матэйкі. У [[1852]] годзе, калі яму было 14 гадоў, Матэйка пачаў навучацца ў Кракаўскай Акадэміі мастацтваў. Яго настаўнікамі былі сярод іншых [[Войцэх Карнэлі Сатлер]] ({{мова-pl|Wojciech Korneli Sattler}}) і [[Уладзіслаў Лушкевіч|Ўладыслаў Лушкевіч]] ({{мова-pl|Władysław Łuszczkiewicz}}). Яшчэ тады Ян Матэйка меў сур’ёзныя праблемы з вачамі, але, нягледзячы на гэта, лічыўся адным з самых таленавітых вучняў акадэміі. Пасьля заканчэньня акадэміі ў [[1858]] годзе Матэйка быў два гады вучнем [[Германа Абшутца]] (''Hermann Anschütz'') ў [[Мюнхен]]е. З [[1859]] па [[1860]] гады мастак працаваў у [[Вена|Вене]] з [[Крысьціян Рубен|Крысьціянам Рубенам]] (''Christian Ruben''), вярнуўся ў [[Кракаў]] і ў [[1873]] годзе заняў пасаду дырэктара Акадэміі мастацтваў. Яго творы купляў [[Зыгмунд Пуслоўскі]]. У Матэйкі і яго жонкі Тэадоры было пяцёра дзяцей, самая малодшая дачка памерла неўзабаве пасьля нараджэньня. Памёр у Кракаве. == Творы == {| border="0" align="center" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" |'''нумар''' |'''назва''' |'''дата напісаньня''' |'''памеры''' |'''знаходзіцца''' |'''ілюстрацыя''' |-----bgcolor="#EFEFEF" | 1. || ''Станьчык'' | [[1862]] || 120 × 88 см || Нацыянальны музэй у Варшаве || [[Файл:Matejko_Stańczyk.jpg|90px]] |----- | 2. || ''Выступ Скаргі'' || [[1864]] || 224 × 397 см || Каралеўскі замак у Варшаве ||[[Файл:Kazanie Skargi.jpg|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 3. || ''Польшча — год 1863'' || [[1864]]?<br />[[1879]] ||232 см || Музэй Чартарыйскіх у Кракаве ||[[Файл:Rok 1863 Polonia.JPG|90px]] |----- | 4. || ''[[Тадэвуш Рэйтан|Рэйтан]]'' || [[1866]] ||282 × 487 см || Нацыянальны музэй у Варшаве ||[[Файл:Rejtan Upadek Polski Matejko.jpg|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 5. || ''Люблінская унія'' || [[1869]] ||298 × 512 см || Любельскі музэй у Любліне ||[[Файл:Unia Lubelska.JPG|90px]] |----- | 6. || ''Стэфан Баторы пад Псковам'' || [[1872]] ||322 × 545 см || Каралеўскі замак у Варшаве ||[[Файл:Jan Matejko-Batory pod Pskowem.jpg|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 7. || ''Астраном Капернік, размаўляе з Богам'' || 1873 || 225 × 315 см || Калегіюм новага Ягелонскага ўнівэрсытэту ||[[Файл:Jan Matejko-Astronomer Copernicus-Conversation with God.jpg|90px]] |----- | 8. || ''Усталяваньне звона Жыгімонта'' || [[1874]] || 94 × 189 см ||Нацыянальны музэй у Варшаве||[[Файл:Matejko_Hanging_of_the_Zygmunt_bell.jpg|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 9. || ''Сьмерць караля Пшэмысла II'' || [[1875]] || || Galeria Nowoczesna w Zagrzebiu ||[[Файл:Śmierć króla Przemysła II.jpg|90px]] |----- | 10. || ''Бітва пад Грунвальдам'' || [[1878]] || 426 × 987 см || Нацыянальны музэй у Варшаве ||[[Файл:Jan Matejko, Bitwa pod Grunwaldem.jpg|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 11. || ''Пруская дань'' || [[1880]]-[[1882|82]] ||388 × 875 см || Нацыянальны музэй у Кракаве ||[[Файл:Prussian Homage.jpg|90px]] |----- | 12. || ''Ян III Сабескі пад Wiedniem'' || [[1883]] || ||Ватыканскі музэй||[[Файл:Sobieski Sending Message of Victory to the Pope.jpg|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 13. || ''Wernyhora'' || 1883-84 || 290 × 204 cm || Нацыянальны музэй у Кракаве ||[[Файл:Matejko_Wernyhora.jpg|90px]] |----- | 14. || ''Залажэньне акадэміі Любраньскага ў Познані'' || [[1886]] || || Нацыянальны музэй у Познані ||[[Файл:JMatejko Akademia Lubrańskiego.JPG|90px]] |-----bgcolor="#EFEFEF" | 15. || ''Касьцюшка пад Рацлавіцамі'' || [[1888]] || 450 × 890 см || Нацыянальны музэй у Кракаве ||[[Файл:Bitwa pod Raclawicami.jpg|90px]] |----- | 16. || цыкл ''[[Dzieje cywilizacji w Polsce]]'' || 1888 |-----bgcolor="#EFEFEF" | 17. || ''Прыход хрысьціянства'' || [[1889]] || 79 × 120 см || Нацыянальны музэй у Варшаве ||[[Файл:Matejko_Christianization_of_Poland.jpg|90px]] |----- | 18. || ''Канстытуцыя 3 траўня'' || [[1891]] ||247 × 446 см || Каралеўскі замак у Варшаве ||[[Файл:Konstytucja 3 Maja.jpg|90px]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20030330102315/http://pawet.narod.ru/gal/ Матэйка (Jan Matejko) Ян Алазій (1838—1893)] * [http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Matejko/Matejko_bio.htm Біяграфія і галерэя прац]{{ref-pl}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Матэйка, Ян}} [[Катэгорыя:Ян Матэйка| ]] [[Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 24 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]] [[Катэгорыя:Памерлі 1 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1893 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве]] 2j1oagpevoo46o9s3oboaldlekezqn6 0 7798 2682545 2658261 2026-08-06T00:50:17Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682545 wikitext text/x-wiki {{Краіна2|Лацінка=Brazyłija}} '''Бразы́лія''' ({{мова-pt|Brasil}}) — пятая паводле плошчы й колькасьці насельніцтва краіна сьвету, якая месьціцца ў [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]]. Пры насельніцтве ў 213 мільёнаў чалавек Бразылія займае першае месца паводле ягонай колькасьці сярод краінаў [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]]. Краіна ўяўляе сабою фэдэрацыю, якая складаецца з 26 штатаў і фэдэральнай акругі, якая сфармаваная дзеля сталіцы гораду [[Бразылія (горад)|Бразылія]]. Аднак, найбольш населенымі ёсьць [[Сан-Паўлу]] і [[Рыю-дэ-Жанэйру]]. У Бразыліі жыве найбольшая колькасьць партугальскамоўных людзей у сьвеце і ёсьць адзінай краінай у Амэрыцы, дзе [[партугальская мова]] мае статус афіцыйнай<ref>{{кніга|імя=S. George|прозьвішча=Philander|спасылка=https://books.google.com/books?id=B8VE92tDqEEC&pg=PA148|загаловак=Encyclopedia of Global Warming and Climate Change, Second Edition|месца=Los Angeles|выдавецтва=Princeton University|год=2012|том=1|isbn=978-1-4129-9261-9}}</ref><ref>{{кніга|імя=Monique M.|прозьвішча=Vallance|загаловак=Brazil Today: An Encyclopedia of Life in the Republic|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2012|isbn=978-0-313-34672-9}}</ref>. Бразылія абмываецца [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіянам]] на ўсходзе, мае берагавую лінію ў 7491 кілямэтар. Займаючы прыкладна палову плошчы ўсёй Паўднёвай Амэрыкі, яна мяжуе з усімі іншымі краінамі і тэрыторыямі на кантынэнце за выняткам [[Эквадор]]у і [[Чылі]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.un.int/brazil/brasil/brazil-land.htm|загаловак=Brazil – Land|выдавецтва=United Nations|копія=https://web.archive.org/web/20141023154830/http://www.un.int/brazil/brasil/brazil-land.htm|дата копіі=23.10.2014}}</ref>. Землі краю ахопліваюць шырокі спэктар трапічных і субтрапічных ляндшафтаў, а таксама забалочаныя тэрыторыі, [[саванна|саванны]], плята і горы. На тэрыторыі Бразыліі зьмяшчаецца большая частка басэйну [[Амазонка|Амазонкі]], у тым ліку найбуйнейшую ў сьвеце рачную сыстэму і самую вялікую частку некранутага трапічнага леса. Тут разнастайная дзікая прырода, экалягічныя сыстэмы і шматлікія прыродныя рэсурсы. Краіна займае першае месца сярод 17 краінаў зь мегаразнастайнасьцю, а ейная прыродная спадчына ёсьць прадметам значнай глябальнай увагі, паколькі дэградацыя навакольнага асяродзьдзя беспасярэдне ўплывае на сусьветныя праблемы, як то зьмяненьне клімату і страта біяразнастайнасьці. Бразыльскі карнавал ёсьць бадай самай вядомай зьявай жыцьця, якая адразу асацыюецца з Бразыліяй. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Бразыліі}} === Дакаляніяльны час === Землі сучаснай Бразыліі былі заселеныя першымі людзьмі ня менш як за 10 тысячаў гадоў да адкрыцьця краіны [[Эўрапейцы|эўрапейцамі]]. === Партугальская калянізацыя === У 1500 годзе партугалец [[Пэдру Алварыш Кабрал]], зьбіўшыся з курсу на шляху ў [[Індыя|Індыю]], прыстаў каля сучаснага Порта Шэгура. Было вырашана назваць тыя землі «Зямля сьвятога крыжа» ({{мова-pt|Terra da Santa Cruz|скарочана}}), але назва не замацавалася. Упершыню афіцыйна назва Бразылія была ўжытая ў 1505 годзе. У 1533 годзе калёнія была падзеленая на 15 [[капітанства]]ў ({{мова-pt|capitanias|скарочана}}) на чале якіх стаяў [[губэрнатар]] ({{мова-pt|capitães|скарочана}}). Тым ня менш, такая страктура спрыяла тэндэцыям да дэцэнтралізацыі і неарганізаванасьці, таму ў 1549 годзе партугальскі кароль [[Жуан III]] зьмяніў адміністрацыйна-тэрытарыяльны кантроль, усталяваўшы адзінае генэрал-губэрнатарства Бразылія, то бок адзінай і цэнтралізаванай партугальскай калёніяй у [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]]. На працягу першых двух стагодзьдзяў калянізацыі карэнныя народы і эўрапейскія калянізатары жылі ў пэрманэнтным стане вайны, ствараючы зьвязы, каб атрымаць нейкія перавагі ў дачыненьні адзін аднаго<ref>Meuwese, Mark. ''«Brothers in Arms, Partners in Trade: Dutch-Indigenous Alliances in the Atlantic World, 1595—1674»''. Koninklijke Brill NV. 2012. {{ISBN|9789004210837}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Metcalf, Alida C.|спасылка=https://books.google.com/books?id=lWuNIISvBqIC&pg=PA202 |загаловак=Go-betweens And the Colonization of Brazil: 1500–1600|выдавецтва=University of Texas Press|год=2005|pages=70}}</ref>. У 1549 годзе было забаронена эксплюатаваць [[індзейцы|індзейцаў]], якія прынялі [[хрысьціянства]] ў якасьці [[Рабства|нявольнікаў]], у тым самым годзе былі прывезеныя першыя нявольнікі з [[Афрыка|Афрыкі]]. Да сярэдзіны XVI стагодзьдзя трысьняговы [[цукар]] стаў найбольш важным экспартным таварам Бразыліі, што павялічыла попыт на рабоў, якія масава набываліся з рынкаў нявольнікаў у Афрыцы на поўдзень ад Сахары<ref>{{Кніга|аўтар=Richard Middleton, Anne Lombard|спасылка=https://books.google.com/books?id=2hexv5SmqLgC&pg=PT54|загаловак=Colonial America: A History to 1763|выдавецтва=Wiley-Blackwell Publishing|выданьне=1st edition|год=1992|isbn=978-1-4443-9628-7}}</ref>, а таксама з партугальскіх калёніяў у Афрыцы, якія сёньня складаюць тэрыторыю [[Ангола|Анголы]] і [[Мазамбік]]у. === Незалежная імпэрыя === [[Файл:Pedro Américo - D. Pedro II na abertura da Assembléia Geral.jpg|міні|зьлева|[[Пэдру II (імпэратар Бразыліі)|Пэдру II]] зьяўляўся імпэратарам Бразыліі з 1831 па 1889 гады.]] Напачатку XIX стагодзьдзя напружанасьць паміж партугальцамі і [[Бразыльцы|бразыльцамі]] павялічылася. 7 верасьня 1822 году прынц [[Пэдру I (імпэратар Бразыліі)|Пэдру I]] абвесьціў незалежнасьць краіны ад Партугаліі. Празь месяц ён быў абвешчаны першым імпэратарам Бразыліі пад імём Пэдру I, у выніку чаго паўстала [[Бразыльская імпэрыя]]<ref>{{Кніга|аўтар=Vianna, Hélio.|загаловак=História do Brasil: período colonial, monarquia e república|выданьне=15th ed|месца=São Paulo|выдавецтва=Melhoramentos|год=1994|pages=418}}</ref>. Хутка пасьля гэтага пачалася Бразыльская вайна за незалежнасьць, якая распаўсюдзілася на паўночныя, паўночна-ўсходнія рэгіёны і правінцыю Сысплатына<ref>{{Кніга|аўтар=Diégues, Fernando.|загаловак=A revolução brasílica|месца=Rio de Janeiro|выдавецтва=Objetiva|год=2004|pages=168, 164, 178}}</ref>. Апошнія партугальскія жаўнеры капітулявалі 8 сакавіка 1824 году, а 29 жніўня 1825 году Партугалія афіцыйна прызнала незалежнасьць новай краіны. 7 красавіка 1831 году праз пэрыяд адміністрацыйнага хаосу і палітычнага іншадумства як то зь лібэральных і кансэрватыўных бакоў палітычнай эліты, а таксама спробы рэспубліканскага пераўладкаваньня, Пэдру зьбег у [[Партугалія|Партугалію]], адракаючыся ад бразыльскага стальцу на карысьць свайго пяцігадовага сына і насьледніка [[Пэдру II (імпэратар Бразыліі)|Пэдру II]]. Паколькі новы імпэратар праз свой узрост ня быў здольны кіраваць дзяржавай, улада адыйшла да Нацыянальнага сходу. Без харызматычнай постаці на працягу гэтага пэрыяду меў месца шэраг бунтаў і паўстаньняў, як то бунты ў правінцыі [[Пара (штат)|Гран-Пара]], [[Мараньян (штат)|Мараньян]], [[Баія]] і горадзе [[Салвадор]], а таксама вайна Фарапус у Рыё-Грандзі-ду-Сул, якую падтрымаў [[Джузэпэ Гарыбальдзі]]. Паўстанцы прадстаўлялі незадаволенасьць правінцыяў цэнтральнай уладай, у спалучэньні з сацыяльнай напружанасьцю, рабаўладаньнем і імкненьнем да стварэньня нацыянальнай дзяржавы. Гэты пэрыяд унутранай палітычнай і сацыяльнай нестабільнасьці, які ўключаў паўстаньне Праейра ў правінцыі [[Пэрнамбуку]], быў пераадолены толькі ў канцы 1840-х гадоў пасьля заканчэньня рэгентства і каранацыі Пэдру II. Далейшая ўнутрыпалітычная дыскусія была сканцэнтраваная на праблеме [[рабства]]. Трансатлянтычны гандаль рабамі быў забаронены ў 1850 годзе<ref>{{Кніга|аўтар=Bethell, Leslie|спасылка=https://books.google.com/books?id=2LsNTUPI_6sC|загаловак=The Abolition of the Brazilian Slave Trade: Britain, Brazil and the Slave Trade|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1970|сэрыя=Cambridge Latin American Studies}}</ref>, паводле Абэрдынскага акту брытанцы атрымалі правы затрымліваць і правяраць любы бразыльскі карабель пры падазрэньні ў перавозцы рабоў, то бок інстытут гандлю рабамі ў краіне быў афіцыйна забаронены<ref>{{Кніга|аўтар=Scott, Rebecca and others|загаловак=The Abolition of Slavery and the Aftermath of Emancipation in Brazil|выдавецтва=Duke University Press|год=1988|isbn=0822308886}}</ref>. Замежныя справы імпэрыі былі ў асноўным сканцэнтраваны на стасунках з краінамі-суседзямі. Пасьля далёкай Аргентына-бразыльскай вайны, у выніку якой [[Уругвай]] здабыў незалежнасьць<ref>Levine, Robert M. [https://books.google.com/books?id=8RpIxe2utj8C&pg=PA62 ''«The history of Brazil»'']. Greenwood Publishing Group, Inc. 1999. — С. 62.</ref>, Бразылія атрымала перамогу ў трох міжнародных канфліктах падчас 58-гадовага кіраваньня Пэдру II, то бок у Плятынскай, Уругвайскай і спусташальнай Парагвайскай вайне. Не зважваючы на тое, што ў большасьці бразыльцаў не было жаданьня зьмяняць форму кіраваньня краіны, 15 лістапада 1889 году, дзякуючы намаганьням вайсковых афіцэраў, пры падтрымцы землеўладальнікаў і фінансавых элітаў, манархія была зрынута ў выніку вайсковага перавароту<ref>Smallman, Shawn C. (2002). ''«The Overthrow of the Empire»''. Fear in Memory in the Brazilian Army and Society. University of North Carolina Press. — С. 16-18. — {{ISBN|978-0-8078-5359-7}}.</ref>. Сёньня 15 лістапада адзначаецца ў Бразыліі як Дзень Рэспублікі, то бок нацыянальнае сьвята<ref>[https://web.archive.org/web/20210413193405/https://brazilian.report/opinion/2017/11/15/brazils-press-republic-day/ «Brazil’s Proclamation of the Republic through the press»]. The Brazilian Report.</ref>. === Раньняя рэспубліка === [[Файл:Proclamação da República by Benedito Calixto 1893.jpg|значак|«Абвяшчэньне Рэспублікі» (1893). Алей на палатне, [[Бэнэдыту Калішту]].]] Раньні рэспубліканскі ўрад па сутнасьці быў вайсковай дыктатурай, то бок вайскоўцы дамінавалі ў дзяржаўных справах як у [[Рыю-дэ-Жанэйру (штат)|Рыю-дэ-Жанэйру]], гэтак і ў іншых штатах. Свабода прэсы зьнікла, а выбары знаходзіліся пад кантролем тых, хто трымаў уладу ў сваіх руках. Толькі ў 1894 годзе пасьля сэрыі сур’ёзных крызісаў у эканоміцы і ваеннай справе цывільныя асобы прыйшлі да ўлады і заставалася там да кастрычніка 1930 году<ref>{{Кніга|аўтар=Triner, Gail D.|загаловак=Banking and Economic Development: Brazil, 1889–1930|выдавецтва=Palgrave|год=2000|pages=69—74|isbn=0-312-23399-X}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Needell, Jeffrey D.|загаловак=A Tropical Belle Epoque: Elite Culture and Society in Turn-of-the-Century Rio de Janeiro|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2010|pages=10—12}}</ref>. === Сучаснасьць === [[Файл:0741 NOV B 05 Esplanada dos Ministerios Brasilia DF 03 09 1959.jpg|значак|зьлева|Будаўніцтва новае сталіцы краіны гораду [[Бразылія (горад)|Бразылія]] ў 1959 годзе.]] Пасьля самагубства аўтарытарнага прэзыдэнта краіны [[Жэтулію Варгас]]а, новым кіраўніком дзяржавы ў 1956 годзе быў абраны [[Жусэліну Кубічак]], які ўзяў на ўзбраеньне прымірэнчую пазыцыю ў адносінах да палітычнай апазыцыі, што дазволіла яму кіраваць без сур’ёзных крызісаў. Эканоміка і прамысловы сэктар Бразыліі на гэтым тле палітычнай стабільнасьці вырасьлі, але галоўным ягоным дасягненьнем было будаўніцтва новай сталіцы [[Бразылія (горад)|Бразылія]], якое было скончана ў 1960 годзе. Пераемнік Кубічака, [[Жанію Кўадрус]], сышоў у адстаўку ў 1961 годзе менш чым праз год пасьля ўступленьня на пасаду. Ягоны віцэ-прэзыдэнт [[Жуан Гуларт]] заняў прэзыдэнцкую пасаду, аднак быў скінуты ў красавіку 1964 году ў выніку вайсковага перавароту, які прывёў да ўлады вайсковае кіраўніцтва. [[Файл:Tanques ocupam a Avenida Presidente Vargas, 1968-04-04.jpg|значак|Танкі на вуліцах Рыю-дэ-Жанэйру ў час вайсковай дыктатуры ў красавіку 1968 году.]] Новы рэжым павінен быў стаць часовым да абраньня цывільнай улады{{Зноска|Gaspari|2002|Gaspari|141—142}}, але паступова цалкам захапіў усю ўладу ў краіне{{Зноска|Gaspari|2002|Gaspari|35}}. Прыгнёт і палітычны перасьлед адбываўся ня толькі да партызанаў, што выступілі супраць [[хунта|хунты]], але і закрануў інстытуцыйных праціўнікаў, мастакоў, журналістаў і іншых прадстаўнікоў грамадзянскай супольнасьці{{Зноска|CrocittiVallance|2012|Crocitti & Vallance|395}}<ref>{{Кніга|аўтар=Richard Young, Odile Cisneros|спасылка=https://books.google.com/books?id=i0ZyleoLY5UC&pg=PA224|загаловак=Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater|выдавецтва=Scare Crow Press|год=2011|pages=224}}</ref>, унутры і па-за межамі краіны, праз сумнавядомую апэрацыю «Кондар»<ref>{{Кніга|аўтар=Laurence Burgorgue-Larsen & Amaya Úbeda de Torres|спасылка=https://books.google.com/books?id=fQpnBsRWNlYC&pg=PA299|загаловак=The Inter-American Court of Human Rights: Case Law and Commentary|выдавецтва=Oxford University Press|год=2011|isbn=9780199588787}}</ref>. Не зважаючы на сваю жорсткасьць, якая ўласьцівая і іншым аўтарытарным рэжымам, праз эканамічны бум, вядомы як «эканамічны цуд», рэжым дасягнуў піка папулярнасьці ў пачатку 1970-х гадоў{{Зноска|CrocittiVallance|2012|Crocitti & Vallance|395—397}}. Не зважаючы на паразу левых партызанаў у барацьбе супраць дыктатарскай улады, якая працягвала рэпрэсіі, але празь няздольнасьць супрацьстаяць пэрыяду эканамічных крызаў і народнага ціску, аслабленьне аўтарытарызму сталася перазьбежным, што вымусіла генэрала [[Эрнэсту Гейзэл]]а пачаць рух на палітычную [[лібэралізацыя|лібэралізацыю]]. У 1979 годзе генэрал і прэзыдэнт Бразыліі Жуан Фігейрэду спрыяў прасоўваньню закону аб амністыі і Бразылія пачала павольнае вяртаньне да дэмакратыі, якое было завершана на працягу 1980-х гадоў. [[Файл:Ulyssesguimaraesconstituicao restored.jpg|значак|зьлева|[[Улісіс Гімарайнш]] трымае Канстытуцыю 1988 году, якая зацьвердзіла пераход Бразыліі ад вайсковай хунты да дэмакратыі.]] Цывільныя ўрадоўцы вярнуліся да ўлады ў 1985 годзе, калі пасаду прэзыдэнта заняў [[Жузэ Сарнэй]]. У свайго знаходжаньня пры ўладзе ён страціў папулярнасьць празь няздольнасьць кантраляваць эканамічны крызіс і гіпэрінфляцыю, якія ён атрымаў у спадчыну ад вайсковага рэжыму{{Зноска|FaustoDevoto|2005|Fausto & Devoto|464—465}}. Няўдалы ўрад Сарнэя прывёў да абрання ў 1989 годзе амаль невядомага [[Фэрнанду Колар]]а, якому ў 1992 годзе Нацыянальны кангрэс абвесьціў імпічмэнт{{Зноска|FaustoDevoto|2005|Fausto & Devoto|465}}{{Зноска|FaustoDevoto|2005|Fausto & Devoto|475}}. Колара замяніў ягоны віцэ-прэзыдэнт [[Ітамар Франку]], які прызначыў [[Фэрнанду Энрыке Кардозу]] міністрам фінансаў. У 1994 годзе Кардозу распрацаваў вельмі пасьпяховы «[[Плану Рэал]]», які, пасьля дзесяцігодзьдзяў няўдалых эканамічных захадаў папярэдніх урадаў, якія спрабавалі стрымаць гіпэрінфляцыю, нарэшце стабілізаваў бразыльскую эканоміку{{Зноска|FaustoDevoto|2005|Fausto & Devoto|482}}. Кардозу перамог на выбарах 1994 году, а затым ізноў у 1998 годзе{{Зноска|FaustoDevoto|2005|Fausto & Devoto|474}}. Мірны пераход улады ад Кардозу да галоўнага лідэра апазыцыі, [[Луіс Інасію Лула да Сылва|Луіса Інасію Лулы да Сылвы]], абранага ў 2002 годзе і пераабранага ў 2006 годзе, разглядаўся як доказ таго, што Бразылія дасягнула даўно пажаданай палітычнай стабільнасьці{{Зноска|FaustoDevoto|2005|Fausto & Devoto|502}}. Аднак, выкліканыя незадаволенасьцю, якая назапашвалася цягам дзесяцігодзьдзяў праз карупцыю, жорсткасьць паліцыі, неэфэктыўнасьць палітычнага істэблішмэнту і дзяржаўных службаў, у Бразыліі ў сярэдзіне першага тэрміну [[Дылма Русэф|Дылмы Русэф]], якая замяніла Лулу пасьля перамогі на выбарах у 2010 годзе і зноў у 2014 годзе зь невялікім адрывам, пачаліся шматлікія мірныя пратэсты<ref>[https://web.archive.org/web/20210608173307/https://www.theguardian.com/world/2013/jun/22/urban-protest-changing-global-social-network Global protest grows as citizens lose faith in politics and the State]. The Guardian.</ref>. Русэф была пасунутая з пасады [[Нацыянальны кангрэс Бразыліі|бразыльскім Кангрэсам]] праз імпічмэнт у 2016 годзе, у сярэдзіне свайго другога тэрміну<ref>{{навіна|аўтар=Jonathan Watts & Donna Bowater|спасылка=https://www.theguardian.com/world/2016/aug/31/dilma-rousseff-impeached-president-brazilian-senate-michel-temer|загаловак=Dilma Rousseff impeached by Brazilian senate|выдавец=The Guardian|копія=https://web.archive.org/web/20160831175437/https://www.theguardian.com/world/2016/aug/31/dilma-rousseff-impeached-president-brazilian-senate-michel-temer|дата копіі=31.08.2016}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Taub, Amanda|спасылка=https://www.nytimes.com/2016/09/q01/world/americas/brazil-impeachment-coup.html|загаловак=All Impeachments Are Political. But Was Brazil’s Something More Sinister?|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=01.09.2016|копія=https://web.archive.org/web/20250213070654/https://www.nytimes.com/2016/09/01/world/americas/brazil-impeachment-coup.html|дата копіі=13.02.2025}}</ref>, і замененая віцэ-прэзыдэнтам [[Мішэл Тэмэр|Мішэлем Тэмэрам]], які ўзяў на сябе ўсе прэзыдэнцкія паўнамоцтвы. Абвінавачваньні супраць яе былі падсілкаваныя палітычным і эканамічным крызісам, а таксама доказамі ейнага ўдзелу ў дзейнасьці палітыкаў з усіх асноўных палітычных партыяў. У 2017 годзе Вярхоўны суд запатрабаваў расьсьледаваньня ў дачыненьні да 71 бразыльскага заканадаўцы і дзевяці міністраў кабінэту прэзыдэнта Мішэля Тэмэра, якія нібыта былі павязаныя з карупцыйным скандалам вакол нафтавай кампаніі [[Пэтрабрас]]<ref>[https://www.reuters.com/article/brazil-politics-probes-idUSL1N1HJ1NO? "Brazil supreme court judge orders probe into nine ministers – paper"] // Reuters. {{архівавана|спасылка=https://web.archive.org/web/20170816074621/https://www.reuters.com/article/brazil-politics-probes-idUSL1N1HJ1NO|дата=16.08.2017}}</ref>. Сам прэзыдэнт Тэмэр таксама быў абвінавачаны ў карупцыі<ref>[https://www.nytimes.com/2017/06/26/world/americas/brazil-temer-corruption-charge-joesley-batista.html "President Michel Temer of Brazil Is Charged With Corruption"] // The New York Times. {{архівавана|спасылка=https://web.archive.org/web/20210414030047/https://www.nytimes.com/2017/06/26/world/americas/brazil-temer-corruption-charge-joesley-batista.html|дата=14.04.2021}}</ref>. На выбарах 2018 году прэзыдэнтам быў абраны спрэчны кансэрватыўны кандыдат [[Жаір Балсанару]] з [[Сацыял-лібэральная партыя (Бразылія)|Сацыял-лібэральнай партыі]], які перамог у другім туры з падтрымкай 55,13% галасоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://veja.abril.com.br/politica/jair-bolsonaro-e-eleito-presidente-do-brasil/|загаловак=Jair Bolsonaro é eleito presidente do Brasil|выдавецтва=veja.abril.com.br|копія=https://web.archive.org/web/20210413193324/https://veja.abril.com.br/politica/jair-bolsonaro-e-eleito-presidente-do-brasil/|дата копіі=13.04.2021}}</ref>. У пачатку 2020-х гадоў Бразылія сталася адной з краінаў, якія найбольш пацярпелі ад пандэміі каранавірусу<ref>{{навіна|аўтар=Guerin, Orla|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57733540|загаловак=Covid-19 pandemic: 'Everything you should not do, Brazil has done'|выдавец=BBC|дата публікацыі=09.07.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210803062031/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57733540|дата копіі=03.08.2021}}</ref>. У 2022 годзе да ўлады вярнуўся Лула да Сылва, які атрымаў у другім туры прэзыдэнцкіх выбараў 50,90% галасоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2022/analise/presidente-1-turno/|загаловак=Análise das Eleições 2022: Veja Detalhes dos Resultados da Votação|выдавецтва=noticias.uol.com.br|копія=https://web.archive.org/web/20221030225737/https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2022/analise/presidente-1-turno/|дата копіі=30.10.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://resultados.tse.jus.br/oficial/app/index.html#/eleicao/resultados|загаловак=Resultados – TSE|выдавецтва=resultados.tse.jus.br|копія=https://web.archive.org/web/20221102121453/https://resultados.tse.jus.br/oficial/app/index.html#/eleicao/resultados|дата копіі=02.11.2022}}</ref>. == Геаграфія == [[Файл:Brazil topo.jpg|значак|зьлева|Тапаграфічная мапа Бразыліі.]] Бразылія займае амаль палову плошчы [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]], а дакладна 47,7%, у тым ліку вялікую тэрыторыю ўздоўж ейнага ўсходняга ўзьбярэжжа і значную частку ўнутраных тэрыторыяў кантынэнта<ref name="Encarta 6">{{Кніга|загаловак=Land and Resources|сэрыя=Encarta|выдавецтва=MSN|спасылка=https://web.archive.org/web/20091028044617/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554342/Brazil.html|дата доступу=11 June 2008}}</ref>. Яна мяжуе з [[Уругвай|Уругваем]] на поўдні, [[Аргентына]]й і [[Парагвай|Парагваем]] на паўднёвым захадзе, [[Балівія]]й і [[Пэру]] на захадзе, [[Калюмбія]]й на паўночным захадзе ды [[Вэнэсуэла]]й, [[Гаяна]]й, [[Сурынам]]ам і [[Француская Гвіяна|Францускай Гвіянай]] на поўначы. Такім чынам, Бразылія мае супольную граніцу з усімі паўднёваамэрыканскімі краінамі апроч [[Эквадор]]у і [[Чылі]]. Тэрыторыя Бразыліі таксама ўлучае шэраг акіянічных архіпэлягаў, як то [[Фэрнанду-дзі-Нароньня]], атол [[Рокас]], архіпэляг [[Сан-Пэдру-і-Сан-Паўлу]], а таксама астравы [[Трынідадзі-э-Мартым-Ваз]]. Ейны памеры, рэльеф, клімат і прыродныя рэсурсы робяць Бразылію геаграфічна вельмі разнастайнай<ref name="Encarta 6"/>. Улучаючы свае атлянтычныя астравы, краіна ляжыць паміж 6° паўночнай шыраты і 34° паўднёвай даўгаты ды 28° і 74° заходняй даўгаты. Бразылія ёсьць пятай паводле велічыні краінай у сьвеце і трэцяй паводле велічыні ў Амэрыцы, маючы агульную плошчу ў {{Лік|8515767,049}} км², у тым ліку {{Лік|55455}} км² воднай паверхні. Гэта адзіная краіна ў сьвеце, тэрыторую якой перасякае [[роўнік]] і [[тропік Казярога]]. Яна ахоплівае чатыры часавыя пасы ад [[UTC-5]], які ўлучае штат [[Акры]] і самую заходнюю частку [[Амазонас]], да [[UTC-2]] на Атлянтычных астравах<ref>{{спасылка|спасылка=http://pcdsh01.on.br/Fusbr.htm|загаловак=Hora Legal Brasileira|выдавецтва=Observatório Nacional|копія=https://web.archive.org/web/20110722173247/http://pcdsh01.on.br/Fusbr.htm|дата копіі=22.07.2011}}</ref>. === Клімат === [[Файл:Köppen climate types of Brazil.svg|значак|Кліматычныя тыпы на тэрыторыі краіны.]] Клімат Бразыліі ўлучае шырокі дыяпазон умоваў надвор’я на вялікай тэрыторыі і разнастайную [[тапаграфія|тапаграфію]], але большая частка краіны ляжыць у трапічнай зоне. Згодна з кліматычнай сыстэмай Кёпэна, у Бразыліі існуюць шэсьць асноўных кліматычных падтыпаў, як то пустэльны, экватарыяльны, трапічны, паўзасушлівы, акіянічны і субтрапічны. Розныя кліматычныя ўмовы ствараюць асяродзьдзе ад экватарыяльных трапічных лясоў на поўначы і паўзасушлівых пустэльняў на паўночным усходзе да мерных хвойных лясоў на поўдні і трапічных саваннай у цэнтральнай частцы Бразыліі<ref name="BBC Weather">{{спасылка|спасылка=http://www.bbc.co.uk/weather/world/country_guides/results.shtml?tt=TT005220|загаловак=Brazil|выдавецтва=BBC Weather|копія=https://web.archive.org/web/20110208034235/http://www.bbc.co.uk/weather/world/country_guides/results.shtml?tt=TT005220|дата копіі=08.02.2011}}</ref>. У Бразыліі лясное покрыва займае блізу 59% ад агульнай плошчы сухазем’я, што эквівалентна {{Лік|496619600}} гектарам лесу ў 2020 годзе, у той час як у 1990 годзе лясы пакрывалі {{Лік|588898000}} гектараў тэрыторыі краіны. У 2020 годзе натуральна аднаўляльныя лясы пакрывалі {{Лік|485396000}} гектараў, а лясныя насаджэньні сягаюць {{Лік|11223600}} гектараў. Паводле зьвестак 44% плошчы натуральна аднаўляльных лясоў былі [[нечапаны лес|нечапаным лесам]], а каля 30% лясной плошчы знаходзілася ў ахоўных зонах. У 2015 годзе паведамлялася, што 56% лясной плошчы была ў дзяржаўнай уласнасьці, а 44% — у прыватнай<ref>{{кніга|спасылка=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content|загаловак=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194|выдавецтва=Food and Agriculture Organization of the United Nations|год=2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/BRA/home/overview|загаловак=Global Forest Resources Assessment 2020, Brazil|выдавецтва=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref>. [[Файл:Amanhecer no Hercules --.jpg|значак|зьлева|Нацыянальны прыродны парк [[Сэра-дуз-Органс]] у штаце [[Рыю-дэ-Жанэйру (штат)|Рыю-дэ-Жанэйру]].]] У многіх рэгіёнах [[мікраклімат]] рэзка розьніцца між сабою<ref name="BT">{{спасылка|спасылка=http://www.v-brazil.com/information/geography/temperature-graphs.html|загаловак=Temperature in Brazil|выдавецтва=Brazil Travel|копія=https://web.archive.org/web/20080612200827/http://www.v-brazil.com/information/geography/temperature-graphs.html|дата копіі=12.06.2008}}</ref>. Экватарыяльны клімат характарызуе значную частку паўночнай Бразыліі. Няма сапраўднага сухога сэзону, але ёсьць некаторыя адрозьненьні ў порах году, калі выпадае больш за ўсё ападкаў<ref name="BBC Weather"/>. Сярэдняя тэмпэратура складае 25 °C<ref name="BT" />, з больш значнымі ваганьнямі тэмпэратуры паміж ноччу і днём, чым паміж сэзонамі. Над цэнтральнай Бразыліяй ападкі больш сэзонныя, характэрныя для клімату [[саванна|саванны]]. Гэты рэгіён такі ж шырокі, як і басэйн [[Амазонка|Амазонкі]], але мае зусім іншы клімат, бо ён ляжыць далей на поўдзень на большай вышыні<ref name="BBC Weather"/>. Ва ўнутраным паўночна-ўсходнім рэгіёне сэзонныя ападкі яшчэ больш экстрэмальныя<ref name="Rain">{{спасылка|аўтар=Embrapa|спасылка=http://www.cpatsa.embrapa.br/servicos/dadosmet/cem-anual.html|загаловак=Annual averages of Mandacaru Agro-meteorological station|копія=https://web.archive.org/web/20070820215606/http://www.cpatsa.embrapa.br/servicos/dadosmet/cem-anual.html|дата копіі=20.08.2007}}</ref>. На поўдзень ад [[Баія|Баіі]], ля ўзьбярэжжа і паўднёвай часткай штату [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]], разьмеркаваньне ападкаў зьменлівае, прычым дождж выпадае цягам усяго году<ref name="BBC Weather"/>. Поўдзень мае субтрапічны клімат з прахалоднымі зімамі і сярэднегадавой тэмпэратурай, якая не перавышае 18 °C<ref name="BT" />, зімовыя замаразкі і сьнегапады нярэдкія некаторых рэгіёнах<ref name="BBC Weather"/>. У паўзасушлівым кліматычным рэгіёне звычайна выпадае менш за 800 мілімэтраў ападкаў<ref name="Rain"/>, большая частка якіх звычайна выпадае цягам трох—пяці месяцаў у год<ref>{{спасылка|спасылка=http://botany.si.edu/projects/cpd/sa/sa19.htm|загаловак=CPD: South America, Site SA19, Caatinga of North-eastern Brazil, Brazil|выдавецтва=Botany.si.edu|копія=https://web.archive.org/web/20090606055642/http://botany.si.edu/projects/cpd/sa/sa19.htm|дата копіі=06.06.2009}}</ref>, а часам і менш, што стварае працяглыя часы [[сухмень|засушы]]. Вялікая засуш у Бразыліі 1877—1878 гадоў была найгоршай у гісторыі краіны. Яна стала прычынай сьмерцяў прыблізна паўмільёнаў чалавек. Падобная разбуральная засуш адбылася ў 1915 годзе. У 2024 годзе ўпершыню засуш ахапіла ўсю тэрыторыю ад поўначы да паўднёвага ўсходу краіны. Гэта была наймацнейшая засуш з пачатку вымярэньняў ад 1950-х гадоў, якая ахапіла амаль 60% тэрыторыі краіны. Засуш павязаная з высечкай лясоў і зьменамі клімату<ref>{{навіна|аўтар=Maisonnave, Fabiano|спасылка=https://www.pbs.org/newshour/world/brazil-faces-its-worst-drought-as-wildfires-rage-and-amazon-river-falls-to-record-low|загаловак=Brazil faces its worst drought as wildfires rage and Amazon River falls to record low|выдавец=Associated Press|дата публікацыі=10.09.2024}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=McCoy, Terrence|спасылка=https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/12/brazil-drought/|загаловак=More than half of Brazil is racked by drought. Blame deforestation.|дата публікацыі=12.09.2024}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www1.folha.uol.com.br/internacional/en/scienceandhealth/2024/09/brazil-endures-worst-drought-on-record-affecting-58-of-the-country.shtml|загаловак=Brazil Endures Worst Drought on Record, Affecting 58% of the Country|дата публікацыі=05.09.2024}}</ref>. Выкіды [[парніковы газ|парніковых газаў]] у Бразыліі на душу насельніцтва вышэйшыя за сярэднесусьветныя, і Бразылія ўваходзіць у дзясятку краінаў з самымі высокімі выкідамі. Выкіды парніковых газаў Бразыліяй складаюць больш за 4% ад агульнага аб’ёму штогадовых сусьветных выкідаў. У 2024 годзе Бразылія перагледзела свой Нацыянальна вызначаны ўнёсак, паставіўшы сабе за мэту скарачэньне выкідаў парніковых газаў на 59—67% у параўнаньні з узроўнем 2005 году да 2035 году<ref>{{спасылка|аўтар=Brazilian Government|спасылка=https://unfccc.int/sites/default/files/2024-11/Brazil_Second%20Nationally%20Determined%20Contribution%20(NDC)_November2024.pdf|загаловак=Brazil's NDC National determination to contribute and transform|выдавецтва=unfccc.int|дата публікацыі=2024|копія=https://web.archive.org/web/20250211211914/https://unfccc.int/sites/default/files/2024-11/Brazil_Second%20Nationally%20Determined%20Contribution%20%28NDC%29_November2024.pdf|дата копіі=11.02.2025}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Climate Watch|спасылка=https://www.climatewatchdata.org/countries/BRA?end_year=2021&start_year=1990|загаловак=Brazil|выдавецтва=www.climatewatchdata.org}}</ref>. Яна мае арыентыраваную мэту дасягнуць вугляроднай нэўтральнасьці да 2060 году, калі краіна будзе атрымліваць 10 мільярдаў даляраў штогод<ref>{{артыкул|аўтар=Felin, Bruno|загаловак=STATEMENT: Brazil Sets Weak 2030 Emission Reduction Target|год=10.12.2020}}</ref>. Бразылія зладзіла Канфэрэнцыю Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў па зьмяненьні клімату 2025 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://unfccc.int/cop30/ifp|загаловак=Information for COP 30 participants (A-Z) — UNFCCC|выдавецтва=unfccc.int|копія=https://web.archive.org/web/20251009221513/https://unfccc.int/cop30/ifp|дата копіі=09.10.2025}}</ref>, на якой яна стварыла кааліцыю Глябальнага рынку вугляроду, да якой адразу ж далучыліся 11 краінаў і арганізацыяў, у тым ліку Бразылія, [[Кітай]], [[Эўрапейскі Зьвяз]] і [[Вялікабрытанія]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://cop30.br/en/news-about-cop30/global-carbon-market-coalition-proposed-by-brazil-has-gained-membership-in-eleven-countries|загаловак=Global carbon market coalition proposed by Brazil has gained membership in eleven countries|выдавецтва=COP 30 Brazil Amazonia Belem 2025}}</ref>. Паводле некаторых разьлікаў, глябальны рынак вугляроду можа паскорыць скарачэньне выкідаў у сем разоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://salatainstitute.harvard.edu/building-a-climate-coalition-gcpp-flagship-report/|загаловак=Building a Climate Coalition: Aligning Carbon Pricing, Trade, and Development|выдавецтва=The Salata Institute|дата публікацыі=16.09.2025}}</ref>. === Тапаграфія і гідраграфія === [[Файл:Amazon River ESA387332.jpg|значак|Спадарожнікавы здымак [[дэльта Амазонкі|дэльты]] ракі [[Амазонка|Амазонкі]].]] Бразыльскі рэльеф таксама разнастайны і ўлучае ў сябе пагоркі, горы, раўніны, нагор’і і хмызьнякі. Большая частка мясцовасьці ляжыць на вышыні ад 200 мэтраў да 800 мэтраў. Асноўная нагорная зона займае большую частку паўднёвай паловы краіны. Паўночна-заходнія часткі плято складаюцца з шырокай, пагорыстай мясцовасьці, парушанай нізкімі, круглявымі пагоркамі. Паўднёва-ўсходняя частка больш суворая, з складанай масай горных хрыбтоў, якія дасягаюць вышыні да 1200 мэтраў. Гэтыя хрыбты ўлучаюць горы [[Мантыкейра]] і [[Эсьпіньясу]], а таксама [[Сэра-ду-Мар]]. На поўначы [[Гвіянскае нагор’е]] ўтварае буйны водападзел, які аддзяляе рэкі, якія цякуць на поўдзень у басэйн Амазонкі, ад рэкаў, якія трапляюць у сыстэму ракі [[Арынока]] ў [[Вэнэсуэла|Вэнэсуэле]], на поўначы. Найвышэйшы пункт у Бразыліі — [[Піку-да-Нэбліна]] вышынёю {{Лік|2994}} мэтры, а найніжэйшым пунктам уважаецца [[Атлянтычны акіян]]. Бразылія мае буйную і складаную сыстэму рэк, адную з самых вялікіх у сьвеце, маючы восем буйных вадазборных басэйнаў, якія ўсе нясуць ваду ў Атлянтычны акіян. Сярод буйных рэкаў вылучаюцца [[Амазонка]], [[Парана (рака)|Парана]], Ігуасу, [[Рыў-Нэгру]], [[Сан-Франсіску (рака)|Сан-Франсіску]], Шынгу, [[Мадэйра (рака)|Мадэйра]] і [[Тапажос]]. === Біяразнастайнасьць і ахова прыроды === [[Файл:Toco Toucan (Ramphastos toco) - 48153967707.jpg|значак|зьлева|[[Вялікі тукан]] ёсьць тыповай птушкай Бразыльскіх [[саванна]]ў.]] Дзікая прырода Бразыліі ўлучае ўсіх жывёлаў, расьліны і грыбы, якія сустракаюцца ў гэтай паўднёваамэрыканскай краіне. Тут знаходзіцца 60% трапічных лясоў Амазонкі, на якія прыпадае прыкладна адна дзясятая частка ўсіх відаў у сьвеце<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.worldwildlife.org/what/wherewework/amazon/index.html|загаловак=Amazon — World’s largest tropical rain forest and river basin|выдавецтва=World Wide Fund for Nature|копія=https://web.archive.org/web/20120805092911/http://www.worldwildlife.org/what/wherewework/amazon/index.html|дата копіі=05.08.2012}}</ref>, таму Бразылія ўважаецца за краіну з найбольшай [[біяразнастайнасьць|біяразнастайнасьцю]] сярод усіх краінаў на плянэце, бо тут ёсьць арэалы больш за 70% усіх каталягізаваных відаў жывёлаў і расьлін<ref>{{спасылка|спасылка=https://iucngreenlist.org/country/brazil/|загаловак=Brazil|выдавецтва=IUCN Green List|копія=https://web.archive.org/web/20221119014359/https://iucngreenlist.org/country/brazil/|дата копіі=19.11.2022}}</ref>. У Бразыліі найбольш вядомыя віды расьлін (55 000), прэснаводных рыбаў (3000) і [[сысуны|сысуноў]] (больш за 689)<ref name="DannyP_2007_shoestring">{{кніга|імя=Danny|прозьвішча=Palmerlee|загаловак=South America on a Shoestring|выдавецтва=Lonely Planet Publications|год=2007|isbn=978-1-74104-443-0}}</ref>. Яна таксама займае трэцяе месца ў сьпісе краінаў з найбольшай колькасьцю відаў [[птушкі|птушак]] (1832) і другое месца з найбольшай колькасьцю відаў [[паўзуны|паўзуноў]] (744)<ref name="DannyP_2007_shoestring" />. Колькасьць відаў грыбоў невядомая, але досыць вялікая<ref>Da Silva, M. and D. W. Minter (1995). «Fungi from Brazil recorded by Batista and Co-workers». Mycological Papers 169. CABI, Wallingford, UK. — С. 585.</ref>. Бразылія саступае толькі [[Інданэзія|Інданэзіі]] як краіна з найбольшай колькасьцю эндэмічных відаў<ref>{{навіна|аўтар=Chapman, A.D|спасылка=http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/05-comparisons.html|загаловак=Numbers of Living Species in Australia and the World: A Report for the Department of the Environment and Heritage|выдавец=Australian Biodiversity Information Services|дата публікацыі=09.2005|копія=https://web.archive.org/web/20071101090709/http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/05-comparisons.html <!-- Bot retrieved archive -->|дата копіі=01.11.2007}}</ref>. [[Файл:Tibouchina semidecandra (2).jpg|значак|{{Таксон-bellat|||Pleroma semidecandrum}} паходзіць з паўднёва-ўсходняй Бразыліі.]] Вялікая тэрыторыя Бразыліі ўлучае ў сябе розныя [[экасыстэма|экасыстэмы]], як то трапічныя лясы Амазонкі, якія ўважаюцца месцамі з найбольшай біялягічнай разнастайнасьцю ў сьвеце<ref>{{спасылка|спасылка=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/amazon/about_the_amazon/ecosystems_amazon/rivers/|загаловак=One fifth of the world’s freshwater|выдавецтва=World Wide Fund for Nature|дата публікацыі=06.08.2007|копія=https://web.archive.org/web/20110301055230/http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/amazon/about_the_amazon/ecosystems_amazon/rivers/|дата копіі=01.03.2011}}</ref>, прычым [[Атлянтычны лес]] і [[Сэраду]] маюць найбольшую біяразнастайнасьць. На поўдні вільготныя лясы [[Араўкарыевы лес|Араўкарыі]] растуць у мерных умовах. Багатае жывёльнае асяродзьдзе Бразыліі адлюстроўвае разнастайнасьць прыродных асяродзьдзяў пражываньня. Навукоўцы падлічылі, што агульная колькасьць відаў расьлінаў і жывёлаў у Бразыліі можа набліжацца да чатырох мільёнаў, пераважна [[бесхрыбетныя|бесхрыбетных]]. Да буйных сысуноў стасуюцца драпежнікі [[пума|пумы]], [[ягуар]]ы, [[ацэлёт]]ы, рэдкія {{Таксон-bellat|||Speothos venaticus}} і [[ліс]]ы, а таксама траваедныя [[пэкарыевыя|пэкары]], [[тапіравыя|тапіры]], [[мурашкаед]]ы, [[лянівец|ляніўцы]], [[апосум]]ы і [[браняносец|браняносцы]]. Алені распаўсюджаныя на поўдні краіны, а многія віды [[шыраканосыя малпы|шыраканосых малпаў]] сустракаюцца ў паўночных трапічных лясах Бразыліі<ref>{{навіна|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3707888.stm#brazil|загаловак=Atlantic Forest, Brazil|выдавец=BBC News|дата публікацыі=01.10.2004|копія=https://web.archive.org/web/20080719212941/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3707888.stm#brazil|дата копіі=19.07.2008}}</ref>. Больш за адна пятая частка трапічных лясоў Амазонкі ў Бразыліі цалкам зьнішчаная, і больш за 70 відаў сысуноў цяпер знаходзяцца пад загрозай зьнікненьня<ref name="DannyP_2007_shoestring" />. Пагроза зьнікненьня зыходзіць ад некалькіх крыніцаў, у тым ліку праз высечку лясоў і [[браканьерства]]. Выміраньне асабліва пагражае відам у Атлянтычным лесе, дзе высечана амаль 93% лесу<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nature.org/wherewework/southamerica/brazil/work/art5080.html|загаловак=Places We Work: The Atlantic Forest of Brazil|выдавецтва=The Nature Conservancy|копія=https://web.archive.org/web/20100702223313/http://www.nature.org/wherewework/southamerica/brazil/work/art5080.html|дата копіі=02.07.2010}}</ref>. З 202 відаў жывёлаў, якія знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня ў Бразыліі, арэалы 171 зь іх знаходзіцца ў Атлянтычным лесе<ref>{{спасылка|аўтар=Capobianco, João Paulo|спасылка=http://www.mre.gov.br/cdbrasil/itamaraty/web/ingles/meioamb/biodiv/matatlan/biodiv/index.htm|загаловак=Biodiversity in the Atlantic Forest|выдавецтва=Ministry of External Relations|копія=https://web.archive.org/web/20071215123917/http://www.mre.gov.br/cdbrasil/itamaraty/web/ingles/meioamb/biodiv/matatlan/biodiv/index.htm|дата копіі=15.12.2007}}</ref>. Трапічныя лясы Амазонкі знаходзяцца пад беспасярэдняй пагрозай высечкі лясоў з 1970-х гадоў праз імклівы эканамічны і дэмаграфічны росту краіны. Шырокія легальныя і незаконныя высечкі лесу штогод зьнішчаюць лясы памерам зь невялікую краіну, а разам зь імі і разнастайныя віды праз разбурэньне і фрагмэнтацыю асяродзьдзя пражываньня. З 1970 году больш за {{Лік|600000}} км² трапічных лясоў Амазонкі было высечана чалавекам<ref>{{навіна|аўтар=Butler, Rhett A.|спасылка=http://news.mongabay.com/2006/0328-amazon.html|загаловак=Brazil to Protect Amazon Rainforest|выдавец=MongaBay.com|дата публікацыі=28.03.2006|копія=https://web.archive.org/web/20200405222718/http://news.mongabay.com/2006/0328-amazon.html|дата копіі=05.04.2020}}</ref>. У 2017 годзе захаваная расьліннасьць пакрывала 61% тэрыторыі Бразыліі. Сельская гаспадарка займала толькі 8% тэрыторыі краіны, а пашы сягалі 19,7%<ref>{{спасылка|спасылка=https://g1.globo.com/mato-grosso-do-sul/noticia/2017/01/vegetacao-nativa-preservada-ocupa-61-da-area-do-brasil-diz-embrapa.html|загаловак=Preserved native vegetation occupies 61% of Brazil's area, says Embrapa|дата публікацыі=27.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20201112015832/http://g1.globo.com/mato-grosso-do-sul/noticia/2017/01/vegetacao-nativa-preservada-ocupa-61-da-area-do-brasil-diz-embrapa.html|дата копіі=12.11.2020}}</ref>. Бразылія вельмі зацікаўленая ў ахове прыроды, паколькі ейны сельскагаспадарчы сэктар беспасярэдне залежыць ад лясоў<ref>{{спасылка|аўтар=Ruiz, Sarah|спасылка=https://www.woodwellclimate.org/brazils-farms-losing-agricultural-suitability/|загаловак=Climate change is pushing Brazil’s farmland out of agricultural suitability range|выдавецтва=Nature Climate Change|дата публікацыі=12.11.2021|копія=https://web.archive.org/web/20220922162632/https://www.woodwellclimate.org/brazils-farms-losing-agricultural-suitability/|дата копіі=22.09.2022}}</ref>. == Палітыка == === Палітычная сыстэма === [[Файл:Palácio do Planalto GGFD8938.jpg|міні|Палац ду Пляналту зьяўляецца афіцыйнай працоўнай рэзыдэнцыяй прэзыдэнта]] Бразылія зьяўляецца дэмакратычнай [[Фэдэрацыя|фэдэратыўнай]] рэспублікай з [[прэзыдэнцкая рэспубліка|прэзыдэнцкай сыстэмай]] кіраваньня<ref name="planalto">{{Спасылка|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|загаловак=Brazilian Federal Constitution|выдавец=Presidency of the Republic|дата публікацыі=1988|копія=http://web.archive.org/web/20021017214326/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|дата копіі=17 красавіка 2002|мова=pt}}</ref>. Прэзыдэнт зьяўляецца кіраўніком дзяржавы і абіраецца тэрмінам на чатыры гады<ref name="planalto"/>, з магчымасьцю перавыбраньня на другі тэрмін запар. Прэзыдэнт прызначае міністраў дзяржавы, якія аказваюць дапамогу ў кіраваньні дзяржавай<ref name="planalto"/>. [[Нацыянальны кангрэс Бразыліі|Парлямэнт Бразыліі]] зьяўляецца дзьвюхпалатным і падзяляецца на фэдэральны сэнат (81 месца) і [[Палата дэпутатаў Бразыліі|палату дэпутатаў]] (513 месцаў). Паводле [[Індэкс дэмакратыі|індэксу дэмакратыі]] на 2010 год Бразылія належыць да дэмакратычных краінаў сьвету<ref>[http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf «Democracy Index 2010»]. eiu.com.</ref>. Усе чальцы выканаўчай і заканадаўчай галінаў улады абіраюцца непасрэдна<ref name="brasembottawa">{{Спасылка|url=http://www.brasembottawa.org/en/brazil_in_brief/political_institution.html|копія=https://web.archive.org/web/20110725100724/http://www.brasembottawa.org/en/brazil_in_brief/political_institution.html|загаловак=Political Institutions – The Executive|выдавец=Embassy of Brazil|дата публікацыі=2011|мова=en|дата копіі=25 ліпеня 2011}}</ref>. Судзьдзі і іншыя судовыя чыноўнікі прызначаюцца толькі пасьля праходжаньня ўступных экзамэнаў<ref name="brasembottawa"/>. Большую частку сваёй гісторыі ў Бразыліі ўсталяваная шматпартыйная сыстэма і прапарцыйнае прадстаўніцтва. Галасаваньне зьяўляецца абавязковым для пісьменных людзей паміж 18 і 69 гадамі, і неабавязковым для непісьменных і тых, чый узрост вар’іруецца ад 16 да 18 гадоў або большы за 70 год<ref name="planalto"/>. Самымі папулярнымі палітычнымі партыямі зьяўляюцца [[Партыя працоўных (Бразылія)|партыя працоўных]], Бразыльская сацыял-дэмакратычная партыя, [[Партыя бразыльскага дэмакратычнага руху|Бразыльскі дэмакратычны рух]] і [[Дэмакраты (партыя Бразыліі)|партыя дэмакратаў]]. Амаль усе ўрадавыя і адміністрацыйныя функцыі ажыцьцяўляюцца ворганамі і ўстановамі, якія ўваходзяць у склад выканаўчай улады. === Замежная палітыка === Традыцыйна Бразылія была лідэрам у лацінаамэрыканскай супольнасьці й мела вельмі паважную ролю ў сыстэме калектыўнай бясьпекі, а таксама эканамічнай каапэрацыі [[Паўднёвае паўшар’е|паўднёвага паўшар’я]]. Цяпер Бразылія зьяўляецца сябрам Міжамэрыканскай дамовы ўзаемнай дапамогі, а таксама сябрам [[Арганізацыя амэрыканскіх дзяржаў|Арганізацыі амэрыканскіх дзяржаў]]. Ня гэтак даўно Бразылія пачала надаваць высокі прыярытэт дачыненьням са сваімі паўднёва-амэрыканскімі суседзямі й увайшла ў Амазонскі пакт, Асацыяцыю лацінаамэрыканскай інтэграцыі і [[Мэркасур]]. Разам з [[Аргентына]]й, [[Чылі]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], Бразылія адзін з гарантаў пэруанска-эквадорскага мірнага працэсу, а таксама Бразылія пасылала сваіх жаўнераў у складзе войскаў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], каб забясьпечыць спакой у [[Бэльгійскае Конга|Бэльгійскім Конга]], на [[Кіпр]]ы, [[Мазамбік]]у, [[Ангола|Анголе]], [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]]. У 2004—2005 гадох уваходзіла ў склад [[Рада Бясьпекі ААН|Рады Бясьпекі ААН]]. Зараз прэтэндуе на ўваход на пастаяннай аснове разам зь [[Індыя]]й, [[Нямеччына]]й, [[Японія]]й, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]. Адкрытым пытаньнем бразыльскай замежнай палітыкі ёсьць некалькі неўрэгуляваных памежных справаў з [[Уругвай|Уругваем]]. ==== Дачыненьні зь Беларусьсю ==== {{Асноўны артыкул|Беларуска-бразыльскія дачыненьні}} 10 лютага 1992 году ўрады Беларусі і Бразыліі ўсталявалі [[дыпляматычныя дачыненьні]]. 23 лютага 2011 году 1-ы амбасадар Беларусі ў Бразыліі [[Леанід Крупец]] прыбыў у сталіцу Бразылія, дзе 12 жніўня ўручыў даверчыя граматы прэзыдэнтцы Дылме Русэф. У чэрвені 2011 году адчынілася [[Амбасада Бразыліі ў Беларусі]]. 5 жніўня 2019 году набыло моц беларуска-бразыльскае Пагадненьне «Аб супрацы ў галіне адукацыі». На 2021 год Бразылія была найбольшым гандлёвым партнэрам Беларусі сярод краінаў [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]] і ўваходзіла ў 20-ку краінаў з найбольшым абсягам таваразвароту зь Беларусьсю. У Бразылію пераважна пастаўлялі: [[Каль|калійныя]] ўгнаеньні і сталёвы [[дрот]], [[Бавоўна|баваўняную]] і [[Лён|льняную]] тканіну, [[шыны]]. У Беларусь прадавалі: пасажырскія [[самалёт]]ы, палімэры [[прапілен]]у і [[этылен]]у, [[Кава|каву]] і распыляльнікі парашкоў. [[Беларуская дыяспара]] сустракалася ў сталіцы Бразылія і 9 штатах Бразыліі: [[Амазонас]] і [[Рыю-дэ-Жанэйру]], [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]] і [[Рыю-Грандзі-ду-Норці]], [[Мінас-Жэрайс]] і [[Гаяс]], [[Рыю-Грандзі-ду-Сул]], [[Сэара]] і [[Санта-Катарына]]. === Узброеныя сілы === Бразылія мае найбольшыя ў [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыцы]] ўзброеныя сілы, якія з 1999 году падзяляюцца на тры роды войскаў. Поўная колькасьць войскаў складае 360 тыс. чалавек. У войска прызываюцца мужчыны ва ўзросьце 19 гадоў. Фінансаваньне дастаткова нізкае — 1,1% СУП у 2023 годзе. У 2007 годзе прэзыдэнт Бразыліі абяцаў адрадзіць ВПК і значна павялічыць асігнаваньні на войска. Адраджэньне ВПК, па ягоных словах, надасьць іншы ўзровень успрыманьня Бразыліі ў сьвеце. Напрыканцы 1990-х гадоў ВПК Бразыліі прыносіў дастаткова вялізны кавалак прыбытку краіны, але за пераходны час, пасьля паразы вайсковай дыктатуры, стаўся неканкурэнтназдольным. Былі спыненыя шматлікія вайсковыя праграмы. Зараз паціху іх пачынаюць адраджаць. У тым ліку з 2007 году адрадзілі праграму будаўніцтва атамнага падводнага чоўна<ref>{{Спасылка|url=https://www.ng.ru/world/2007-07-12/6_podlodka.html|загаловак=Безопасность: атомная подлодка для Лулы|выданьне=Независимая газета|дата публікацыі=12 ліпеня 2007|мова=ru}}</ref>. Бразылія ў сваім складзе мае наземныя ўзброеныя сілы, марскі флёт (''Marinha do Brasil''), у складзе якога паветраныя сілы й марская пехота (''Corpo de Fuzileiros Navais''), а таксама паветраныя сілы (''Forca Aerea Brasileira''). Бразылія праводзіла праграму стварэньня [[ядзерная зброя|ядзернае зброі]], але па прыходзе да ўлады грамадзянскае ўлады праграма была зачынена. == Эканоміка == [[Файл:Sao Paulo Stock Exchange.jpg|значак|зьлева|[[Фондавая біржа Сан-Паўлу]].]] Бразылія ўважаецца за разьвіваную краіну зь зьмяшанай рынкавай эканомікай вышэйшага за сярэдні ўзровень прыбытку, багатую на прыродныя рэсурсы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fao.org/3/w7560e/W7560E06.htm|загаловак=6. Brazil|выдавецтва=Food and Agriculture Organization (FAO)|копія=https://web.archive.org/web/20221003111320/https://www.fao.org/3/w7560e/W7560E06.htm|дата копіі=03.10.2022}}</ref>. Яна мае найбуйнейшую эканоміку ў [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыцы]], дзясятую паводле велічыні эканоміку ў сьвеце паводле намінальнага ВУП і восьмую паводле велічыні эканоміку паводле парітэту пакупніцкай здольнасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April|загаловак=WEO Database, April 2025. Report for Selected Countries and Subjects: World, European Union|выдавецтва=International Monetary Fund|дата публікацыі=22.04.2025}}</ref>. Пасьля імклівага росту ў папярэднія дзесяцігодзьдзі Бразылія ў 2014 годзе трапіла ў рэцэсію на тле скандалу з палітычнай карупцыяй і агульнанацыянальных пратэстаў. У 2024 годзе эканоміка пачала дэманстраваць пасьлядоўны значны рост<ref>{{спасылка|спасылка=https://finance.yahoo.com/news/brazil-economy-expands-again-consumers-120646394.html|загаловак=Brazil Economy Beats Forecasts Again as Consumers Spend Big|копія=https://web.archive.org/web/20241207002129/https://finance.yahoo.com/news/brazil-economy-expands-again-consumers-120646394.html|дата копіі=07.12.2024}}</ref>. Працоўная сіла Бразыліі сягае блізу 100 мільёнаў чалавек, што ёсьць пятым паказьнікам паводле велічыні ў сьвеце. Ейныя валютныя рэзэрвы ёсьць дзясятымі паводле велічыні<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bcb.gov.br/en/financialstability/internationalreserves|загаловак=Banco Central do Brasil – SDDS|выдавецтва=Central Bank of Brazil|копія=https://web.archive.org/web/20210721234432/https://www.bcb.gov.br/en/financialstability/internationalreserves|дата копіі=21.07.2021}}</ref>. [[Фондавая біржа Сан-Паўлу]] ёсьць найбуйнейшай фондавай біржай Лацінскай Амэрыкі паводле рынкавай капіталізацыі. Аднак, прыкладна пятая частка бразыльцаў жыве ў беднасьці, у дадатак каля 3,8% ад агульнай колькасьці насельніцтва жыве на 3 даляры ў дзень<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.DDAY?locations=BR|загаловак=Poverty headcount ratio at $2.15 a day (2017 PPP) (% of population) – Brazil|выдавецтва=World Bank|копія=https://web.archive.org/web/20221003111321/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.DDAY?locations=BR|дата копіі=03.10.2022}}</ref>. Эканоміка пакутуе ад карупцыі і высокай няроўнасьці ў даходах<ref>{{спасылка|аўтар=France, Guilherme|спасылка=https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/helpdesk/Brazil-Country-Profile-2019_PR.pdf|загаловак=Brazil: Overview of corruption and anti-corruption|выдавецтва=Transparency International|дата публікацыі=29.01.2019|копія=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/helpdesk/Brazil-Country-Profile-2019_PR.pdf|дата копіі=09.10.2022}}</ref>. Нацыянальнай валютай ёсьць [[бразыльскі рэал]]. [[Файл:Soja Tangará.jpg|значак|Соявыя палі ў штаце [[Мату-Гросу]].]] Дывэрсыфікаваная эканоміка Бразыліі ўлучае сельскую гаспадарку, прамысловасьць і шырокі спэктар надаваных паслугаў<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=Wm4IWvB4rEUC&pg=PA29|загаловак=Transcending Horizons Through Innovative Global Practices|выдавецтва=Excel Books|год=2009|isbn=978-81-7446-708-9}}</ref>. Вялікі сэктар паслугаў складае блізу 72,7% ад агульнага ВУП, за ім крочыць прамысловы сэктар (20,7%), у той час як сельскагаспадарчы сэктар ёсьць самым маленькім і складае 6,6% ад агульнага ВУП. Бразылія ёсьць адным з найбуйнейшых вытворцаў розных сельскагаспадарчых тавараў<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/|загаловак=FAOSTAT|выдавецтва=www.fao.org|копія=https://web.archive.org/web/20161112130804/http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/|дата копіі=12.11.2016}}</ref>, а таксама мае вялікі каапэратыўны сэктар, які забясьпечвае 50% харчаваньня ў краіне<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ica.coop/en/media/news/how-are-agricultural-co-operatives-making-difference-brazil|загаловак=How are agricultural co-operatives making a difference in Brazil?|выдавецтва=ica.coop|копія=https://web.archive.org/web/20210413193227/https://www.ica.coop/en/media/news/how-are-agricultural-co-operatives-making-difference-brazil|дата копіі=13.04.2021}}</ref>. Яна ёсьць найбуйнейшым у сьвеце вытворцам кавы цягам апошніх 150 гадоў<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=wokuHhx1AOUC&pg=PA1834|загаловак=Value Chain Struggles|выдавецтва=John Wiley & Sons|год=2011|isbn=978-1-4443-5544-4}}</ref> і ёсьць найбуйнейшым у сьвеце вытворцам [[цукровы трысьнёг|цукровага трысьнёга]], [[соя|соі]] і [[апэльсін]]аў, а таксама ўваходзіць у пяцёрку найбуйнейшых вытворцаў [[кукуруза|кукурузы]], [[бавоўна|бавоўны]], [[лімон|цытрыны]], [[тытунь|тытуню]], [[ананас]]аў, [[банан]]аў, [[фасоля|фасолі]], [[какос]]аў, [[кавун]]оў і [[папая|папаі]], а таксама ўваходзіць у дзясятку найбуйнейшых сусьветных вытворцаў [[какава|какавы]], [[кеш’ю]], [[манга (плод)|манга]], [[рыс]]у, [[памідоры|памідораў]], [[сорга]], [[мандарын]]аў, [[авакада]], [[хурма|хурмы]] і [[гуава|гуавы]], сярод іншага. Што тычыцца жывёлагадоўлі, яна ёсьць адным зь пяці найбуйнейшых у сьвеце вытворцаў курынага мяса, [[ялавічына|ялавічыны]], [[сьвініна|сьвініны]] і каровінага [[малако|малака]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL/|загаловак=Production of Brazil, by FAO|копія=https://web.archive.org/web/20161112130804/http://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL/|дата копіі=12.11.2016}}</ref>. У горназдабыўным сэктары Бразылія ёсьць адным з найбуйнейшых вытворцаў [[жалезная руда|жалезнай руды]], [[медзь|медзі]], [[золата]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://noticias.r7.com/brasil/brasil-extrai-cerca-de-2-gramas-de-ouro-por-habitante-em-5-anos-29062019|загаловак=Brasil extrai cerca de 2 gramas de ouro por habitante em 5 anos|выдавецтва=R7.com|дата публікацыі=29.06.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200712095924/https://noticias.r7.com/brasil/brasil-extrai-cerca-de-2-gramas-de-ouro-por-habitante-em-5-anos-29062019|дата копіі=12.07.2020}}</ref>, [[баксыт]]аў, [[манган|марганцу]], [[цына|цыны]], [[ніоб]]у<ref>{{спасылка|спасылка=https://g1.globo.com/economia/noticia/2019/12/12/niobio-g1-visita-em-mg-complexo-industrial-do-maior-produtor-do-mundo.ghtml|загаловак=Nióbio: G1 visita em MG complexo industrial do maior produtor do mundo|выдавецтва=G1|дата публікацыі=12.12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20191212144838/https://g1.globo.com/economia/noticia/2019/12/12/niobio-g1-visita-em-mg-complexo-industrial-do-maior-produtor-do-mundo.ghtml|дата копіі=12.12.2019}}</ref> і [[нікель|нікеля]]. Што да каштоўных камянёў, Бразылія ёсьць найбуйнейшым у сьвеце вытворцам [[амэтыст]]аў, [[тапаз]]аў, [[агат]]аў і адным з асноўных вытворцаў [[турмаліны|турмаліну]], [[смарагд]]а, [[аквамарын]]у, [[гранат (мінэрал)|граната]] і [[апал]]у<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.cprm.gov.br/publique/Redes-Institucionais/Rede-de-Bibliotecas---Rede-Ametista/Algumas-Gemas-Classicas-1104.html|загаловак=Serviço Geológico do Brasil|выдавецтва=cprm.gov.br|копія=https://web.archive.org/web/20190906194936/http://www.cprm.gov.br/publique/Redes-Institucionais/Rede-de-Bibliotecas---Rede-Ametista/Algumas-Gemas-Classicas-1104.html|дата копіі=06.09.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://noticias.band.uol.com.br/noticias/100000911432/rio-grande-do-sul-o-maior-exportador-de-pedras-preciosas-do-brasil.html|загаловак=Rio Grande do Sul: o maior exportador de pedras preciosas do Brasil|выдавецтва=Band.com.br|копія=https://web.archive.org/web/20180502153003/https://noticias.band.uol.com.br/noticias/100000911432/rio-grande-do-sul-o-maior-exportador-de-pedras-preciosas-do-brasil.html|дата копіі=02.05.2018}}</ref>. Краіна ёсьць буйным экспартэрам соі, жалезнай руды, цэлюлёзы, кукурузы, ялавічыны, курынага мяса, соевага шроту, цукру, кавы, тытуню, бавоўны, апэльсінавага соку, абутку, самалётаў, аўтамабіляў, запчастак для транспартных сродкаў, золата, этанолю і паўфабрыкатаў з жалеза<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fazcomex.com.br/|загаловак=Fazcomex Tecnologia para Comércio Exterior – Soluções para Comex|выдавецтва=Fazcomex &#124; Tecnologia para Comércio Exterior|копія=https://web.archive.org/web/20210629234222/https://www.fazcomex.com.br/|дата копіі=29.06.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.aviculturaindustrial.com.br/imprensa/agronegocio-tem-oito-entre-dez-produtos-l%C3%ADderes-das-exportacoes-brasileiras/20200102-130051-c255|загаловак=Agronegócio tem oito entre os dez produtos líderes das exportações brasileiras em 2019|выдавецтва=Avicultura Industrial|дата публікацыі=02.01.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210413193049/https://www.aviculturaindustrial.com.br/imprensa/agronegocio-tem-oito-entre-dez-produtos-l%C3%ADderes-das-exportacoes-brasileiras/20200102-130051-c255|дата копіі=13.04.2021}}</ref>. === Турызм === [[Файл:Iguazu Cataratas2.jpg|значак|зьлева|Нацыянальны парк Ігуасу.]] [[Турызм]] ёсьць важным сэктарам ня толькі Бразыліі, але і некалькіх іншых краінаў рэгіёну. У 2015 годзе краіну наведалі 6,36 мільёнаў чалавек, што зрабіла Бразылію асноўным напрамкам наведвальнікаў у [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]] і другім напрамкам у Лацінскай Амэрыцы пасьля [[Мэксыка|Мэксыкі]]<ref>{{кніга|загаловак=UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition|год=2016|isbn=978-92-844-1814-5}}</ref>. Прыбыткі ад турыстаў дасягнулі 6 мільярдаў даляраў ЗША ў 2010 годзе, што рушыла па аднаўленьні турыстычнай плыні пасьля эканамічнага крызісу 2008—2009 гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enhr_1.pdf|загаловак=UNWTO Tourism Highlights — 2011 Edition|выдавецтва=World Tourism Organization|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20120105081502/http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enhr_1.pdf|дата копіі=05.01.2012}}</ref>. Гістарычныя рэкорды ў 5,4 мільёнаў наведвальнікаў і 6,8 мільярдаў даляраў ЗША паступленьняў былі дасягнутыя ў 2011 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dadosefatos.turismo.gov.br/dadosefatos/home.html|загаловак=Estatisticas e Indicadores: Receita Cambial|выдавецтва=Ministério do Turismo|копія=https://web.archive.org/web/20120924012902/http://www.dadosefatos.turismo.gov.br/dadosefatos/home.html|дата копіі=24.09.2012}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Ministério do Turismo|спасылка=http://www.nopatio.com.br/o-que-acontece/turismo-brasileiro-com-novo-recorde-em-2011/|загаловак=Turismo Brasileiro com novo recorde em 2011|выдавецтва=No Pátio|дата публікацыі=13.01.2012|копія=https://web.archive.org/web/20130822074421/http://www.nopatio.com.br/o-que-acontece/turismo-brasileiro-com-novo-recorde-em-2011/|дата копіі=22.08.2013}}</ref>. У сьпісе турыстычных напрамкаў сьвету ў 2018 годзе Бразылія займала 48-й радок паводле наведвальнасьці краіны з 6,6 мільёнамі турыстаў<ref>{{кніга|спасылка=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284421152&nbsp;|загаловак=International Tourism Highlights, 2019 Edition|выдавецтва=World Tourism Organization (UNWTO)|год=2019|isbn=978-92-844-2115-2}}</ref>. [[Файл:Christ on Corcovado mountain.JPG|значак|Статуя [[Хрыстос Збавіцель (статуя)|Хрыстоса Збавіцеля]] ёсьць адной з галоўных турыстычных славутасьцяў Бразыліі.]] Прыродныя паркі ёсьць самым папулярным турыстычным напрамкам. Гэта спалучаецца з [[экатурызм]]ам з адпачынкам на моры ды прыгодніцкімі падарожжамі, а таксама культурніцкім турызмам. Сярод найбольш папулярных месцаў падарожжаў ёсьць [[Амазонскі трапічны лес|трапічны лес Амазонкі]], пляжы і дзюны ў паўночна-ўсходнім рэгіёне, экалягічны рэгіён [[Пантанал]] у цэнтральна-заходнім рэгіёне, пляжы ў штатах [[Рыю-дэ-Жанэйру (штат)|Рыю-дэ-Жанэйру]] і [[Санта-Катарына|Санта-Катарыне]], культурны турызм у [[Мінас-Жэрайс]] і бізнэсовыя вандроўкі ў [[Сан-Паўлу]]<ref>{{кніга|прозьвішча=Guilherme Lohmann Palhares|спасылка=https://books.google.com/books?id=O91SVF9nH8gC&pg=PA126|загаловак=Tourism in Brazil: Environment, Management and Segments|выдавецтва=Routledge|год=2012|isbn=978-0-415-67432-4}}</ref>. Згодна зь індэксам канкурэнтаздольнасьці падарожжаў і турызму за 2024 год, які ёсьць паказьнікам фактараў, якія робяць прывабным разьвіцьцё бізнэсу ў турыстычнай індустрыі асобных краінаў, Бразылія займала 26-е месца ў сьвеце, пры гэтым трапіўшы на трэці радок у Амэрыцы пасьля [[Канада|Канады]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.weforum.org/publications/travel-tourism-development-index-2024/|загаловак=Travel & Tourism Development Index 2024}}</ref>. Унутраны турызм ёсьць ключавым сэгмэнтам рынку турыстычнай індустрыі ў Бразыліі. У 2005 годзе 51 мільён грамадзянаў краіны зьдзейсьнілі ў дзесяць разоў больш падарожжаў, чым замежныя турысты, і выдаткавалі ў пяць разоў больш грошай, чым замежнікі<ref>{{спасылка|спасылка=http://200.189.169.141/site/arquivos/dados_fatos/demanda%20turistica/relatorio_executivo___turismo_domestico___2002_e_2006.pdf|загаловак=Caracterização e Dimensionamento do Turismo Domêstico no Brasil 2002 e 2006|выдавецтва=Ministério do Turismo|копія=https://web.archive.org/web/20081003062341/http://200.189.169.141/site/arquivos/dados_fatos/demanda%20turistica/relatorio_executivo___turismo_domestico___2002_e_2006.pdf|дата копіі=03.10.2008}}</ref>. Асноўнымі штатамі прызначэньня ў 2023 годзе былі [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]], Рыю-дэ-Жанэйру і [[Рыю-Грандзі-ду-Сул]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.estadao.com.br/web-stories/economia/brasil-qual-estado-brasileiro-atrai-mais-turistas-estrangeiros-ranking-2024-quais-estados-embratur-sao-paulo-sp-rio-de-janeiro-rj-nprei/|загаловак=Veja ranking dos Estados brasileiros que atraem mais turistas estrangeiros|выдавецтва=Estadão|копія=https://web.archive.org/web/20240625212216/https://www.estadao.com.br/web-stories/economia/brasil-qual-estado-brasileiro-atrai-mais-turistas-estrangeiros-ranking-2024-quais-estados-embratur-sao-paulo-sp-rio-de-janeiro-rj-nprei/|дата копіі=25.06.2024}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Redação, Da|спасылка=https://www.panrotas.com.br/mercado/pesquisas-e-estatisticas/2024/01/brasil-recebe-59-milhoes-de-estrangeiros-em-2023_202520.html|загаловак=Brasil recebe 5,9 milhões de estrangeiros em 2023|выдавецтва=Portal PANROTAS|дата публікацыі=18.01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240628014430/https://www.panrotas.com.br/mercado/pesquisas-e-estatisticas/2024/01/brasil-recebe-59-milhoes-de-estrangeiros-em-2023_202520.html|дата копіі=28.06.2024}}</ref>. Больш з усіх па краіне падарожнічалі жыхары штату Сан-Паўлу<ref>{{спасылка|аўтар=Cedeño, Karina|спасылка=https://www.panrotas.com.br/mercado/destinos/2024/06/turismo-e-grande-negocio-e-sao-paulo-seguira-investindo-nele-diz-lucena_206258.html|загаловак=Turismo é grande negócio e São Paulo seguirá investindo nele, diz Lucena|выдавецтва=Portal PANROTAS|дата публікацыі=12.06.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240628014439/https://www.panrotas.com.br/mercado/destinos/2024/06/turismo-e-grande-negocio-e-sao-paulo-seguira-investindo-nele-diz-lucena_206258.html|дата копіі=28.06.2024}}</ref>. Што тычыцца прыбыткаў ад турызму, найбольш прыбытковымі штатамі былі Сан-Паўлу і [[Баія]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://agenciagov.ebc.com.br/noticias/202404/movimentacao-do-turismo-cresce-e-bate-recorde-em-varios-estados|загаловак=Movimentação do turismo bate recorde em vários estados e aquece economia|выдавецтва=Agência Gov|копія=https://web.archive.org/web/20240619181329/https://agenciagov.ebc.com.br/noticias/202404/movimentacao-do-turismo-cresce-e-bate-recorde-em-varios-estados|дата копіі=19.06.2024}}</ref>. У 2005 годзе трыма асноўнымі мэтамі вандровак былі наведваньне сяброў і сям’і (53,1%), пляжы (40,8%) і культурніцкі турызм (12,5%)<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.braziltour.com/site/arquivos/dados_fatos/demanda%20turistica/demanda_turismo_domestico_setembro_2006.pdf|загаловак=Caracterização e Dimensionamento do Turismo Domêstico no Brasil 2002 e 2006: Metodologia e Desenvolvimento|выдавецтва=Ministério do Turismo|копія=https://web.archive.org/web/20061130164741/http://www.braziltour.com/site/arquivos/dados_fatos/demanda%20turistica/demanda_turismo_domestico_setembro_2006.pdf|дата копіі=30.11.2006}}</ref>. === Навука і тэхналёгіі === Тэхналягічныя дасьледаваньні ў Бразыліі перадусім робяцца ў дзяржаўных унівэрсытэтах і навукова-дасьледчых інстытутах, прычым большая частка фінансаваньня фундамэнтальных дасьледаваньняў паступае ад розных дзяржаўных установаў<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=lI8pqyWIluYC&pg=PA94|загаловак=OECD Economic Surveys: Brazil 2006|выдавецтва=OECD Publishing|год=2006|isbn=978-92-64-02999-6}}</ref>. Найбольш паважанымі тэхналягічнымі цэнтрамі Бразыліі ёсьць [[Фундацыя Асвалду Круза|Інстытут Асвалду Круза]], [[Інстытут Бутантан]], Аэракасьмічны тэхнічны цэнтар, [[Бразыльская карпарацыя сельскагаспадарчых дасьледаваньняў]] і [[Нацыянальны інстытут касьмічных дасьледаваньняў]]<ref>{{кніга|прозьвішча=United Nations Educational, Scientific|спасылка=https://books.google.com/books?id=2ZTLCOe_fqwC&pg=PA110|загаловак=UNESCO Science Report 2010: The Current Status of Science Around the World|выдавецтва=UNESCO|год=2010|старонкі=110–18|isbn=978-92-3-104132-7}}</ref><ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=XD1ZaYbiWwMC&pg=PA324|загаловак=Emerging Space Powers: The New Space Programs of Asia, the Middle East and South-America|выдавецтва=Springer|год=2010|isbn=978-1-4419-0874-2}}</ref>. [[Файл:Ministro participa da inauguração do acelerador de partículas Sirius. (30970744907).jpg|значак|зьлева|У Нацыянальнай лябараторыі сынхратроннага сьвятла ў [[Кампінас]]е месьціцца сынхратрон [[Сырыюс (сынхратрон)|Сырыюс]].]] [[Бразыльская касьмічная агенцыя]] мае найбольш сучасную касьмічную праграму ў Лацінскай Амэрыцы з значнымі рэсурсамі дзеля запуску ракетаў і вытворчасьці спадарожнікаў. Краіна распрацоўвае падводныя чоўны і самалёты, а таксама бярэ ўдзел у касьмічных дасьледаваньнях, бо мае Цэнтар запуску апаратаў і ёсьць адзінай краінай у Паўднёвым паўшар’і, якая накіравала сваю каманду на будаўніцтва [[Міжнародная касьмічная станцыя|Міжнароднай касьмічнай станцыі]]. Краіна таксама ўважаецца за піянэра ў пошуках нафты ў глыбакаводных умовах, адкуль яна здабывае 73% ад усёй нафты. Уран узбагачаецца на заводзе па вытворчасьці ядзернага паліва ў [[Рэзэндзі (Рыю-дэ-Жанэйру)|Рэзэндзі]] перадусім дзеля дасьледчых мэтаў, паколькі Бразылія здабывае 88% сваёй электраэнэргіі з гідраэлектрастанцыяў<ref>{{спасылка|аўтар=O.C. Ferreira|спасылка=http://www.ecen.com/eee32/sistelet.htm|загаловак=O Sistema Elétrico Brasileiro|копія=https://web.archive.org/web/20210225014002/http://www.ecen.com/eee32/sistelet.htm|дата копіі=25.02.2021}}</ref>, а першы атамны падводны човен краіны, як чакаецца, будзе спушчаны на ваду ў 2029 годзе<ref>{{навіна|спасылка=https://www.marinha.mil.br/programas-estrategicos/prosub|загаловак=Previsão de lançamento|выдавец=Marinha do Brasil|копія=https://web.archive.org/web/20220125114741/https://www.marinha.mil.br/programas-estrategicos/prosub|дата копіі=25.01.2022}}</ref>. Бразылія ёсьць адной з трох краінаў Лацінскай Амэрыкі<ref>{{спасылка|спасылка=http://www-elsa.physik.uni-bonn.de/accelerator_list.html|загаловак=Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität|выдавецтва=Elsa.physik.uni-bonn.de|дата публікацыі=18.08.2008|копія=https://web.archive.org/web/20080804121907/http://www-elsa.physik.uni-bonn.de/accelerator_list.html|дата копіі=04.08.2008}}</ref>, дзе працуе [[сынхратрон]]ная лябараторыя, то бок дасьледчы цэнтар у галінах фізыкі, хіміі, матэрыялазнаўства і навукі аб жыцьці. Таксама Бразылія ёсьць адзінай лацінаамэрыканскай краінай, у якой маецца паўправадніковая кампанія з уласным вытворчым заводам — [[CEITEC]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.brasil.gov.br/sobre/science-and-technology/the-digital-electronics-industry/ceitec/br_model1?set_language=en|загаловак=CEITEC|выдавецтва=Brasil.gov.br|копія=https://web.archive.org/web/20111117055936/http://www.brasil.gov.br/sobre/science-and-technology/the-digital-electronics-industry/ceitec/br_model1?set_language=en|дата копіі=17.11.2011}}</ref>. Згодна з Глябальнай справаздачай аб інфармацыйных тэхналёгіях за 2009—2010 гады Сусьветнага эканамічнага форуму, Бразылія была 61-м найбуйнейшым распрацоўнікам прадуктаў інфармацыйных тэхналёгіяў у сьвеце. У 2025 годзе Бразылія заняла 52-е месца ў [[Глябальны індэкс інавацыяў|Глябальным індэксе інавацыяў]], узьняўшыся туды з 66-га месца ў 2019 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/brazil|загаловак=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025|выдавецтва=WIPO}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno|спасылка=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html|загаловак=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads|выдавецтва=World Intellectual Property Organization|год=2025|isbn=978-92-805-3797-0}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|загаловак=Global Innovation Index 2019|выдавецтва=www.wipo.int|копія=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|дата копіі=02.09.2021}}</ref>. Сярод найбольш вядомых бразыльскіх вынаходнікаў вылучаюцца сьвятары [[Барталамэў дэ Гузман]], [[Ландэл дэ Моўра]], [[Франсішку Жуан дэ Азэвэду]], [[Албэрта Сантус-Дзюмон]]<ref>{{навіна|спасылка=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1901/10/20/106920457.pdf|загаловак=M. Santos Dumont Rounds Eiffel Tower|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=20.10.1901|копія=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1901/10/20/106920457.pdf|дата копіі=09.10.2022}}</ref>, [[Эварысту Канраду Энгелбэрг]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://vintagemachinery.org/mfgindex/detail.aspx?id=294|загаловак=Engelberg, Inc|выдавецтва=Vintage Machinery|копія=https://web.archive.org/web/20120321054057/http://vintagemachinery.org/mfgindex/detail.aspx?id=294|дата копіі=21.03.2012}}</ref>, [[Мануэл Дыяс дэ Абрэў]], [[Андрэас Павэл]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.iht.com/articles/2005/12/16/news/profile.php|загаловак=Portable stereo's creator got his due, eventually|копія=https://web.archive.org/web/20090309065937/http://www.iht.com/articles/2005/12/16/news/profile.php|дата копіі=09.03.2009}}</ref> і [[Нэліё Жузэ Нікалаі]]. === Энэргетыка === [[Файл:Itaipu geral.jpg|значак|Плаціна [[Ітайпу]] на рацэ [[Парана (рака)|Парана]] ёсьць другой паводле велічыні ў сьвеце.]] Бразылія ёсьць адзінаццатым паводле велічыні спажыўцом энэргіі ў сьвеце<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eia.gov/international/rankings/world?pa=44&u=2&f=A&v=none&y=01/01/2021&ev=false|загаловак=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|выдавецтва=www.eia.gov|копія=https://web.archive.org/web/20231026222938/https://www.eia.gov/international/rankings/world?pa=44&u=2&f=A&v=none&y=1|дата копіі=26.10.2023}}</ref>. Большая частка ейнай энэргіі паступае з [[аднаўляльная энэргія|аднаўляльных крыніцаў]], асабліва з гідраэлектрастанцыяў. Плаціна [[Ітайпу]] ёсьць найбуйнейшай у сьвеце [[гідраэлектрастанцыя]]й паводле вытворчасьці энэргіі<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=67bRqegVVcwC&pg=PA42|загаловак=Implementing Environmental and Resource Management|выдавецтва=Springer|год=2011|isbn=978-3-540-77568-3}}</ref>, акрамя гэтага ў краіне таксама іншыя буйныя электрастанцыі, як то [[ГЭС Бэлу-Монці|Бэлу-Монці]] і [[ГЭС Тукуруі|Тукуруі]]. Першы аўтамабіль з этанольным рухавіком быў выпушчаны ў 1978 годзе, а першы самалётны рухавік, які працуе на этаноле, быў высунуты на публіку ў 2005 годзе<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=T6U8AUm1ef4C&pg=PA193|загаловак=OECD Economic Surveys: Brazil 2001|выдавецтва=OECD Publishing|год=2001|isbn=978-92-64-19141-9}}</ref>. У канцы 2021 году Бразылія была другой краінай у сьвеце паводле выпрацаванай гідраэлектраэнэргіі (109,4 ГВт) і энэргіі, якая была здабытая зь [[біямаса|біямасы]] (15,8 ГВт). Таксама гэта сёмая краіна ў сьвеце паводле вытворчасьці ветраэнэргетыкі (21,1 ГВт) і 14-я краінай у сьвеце паводле выпрацоўкі сонечнай энэргіі (13,0 ГВт)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2022/Apr/IRENA_RE_Capacity_Statistics_2022.pdf|загаловак=Renewable Capacity Statistics 2022|выдавецтва=IRENA|копія=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2022/Apr/IRENA_RE_Capacity_Statistics_2022.pdf|дата копіі=09.10.2022}}</ref>. Асноўнай характарыстыкай энэргекі Бразыліі ёсьць тое, што яна ў значнай ступені грунтуецца на аднаўляльных крыніцах энэргіі, чым адрозьніваецца ад сусьветнай энэргетыцы. У той час як у 2019 годзе сусьветная вытворчасьць энэргіі толькі на 14% складалася з аднаўляльных крыніцаў, у гэты час у Бразыліі гэты паказьнік сягаў 45%. Сярод іншых крыніцаў бразыльскай энэргетыкі вылучаюцца [[нафта]], [[прыродны газ]] ды іншыя рэсурсы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.epe.gov.br/pt/abcdenergia/matriz-energetica-e-eletrica|загаловак=Matriz Energética e Elétrica|выдавецтва=Empresa de Pesquisa Energética}}</ref>. Што тычыцца электраэнэргетыкі, тут розьніца паміж Бразыліяй і сьветам у справе выкарыстаньня аднаўляльных крыніцаў яшчэ большая. Гэтак у 2019 годзе ў сьвеце вытворчасьць электраэнэргіі на 25% палягала на аднаўляльную электраэнэргыку, у той час як у Бразыліі гэты паказьнік складаў 83%. Бразылія мае найбуйнейшы электраэнэргетычны сэктар у Лацінскай Амэрыцы. Ягоная магутнасьць на канец 2021 году складала {{Лік|181532}} МВт<ref>[https://web.archive.org/web/20230411135506/https://antigo.aneel.gov.br/web/guest/sala-de-imprensa-exibicao-2/-/asset_publisher/zXQREz8EVlZ6/content/brasil-termina-2021-com-maior-acrescimo-em-potencia-instalada-desde-2016/656877?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fantigo.aneel.gov.br%2Fweb%2Fguest%2Fsala-de-imprensa-exibicao-2%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_zXQREz8EVlZ6&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-2&p_p_col_pos=2&p_p_col_count=3&_101_INSTANCE_zXQREz8EVlZ6_advancedSearch=false&_101_INSTANCE_zXQREz8EVlZ6_keywords=&_101_INSTANCE_zXQREz8EVlZ6_delta=15&p_r_p_564233524_resetCur=false&_101_INSTANCE_zXQREz8EVlZ6_cur=5&_101_INSTANCE_zXQREz8EVlZ6_andOperator=true National Agency of Energy].</ref>. == Насельніцтва == [[Файл:Population density Brazil 2022.svg|значак|Шчыльнасьць насельніцтва Бразыліі ў 2022 годзе.]] Згодна з апошнім афіцыйным прагнозам, колькасьць насельніцтва Бразыліі на 1 ліпеня 2025 году складала {{Лік|213421037}} чалавек, што больш, чым 203 мільёны, якія былі выяўленыя перапісам насельніцтва 2022 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ibge.gov.br/estatisticas/sociais/populacao/9103-estimativas-de-populacao.html|загаловак=Estimativas da população residente para os municípios e para as unidades da federação|выдавецтва=IBGE}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://agenciabrasil.ebc.com.br/en/geral/noticia/2024-08/brazilian-population-likely-start-shrinking-2042|загаловак=Brazilian population likely to start shrinking in 2042|выдавецтва=Agência Brasil|дата публікацыі=23.08.2024}}</ref>. Паводле зьвестак 83,75% насельніцтва жыве ў гарадах<ref>2008 PNAD. [http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/protabl.asp?c=261&i=P&nome=on&notarodape=on&tab=261&unit=0&pov=3&opc1=1&poc2=1&OpcTipoNivt=1&opn1=2&nivt=0&poc1=2&sec58=0&orp=6&qtu3=27&opv=1&sec1=0&sec1=1&sec1=2&opc2=1&pop=1&opn2=2&orv=2&orc2=4&opc58=1&qtu2=5&sev=93&sev=1000093&sec2=0&opp=1&opn3=0&orc1=3&poc58=1&qtu1=1&cabec=on&orc58=5&opn7=0&decm=99&ascendente=on&sep=43343&orn=1&qtu7=9&pon=2&OpcCara=44&proc=1 «População residente por situação, sexo e grupos de idade»]. IBGE.</ref>. Яно ў значнай ступені сканцэнтраванае на паўднёвым усходзе, дзе жывуць 89 мільёнаў жыхароў, і паўночным усходзе, дзе налічваецца 54,6 мільёнаў жыхароў, у той час як два найбольш шырокія рэгіёны, як то цэнтральна-заходні і поўнач, якія разам фармуюць 64,12% тэрыторыі Бразыліі, маюць у агульнай складанасьці толькі 33,8 мільёнаў жыхароў. Першы перапіс насельніцтва ў Бразыліі ладзіўся ў 1872 годзе і зафіксаваў колькасьць насельніцтва ў {{Лік|9930478}} чалавек. З 1880 па 1930 гады прыбыло чатыры мільёны эўрапейцаў<ref>[http://www.migrationinformation.org/profiles/display.cfm?id=311 «Shaping Brazil: The Role of International Migration»]. Migration Policy Institute.</ref>. Насельніцтва Бразыліі значна павялічылася паміж 1940 і 1970 гадамі празь зьніжэньне ўзроўню сьмяротнасьці, не зважаючы на нязначнае зьніжэньне нараджальнасьці. У 1940-х гадах штогадовы прырост насельніцтва складаў 2,4%. Ён павялічыўся да 3,0% у 1950-х гадах і заставаўся на ўзроўні 2,9% у 1960-х гадах, а працягласьць жыцьця ў гэты час павялічылася з 44 да 54 гадоў і ажно да 72,6 году ў 2007 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1275&id_pagina=1|загаловак=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|выдавецтва=IBGE|дата публікацыі=29.11.1999}}</ref>. Тым ня менш, прырост стала зьніжаецца з 1960-х гадоў, і, як чакаецца, зьнізіцца да адмоўнага значэньня да 2050 году<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_impressao.php?id_noticia=1272|загаловак=Projeção da População do Brasil — Brazil’s populational projection|выдавецтва=IBGE}}</ref>, тым самым завяршыўшы дэмаграфічны пераход. У 2022 годзе ўзровень непісьменнасьці насельніцта складаў блізу 7%<ref name="RF">{{спасылка|спасылка=https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/en/agencia-news/2184-news-agency/news/40118-2022-census-illiteracy-rate-falls-from-9-6-to-7-0-in-12-years-though-inequalities-persist|загаловак=2022 Census: Illiteracy rate falls from 9.6% to 7.0% in 12 years, though inequalities persist|выдавецтва=Agência de Notícias — IBGE|дата публікацыі=17.05.2024}}</ref>. Дзеля параўнаньня, у 1940 годзе больш за палову насельніцтва (54%) было непісьменным<ref name="RF" />. === Этнічны склад === Згодна зь перапісам насельніцтва Бразыліі 2022 году 45,3% насельніцтва, то бок 92,1 мільёны, назвалі сябе парда, то бок былі зьмяшанага паходжаньня. 43,5% ці 88,2 мільёнаў чалавек вызначалі сябе белымі, 10,2% ці 20,7 мільёнаў назвалі сябе мурынамі, 0,6% ці 1,2 мільёнаў былі запісанамі як прадстаўнікі карэнных народаў, 0,4% ці 850 тысяч чалавек вызначылі сябе азіятамі<ref>2008 PNAD. [https://g1.globo.com/economia/censo/noticia/2023/12/22/censo-2022-cor-ou-raca.ghtml Censo 2022: Pela 1ª vez, Brasil se declara mais pardo que branco; populações preta e indígena também crescem]. IBGE.</ref>. З моманту прыбыцьця [[партугальцы|партугальцаў]] у 1500 годзе ўва ўсіх рэгіёнах краіны адбылося значнае генэтычнае зьмешваньне паміж [[індзейцы|індзейцамі]], эўрапейцамі і афрыканцамі. Эўрапейскае паходжаньне ёсьць дамінантным у сучасных [[бразыльцы|бразыльцаў]]. Гэтак згодна з усімі аўтасомнымі дасьледаваньнямі насельніцтва ад 60% да 65% складаецца ад прадстаўнікоў эўрапейскіх мігрантаў<ref>{{артыкул|аўтар=De Assis Poiares, Lilian; De Sá Osorio, Paulo; Spanhol, Fábio Alexandre; Coltre, Sidnei César; Rodenbusch, Rodrigo; Gusmão, Leonor; Largura, Alvaro; Sandrini, Fabiano; Da Silva, Cláudia Maria Dornelles|загаловак=Allele frequencies of 15 STRs in a representative sample of the Brazilian population|выданьне=Forensic Science International: Genetics|том=4|нумар=2|старонкі=e61—63|год=2010|DOI=10.1016/j.fsigen.2009.05.006}}</ref><ref>[http://www1.folha.uol.com.br/folha/ciencia/ult306u633465.shtml Brazilian DNA is nearly 80% European, indicates study].</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Pena, Sérgio D. J.; Di Pietro, Giuliano; Fuchshuber-Moraes, Mateus; Genro, Julia Pasqualini; Hutz, Mara H.; Kehdy Fde, Fernanda de Souza Gomes; Kohlrausch, Fabiana; Magno, Luiz Alexandre Viana; Montenegro, Raquel Carvalho; Moraes, MO; De Moraes, ME; De Moraes, MR; Ojopi, EB; Perini, JA; Racciopi, C; Ribeiro-Dos-Santos, AK; Rios-Santos, F; Romano-Silva, MA; Sortica, VA|загаловак=The Genomic Ancestry of Individuals from Different Geographical Regions of Brazil Is More Uniform Than Expected|выданьне=PLOS ONE|том=6|нумар=2|год=2011|DOI=10.1371/journal.pone.0017063}}</ref>. Афрыканскае паходжаньне сярод бразыльцаў ацэньваецца ў 20%—25% ад сярэдняга генэтычнага складу<ref name="wiley12">{{артыкул|аўтар=Lins, T. C.; Vieira, R. G.; Abreu, B. S.; Grattapaglia, D.; Pereira, R. W.|загаловак=Genetic composition of Brazilian population samples based on a set of twenty-eight ancestry informative SNPs|выданьне=American Journal of Human Biology|том=22|нумар=2|старонкі=187—192|год=03.2009|DOI=10.1002/ajhb.20976}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Pena, Sérgio D. J.; Bortolini, Maria Cátira|загаловак=Pode a genética definir quem deve se beneficiar das cotas universitárias e demais ações afirmativas?|выданьне=Estudos Avançados|том=18|нумар=50|старонкі=31—50|год=01.04.2004|DOI=10.1590/S0103-40142004000100004}}</ref>. Гены карэннага насельніцтва прысутныя ўва ўсіх рэгіёнах Бразыліі, фармуючы блізу 15%—20% ад сярэдняга генэтычнага складу<ref name="wiley12"/><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.alvaro.com.br/pdf/trabalhoCientifico/ARTIGO_BRASIL_LILIAN.pdf|загаловак=Allele frequencies of 15 STRs in a representative sample of the Brazilian population|копія=https://www.webcitation.org/5xmleMZgv?url=http://www.alvaro.com.br/pdf/trabalhoCientifico/ARTIGO_BRASIL_LILIAN.pdf|дата копіі=08.04.2011}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://repositorio.unb.br/bitstream/10482/5542/1/2008_NeideMOGodinho.pdf|загаловак=O impacto das migrações na constituição genética de populações latino-americanas|выдавецтва=Universidade de Brasília|копія=https://web.archive.org/web/20110706162240/http://bdtd.bce.unb.br/tedesimplificado/tde_busca/arquivo.php?codArquivo=3873|дата копіі=06.07.2011}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Pena, Sérgio D. J.; Pietro, Giuliano Di; Fuchshuber-Moraes, Mateus; Genro, Julia Pasqualini; Hutz, Mara H.; Kehdy, Fernanda de Souza Gomes; Kohlrausch, Fabiana; Magno, Luiz Alexandre Viana; Montenegro, Raquel Carvalho; Moraes, Manoel Odorico; Moraes, Maria Elisabete Amaral de; Moraes, Milene Raiol de; Ojopi, Élida B.; Perini, Jamila A.; Racciopi, Clarice; Ribeiro-dos-Santos, Ândrea Kely Campos; Rios-Santos, Fabrício; Romano-Silva, Marco A.; Sortica, Vinicius A.|загаловак=The Genomic Ancestry of Individuals from Different Geographical Regions of Brazil Is More Uniform Than Expected|выданьне=PLOS ONE|том=6|нумар=2|год=16.02.2011|DOI=10.1371/journal.pone.0017063}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.hereditas.com.br/pdfs/AJHB-Callegari-Jacquesetal2003.pdf|загаловак=SIDIA M. CALLEGARI-JACQUES et al., Historical Genetics: Spatiotemporal Analysis of the Formation|выдавецтва=Hereditas.com.br|копія=https://web.archive.org/web/20110706152708/http://www.hereditas.com.br/pdfs/AJHB-Callegari-Jacquesetal2003.pdf|дата копіі=06.07.2011}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Callegari-Jacques, S. M.; Grattapaglia, D.; Salzano, F. M.; Salamoni, S. P.; Crossetti, S. G.; Ferreira, M. R. E.; Hutz, M. H.|загаловак=Historical genetics: Spatiotemporal analysis of the formation of the Brazilian population|выданьне=American Journal of Human Biology|том=15|нумар=6|старонкі=824—834|год=11.2003|DOI=10.1002/ajhb.10217}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://publicacoes.gene.com.br/Imprensa_genealogia/Retrato%20molecular%20do%20Brasil@Folha%20de%20S%C3%A3o%20Paulo@26-03-2000.htm|загаловак=Retrato molecular do Brasil|выдавецтва=Publicacoes.gene.com.br|копія=https://web.archive.org/web/20080306064232/http://publicacoes.gene.com.br/Imprensa_genealogia/Retrato%20molecular%20do%20Brasil@Folha%20de%20S%C3%A3o%20Paulo@26-03-2000.htm|дата копіі=06.03.2008}}</ref>. З XIX стагодзьдзя Бразылія адкрыла свае межы для іміграцыі. Паміж 1808 і 1972 гадамі ў краіну мігравала каля пяці мільёнаў чалавек з больш чым 60 краінаў, большасьць зь якіх былі партугальскага, [[італьянцы|італьянскага]], [[гішпанцы|гішпанскага]], [[немцы|нямецкага]], [[ангельцы|ангельскага]], [[украінцы|украінскага]], [[палякі|польскага]], [[габрэі|габрэйскага]], афрыканскага, [[армяне|армянскага]], [[расейцы|расейскага]], [[кітайцы|кітайскага]], [[японцы|японскага]], [[карэйцы|карэйскага]] і [[арабы|арабскага]] паходжаньня<ref>{{артыкул|аўтар=Maria Stella Ferreira-Levy|загаловак=O papel da migração internacional na evolução da população brasileira (1872 a 1972)|выданьне=Revista de Saúde Pública|том=8|нумар=supl|старонкі=49—90|год=1974|DOI=10.1590/S0034-89101974000500003}}</ref><ref>Zirin, 2014. Chapter 2, Section «The Beginning of the 'Mosaic'».</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Grün, Roberto|загаловак=The Armenian Renaissance in Brazil|выданьне=The Americas|том=53|нумар=1|старонкі=113—151|год=07.1996|DOI=10.2307/1007476}}</ref>. Бразылія мае другую паводле велічыні габрэйскую супольнасьць у Лацінскай Амэрыцы пасьля [[Аргентына|Аргентыны]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bh.org.il/jewish-community-brazil/|загаловак=The Jewish Community in Brazil|выдавецтва=Beit Hatfutsot}}</ref>. Па-за арабскім сьветам Бразылія таксама мае найбольшую колькасьць насельніцтва арабскага паходжаньня ў сьвеце, якіх у краіне налічваецца 15—20 мільёнаў чалавек<ref>{{кніга|прозьвішча=Silvia Ferabolli|спасылка=https://books.google.com/books?id=R5CbBAAAQBAJ&pg=PA151|загаловак=Arab Regionalism: A Post-Structural Perspective|выдавецтва=Routledge|isbn=978-1-317-65803-0}}</ref><ref>{{кніга|прозьвішча=Paul Amar|спасылка=https://books.google.com/books?id=XGKuCAAAQBAJ&pg=PA40|загаловак=The Middle East and Brazil: Perspectives on the New Global South|выдавецтва=Indiana University Press|isbn=978-0-253-01496-2}}</ref>. Паводле зьвестак Міністэрства замежных справаў Бразыліі, у краіне жыве лібанская дыяспара ў 7–10 мільёнаў чалавек, што перавышае колькасьць [[лібанцы|лібанцаў]], якія ўласна жывуць у [[Лібан]]е<ref>{{спасылка|аўтар=Bercito, Diogo|спасылка=https://ccas.georgetown.edu/2021/06/08/from-beirut-to-brazil/|загаловак=From Beirut to Brazil|выдавецтва=CCAS|дата публікацыі=08.06.2021}}</ref>. Бразыльскае грамадзтва больш выразна падзеленая паводле сацыяльнай клясы, хоць паміж расавымі групамі назіраецца высокая дыспрапорцыя ў прыбытках, таму [[расізм]] і клясавая прыналежнасьць часта перасякаюцца. Больш высокі адсотак мурынаў, [[мулаты|мулатаў]] і прадстаўнікоў адразу трох расаў можна знайсьці перадусім на ўсходнім узьбярэжжы паўночна-ўсходняга рэгіёну ад [[Баія|Баіі]] да [[Параіба|Параібы]]{{Зноска|Azevedo|1971|Azevedo|74—75}}, а таксама ў паўночнай частцы [[Мараньян (штат)|Мараньяну]]{{Зноска|Azevedo|1971|Azevedo|74}}, паўднёвай частцы Мінас-Жэрайсу{{Зноска|Azevedo|1971|Azevedo|161}} і ўсходняй частцы Рыю-дэ-Жанэйру{{Зноска|Azevedo|1971|Azevedo|161}}. Людзі з індзейскім паходжаньнем складаюць большасьць насельніцтва ў паўночных, паўночна-ўсходніх і цэнтральна-заходніх рэгіёнах. === Мова === [[Файл:Interior do Museu da Língua Portuguesa em São Paulo, Brasil.jpg|значак|зьлева|[[Музэй партугальскай мовы]] ў [[Сан-Паўлу]].]] Афіцыйнай мовай Бразыліі ёсьць [[партугальская мова|партугальская]]. Ёй размаўляе амаль усё насельніцтва, і гэта практычна адзіная мова, якая выкарыстоўваецца ў газэтах, на радыё, тэлебачаньні, а таксама ў бізнэсовых і адміністрацыйных справах. Бразылія — адзіная партугальскамоўная краіна ў [[Амэрыка|Амэрыцы]], што робіць гэтую мову важнай часткай бразыльскай нацыянальнай ідэнтычнасьці, а культура краіны, базуючыся на партугальскай мове, розьніцца ад культуры ейных гішпанамоўных суседзяў. [[Файл:Ruas de Pomerode (cropped).jpg|значак|У месьце [[Памэродэ]] ў штаце [[Санта-Катарына]] [[памеранскі дыялект]] [[нямецкая мова|нямецкай мовы]] ёсьць суафіцыйнай нароўні з партугальскай празь вялікую нямецкую супольнасьць.]] [[Бразыльская партугальская мова]] разьвівалася самастойна, перадусім на грунце цэнтральных і паўднёвых дыялектаў эўрапейскай партугальскай мовы XVI стагодзьдзя<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sibila.com.br/index.php/world-map-of-portuguese/424|загаловак=Learn About Portuguese Language|выдавецтва=Sibila.com.br|дата публікацыі=25.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20120420010533/http://www.sibila.com.br/index.php/world-map-of-portuguese/424|дата копіі=20.04.2012}}</ref>, зь некаторым уплывам амэрыканскіх і афрыканскіх моваў, асабліва заходнеафрыканскай і банту, але ўплыў абмежаваны толькі лексыкай<ref name="Portuguese">{{спасылка|спасылка=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=br|загаловак=Languages of Brazil|выдавецтва=Ethnologue}}</ref>. У выніку мова некалькі адрозьніваецца, галоўным чынам у [[фанэтыка|фанэтыцы]], ад мовы [[Партугалія|Партугаліі]] і іншых партугаламоўных краінаў. Закон аб [[мігоўная мова|мове жэстаў]] 2002 году<ref>[https://web.archive.org/web/20100910070529/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/LEIS/2002/L10436.htm LEI Nº 10.436, DE 24 DE ABRIL DE 2002]. Presidência da República, Casa Civil, Subchefia para Assuntos Jurídicos.</ref> патрабуе ад дзяржаўных органаў і дзяржаўных установаў надаваць інфармацыю на бразыльскай мове жэстаў. Асобная прызэдэнцкая пастанова 2005 году пашырыла ўжываньне мовы жэстаў на выкладаньне ў навучальных установах і [[лягапэдыя|лягапэдыі]]<ref>[http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_ato2004-2006/2005/decreto/d5626.htm Brazilian decree nº 5626, 22 December 2005]. Planalto.gov.br.</ref>. Выкладчыкі, інструктары і перакладнікі гэтай мовы ёсьць прызнанымі спэцыялістамі. Школы і службы аховы здароўя павінны забясьпечваць інклюзіўнасьць глухім людзям<ref>{{кніга|прозьвішча=Charles J. Russo|спасылка=https://books.google.com/books?id=JuV1cZ7NJHIC&pg=PA45|загаловак=The Legal Rights of Students with Disabilities: International Perspectives|выдавецтва=Rowman & Littlefield Publishers|год=2011|isbn=978-1-4422-1085-1}}</ref>. Мовы меншасьцяў распаўсюджаныя ва ўсёй краіне. У аддаленых рэгіёнах размаўляюць на сто васьмідзесяці індзейскіх мовах, а значная колькасьць іншых распаўсюджаных моваў ёсьць мовамі імігрантаў і іхных нашчадкаў<ref name="Portuguese" />. У некаторых грамадах мясцовыя індзейскія мовы маюць суафіцыйны статус поруч з партугальскай<ref>{{навіна|аўтар=Rohter, Larry|спасылка=https://www.nytimes.com/2005/08/28/international/americas/28amazon.html|загаловак=Language Born of Colonialism Thrives Again in Amazon|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=28.08.2005}}</ref>. У паўднёвых і паўднёва-ўсходніх рэгіёнах існуюць значныя супольнасьці нямецкага і італьянскага паходжаньня. Родныя мовы іхных продкаў трапілі ў Бразылію і жывыя там дагэтуль, але знаходзяцца там пад моцным уплывам партугальскай мовы<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/dw/article/0,,1174391,00.html|загаловак=O alemão lusitano do Sul do Brasil|выдавецтва=DW-World.de}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.labeurb.unicamp.br/elb/europeias/talian.htm|загаловак=ELB|выдавецтва=labeurb.unicamp.br}}</ref>. [[Італьянская мова]] афіцыйна ўважаецца за гістарычную спадчыну ў штаце [[Рыю-Грандзі-ду-Сул]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sitoveneto.org/talian_patrimonio_de_rio_grando_do_sul.html|загаловак=Approvato il progetto che dichiara il 'Talian' come patrimonio del Rio Grande del Sud – Brasile|выдавецтва=Sitoveneto|копія=https://web.archive.org/web/20120304160633/http://www.sitoveneto.org/talian_patrimonio_de_rio_grando_do_sul.html|дата копіі=04.03.2012}}</ref>, а два нямецкія дыялекты маюць статус суафіцыйных у некалькіх грамадах<ref>{{кніга|прозьвішча=Patrick Stevenson|спасылка=https://books.google.com/books?id=AviTvt-cPaUC&pg=PA39|загаловак=The German Language and the Real World: Sociolinguistic, Cultural, and Pragmatic Perspectives on Contemporary German|выдавецтва=Oxford University Press|год=1997|isbn=978-0-19-823738-9}}</ref>. Італьянская мова таксама прызнаная за «этнічную мову» у [[Санта-Тэрэза (Эсьпірыту-Санту)|Санта-Тэрэзе]] і [[Віла-Вэльля|Віла-Вэльлі]], якія месьцяцца ў штаце [[Эсьпірыту-Санту]]<ref>{{спасылка|аўтар=Angelini, Andrea|спасылка=https://italicsmag.com/2018/09/06/italian-language-countries-world-2|загаловак=Not just Dante: Italian speaking countries in the world – part two|выдавецтва=Italics Magazine|дата публікацыі=06.09.2018}}</ref>. === Рэлігія === [[Файл:Basilica of the National Shrine of Our Lady of Aparecida, 2007.jpg|значак|зьлева|[[Катэдра Нацыянальнага санктуарыя Маці Божай Апарэсыды]].]] [[Хрысьціянства]] ёсьць галоўнай рэлігіяй краіны, прычым [[каталіцтва]] пераважае сярод іншых канфэсіяў. Бразылія мае найбольшую колькасьць каталіцкага насельніцтва ў сьвеце<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.pewforum.org/2013/02/13/the-global-catholic-population/|загаловак=The Global Catholic Population|выдавецтва=Pew Research Center|дата публікацыі=13.02.2013}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.catholicnewsagency.com/news/262883/worldwide-catholic-population-hits-14-billion|загаловак=Worldwide Catholic population hits 1.4 billion|выдавецтва=Catholic News Agency}}</ref>. Згодна з дэмаграфічным перапісам 2022 году, 56,75% насельніцтва вызнавалі каталіцтва, 26,85% былі [[пратэстанцтва|пратэстантамі]], 1,84% былі зьвязаныя зь [[сьпірытызм]]ам, а 5,06% былі прыналежныя да іншых рэлігіяў, пры гэтым 9,28% не наалежалі да аніякай рэлігіі. Рэлігійная разнастайнасьць у Бразыліі паўстала ў выніку сустрэчы [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]] з рэлігійнымі традыцыямі паняволеных афрыканскіх народаў і карэннага насельніцтва<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=JxgFWwK8dXwC&pg=PT211|загаловак=Freedom of Religion and Belief: A World Report|выдавецтва=Routledge|год=2013|isbn=978-1-134-72229-7}}</ref>. Гэтае зьліцьцё рэлігіяў у час партугальскай калянізацыі Бразыліі прывяло да разьвіцьця разнастайнага спэктру сынкрэтычных практык у рамках агульнай [[Бразыльская каталіцкая царква|Бразыльскай каталіцкай царквы]], якія характарызуюцца традыцыйнымі партугальскімі сьвятамі<ref>{{спасылка|спасылка=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/brazil|загаловак=Brazil|выдавецтва=Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs|копія=https://web.archive.org/web/20110825203019/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/brazil|дата копіі=25.08.2011}}</ref>. Рэлігійны плюралізм пашырыўся цягам XX стагодзьдзя<ref>{{кніга|прозьвішча=Brian Morris|спасылка=https://books.google.com/books?id=PguGB_uEQh4C&pg=PA223|загаловак=Religion and Anthropology: A Critical Introduction|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2006|isbn=978-0-521-85241-8}}</ref>, таму значна павялічылася пратэстанцкая супольнасьць да больш чым 22% насельніцтва ў 2010 годзе. Часткова гэта было павязана з сумесьсю ўплыву амэрыканскіх місіянэраў і ўрада ЗША<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=NIBlry_2oLQC&pg=PA405|загаловак=International Handbook of Protestant Education|выдавецтва=Springer|год=2012|isbn=978-94-007-2386-3}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Tautz, Carlos|спасылка=https://www.intercept.com.br/2025/04/07/como-os-eua-usaram-a-religiao-para-combater-o-comunismo-no-brasil/|загаловак=Como os EUA usaram a religião para combater o comunismo no Brasil|выдавецтва=Intercept Brasil|дата публікацыі=07.04.2025}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Nascimento, Gilberto|спасылка=https://www.intercept.com.br/2025/10/09/pregadores-evangelicos-eua-invadem-brasil/|загаловак=Pregadores evangélicos dos EUA invadem o Brasil com a receita que elegeu Trump|выдавецтва=Intercept Brasil|дата публікацыі=09.10.2025}}</ref>. Найбольш распаўсюджанымі пратэстанцкімі канфэсіямі ёсьць [[эвангельскія хрысьціяне|эвангельскія]] [[пяцідзясятніцтва|пяцідзясятнікі]]. Іншыя пратэстанцкія кірункі з прыкметнай прысутнасьцю ў краіне ўлучаюць [[баптызм|баптыстаў]], [[царква адвэнтыстаў сёмага дня|адвэнтыстаў сёмага дня]], [[лютэранства|лютэранаў]] і [[кальвінізм|рэфарматараў]]. У апошнія дзесяцігодзьдзі пратэстанства, асабліва ў формах пяцідзесятніцтва і эвангелізму, значна распаўсюдзіліся ў краіне, у той час як дзель каталікоў значна зьнізілася ў 2010-х гадах<ref>{{спасылка|спасылка=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/brazil|загаловак=Brazil|выдавецтва=Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs|копія=https://web.archive.org/web/20110825203019/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/brazil|дата копіі=25.08.2011}}</ref>. З 2022 году эвангелісты і каталікі пачалі пераглядаць рэлігію як палітычны фактар<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cnnbrasil.com.br/politica/religiao-como-fator-politico-esta-diminuindo-diz-especialista-a-cnn/|загаловак="Religião como fator político está diminuindo", diz especialista à CNN|выдавецтва=CNN Brasil|дата публікацыі=14.02.2025}}</ref>, а ў 2025 годзе некалькі эвангельскіх канфэсіяў працягвалі пашыраць свой уплыў на палітыку<ref>{{спасылка|аўтар=Nascimento, Gilberto|спасылка=https://www.intercept.com.br/2025/07/09/universal-assembleia-deus-eleicao-2026-bolsonaro-poder-congresso/|загаловак=Universal e Assembleia de Deus já miram eleição de 2026 de olho na herança de Bolsonaro e em mais poder no Congresso|выдавецтва=Intercept Brasil|дата публікацыі=09.07.2025}}</ref>. У гарадах [[Боа-Віста (Рарайма)|Боа-Віста]], [[Салвадор]] і [[Порту-Вэльлю]] найбольшая дзель нерэлігійных жыхароў у Бразыліі. [[Тэрэзына]], [[Фарталеза]] і [[Фларыянопаліс]] былі найбольш рыма-каталіцкімі ў краіне<ref name="FGV no G1">{{спасылка|спасылка=http://g1.globo.com/brasil/noticia/2011/08/pais-tem-menor-nivel-de-adeptos-do-catolicismo-desde-1872-diz-estudo.html|загаловак=G1 — País tem menor nível de adeptos do catolicismo desde 1872, diz estudo|выдавецтва=G1.globo.com|дата публікацыі=23.08.2011}}</ref>. Вялікі Рыю-дэ-Жанэйру, не беручы ва ўвагу ўласна сам горад, быў найбольш нерэлігійным і, адпаведна, найменш рыма-каталіцкім<ref name="FGV no G1" />. У кастрычніку 2009 году бразыльскі Сэнат ухваліў, а ў лютым 2010 году прэзыдэнт Бразыліі зацьвердзіў пагадненьне з [[Ватыкан]]ам, у якім вызнаецца юрыдычны статут Каталіцкай Царквы ў Бразыліі<ref>{{спасылка|спасылка=https://oglobo.globo.com/economia/senado-aprova-acordo-com-vaticano-3161783|загаловак=Senado aprova acordo com o Vaticano|выдавецтва=O Globo}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2007-2010/2010/Decreto/D7107.htm|загаловак=Decreto nº 7.107, de 11 de fevereiro de 2010.|выдавецтва=Casa Civil da Presidência da República}}</ref>. == Культура == [[Файл:Desfile Portela 2014 (906185).jpg|значак|Урачыстае шэсьце на [[карнавал у Рыю-дэ-Жанэйру|карнавале ў Рыю-дэ-Жанэйру]], якое ўважаецца найвялікшым карнавалам у сьвеце.]] Культура Бразыліі перадусім палягае на грунце партугальскай культуры праз моцных каляніяльныя сувязі з часоў [[Партугальская імпэрыя|Партугальскай імпэрыі]]<ref>{{кніга|аўтар=Teresa A. Meade|спасылка=https://books.google.com/books?id=e6Jw-KNq2QUC&pg=PA146|загаловак=A Brief History of Brazil|выдавецтва=Infobase Publishing|год=2009|isbn=978-0-8160-7788-5}}</ref>. Асабліва гэта бачна ў тым, што ў Бразыліі размаўляюць [[партугальская мова|па-партугальску]], трымаюцца [[Каталіцкая Царква|рыма-каталіцкай царквы]] ды перайманьне ў каляніяльным архітэктурным стылі. Бразыльская культура таксама была пад моцным уплывам афрыканскіх, карэнных індзейскіх і ды іншых непартугальскіх эўрапейскіх культураў і традыцыяў<ref>{{кніга|прозьвішча=David Levinson|спасылка=https://books.google.com/books?id=uwi-rv3VV6cC&pg=PA325|загаловак=Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook|выдавецтва=Greenwood Publishing Group|год=1998|isbn=978-1-57356-019-1}}</ref>. На бразыльскую культуру паўплывалі італьянскія, нямецкія і іншыя эўрапейскія, а таксама японскія, габрэйскія і арабскія імігранты, якія ў вялікай колькасьці засялілі поўдзень і паўднёвы ўсход Бразыліі цягам XIX і XX стагодзьдзях<ref>{{кніга|прозьвішча=Jeffrey Lesser|спасылка=https://books.google.com/books?id=HJW029DYOZoC&pg=PA150|загаловак=Immigration, Ethnicity, and National Identity in Brazil, 1808 to the Present|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2013|старонкі=150–55|isbn=978-0-521-19362-7}}</ref>. Карэнныя індзейцы таксама паўплывалі на мову і кухню Бразыліі, гэтак жа свой унёсак зрабілі вышлыя з афрыканскага кантынэнту, якія дадалі свой калярыт у мову, кухню, музыку, танцы і рэлігію<ref>{{навіна|аўтар=Freyre, Gilberto|спасылка=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022|загаловак=The Afro-Brazilian experiment: African influence on Brazilian culture|выдавец=UNESCO|копія=https://archive.today/20120530050909/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022|дата копіі=30.05.2012}}</ref>. Бразыльскае мастацтва разьвівалася з XVI стагодзьдзя ў розных стылях, якія вар’ююцца ад [[барока]], якое дамінавала ў Бразыліі да пачатку XIX стагодзьдзя<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fflch.usp.br/dh/ceveh/public_html/biblioteca/livros/teatro_fe/index.htm|загаловак=fflch.usp.br|выдавец=Teatro da fé: Formas de representação religiosa no Brasil e no México do século XVI|копія=https://web.archive.org/web/20130724010418/http://www.fflch.usp.br/dh/ceveh/public_html/biblioteca/livros/teatro_fe/index.htm|дата копіі=24.07.2013}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=termos_texto_ing&cd_verbete=3738&lst_palavras=&cd_idioma=28556&cd_item=8|загаловак=The Brazilian Baroque|выдавец=Encyclopaedia Itaú Cultural|копія=https://web.archive.org/web/20110430001754/http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=termos_texto_ing&cd_verbete=3738&lst_palavras=&cd_idioma=28556&cd_item=8|дата копіі=30.04.2011}}</ref>, да [[рамантызм]]у, [[мадэрнізм]]у, [[экспрэсіянізм]]у, [[кубізм]]у, [[сюррэалізм]]у і [[абстракцыянізм]]у. Бразыльскае кіно бярэ свой пачатак з канца XIX стагодзьдзя і з 1960-х гадоў атрымала новы ўзровень міжнароднага прызнаньня<ref>{{кніга|прозьвішча=Leslie Marsh|спасылка=https://books.google.com/books?id=I5F7E6BQ5ukC&pg=PA3|загаловак=Brazilian Women's Filmmaking: From Dictatorship to Democracy|выдавецтва=University of Illinois Press|год=2012|isbn=978-0-252-09437-8}}</ref>. === Архітэктура === [[Файл:Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg|значак|зьлева|[[Бразыльская катэдра]], якая была распрацаваная архітэктарам Оскарам Німэерам у час разбудовы новай сталіцы.]] Архітэктура Бразыліі ўвесь час была пад уплывам Эўропы, асабліва [[Партугалія|Партугаліі]]. Ейная гісторыя ўзяла свой пачатак з таго часу, калі [[Пэдру Алварыш Кабрал]] высадзіўся на бразыльскі бераг у 1500 годзе. Партугальская каляніяльная архітэктура стала першым эўрапейскім стылем, які зьявіўся ў Бразыліі<ref>Hue, Jorge de Souza (1999). «Uma visão da arquitectura colonial no Brasil». Rio de Janeiro.</ref>. Яна заклала падмурак для ўсёй бразыльскай архітэктуры наступных стагодзьдзяў<ref>Boxer, Charles Ralph (1962). «The Golden Age of Brazil, 1695–1750: Growing Pains of a Colonial Society». University of California Press.</ref>. У XIX стагодзьдзі, у часы [[Бразыльская імпэрыя|Бразыльскай імпэрыі]], краіна прытрымлівалася эўрапейскай моды, таму тут атрымалі пашырэньне нэаклясычная і нэагатычная архітэктура. Затым, у XX стагодзьдзі, у Бразыліі рабіліся экспэрымэнты з [[мадэрнізм|мадэрнісцкай]] архітэктурай. Каляніяльная архітэктура Бразыліі датуецца пачаткам XVI стагодзьдзя, калі Бразылія была ўпершыню дасьледаваная, заваяваная і заселеная партугальцамі. Партугальцы будавалі дамы і іншыя збудаваньні ў стылях, знаёмым ім у Эўропе. У каляніяльным стылі будаваліся цэрквы і цывільная архітэктура, а таксама дамы і крэпасьці, як у гарадах, гэтак і сельскай мясцовасьці<ref name="Guimaraens">{{спасылка|спасылка=http://www.mre.gov.br/cdbrasil/itamaraty/web/port/artecult/arqurb/arquitet/index.htm|загаловак=''Arquitetura''|выдавец=Arquitetura|копія=https://web.archive.org/web/20030908051315/http://www.mre.gov.br/CDBRASIL/ITAMARATY/WEB/port/artecult/arqurb/arquitet/index.htm|дата копіі=08.09.2003}}</ref>. Цягам XIX стагодзьдзя ў бразыльскай архітэктуры зьявіліся новыя эўрапейскія стылі, як то нэаклясычны і нэагатычны. Звычайна яны зьмешваліся з бразыльскімі ўплывамі з уласнай спадчыны<ref name="Guimaraens" />. У 1950-х гадах зьявілася мадэрнісцкая архітэктура, калі горад [[Бразылія (горад)|Бразылія]] паўстаў ад пачатку як новая фэдэральная сталіца ў глыбіні краіны, каб дапамагчы разбудаваць унутраную частку краіны. Архітэктар [[Оскар Німэер]] пабудаваў урадавыя будынкі, цэрквы і грамадзкія будынкі ў стылі мадэрнізму<ref>Claro, Mauro (2008). [http://www.vitruvius.com.br/revistas/read/drops/09.025/1775 «Ambientes modernos. A casa modernista da Rua Santa Cruz, de Gregori Warchavchik, e outras casas da modernidade»]. In: ''Drops''.</ref>. === Літаратура === [[Файл:Machado de Assis aos 57 anos (cropped).jpg|значак|Паэт і раманіст [[Машаду дэ Асіс]] быў заснавальнікам [[Бразыльская акадэмія літаратура|Бразыльскай акадэміі літаратуры]].]] Бразыльская літаратура ўзяла свой пачатак у XVI стагодзьдзі, з твораў першых партугальскіх дасьледнікаў Бразыліі, як то [[Пэру Ваш дэ Каміньня]], напоўненых апісаньнямі фаўны, флёры і камэнтарамі пра карэннае насельніцтва, якія захаплялі эўрапейскіх чытачоў{{Зноска|CrocittiVallance|2012|Crocitti & Vallance|360}}. Бразылія стварыла значныя творы эпохі [[рамантызм]]у, а такія аўтары, як то [[Жаакін Мануэл дэ Масэду]] і [[Жузэ Мартыніяну дэ Аленкар|Жузэ дэ Аленкар]], пісалі раманы пра каханьне і боль. Аленкар за сваю доўгую кар’еру таксама апісваў карэнных жыхароў як герояў у сваіх раманах пра індзейцаў, як то ''«[[О Гуарані]]»'', ''«[[Ірасэма]]»'' і ''«[[Убіражара (раман)|Ўбіражара]]»''<ref>[https://web.archive.org/web/20110725100730/http://www.brasembottawa.org/en/culture_academic/literature.html «Brazilian Literature: An Introduction»]. Embassy of Brasil — Ottawa.</ref>. [[Машаду дэ Асіс]], адзін зь ягоных сучасьнікаў, пісаў практычна ва ўсіх жанрах, атрымаўшы сусьветную ўхвалу і аўтарытэт сярод крытыкаў<ref>Candido; Antonio. (1970) «Vários escritos». São Paulo: Duas Cidades. — С. 18</ref><ref>Caldwell, Helen (1970). «Machado de Assis: The Brazilian Master and his Novels». Berkeley, Los Angeles and London, University of California Press.</ref><ref>Fernandez, Oscar (1971). «Machado de Assis: The Brazilian Master and His Novels. The Modern Language Journal, Vol. 55, No. 4. — С. 255—256.</ref>. Бразыльскі мадэрнізм быў павязаны з нацыяналістычнай авангарднай літаратурай<ref>Kühl, Beatriz Mugayar (1998). «Arquitetura do ferro e arquitetura ferroviária em São Paulo: reflexões sobre a sua preservação». Atelie Editorial. — С. 202.</ref>, у той час як у час [[постмадэрнізм]]у зьявілася пакаленне адметных паэтаў, як то [[Жуан Кабрал дэ Мэлу Нэту]], [[Карлус Друмрнд дэ Андрадзі]], [[Вінісіюс дэ Мараэс]], [[Кора Караліна]], [[Грасіліяну Рамус]], [[Сэсілія Мэйрэлес]], а таксама сусьветна вядомых пісьменьнікаў, якія ўздымалі як унівэрсальныя, гэтак і мясцовыя тэмы, сярод якіх вылучаюцца [[Жоржы Амаду]], [[Жуан Гімарайнс Роза]], [[Клярыса Ліспэктар]] і [[Мануэл Бандэйра]]<ref>Balderston, Daniel; Gonzalez, Mike (2004). «Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature, 1900–2003». Routledge. — С. 288.</ref><ref>Sayers (1999). «Portugal and Brazil in Transitn». Literature. U of Minnesota Press.</ref><ref>Eakin, Marshall C.; de Almeida, Paulo Roberto (2005). «Envisioning Brazil: A Guide to Brazilian Studies in the United States: Literature, Culture and Civilization». University of Wisconsin Press.</ref>. Найбольш значнай літаратурнай узнагародай Бразыліі лічыцца [[прэмія Камоэнса]], якая была зафундаваная партугальскім і бразыльскім урадамі і надаецца літаратарам, якія пішуць па-партугальскую. Бразыльскія пісьменьнікі часта ўшаноўваюцца гэтай прэстыжнай узнагародай<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bn.br/explore/premios-literarios/premio-camoes-literatura|загаловак=Prêmio Camões de Literatura &#124; Biblioteca Nacional|выдавецтва=Bn.br|копія=https://web.archive.org/web/20160316050256/http://www.bn.br/explore/premios-literarios/premio-camoes-literatura|дата копіі=16.03.2016}}</ref>. У Бразыліі маецца свая ўласная [[Бразыльская акадэмія літаратуры]], то бок некамэрцыйная культурная арганізацыя, скіраваная на захаваньне нацыянальнай мовы і літаратуры<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.academia.org.br/academia/quem-somos|загаловак=Quem somos &#124; Academia Brasileira de Letras|выдавецтва=Academia.org.br|дата публікацыі=03.08.2014}}</ref>. === Музыка === [[Файл:Tom Jobim e Chico Buarque no Festival Internacional da Canção (FIC) restored.jpg|значак|зьлева|[[Антонію Карлус Жабін]], адзін з стваральнікаў [[басанова|басановы]], і [[Шыку Буаркі]], які быў адным зь вядучых сьпевакоў [[бразыльская папулярная музыка|бразыльскай папулярнай музыкі]].]] Бразыльская музыка спалучае ў сабе эўрапейскія, тубыльныя індзейскія і афрыканскія элемэнты<ref name="FonsecaWeiner1991">{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=HuZQUm_hhygC&pg=PA7|загаловак=Brazilian Rhythms for Drumset|выдавецтва=Alfred Music Publishing|год=1991|isbn=978-0-7692-0987-6}}</ref>. Да XVX стагодзьдзя Партугалія была адкрытая да большасьці ўплываў, якія фармавалі бразыльскую музыку, хоць многія з гэтых элемэнтаў ня мелі партугальскага паходжаньня, а агулам былі эўрапейскімі. Адным з выдатных музыкай таго часу быў [[Жузэ Маўрысію Нуньес Гарсія]], які быў аўтараў твораў з уплывам венскага клясыцызму <ref>{{кніга|прозьвішча=Donna M. Di Grazia|спасылка=https://books.google.com/books?id=qyPz1PUFxW8C&pg=PA457|загаловак=Nineteenth-Century Choral Music|выдавецтва=Routledge|год=2013|isbn=978-1-136-29409-9}}</ref>. Галоўнай афрыканскай рысай ёсьць рытмічная разнастайнасьць да перайманьне некаторых танцаў і інструмэнтаў<ref name="FonsecaWeiner1991" />. Папулярная музыка з канца XVIII стагодзьдзя, [[самба]] ўважалася за найбольш тыповую музыку Бразыліі, у выніку чаго яна пазьней трапіла ў сьпіс культурнай спадчыны ЮНЭСКО<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00101|загаловак=UNESCO Culture Sector – Intangible Heritage – 2003 Convention|выдавецтва=Unesco.org}}</ref>. [[Самба-рэгі]], [[ашэ (музыка)|ашэ]], [[маракату]], [[фрэву]] і [[афошэ]] ёсьць тымі музычнымі традыцыямі, якія былі папулярызаваныя дзякуючы іхняга выкарыстаньня на штогадовых [[бразыльскі карнавал|бразыльскіх карнавалах]]<ref>{{кніга|прозьвішча=Larry Crook|спасылка=https://books.google.com/books?id=Skjwor64MXwC&pg=PA78|загаловак=Focus: Music of Northeast Brazil|выдавецтва=Taylor & Francis|год=2009|isbn=978-0-415-96066-3}}</ref>. [[Фаро]] ўважаецца за тып народнай музыкі, які часта выконваецца падчас Чэрвеньскага фэстывалю на паўночным усходзе Бразыліі<ref>{{спасылка|спасылка=http://brazilianexperience.com/brazil-from-a-to-z-forro/|загаловак=Brazil From A TO Z: FORRÓ|выдавецтва=Brazilian Experience|дата публікацыі=25.12.2015}}</ref>. Як сьцьвярджаецца, фаро выкарыстоўваўся як спосаб суцішыць пачуцьцё настальгіі па сельскім ладзе жыцьця<ref>{{кніга|імя=Jack A. III|прозьвішча=Draper|загаловак=Forró and redemptive regionalism from the Brazilian northeast: popular music in a culture of migration|месца=New York|выдавецтва=Lang|год=2010|isbn=978-1-4331-1076-4}}</ref>. [[Шору]] ёсьць папулярным музычна-інструмэнтальным стылем. Ягонае паходжаньне бярэ свой пачатак у [[Рыю-дэ-Жанэйру]] XIX стагодзьдзя. Стыль часта мае хуткі і вясёлы рытм, характарызуецца танюткімі мадуляцыямі і поўны сынкопамі і контрапунктам<ref>{{кніга|аўтар=MacGowan, Chris; Pessanha, Ricardo|спасылка=https://archive.org/details/braziliansoundsa00mcgowa|загаловак=The Brazilian Sound: Samba, Bossa Nova, and the Popular Music of Brazil|выдавецтва=Temple University Press|год=1998|старонкі=[https://archive.org/details/braziliansoundsa00mcgowa/page/159 159]–61|isbn=978-1-56639-545-8}}</ref>. [[Лямбада]] і [[карымбо]], якія паходзяць з штату [[Пара (штат)|Пара]], дасягнулі посьпеху ў лацінаамэрыканскай музыцы<ref>{{спасылка|спасылка=https://americanlambada.org/patrons-history|загаловак=Our Patron's History: Awards|выдавецтва=American Lambada Organization}}</ref>. [[Басанова]] таксама ёсьць вядомым стылем бразыльскай музыкі. Ён быў распрацаваны і папулярызаваны ў 1950-х і 1960-х гадах як лірычнае спалучэньне самбы і [[джаз]]у<ref>{{кніга|прозьвішча=Michael Campbell|спасылка=https://books.google.com/books?id=rK5DMAZsuAgC&pg=PT299|загаловак=Popular Music in America: The Beat Goes on|выдавецтва=Cengage Learning|год=2011|isbn=978-0-8400-2976-8}}</ref>. Фраза «басанова» літаральна перакладаецца з партугальскай мовы як «новая тэндэнцыя»<ref>{{кніга|прозьвішча=Gayle Kassing|спасылка=https://archive.org/details/historyofdancein00kass|загаловак=History of Dance: An Interactive Arts Approach|выдавецтва=Human Kinetics 10%|год=2007|isbn=978-0-7360-6035-6}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Azevedo, Aroldo|загаловак=O Brasil e suas regiões|месца=São Paulo|выдавецтва=Companhia Editora Nacional|год=1971|ref=Azevedo}} * {{кніга|аўтар=Crocitti, John J.; Vallance, Monique M.|загаловак=Brazil Today: An Encyclopedia of Life in the Republic|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2012|isbn=978-0-313-34672-9|ref=CrocittiVallance}} * {{кніга|аўтар=Fausto, Boris; Devoto, Fernando J.|загаловак=Brasil e Argentina: Um ensaio de história comparada (1850—2002)|месца=São Paulo|выдавецтва=Editoria 34|год=2005|isbn=85-7326-308-3|ref=FaustoDevoto}} * {{кніга|аўтар=Gaspari, Elio|загаловак=A ditadura envergonhada|месца=São Paulo|выдавецтва=Companhia das Letras|год=2002|isbn=85-359-0277-5|ref=Gaspari}} == Вонкавыя спасылкі == {{Партал|Паўднёвая Амэрыка}} * [http://www.visitbrasil.com/en/ Бразыльскі турыстычны партал]. {{Краіны Паўднёвай Амэрыкі}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] izi6ourv51xz2i5cwefyugg587xel8m 0 9665 2682544 2672461 2026-08-06T00:46:17Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682544 wikitext text/x-wiki {{Краіна2 | СУП ППЗ = 536,096 млрд $<ref name="imf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=182,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 «World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Portugal)»]. International Monetary Fund.</ref> | Год падліку СУП ППЗ = 2025 | Месца паводле СУП ППЗ = | СУП ППЗ на чалавека = 50 037 $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП ППЗ на чалавека = 2025 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека = | СУП намінал = 321,440 млрд $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП намінал = 2025 | Месца паводле СУП намінал = | СУП намінал на чалавека = 30 002 $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП намінал на чалавека = 2025 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = |Лацінка=Partuhałija}} '''Партуга́лія''', '''Партуґа́лія''' ({{мова-pt|República Portuguesa}}) — дзяржава, разьмешчаная на паўднёвым захадзе [[Эўропа|Эўропы]], на [[Пірэнэйскі паўвостраў|Пірэнэйскім паўвостраве]]. Партугалія самая заходняя краіна Эўропы, якая да таго ж мяжуе з [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіянам]] на захадзе й поўдні й [[Гішпанія]]й на поўначы й усходзе. Атлянтычныя архіпэлягі [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]] і [[Мадэйра|Мадэйры]] зьяўляюцца часткай Партугаліі. Краіна названая ў гонар ейнага другога па велічыні гораду, [[Порту]]<ref>{{спасылка|url=http://www.instituto-camoes.pt/CVC/bdc/etnologia/opusculos/vol05/opusculos05_28_38.pdf|загаловак=Leite de Vasconcelos, José. Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V – Etnologia (Parte I) Lisboa, Imprensa Nacional, 1938|копія=http://web.archive.org/web/20070930222553/http://www.instituto-camoes.pt/CVC/bdc/etnologia/opusculos/vol05/opusculos05_28_38.pdf}}{{ref-pt}}</ref>. Землі сучаснай Партугаліі стала былі заселеныя з дагістарычных часоў, тут пражывалі [[Кельты|кельцкія плямёны]], якія пазьней былі інтэграваныя ў [[Старажытны Рым|Рымскую рэспубліку]], а затым землі сталіся месцам пасяленьня [[германцы|германскіх народаў]], як то [[свэвы|свэваў]], [[швабы|швабаў]], [[вандалы|вандалаў]] і [[вэстготы|вэстготаў]]. У [[VIII стагодзьдзе|VIII стагодзьдзі]] большая частка Пірэнэйскага паўвострава была заваяваная [[маўры]]танскімі захопнікамі, якія вызнавалі [[іслам]], а пасьля былі выгнаныя [[тампліеры|тампліерамі]]. Падчас [[хрысьціянства|хрысьціянскай]] [[Рэканкіста|Рэканкісты]], Партугалія зацьвердзілася як незалежная каралеўства ад [[Каралеўства Леон|Леону]] ў 1139 годзе, зьяўляючыся, такім чынам, адной з найстарэйшых эўрапейскіх нацыянальных дзяржаваў<ref>{{кніга|аўтар=Brian Jenkins, Spyros A. Sofos|загаловак=Nation and identity in contemporary Europe|pages=145|выдавецтва=Routledge|год=1996|isbn=0-415-12313-5}}</ref>. У [[XV стагодзьдзе|XV]] і [[XVI стагодзьдзе|XVI стагодзьдзі]], у выніку мясцовым піянэрам эпохі [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў]], Партугалія пашырыла ўплыў у сьвеце й стварыла глябальную імпэрыю, якая ўключала ўладаньні ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Азія|Азіі]], [[Акіянія|Акіяніі]] й [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]], стаўшы буйным эканамічным, палітычным і ваенным цэнтрамі ў сьвеце. Партугальская імпэрыя была першай глябальнай імпэрыяй у гісторыі<ref>Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481</ref>, а таксама самым доўгай эўрапейскай каляніяльнай імпэрыяй, якая праіснавала амаль 600 гадоў, пачынаючы з захопу [[Сэўта|Сэўты]] ў 1415 годзе, да перадачы [[Макао]] да [[Кітай|Кітаю]] ў 1999 годзе. Тым ня менш, міжнародны статус краіны, быў значна зьніжаны ў [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзі]], асабліва пасьля абвяшчэньня незалежнасьці [[Бразылія|Бразыліі]] й іншых найбуйнейшых калёніяў. Пасьля рэвалюцыі ў 1910 годзе [[манархія]] была зрынута, але няўстойлівая дэмакратычная партугальская Першая Рэспубліка была замененая ў хуткім часе [[аўтарытарны рэжым|аўтарытарным рэжымам]]. Дэмакратыя была адноўлена пасьля партугальскіх каляніяльных войнаў і рэвалюцыі гвазьдзікоў у 1974 годзе, пасьля чаго Партугалія страціла свае заморскія правінцыі, як то [[Ангола|Анголу]], [[Мазамбік]] і іншыя. Апошняя заморская тэрыторыя, [[Макао]], была перададзена [[Кітай|Кітаю]] ў 1999 годзе. Партугалія зьяўляецца разьвітой краінай зь вельмі высокім [[індэкс разьвіцьця чалавечага патэнцыялу|індэксам разьвіцьця чалавечага патэнцыялу]]. Краіна месьціцца на 19 месцы ў сьвеце паводле паказчыку якасьці жыцьця, а таксама дзякуючы моцнай сыстэме аховы [[здароўе|здароўя]]. Партугалія зьяўляецца адной з найбольш глябалізаваных і мірных краінаў сьвету, чальцом [[Эўрапейскі зьвяз|Эўрапейскага зьвязу]] й [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]], а таксама чальцом-заснавальнікам [[Лацінскі зьвяз|Лацінскага зьвязу]], [[Арганізацыя Ібэра-амэрыканскіх дзяржаваў|Арганізацыі Ібэра-амэрыканскіх дзяржаваў]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]], [[НАТО]], [[Супольнасьць партугаламоўных краінаў|Супольнасьці партугаламоўных краінаў]], [[эўразона|Эўразоны]] й [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Партугаліі}} === Раньняя гісторыя === [[Файл:Evora-RomanTemple edit.jpg|значак|зьлева|Старажытны рымскі храм у [[Эвора|Эворы]].]] Раньняя гісторыя Партугаліі сумесна зьвязана з астатняй часткай [[Пірэнэйскі паўвостраў|Пірэнэйскага паўвострава]]. Назва Партугалія паходзіць ад рымскай назвы ''Порт Кале'' ({{мова-la|Portus Cale|скарочана}}). Рэгіён быў заселены папярэдне дакельцкімі й [[кельцкія плямёны|кельцкімі плямёнамі]], які надалі паходжаньне народам, як то [[галекі]], [[люзытаны]], [[кельтыкі]] й [[кінэты]]. Тэрыторыя сучаснай Партугаліі зьведала прыход [[фінікійцы|фінікійцаў]] і [[картаген]]янаў, а потым увайшла ў склад [[Старажытны Рым|Рымскай рэспубліцы]] як вобласьць [[Люзытанія]] й частка вобласьці [[Галецыя]]. Пасьля падзеньня Рыму з 409 году ў рэгіёне пасяліліся [[германцы|германцкія плямёны]], як то [[свэвы]], [[буры (германцкае племя)|буры]] й [[вэстготы]], але з [[VIII стагодзьдзе|VIII стагодзьдзя]] тэрыторыю захапілі [[маўры]]. Таксама на тэрыторыі сучаснай Партугаліі ў [[V стагодзьдзе|V стагодзьдзі]] пражывалі іранамоўныя [[аланы]], якія прыйшлі сюды з [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], рэшткі іхных паселішчаў былі знойдзены ў [[Аленкер]]ы, [[Каімбра|Каімбры]], і нават у [[Лісабон]]е<ref>{{спасылка|аўтар=Milhazes, José|url=http://www.rtp.pt/noticias/pais/os-antepassados-caucasianos-dos-portugueses_n38404|загаловак=Os antepassados caucasianos dos portugueses|выдавец=Rádio e Televisão de Portugal|дата публікацыі=30 сьнежня 2006}}</ref>. === Рэканкіста === У пэрыяд [[Рэканкіста|Рэканкісты]] [[хрысьціяне]] адваявалі Пірэнэйскі паўвостраў ад мусульманскага й маўрытанскага валадарства. У 868 годзе паўстала першае княства Партугалія. Партугальскія графы прымалі актыўны ўдзел у Рэканкісьце й у мяцяжах супраць каралеўскай улады. Найвышэйшага ўплыву графства дасягнула пры [[Мэнду II Гансалвэш]]у, які стаў рэгентам пры каралю [[Альфонса V Высакародны|Альфонса V]], але пазьней графства прыйшло ў заняпад і было перададзена [[Галісія|Галісіі]]. [[Файл:Castelo de Guimaraes.jpg|значак|зьлева|Замак у [[Гімарайнш]]ы, вядомага як калыска партугальскай дзяржаўнасьці.]] У 1093 годзе графства было адноўлена й перададзена ў валоданьне [[Генрых Бургундзкі|Генрыху Бургундзкаму]] [[Альфонса VI Адважны|Альфонсам VI]] за ягоную ролю ў Рэканкісьце, цэнтрам зноўку створанай дзяржавы стаўся горад [[Брага]]. [[24 чэрвеня]] [[1128]] году ў [[бітва пры Сан Мамадэ|бітве пры Сан Мамадэ]] [[Афансу Энрыкеш]], граф Партугаліі сын Генрыха Бургундзкага, перамог сваю маці [[Тэрэза Партугальская|графіню Тэрэзу]] й ейнага палюбоўніка [[Фэрнан Пэрэш дэ Трава|Фэрнана Пэрэша дэ Траву]], тым самым стаўшы аднаасобным лідэрам. Афансу Энрыкеш афіцыйна абвесьціў пра незалежнасьць Партугаліі, 25 ліпеня 1139 году пасьля бітвы пры Оўрыкі. Перамогу над мусульманамі ў [[бітва пры Оўрыке|бітве пры Оўрыке]] ў 1139 годзе традыцыйна прынята лічыць момантам, калі графства Партугалія, якое на той момант зьяўлялася ленам [[Каралеўства Леон]]у, было ператворана ў незалежнае [[Каралеўства Партугалія|Каралеўства Партугаліі]]. Незалежнасьць была прызнана ў 1143 годзе [[Альфонса VII Імпэратар|Альфонса VII]], каралём [[Кастылія і Леон|Леона й Кастыліі]], а ў 1179 годзе папам [[Аляксандар III (папа рымскі)|Аляксандрам III]]. Афансу Энрыкеш і ягоныя пераемнікі, абапіраючыся на ваенную моц [[манаскі ордэн|манаскіх ордэнаў]], працягваў войны з маўрамі, але памёр калі тэрыторыя ягонага каралеўства складала палову ад тэрыторыі сучаснай Партугаліі. У 1249 годзе Рэканкіста для Партугаліі завяршылася ўзяцьцем каралеўствам тэрыторыі [[Алгарвэ]]. У 1348 і 1349 гадох, як і ў астатняй [[Эўропа|Эўропе]], у Партугаліі прайшла эпідэмія [[Чорная сьмерць|Чорнай сьмерці]]<ref>{{Спасылка|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2007/09/13/2031252.htm?site=science/greatmomentsinscience|загаловак=Black Death|назва праекту=Great Moments in Science|выдавец=ABC Science|дата публікацыі=13 верасьня 2007}}{{ref-en}}</ref>. У 1373 годзе Партугалія склала зьвяз з [[Ангельшчына]]й, які зьяўляецца самым працяглым альянсам у сьвеце. У 1383 годзе кароль [[Кастылія|Кастыліі]] [[Хуан I Кастыльскі|Хуан I]], які быў мужам дачкі партугальскага караля, які памёр без нашчадкаў мужчынскага полу, захапіў партугальскі трон. Наступнае народнае паўстаньне прывяло да крызісу 1383—1385 гадоў. Фракцыя дробнай шляхты й простых людзей на чале з [[Жуан I|Жуанам Авіскім]], якая была падтрымана генэралам [[Нуну Пэрэйра Альварэш]]ам, нанесла паразу Кастыліі ў [[бітва пры Альжубаротэ|бітве пры Альжубаротэ]]. Гэтая знакамітая бітва ўсё яшчэ зьяўляецца сымбалем славы й змаганьня за незалежнасьць Партугаліі ад суседняй [[Гішпанія|Гішпаніі]]. === Калянізацыя й міжнародны гандаль === [[Файл:AfonsoI-P.jpg|значак|зьлева|[[Афансу Энрыкеш]], заснавальнік і першы кароль Партугаліі.]] [[Файл:Vascodagama.JPG|значак|[[Вашку да Гама]] прыбывае ў [[Індыя|Індыю]].]] У наступныя дзесяцігодзьдзі Партугалія ўзначаліла дасьледаваньне сьвету й узяла на сябе ролю лідэра эпохі [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў]]. Інфант Дон [[Генрых Мараплавец]], сын караля [[Жуан I|Жуана I]], стаў галоўным спонсарам і заступнікам гэтай працы. У 1415 годзе Партугалія атрымала першую сваю заморскую калёнію шляхам заваёвы мусульманскай [[Сэўта|Сэўты]]. Гэта быў квітнеючы ісламскі цэнтар гандлю ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]. Пасьля гэтага рушылі адкрыцьці ў [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіяне]]: востраў [[Мадэйра]] й [[Азорскія астравы]], што прывяло да першых рухаў калянізацыі. На працягу [[XV стагодзьдзе|XV стагодзьдзя]], партугальскія дасьледчыкі адплывалі ад берага [[Афрыка|Афрыкі]], усталёўвалі гандлёвыя пасты для некалькіх распаўсюджаных тыпаў тавараў у той час, пачынаючы ад рабоў і сканчваючы спэцыямі, якія яны шукалі ў [[Індыя|Індыі]]. [[Тардэсыльляская дамова]], якая была прызначана для вырашэньня спрэчкі, якая была створана пасьля вяртаньня [[Хрыстафор Калюмб|Хрыстафора Калюмба]], была падпісана 7 чэрвеня 1494 году, падзяляла зноў адкрытыя землі за межамі [[Эўропа|Эўропы]] паміж Партугаліяй і [[Гішпанія]]й па мэрыдыяне 370 лігаў на захад ад [[Каба-Вэрдэ]], ля заходняга ўзьбярэжжа Афрыкі. У 1498 годзе [[Вашку да Гама]], нарэшце, дасягнуў Індыі й прынёс эканамічны росквіт Партугаліі й ейнаму насельніцтву, якое на той час складала 1,7 млн жыхароў. У 1500 годзе [[Пэдру Кабрал]] дасягнуў узьбярэжжа [[Бразылія|Бразыліі]] й абвесьціў адкрытыя землі тэрыторыяй Партугальскага каралеўства. Празь дзесяць гадоў [[Афансу дэ Альбукерке]] заваяваў востраў [[Гоа]] ў Індыі, востраў [[Армуз]] у [[Пэрсыдзкая затока|Пэрсыдзкай затоцы]] й [[Малака|Малаку]], якая ў цяперашні час належыць [[Малайзія|Малайзіі]]. Такім чынам, Партугальская імпэрыя атрымала ўладу над гандлем у [[Індыйскі акіян|Індыйскім акіяне]] й паўднёвай частцы Атлянтычнага акіяна. Партугальскія маракі мелі намер дасягнуць [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], плаваючы на ўсход ад Эўропы ў такіх месцы, як то [[Тайвань]], [[Японія]], востраў [[Тымор]], яны былі першымі эўрапейцамі, якія выявілі [[Аўстралія|Аўстралію]] й нават [[Новая Зэляндыя|Новую Зэляндыю]]<ref>{{спасылка|аўтар=Michael Perry|url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSSYD3449720070321|загаловак=Map proves Portuguese discovered Australia: new book|выдавец=Reuters|дата публікацыі=21 сакавіка 2007}}</ref>. 22 красавіка 1529 году была складзена [[Сарагоская дамова]] паміж Партугаліяй і Гішпаніяй, якая дапаўняла папярэднюю дамову [[антымэрыдыян]]ам адносна лініі дамовы Тардэсыльляс. Усё гэта зрабіла Партугалію сур’ёзным эканамічным, ваенным і палітычным цэнтрам у сьвеце з [[XV стагодзьдзе|XV стагодзьдзя]] да пачатку [[XVI стагодзьдзе|XVI стагодзьдзя]]. === Унія з Гішпаніяй === Партугалія добраахвотна ўступіла ў дынастычную унію з Гішпаніяй, бо два апошнія каралі з дому [[Авішы|Авішаў]] памерлі, не пакінуўшы спадчыньнікаў, што прывяло да партугальскага крызісу пераемнасьці ў 1580 годзе. Гішпанскі кароль [[Філіп II (кароль Гішпаніі)|Філіп II]] прэтэндаваў на трон на падставе таго, што ягоная маці была партугальскай прынцэсай [[Ізабэла Партугальская|Ізабэлай]], другім дзіцем і першай дачкой караля Партугаліі [[Мануэл I|Мануэла I]]. Філіп II сеў на трон Партугаліі пад імём Філіп I. Тым ня менш, Партугалія ня страціла сваёй фармальнай незалежнасьці. Замест гэтага была ўтвораная [[Ібэрыйская унія|унія каралеўстваў]]. Але аб’яднаньне дзьвюх каронаў пазбавіла Партугалію незалежнай замежнай палітыкі й прывяло да ейнага ўдзелу ў [[Васьмідзесяцігадовая вайна|Васьмідзесяцігадовай вайне]] паміж Гішпаніяй і [[Нідэрлянды|Нідэрляндамі]]. [[Файл:Europa - Portugal - Lisboa - Mafra - Palacio.jpg|значак|зьлева|[[Марфаўскі палац]] быў пабудаваны [[Жуан V|Жуанам V]], а цяпер ён улучаны ў сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]].]] Наступствамі гэтага канфлікту было пагаршэньне дачыненьняў з найстарэйшым хаўрусьнікам — Ангельшчыны. Да таго ж быў страчаны [[Армуз]], то бок стратэгічны гандлёвы пункт паміж [[Пэрсія]]й і Аманам. З 1595 па 1663 гады [[галяндзка-партугальская вайна]] пераважна палягала на ўварваньнях нідэрляндцаў у партугальскія калёніі й умяшальніцтва ў партугальскія камэрцыйныя інтарэсы ў [[Бразылія|Бразыліі]], [[Афрыка|Афрыцы]], [[Індыя|Індыі]] й на Далёкім Усходзе, што прывяло да страты манаполіі Партугаліі на марскі гандаль у Індыі. У 1640 годзе [[Жуан IV]] ачоліў паўстаньне, падтрыманае незадаволенай шляхтай. У выніку ён быў абвешчаны каралём. Вайна за аднаўленьне Партугаліі паклала канец 60-гадоваму пэрыяду Ібэрыйскай уніі пад кіраўніцтвам дынастыі [[Габсбургі|Габсбургаў]]. Гэта быў пачатак панаваньня дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]]ў, якія кіравалі краінай ажно да 1910 году. Караляваньне Жуана V характарызавалася прытокам золата ў каралеўскую скарбніцу, якое перадусім трапляла туды за кошт каралеўскага падатку на каштоўныя мэталы з партугальскіх калёніяў Бразыліі й Мараньяну. Паводле большасьці ацэнак, колькасьць партугальскіх мігрантаў у каляніяльную Бразылію за час залатой ліхаманкі XVIII стагодзьдзя складала 600 тысяч чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20120125045233/http://www.ibge.gov.br/ibgeteen/povoamento/portugueses.html «Presença portuguesa: de colonizadores a imigrantes»]. IBGE.</ref>. Гэта ўяўляла сабой адну з найбуйнейшых перасяленьняў насельніцтва ў калёніі па-за межамі Эўропы ў каляніяльныя часы. === Час маркіза Памбала === [[Файл:Marquês de Pombal, por Claude Joseph Vernet e Louis-Michel van Loo, 1766 (Câmara Municipal de Oeiras).png|значак|Макріз Памбала [[Сэбастыян Жузэ дэ Карвальлю-і-Мэлу]] кіраваў краінай пры каралю [[Жузэ I]].]] У 1738 годзе [[Сэбастыян Жузэ дэ Карвальлю-і-Мэлу]], які пазьней атрымаў тытул 1-га маркіза Памбалу, пачаў кар’еру ў якасьці амбасадара краіны ў [[Лёндан]]е, а пазьней у [[Вена|Вене]]. Кароль [[Жузэ I]] быў каранаваны ў 1750 годзе й зрабіў яго сваім міністрам замежных справаў. З часам як давер караля да свайго дарадцы павялічваўся, ён даў яму большы кантроль над дзяржавай. Да 1755 году Карвальлю-і-Мэлу быў прызначаны прэм’ер-міністрам. Уражаны эканамічным посьпехам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], які ён назіраў на пасадзе амбасадара, маркіз пасьпяхова ўкараніў падобную эканамічную палітыку ў Партугаліі. У 1761 годзе, яшчэ пры каралю Жузэ I, ён забараніў імпарт чорных рабоў у мацерыковую Партугалію й Індыю, але не з гуманітарных меркаваньняў, а таму, што яны былі неабходнай працоўнай сілай у Бразыліі. Адначасна ён заахвочваў гандаль чорнымі рабамі ў Паўднёвую Амэрыку. Пры падтрымцы й беспасярэднім удзеле маркіза былі зафундаваныя дзьве кампаніі, асноўнай дзейнасьцю якіх быў гандаль рабамі, пераважна афрыканцамі, на бразыльскія землі<ref>Caldeira, Arlindo Manuel (2013). Escravos e Traficantes no Império Português: O comércio negreiro português no Atlântico durante os séculos XV a XIX». A Esfera dos Livros. — С. 219—224.</ref><ref>Boxer, Charles (1969). «O Império colonial português (1415-1825)». Ediçoes 70. — С. 191.</ref>. Ён рэарганізаваў армію й флёт ды паклаў канец дыскрымінацыі ў дачынентні да розных хрысьціянскіх сэктаў<ref>[https://ensina.rtp.pt/artigo/a-extincao-da-inquisicao-em-portugal/ «A extinção da Inquisição em Portugal»]. RTP Ensina.</ref>. Маркіз стварыў кампаніі й гільдыі дзеля рэгуляваньня камэрцыйнай дзейнасьці, а таксама адную зь першых апэляцыйных сыстэмаў, ды вызначыў рэгіён дзеля вытворчасьці [[партвэйн]]у, каб гарантаваць якасьць віна. Гэта была першая спроба кантраляваць якасьць і вытворчасьць віна ў Эўропе. Карвальлю-і-Мэлу прасунуў строгія законы для ўсіх клясаў партугальскага грамадзтва, а таксама шырока перагледзеў падатковую сыстэму. Гэтыя рэформы прынесьлі яму ворагаў сярод найвышэйшых клясаў. [[Файл:Ruinas da Praça da Patriarcal após o Terramoto de 1755 - Jacques Philippe Le Bas, 1757.png|значак|зьлева|Зруйнаваныя будынкі ў Лісабоне ў выніку [[Лісабонскі землятрус 1755 году|землятруса 1 лістапада 1755 году]].]] 1 лістапада 1755 году ў Лісабоне адбыўся [[Лісабонскі землятрус 1755 году|магутны землятрус]], магнітуда якога ацэньвалася ад 7,7 да 9,0 балаў, а ахвяры склалі ад 12 тысяч да 50 тысяч чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20110311082423/http://nisee.berkeley.edu/lisbon/index.html «Historical Depictions of the 1755 Lisbon Earthquake»]. University of California, Berkeley.</ref>. Пасьля землятрусу Жузэ I надаў свайму прэм’ер-міністру яшчэ больш улады, і Карвальлю-і-Мэлу стаў асьветніцкім дэспатам. У 1758 годзе кароль быў паранены ў выніку замаху. У выніку гэтага маркіз Тавара, некалькі ягоных сваякоў і нават слугі былі катаваныя й пакараныя сьмерцю публічна з надзвычайнай жорсткасьцю нават паводле стандартаў таго часу<ref>Saraiva, José Hermano (1986). «História concisa de Portugal» (10th ed.). Publicações Europa-América. — С. 250—251.</ref><ref>Disney, A. R. (2009). «A History of Portugal and the Portuguese Empire, vol. 1: Portugal». Cambridge University Press. — С. 294—297. — ISBN 978-0-521-60397-3.</ref><ref>Oliveira Santos, Guilherme de (and two others) (2017). «O processo dos Távoras: A Revisão - Instauração, depoimentos e sentenças». Caleidoscopio. — С. 11, 34–36, 55, 58.</ref>. У наступным годзе [[езуіты]] былі разгромленыя й выгнаныя з краіны. Гэта зьнішчыла апазыцыю, публічна прадэманстраваўшы, што нават арыстакратыя бясьсільная перад Памбалам. Маркіз фактычна кіраваў Партугаліяй да сьмерці Жузэ I у 1777 годзе. Новая кіраўніца каралева [[Марыя I (каралева Партугаліі)|Марыя I]] дрэнна ставілася да Памбала празь ягоныя злоўжываньні, вынікам чаго стала зьняцьцё маркіза з усіх ягоных палітычных пасадаў. Памбал быў сасланы ў свой маёнтак, дзе й сканаў у 1782 годзе. Гісторыкі сьцьвярджаюць, што асьветніцтва Памбала, хоць і мела далёкасяжныя наступствы, але ў першую чаргу было мэханізмам умацаваньня аўтакратыі за кошт асабістай свабоды і, асабліва, апаратам дзеля здушэньня апазыцыі, вынішчэньня крытыкі, далейшай каляніяльнай эксплюатацыі й умацаваньня асабістага кантролю й багацьцяў<ref>Maxwell, Kenneth (1995). «Pombal, Paradox of the Enlightenment». Cambridge: Cambridge University Press. — С. 83, 91—108, 160—162.</ref>. === Крызіс XIX стагодзьдзя === У 1807 годзе Партугалія адмовіла [[Напалеон I Банапарт|Напалеону]] ў патрабаваньні далучыцца да [[Кантынэнтальная сыстэма|Кантынэнтальнай сыстэмы]] эмбарга супраць Вялікабрытаніі, пасьля чаго французы пад камандаваньнем генэрала [[Жан-Андош Жуно|Жан-Андоша Жуно]] ўварваліся ў краіну. У 1807 годзе быў захоплены Лісабон. Брытанскае ўмяшальніцтва ў вайну на паўвостраве дапамагло захаваць незалежнасьць Партугаліі, а апошнія францускія войскі былі выгнаныя ў 1812 годзе<ref>Ertl, Alan W. (2008). «Toward an Understanding of Europe: A Political Economic Precis of Continental Integration». Dissertation.com. — С. 303. — ISBN 9781599429830.</ref>. За час напалеонаўскіх уварваньняў партугальская каралеўская сям’я перанесла свой двор у [[Рыю-дэ-Жанэйру]] ў Бразыліі, зрабіўшы яго сталіцай Партугальскай імпэрыі паміж 1808 і 1821 гадамі<ref>[https://ensina.rtp.pt/artigo/a-fuga-para-o-brasil-da-familia-real/ «A fuga da família real para o Brasil»]. RTP Ensina.</ref>. [[Файл:Mapa Cor-de-Rosa.png|значак|Праект [[Ружовая мапа|Ружовай мапы]], паводле якой Партугалія жадала злучыць свае калёніі ў [[Ангола|Анголе]] й [[Мазамбік]]у.]] У 1820 годзе ў [[Порту]] й Лісабоне адбыліся канстытуцыяналістычныя паўстаньні, і кароль [[Жуан VI]] і ягоны двор былі вымушаныя вярнуцца ў мацерыковую Партугалію ў 1821 годзе<ref>[https://www.bbc.com/portuguese/brasil-56857790 «Há 200 anos, Dom João 6º voltava a Portugal e, sem querer, abria caminho para independência do Brasil»]. BBC Brasil.</ref>. Лісабон вярнуў сабе статус сталіцы дзяржавы, калі Бразылія абвесьціла сваю незалежнасьць у 1822 годзе. Сьмерць караля Жуана VI у 1826 годзе прывяла да крызісу каралеўскай пераемнасьці. Ягоны старэйшы сын бразыльскі манарх [[Пэдру I (імпэратар Бразыліі)|Пэдру I]] ненадоўга стаў Пэдру IV, паводле нумэрацыі ў Партугаліі, але ані партугальцы, ані бразыльцы больш не жадалі аб’яднанай манархіі. У выніку Пэдру адрокся партугальскай кароны на карысьць сваёй 7-гадовай дачкі [[Марыя II (каралева Партугаліі)|Марыі]] пры ўмове, што, калі яна дасягне даросласьці, яна мусіць узяць шлюб зь ягоным братам [[Мігел I|Мігелам]]. Незадаволенасьць канстытуцыйнымі рэформамі Пэдру стала чыньнікам таго, што «абсалютысцкая» фракцыя землеўладальнікаў і царква абвесьцілі Мігела каралём у лютым 1828 году. Наступствам стаў пачатак [[Лібэральныя войны|Лібэральных войнаў]], таксама вядомых як Вайна двух братоў або Партугальская грамадзянская вайна, у якіх Пэдру прымусіў Мігела адрачыся ад трону й выправіцца ў выгнаньне ў 1834 годзе, а сталец атрымала дачка Марыя, якая стала каралевай Марыяй II. Пасьля 1815 году партугальцы пашырылі свае гандлёвыя парты ўздоўж афрыканскага ўзьбярэжжа, прасоўваючыся ўглыб краіны, каб захапіць кантроль над [[Ангола]]й і [[Мазамбік]]ам. Гандаль рабамі быў скасаваны ў 1836 годзе. Квітнелі партугальскай калёніі на Гоа, [[Макао]] й [[Тымор]]ы. Партугальцы пасьпяхова ўкаранялі каталіцтва й партугальскую мову ў сваіх калёніях, у той час як большасьць пасяленцаў працягвалі накіроўвацца ў Бразылію<ref>Clarence-Smith, Gervase (1985). «The Third Portuguese Empire, 1825–1975: A Study in Economic Imperialism».</ref>. У студзені 1890 году брытанскі ўрад высунуў Партугаліі ўльтыматум, патрабуючы вываду партугальскіх войскаў з тэрыторыі паміж партугальскімі калёніямі Мазамбіку й Анголай. Партугальцы імкнулі ўзяць пад кантроль гэты рэгіён у рамках каляніяльнага праекту «[[Ружовая мапа]]», але Вялікабрытанія мела свае пляны тут, галоўным чынам праз імкненьня [[Сэсіл Родс|Сэсіла Родса]] спракласьці чыгунку ад [[Кейптаўн]]у да [[Каір]]у, якая мусіла злучыць усе брытанскія калёніі аднім шляхам. Партугальскі ўрад ціха прыняў ультыматум і вывеў свае войскі з спрэчнай тэрыторыі, што прывяло да шырокай рэакцыі партугальскай грамадзкасьці, якая ўспрыняла прыняцьцё брытанскіх патрабаваньняў як прыніжэньне<ref>João Ferreira Duarte (10.09.2016). [https://web.archive.org/web/20160910035749/http://www.erudit.org/revue/TTR/2000/v13/n1/037395ar.pdf «The Politics of Non-Translation: A Case Study in Anglo-Portuguese Relations»]. Érudit’s.</ref>. === Першая рэспубліка й «Новая дзяржава» === [[Файл:Cândido da Silva - A PROCLAMAÇÃO DA REPUBLICA PORTUGUEZA; Principaes acontecimentos em Lisboa a 5 de Outubro 1910-Principaux évenements dans le 5 Octobre 1910.jpg|значак|зьлева|Ілюстрацыя-алюзія на агалашэньне Партугальскай рэспублікі 5 кастрычніка 1910 году.]] 1 лютага 1908 году кароль [[Карлуш I]] і ягоны сын спадчыньнік [[Луіш Філіпэ (герцаг Браганса)|Луіш Філіпэ]] былі забітыя рэспубліканцамі й сябрамі [[Карбанарыя|карбанарыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/regicidio-em-lisboa-1908/|загаловак=Regicídio em Lisboa|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=1974}}</ref>. Праз два гады, 5 кастрычніка 1910 году, адбыўся дзяржаўны пераварот, які зрынуў амаль 800-гадовую манархію, і была абвешчаная рэспубліка. За час Першай сусьветнай вайны Партугалія дапамагала краінам [[Антанта|Антанты]] змагацца з [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]], аднак вайна пашкодзіла ейнай слабой эканоміцы. Палітычная нестабільнасьць і эканамічная слабасьць сталіся ўрадлівай глебай для бязладзьдзя ў час Першай партугальскай рэспублікі. Тады адбылося некалькі пераваротаў, як то няўдалы пераварот [[Паўночая манархія|Паўночай манархіі]], але іншыя мелі посьпех, як, напрыклад, дзяржаўны пераварот у сьнежні 1917 году, які прывёў да прыходу да ўлады [[Сыдонію Паіш]]а. У 1921 годзе паўстаньне «[[Лісабонская крывавая ноч|Крывавай ночы]]» скончылася забойствам прэм’ер-міністра ды іншых высокіх чыноўнікаў краіны. У такіх варунках 28 траўня 1926 году быў зьдзейсьнены дзяржаўны пераварот і стварэньне Нацыянальнай дыктатуры. Гэта, у сваю чаргу, прывяло да ўсталяваньня правай дыктатуры [[Новая дзяржава|Новай дзяржавы]], ачоленай [[Антонію ды Алівэйра Салазар|Антонію Салазарам]] у 1933 годзе<ref>{{кніга|спасылка=http://dx.doi.org/10.4324/9781315845296-16|загаловак=Longman Companion to European Decolonisation in the Twentieth Century|выдавецтва=Routledge|год=1998|старонкі=45–46|isbn=978-1-315-84529-6}}</ref>. Партугалія захоўвала нэўтралітэт усьцяж [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]. З 1940-х па 1960-я гады краіна была адным з заснавальнікаў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСР]], [[Эўрапейская асацыяцыя свабоднага гандлю|Эўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю]] й далучылася да [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] у 1955 годзе. Былі ініцыяваныя новыя праекты эканамічнага разьвіцьця й перасяленьня грамадзянаў мацерыковай часткі Партугаліі ў заморскія правінцыі Афрыкі, галоўным чынам у [[Ангола|Анголу]] й [[Мазамбік]]. Гэтыя дзеі былі скарыстаныя дзеля пацьверджаньня статусу Партугаліі як транскантынэнтальнай дзяржавы, а не каляніяльнай імпэрыі. [[Файл:Antonio de Olivera Salazar sitting at his desk (by Bernard Hoffman, 1940) – Google Art Project.png|значак|[[Антонію ды Алівэйра Салазар|Салазар]], чый рэжым вядомы як «[[Новая дзяржава]]», трымаўся ўлады з 1932 па 1968 гады.]] У 1954 годзе жыхары індыйскіх [[Дадра і Нагаргавэлі|Дадры й Нагаргавэлі]] вызваліліся ад партугальскага панаваньня<ref>Lele; P. S. (1987). «Dadra and Nagar Haveli: past and present». Published by Usha P. Lele.</ref>. У 1961 годзе анэксія форта [[Сан-Жуан-Баптыста-дзі-Ажуда]] [[Бэнін|Рэспублікай Дагамэяй]] стала пачаткам працэсу, які прывёў да згасаньня шматвяковай Партугальскай імпэрыі. У 1961 годзе Партугалія адмовілася аддаць [[Гоа]], у выніку чаго партугальцы былі ўцягнуты ва ўзброены канфлікт у Партугальскай Індыі супраць узброеных сілаў [[Індыя|Індыі]]. У кароткая вайне партугальцы атрымалі паразу й страцілі сваю прысутнасьць на [[Індыйскі субкантынэнт|Індыйскім субкантынэнце]]. Партугальскі рэжым адмовіўся прызнаць сувэрэнітэт Індыі над анэксаванымі тэрыторыямі, якія працягвалі быць прадстаўленыя ў Нацыянальным сходзе ажно да перавароту 1974 году. Таксама ў пачатку 1960-х гадоў рухі за незалежнасьць у партугальскіх уладаньнях у Афрыцы прывялі да разьвязаньня [[Партугальская каляніяльная вайна|Партугальскай каляніяльнай вайны]], якая цягнулася з 1961 па 1974 гады. У зьвязку з вайной краіна мабілізавала блізу 1,4 мільёнаў мужчынаў на вайсковую службу ці ў дапаможныя цывільныя структуры<ref>{{артыкул|аўтар=Rodrigues, Fátima da Cruz|загаловак=A desmobilização dos combatentes africanos das Forças Armadas Portuguesas da Guerra Colonial (1961-1974)|выданьне=Ler História|нумар=65|старонкі=113—128|год=2013|DOI=10.4000/lerhistoria.484}}</ref>, краіна зазанала вялікія ваенныя ахвяры. Цягам усяго часу каляніяльнай вайны Партугалія сутыкалася з усё большай ізаляцыяй, эмбарга на пастаўкі зброі ды іншымі санкцыямі, прасунутымі міжнароднай супольнасьцю. Аўтарытарны й кансэрватыўны рэжым Салазара спрабаваў захаваць імпэрыю<ref>{{спасылка|спасылка=http://purl.pt/11440/1/P1.html|загаловак=Portugal Não É Um País Pequeno|выдавецтва=Purl.pt|копія=http://arquivo.pt/wayback/20141025060609/http://purl.pt/11440/1/P1.html|дата копіі=25.10.2014}}</ref>. Дыктатар кіраваў краінай да 1968 году, калі ў яго адбылося кровазьліцьцё ў мозаг<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/quando-salazar-caiu-da-cadeira/|загаловак=Quando Salazar caiu da cadeira|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2018}}</ref>, і яго замяніў [[Марсэлу Каэтану]], што выклікала надзеі на «лібэралізацыю» рэжыму, якая атрымала назву «[[Марсэлісцкая вясна]]», але гэтыя надзеі неўзабаве былі страчаныя<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/explicador/o-periodo-do-marcelismo/|загаловак=O período do Marcelismo|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2021}}</ref>. === Вяртаньне да дэмакратыі === Урад і армія супраціўляліся дэкалянізацыі сваіх заморскіх тэрыторыяў да красавіка 1974 году, калі левы вайсковы пераварот у Лісабоне, вядомы як [[рэвалюцыя гвазьдзікоў]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-revolucao-de-25-de-abril-de-1974/|загаловак=A revolução de 25 de Abril de 1974|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref>, праклаў шлях да незалежнасьці тэрыторыяў, а таксама да аднаўленьня дэмакратыі пасьля двухгадовага пераходнага пэрыяду<ref>{{артыкул|аўтар=Minter, William; Cann, John P.|загаловак=Counterinsurgency in Africa: The Portuguese Way of War, 1961-1974|выданьне=African Studies Review|том=41|нумар=2|старонкі=182|год=09.1998|DOI=10.2307/524850}}</ref>. Гэты час характарызаваўся спрэчкамі за ўладу паміж левымі й правымі палітычнымі сіламі<ref name="PREC">{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/1975-foi-ano-de-prec/|загаловак=1975 foi ano de PREC|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2007}}</ref>. Да лета 1975 году напружанасьць была настолькі высокай, што краіна апынулася на мяжы грамадзянскай вайны<ref name="PREC" />. Сілы, павязаныя з скрайне левымі, зьдзейсьнілі чарговы пераварот 25 лістапада, але вайсковая групоўка, вядомая як «Група дзевяці», ініцыявала контрапераварот<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/25-de-novembro-uma-tentativa-de-golpe-falhada/|загаловак=25 de Novembro, uma tentativa de golpe falhada|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref>. [[Файл:Revolução dos Cravos.jpg|значак|зьлева|Натоўп вітае ўдзельнікаў [[рэвалюцыя гвазьдзікоў|рэвалюцыі гвазьдзікоў]].]] «Група дзевяці» выйшла пераможцам, прадухіліўшы стварэньне камуністычнай дзяржавы й паклаўшы канец палітычнай нестабільнасьці<ref>de Vasconcelos, Álvaro; Seabra, Maria João (eds.); da Costa, Francisco Seixas… [et al.]. (2000)ю «Portugal: A European Story». Cascais: Principia. — ISBN 972-8500-32-7.</ref>. Адступленьне з заморскіх тэрыторыяў выклікала масавы зыход партугальскіх грамадзянаў зь ейных афрыканскіх калёніяў<ref>[https://web.archive.org/web/20090113204408/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913229-1,00.html Dismantling the Portuguese Empire]. Time.</ref>. Да 600 тысяч партугальскіх уцекачоў уцяклі з былых партугальскіх правінцыяў, бо белыя пасяленцы звычайна не лічыліся часткай былых калёніяў<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/quem-eram-os-retornados/|загаловак=Quem eram os “retornados”?|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2011}}</ref>. Да 1975 году ўсе партугальскія афрыканскія тэрыторыі атрымалі незалежнасьць, і Партугалія зладзіла свае першыя дэмакратычныя выбары за 50 гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/o-dia-em-que-se-votou-para-a-constituinte/|загаловак=O dia em que se votou para a Constituinte|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2005}}</ref>. Партугалія працягвала кіравацца некалькімі часовымі ўрадамі<ref>{{спасылка|спасылка=https://observador.pt/2024/04/08/25-abril-sete-presidentes-e-30-governos-em-50-anos-de-democracia/|загаловак=25 Abril: sete Presidentes e 30 Governos em 50 anos de democracia|выдавецтва=Observador|дата публікацыі=08.04.2024}}</ref> да партугальскіх [[Парлямэнцкія выбары ў Партугаліі 1976 году|заканадаўчых выбараў 1976 году]]<ref name="E1976">{{спасылка|спасылка=https://www.parlamento.pt/Parlamento/Paginas/primeiras-eleicoes-ar-1976.aspx|загаловак=As primeiras eleições para a Assembleia da República (1976)|выдавецтва=Assembly of the Republic}}</ref>. На іх перамагла [[Сацыялістычная партыя (Партугалія)|Сацыялістычная партыя]], і ейны лідэр Марыю Суарыш стаў прэм’ер-міністрам. Суарыш займаў гэтую пасаду з 1976 па 1978 гады й з 1983 па 1985 гады<ref name="E1976" />. Ён спрабаваў аднавіць эканамічны рост і разьвіцьцё, дасягнуты да рэвалюцыі гвазьдзікоў. Палітык таксама ініцыяваў працэс далучэньня да [[Эўрапейская эканамічная супольнасьць|Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці]]<ref name="CEE">{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-assinatura-da-adesao-a-cee/|загаловак=A assinatura da adesão à CEE|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=1985}}</ref>. Па пераходзе да дэмакратыі Партугалія вагалася паміж [[сацыялізм]]ам і прытрымліваннем [[нэалібэралізм|нэалібэральнай]] мадэлі<ref>{{спасылка|спасылка=https://observador.pt/2015/08/09/em-1978-o-socialismo-foi-para-a-gaveta-e-a-televisao-saiu-do-armario/|загаловак=Em 1978 o socialismo foi para a gaveta. E a televisão saiu do armário|выдавецтва=Observador|дата публікацыі=09.08.2015}}</ref>. Былі зробленыя зямельная рэформа<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-reforma-agraria/|загаловак=A Reforma Agrária|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2014}}</ref> й нацыяналізацыя<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-nacionalizacao-da-banca/|загаловак=A nacionalização da banca|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2012}}</ref>. Канстытуцыя краіны была перапісаная, каб улічыць сацыялістычныя й камуністычныя прынцыпы<ref name="CR1982">{{спасылка|спасылка=https://www.infopedia.pt/artigos/$revisao-constitucional-de-1982|загаловак=Revisão Constitucional de 1982|выдавецтва=Infopédia Porto Editora}}</ref>. Да пераглядаў 1982 і 1989 гадоў у канстытуцыі былі згадкі пра сацыялізм, правы працоўных і пажаданасьць сацыялістычнай эканомікі<ref name="CR1982" />. Эканамічная сытуацыя Партугаліі пасьля рэвалюцыі прымусіла ўрад рэалізаваць стабілізацыйныя праграмы пад наглядам [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]] ў 1977—1978 і 1983—1985 гадах<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/as-intervencoes-do-fmi-em-portugal/|загаловак=As intervenções do FMI em Portugal|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2011}}</ref>. [[Файл:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|значак|Укладаньне [[Лісабонскі дагавор|Лісабонскага дагавору]] ў 2007 годзе.]] У 1986 годзе краіна разам з [[Гішпанія]]й далучылася да Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці, якая пазьней ператварылася на [[Эўрапейскі Зьвяз]]. Эканоміка Партугаліі значна разьвівалася дзякуючы эўрапейскім структурным і інвэстыцыйным фондам і больш лёгкаму доступу кампаніяў да замежных рынкаў<ref name="CEE" />. Апошняя заморская тэрыторыя Партугаліі, [[Макао]], была мірна перададзеная [[Кітай|Кітаю]] ў 1999 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://arquivos.rtp.pt/conteudos/transicao-de-macau-para-a-china/|загаловак=Cerimónia de transferência da soberania de Macau|выдавецтва=RTP Arquivo|дата публікацыі=19.12.1999}}</ref>. У 2002 годзе незалежнасьць [[Усходні Тымор|Усходняга Тымору]] была афіцыйна прызнаная Партугаліяй<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/independencia-de-timor-leste/|загаловак=A independência de Timor-Leste|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2007}}</ref>. У 1995 годзе дзяржава пачала ўкараняць правілы [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]], адмяніўшы памежны кантроль зь іншымі сябрамі гэтай зоны. У 1999 годзе Партугалія стала адной з краін-заснавальніц [[эўра]] й эўразоны<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.politico.eu/article/a-timeline-of-the-eurozones-growth/|загаловак=A timeline of the eurozone’s growth|выдавецтва=Politico EU|дата публікацыі=26.12.2014}}</ref>. У 2004 годзе [[Жузэ Мануэл Барозу]], тагачасны прэм’ер-міністар краіны, быў прызначаны прэзыдэнтам Эўрапейскай камісіі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rtp.pt/noticias/pais/nomeacao-de-durao-para-a-presidencia-da-comissao-cronologia_n12687|загаловак=Nomeação de Durão para a presidência da Comissão - cronologia|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=27.06.2005}}</ref>. 1 сьнежня 2009 году набыў сілу [[Лісабонскі дагавор]], які павысіў эфэктыўнасьць і дэмакратычную легітымнасьць ЭЗ<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rtp.pt/noticias/europeias2019/tratado-de-lisboa-assinado-em-2007_v1145139|загаловак=Tratado de Lisboa assinado em 2007|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=16.05.2024}}</ref>. Эканамічныя праблемы й няўстойлівы рост дзяржаўнага доўгу падчас фінансавага крызісу 2008 году прывялі да таго, што краіна ў 2011 годзе правяла перамовы з МВФ і Эўрапейскім Зьвязам праз Эўрапейскі мэханізм фінансавай стабільнасьці й Эўрапейскі фонд фінансавай стабільнасьці аб пазыцы, каб дапамагчы краіне стабілізаваць свае фінансы<ref>{{спасылка|спасылка=https://ffms.pt/pt-pt/estudos/2010-2013-mais-longa-e-severa-das-crises|загаловак=2010-2013: A mais longa e severa das crises|выдавецтва=Fundação Francisco Manuel dos Santos}}</ref>. == Геаграфія == [[Файл:Lagoa das Sete Cidades, Miradouro da vista do Rei, Sete Cidades, Ponta Delgada, ilha de São Miguel, Açores.JPG|значак|зьлева|Лягуна на воставе [[Сан-Мартын (востраў)|Сан-Мартын]] на [[Азорскія астравы|Азорскіх астравах]].]] Тэрыторыя Партугаліі ўключае ў свой склад акрамя мацерыковай частцы яшчэ й два [[архіпэляг]]і ў Атлянтычным акіяне, як то [[Мадэйра]] й [[Азорскія астравы]]. Мацерыковая частка Партугаліі падзяляецца на дзьве частцы сваёй галоўнай ракой [[Тэжу]], якая цячэ з [[Гішпанія|Гішпаніі]] й упадае ў [[Атлянтычны акіян]] паблізу [[Лісабон]]а. Паўночная частка краіны гарыстая й парэзаная далінамі рэк, у той час як поўдзень краіны, як то [[Алгарвэ]] й [[Алентэжу]], характарызуецца раўнінным тыпам мясцовасьці. Самай высокай вяршыняй у Партугаліі зьяўляецца [[Піко (гара)|аднайменная гара]] на востраве [[Піко (востраў)|Піко]] на Азорскіх астравах. Гэты старажытны [[вулькан]], які мае вышыню ў 2 351 мэтраў зьяўляецца вельмі знакавым сымбалем Азорскіх астравоў. На мацерыковай частцы самай высокай зьяўляецца гара [[Сэра-да-Эштрэла]], якая мае вышыню ў 1 991 мэтраў над узроўнем мора й зьяўляецца важным цэнтрам прыцягненьня для лыжнікаў і аматараў зімовых відаў спорту. [[Файл:Alentejo oak on wheat field.jpg|значак|[[Дуб корачны]] на пшанічным полі ёсьць знакавым сымбалем [[Алентэжу]].]] На тэрыторыі Партугаліі выразна вылучаюцца даліны рэк [[Дуэра|Дару]] й [[Тэжу]]. У верхніх плынях яны вузкія й глыбока ўрэзаныя, ніжэй па плыні пашыраюцца й каля берага Атлянтычнага акіяна пераходзяць у плоскія нізіны. Па гэтых рэках праходзяць натуральныя межы пяці з шасьці геаграфічных абласьцей краіны. Сярод іншых рэк варта адзначыць раку [[Авэ (рака)|Авэ]]. === Клімат === Партугалія мае [[міжземнаморскі клімат]] у адпаведнасьці з кліматычнай клясыфікацыяй Кёпэна й зьяўляецца адной з самых цёплых краінаў Эўропы, бо сярэдняя гадавая [[тэмпэратура]] ў мацерыковай Партугаліі вагаецца ад 12&nbsp;°C у горнай поўначы й больш за 18&nbsp;°C на поўдні краіны. Рэгіён [[Алгарвэ]] мае клімат падобны на клімат паўднёвых прыбярэжных раёнаў [[Гішпанія|Гішпаніі]] ці [[Паўднёвая Каліфорнія|Паўднёвай Каліфорніі]]. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў на мацерыку вагаецца ад ледзь больш за 3000 мм у паўночнай частцы да менш чым 300 мм у раёне ўздоўж ракі [[Дуэра|Дару]]. Горы [[Піко (горы)|Піко]] атрымліваюць найбольшую колькасьць ападкаў, то бок больш за 6250 мм у год, у адпаведнасьці з дадзенымі Партугальскага інстытуту мора ды атмасфэры<ref>{{спасылка|url=http://www.ipma.pt/pt/index.html|загаловак=Instituto Português do Mar e da Atmosfera}}</ref>. У некаторых раёнах краіны сярэднегадавая тэмпэратура можа дасягаць 20&nbsp;°C, а летам тэмпэратура можа дасягаць 45&nbsp;°C. Рэкордна высокі ўзровень тэмпэратуры склаў 47,4&nbsp;°C, ён быў зафіксаваны ў [[Амарэлежа|Амарэлежы]], аднак гэты раён ня ёсьць самым гарачым месцам у летні час, паводле дадзеных спадарожнікавых вымярэньняў. Сьнегапады адбываюцца рэгулярна на поўначы й у цэнтральнай частцы краіны, у прыватнасьці, у раёнах [[Віла-Рэал]], [[Браганса]], [[Візэў]] і [[Гуарда]]. Узімку тэмпэратура можа апускацца ніжэй за -10&nbsp;°C. У паўднёвай частцы Партугаліі [[сьнег]] можа назірацца ў любы час з [[кастрычнік]]а па [[травень]], але ён ёсьць даволі рэдкай зьявай, асабліва на раўнінных участках. === Біяразнастайнасьць === Партугалія разьмешчаная ў [[Міжземнамор’е|Міжземнаморскім басэйне]], трэцім паводле разнастайнасьці флёры месцы ў сьвеце<ref name="florestas">[https://web.archive.org/web/20210309101848/https://florestas.pt/conhecer/habitats-da-floresta-portuguesa-um-refugio-de-biodiversidade/ «Habitats da floresta portuguesa: um refúgio de biodiversidade»]. Florestas.pt.</ref>. У краіне маюцца ажно шэсьць наземных экарэгіёнаў, як то [[Азорскія мерныя зьмяшаныя лясы]], [[Кантабрыйскія зьмяшаныя лясы]], [[Мадэйрскія вечназялёныя лясы]], [[Ібэрыйскія склерафільныя і паўлістападныя лясы|Ібэрыйскія склерафільныя й паўлістападныя лясы]], [[Паўночна-заходнія Ібэрыйскія горныя лясы]] й [[Паўднёва-заходнія Ібэрыйскія міжземнаморскія склерафільныя і зьмяшаныя лясы|Паўднёва-заходнія Ібэрыйскія міжземнаморскія склерафільныя й зьмяшаныя лясы]]<ref>Dinerstein, Eric; et al. (2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5451287 «An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm»]. BioScience. 67 (6): 534—545. — [[doi:10.1093/biosci/bix014]]. PMID 28608869.</ref>. Больш за 22% плошчы краіны ўключаныя ў сетку [[Натура 2000]]<ref name="florestas"/><ref>[https://web.archive.org/web/20210414131521/https://dre.pt/web/guest/home/-/dre/115226936/details/maximized «1 — Portugal, Biodiversidade e Capital Natural Uma Leitura Atual»]. Diário da República Eletrónico.</ref>. [[Эўкаліпт]], [[дуб корачны|корачны дуб]] і [[прыморская хвоя]] разам займаюць 71% ад агульнай лясной плошчы кантынэнтальнай Партугаліі<ref>[https://web.archive.org/web/20210309101652/https://florestas.pt/conhecer/as-especies-florestais-mais-comuns-da-floresta-portuguesa/ «As espécies florestais mais comuns da floresta portuguesa»]. Florestas.</ref>. [[Файл:Dreaming of snow (318977965).jpg|значак|зьлева|Адзін з самых вядомых нацыянальных паркаў [[Пэнэда-Жэрэш]].]] Геаграфічныя й кліматычныя ўмовы спрыяюць інтрадукцыі экзатычных відаў, якія пазьней робяцца інвазійнымі й разбуральнымі для мясцовых асяродзьдзяў. Блізу 20 адсоткаў ад агульнай колькасьці існых відаў у кантынэнтальнай частцы ўважаюцца экзатычнымі<ref>de Almeida, João Domingues. [https://www.researchgate.net/publication/329872174 «New additions to the exotic vascular flora of continental Portugal»]. Research Gate.</ref>. Партугалія ёсьць другой краінай у Эўропе паводле найбольшай колькасьці відаў жывёлаў і расьлінаў, якія знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня<ref>[https://web.archive.org/web/20210414153030/https://www.sabado.pt/ciencia---saude/detalhe/portugal-tem-quase-500-especies-em-perigo-de-extincao «Portugal tem quase 500 espécies em perigo de extinção»]. Sábado.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210414212012/https://www.comunidadeculturaearte.com/portugal-e-o-2-o-pais-da-europa-com-mais-especies-de-mamiferos-e-plantas-em-perigo/ «Portugal é o 2.º país da Europa com mais espécies de mamíferos e plantas em perigo»]. Comunidade cultura e arte.</ref>. Краіна агулам лічыцца важным пунктам прыпынку для пералётных відаў птушак<ref>[https://web.archive.org/web/20210414132849/https://www.visitportugal.com/pt-pt/node/73855 «Observação de aves»]. Visit Portugal.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210414152820/http://www.avesdeportugal.info/avesdeportugal-alfab.html «Aves de Portugal»]. Aves de Portugal.</ref>. Буйныя віды сысуноў Партугаліі, як то алень, [[ібэрыйскі казёл]], [[дзік]], [[звычайная лісіца]], [[ібэрыйскі воўк]] і [[гішпанская рысь]], калісьці былі шырока распаўсюджаныя па ўсёй краіне, але інтэнсіўнае паляваньне, дэградацыя асяродзьдзя пражываньня й узрослы ціск з боку сельскай гаспадаркі й жывёлагадоўлі прывялі да значнага скарачэньня папуляцыяў у XIX і пачатку XX стагодзьдзяў. А [[партугальскі казёл]] нават зьнік. Сёньня гэтыя жывёлы зноў пашыраюць свой натуральны арэал<ref>[https://web.archive.org/web/20210411002353/https://florestas.pt/descobrir/8-mamiferos-da-floresta-portuguesa/ «8 mamíferos da floresta portuguesa»]. Florestas.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210305064847/http://atlas-mamiferos.uevora.pt/ «Atlas de Mamíferos de Portugal — uma recolha do conhecimento disponível sobre a distribuição dos mamíferos no nosso país»]. University of Évora.</ref>. Ля заходняга ўзьбярэжжа Партугаліі маюцца сыстэмы [[апвэлінг]]у. Гэтая сэзонная зьява, якая звычайна назіраецца ў летнія месяцы, узносіць больш прахалодную, багатую пажыўнымі рэчывамі ваду з глыбіняў акіяна да паверхні, спрыяючы росту [[фітаплянктон]]у, разьвіцьцю [[зоаплянктон]]у й наступнай багатай разнастайнасьці рыбаў і іншых [[бесхрыбетныя|бесхрыбетных]]<ref>Correia, Paulo Filipe Alexandre. [https://web.archive.org/web/20210414133259/https://fenix.tecnico.ulisboa.pt/downloadFile/563345090415834/Tese_Paulo%20Correia_final.pdf «Study of an upwelling event in the Portuguese coast»]. Técnico Lisboa.</ref>. Гэта робіць Партугалію адным з найбуйнейшых спажыўцоў рыбы на душу насельніцтва ў сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20210414152633/https://ourworldindata.org/grapher/fish-and-seafood-consumption-per-capita «Fish and seafood consumption per capita, 2017»]. Our World in Data.</ref>. 73% прэснаводных рыбаў, якія сустракаюцца на Пірэнэйскім паўвостраве, ёсьць эндэмікамі, што зьяўляецца найбольшай колькасьцю сярод усіх рэгіёнаў Эўропы<ref>Rodeles, Amaia A.; Galicia, David; Miranda, Rafael (11.10.2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5058334 «Iberian fish records in the vertebrate collection of the Museum of Zoology of the University of Navarra»]. Scientific Data. 3 160091. — [[doi:10.1038/sdata.2016.91]]. PMID 27727236.</ref>. Сярод ахоўных тэрыторыяў Партугаліі вылучаюцца [[Сэрас-дэ-Айрэ-э-Кандээйруш]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210303215342/https://natural.pt/protected-areas/parque-natural-serras-aire-candeeiros?locale=en «Serras de Aire e Candeeiros Nature Park»]. Natural.</ref>, [[Прыродны парк Паўднёва-Заходняга Алентэжу і ўзьбярэжжа Вісэнтыні|прыродны парк Паўднёва-Заходняга Алентэжу й узьбярэжжа Вісэнтыні]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210414152824/https://www.infopedia.pt/$parque-natural-do-sudoeste-alentejano-e «Parque Natural do Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina»]. Infopédia.</ref>, ды прыродны парк [[Мантэзыньню]], дзе жывуць адны зь нямногіх папуляцыяў ібэрыйскага ваўка й ібэрыйскага бурага мядзьведзя<ref>[https://web.archive.org/web/20210414153212/https://www.france24.com/en/20190509-first-brown-bear-sighting-portugal-over-century «First brown bear sighting in Portugal in over a century»]. France 24.</ref>. == Палітыка == [[Файл:Palácio de São Bento (Assemblée nationale) (9307363528).jpg|значак|Будынак [[Асамблея Рэспублікі|Асамблеі Рэспублікі]].]] Партугалія зьяўляецца [[дэмакратыя|дэмакратычнай]] [[рэспубліка]]й пасьля ратыфікацыі Канстытуцыі ад 1976 году й мае сталіцу ў [[Лісабон]]е. Канстытуцыя дае падзел паўнамоцтваў паміж [[заканадаўчая ўлада|заканадаўчай]], [[выканаўчая ўлада|выканаўчай]] і [[судовая ўлада|судовай]] галінаў улады. Чатыры асноўныя інстытуты паводле канстытуцыі ёсьць прэзыдэнт рэспублікі, [[парлямэнт]], вядомы як Рэспубліканская асамблея ({{мова-pt|Assembleia da República|скарочана}}), [[урад]], які ачольвае [[прэм’ер-міністар]] і сыстэма судоў. Прэзыдэнт, які абіраецца на пяцігадовы тэрмін, мае невыканаўчыя наглядныя функцыі, цяперашнім прэзыдэнтам зьяўляецца [[Марсэлу Рыбэлу дзі Соўза]]. Парлямэнт складаецца з 230 дэпутатаў, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Урад, кіраўніком якога зьяўляецца прэм’ер-міністар, у цяперашні час гэта [[Луіш Мантэнэгру]], абірае Рада міністраў, якія ўключаюць у сабе дзяржаўныя сакратарыяты. Суды арганізаваныя ў некалькіх узроўнях: судовай, адміністрацыйнай і фінансавай галінах. Вярхоўныя суды зьяўляюцца судамі апошняй інстанцыі. Трынаццаць чальцоў [[Канстытуцыйны суд|Канстытуцыйнага суда]] ажыцьцяўляюць нагляд за канстытуцыйнасьцю законаў. У Партугаліі маецца [[шматпартыйная сыстэма]], дзе партыі канкуруюць паміж сабой на нацыянальным, рэгіянальным і мясцовым узроўнях. Аднак асноўная палітычная барацьба адбываецца паміж двума партыямі: [[Сацыялістычная партыя (Партугалія)|Сацыялістычнай]] (левацэнтрысцкай) і [[Сацыял-дэмакратычная партыя (Партугалія)|Сацыял-дэмакратычнай]] (насуперак назьве, правацэнтрысцкай). Хаўрусьнікам да апошняй выступае [[Народная партыя (Партугалія)|Сацыяльна-дэмакратычны цэнтар]]. Прыкметная прысутнасьць левых палітычных сілаў, прадстаўленых у парлямэнце — [[Партугальская камуністычная партыя|Партугальскай камуністычнай партыі]], якая ўваходзіць у выбарчую кааліцыю з [[Партыя зялёных (Партугалія)|Партыяй Зялёных]] і левым блёкам, які быў створаны ў выніку аб’яднаньня трацкісцкай Рэвалюцыйнай сацыялістычнай партыі й экс-мааісцкага Народнага дэмакратычнага зьвязу. === Замежная палітыка === [[Файл:Ilham Aliyev attended the 2010 Lisbon Summit (6).jpg|значак|зьлева|Лісабонскі саміт НАТО ў 2010 годзе.]] Партугалія ўважаецца сябрам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] з 1955 году, а таксама адной з заснавальніцаў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] (1949), [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]] (1961) і [[ЭАСГ|Эўрапейская арганізацыя свадобнага гандлю]] (1960). Апошнюю з памянёных арганізацыяў краіна пакінула ў 1986 годзе, каб прыяднацца да [[Эўрапейская эканамічная супольнасьць|Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці]], якая ў сваю чаргу была ператвораная на [[Эўрапейскі Зьвяз]] у 1993 годзе. У 1996 годзе Партугалія стала сузаснавальніцай [[Супольнасьць партугальскамоўных краінаў|Супольнасьці партугальскамоўных краінаў]], таксама вядомай як Садружнасьць португальскамоўных краінаў, міжнароднай арганізацыі й палітычнага аб’яднаньня португальскамоўных краінаў, дзе [[партугальская мова]] прызнаная афіцыйнай мовай. Краіна ладзіла некалькі міжнародных самітаў і іпрэзаў, як то першы саміт ЭЗ—[[Бразылія]] ў ліпені 2007 году, другі саміт ЭЗ—[[Афрыканскі зьвяз]] у сьнежні 2007 году, складаньне Лісабонскага дагавору таксама ў сьнежні 2007 году й саміт НАТО ў лістападзе 2010 году. Партугалія ёсьць паўнавартасным сябрам [[Лацінскі зьвяз|Лацінскага зьвязу]] (1983) і [[Арганізацыя ібэраамэрыканскіх дзяржаваў|Арганізацыі ібэраамэрыканскіх дзяржаваў]] (1949). Яна мае дамову аб сяброўстве й падвоеным грамадзянстве з сваёй былой калёніяй Бразыліяй. Партугалія й [[Вялікабрытанія]] маюць найстарэйшае ў сьвеце дзейнае пагадненьне аб вайсковай супрацы, падпісанае ў 1373 годзе праз ангельска-партугальскі альянс. === Узброеныя сілы === [[Файл:The Portuguese navy frigate NRP Bartolomeu Dias (F-333) (cropped) 01.jpg|значак|Партугальскі фрэгат Барталамэў Дыяш.]] Узброеныя сілы складаюцца з трох відаў войскаў, як то вайскова-марскі флёт, сухаземная армія й паветраныя сілы, якімі камандуе Генэральны штаб Узброеных сілаў Партугаліі. Яны служаць у першую чаргу сіламі самаабароны, місія якіх палягае на абароне тэрытарыяльнай суцэльнасьці краіны, але таксама могуць выкарыстоўвацца ў наступальных місіях на замежных тэрыторыях<ref>[https://web.archive.org/web/20231230115133/https://anibalcavacosilva.arquivo.presidencia.pt/comandantesupremo/?idc=301&idi=91150 «Poderes e Competências»]. Presidencia.</ref>. За апошнія некалькі дзясяткаў гадоў Узброеныя сілы выканалі некалькі ваенных місіяў НАТО й Эўрапейскага Зьвязу на розных тэрыторыях, а менавіта ў [[Аўганістан]]е, [[Ірак]]у, [[Лібан]]е, [[Босьнія і Герцагавіна|Босьніі й Герцагавіне]], [[Косава|Косаве]], [[Малі]], [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы]], [[Самалі]], [[Мазамбік]]у й [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]]. У 2023 годзе тры віды войскаў агулам налічвалі 24 тысячы вайскоўцаў, а вайсковыя выдаткі краіны за той жа год склалі больш за 4 мільярды даляраў ЗША ці 1,48% ВУП Партугаліі<ref>[https://web.archive.org/web/20230715092752/https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2023/7/pdf/230707-def-exp-2023-en.pdf «Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2023)»]. NATO.</ref>. [[Файл:4-ship F-16 flyby. 2022 Monte Real Open Day, Portugal. 18-9-2022 (53708344435).jpg|значак|зьлева|Чатыры зьнішчальнікі [[Ф-16]] партугальскіх вайскова-паветраных сілаў.]] Сухаземныя войскі колькасьцю 11 тысяч чалавек складаюцца з трох брыгадаў і іншых невялікіх падразьдзяленьняў. Пяхотная брыгада, пераважна абсталяваная [[Бронетранспартэр|БТР]] [[Pandur II]], гаўбіцай [[M114 (гаўбіца)|M114]] і сыстэмамі [[Супрацьракетная абарона|СПА]] MIM-72 Chaparral, мэханізаваная брыгада, на балянсу якой маюцца танкі [[Леапард 2]] A6 і БТР M113A2, ды брыгада хуткага рэагаваньня, якая складаецца з дэсантнікаў, камандас, рэйнджараў і артылерыйскага палка. У вайскова-марскім флёце злужаць 7 тысяч чалавек, зь якіх 900 чалавек адносяцца да [[марская пяхота|марской пяхоты]]. Флёт уважаецца найстарэйшай у сьвеце дзейнай вайскова-марской сілай. Ён мае пяць фрэгатаў, два карвэты, два падводныя чаўны й 20 акіянскіх патрульных суднаў. Вайскова-паветраныя сілы налічваюць у штаце 6 тысяч чалавек. Асновай гэтага віду войска служыць баявы зьнішчальнік [[Ф-16]]. Акрамя трох відаў узброеных сілаў, існуе [[Нацыянальная рэспубліканская гвардыя (Партугалія)|Нацыянальная рэспубліканская гвардыя]]. Гэтыя сілы бясьпекі падпарадкоўваюцца вайсковаму заканадаўству й маюць вайсковую арганізацыю. У іхную структуру ўваходзіць 25 тысяч чалавек. Гэтыя сілы падпарадкоўваюцца як Міністэрству абароны, гэтак і Міністэрству ўнутраных справаў. Асобныя вылучаныя атрады гвардыі бралі ўдзел у міжнародных апэрацыях у Іраку й Усходнім Тыморы. На тэрыторыі краіны прысутныя вайскоўцы [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ў колькасьці 770 чалавек, якія расквартаваныя на авіябазе [[Лажэс (авіябаза)|Лажэс]] на востраве [[Тэрсэйра]] [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. Аб’яднанае камандаваньне аб’яднаных сілаў у Лісабоне ўважаецца адным з трох асноўных падразьдзяленьняў Камандаваньня аб’яднаных сілаў апэрацыяў НАТО. == Эканоміка == [[Файл:Régua Douro 4.JPG|значак|Вінаградныя плянтацыі.]] Пасьля [[рэвалюцыя гвазьдзікоў|рэвалюцыі гвазьдзікоў]] у 1974 годзе, якая завяршылася заканчэньнем аднаго з самых прыкметных фазаў эканамічнага ўздыму, які пачаўся ў 1960-х гадох<ref>{{спасылка|url=http://www.sedes.pt/conteudo.aspx?args=1,2|загаловак=Fundação da Sedes - As primeiras motivações}}{{ref-pt}}</ref>, адбыліся істотныя зьмены ў штогадовым эканамічным росьце краіны. Партугалія спрабавала адаптавацца да зьменлівай сучаснай глябальнай эканомікі. З 1990 году мадэль эканамічнага разьвіцьця Партугаліі павольна адышла ад асновы народнага спажываньня й стала накіравана на [[экспарт]], прыватныя [[інвэстыцыі]] й разьвіцьцё сэктара [[высокія тэхналёгіі|высокіх тэхналёгій]]. [[Бізнэс]]-паслугі абагналі больш традыцыйныя галіны, як то [[тэкстыльная вытворчасьць|тэкстыльную вытворчасьць]], вытворчасьць [[адзеньне|адзеньня]], [[абутак|абутку]] й [[корка|коркі]]<ref>Grande Enciclopédia Universal, p. 10543, «Portugal», para. 4</ref>, а таксама вырабаў з [[дрэва]] й напоі<ref>{{спасылка|url=http://www.ft.com/reports/portugal-2012|загаловак=Doing Business in Portugal 2012|выдавец=Financial Times}}</ref>. Таксама ў Партугаліі пашыраны [[чорная мэталюргія|чорная]] й [[каляровая мэталюргія]], [[машынабудаваньне]], разьвіваецца [[хімічная прамысловасьць|хімічная]], [[нафтаперапрацоўчая прамысловасьць|нафтаперапрацоўчая]] й [[нафтахімічная прамысловасьць|нафтахімічная]], цэмэнтная, шкло-керамічная прамысловасьці. У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] пераважае [[земляробства]]. Каля паловы апрацоўваемых зямель занята [[ральля|ральлёй]], [[вінаградарства]]м, [[пладаводзтва]]м, аліўкавымі насаджэньнямі. У жывёлагадоўлі пераважае разьвядзеньне буйной рагатай жывёлы, [[авечкагадоўля]], [[сьвінагадоўля]]. Асноўнымі зьнешнегандлёвыя партнэрамі зьяўляюцца краіны [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскай супольнасьці]]. Большасьць прамысловых прадпрыемстваў, [[бізнэс]] і [[фінансы]] сканцэнтраваны ў [[Лісабон]]е й [[Порту]], найбуйнейшых мэгаполісах Партугаліі. Раёны [[Авэйру]], [[Брага]], [[Каімбра|Каімбры]], [[Лейрыя|Лейрыі]] зьяўляюцца найбуйнейшымі эканамічнымі цэнтрамі па-за межамі гэтых двух галоўных сталічных абласьцей. Партугалія карыстаецца [[эўра]], як нацыянальнай валютай, эканоміка краіны знаходзіцца ў галіне эўразоны з моманту ейнага запуску. Цэнтральны банк Партугаліі зьяўляецца неад’емнай часткай эўрапейскай сыстэмы цэнтральных банкаў. === Турызм === [[Файл:Dona Ana beach, Lagos.jpg|значак|зьлева|Тыповыя для [[Алгарвэ]] камяністыя пляжы.]] Турызм лічыцца важнай часткай эканомікі Партугаліі. У 2024 годзе турыстычны сэктар зрабіў унёсак у 11,9% у ВУП, што склала 34 мільярды эўра, пры гэтым турызм зрабіў унёсак у 0,3% у гадавы рост ВУП на 1,9%<ref>[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=707093676&DESTAQUESmodo=2 «VAB gerado pelo Turismo e Consumo do Turismo no Território Económico desaceleram em 2024, mas cresceram ligeiramente acima da economia nacional — 2024»]. Statistics Portugal.</ref>. Каб апярэдзіць канкурэнтаў, краіне было неабходна засяродзіцца на сваіх нішавых славутасьцях, як то прыродзе й сельскім турызьме<ref>[https://web.archive.org/web/20130531002309/http://www.euromonitor.com/travel-and-tourism-in-portugal/report «Travel and Tourism in Portugal»]. Euromonitor International.</ref>. Партугалія ўваходзіць у 20 самых наведвальных краінаў сьвету, прыняўшы амаль 29 мільёнаў замежных турыстаў у 2024 годзе<ref>[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=707088803&DESTAQUESmodo=2 «Estatísticas do Turismo 2024: atividade turística manteve trajetória de crescimento»]. INE. </ref>. У 2014 годзе Партугалія была абраная найлепшай эўрапейскай краінай паводле вэрсіі выданьня [[USA Today]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140606215138/http://www.10best.com/awards/travel/best-european-country/ «Best European Country Winners: 2014 10 Best Readers’ Choice Travel Awards»]. 10Best.</ref>. У 2017 годзе Партугалія была абраная вядучым турыстычным напрамкам Эўропы<ref>[https://web.archive.org/web/20171211160926/https://www.worldtravelawards.com/award-europes-leading-destination-2017 «World Travel Awards Elects Portugal as Europe’s Leading Destination 2017»]. World Travel Awards.</ref>, а ў 2018 і 2019 гадах — вядучым турыстычным напрамкам сьвету. Турыстычнымі цэнтрамі краіны ўважаюцца Лісабон, [[Кашкайш]], [[Алгарвэ]], Мадэйра, [[Назарэ]], [[Фатыма]], [[Абідуш]], Порту, Брага, [[Гімарайнш]] і Каімбра. Лісабон прыцягвае мноства турыстаў, займаючы дзявяты радок паводле наведвальнасьці сярод гарадоў Эўропы<ref>[https://www.dw.com/en/the-10-most-visited-cities-in-europe/g-66897729 «The 10 most visited cities in Europe»]. DW.</ref>. У 2024 годзе ў гатэлях места спынілася 6,7 мільёнаў турыстаў, зь якіх 5,5 мільёнаў чалавек былі замежнікамі<ref>[https://www.publico.pt/2025/02/14/economia/noticia/receitas-alojamentos-turisticos-novo-maximo-6669-milhoes-2024-2122544 «Concelho de Lisboa concentrou 28% do total dos hóspedes registados em 2024»]. Lisbon: Público.</ref>. === Навука й тэхналёгіі === [[Файл:Fundação Champalimaud - Lisboa - Portugal (20864979843).jpg|значак|Будынак [[Фонд Шампалімо|Фонду Шампалімо]].]] Навукова-тэхнічная дасьледчая дзейнасьць пераважна робіцца ў рамках сеткі навукова-дасьледчых падразьдзяленьняў, якія належаць дзяржаўным унівэрсытэтам і аўтаномным дасьледчым установам, якія кіруюцца дзяржавай, як то [[Нацыянальны інстытут інжынэрыі, тэхналёгіяў і інавацыяў]] ды [[Нацыянальны інстытут біялягічных рэсурсаў]]. Фінансаваньне й кіраваньне гэтай сыстэмай ажыцьцяўляецца пад кіраўніцтвам Міністэрства навукі, тэхналёгіяў і вышэйшай адукацыі ды Фонду навукі й тэхналёгіяў. Найбуйнейшымі навукова-дасьледчымі падразьдзяленьнямі дзяржаўных унівэрсытэтаў паводле аб’ёму дасьледчых грантаў і рэцэнзаваных публікацыяў ёсьць навукова-дасьледчыя ўстановы ў галіне [[навукі пра жыцьцё|біялягічных навук]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fct.pt/internacional/programas-tematicos/instituicoes-portuguesas-de-id-na-area-das-ciencias-e-tecnologias-do-mar/|загаловак=Instituições portuguesas de I&D na área das Ciências e Tecnologias do Mar|выдавецтва=FCT}}</ref>. Сярод найбуйнейшых недзяржаўных навукова-дасьледчых установаў вылучаецца [[Інстытут Гульбэнкяна]] ды [[Фонд Шампалімо]]. Нацыянальныя й транснацыянальныя высокатэхналягічныя й прамысловыя кампаніі адказваюць за навукова-дасьледчыя праекты. Адно з найстарэйшых навуковых таварыстваў Партугаліі ёсьць [[Лісабонская акадэмія навук]], заснаваная ў 1779 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.acad-ciencias.pt/academia/historia-da-academia/|загаловак=História da Academia|выдавецтва=Academia de Ciências de Lisboa}}</ref>. Двухбаковыя дзяржаўныя дасьледчыя намаганьні Пірэнэйскага кантынэнту ўлучаюць [[Міжнародная ібэрыйская лябараторыя нанатэхналёгіяў|Міжнародную ібэрыйскую лябараторыю нанатэхналёгіяў]] і разьмеркаваную вылічальную плятформу [[Ibercivis]]. Партугалія ёсьць сябрам агульнаэўрапейскіх навуковых арганізацыяў. Сярод іх [[Эўрапейская касьмічная агенцыя]], [[Эўрапейская лябараторыя фізыкі часьцінак]], [[ITER]] і [[Эўрапейская паўднёвая абсэрваторыя]]. У Партугаліі маецца найбуйнейшы ў Эўропе акіянарыюм, які месьціцца ў Лісабоне, а таксама іншыя вядомыя арганізацыі, якія спэцыялізуюцца на навуковых экспазыцыях і распаўсюдзе інфармацыі. Партугалія заняла 31-е месца ў [[Глябальны індэкс інавацыяў|Глябальным індэксе інавацыяў]] у 2025 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/portugal|загаловак=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025|выдавецтва=WIPO}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno|спасылка=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html|загаловак=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads|выдавецтва=World Intellectual Property Organization|год=2025|isbn=978-92-805-3797-0}}</ref>. === Энэргетыка === [[Файл:Alqueva dam.JPG|значак|зьлева|[[Алвеўская дамба]].]] У 2023 годзе нафта складала 44% ад агульнага аб’ёму энэргазабесьпячэньня Партугаліі. Аднак у 2021 годзе краіна паступова адмовілася ад вугальнай вытворчасьці энэргіі й разьвівае [[аднаўляльная энэргія|аднаўляльныя крыніцы энэргіі]], як то гідра- й ветраэнэргетыку<ref>[https://www.iea.org/countries/portugal «Portugal — Countries & Regions»]. IEA.</ref>, а таксама інвэстуе ў грамадзкі транспарт і электрамабілі<ref>[https://commission.europa.eu/business-economy-euro/economic-recovery/recovery-and-resilience-facility/country-pages/portugals-recovery-and-resilience-plan_en#:~:text=Key%20measures%20for%20the%20green,part%20of%20the%20REPowerEU%20chapter. «Portugal’s recovery and resilience plan»]. European Commission.</ref><ref>[https://climate-laws.org/document/portugal-s-national-energy-and-climate-plan-for-2021-2030_47f6 «Portugal’s National Energy and Climate Plan for 2021—2030»]. Climate Change Laws of the World.</ref>. Партугалія валодае значнымі рэсурсамі ветра- й гідраэнэргетыкі. У 2006 годзе пачала працаваць найбуйнейшая ў сьвеце сонечная электрастанцыя, вядомая як фотаэлектрычная электрастанцыя Мора, а першая ў сьвеце камэрцыйная хвалевая электрастанцыя, пад назовам хвалевая фэрма Агусадура, адкрылася ў [[Паўночны рэгіён (Партугалія)|Паўночным рэгіёне]] ў 2008 годзе. Да 2006 году 66% вытворчасьці электраэнэргіі ў краіне прыпадала на вугальныя й паліўныя электрастанцыі, 29% — на гідраэлектрастанцыі, а 6% — на ветравую энэргію<ref>[https://web.archive.org/web/20221104142037/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tools/energy-statistics-data-browser?country=PORTUGAL&fuel=Energy%20supply&indicator=ElecGenByFuel «IEA Energy Statistics: Portugal»]. IEA.</ref>. У 2008 годзе з аднаўляльных крыніцаў энэргіі вырабляліся 43% электраэнэргіі ў краіне, нават не зважаючы на тое, што вытворчасьць гідраэлектраэнэргіі скарацілася праз моцныя засушы<ref>[https://web.archive.org/web/20110514163035/http://diariodigital.sapo.pt/news.asp?section_id=114&id_news=381941 «Fontes renováveis originaram 43% da electricidade consumida»]. Diário Digital</ref>. У 2010 годзе экспарт электраэнэргіі перавышаў імпарт, і 70% энэргіі надыходзіла з аднаўляльных крыніцаў<ref>[https://web.archive.org/web/20100619070535/http://www.agenciafinanceira.iol.pt/empresas/portugal-agencia-financeira-ren-energia-electricidade/1168567-1728.html «Portugal já exportou mais electricidade este ano que em 2009»]. Agência Financeira.</ref>. Партугальская нацыянальная кампанія перадачы энэргіі [[Нацыянальныя энэргетычныя сеткі]] выкарыстоўвае мадэляваньне дзеля прагназаваньня надвор’я, асабліва вятроў. Да сонечна-ветравой рэвалюцыі Партугалія дзесяцігодзьдзямі выпрацоўвала электраэнэргію на гідраэлектрастанцыях. Новыя праграмы спалучаюць вецер і ваду, то бок ветраныя турбіны перапампоўваюць ваду ўверх уначы, а затым вада цячэ ўніз удзень, вырабляючы электраэнэргію, калі попыт спажыўцоў найвышэйшы. Сыстэма разьмеркаваньня энэргіі цяпер двухбаковая. Яна спажывае электраэнэргію зь невялікіх генэратараў, як то сонечныя панэлі на даху. У 2023 годзе Партугалія выкінула каля 339 мільёнаў тонаў парніковых газаў, то бок блізу 5 тонаў у сярэднім на чалавека, што эквівалентнае прыкладна 1% ад агульнасусьветных выкідаў<ref>Jones, Matthew W.; Peters, Glen P.; Gasser, Thomas; Andrew, Robbie M.; Schwingshackl, Clemens; Gütschow, Johannes; Houghton, Richard A.; Friedlingstein, Pierre; Pongratz, Julia (13.11.2024). [https://zenodo.org/records/14054503 «National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane and nitrous oxide»]. EU Open Research Repository. — [[doi:10.5281/zenodo.14054503]].</ref>. Як дзяржава ЭЗ, Партугалія ёсьць часткай сумеснага пляну па скарачэньні выкідаў як мінімум на 55% да 2030 году ў параўнаньні з узроўнем выкідаў у 1990 годзе. Краіна абавязалася дасягнуць вугляроднай нэўтральнасьці й нулявых выкідаў да 2050 году<ref>[https://www.climatewatchdata.org/countries/PRT?end_year=2021&start_year=1990 «Portugal Climate Change Data | Emissions and Policies»]. Climate Watch Data.</ref>. == Дэмаграфія == [[Файл:Mapa densidade portugal.png|значак|Шчыльнасьць насельніцтва ў кантынэнтальнай частцы Партугаліі.]] Паводле зьвестак Статыстычнай управы Партугаліі, на 31 сьнежня 2024 году насельніцтва Партугаліі складала {{Лік|10749635}} чалавек, зь якіх 52,2% складалі жанчыны й 47,8% прыпадала на мужчынаў<ref>[https://web.archive.org/web/20221123114641/https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=541064323&DESTAQUESmodo=2 «Censos 2021 — Principais tendências ocorridas em Portugal na última década»]. Statistics Portugal</ref><ref>[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&contecto=pi&indOcorrCod=0012903&selTab=tab0 «População residente (Série longa, início 1991 — N.º) por Local de residência (NUTS — 2013), Sexo e Idade; Anual»]. Instituto Nacional de Estatística.</ref>. У 2025 годзе сярэдняя працягласьць жыцьця дасягнула 82,95 гадоў<ref>[https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/PRT/portugal/life-expectancy «Portugal Life Expectancy 1950—2025»]. MacroTrends.</ref>, прычым ААН прагназуе павелічэньне гэтага паказьніку да 90 гадоў і больш да 2100 году<ref>[https://web.archive.org/web/20200613115155/https://zonzeewerk.nl/blog/portugal-in-numbers/ «Demographics of Portugal»]. Zonzeewerk.</ref>. Насельніцтва гістарычна адносна аднастайнае, то бок большасьць людзей прытрымліваецца каталіцызму й размаўляе па-партугальску. З 1980-х гадоў узровень нараджальнасьці ў Партугаліі быў значна ніжэйшы за каэфіцыент аднаўленьня насельніцтва ў 2,1. Агульны каэфіцыент нараджальнасьці на 2024 год ацэньваўся ў 1,36 дзіцяці на адную жанчыну, што ёсьць адным з найніжэйшых паказьнікаў у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html «Total Fertility Rate»]. The World Factbook.</ref>, і значна ніжэйшым за максымум у 5,0, які фіксаваўся ў 1911 годзе<ref>Roser, Max (2014). [https://web.archive.org/web/20180807185922/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=PRT «Total Fertility Rate around the world over the last centuries»]. Our World In Data.</ref>. Такім чынам, насельніцтва Партугаліі стала старэе й у 2024 годзе было 11-м у сьвеце паводле сярэдняга веку. Краіна месьціца на чацьвертым радку паводле колькасьці грамадзянаў старэйшых за 65 гадоў, якія фармуюць 21,8% ад агульнай колькасьці насельніцтва<ref>[https://web.archive.org/web/20230926224925/https://www.prb.org/resources/countries-with-the-oldest-populations-in-the-world/ «Countries with the Oldest Populations in the World»]. PRB.</ref>. Згодна з прагнозамі нацыянальных статыстычных органаў, да 2080 году насельніцтва скароціцца да 7,7 мільёнаў чалавек, працягваючы пры гэтым старэць<ref>[https://web.archive.org/web/20181202024624/https://punchng.com/portugal-offers-tax-breaks-to-returning-emigrants/ «Portugal offers tax breaks to returning emigrants»]. Punchng.</ref>. Партугальскае грамадзтва дэманструе адносна высокі ўзровень сацыяльна-эканамічнай роўнасьці, прычым краіна займае 24-е месца сярод 41 краінаў ЭЗ і АЭСіР паводле індэксу сацыяльнай справядлівасьці 2019 году<ref>[https://web.archive.org/web/20231119022735/https://www.bertelsmann-stiftung.de/fileadmin/files/BSt/Publikationen/GrauePublikationen/SJI_2019.pdf «Social Justice in the EU — Index Report 2019»]. Bertelsmann-Stiftung.</ref>. У 2018 годзе парлямэнт Партугаліі ўхваліў бюджэтны плян на 2019 год, які ўлучаў падатковыя ільготы для эмігрантаў, якія вяртаюцца, у спробе прыцягнуць назад тых, хто зьехаў падчас фінансавай крызы 2008 году<ref>[https://web.archive.org/web/20190402192937/http://theportugalnews.com/news/government-creates-credit-line-for-emigrants-returning-to-invest/48771 «Government creates credit line for emigrants returning to invest»]. The Portugal News.</ref>. === Рэлігія === [[Файл:Igreja Matriz de Fátima - Portugal (21418731630).jpg|значак|зьлева|Каталіцкая царква ў [[Фатыма|Фатыме]].]] Афіцыйна Партугалія ёсьць сьвецкай дзяржавай без афіцыйнай рэлігіі. [[Каталіцкая Царква|Каталіцкая царква]], якая здаўна распаўсюджаная ў краіне<ref>Bloomer, Kristin C. (2018). «Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India». Oxford University Press. — С. 14. — ISBN 9780190615093.</ref><ref>Russo, David J. (2000). «American History from a Global Perspective: An Interpretation». Greenwood Publishing Group. — С. 314. — ISBN 9780275968960.</ref>, была фармальна аддзеленая ад ураду падчас Першай Партугальскай Рэспублікі. Гэта было пацьверджана ў канстытуцыі Партугаліі 1976 году. Рэлігійная свабода была таксама зацьверджана Канкардатам 1940 году паміж Партугаліяй і [[Сьвяты Сталец|Сьвятым Стальцом]] і Законам аб рэлігійнай свабодзе 2001 году. Згодна зь перапісам насельніцтва 2021 году, 80,2% насельніцтва Партугаліі былі [[каталіцтва|каталікамі]]<ref name="rtp-censos">[https://web.archive.org/web/20221123182010/https://www.rtp.pt/noticias/pais/censos-2021-catolicos-diminuem-mas-ainda-sao-mais-de-80-dos-portugueses_n1449073 «Censos 2021. Católicos diminuem, mas ainda são mais de 80% dos portugueses»]. RTP.</ref>. У краіне існуе невялікія [[пратэстанцтва|пратэстанцкія]] суполкі, а таксама [[іслам|мусульманскія]], [[індуізм|індуісцкія]], [[сыкхізм|сыкхскія]] й [[праваслаўная царква|праваслаўныя]] грамады. Сярод іншых у Партугаліі жывуць прадстаўнікі [[сьведкі Яговы|сьведак Яговы]], [[багаі]], [[будызм|будысцкія]], [[юдаізм|юдзейскія]] ды іншыя суполкі. Уплыў традыцыйнай афрыканскай рэлігіі й традыцыйнай кітайскай рэлігіі таксама адчуваецца сярод многіх людзей, асабліва ў галінах, павязаных з традыцыйнай кітайскай мэдыцынай і традыцыйнай афрыканскай травяной мэдыцынай. Паводле перапісаў блізу 14,1% насельніцтва абвесьцілі сябе безрэлігійнымі<ref name="rtp-censos"/>. Многія партугальскія сьвяты, фэстывалі й традыцыі маюць хрысьціянскае паходжаньне або кантэкст. Каталіцкім цэнтрам паломніцтва ёсьць мястэчка [[Фатыма]]. === Мовы === [[Файл:Genísio04.jpg|значак|Шыльда [[Мірандзкая мова|мірандзкаю моваю]].]] [[Партугальская мова]] ўважаецца афіцыйнай мовай Партугаліі. [[Мірандзкая мова]] таксама мае статус суафіцыйнай рэгіянальнай мовай у некаторых грамадах паўночна-ўсходняй Партугаліі. Яна ўваходзіць у астурска-леонскую групу моваў<ref>[https://web.archive.org/web/20200806144357/https://termcoord.eu/2015/05/discovering-mirandese/ «Discovering Mirandese»]. Terminology Coordination Unit.</ref>. Паводле ацэнак, у Партугаліі налічваецца ад 6000 да 7000 носьбітаў гэтай рэгіянальнай мовы<ref>[https://web.archive.org/web/20150923204856/http://www.clul.ul.pt/pt/investigacao/210-project-border-languages-mirandese «Linguagens Fronteiriças: Mirandês»]. Centro de Linguística da Universidade de Lisboa.</ref>. Акрамя таго, з 2021 году ў Партугаліі афіцыйна прызнаны й абаронены пэўны дыялект, вядомы як [[баранкеньню]], на якім размаўляюць у [[Баранкуш]]ы<ref>Sousa, Guilhermina; Teles, Gonçalo (20.12.2021). [https://web.archive.org/web/20220109141226/https://www.tsf.pt/portugal/sociedade/o-barranquenho-ja-tem-protecao-agora-falta-quem-o-ensine-e-quem-o-mantenha-original-14425613.html «O barranquenho já tem proteção. Agora falta quem o ensine e quem o mantenha original»]. TSF.</ref>. [[міндэрыцкая мова|Па-міндэрыцку]], то бок [[сацыялект]]е партугальскай мовы, размаўляюць блізу 500 чалавек у горадзе [[Міндэ]]<ref>Moutinho, Vera (27.09.2019). [https://web.archive.org/web/20220109142505/https://www.publico.pt/2019/09/27/culturaipsilon/video/quer-falar-mirandes-barranquenho-minderico-20190927-151045 «Quem quer falar mirandês, barranquenho, minderico?»]. Público.</ref>. Згодна зь [[Міжнародны індэкс валоданьня ангельскай мовай|Міжнародным індэксам валоданьня ангельскай мовай]], Партугалія мае высокі ўзровень валоданьня [[ангельская мова|гэтай моваю]], вышэйшы, чым у іншых раманскамоўных эўрапейскіх краінах, як то [[Францыя]], [[Італія]] ці [[Гішпанія]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170802000431/http://www.ef.co.uk/epi/ «EF English Proficiency Index – A comprehensive ranking of countries by English skills»]. Ef.co.uk.</ref>. == Культура == [[Файл:Feira de Barcelos (05Set) 040.jpg|значак|зьлева|[[Барсэлускі певень]] уважаецца культавым партугальскім сувэнірам і сымбалем.]] Партугалія мае вылучную культуру пад уплывам розных цывілізацыяў праз эўрапейскія й міжземнаморскія вытокі, якія былі аздобленыя актыўнай роляй краіны ў эпоху [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў]]. У 1990-х і 2000-х гадах Партугалія мадэрнізавала свае грамадзкія культурныя ўстановы, у тым ліку дзякуючы [[фундацыя Галуста Гюльбэнкяна|фундацыі Галуста Гюльбэнкяна]], якая паўстала ў 1956 годзе ў Лісабоне. Партугалія славута сваімі музычнымі кірункамі. Сярод іх найбольш знакаміты — [[фаду]] (ад {{мова-pt|fado|скарочана}} — «лёс»). Клясычнай зоркай партугальскага фаду зьяўляецца [[Амалія Радрыгеш]]. === Архітэктура === [[Файл:Casa da Música - Porto, Portugal, 2012 - 001.jpg|значак|[[Дом музыкі (Порту)|Дом музыкі]] ў Порту.]] Традыцыйная архітэктура адметная й улучае ў сябе такія напрамкі, як то [[мануэліна]], таксама вядомы як партугальская позьняя готыка, раскошны складаны партугальскі стыль архітэктурнага арнамэнту першых дзесяцігодзьдзяў XVI стагодзьдзя, за якім рушыў усьлед стыль [[памбаліна]] XVIII стагодзьдзя. Інтэрпрэтацыя традыцыйнай архітэктуры XX стагодзьдзя, мяккі партугальскі стыль, шырока сустракаецца ў буйных гарадах, асабліва ў Лісабоне. Сучасная Партугалія дала сусьветна вядомых архітэктараў, як то [[Эдуарду Соўту дэ Моўра]], [[Алвару Сыза Віейра]] й [[Гансалу Бірн]]. У Партугаліі таксама вядомы [[Тамаш Тавэйра]], асабліва дзякуючы ягоным спартовым праектам<ref>[https://web.archive.org/web/20110429003508/http://www.dn.pt/Inicio/interior.aspx?content_id=615671 «Estádios de Tomás Taveira e Souto Moura premiados»]. Diário de Notícias.</ref>. [[Азулежу]] лічыцца асноўным, тыповы элемэнтам сярод традыцыйных будаўнічых матэрыялаў і будаўнічых тэхналёгіяў Партугаліі<ref>[https://web.archive.org/web/20230516000147/https://comunidadeculturaearte.com/a-historia-do-azulejo-portugues/ «A história do azulejo português»]. Comunidade Cultura e Arte.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230516001643/https://www.portugal-the-simple-life.com/post/azulejos-portuguese-tiles «Azulejos — Get to know the famous Portuguese tiles»]. Portugal Simple Life.</ref>. === Літаратура === {{Асноўны артыкул|Партугальская літаратура}} [[Файл:Camões, por Fernão Gomes.jpg|значак|зьлева|Выбітны партугальскі паэт [[Луіш дэ Камойньш]].]] У партугальскай літаратуры [[паэзія]] заўсёды мела значна большы ўплыў чым [[проза]]. Партугальская літаратура, адная з самых раньніх заходніх літаратураў, разьвівалася як праз тэксты, гэтак й празь песьні. У эпоху [[Сярэднявечча]], у час калі ўтварылася партугальская [[нацыя]], на паўднёвым усходзе ПІрэнэйскага паўвострава паэзія была вельмі распаўсюджанай, у гэты час узьніклі адметныя эпічныя й лірычныя творы. Да 1350 году партугальскія трубадуры распаўсюдзілі свой літаратурны ўплыў на ўсім паўвостраве<ref>Ferreira, Maria Ema (1998). «Poesia e prosa medievais». Editora Ulisseia. — С. 9. — ISBN 972-568-124-X. OCLC 52071315.</ref>, напрыклад, кароль [[Дыніш I|Дыніш]] славіўся сваёй паэзіяй. Іншыя каралі пісалі й фінансавалі літаратурныя творы цягам усёй партугальскай гісторыі, напрыклад, кароль [[Фэрнанду I]], які падтрымаў Пэру Мэніну ў напісанні ''«Кнігі Фалькуарыі»''<ref>Segundo D. Duarte, Mário Santiago de (12.09.2014). [https://web.archive.org/web/20240202203324/https://www.uc.pt/fluc/dfci/public_/publicacoes/uma_modernidade_perdida «Uma modernidade perdida: da melancolia à alegria racional na antropologia do homem superior»]. Revista Filosófica de Coimbra. 22 (43). Carvalho: 190. — [[doi:10.14195/0872-0851_43_7]].</ref>. Самымі вядомымі клясычнымі паэтамі Партугаліі лічацца [[Луіш дэ Камойньш]] і [[Фэрнанду Пэсоа]], таксама існуе цэлы шэраг іншых, менш вядомых літаратурных мастакоў, якія таксама зрабілі значны ўплыў на станаўленьне сучаснай партугальскай літаратуры. Прыгоднік й паэт Луіш дэ Камойньш напісаў эпічную паэму ''«[[Лузіяды]]»'', на якую галоўным чынам паўплывала ''«[[Энэіда]]»'' [[Вэргіліюс]]а<ref>[https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ «The Lusiads»]. World Digital Library.</ref>. Сучасная партугальская паэзія мае вытокі з нэаклясычных і сучасных стыляў, прыкладам якіх ёсьць [[Мануэл Марыя Барбоза ду Бакажэ]], [[Антэру дэ Кентал]] і [[Фэрнанду Пэсоа]]. Сучасная партугальская літаратура прадстаўленая такімі аўтарамі, як то [[Алмэйда Гарэт]], [[Камілу Каштэлу Бранку]], [[Эса дэ Кейруш]], Фэрнанду Пэсоа, [[Сафія дэ Мэлу Брэйнэр Андрэсэн]], [[Антонію Лобу Антуніш]], [[Мігел Торга]] й [[Агуштына Бэса-Луіш]]. Асабліва папулярны й выбітны [[Жузэ Сарамагу]], які стаў ляўрэатам [[Нобэлеўская прэмія|Нобэлеўскай прэміі]] ў галіне літаратуры 1998 году. === Выяўленчае мастацтва === [[Файл:A Adoração dos Magos (1828) - Domingos Sequeira.png|значак|Карціна партугальскага мастака [[Дамінгуш Сэкейра|Дамінгуша Сэкейры]].]] Партугалія мае багатую гісторыю жывапісу. Першыя вядомыя мастакі, якія датуюцца XV стагодзьдзем, як то [[Нуну Гансалвіш]] і [[Вашку Фэрнандыш]], былі часткай позьнягатычнага пэрыяду жывапісу<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/nuno-goncalves/|загаловак=O mítico Nuno Gonçalves|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/nuno-goncalves/|загаловак=Grão Vasco, o lendário pintor de Viseu|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref>. У эпоху [[Адраджэньне|Адраджэньня]] партугальскі жывапіс быў пад моцным уплывам паўночнаэўрапейскага жывапісу<ref>{{спасылка|спасылка=https://estudoemcasaapoia.dge.mec.pt/recurso/producao-artistica-em-portugal-manuelino-e-tendencias-do-renascimento|загаловак=Produção Artística em Portugal: Manuelino e tendências do Renascimento|выдавецтва=Ministry of Education}}</ref>. У эпоху [[барока]] найбольш пладавітымі мастакамі былі [[Хасэфа дэ Обідас|Жузэфа дэ Обідуш]] і [[Віейра Лузытану]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/josefa-de-obidos-1630-ou1634-1684/|загаловак=Josefa de Óbidos, a pintora das naturezas mortas|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref>. [[Жузэ Мальёа]], вядомы сваімі працамі ў стылі фаду, і [[Калумбану Бардалу Піньейру]], які напісаў партрэты [[Тэофілу Брага|Тэофілу Брагі]] й [[Антэру дэ Кентал]]а, былі арыенцірамі ў натуралістычным жывапісе<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/jose-malhoa-1855-1933/|загаловак=José Malhoa, pintor de costumes e tradições|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/columbano-bordalo-pinheiro-1857-1929/|загаловак=Columbano Bordalo Pinheiro, mestre do retrato|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}</ref>. У XX стагодзьдзі паўстаў [[мадэрнізм]], а разам зь ім зьявіліся найбольш вядомыя партугальскія мастакі. Гэтак [[Амадэў дэ Соўза-Кардозу]], які быў пад моцным уплывам францускіх мастакоў, асабліва [[Рабэр Дэлянэ|Рабэра]] й [[Соня Дэлянэ|Соні Дэлянэ]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nationalgeographic.pt/historia/amadeo-souza-cardoso-biografia-o-genio_4346|загаловак=Amadeo de Souza-Cardoso: O génio que viveu furiosamente|выдавецтва=National Geographic Portugal|дата публікацыі=05.06.2024}}</ref>. Сярод іншых выдатных мастакоў-мадэрністаў ды літаратараў вылучаюцца [[Карлуш Батэльлю]] й [[Алмада Нэгрэйруш]], сябар паэта [[Фэрнанду Пэсоа]], які напісаў ягоны партрэт. Партугальскія мастакі таксама былі пад уплывам як [[кубізм]]у, гэтак і [[футурызм]]у<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/jose-de-almada-negreiros/|загаловак=José de Almada Negreiros: artista multimédia|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=1999}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://arquivos.rtp.pt/conteudos/botelho-um-olhar-na-cidade/|загаловак=Botelho: um Olhar na Cidade|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=05.05.1982}}</ref>. Да слынных міжнародных дзеячоў у выяўленчым мастацтве сёньня важна вылучыць [[Віейра да Сылву|Віейру да Сылву]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://gulbenkian.pt/cam/artist/maria-helena-vieira-da-silva/|загаловак=Maria Helena Vieira da Silva|выдавецтва=Calouste Gulbenkian Foundation}}</ref>, [[Жулію Памар]]а<ref>{{спасылка|спасылка=https://gulbenkian.pt/cam/artist/julio-pomar/|загаловак=Júlio Pomar|выдавецтва=Calouste Gulbenkian Foundation}}</ref>, [[Жуана Вашкунсэлуш|Жуану Вашкунсэлуш]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rtp.pt/programa/tv/p44926/e5|загаловак=Joana Vasconcelos|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2024}}</ref>, [[Жуліан Сармэнту|Жуліана Сармэнту]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://gulbenkian.pt/cam/artist/juliao-sarmento/|загаловак=Julião Sarmento|выдавецтва=Calouste Gulbenkian Foundation}}</ref> й [[Паўла Рэгу|Паўлу Рэгу]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/uma-biografia-de-paula-rego/|загаловак=Uma biografia de Paula Rego|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2022}}</ref>. === Кухня === [[Файл:Lisboa L1190316 (24864204799).jpg|значак|зьлева|Папулярны партугальскі дэсэрт [[паштэйш-дэ-ната]].]] Партугальская кухня лічыцца разнастайнай і ўважаецца часткай атлянтычнай дыеты. Важным інгрэдыентам партугальскай кухні ёсьць сухая [[траска]]. Згодна зь некаторымі зьвесткамі вядома, што партугальцы засвоілі 365 розных спосабаў прыгатаваньня траскі, гэта значыць, што страву з траску можна мець на кожны дзень году. Сярод вядомых рэцэптаў [[бакаляў-а-браш]], [[бакаляў-а-Гоміш-дэ-Са]], [[бакаляў-кам-наташ]], бакаляў-а-Міньёта, бакаляў-эшпірытуал, бакаляў-а-Лагарэйру, бакаляў-асаду, [[бакаляў-а-Зэ-ду-Піпу]] й [[паштэйш-дэ-бакаляў]]. Акрамя траскі ў Партугаліі маюцца стравы з смажанымі [[сардзіна]]мі, [[скумбрыя]]й<ref>[https://www.jn.pt/4287431595/peixes-dos-mais-pescados-aos-mais-consumidos/ «Peixes dos mais pescados aos mais consumidos»]. Jornal de Notícias.</ref>, марскім карасём. Гэтак папулярнай ёсьць страва [[калдэйрада]], то бок рагу на аснове памідораў, якое можна прыгатаваць з розных відаў рыбы або малюскаў, з цыбуляй, часныком, ляўровым лісьцем, бульбай, перцам і пятрушкай<ref>Sylvia Fountaine (3.06.2020). [https://web.archive.org/web/20231225163848/https://www.feastingathome.com/portuguese-fish-stew-caldeirada/ «Portuguese Fish Stew (Caldeirada)»]. Feasting At Home.</ref>. Тыповыя партугальскія стравы зь [[мяса]], прыгатаваныя звычайна зь ялавічыны, сьвініны, курыцы, казьляціны, бараніны або качкі, улучаюць [[казыду-а-партугеза]], [[фэйжуада]], [[чураска]], лэйтан (смажанае парася), шанфана й [[сьвініна па-алентэжанску]]. Тыповыя стравы хуткага харчаваньня ўлучаюць [[франсэзыньня|франсэзыньню]] з Порту й сэндвічы біфанас (сьвініна на грылі) або прэгу (ялавічына на грылі)<ref>Ryder, Alida (18.05.2019). [https://web.archive.org/web/20231225163848/https://simply-delicious-food.com/easy-portuguese-prego-rolls/ «Easy Portuguese prego rolls»]. Simply Delicious.</ref>. Яечны пірог з заварным крэмам, вядомы як [[паштэл-дэ-ната]], тыповы й папулярны сярод партугальцаў, але таксама набыў папулярнасьць за мяжой і сярод замежнікаў, якія наведваюць краіну<ref>[https://web.archive.org/web/20230128142950/https://www.bbcgoodfood.com/recipes/pasteis-de-nata «Portuguese custard tarts (Pastéis de nata)»]. BBC Good Food.</ref><ref>Oliveira, Sónia; Fradinho, Patrícia; Mata, Paulina; Moreira-Leite, Bruno; Raymundo, Anabela (1.10.2019). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878450X19300320 «Exploring innovation in a traditional sweet pastry: Pastel de Nata»]. International Journal of Gastronomy and Food Science. 17 100160. — [[doi:10.1016/j.ijgfs.2019.100160]].</ref>. Партугальскія [[віно|віна]] карыстаюцца прызнаньнем з часоў рымлянаў, якія асацыявалі рэгіён з сваім богам [[Бахус]]ам праз клімат. Аднымі з найлепшых партугальскіх вінаў ёсьць Vinho Verde, Alvarinho, Vinho do Douro, Vinho do Alentejo, Vinho do Dão, Vinho da Bairrada, а таксама салодкі [[партвэйн]], віно Madeira і Moscatel з [[Сэтубал]]у й Favaios. == Спорт == [[Файл:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|значак|зьлева|[[Крыштыяну Раналду]] ўважаецца ня толькі адным з самых выбітных футбалістаў краіны, але й сьвету.]] [[Футбол]] уважаецца папулярным відам спорту ў Партугаліі. Тут ладзяцца некалькі футбольных спаборніцтваў ад мясцовага аматарскага да прафэсійнага ўзроўню. Найлепшыя гульцы ўсіх часоў [[Эўсэбію]], [[Луіш Фігу]] й [[Крыштыяну Раналду]] ёсьць галоўнымі сымбалямі партугальскай футбольнай гісторыі<ref>[https://www.record.pt/internacional/detalhe/eusebio-figo-e-cr7-na-historia-da-bola-de-ouro-734571 «Eusébio, Figo e CR7 na história da Bola de Ouro»]. Record.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20251002020431/https://sicnoticias.pt/desporto/2020-10-19-Encontrar-a-melhor-equipa-de-todos-os-tempos.Ronaldo-Figo-e-Eusebio-nomeados «Encontrar a melhor equipa de todos os tempos. Ronaldo, Figo e Eusébio nomeados»]. SIC Notícias</ref>. Варта таксама адзначыць партугальскіх футбольных трэнэраў, сярод якіх вылучаюцца [[Жузэ Маўрыньню]]<ref>[https://web.archive.org/web/20231207180717/https://internationaldistribution.sic.pt/catalogue/lifestyle/2017-02-23-JOSE-MOURINHO---THE-BEST-COACH-IN-THE-WORLD «José Mourinho — The best coach in the world»]. SIC International Distribution.</ref> й [[Абэл Фэрэйра]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230410135028/https://www.dn.pt/desporto/abel-vence-campeonato-paulista-e-e-o-treinador-estrangeiro-com-mais-titulos-do-brasil-16149727.html «Abel vence Campeonato Paulista e é o treinador estrangeiro com mais títulos do Brasil»]. DN.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20231207180709/https://tribuna.expresso.pt/futebol-internacional/2023-12-07-Abel-para-a-eternidade-Palmeiras-revalida-titulo-do-Brasileirao-e-portugues-consolida-estatuto-lendario-f3afeeed «Abel para a eternidade: Palmeiras revalida título do Brasileirão e português consolida estatuto lendário»]. Tribuna Expresso.</ref>. Нацыянальная [[зборная Партугаліі па футболе]] была [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіёнам Эўропы]], атрымаўшы ў 2016 годзе перамогу зь лікам 1:0 у фінале над [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыяй]], дзе й гуляўся турнір. Акрамя таго, Партугалія добра выступае ў [[Ліга нацыяў УЭФА|Лізе нацыяў]], а таксама была срэбным прызэрам [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|чэмпіянату Эўропы 2004 году]], трэцяе месца на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянаце сьвету па футболе 1966 году]] й чацьвертае месца на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|чэмпіянаце сьвету 2006 году]]. Няблага спаборнічае й моладзевая зборная краіны па футболе. Самымі папулярнымі й тытулаванымі футбольнымі клюбамі краіны лічацца «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]», «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]» і «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]», якія таксама вядомыя як «вялікая тройка». Разам яны некалькі разоў здабывалі тытулы у эўрапейскіх клюбных спаборніцтвах [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. [[Партугальская фэдэрацыя футболу]] штогод ладзіць Кубак Алгарвэ й жаночы футбольны турнір. Акрамя футболу, многія партугальскія спартовыя клюбы, у тым ліку й «вялікая тройка», спаборнічаюць у іншых віждах спорту з розным узроўнем посьпеху й папулярнасьці, сярод іх [[хакей на роліках]], [[баскетбол]], [[футзал]], [[гандбол]], [[валейбол]] і [[лёгкая атлетыка]]. У шасэйным [[роварны спорт|роварным спорце]] найважнейшай гонкай краіны лічыцца [[Волта Партугаліі]], дзе бяруць удзел ня толькі іншаземныя клюбы й мясцовыя прафэсійныя роварныя каманды, як то «Спортынг», «Баавішта», «Сыклізма Тавіра» й «Сыкліста Мая». У [[аўтаспорт|аўтаспорце]] Партугалія вядомая дзякуючы ралі Партугаліі, а таксама аўтадромамі Эштарыл і Алгарвэ. У водных відах спорту Партугалія мае посьпехі ў плаваньні, водным пола й сэрфінгу. Краіна дасягнула посьпеху ў веславаньні на каноэ зь некалькімі чэмпіёнамі сьвету й Эўропы, гэтак алімпійскім чэмпіёнаў стаў [[Фэрнанду Пімэнта]]. Штогод краіна ладзіць адзін з этапаў чэмпіянату Сусьветнай лігі па сэрфінгу сярод мужчынаў і жанчынаў. Іншымі папулярнымі відамі актыўнага адпачынку, павязанымі з спортам, улучаюць страйкбол, [[гольф]], шпацыры пехатою, паляваньне й арыентаваньне. Партугалія лічыцца адным зь вядучых сусьветных цэнтраў для гульні ў гольф<ref>[https://web.archive.org/web/20170211082330/http://www.globalgolfermag.com/matthewmooreblogspot/why-portugal-is-still-europes-1-golf-destination/ «Why Portugal is still Europe’s #1 golf destination»]. Global Golfer Mag.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170803011446/https://tripwix.com/2016/12/world-golf-awards-2016-portugal-voted-the-best-golf-destination-in-the-world/ «World Golf Awards 2016: Portugal Voted the Best Golf Destination in the World»]. Tripwix.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сем цудаў Партугаліі]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{спасылка|url=https://www.portugal.gov.pt/pt/gc25|загаловак=XXV Governo Constitucional|выдавец=|камэнтар=Сайт партугальскага ўраду|мова=pt}} * {{спасылка|url=https://www.portugal.gov.pt/en/gc25|загаловак=Governo de Portugal|мова=en}} * {{спасылка|url=http://fotolizbona.pl/|загаловак=Lizbona w Fotografii — Polski Przewodnik|камэнтар=Фатаздымкі Партугаліі}}{{ref-pl}} * {{спасылка|url=https://www.visitportugal.com/en|загаловак=www.visitportugal.com|камэнтар=Афіцыйны турыстычны сайт}}{{ref-en}} {{Краіны Эўропы}} {{Краіны Эўразьвязу}} {{NATO}} {{АБСЭ}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 1bnsbq9meoinqjloytmk1a8coi264f8 0 9795 2682469 2657475 2026-08-05T12:01:54Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682469 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pacific Ocean.png|міні|200пкс|Ціхі Акіян]] '''Ціхі акіян''' — найвялікшы акіян на [[Зямля|Зямлі]], які працягнуўся ад [[Арктыка|Арктыкі]] на поўначы да [[Паўднёвы акіян|Паўднёвага акіяну]] на поўдні. Абмывае [[Азія|Азію]] і [[Аўстралія|Аўстралію]] на захадзе, [[Паўночная Амэрыка|Паўночную Амэрыку]] і [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвую Амэрыку]] на ўсходзе. Акіян мае плошчу 179,7 млн км² (з марамі) — Ціхі акіян займае 46% паверхні вады Зямлі, і 30% паверхні ўсёй плянэты.<ref name="brit">[https://web.archive.org/web/20071219210136/http://concise.britannica.com/ebc/article-9374340/Pacific-Ocean Pacific Ocean], ''[[Энцыкляпэдыя Брытаніка]]'' {{ref-en}}</ref> [[Экватар]] падзяляе акіян на паўночную і паўднёвую часткі. Найглыбейшай кропкай у акіяне (і на плянэце ўвогуле) ёсьць [[Марыянскі жолаб]], глыбіня якой складае {{nowrap|10 911 мэтраў}}.<ref name="marian1">[http://web-japan.org/atlas/technology/tec03.html Japan Atlas: Japan Marine Science and Technology Center] {{ref-en}}</ref><ref name="marian2">[http://oceanexplorer.noaa.gov/history/quotes/soundings/soundings.html National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) webpage. Разьдзел «1960 — Man at the Deepest Depth»] {{ref-en}}</ref> Эўрапейцы пачалі дасьледваньне акіяну на пачатку XVI стагодзьдзя, першым быў гішпаскі дасьледнік [[Васка Нуньес дэ Бальбоа]], які перайшоў праз [[Панамскі пярэсмык]] у [[1513]] годзе і назваў акіян ''Mar del Sur'' ({{мова-be|Паўднёвае мора}}). Сёньняшнюю назву акіян мае ад партугальска-лацінскага [[макаранізм]]а ''Tepre Pacificum'' ({{мова-be|Ціхае мора}}), якім нарок акіян [[Фэрнан Магелан]].<ref name="magel">[http://www.newadvent.org/cathen/09526b.htm Ferdinand Magellan] {{ref-en}}</ref> == Водная характарыстыка == Аб’ём Ціхага акіяну складае прыкладна 662 млн км³. Тэмпэратура вады розьніцца ад адмоўнай ля берагоў [[Антарктыда|Антарктыды]] да {{nowrap|30&nbsp;°C}} ля [[экватар]]у. [[Салёнасьць]] вады таксама зьмяняецца пашыротна. На экватары, аднак, яна меншая, чым у трапічных шыротах з-за ападкаў, якія ідуць круглы год. Бліжэй да палюсоў салёнасьць таксама невялікая з-за малога ўзроўню выпарваньня салёнай вады ў халодным клімаце. Перамяшчэньне вод Ціхага акіяну ў [[Паўночнае паўшар’е|Паўночным паўшар’і]] адбываецца па гадзіньнікавай стрэлцы, і супраць гадзіньнікавай стрэлкі ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]]. == Экалягічныя праблемы == [[Файл:Marine debris on Hawaiian coast.jpg|значак|Сьмецьце на [[гаваі|гавайскім]] пляжы.]] Гаспадарчая дзейнасьць чалавека ў Ціхім акіяне прывяла да забруджваньня ягоных водаў, да зьнясіленьня [[біялёгія|біялягічных]] багацьцяў. Гэтак, да канца [[XVIII стагодзьдзе|XVIII стагодзьдзя]] былі цалкам вынішчаны [[марская карова|марскія каровы]] ў [[Бэрынгава мора|Бэрынгавым моры]]. У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] на мяжы зьнікненьня знаходзіліся [[марскі коцік|марскія коцікі]] і некаторыя віды [[кіт]]оў, цяпер іхны промысел абмежаваны. Вялікую небясьпеку ў акіяне ўяўляе забруджваньне водаў [[нафта]]й і [[нафтапрадукты|нафтапрадуктамі]], як асноўнымі забруджвальнікамі, некаторымі цяжкімі [[мэтал]]амі і адходамі атамнай прамысловасьці. Шкодныя рэчывы разносяцца плынямі па ўсім акіяне. Нават ля берагоў [[Антарктыда|Антарктыды]] ў складзе марскіх арганізмаў выяўленыя гэтыя рэчывы. Дзесяць штатаў [[ЗША]] стала скідаюць свае адходы ў моры. У [[1980]] годзе падобным спосабам было зьнішчана больш за 160 тысячаў тон адходаў, з тых часоў дадзеная лічба паменшылася<ref>[https://web.archive.org/web/20130629163024/http://samogo.net/articles.php?id=62 «Тихий океан — самый большой и самый глубокий океан на Земле»]. Samogo.Net.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111223124018/http://kamox571.ru/forum/2-775-1 «Загрязнение океана»]. Форум честных правил.</ref>. У паўночнай частцы Ціхага акіяна ўтварылася [[Вялікая ціхаакіянская сьмецьцевая пляма]] з плястыку й іншых адкідаў, сфармаваная акіянічнымі плынямі, якія паступова канцэнтруюць выкінутае ў акіян сьмецьце ў адной вобласьці дзякуючы Паўночна-Ціхаакіянскай сыстэме плыняў. Гэтая пляма цягнецца праз паўночную частку Ціхага акіяна ад кропкі прыкладна ў 500 марскіх мілях ад узьбярэжжа [[Каліфорнія|Каліфорніі]] міма [[Гаваі|Гаваяў]] і ледзь не дасягае [[Японія|Японіі]]. У 2001 годзе маса сьмецьцевых астравоў складала больш за 3,5 мільёнаў тон, а плошча — больш за 1 млн км², што паводле масы перавышала масу зоаплянктона ў шэсьць разоў. Кожныя 10 гадоў плошча звалкі на парадак павялічваецца<ref>[https://web.archive.org/web/20120407185953/http://www.ecologoff.ru/eco-problems/20-musornyj-ostrov-v-tixom-okeane.html «Мусорный остров в Тихом Океане»]. ECOlogoFF.Ru</ref>. 6 і 9 жніўня 1945 году [[Узброеныя сілы ЗША|Ўзброенымі сіламі ЗША]] былі ажыцьцёўлены атамныя бамбаваньні японскіх гарадоў [[Хірасіма]] і [[Нагасакі]] — адзіныя ў гісторыі чалавецтва два прыклады баявога выкарыстаньня [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. Агульная колькасьць загінуўшых склала ад 90 да 166 тысячаў чалавек у Хірасіме і ад 60 да 80 тысячаў чалавек — у Нагасакі<ref>[http://urakami.narod.ru/copying.htmlХиросима и Нагасаки: история, свидетельства очевидцев, фотографии]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. narod.ru</ref>. З 1946 па 1958 гады на атоле [[Бікіні (атол)|Бікіні]] і [[Энівэтак]] ([[Маршалавы астравы]]) Злучаныя Штаты Амэрыкі выраблялі ядзерныя выпрабаваньні. Усяго было выраблена 67 выбухаў атамных і [[вадародная бомба|вадародных бомбаў]]<ref>[http://urakami.narod.ru/ «U.S. Nuclear Testing Program in the Marshall Islands»]. Marshall Islands Nuclear Claims Tribunal.</ref>. [[1 сакавіка]] [[1954]] году падчас надводнага выпрабаваньня вадароднай бомбы магутнасьцю 15 мэгатон ад выбуху атрымаўся кратэр 2 км у дыямэтры і глыбінёй 75 м, грыбападобнае воблака вышынёй 15 км і дыямэтрам 20 км. У выніку атол Бікіні быў разбураны, а тэрыторыя падвергнулася найбуйнейшаму ў гісторыі ЗША [[радыяактыўнасьць|радыяактыўнаму]] заражэньню і апрамяненьню мясцовых жыхароў. == Краіны і тэрыторыі, якія маюць выйсьце да акіяна == {| | valign="top" | * {{сьцягафікацыя|Амэрыканскае Самоа}} * {{сьцягафікацыя|Астравы Кука}} * {{сьцягафікацыя|Астравы Піткейрна}} * {{сьцягафікацыя|Астравы Ўоліс і Футуна}} * {{сьцягафікацыя|Аўстралія}} * {{сьцягафікацыя|Брунэй}} * {{сьцягафікацыя|Вануату}} * {{сьцягафікацыя|Віетнам}} * {{сьцягафікацыя|Гандурас}} * {{сьцягафікацыя|Ганконг}} * {{сьцягафікацыя|Гватэмала}} * {{сьцягафікацыя|Гуам}} * {{сьцягафікацыя|ЗША}} | valign="top" | * {{сьцягафікацыя|Інданэзія}} * {{сьцягафікацыя|Калюмбія}} * {{сьцягафікацыя|Камбоджа}} * {{сьцягафікацыя|Канада}} * {{сьцягафікацыя|Кірыбаці}} * {{сьцягафікацыя|КНР}} * {{сьцягафікацыя|Коста-Рыка}} * {{сьцягафікацыя|Макао}} * {{сьцягафікацыя|Малайзія}} * {{сьцягафікацыя|Маршалавы астравы}} * {{сьцягафікацыя|Мэксыка}} * {{сьцягафікацыя|Науру}} * {{сьцягафікацыя|Новая Каледонія}} | valign="top" | * {{сьцягафікацыя|Новая Зэляндыя}} * {{сьцягафікацыя|Нікарагуа}} * {{сьцягафікацыя|Ніуе}} * {{сьцягафікацыя|Палаў}} * {{сьцягафікацыя|Панама}} * {{сьцягафікацыя|Папуа-Новая Гвінэя}} * {{сьцягафікацыя|Паўночная Карэя}} * {{сьцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{сьцягафікацыя|Паўночныя Марыянскія астравы}} * {{сьцягафікацыя|Пэру}} * {{сьцягафікацыя|Расея}} * {{сьцягафікацыя|Рэспубліка Кітай}} * {{сьцягафікацыя|Саламонавы астравы}} | valign="top" | * {{сьцягафікацыя|Сальвадор}} * {{сьцягафікацыя|Самоа}} * {{сьцягафікацыя|Сынгапур}} * {{сьцягафікацыя|Тайланд}} * {{сьцягафікацыя|Такелаў}} * {{сьцягафікацыя|Тонга}} * {{сьцягафікацыя|Тувалу}} * {{сьцягафікацыя|Усходні Тымор}} * {{сьцягафікацыя|Фіджы}} * {{сьцягафікацыя|Француская Палінэзія}} * {{сьцягафікацыя|Фэдэратыўныя Штаты Мікранэзіі}} * {{сьцягафікацыя|Філіпіны}} * {{сьцягафікацыя|Чылі}} | valign="top" | * {{сьцягафікацыя|Эквадор}} * {{сьцягафікацыя|Японія}} |} == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Pacific Ocean}} {{Акіяны}} {{Рэгіёны}} [[Катэгорыя:Ціхі акіян| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] ei0oep8az58lvtyn3iv9lm05qxux7qv 0 11552 2682543 2206576 2026-08-06T00:43:26Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682543 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Усходні Тымор |НазваЎРоднымСклоне = Усходняга Тымору |НазваНаДзяржаўнайМове = Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e<br />República Democrática de Timor-Leste |Сьцяг = Flag of East Timor.svg |Герб = Coat of arms of East Timor.svg |НацыянальныДэвіз = «Unidade, Acção, Progresso» |Месцазнаходжаньне = LocationEastTimor.svg |АфіцыйнаяМова = [[тэтум]], [[Партугальская мова|партугальская]] |Сталіца = [[Дылі]] |НайбуйнейшыГорад = Дылі |ТыпУраду = [[Парлямэнцкая рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = [[Прэзыдэнт Тымору-Лешці|Прэзыдэнт]]<br />[[Прэм’ер-міністар Тымору-Лешці|Прэм’ер-міністар]] |ІмёныКіраўнікоў = [[Таўр Матан Руак]]<br />[[Руі Марыя дэ Араужу]] |Плошча = 14 874 |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 159 |АдсотакВады = нязначны |ГодАцэнкіНасельніцтва = 2009 |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 155 |Насельніцтва = 1 134 000 |ШчыльнасьцьНасельніцтва = 76,2 |ГодАцэнкіСУП = 2008 |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 210 |СУП = $2,522 млрд |СУПНаДушуНасельніцтва = $2368 |Валюта = [[Даляр ЗША]] |КодВалюты = USD |ЧасавыПас = |ЧасРозьніцаUTC = +9 |ЧасавыПасУлетку = |ЧасРозьніцаUTCУлетку = |НезалежнасьцьПадзеі = — ад [[Партугалія|Партугаліі]] і [[Інданэзія|Інданэзіі]] |НезалежнасьцьДаты = <br />28 лістапада 1975 году |ДзяржаўныГімн = Pátria |АўтамабільныЗнак = |ДамэнВерхнягаЎзроўню = tl |ТэлефонныКод = 670 |Дадаткі = [[Файл:CIA-TimorLeste.jpg|цэнтар|280пкс|Мапа Тымору-Лешці]] |Катэгорыя = Тымор-Лешці |Лацінка=Uschodni Tymor}} '''Усходні Тымор''', '''Тымор-Лешці''', афіцыйная назва '''Дэмакратычная Рэспубліка Ўсходняга Тымору''' ([[тэтум]]: ''Repúblika Demokrátika Timor Lorosa’e'', {{мова-pt|República Democrática de Timor-Leste|скарочана}}) — дзяржава ў [[Паўднёва-Ўсходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]], якая займае ўсходнюю палову выспы [[Тымор]]. == Гісторыя == [[Партугальцы]] былі першымі [[Эўропа|эўрапейцамі]], прыбыўшымі на гэтую тэрыторыю ў [[16 стагодзьдзе|16 стагодзьдзі]] і заснаваўшымі некалькі паселішчаў на высьпе [[Тымор]], у той час, як навакольныя астравы, пачынаючы зь [[Ява|Явы]], былі калянізаваныя [[галяндцы|галяндцамі]]. Пасьля галяндцы заявілі аб сваіх прэтэнзіях і на Тымор. Сутыкненьні паміж галяндцамі і партугальцамі на Тыморы нарэшце прывялі да таго, што ў 1859 годзе яны падзялілі востраў, і яго ўсходняя частка стала звацца Партугальскім Тыморам. [[Інданэзія]] атрымала незалежнасьць у 1949 годзе. Пасьля рэвалюцыі 25 красавіка 1974 году ў Партугаліі пачаўся працэс дэкалянізацыі партугальскіх уладаньняў, датычны і Тымору-Лешці. Утварылася некалькі палітычных партыяў, найбуйнейшыя зь якіх былі — Дэмакратычны хаўрус Тымору (ДХТ), які выступаў за захаваньне тэрыторыі ў складзе Партугаліі ў якасьці заморскай правінцыі, Народна-дэмакратычная асацыяцыя Тымору (НДАТ), што дамагалася далучэньня тэрыторыі да Інданэзіі, і самая буйная з палітычных партыяў краіны — Рэвалюцыйны фронт за незалежны Ўсходні Тымор (РФНУТ), які патрабаваў неадкладнай незалежнасьці. Утварылася яшчэ некалькі дробных партыяў. Перамовы паміж партугальскімі ўладамі і палітычнымі партыямі аб шляхах дэкалянізацыі тэрыторыі зайшлі ў тупік, а затым і спыніліся з-за ўзброенай канфрантацыі ў калёніі. У ноч на 11 жніўня 1975 году ДХТ пры падтрымцы мясцовай паліцыі зьдзейсьніў пераварот, былі арыштаваныя і пакараныя некаторыя зь лідэраў і актывістаў РФНУТ. РФНУТ, у сваю чаргу, абапіраючыся на тыморцаў-жаўнераў каляніяльных войскаў усталяваў кантроль над тэрыторыяй, а 28 лістапада 1975 году ў аднабаковым парадку абьвясьціў незалежнасьць дзяржавы пад назвай Партугальскі Тымор. Але незалежнасьць пратрымалася ўсяго 9 дзён, бо 30 лістапада лідэры НДАТ, ДХТ і яшчэ дзьвюх дробных партыяў, якія знаходзіліся на Інданэзіяй частцы вострава Тымор, выдалі сумесную дэклярацыю аб далучэньні тэрыторыі да Інданэзіі. Раніцай 7 сьнежня 1975 году пачалося ўзброенае ўварваньне інданэзійскіх войскаў, у якім у розны час удзельнічала ад 20 да 40 тысяч жаўнераў. У выніку баявых дзеяньняў, голаду і эпідэміяў загінула каля адной траціны насельніцтва былой [[калёнія (залежная тэрыторыя)|калёніі]] (больш за 200 тысяч чалавек), а 17 ліпеня 1976 году Тымор-Лешці быў уключаны ў склад Інданэзіі ў якасьці 27-й правінцыі. Сталі зьдзяйсьняцца меры па інданэзіянізацыі тэрыторыі, але супраціў, у тым ліку ўзброены, не спыняўся. Адбываліся дэманстрацыі тыморскіх студэнтаў і моладзі супраць новых уладаў. У выніку масавых выступаў, а таксама пад ціскам сусьветнай грамадзкай думкі і пасьля спыненьня падтрымкі інданэзійскай акцыі ЗША новы прэзыдэнт Інданэзіі [[Бухарудзін Юсуф Хабібі|Хабібі]] быў змушаны абьвясьціць аб правядзеньні рэфэрэндуму па пытаньні самавызначэньня Тымор-Лешці. 30 жніўня 1999 году 78,5% насельніцтва правінцыі выказаліся за незалежнасьць, што прывяло да новага ўсплёску гвалту. Праінданэзійская міліцыя разьвязала [[тэрор]], у выніку чаго зьявіліся дзясяткі тысяч уцекачоў. 12 верасьня 1999 году ў краіну былі ўведзеныя сілы [[ААН]], пад абаронай якіх пачалося практычнае ажыцьцяўленьне мер па станаўленьні незалежнай дзяржавы. У ноч на 20 траўня 2002 году афіцыйна была абвешчаная незалежная дзяржава Дэмакратычная Рэспубліка Ўсходняга Тымору. 20 траўня 2006 году, ва ўгодкі незалежнасьці, нямалая частка войска Тымора-Лешці (593 жаўнеры з 1433) запатрабавала зьмякчэньня вайсковага статуту. Брыгадны генэрал [[Таўр Матан Руак]] звольніў бунтаўшчыкоў, апошнія пакінулі войска з зброяй у руках. Пачаўся ўсеагульны бунт, вайна ўсіх супраць усіх. Бунт супраць тытульнага племя — тэтум — стрымліваецца міратворцамі чатырох краін. == Геаграфія == Горы пакрываюць вялікую частку выспы, самая высокая вяршыня — [[Татамаілаў]] (вышыня — 2963 мэтры). На ўзьбярэжжы клімат трапічны, але вышэй у гарах увечары цяжка абыйсьціся без паліто. == Эканоміка == Да 1975 году Тымор-Лешці быў калёніяй Партугаліі і ўяўляў сабою найменш разьвітое валоданьне самай адсталай з каляніяльных дзяржаваў. Аснову эканомікі складала сельская гаспадарка, якая вялася прымітыўнымі мэтадамі і не забясьпечвала харчовыя запатрабаваньні калёніі. Разьвівалася вытворчасьць экспартных культур — [[кава|кавы]], [[каўчук]]а і [[копра|копры]]. Каля 32% бюджэту ішло на ваенныя мэты — утрыманьне 7 тысяч жаўнераў каляніяльных войскаў, на адукацыю расходвалася 9%, на сацыяльнае забесьпячэньне — 4%. Цяпер Тымор-Лешці самая жабрацкая краіна [[Азія|Азіі]]. Мясцовая эканоміка вырабляе прадукцыі ўсяго на 25 мільёнаў [[Даляр ЗША|даляраў ЗША]] ў год, прычым у асноўным гэтая прадукцыя — кава. Сярэдні заробак тыморца 55 цэнтаў у дзень, прытым, што амаль палова насельніцтва працы зусім ня мае. Даляр ЗША — афіцыйная валюта. Адзіная надзея краіны, што апошнім часам у [[Тыморскве мора|Тыморскім моры]] знойдзена некалькі радовішчаў [[нафта|нафты]], яе запасы толькі на адным зь іх — Баю-Ундан ацэненыя ў 3 мільярды даляраў ЗША. === Сельская гаспадарка === Асноўная крыніца існаваньня — сельская гаспадарка. На высьпе вырошчваюць каву, [[рыс]], [[кукуруза|кукурузу]], [[салодкая бульба|салодкую бульба]], [[соя|сою]], [[капуста|капусту]], [[банан]]ы, [[манга]], [[ваніль]]. Сельскагаспадарчыя ўгодзьдзі займаюць меней за 5% плошчы. [[Рыбалоўства]] — адзін з галоўных заняткаў тыморцаў. === Прамысловасьць === Прамысловасьці, калі не лічыць перапрацоўку кавы, мылаварэньне, вытворчасьці хатняй тканіны і дрэваапрацоўкі, амаль няма. === Турызм === Няпростая гісторыя і сучаснасьць краіны прычынілася да таго, што яна ляжыць удалечыні ад асноўных турыстычных маршрутаў, хоць патэнцыял у «трапічнай Партугаліі» па гэтай частцы вялічэзны. Найчысьцейшыя белыя пляжы, празрыстае мора, выдатныя гатэлі і рэстараны, дзе кошты зусім танныя, каляніяльная архітэктура, якую ня зьнішчылі два зь лішнім дзесяцігодзьдзі вайны. У краіне не хапае толькі міру. === Транспарт === Дабрацца да Тымору-Лешці магчыма альбо з аўстралійскага гораду [[Дарвін (горад)|Дарвіну]], альбо з інданэзійскай [[Балі (выспа)|выспы Балі]]. Толькі зь імі Тымор-Лешці злучаюць рэгулярныя авіярэйсы. Аэрапорт ёсьць толькі ў сталіцы [[Дылі]]. Дылі — галоўны порт краіны. З 3800 кілямэтраў дарог у краіне заасфальтаваныя толькі 428. == Дэмаграфія == Самы буйны горад — сталіца Дылі, колькасьць жыхароў каля 50 000. == Рэлігія == Тымор-Лешці — адна зь дзьвюх каталіцкіх краін у Азіі, у шэрагу зь [[Філіпіны|Філіпінамі]]. Рэлігійная структура насельніцтва: [[каталіцтва|каталікі]] — 90%, [[іслам|мусульмане]] — 4%, [[пратэстанства|пратэстанты]] — 3%, [[індуізм|індуісты]] — 0,5%, а таксама [[будызм|будысты]], [[анімізм|анімісты]] (ацэнкі 1992 году). == Культура == Доля непісьменных каля 90%. У краіне 4 асноўныя мясцовыя мовы. Афіцыйная галоўным чынам партугальская, другая афіцыйная мова — тэтум, зьяўляецца роднай для траціны жыхароў краіны, але размаўляюць на ёй прыкладна 60% насельніцтва, прадстаўленага 12 рознымі нацыянальнасьцямі і мовамі (мамбаі, кэмек, макасай, галёлі, такадэдэ і іншыя). {{Краіны Азіі}} rgvq56j5fxz5t5pirun29yh5kn3wcor 0 15349 2682540 2367903 2026-08-06T00:28:22Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682540 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Новая Зэляндыя |НазваЎРоднымСклоне = Новай Зэляндыі |НазваНаДзяржаўнайМове = Aotearoa<br />New Zealand |Сьцяг = Flag of New Zealand.svg |Герб = Coat of arms of New Zealand.svg |НацыянальныДэвіз = |Месцазнаходжаньне = LocationNewZealand.png |АфіцыйнаяМова = [[Ангельская мова|ангельская]], [[Маары (мова)|маары]] |Сталіца = [[Вэлінгтан]] |НайбуйнейшыГорад = [[Оклэнд]] |ТыпУраду = [[канстытуцыйная манархія]] |ПасадыКіраўнікоў = [[манарх|каралева]]<br />[[генэрал-губэрнатар]]<br />прэм’ер-міністар |ІмёныКіраўнікоў = [[Лізавета II]]<br />[[Пэтсі Рэдзі]]<br />[[Джасында Ардэрн]] |Плошча = 268 021 |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 75-е |АдсотакВады = 1,6 |ГодАцэнкіНасельніцтва = 2013 |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 122-е |Насельніцтва = 4 451 017 |ШчыльнасьцьНасельніцтва = 16,5 |ГодАцэнкіСУП = 2011 |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 60 |СУП = $122,193 млрд |СУПНаДушуНасельніцтва = $27 668 |Валюта = [[Новазэляндзкі даляр]] |КодВалюты = NZD |ЧасавыПас = NZST |ЧасРозьніцаUTC = +12 |ЧасавыПасУлетку = NZDT |ЧасРозьніцаUTCУлетку = +13 |НезалежнасьцьПадзеі = — ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |НезалежнасьцьДаты = <br />26 верасьня 1907 |ДзяржаўныГімн = God Defend New Zealand |АўтамабільныЗнак = NZ |ДамэнВерхнягаЎзроўню = nz |ТэлефонныКод = 64 |Дадаткі = [[Файл:New Zealand map.PNG|цэнтар|250пкс|Мапа Новай Зэляндыі]] |Лацінка=Novaja Zelandyja}} '''Но́вая Зэля́ндыя''' ({{мова-en|New Zealand}}; [[маары (мова)|маары]] звычайна: ''Aotearoa'') — [[геаграфія|геаграфічна]] ізаляваная [[астраўная дзяржава|астраўная краіна]] ў паўднёвай частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], найбліжэйшымі да Новай Зэляндыі значнымі па памерах тэрыторыямі сушы зьяўляюцца [[Новая Каледонія]] на поўначы на адлегласьці 1500 км, [[Аўстралія]] на паўночным захадзе на адлегласьці каля 1600 км праз [[Тасманава мора]] і матэрыковая частка [[Антарктыда|Антарктыды]] на адлегласьці амаль што 3000 км на поўдзень. Асноўная тэрыторыя Новай Зэляндыі разьмешчаная на двух галоўных астравах — [[Паўночны востраў (Новая Зэляндыя)|Паўночным]] і [[Паўднёвы востраў (Новая Зэляндыя)|Паўднёвым]], а таксама на шматлікіх невялікіх астравах. Самымі значнымі па плошчы сярод апошніх зьяўляюцца [[востраў Сьцюарта]], [[Вялікі Бар’ерны востраў]] і [[востраў Чатэм]]. Ні па геаграфічных, ні па [[культура|культурных]] асаблівасьцях Новую Зэляндыю немагчыма адназначна аднесьці да аднаго з [[кантынэнт]]аў. Тэрыторыя краіны ляжыць часткова на [[Аўстралійская пліта|Аўстралійскай]], часкова на [[Ціхаакіянская пліта|Ціхаакіянскай]] літасфэрных плітах, а насельніцтва паходзіць пераважна з двух розных культурных рэгіёнаў: нашчадкі ў асноўным [[Аб’яднанае каралеўства|брытанскіх]] каляністаў у эўрапейскім і карэннае насельніцтва [[маары]] ў [[Палінэзія|палінэзійскім]] культурным поясе [[Акіянія|Акіяніі]]. Новая Зэляндыя ўваходзіць у склад [[Каралеўствы Садружнасьці|Каралеўстваў Садружнасьці]]. Да [[Каралеўства Новая Зэляндыя]], галоўным прадстаўніком якога зьяўляецца [[Брытанская манархія|брытанскі манарх]], належаць таксама на прынцыпе «беспрымусовай асацыяцыі» (''in free association'') адміністрацыйна незалежныя тэрыторыі [[Астравы Кука|Астравоў Кука]] і [[Ніўэ]], а таксама новазэляндзкая [[калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]] [[Такелаў]]. Акрамя гэтага, Новая Зэляндыя заяўляе аб сваіх тэрытарыяльных прэтэнзіях на рэгіён [[Рос]] у Антарктыдзе, які, адпаведна, стаў бы пятай часткай Каралеўства Новая Зэляндыя. За Новай Зэляндыяй замацавалася назва «зялёны востраў». Выклікана гэта ў першую чаргу адносна нізкай шчыльнасьцю засяленьня і адпаведна некранутай рукой чалавека дзівоснай прыгажосьцю [[прырода|прыроды]], а таксама незвычайна разнастайнай і зьвязанай з ізаляваным геаграфічным месцазнаходжаньнем непаўторнай [[вэгетацыя]]й. == Назва і яе этымалёгія == Вядома, што да назвы Новая Зэляндыя [[Паўночны востраў (Новая Зэляндыя)|Паўночны востраў]] называлі Тэ І́ка а Ма́ўі ([[маары (мова)|маары]]: ''Te Ika a Māui''), што ў перакладзе гучыць як ''«рыба, што належыць [[Маўі (міталёгія маары)|Маўі]]»'', а [[Паўднёвы востраў (Новая Зэляндыя)|Паўднёвы востраў]] называлі Тэ Ва́і Паўнаму ([[маары (мова)|маары]]: ''Te Wai Pounamu'') альбо Тэ Ва́ка о Аоракі ([[маары (мова)|маары]]: ''Te Waka o Aoraki''). Першая назва перакладаецца як ''«нефрытавая вада»'', другая — ''«каноэ Аоракі»''. Да пачатку XX стагодзьдзя [[Паўночны востраў (Новая Зэляндыя)|Паўночны востраў]] карэннае насельніцтва называла яшчэ як Аотэароа ([[маары (мова)|маары]]: ''Aotearoa''), што ў перакладзе значыць «''краіна доўгай белай хмары''» (''Ao'' — хмара, ''Tea'' — белы, ''Roa'' — доўгі). У цяперашні час менавіта гэтая назва зьяўляецца агульнапрынятай для ўсёй краіны на мове [[маары (мова)|маары]]. Першым эўрапейцам, які пабываў у берагоў гэтай краіны ў 1642 годзе, быў [[Нідэрлянды|нідэрляндзкі]] [[мараплаўства|мараплавец]] [[Абэл Янсзан Тасман|Абэл Тасман]]. Ён даў убачанай зямлі назву ''Staten Landt''. Потым нідэрляндзкія картаграфы трансфармавалі яе ў ''Nova Zeelandia'' у гонар адной з правінцыяў [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]] — [[Зэляндыя]]. Пазьней [[Джэймз Кук]] выкарыстаў назву на ангельскі лад — ''New Zealand'', якая і стала афіцыйнай на ангельскай мове. == Гісторыя == === Палінэзійскія пасяленцы === Новая Зэляндыя зьяўляецца адной з самых нядаўна заселеных тэрыторыяў. Першымі вядомымі пасяленцамі былі ўсходнія [[палінэзійцы]]. Большасьць дасьледчыкаў мяркуе, што яны зьявіліся тут у пэрыяд 1250—1300 гадоў.<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/when-was-new-zealand-first-settled/1 When was New Zealand first settled?{{ref-en}}] Te Ara Encyclopedia of New Zealand, 4 сакавіка 2009</ref> Некаторыя дасьледчыкі лічаць, што першая хваля засяленьня Новай Зэляндыі адбывалася ў пачатку нашай эры — каля 50—150 гадоў; гэтыя людзі альбо памерлі, альбо пакінулі астравы. Зь цягам часу пасяленцы асіміляваліся і сталі звацца [[Маары (народ)|Маары]]. Частка зь іх мігравала на астравы Чатэн, дзе асела і празь некаторы час стала звацца [[Марыяры (народ)|Марыяры]] (''Mariori''). === Прыход эўрапейцаў === Першым эўрапейцам, убачыўшым берагі Новай Зэляндыі, быў нідэрляндзец [[Абэл Янсзан Тасман]] у 1642 годзе. Маары забілі некалькі экіпажаў і эўрапейцы больш не наведвалі астравы да вандраваньня [[Джэймз Кук|Джэймза Кука]] 1768—1771 гадоў. Кук дасягнуў Новай Зэляндыі ў 1769 годзе і адлюстраваў амаль усю берагавую лінію на мапе. Пасьля гэтую зямлю наведваў шэраг эўрапейскіх і паўночна-амэрыканскіх кітабойцаў, гандляроў. Яны гандлявалі прадуктамі харчаваньня, разнайстайнымі вырабамі, асабліва зброяй і мэталічнымі прыладамі, наўзамен маарскіх лесу, ежы, артэфактаў і вады. Завезеныя эўрапецамі [[бульба]] і новая зброя паспрыялі паступоваму зьмяненьню мясцовых земляробства і арміі. Хрысьціянскія [[місіянэр]]ы ў канчатковым выніку канвэртавалі мясцовае насельніцтва ў [[хрысьціянства]], нават нягледзячы на тое, што распаўсюджвалі яго ў асноўным сярод незадаволеных элемэнтаў [[грамадзтва]].<ref>[http://books.google.com/books?id=CODbEQ8joqsC&pg=PT77&dq=M%C4%81ori+population++indigenous+faith&ei=4REOS7PtHJPMyQSpwJThDA#v=onepage&q=&f=false Peggy Brock, ed. Indigenous Peoples and Religious Change. Leiden: Brill, 2005]{{ref-en}} {{ISBN|978-90-04-13899-5}}. С. 67-69</ref> Паступовае пашырэньне інтарэсу [[Францыя|Францыі]] да тэрыторыі Новай Зэляндыі, статус эўрапейцаў на ейнай тэрыторіі прымусілі Брытанскі ўрад адправіць сюды [[Джэймз Базьбі|Джэймза Базьбі]] як першага рэзыдэнта Брытанскай Кароны ў 1832 годзе. Аднак, прынесьці законнасьць і парадак у Базьбі не атрымалася. 20 сакавіка 1834 году ён назіраў за ўсталяваньнем першага нацыянальнага сьцяга пасьля захопу незарэгістраванага новазэляндзкага судна ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Пазьней, у кастрычніку 1835 году, [[Аб’яднаныя плямёны Новай Зэляндыі]] адправілі каралю [[Ўільям IV|Ўільяму IV]] [[Дэклярацыя Незалежнасьці Новай Зэляндыі|Дэклярацыю Незалежнасьці Новай Зэляндыі]] і прасілі яго аб заступніцтве. Для абвяшчэньня суверэнітэту Брытанскай Кароны і вядзеньня перагавораў з маары сюды быў адпраўлены [[Ўільям Гобсан]]. 6 лютага 1840 году ў заліве [[Бэй-оф-Айлендз]] быў падпісаны першы дагавор паміж прадстаўнікамі брытанскага ўраду і галоўнымі правадырамі маары — [[Пагадненьне Вайтангі]]. Нягледзячы на розначытаньні ў перакладзе з ангельскай мовы на мову маары, дагавор стаў падмуркам для стварэньня новай дзяржавы. У адпаведнасьці зь ім Новая Зэляндыя пераходзіла ў валоданьне [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] і для маары гарантаваліся ўсе правы як брытанскім суб’ектам. 21 траўня 1840 году Гобсан, цяпер — генэрал-губэрнатар, абвясьціў сувэрэнітэт Брытаніі на ўсёй тэрыторыі Новай Зэляндыі. Новая Зэляндыя стала асобнай [[калёнія (залежная тэрыторыя)|калёніяй]] у 1841 годзе. Да гэтага яна лічылася часткай [[Новы Паўднёвы Ўэльс|Новага Паўднёвага Ўэльсу]]. Першай сталіцай стаў [[Акіято]], потым — [[Оклэнд]]. Колькасьць эўрапейскіх перасяленцаў павялічвалася. Большая частка зь іх была з Брытаніі. З павелічэньнем колькасьці эўрапейцаў пачаліся канфлікты ў зямельных пытаньнях. Сутыкненьні ў іх прывялі да [[Новазэляндзкія зямельныя войны|Новазэляндзкіх зямельных войнаў]], якія працягваліся да 1872 году і ў выніку якіх маары страцілі большую частку сваіх земляў. Дэталі гэтых канфліктаў яшчэ застаюцца спрэчнымі. У сярэдзіне 1850-х Новая Зэляндыя набыла правы абмежаванага самакіраваньня. Аб’яднанае Каралеўства ў 1852 годзе зацьвердзіла [[Новазэляндзкі канстытуцыйны акт 1852 году]]. Першы [[парлямэнт]] быў сабраны ў 1854 годзе. У 1865 годзе Парлямэнт упершыню сабраўся ў [[Вэлінгтан]]е, які стаў новай сталіцай. У 1893 годзе Новая Зэляндыя стала першай краінай у сьвеце, якая надзяліла жанчын раўнымі выбарчымі правамі. === XX стагодзьдзе === У 1907 годзе Новая Зэляндыя ўсьлед за [[Канада]]й і [[Аўстралія]]й была абвешчана [[дамініён]]ам. Як і ўсе дамініёны Брытанскай імпэрыі, Новая Зэляндыя валодала незалежным кіраваньнем, уласнай унутранай і замежнай палітыкай, разьвітай эканомікай, але фармальна цалкам незалежнай яна стала ў 1947 годзе: 25 лістапада быў прыняты «Закон аб прыняцьці Ўэстмінстэрскага Статуту». Менавіта тады краіна фармальна пагадзілася з прапанаванай Вялікабрытаніяй у адпаведнасьці з [[Ўэстмінстэрскі Статут 1931 году|Ўэстмінстэрскім Статутам 1931 году]] поўную самастойнасьць усім сваім дамініёнам. Новая Зэляндыя ўдзельнічала ў [[Англа-Бурская вайна 1899—1902 гадоў|Англа-Бурскай вайне 1899—1902 гадоў]], [[Першая сусьветная вайна|Першай]] і [[Другая сусьветная вайна|Другой]] сусьветных войнах. Краіна пацярпела ад [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]] 1930-х, таму што зьяўлялася значнай часткай сусьветнай эканомікі. Пасьля Другой сусьветнай вайны ў краіне зьявіліся новыя сацыяльныя праблемы. Маары паступова адыходзілі ад свайго традыцыйнага сельскага жыцьця і пачалі перасяляцца ў гарады ў пошуках работы. У выніку гэтага распачаўся пратэсны рух Маары, які крытыкаваў эўрацэнтрызм і імкнуўся да аднаўленьня культуры Маары і [[Дагавор Ўайтангі|Дагавора Ўайтангі]], якія, па іх меркаваньні, недастаткова шанаваліся. == Палітыка == === Прынцыпы дзяржаўнага ладу === Новая Зэляндыя зьяўляецца [[унітарная дзяржава|ўнітарнай дзяржавай]], заснаванай на прынцыпах [[канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіі]] і [[парлямэнцкая дэмакратыя|парлямэнцкай дэмакратыі]]. Новая Зэляндыя сумесна з [[Такелаў]], антарктычнай тэрыторыяй [[Рос]] і вольна асацыяванымі дзяржавамі [[Астравы Кука]] і [[Ніўэ]] складаюць [[Каралеўства Новая Зэляндыя]]. У Новай Зэляндыі няма кадыфікаванай [[Канстытуцыя|канстытуцыі]], аднак існуе шэраг Канстытуцыйных Указаў, першы зь якіх быў прыняты ў 1846 годзе, а апошні ў 1986 годзе. Яны, канстытуцыйныя звычаі і шэраг іншых заканадаўчых актаў фармулююць асноўныя прынцыпы дзяржаўнага ладу. Некаторы лік актаў брытанскага заканадаўства гістарычна ўвайшоў у канстытуцыйную базу Новай Зэляндыі. Аднымі з найважнейшых сярод іх зьяўляюцца Біль пра правы 1688 году і Канстытуцыйны ўказ 1852 году. У палітычным жыцьці краіны было прадпрынята некалькі спроб уводзін адзінай канстытуцыі (апошняя зь іх, 1986 годзе, не знайшла падтрымкі). У адрозьненьне ад суседняй [[Аўстралія|Аўстраліі]], у Новай Зэляндыі не праводзіліся нацыянальныя [[рэфэрэндум]]ы па пытаньні пераходу да рэспубліканскай формы кіраваньня, а абмеркаваньні абмяжоўваюцца палітычнымі дэбатамі і ўсе бакі прытрымваюцца палітыкі неабходнасьці далейшых абмеркаваньняў. Дзьве асноўныя партыі краіны маюць процілеглыя меркаваньні па дадзеным пытаньні — лейбарысты прызнаюць магчымасьць абвяшчэньня рэспублікі, у той час як Нацыянальная партыя выступае за захаваньне наяўнага статусу краіны. == Геаграфія == === Геаграфічнае месцазнаходжаньне і тапаграфія === [[Файл:New Zealand 23 October 2002.jpg|міні|Новая Зэляндыя, здымак са спадарожніка]] Новая Зэляндыя — краіна з самай вялікай адлегласьцю да [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай Эўропы]]: часткі тэрыторыі Новай Зэляндыі знаходзяцца якраз у геаграфічна супрацьлеглым [[Гішпанія|Гішпаніі]] месцы і, такім чынам, утвараюць яе [[антыпод]]ы. Тэрыторыю Новай Зэляндыі ўтвараюць два галоўныя астравы, аддзеленыя адзін ад другога [[Пратока Кука|пратокай Кука]], і шматлікія значна меншыя астравы. Некаторыя з астравоў, такія як [[востраў Сьцюарта]], [[Вялікі Бар'ерны востраў]], знаходзяцца дастаткова блізка ад [[узьбярэжжа]] двух галоўных астравоў Новай Зэляндыі. Адлегласьць да самай дальняй новазэляндзкай тэрыторыі на поўначы — [[Астравы Кермадэк|астравоў Кермадэк]] — складае больш за 1000 км, самы дальні ўсходні пункт краіны — [[Чатэм (архіпэляг)|архіпэляг Чатэм]] — ляжыць на адлегласьці больш за 700 км ад Паўночнага вострава. Акрамя гэтага, вялікая колькасьць астравоў, такія як, напрыклад, [[Оклэндзкія астравы]], [[астравы Кэмпбэла]] альбо [[астравы Антыподаў]], знаходзіцца ў субанктартычным рэгіёне. У 1998 годзе ўсе [[Сьпіс антарктычных і субантарктычных астравоў|субантарктычныя астравы]] Новай Зэляндыі былі аб’яўленыя [[Сусьветная спадчына|Сусьветнай спадчынай]] [[ЮНЭСКО]]. Агульная [[плошча]] Новай Зэляндыі складае 270 534 км² і зьяўляецца некалькі меншай за [[Італія|Італію]], але большай за [[Вялікабрытанія|Аб’яднанае Каралеўства]] альбо [[Усходняя Нямеччына|Ўсходнюю Нямеччыну]]. Максымальная [[шырыня]] галоўных астравоў ва ўсходне-заходнім напрамку — 200 км, з [[поўнач]]ы на [[поўдзень]] Новая Зэляндыя прасьціраецца на 1600 км. Плошча Паўночнага вострава складае 113 729 км², з шырокімі [[нізіна]]мі, у першую чаргу ў рэгіёне [[Вайката (рэгіён)|Вайката]]. У цэнтральнай частцы вострава дамінуе [[Цэнтральнае плято]], на якім знаходзіцца [[Нацыянальны парк Тангарыра]] з вульканамі [[Нгаўрухоэ]], [[Тангарыра]] і [[Руапэху]] і які быў аб’яўлены ЮНЭСКО першым камбінаваным аб’ектам Сусьветнай спадчыны: як культурнай, так і прыроднай. Самае высокае ўзвышэньне [[востраў|вострава]] — гара Руапэху (2797 м). На поўначы ад Руапэху, у самым цэнтры Паўночнага вострава раскінулася [[Таупа (возера)|возера Таупа]], самае вялікае возера Новай Зэляндыі. Праз усходнюю частку Паўночнага вострава цягнуцца шматлікія адносна невысокія горныя храбты, адметнай гарой заходняй часкі вострава зьяўляецца гара [[Таранакі]], якая ўздымаецца на раўніне на вышыню 2518 мэтраў і мае амаль што правільную конусападобную форму. === Рэльеф === [[Файл:Aoraki-Mount Cook from Hooker Valley.jpg|міні|Вяршыня гары Кука]] Рэльеф Новай Зэляндыі ўяўляе галоўным чынам [[узвышша|узвышшы]] і [[горы]]. Больш за 75% тэрыторыі краіны ляжыць на вышыні больш за 200 м над узроўнем мора. Большасьць гор Паўночнай выспы не перавышаюць вышынёй 1800 м, 19 пікаў Паўднёвай выспы вышэй за 3000 м. Прыбярэжныя зоны Паўночнай выспы прадстаўлены прасторнымі далінамі. На заходнім узьбярэжжы Паўднёвай выспы разьмешчаны [[ф’ёрд]]ы. У нацыянальным парку [[Ўэстлэнд (нацыянальны парк)|Ўэстлэнд]] знаходзіцца [[ледавік Фокса]]. === Клімат === [[Клімат]] Новай Зэляндыі зьмяняецца ад цёплага субтрапічнага на поўначы Паўночнай выспы, да прахалоднага ўмеранага на поўдні і ў цэнтральных рэгіёнах Паўднёвай выспы; у горных раёнах пераважае суровы альпійскі клімат. Ланцуг высокіх Паўднёвых Альп падзяляе краіну напалову і, заступаючы шлях пераважным заходнім вятрам, дзеліць яе на дзьве розныя кліматычныя зоны. Заходняе ўзьбярэжжа Паўднёвай выспы — самая вільготная частка краіны; усходняя частка, зьмешчаная ўсяго ў 100 км ад яе — самая сухая. На большай частцы Новай Зэляндыі ўзровень ападкаў складае ад 600 да 1600 мм у год. Яны разьмяркоўваюцца адносна раўнамерна на працягу году, за выключэньнем больш сухога летняга пэрыяду. Сярэдняя гадавая тэмпэратура складае ад +10 °C на поўдні, да +16 °C на поўначы. Самы халодны месяц — ліпень, а самыя цёплыя месяцы — студзень і люты. На поўначы Новай Зэляндыі адрозьненьня паміж зімовымі і летнімі тэмпэратурамі ня вельмі значныя, але на поўдні і ў перадгорных раёнах розьніца дасягае 14 °C. У гарыстых раёнах краіны з павелічэньнем вышыні тэмпэратура рэзка паніжаецца, прыкладна на 0,7 °C кожныя 100 м. У [[Оклэнд]]зе, найбуйнейшым горадзе краіны, сярэднегадовая тэмпэратура складае + 15,1 °C, пры гэтым самая высокая зафіксаваная тэмпэратура склала +30,5 °C, а мінімальная −2,5 °C. У сталіцы краіны, [[Вэлінгтан]]е, сярэднегадовая тэмпэратура складае +12,8 °C, максымальная зафіксаваная тэмпэратура +31,1 °C, мінімальная −1,9&nbsp;°C<ref>[http://www.niwascience.co.nz/edu/resources/climate/summary Climate Summaries]{{ref-en}} National Institute of Water & Atmospheric Research</ref>. Колькасьць сонечных гадзін у годзе адносна высокая, асабліва ў раёнах, абароненых ад заходніх вятроў. У сярэднім па краіне яно складае ня меней 2000 гадзін. Узровень сонечнай радыяцыі вельмі высокі на большай частцы краіны. Сьнегапады вельмі рэдкія ў прыбярэжных раёнах поўначы краіны і ў заходняй частцы Паўднёвай выспы. У астатніх рэгіёнах малаважныя і недоўгачасовыя сьнежныя ападкі магчымыя ў зімовыя месяцы. Начныя замаразкі ў зімовы час могуць мець месца па ўсёй тэрыторыі краіны. === Геалёгія === [[Файл:NZ transform (belarusian).png|міні|230пкс|Тэктанічная мапа Новай Зэляндыі]] Астравы, утвараючыя Новую Зэляндыю, знаходзяцца паміж двума літасфэрнымі плітамі — ціхаакіянскай і аўстралійскай. Актыўная тэктанічная дзейнасьць у [[зямная кара|зямной кары]] працягваецца тут і ў цяперашні час. Яе вынікі бачны нават за гістарычны пэрыяд асваеньня астравоў эўрапейцамі. Напрыклад, у выніку разбуральнага [[землятрус]]у 1855 году берагавая рыса каля [[Вэлінгтан]]а паднялася болей чым на 1,5 м, а ў 1931 годзе, таксама пасьля моцнага землятрусу каля гораду Нэйпір, на водную паверхню паднялося каля 9 км² сушы. На сучасным этапе зонай павышанай тэктанічнай актыўнасьці зьяўляюцца заходняе ўзьбярэжжа Паўднёвага вострава і паўночна-ўсходняе ўзьбярэжжа Паўночнага вострава. Штогадовая колькасьць землятрусаў у краіне складае каля 15 000, большасьць зь якіх невялікая і толькі каля 250 можа быць аднесена да ліку прыкметных і моцных.<ref>[https://www.webcitation.org/616rlIVPb?url=http://www.geonet.org.nz/earthquake/{{Недаступная спасылка|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} GeoNet and Earthquakes{{ref-en}}] GeoNet</ref> У сучаснай гісторыі найбольш моцны землятрус быў зафіксаваны ў 1855 годзе каля [[Вэлінгтан]]у; найбольш разбуральным стаў землятрус 1931 году ў раёне [[Нэйпір]]у, ахвярамі якога сталі 256 чалавек забітымі. Вульканічная актыўнасьць у сучаснай Новай Зэляндыі па-ранейшаму высокая і на тэрыторыі краіны актыўны 6 вульканічных зон, пяць зь якіх разьмешчаны на Паўночным востраве. У раёне возера Таўпо меркавана ў 186 годзе да н. э. адбылося найбуйнейшае ў гісторыі чалавецтва дакумэнтальна зафіксаванае вульканічнае вывяржэньне.<ref>[https://www.webcitation.org/616rlvDMO?url=http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/volc_images/australia/new_zealand/taupo.html{{Недаступная спасылка|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Taupo, New Zealand{{ref-en}}] Volcano World</ref> На месцы вывяржэньня цяпер разьмяшчаецца найбуйнейшае ў ціхаакіянскім рэгіёне прэснаводнае возера, сваёй плошчай супастаўнае з тэрыторыяй [[Сінгапур]]а. === Карысныя выкапні === Нягледзячы на разнастайнасьць прыродных выкапняў, прамыслова распрацоўваюцца толькі радовішчы [[газ]]у, [[нафта|нафты]], [[золата]], [[срэбра]], [[жалезісты пяшчанік|жалезістага пяшчаніку]] і [[Вугаль|каменнага вугля]]. Акрамя вышэйпералічанага, маюцца шырокія запасы [[вапняк]]а і [[гліна|глін]]. [[Алюміній]], [[тытаністы жалязняк]], [[сурма]], [[хром]], [[медзь]], [[цынк]], [[марганец]], [[ртуць]], [[вальфрам]], [[плятына]], [[барыт]] і цэлы шэраг іншых карысных выкапняў часта сустракаюцца, але выведаныя прамысловыя запасы іх невялікія. Варта адзначыць, што ўсе радовішчы і ўся здабыча нефрыту з 1997 году аддадзены ў кіраваньне маары, у сувязі з той важнай гістарычнай роляй, якую вырабы зь нефрыту маюць у культуры гэтага народа. == Адміністрацыйны падзел == Першыя эўрапейскія пасяленцы падзялілі краіну на [[правінцыя|правінцыі]]. Гэты падзел быў адменены ў 1876 годзе для большай цэнтралізацыі фінансавага кіраваньня тэрыторыямі. Такім чынам, Новая Зэляндыя да цяперашняга часу ня мае сыстэмы [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] падобнай да таго, што ў іншых краінах можа звацца [[вобласьць|вобласьцю]], [[правінцыя]]й, [[штат (тэрыторыя)|штатам]]. Тут дзейнічае сыстэма, пабудаваная на прынцыпах [[Мясцовае самакіраваньне|мясцовага самакіраваньня]]. Новая Зэляндыя мае 12 рэгіянальных саветаў, ажыцьцяўляючых мясцовае самакіраваньне і якія адказваюць за праблемы навакольнага асяродзьдзя і сыстэму рэгіянальнага транспарту. Таксама дзейнічае 74 тэрытарыяльныя адміністрацыі — 16 гарадзкіх саветаў, 57 мясцовых саветаў і адзін астраўны савет. У Новай Зэляндыі існуюць наступныя рэгіёны: {| border="1" style="border-collapse:collapse; border-color:#f2f2f4; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:84%" cellpadding="1" width="100%" |- ! bgcolor="#ffffff" rowspan="18" width="300"| [[Файл:Regions of New Zealand.png|280пкс|цэнтар|Мапа Новай Зэляндыі з пазначэньнем межаў рэгіёнаў]] ! bgcolor="#efefef" width="3%"| ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" width="24%"| Рэгіён ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" width="11%"| Адмін. цэнтар ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" width="11%"| Плошча&nbsp;(км²) ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" width="13%"| Насельніцтва⁽²⁾ |- |align="center"|1 || [[Нортлэнд (Новая Зэляндыя)|Нортлэнд]] || [[Вангарэй]] || align="right"|13 941 || align="right"|147 600 |- |align="center"|2 || [[Оклэнд (рэгіён)|Оклэнд]] || [[Оклэнд]] || align="right"|16 140 || align="right"|1 316 900 |- |align="center"|3 || [[Вайката (рэгіён)|Вайката]] || [[Гамільтан (Новая Зэляндыя)|Гамільтан]] || align="right"|25 598 || align="right"|381 800 |- |align="center"|4 || [[Заліў Плэнці (рэгіён)|Заліў Плэнці]] || [[Таўранга]] || align="right"|12 447 || align="right"|257 600 |- |align="center"|5 || [[Гізбарн]] ⁽¹⁾ || [[Гізбарн]] || align="right"|8351 || align="right"|44 900 |- |align="center"|6 || [[Таранакі (рэгіён)|Таранакі]] || [[Стрэтфард (Новая Зэляндыя)|Стрэтфард]] || align="right"|7273 || align="right"|105 500 |- |align="center"|7 || [[Манавату-Вангануі]] || [[Вангануі]] || align="right"|22 215 || align="right"|227 100 |- |align="center"|8 || [[Заліў Хоўка]] || [[Нап'ер (Новая Зэляндыя)|Нап’ер]] || align="right"|14 164 || align="right"|149 100 |- |align="center"|9 || [[Вэлінгтан (рэгіён)|Вэлінгтан]] || [[Вэлінгтан]] || align="right"|8124 || align="right"|456 900 |- |align="center"|10 || [[Мальбара (Новая Зеландыя)|Мальбара]] ⁽¹⁾ || [[Бленхайм (Новая Зэляндыя)|Бленхайм]] || align="right"|12 484 || align="right"|42 300 |- |align="center"|11 || [[Нэльсан (Новая Зэляндыя)|Нэльсан]] ⁽¹⁾ || [[Нэльсан (Новая Зэляндыя)|Нэльсан]] || align="right"|445 || align="right"|45200 |- |align="center"|12 || [[Тасман (Новая Зэляндыя)|Тасман]] ⁽¹⁾ || [[Рычманд (Новая Зэляндыя)|Рычманд]] || align="right"|9786 || align="right"|45 800 |- |align="center"|13 || [[Кантэрбэры (Новая Зэляндыя)|Кантэрбэры]] || [[Крайстчорч]] || align="right"|45 845 || align="right"|520 600 |- |align="center"|14 || [[Заходняе Ўзьбярэжжа (Новая Зэляндыя)|Заходняе Ўзьбярэжжа]] || [[Грэймаўс]] || align="right"|23 000 || align="right"|30 600 |- |align="center"|15 || [[Атага]] || [[Дунэдзін (Новая Зэляндыя)|Дунэдзін]] || align="right"|31 476 || align="right"|195 000 |- |align="center"|16 || [[Саўтлэнд]] || [[Інвэркаджыл]] || align="right"|30 753 || align="right"|93 600 |- |align="center"|17 || [[Астравы Чатэм]] ⁽³⁾ || [[Вайтангі (Астравы Чатэм)|Вайтангі]] || align="right"|963 || align="right"|750 |- | colspan="6" style="font-size:smaller" | ⁽¹⁾ Гэтыя рэгіёны зьяўляюцца ўнітарнымі адміністрацыйнымі адзінкамі ''(Unitary Authorities)'' і выконваюць адначасова функцыі як рэгіёнаў, так і раёнаў.<br /> ⁽²⁾ Лічбы адпавядаюць зьвесткам перапісу насельніцтва 2001 году<br /> ⁽³⁾ Астравы Чатэм знаходзяцца на адлегласьці каля 800 кілямэтраў усходней Новай Зэляндыі і не пазначаныя на мапе. Астравы маюць адмысловы статус астраўнога савету ''Islands Councils'' з паўнамоцтвамі ўнітарнай адміністрацыйнай адзінкі ''Unitary Authority''.<br /> |} == Насельніцтва == Паводле зьвестак на люты 2010 году насельніцтва Новай Зэляндыі складала 4,353 млн чалавек<ref name="population1">{{Спасылка|url = http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx | загаловак = Estimated resident population of New Zealand | выдавец = Statistics New Zealand | дата = 2010-02-04 | мова = en}}</ref>. Асноўную частку насельніцтва краіны складаюць новазэлядцы эўрапейскага паходжаньня, у асноўным нашчадкі выхадцаў зь Вялікабрытаніі. Паводле зьвестак перапісу насельніцтва 2006 году, сумарная доля насельніцтва эўрапейскага паходжаньня складае прыблізна 67,6 %<ref name="ppltn3"> {{Спасылка | url = http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/5F1F873C-5D36-4E54-9405-34503A2C0AF6/0/quickstatsaboutcultureandidentity.pdf | загаловак = QuickStats About Culture and Identity | выдавец = Statistics New Zealand | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref> ад агульнага насельніцтва краіны. прадстаўнікі карэннага народу, маоры, складаюць каля 14,6 %<ref name="ppltn2">{{Спасылка | url = http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-maori/2006-census-quickstats-about-maori-revised.htm | загаловак = QuickStats About Māori | выдавец = Statistics New Zealand | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref> насельніцтва. Дзьве наступныя буйнейшыя этнічныя групы — прадстаўнікі азіяцкіх і палінэзійскіх народаў складаюць 9,2 % і 6,5 % насельніцтва краіны адпаведна<ref name="ppltn3"/>. Сярэдні ўзрост жыхароў краіны складае каля 36 гадоў. У 2006 годзе ў краіне пражывала больш з 500 чалавек ва ўзросьце старэй за 100 гадоў. Сёлета ж доля насельніцтва ва ўзросьце да 15 гадоў складала 21,5 %<ref name="ppltn444">{{Спасылка | url = http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/CCA37BF2-2E49-44D4-82AB-35538608DEFD/0/quickstatsaboutnzspopanddwellings1.pdf | загаловак = New Zealand Population Growth Rate | выдавец = Statistics New Zealand | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref>. Прырост насельніцтва ў 2007 годзе склаў 0,95 %<ref name="ppltn4447788"> {{Спасылка | url = http://www.indexmundi.com/new-zealand/population_growth_rate.html | загаловак = New Zealand Population Growth Rate | выдавец = Index Mundi | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref>. Агульны каэфіцыэнт нараджальнасьці сёлета ж склаў 13,61 нараджэньняў на 1000 чалавек насельніцтва<ref name="ppltn4447784"> {{Спасылка | url = http://www.indexmundi.com/new-zealand/birth_rate.html | загаловак = New Zealand Birth Rate | выдавец = Index Mundi | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref>, а агульны каэфіцыэнт сьмяротнасьці — 7,54 сьмярцей на 1000 чалавек насельніцтва<ref name="ppltn44477s4"> {{Спасылка | url = http://www.indexmundi.com/new-zealand/death_rate.html | загаловак = New Zealand Death Rate | выдавец = Index Mundi | дата = 2008-12-23 | мова= en}}</ref>. Вялікая частка новазэляндцаў пастаянна (альбо на працягу доўгага часу) пражывае за межамі краіны. Буйнейшая новазэляндзкая дыяспара пражывае ў Аўстраліі (у 2000 годзе колькасьць новазэляндцаў, якія пражываюць у Аўстраліі склала каля 375 000 чалавек<ref name="ppltn77">{{Спасылка | url = http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/2f762f95845417aeca25706c00834efa/4d3e10d22ceb2f35ca2570ec000a2502!OpenDocument | загаловак = New Zealanders in Australia | выдавец = Australian Bureau of Statistics | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref>) і ў Вялікабрытаніі (у 2001 годзе каля 50 000 чалавек, пры гэтым каля 17% новазэляндцаў маюць альбо брытанскае грамадзянства, альбо права на яго атрыманьне<ref name="ppltn777">{{Спасылка | url = http://www.fco.gov.uk/en/about-the-fco/country-profiles/asia-oceania/new-zealand?profile=all | загаловак = New Zealand, country profile | выдавец = UK Foreign and Commonwealth Office | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref>). Традыцыйна новазэляндцы, якія пражываюць па-за краінай, падтрымліваюць шчыльныя кантакты з радзімай, і шматлікія зь іх заслужана ўвайшлі ў лік выбітных прадстаўнікоў сваёй краіны. Паводле дадзеных перапісу 2006 году, большая частка насельніцтва, каля 56%, веравызнае хрысьціянства (у 2001 годзе такіх было 60%). Найбольш распаўсюджанымі дэнамінацыямі хрысьціянства ў краіне зьяўляюцца англіканства, каталіцызм лацінскага абраду, прэсьбітэрыянства і мэтадызм. Пасьлядоўнікі сыкхізму, індуізму і ісламу складаюць наступным буйнейшыя рэлігійныя супольнасьці Новай Зэляндыі. Каля 35% насельніцтва краіна ў хадзе перапісу не атаясамліавлі сябе з рэлігіяй (у 2001 годзе такіх было 30%<ref name="ppltn7867">{{Спасылка| url = http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/classification-counts/about-people/religious-affiliation.htm | загаловак = Religious Affiliation | выдавец = Statistics New Zealand | дата = 2008-12-23 | мова = en}}</ref>). == Эканоміка == === Банкаўская сыстэма === Новая Зэляндыя валодае наладжанай сыстэмай банкаўскіх паслугаў, пабудаванай на сыстэме абавязковага дзяржаўнага ліцэнзаваньня ўсёй банкаўскай дзейнасьці. Па стане на 2009 год у краіне дзейнічала 19 банкаў, зь якіх 9 зьяўляліся аддзяленьнямі буйных міжнародных банкаў. Арганізацыя банкаўскай дзейнасьці каардынуецца Рэзэрвовым банкам Новай Зэляндыі, які выконвае функцыі цэнтральнага банку краіны і вызначае манэтарную і фінансавую палітыку дзяржавы. Асноўныя банкі краіны маюць разгалінаваную сець аддзяленьняў ва ўсіх асноўных населеных пунктах краіны, пры гэтым аддзяленьні KiwiBank працуюць на базе паштовых аддзяленьняў сувязі. Усе асноўныя банкі краіны ўдзельнічаюць у міжбанкаўскай сыстэме EFTPOS (Electronic Funds Transfer at Point of Sale), якая забясьпечвае ўзаемаразьлікі па плацежам крэдытных і дэбэтовых картак. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.newzealand.com/ Афіцыйная старонка]. {{Краіны Акіяніі}} bnej4z8yu80mmtrydmrw9dx1on8apy8 0 17790 2682532 2664874 2026-08-05T22:34:06Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682532 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Індыянапаліс |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Індыянапалісу |Назва на мове краіны = |Код мовы назвы краіны = |Краіна = ЗША |Герб = |Сьцяг = Flag of Indianapolis.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1819 |Статус з = 1832 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Індыяна]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 963.5 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -5 |Летні час = -4 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 39 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 6 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 86 |Даўгата хвілінаў = 9 |Даўгата сэкундаў = 30 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Індыяна) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Індыяна́паліс''' ({{мова-en|Indianapolis}}) — горад на Сярэднім Захадзе [[ЗША]], сталіца і самае густанаселенае места штату [[Індыяна]]. Індыянапаліс месьціцца ў цэнтральнай раўніннай частцы штату ўздоўж заходняга адгалінавання ракі [[Ўайт-Рывэр (прыток Ўобашу)|Ўайт-Рывэр]]. Афіцыйным сьлёганам уважаецца «Скрыжаваньне Амэрыкі», што адлюстроўвае гістарычную значнасьць места як транспартнага вузла і адносную блізкасьць да іншых буйных местаў<ref name="Indy Chamber">{{спасылка|спасылка=http://www.indychamber.com/files/1414/2429/3865/Metro_Indy_GCI_Export_Plan_low_resolution.pdf|загаловак=Metro Indianapolis Export Plan|выдавецтва=Indy Chamber|копія=https://web.archive.org/web/20161022095403/http://www.indychamber.com/files/1414/2429/3865/Metro_Indy_GCI_Export_Plan_low_resolution.pdf|дата копіі=10.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nps.gov/nr/travel/indianapolis/introessay.htm|загаловак=Capital at the Crossroads of America–Indianapolis: A Discover Our Shared Heritage Travel Itinerary|выдавецтва=National Park Service (U.S. Dept. of the Interior)|копія=https://web.archive.org/web/20070824155322/http://www.nps.gov/nr/travel/indianapolis/introessay.htm|дата копіі=08.2007}}</ref>. Згодна зь перапісам насельніцтва 2020 году, насельніцтва самога Індыянапалісу складала {{Лік|887642}} чалавекі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/indianapoliscitybalanceindiana/PST040222|загаловак=QuickFacts|выдавецтва=U.S. Census Bureau}}</ref>. Афіцыйныя мянушкі — ''The Circle City'', ''Indy'', ''Naptown''. == Гісторыя == У 1816 годзе, калі Індыяна набыла статус штату, [[Кангрэс ЗША]] вызначыў чатыры вучасткі зямлі ў цэнтральнай частцы новага рэгіёну ў якасьці будучага ўрадавага места, у залежнасьці ад плянаванага высяленьня плямёнаў<ref>{{кніга|аўтар=A. C. Howard|загаловак=A. C. Howard's Directory for the City of Indianapolis: Containing a Correct List of Citizens' Names, Their Residence, and Place of Business, with a Historical Sketch of Indianapolis from its Earliest History to the Present Day|месца=Indianapolis|выдавецтва=A. C. Howard|год=1857}}</ref>. Згодна з Дагаворам Сьвятой Марыі 1818 году, народы дэлавэр і маямі адмовіліся ад права ўласнасьці на вызначаныя землі, дамовіўшыся вызваліць іх да 1821 году<ref>{{кніга|імя=David|прозьвішча=Bodenhamer|спасылка=https://books.google.com/books?id=bg13QcMSsq8C|загаловак=The Encyclopedia of Indianapolis|выдавецтва=Indiana University Press|год=1994|isbn=0-253-31222-1}}</ref>. 11 студзеня 1820 году Генэральная асамблея Індыяны дазволіла камітэту абраць месца ў цэнтральнай Індыяне дзеля новай сталіцы штату. Заканадаўчы сход штату зацьвердзіў гэтае месца, зацьвердзіўшы назву Індыянапаліс за местам 6 студзеня 1821 году. У красавіку Аляксандар Ралстан і Эліяс Пім Фордгэм былі прызначаныя дзеля абсьледаваньня і распрацоўкі пляну места<ref>{{артыкул|загаловак=The Ralston Plan: Naming the Streets of Indianapolis|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=25|нумар=3|старонкі=8—9|год=2013}}</ref>. Індыянапаліс стаў цэнтрам акруговай адміністрацыі 31 сьнежня 1821 году, калі была створаны акруга Мэрыён. У 1832 годзе паселішчу быў нададзены статус гораду. Наяўнасьць новых фэдэральных зямель дзеля куплі ў цэнтральнай Індыяне прыцягнула пасяленцаў, многія зь якіх былі нашчадкамі сем’яў з паўночна-заходняй Эўропы. Не зважаючы на ​​тое, што многія з гэтых першых эўрапейскіх і амэрыканскіх пасяленцаў былі пратэстантамі, а значная частка раньніх [[ірляндцы|ірляндзкіх]] і [[немцы|нямецкіх]] імігрантаў былі каталікамі. Да 1840 году ў цэнтральнай Індыяне жыло няшмат афраамэрыканцаў. [[Файл:Indianapolis-indiana-soldiers-sailors-monument.jpg|значак|зьлева|Манумэнт ваярам.]] Рост места быў павязаны з адкрыцьцём Нацыянальнай дарогі праз горад у 1827 годзе, першай буйной шашы ў ЗША, якая фінансавалася з фэдэральнага бюджэту. Першая чыгунка, якая абслугоўвала Індыянапаліс, пачала працаваць у 1847 годзе<ref name="Britannica">{{спасылка|спасылка=https://www.britannica.com/place/Indianapolis-Indiana|загаловак=Indianapolis|назва праекту=Encyclopædia Britannica}}</ref>. У час [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны ў ЗША]] Індыянапаліс быў верны Поўначы. Губэрнатар [[Олівэр П. Мортан]], галоўны прыхільнік прэзыдэнта [[Абрагам Лінкальн|Абрагама Лінкальна]], хутка зрабіў Індыянапаліс месцам збору войскаў арміі Зьвязу. 16 красавіка 1861 году былі аддадзеныя першыя загады аб фармаваньні першых палкоў Індыяны і прызначэньні Індыянапаліса ў якасьці штаб-кватэры для наймітаў-добраахвотнікаў штату<ref>{{артыкул|загаловак=The Impact of the Civil War on Indiana|выданьне=Indiana Magazine of History|том=57|нумар=3|старонкі=186|год=09.1961}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Indiana and the Call for Volunteers, April, 1861|выданьне=Indiana Magazine of History|том=54|нумар=1|старонкі=5—7|год=03.1958}}</ref>. Цягам тыдня больш за 12 тысяч чалавек запісаліся ў войска, каб змагацца за Поўнач<ref>{{кніга|аўтар=Emma Lou Thornbrough|загаловак=Indiana in the Civil War Era, 1850–1880|месца=Indianapolis|выдавецтва=Indiana Historical Society|год=1995|том=III|isbn=0-87195-050-2}}</ref>. 30 красавіка 1865 году цягнік зь целам нябожчыка Лінкальна спыніўся ў Індыянапалісе, дзе, паводле ацэнак, больш за 100 тысяч чалавек аддалі пашану труне забітага прэзыдэнта. Па грамадзянскай вайне і Другой прамысловай рэвалюцыі Індыянапаліс перажыў велізарны росквіт. У 1880 годзе Індыянапаліс быў трэцім паводле велічыні горадам у перапрацоўцы сьвініны ў сьвеце пасьля [[Чыкага]] і [[Цынцынаці]], а да 1888 году ён стаў другім паводле велічыні чыгуначным цэнтрам у ЗША. Да 1890 году насельніцтва места перавысіла 100 тысяч чалавек<ref name="Britannica"/>. Помнік ваярам быў адкрыты 15 траўня 1902 году. Пазьней ён стаў неафіцыйным сымбалем гораду<ref>{{артыкул|загаловак=The Veteran and the Memorial: George J. Gangsdale and the Soldiers and Sailors Monument|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=18|нумар=1|старонкі=33—35|год=2006}}</ref>. [[Рэй Гарун]] перамог у першым заезьдзе гонкі [[Індыянапаліс-500]], якая адбылася 30 траўня 1911 году на аўтадроме Індыянапалісу. Места было адным з найбольш пацярпелых падчас Вялікай паводкі 1913 году, у выніку якой загінулі пяць чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=http://mrcc.isws.illinois.edu/1913Flood/communities/indianapolis.shtml|загаловак=Community Profiles: Indianapolis, Indiana|выдавецтва=Silver Jackets|копія=https://web.archive.org/web/20131113154058/http://mrcc.isws.illinois.edu/1913Flood/communities/indianapolis.shtml|дата копіі=11.2013}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Forgotten Waters: Indiana’s Great Easter Flood of 1913|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=18|нумар=2|старонкі=15|год=2006}}</ref>, 7 тысяч сем’яў былі вымушаны пакінуць свае дамы<ref>{{кніга|загаловак=The Encyclopedia of Indianapolis|месца=Bloomington and Indianapolis|выдавецтва=Indiana University Press|год=1994|старонкі=581–582|isbn=0-253-31222-1}}</ref>. Калісьці тут працавала больш за 60 аўтавытворцаў, што рабіла места сапраўдным канкурэнтам [[Дэтройт]]у як цэнтру аўтамабільнай вытворчасьці<ref>{{навіна|спасылка=http://www.indystar.com/story/news/history/retroindy/2013/10/24/motor-city/3180615/|загаловак=Retro Indy: City came close to being "Motor City"|выдавец=Gannett Co.|дата публікацыі=04.2016}}</ref>. Індыянапаліс быў адным зь першых цэнтраў прафзьвязнага руху<ref name="Britannica"/>. Страйк у трамвайным дэпо ў 1913 годзе і наступныя бунты паліцыі і забурэньні прывялі да распрацоўцы і ўкараненьню першых у штаце законаў аб рэгуляваньні працы, у тым ліку ўсталяваньню мінімальнай заробнай платы, фіксаванага працоўнага тыдня і паляпшэньня ўмоваў працы<ref>{{кніга|аўтар=Dunn, Jacob Piatt|спасылка=https://books.google.com/books?id=OXUmzX6kE-4C|загаловак=Indiana and Indianans|месца=Chicago & New York|выдавецтва=American Historical Society|год=1919|том=III}}</ref>. У час перадвыбарчай кампаніі ў 1968 годзе ў горадзе выступіў з прамовай [[Робэрт Кенэдзі]]<ref>{{навіна|аўтар=Morning Edition|спасылка=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=89365887|загаловак=Robert Kennedy: Delivering News of King’s Death|выдавец=NPR}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Higgins, Will|спасылка=http://www.indystar.com/story/life/2015/04/02/april-rfk-saved-indianapolis/70817218/|загаловак=April 4, 1968: How RFK saved Indianapolis|выдавец=The Indianapolis Star|дата публікацыі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://highered.mcgraw-hill.com/sites/dl/free/007256296x/77464/top100_only.html|загаловак=Top 100 American Speeches of the 20th Century}}</ref>. Як і ў большасьці гарадоў ЗША у руху за грамадзянскія правы, горад зазнаў напружаныя расавыя сутыкненьні, у тым ліку беспарадкі 1969 году. Пастанова фэдэральнага суда 1971 году, якое прымусіла дзяржаўныя школы Індыянапалісу ўкараніць дэсэгрэгацыю ў сфэры аўтобуснага руху, выклікала супярэнасьці сярод жыхароў<ref>{{навіна|аўтар=Cavazos, Shaina|спасылка=https://www.theatlantic.com/education/archive/2016/08/indianapolis-school-districts/496145/|загаловак=Racial Bias and the Crumbling of a City|выдавец=The Atlantic|дата публікацыі=08.2016}}</ref>. [[Файл:1916Indianapolis500Field.jpg|значак|зьлева|На аўтагонках Індыянапаліс-500 у 1916 годзе.]] На тле зьменаў ва ўрадзе і росту горад рэалізаваў агрэсіўную стратэгію эканамічнага разьвіцьця, каб павысіць статус места як месца спартовага турызму праз Індыянапальскі праект. За часам кіраваньня мэра [[Ўільям Гаднат III|Ўільяма Гадната]] мільёны даляраў былі ўкладзеныя ў спартовыя аб’екты і піяр-кампаніі. Гэтая стратэгія дапамагла зарганізацаць у месьце Алімпійскі фэстываль ЗША ў 1982 годзе, забясьпечыць перанос «[[Індыянапаліс Колтс|Балтымор Колтс]]» у 1984 годзе і зладзіць [[Панамэрыканскія гульні 1987 году]]. == Геаграфія == [[Файл:Indianapolis-indiana-from-above.jpg|значак|Індыянапаліс, выгляд зьверху.]] Індыянапаліс разьмешчаны ва ўсходне-паўночна-цэнтральным рэгіёне Сярэдняга Захаду ЗША, прыкладна за 23 км на паўднёвы ўсход ад геаграфічнага цэнтру [[Індыяна|Індыяны]]. Ён разьмешчаны за 158 км на паўночны захад ад [[Цынцынаці]], за 172 км на поўнач ад [[Луісьвіл]]а, за 264 км на паўднёвы ўсход ад [[Чыкага]], за 270 км на захад ад [[Каламбус]]а<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.geodatos.net/en/distances/cities/united-states/indiana-rgn/indianapolis|загаловак=Distances from Indianapolis, Indiana, United States|выдавецтва=Geodatos}}</ref>. Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША, Індыянапаліс ахоплівае агульную плошчу ў 953 км², зь якіх 937 км² займае сухазем’е, а 16 км² прыпадае на водную паверхню. Гэта 18-ы паводле велічыні горад паводле плошчы ў ЗША. Як кансалідаваны горад-акруга межы места супадаюць з акругай Мэрыён, за выключэньнем аўтаномных і паўаўтаномных грамадаў<ref name="Britannica"/><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.stats.indiana.edu/profiles/profiles.asp?scope_choice=a&county_changer=18000&button1=Get+Profile&id=2&page_path=Area+Profiles&path_id=11&panel_number=1|загаловак=Indiana InDepth Profile: Largest Cities and Towns in Indiana (35,000+)|выдавецтва=Indiana Business Research Center, Indiana University, Kelley School of Business}}</ref>. === Клімат === [[Файл:ButlerFall2014 08.JPG|значак|зьлева|Восень у Індыянапалісе.]] У Індыянапалісе гарачы летні вільготны кантынэнтальны клімат паводле [[кліматычная клясыфікацыя Кёпэна|клясыфікацыя клімату Кёпэна]], але яго можна лічыць прамежкавым зь вільготным субтрапічным кліматам, выкарыстоўваючы ізатэрму {{ГЦэ|−3}}. Тут назіраюцца чатыры выразныя сэзоны<ref>{{артыкул|аўтар=Kottek, Marcus; Greiser, Jürgen; Beck, Christoph; Rudolf, Bruno; Rubel, Franz|загаловак=World Map of Köppen–Geiger Climate Classification|выданьне=Meteorologische Zeitschrift|том=15|нумар=3|старонкі=261|год=06.2006|DOI=10.1127/0941-2948/2006/0130}}</ref>. Як правіла, лета даволі гарачае і вільготнае. Зіма звычайна халодная зь мернымі сьнегападамі. Сярэдняя содневая тэмпэратура ліпеня складае {{ГЦэ|24,1|сп}}. Высокія тэмпэратуры дасягаюць або перавышаюць {{ГЦэ|32|сп}} у сярэднім 18 дзён на год<ref name="NOAA Indianapolis Weatherbox">{{спасылка|спасылка=https://www.weather.gov/wrh/Climate?wfo=ind|загаловак=NowData – NOAA Online Weather Data|выдавецтва=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref>, а часам яны перавышаюць {{ГЦэ|35|сп}}. Вясна і восень звычайна лагодныя, але часам непрадказальныя. У сакавіку і красавіку звычайнай зьявай можа быць паніжэньне тэмпэратуры ўдзень да {{ГЦэ|17|сп}}, а часам здараюцца вельмі цёплых дні з тэмпэратурай у {{ГЦэ|27|сп}}, пасьля чаго цягам 36 гадзінаў можа выпасьці сьнег. Зімы халодныя, сярэдняя тэмпэратура студзеня складае {{ГЦэ|−2,2|сп}}. Тэмпэратура апускаецца да {{ГЦэ|−18|сп}} або ніжэй за сярэдні паказьнік на 3,7 ночы ў годзе<ref name="NOAA Indianapolis Weatherbox"/>. Найбольш дажджлівыя месяцы прыпадаюць на вясну і лета, з крыху вышэйшымі сярэднімі паказьнікамі ў траўні, чэрвені і ліпені. Травень звычайна найбольш вільготны за іншыя, зь сярэднай колькасьцю ападкаў у 12,8 см<ref name="NOAA Indianapolis Weatherbox"/>. Большая частка ападкаў назіраецца праз навальнічную актыўнасьць. Выразнага сухога сэзону няма, але часам здараюцца засухі. Суворае надвор’е ня рэдкасьць, асабліва ў вясновыя і летнія месяцы. У Індыянапалісе штогод бывае ў сярэднім 20 навальнічных дзён<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.currentresults.com/Weather/US/average-days-thunderstorms-cities-summer.php|загаловак=Total Days With Thunderstorms at US Cities in Summer|выдавецтва=Current Results}}</ref>. Сярэдняя гадавая колькасьць ападкаў у месьце складае 108 см. == Эканоміка == [[Файл:Eli Lilly Corporate Center, Indianapolis, Indiana, USA.jpg|значак|зьлева|Карпарацыйны цэнтар [[Eli Lilly]] у Індыянапалісе.]] Сталіца Індыяны ёсьць яе найбуйнейшым прамысловым, гандлёвым і фінансавым цэнтрам. Валавы ўнутраны прадукт места ў 2023 годзе складаў 199,2 мільярда даляраў ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP26900|загаловак=Total Gross Domestic Product for Indianapolis-Carmel-Anderson, IN (MSA) [NGMP26900]|выдавецтва=FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis}}</ref>. Асноўнымі экспартнымі таварамі ёсьць фармацэўтычныя прэпараты, запчасткі для аўтамабіляў, мэдычнае абсталяваньне і матэрыялы, абсталяваньне для рухавікоў і сілавых установак, а таксама вырабы і запчасткі для самалётаў. Паводле зьвестак [[Бюро статыстыкі працы ЗША]], найбуйнейшымі галінамі прамысловасьці паводле колькасьці занятых у аглямэрацыі Індыянапаліса ёсьць гандаль, транспарт і камунальныя паслугі, адукацыя і ахова здароўя, прафэсійныя і бізнэсовыя паслугі, дзяржаўныя паслугі, адпачынак і гасьціначная справа, а таксама вытворчасьць. Узровень беспрацоўя ў месьце ў лютым 2024 года складаў 3,7%<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bls.gov/regions/midwest/summary/blssummary_indianapolis.pdf|загаловак=Indianapolis Area Economic Summary|выдавецтва=U.S. Department of Labor Bureau of Labor Statistics|дата публікацыі=04.2024}}</ref>. У горадзе месьцяцца тры кампаніі зь сьпісу [[Fortune 500]], як то страхавая кампанія [[Elevance Health]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://fortune.com/company/anthem/fortune500/|загаловак=Anthem|выданьне=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20190323220114/http://fortune.com/fortune500/anthem/|дата копіі=03.2019}}</ref>, фармацэўтычная кампанія [[Eli Lilly]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://fortune.com/company/eli-lilly/fortune500/|загаловак=Eli Lilly|выданьне=Fortune}}</ref> і аграхімічная кампанія [[Corteva]]<ref name="Corteva">{{навіна|аўтар=Russell, John|спасылка=https://www.ibj.com/articles/corteva-names-indy-its-new-global-headquarters|загаловак=Corteva names Indianapolis its new global headquarters|выдавец=IBJ Media|дата публікацыі=02.2022}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=https://fortune.com/company/corteva/fortune500/|загаловак=Corteva|выданьне=Fortune}}</ref>. Сярод іншых вядомых кампаніяў, якія маюць свае офісы ў Індыянапалісе вылучаюцца Allison Transmission, Barnes & Thornburg, Calumet, CountryMark, Elanco, Finish Line, Klipsch Audio Technologies, Lids, Lucas Oil Products, OneAmerica Financial, Simon Property Group і Wheaton World Wide Moving. Геаграфічнае разьмяшчэньне места ды разгалінаваная аўтамабільная і чыгуначная інфраструктура зрабілі яго важным лягістычным цэнтрам. Паводле зьвестак Індыянскай гандлёвай палаты, у 2020 годзе ў рэгіёне налічвалася блізу 4,3 тысяч установаў, у якіх працавала амаль 110 тысяч чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=https://3odfep1y2phvonddy2b6d18t-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2021/06/Logistics_Print.pdf|загаловак=Logistics Indianapolis Region|выдавецтва=Indy Chamber|дата публікацыі=2020|копія=https://web.archive.org/web/20210920212403/https://3odfep1y2phvonddy2b6d18t-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2021/06/Logistics_Print.pdf|дата копіі=09.2021}}</ref>. [[Amazon.com|Amazon]] мае значную прысутнасьць у аглямэрацыі, бо ў структуры кампаніі тут працуюць 9 тысяч чалавек<ref>{{навіна|аўтар=Orr, Susan|спасылка=https://www.ibj.com/articles/64979-amazons-impact-influence-grows-in-central-indiana|загаловак=Amazon’s impact, influence grows in central Indiana|выдавец=IBJ Media|дата публікацыі=08.2017}}</ref>. У [[FedEx]] працаўладкавана 7 тысяч работнікаў на 35 аб’ектах гораду, у тым ліку ў Нацыянальным цэнтры FedEx Express, дзе працуе 5,8 тысяч працаўнікоў, якія занятыя сартаваньнем, разьмеркаваньнем і дастаўкай у міжнародным аэрапорце Індыянапаліса<ref>{{навіна|аўтар=Shuey, Mickey|спасылка=https://www.ibj.com/articles/fedex-plans-to-move-la-maintenance-operations-to-indianapolis|загаловак=FedEx plans to move LA maintenance operations to Indianapolis|выдавец=IBJ Media|дата публікацыі=03.2023}}</ref>. Места таксама ўважаецца за адзіін з найбуйнейшых клястараў навукі ў ЗША, асабліва ў [[фармацыя|фармацэўтыцы]], а таксама ў сельскай гаспадарцы і хімікатах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bio.org/sites/default/files/2020-06/BIO2020-report.pdf|загаловак=The Bioscience Economy: Propelling Life-Saving Treatments, Supporting State & Local Communities|выдавецтва=TEConomy Partners, LLC and Biotechnology Innovation Organization|дата публікацыі=2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.bio.org/sites/default/files/Battelle-BIO-2014-Industry.pdf|загаловак=State Bioscience Jobs, Investments and Innovation|выдавецтва=Battelle Memorial Institute and Biotechnology Innovation Organization|дата публікацыі=2014|копія=https://web.archive.org/web/20141014133933/http://www.bio.org/sites/default/files/Battelle-BIO-2014-Industry.pdf|дата копіі=10.2014}}</ref>. Фармацэўтычная кампанія Eli Lilly ёсьць найбуйнейшым прыватным працадаўцам гораду, дзе працуе 11 тысяч чалавек, якія занятыя дасьледаваньнямі, распрацоўкамі і вытворчасьцю<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ibj.com/data?/d/72/largest-manufacturers|загаловак=Largest Manufacturers|выдавецтва=IBJ Media|дата публікацыі=08.2021}}</ref>. Сярод іншых буйных працадаўцаў варта ўзгадаць Corteva<ref name="Corteva"/>, [[Fortrea]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.ibj.com/articles/73768-drug-research-firm-covance-plans-175m-expansion-203-jobs|загаловак=Drug research firm Covance plans $17.5M expansion, 203 jobs|выдавец=IBJ Media|дата публікацыі=05.2019}}</ref>, а таксама паўночнаамэрыканскую філію Roche<ref>{{навіна|аўтар=Russell, John|спасылка=https://www.ibj.com/articles/in-a-lockdown-roche-pushes-ahead-with-new-different-diagnostic-tests|загаловак=In a lockdown, Roche pushes ahead with new, different diagnostic tests|выдавец=IBJ Media|дата публікацыі=05.2021}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Rudavsky, Shari|спасылка=https://www.indystar.com/story/news/health/2021/05/07/covid-19-indiana-roche-diagnositics-indianapolis/4874138001/|загаловак=How COVID led to a business boom and big changes for Indianapolis-based Roche Diagnostics|выдавец=Gannett Co.|дата публікацыі=05.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://indychamber.com/files/9114/3990/6287/2015_Largest_Logistics_Companies.pdf|загаловак=Largest Life Science Companies|выдавецтва=Indy Chamber|копія=https://web.archive.org/web/20150908150942/http://indychamber.com/files/9114/3990/6287/2015_Largest_Logistics_Companies.pdf|дата копіі=09.2015}}</ref>. == Транспарт == Горад зьяўляецца буйным транспартным вузлом Сярэдняга Захаду, тут сходзяцца шэсьць чыгунак, сем фэдэральных аўтастрад. Ёсьць міжнародны [[аэрапорт]]. == Адукацыя, культура == У Індыянапалісе выдаюцца газэты ''Indianapolis Star'' і ''Indianapolis News''. Маецца некалькі ўнівэрсытэтаў, у прыватнасьці Індыянскі ўнівэрсытэт, Унівэрсытэт Пэрд’ю і Ўнівэрсытэт Батлера. Дзейнічае [[сымфанічны аркестар]] ''Indianapolis Symphony'', ёсьць [[кансэрваторыя]], [[опэра]] і [[балет]]. == Спорт == {{Глядзіце таксама|Індыяна Пэйсэрз|Індыянапаліс Колтс}} [[Файл:Indianapolis-motor-speedway.jpg|значак|Аўтадром у Індыянапалісе.]] «[[Індыянапаліс Колтс]]» з [[Нацыянальная футбольная ліга|Нацыянальнай футбольнай лігі]] базуюцца ў горадзе з моманту пераезду з [[Балтымар]]у ў 1984 годзе. За час знаходжаньня ў месьце клюб амэрыканскага футболу «Колтс» некалькі разоў бралі ўдзел у розыгрышы [[Супэрбоўл]]у. Сябры Залы славы прафэсійнага футболу [[Тоні Данджы]] і [[Пэйтан Мэнінг]] прывялі каманду да перамогі ў Супэрбоўле XLI у 2007 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://indyencyclopedia.org/indianapolis-colts/|загаловак=Indianapolis Colts|выдавецтва=Indianapolis Public Library|назва праекту=Digital Encyclopedia of Indianapolis}}</ref>. Стадыён [[Лукас-Ойл]] замяніў першы хатні стадыён каманды, RCA-Дом, у 2008 годзе<ref>{{спасылка|аўтар=Blair, Lyndsey D.|спасылка=https://indyencyclopedia.org/lucas-oil-stadium/|загаловак=Lucas Oil Stadium|выдавецтва=Indianapolis Public Library|назва праекту=Digital Encyclopedia of Indianapolis|дата публікацыі=07.2021}}</ref>. Баскетбольны клюб «[[Індыяна Пэйсэрз]]» быў заснаваны ў 1967 годзе. Ён спачатку спаборнічаў у [[Амэрыканская баскетбольная асацыяцыя|Амэрыканскай баскетбольнай асацыяцыі]] (АБА), далучыўшыся да [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] (НБА) па аб’яднаньні дзьвюх ліг у 1976 годзе. Да прыяднаньня да НБА «Пэйсэрз» тры разы рабіліся чэмпіёнамі АБА ў 1970, 1972 і 1973 гадах. З пачаткам выступаў у НБА каманда ня менш за дзесяць разоў трапляла ў фінал [[Усходняя канфэрэнцыя (НБА)|Усходняй канфэрэнцыі]]. У 2000 годзе «Пэйсэрз» упершыню трапілі ў фінал НБА[355], а наступны выступ у галоўнай сэрыі сэзону адбыўся ў 2025 годзе, дзе каманда з зоркамі [[Рык Карлайл|Рыкам Карлайлам]] і [[Тайрыз Галібэртан|Тайрызам Галібэртанам]] саступіла клюбу «[[Аклагома-Сіці Тандэр]]». З моманту свайго дэбюту ў 2000 годзе «[[Індыяна Фівэр]]» з [[Жаночая нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Жаночай нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] (ЖНБА) тройчы зьяўлялася ў фіналах лігі, толькі аднойчы сьвяткуючы перамогу ў чэмпіёнаце ў 2012 годзе<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Danny|спасылка=https://indyencyclopedia.org/indiana-fever/|загаловак=Indiana Fever|выдавецтва=Indianapolis Public Library|назва праекту=Digital Encyclopedia of Indianapolis|дата публікацыі=06.2021}}</ref>. «Фівэр» і «Пэйсэрз» дзеляць адную арэну [[Гейнбрыдж-Філдгаўс]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://indyencyclopedia.org/bankers-life-fieldhouse/|загаловак=Gainbridge Fieldhouse|выдавецтва=Indianapolis Public Library|назва праекту=Digital Encyclopedia of Indianapolis|дата публікацыі=07.2021}}</ref>. Акрамя таго маюцца бэйсбольны клюб «Індыянапаліс Індыянз», футбольны клюб «[[Індзі Элэвэн]]», хакейны клюб «[[Індзі Ф’юэл]]», жаночы валейбольны клюб «[[Індзі Ігнайт]]». У горадзе ладзіцца штогадовы прэстыжны тэнісны турнір з сэрыі [[АТП-Мастэрз]]. З спартовых аб’ектаў маецца аўтадром, дзе ладзяцца аўтагонкі [[Індыянапаліс-500]]. == Славутасьці == * Музэй гісторыі Індыяны * Мастацкі музэй * Дзіцячы музэй * Дом-музэй Бэнджаміна Гарысана * Штаб-кватэра Амэрыканскага легіёну (вэтэранская арганізацыя) == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20060428110942/http://www.indygov.org/home.htm IndyGov] — Official city government website === Культура і адпачынак === * [https://web.archive.org/web/20051104021405/http://www.culturalindy.com/ Indianapolis Cultural Tourism Initiative] * [http://www.childrensmuseum.org/ Children’s Museum of Indianapolis] * [https://web.archive.org/web/20080821102144/http://ima-art.org/ The Indianapolis Museum of Art] * [https://web.archive.org/web/20060509154546/http://www.in.gov/whiteriver/about/index.html White River State Park] * [https://web.archive.org/web/20070408223951/http://indianapolismusic.net/ Indianapolis Music.Net] (Not-for-profit website promoting local music) * [http://www.fcindiana.com/ FC Indiana] ([[Women's Premier Soccer League]] team) === СМІ === * [http://www.indianapolisrecorder.com/ Indianapolis Recorder] (Local weekly, focuses on African-American issues) * [http://www.indystar.com/ ''The Indianapolis Star''] («Local» daily, owned by [[Gannett]]) * [https://web.archive.org/web/20070324055205/http://www.intakeweekly.com/ INtake] (Local weekly, concentrates on nightlife and other activities: Subsidiary of ''[[The Indianapolis Star]]'') * [http://www.nuvo.net/ Nuvo] (Local weekly, concentrates on arts and entertainment) * [http://www.topics.com/ Northside Topics]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Local weekly, concentrates on northern Marion County and the northern communities of the [[Nine-County Region]]) * [https://web.archive.org/web/20070310150428/http://www.ss-times.com/ Southside Times] (Local weekly, concentrates on southern Marion County and [[Greenwood, Indiana]]) * [http://www.ibj.com/ Indianapolis Business Journal] (Local business weekly) * [https://web.archive.org/web/20070216205720/http://www.sagamore.iupui.edu/ The Sagamore] ([[IUPUI]] campus paper) * [https://web.archive.org/web/20060303185206/http://dawgnet.butler.edu/ Butler Collegian] (Butler University campus paper) * [http://reflector.uindy.edu/ The Reflector] (University of Indianapolis campus paper) === Бізнэс === * [http://www.indychamber.com/ Greater Indianapolis Chamber of Commerce] * [http://www.indydt.com/ Indianapolis Downtown] * [http://www.biocrossroads.com/ Indianapolis Bio-Crossroads Initiative] * [http://www.focusindy.com/ Indianapolis FOCUS Initiative] * [https://web.archive.org/web/20070304180906/http://www.indypartnership.com/ The Indy Partnership] * [https://web.archive.org/web/20160110105404/http://indysitefinder.com/ IndySiteFinder, city-wide office, industrial and retail property database] {{Сталіцы штатаў ЗША}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Гарады ЗША]] [[Катэгорыя:Гарады Індыяны]] [[Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША]] [[Катэгорыя:Індыянапаліс|*]] 4u22gsgrp0srk7d9vl6cn7ilf685tts 0 19313 2682549 2680511 2026-08-06T04:46:11Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2682549 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Брагіна}} === Кіеўская зямля === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]][[Файл:Поўны аркуш зь візыты 1752 г.png|значак|170px|Поўны аркуш зь візыты 1752 г. з копіяй ліста 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]]е, пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref> [[Файл:Астраглядавічы ў рэестры 1581 г.jpg|значак|зьлева|170px|Добры Вішнявецкіх у рэестры 1581 г.]][[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|170px|Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).]] Паводле рэестру 1581 году, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 дым сьвятара Траецкай царквы (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4 грошы, усе рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 884-884зв.; ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Зрабаваньне скарбу князя А. Вішнявецкага. 1606 г.jpg|значак|зьлева|170px|Зрабаваньне скарбу князя А. Вішнявецкага. 1606 г.]][[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]][[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|170px|Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''»<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 38. А. 384зв.-386; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 3. Т. 1. Акты о казаках (1500–1648 гг.). – Киев, 1863. С. 148 — 151</ref>. Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Мікалаевай Малынскай у рэестры 1634 г.]][[Файл:Фрагмэнт запісу М. Лосятынскаму 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт сьведчаньня Мікалая Лосятынскага. 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.jpg|значак|170px|Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 603зв., 608; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяльца і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 28 чэрвеня 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 2. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1890. С. 424; Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734зв.-735; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Рудакоў і Бабчын у пастой 1686-1687 гг.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін, Рудакоў і Бабчын у пастой 1686-1687 гг.]][[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]][[Файл:Браты Арсэці, пасэсары.jpg|значак|зьлева|170px|Браты Арсэці (Аршэты), пасэсары; ліпень 1687 г.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 328-333зв.; Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. Актам Оўруцкага гродзкага суда ад 16 ліпеня 1687 году засьведчана, што частка Брагінскага маёнтку дзедзічнага ўладальніка Яна Канецпольскага знаходзілася ў пасэсіі паноў-братоў Вільгэльма і Мікалая Арсэці (Orszetow)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 336зв.-337</ref>. 14-м траўня 1696 году датаваны акт прысуду да вечнай баніцыі пасэсараў Брагінскага маёнтку паноў Міхала Арсэці, Аляксандра Вонжбана, Самуэля Сіліча «і іншых», а таксама габрэя-арандатара Зушмана за незьяўленьне да Кіеўскага гродзкага суду. Вінаватыя перашкаджалі паборцы пану Міхалу Ставецкаму, харунжаму жытомірскаму, пры зборы шэлежнага, г. зн. падатку з гарэлкі, што прывозілася на кірмашы ў мястэчку Брагіне<ref>ЦДІАУК. Ф. 2. Оп. 1. Спр. 6. А. 33зв.-36зв. Спр. 198. А. 4</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego Poczeki''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. біскупам валоскім, які служыў у рэгіёне, быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>ЦДІАУК. Ф. 2. Оп. 1. Спр. 43. А. 362; Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў у эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1683 г.jpg|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170px|Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтар аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, не зважаючы на сьведчаньні крыніцаў.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уладальнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уладальнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] 9979a242738r46otd38xj1907gktj5f 2682550 2682549 2026-08-06T05:00:54Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2682550 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Брагіна}} === Кіеўская зямля === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]][[Файл:Поўны аркуш зь візыты 1752 г.png|значак|170px|Поўны аркуш зь візыты 1752 г. з копіяй ліста 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]]е, пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref> [[Файл:Астраглядавічы ў рэестры 1581 г.jpg|значак|зьлева|170px|Добры Вішнявецкіх у рэестры 1581 г.]][[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|170px|Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).]] Паводле рэестру 1581 году, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 дым сьвятара Траецкай царквы (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4 грошы, усе рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 884-884зв.; ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Зрабаваньне скарбу князя А. Вішнявецкага. 1606 г.jpg|значак|зьлева|170px|Зрабаваньне скарбу князя А. Вішнявецкага. 1606 г.]][[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]][[Файл:Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.jpg|значак|170px|Частка Брагінскіх добраў у рэестры 1628 г.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''»<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 38. А. 384зв.-386; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 3. Т. 1. Акты о казаках (1500–1648 гг.). – Киев, 1863. С. 148 — 151</ref>. Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Мікалаевай Малынскай у рэестры 1634 г.]][[Файл:Фрагмэнт запісу М. Лосятынскаму 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт сьведчаньня Мікалая Лосятынскага. 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.jpg|значак|170px|Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 603зв., 608; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяльца і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 28 чэрвеня 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 2. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1890. С. 424; Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734зв.-735; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Рудакоў і Бабчын у пастой 1686-1687 гг.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін, Рудакоў і Бабчын у пастой 1686-1687 гг.]][[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]][[Файл:Браты Арсэці, пасэсары.jpg|значак|зьлева|170px|Браты Арсэці (Аршэты), пасэсары; ліпень 1687 г.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 328-333зв.; Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. Актам Оўруцкага гродзкага суда ад 16 ліпеня 1687 году засьведчана, што частка Брагінскага маёнтку дзедзічнага ўладальніка Яна Канецпольскага знаходзілася ў пасэсіі паноў-братоў Вільгэльма і Мікалая Арсэці (Orszetow)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 336зв.-337</ref>. 14-м траўня 1696 году датаваны акт прысуду да вечнай баніцыі пасэсараў Брагінскага маёнтку паноў Міхала Арсэці, Аляксандра Вонжбана, Самуэля Сіліча «і іншых», а таксама габрэя-арандатара Зушмана за незьяўленьне да Кіеўскага гродзкага суду. Вінаватыя перашкаджалі паборцы пану Міхалу Ставецкаму, харунжаму жытомірскаму, пры зборы шэлежнага, г. зн. падатку з гарэлкі, што прывозілася на кірмашы ў мястэчку Брагіне<ref>ЦДІАУК. Ф. 2. Оп. 1. Спр. 6. А. 33зв.-36зв. Спр. 198. А. 4</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego Poczeki''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. біскупам валоскім, які служыў у рэгіёне, быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>ЦДІАУК. Ф. 2. Оп. 1. Спр. 43. А. 362; Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў у эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1683 г.jpg|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170px|Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтар аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, не зважаючы на сьведчаньні крыніцаў.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі. У замку была ўладкаваная «Церковь в стене святое Троицы».}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уладальнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уладальнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] bglp2s3u4a5xzen82qu4t9jhwima3oc 0 19915 2682490 2550547 2026-08-05T19:42:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682490 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт |Назва = Muse |Фота = Muse toronto.jpg |Памер = 260пкс |Подпіс = Muse у Інтэрнацыянальным цэнтры, Канада, 1 жніўня 2007. Зьлева направа: [[Мэт’ю Бэламі]], [[Дамінік Говард]] і [[Крыстафэр Ўолстэнголм]]. |Гады = 1994 — дагэтуль |Адкуль = [[Тынмут]], [[Дэван (графства)|Дэван]], [[Ангельшчына]] |Жанр = [[альтэрнатыўны рок]]<ref>[http://www.blacksquirrelradio.com/index.php?option=com_content&view=article&id=433:album-review-muse-qthe-resistanceq&catid=64:album-reviews&Itemid=93 Album Review: Muse "The Resistance"]{{ref-en}}</ref><ref>http://www.craigrandall.co.uk/album-review-muse-resistance/ {{ref-en}}</ref>, [[Сымфанічны рок|сымфонік-рок]] (пазьнейшыя альбомы)<ref>[http://www.rollingstone.com/artists/muse/albums/album/29924422/review/29951384/the_resistance Rolling Stone]{{ref-en}}</ref><ref>[http://thebillboardfiles.blogspot.com/2009/09/album-review-muse-resistance-55.html J. Mensah's Billboard Files]{{ref-en}}</ref>, [[прагрэсіў-рок]] |Выдавец = Mushroom Records, [[Warner Music Group|A&E Records]], [[Warner Music Group|Warner Bros. Records]], [[East West Records]], Taste Media, [[Helium 3]] |Зьвязаныя праекты = |Афіцыйная старонка = http://muse.mu/ |Удзельнікі2 = [[Мэт’ю Бэламі]]<br />[[Крыстафэр Ўолстэнголм]]<br />[[Дамінік Говард]] }} '''Muse''' ({{мова-be|муза}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[альтэрнатыўны рок]]-гурт, заснаваны ў 1994 годзе ў горадзе [[Тынмут]] (графства [[Дэван (графства)|Дэван]]). Са дня свайго заснаваньня гурт складаўся з [[Мэт’ю Бэламі]] (вядучы вакал, гітара, клавішы), [[Крыстафэр Ўолстэнголм|Крыстафэра Ўолстэнголма]] (бас-гітара, бэк-вакал) і [[Дамінік Говард|Дамініка Говарда]] (ударныя, пэркусія). Пасьля выхаду «[[Black Holes and Revelations]]» [[Морган Нікалз]] (клявішы, сэмплы, бэк-вакал) увесь час выступае з гуртом на жывых канцэртах. Muse шырока вядомыя за свае энэргічныя і экстравагантныя жывыя выступленьні<ref>[https://web.archive.org/web/20100418053505/http://www.virginmedia.com/music/pictures/toptens/best-live-acts.php?ssid=7 Muse — Top 10 acts you MUST see live — Pictures — Music — Virgin Media]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100415002112/http://www.thisislondon.co.uk/music/review-23401037-best-live-band-find-their-muse-at-new-wembley.do Best live band find their Muse at new Wembley| Music | This is London]</ref><ref>[http://www.timeoutsydney.com.au/music/muse-the-best-live-band-in-the-world.aspx Muse the best live band in the world — Music — Time Out Sydney]</ref>, а таксама за іхняе зьліцьцё розных музычных жанраў, такіх як [[прагрэсіў-рок]], [[клясычная музыка]], [[гэві-мэтал]] і электроніка з паўторнымі тэмамі аб рэвалюцыі<ref name = "allmusic">Heather Phares. [http://www.allmusic.com/artist/p142116 «Muse > Biography»]. allmusic. Retrieved 2009-07-01.</ref>. Muse выпусьцілі шэсьць студыйных альбомаў: «[[Showbiz]]» (1999), «[[Origin of Symmetry]]» (2001), «[[Absolution]]» (2003), «[[Black Holes and Revelations]]» (2006), «[[The Resistance]]» (2009) ды «The 2nd Law» (2012); жывы альбом ''[[HAARP]]'' (2008) і альбом ня ўключаных у іншыя альбомы B-side трэкаў з відэазапісам жывога канцэрту ў Парыжы «[[Hullabaloo Soundtrack]]» (2002). «Black Holes and Revelations» намінаваўся на [[Mercury Prize]] і ўдастоіўся трэцяга месца ў часопісе New Musical Express у сьпісе найлепшых альбомаў за 2006 год<ref>[http://www.nme.com/reviews/albums/oftheyear «NME Albums Of The Year 2006»]. [[NME]]. 2006. {{ref-en}}</ref>. Цягам усёй сваёй кар’еры Muse атрымалі шматлікія музычныя ўзнагароды: пяць [[MTV Europe Music Awards]], пяць [[Q Awards]], восем [[NME Awards]], дзьве [[BRIT awards]] і чатыры [[Kerrang! Awards]]. Перад выпускам «The Resistance» Muse прадалі больш за восем мільёнаў копіяў па ўсяму сьвету<ref>Sexton, Paul (21 September 2009). [http://www.billboard.com/news/muse-score-third-u-k-no-1-album-1004014464.story#/news/muse-score-third-u-k-no-1-album-1004014464.story «Muse Score Third U.K. No. 1 Album»]. Billboard {{ref-en}}</ref>. 26 кастрычніка 2009 Muse атрымалі ўзнагароду ў намінацыі «Найлепшы гурт сучаснасьці» на цырымоніі ўручэньня штогадовых прэміяў музычнага часопіса Q<ref>[http://www.belradio.eu/by/1015/showbiznews/40051/?autorefresh=1 Гурт «Muse» прызнаны гуртом сучаснасці]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]], 27 лістапада 2009</ref>. У 2010 годзе гурт стаў уладальнікам ганаровай прэміі Silver Clef, якую штогод раздае брытанскі дабрачынны фонд Nordoff Robbins<ref>[http://www.euroradio.fm/by/1178/showbiznews/46168/ Muse атрымаюць «Срэбраны ключ»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]], 8 красавіка 2010</ref>. == Гісторыя == === Фармаваньне і раньнія гады (1992—1997) === Удзельнікі гурта гралі ў розных камандах, калі навучаліся ў Тынмуцкім Каледжы на пачатку 1990-х, але фармаваньне пачалося з таго, калі Бэламі перайшоў у гурт Дамініка Говарда на месца гітарыста. Крыс Ўолстнголм тады граў на бубнах, але яны запыталіся ў яго навучыцца граць на бас-гітары, з чым той пагадзіўся і пачаў навучацца. Гурт Мэта і Крыса спачатку называўся Gothic Plague, потым яны зьмянілі назву на Fixed Penalty, затым — на Rocket Baby Dolls.<ref name="bbc_names">Том Бішап, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3815093.stm Defiant Muse take centre stage] {{ref-en}}</ref> У 1994 годзе яны ўдзельнічалі ў мясцовай «бітве гуртоў» пад гэтай назвай у паў-гатычным, паў-глэм-абліччы, разьбіўшы абсталяваньне падчас выступу.<ref name="muse_kerrang">[http://www.rocketbabydolls.com/kerrang99.html Muse // Kerrang!] {{ref-en}}</ref> «Гэта мусіў быць пратэст, заява», — казаў Бэламі, — «і, калі мы перамаглі, гэта быў шок. Сапраўдны шок. Пасьля гэтага мы пачалі ставіцца да сябе больш сур’ёзна». Хутка, пасьля спаборніцтва, троіца вырашыла кінуць унівэрсытэт, працу, зьмяніць назву гурта на Muse і зьехаць з Тынмута.<ref name="muse_bio">[https://web.archive.org/web/20021208040122/http://www.tastemedia.com/muse/musebiog.html Muse Biography] {{ref-en}}</ref> === Першыя EP і Showbiz (1998—2000) === Пасьля некалькіх год фармаваньня сталічнай фан-базы Muse адыгралі свае першыя канцэрты ў [[Лёндан]]е і [[Манчэстэр]]ы. Гурт сустрэўся з Дэнісам Сьмітам, уладальнікам Sawmills Studio (гуказапісваючай студыі ў пераабсталяваным млыну ў Корнуоле), і заключылі зь ім кантракт. Гэтая сустрэча прывяла Muse да іх першых сапраўдных запісаў і выпуску сіламі соўмілскага лэйбла Dangerous аднайменнага міні-альбома «[[Muse (EP)|Muse]]»<ref name = "microcuts"/>. Іх другі EP [[Muscle Museum]], выпушчаны ў студзені 1999 году, уключаў дзьве вэрсіі заглаўнае кампазыцыі і песьні Sober, [[Uno]], [[Unintended]] і Instant Messenger. Рэліз прыцягнуў увагу ўплывовага брытанскага музычнага журналіста Стыва Ламака. Ламак, таксама DJ на Radio One, які першым паставіў Muse на нацыянальнае радыё, узгадвае: «Гэты быў адзін з тых запісаў, якія ня ўпісваюцца ў рамкі таго, што гучыць паўсюль. Ён адразу атрымаў цудоўныя водгукі слухачоў». Самі Muse, хоць і не адмаўляюць уплыву, але што моцы імкнуцца зацьвердзіць сваю самастойнасьць. Бэламі кажа: «Я шмат матляўся па Эўропе пасьля таго, як скончыў коледж. Добра падвяргацца мноству ўплываў, апроч некалькіх вузкіх трэндаў, якімі задавальняюцца пераважная большасьць людзей». Пазьней Дэніс Сьміт заснаваў музычную кампанію Taste Media адмыслова для Muse (гурт застаўся зь ёй на тры першых альбома). Гэта было вялікім посьпехам для гурту, бо дазволіла захаваць іх індывідуальнасьць гучаньня ранейшага пэрыяду кар’еры. Нягледзячы на посьпех першых EP брытанскія рэкорд-кампаніі адмаўляліся падтрымаць Muse, будучы заклапочанымі тым, што гучаньне Muse нагадвала [[Radiohead]] (часоў [[The Bends]]). Тым ня менш амэрыканскі лэйбл Maverick Records арганізаваў гурту некалькі выступаў у [[ЗША]], перш чым падпісаць зь імі кантракт 24 сьнежня 1998 году<ref>[https://web.archive.org/web/20080420013322/http://www.ticketmaster.ie/artist/944747 «Muse biography»]. [[ticketmaster]]. ie. {{ref-en}}</ref>. Па вяртаньні гурта ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] Taste Media заключыла пагадненьне з рознымі лэйбламі ў [[Эўропа|Эўропе]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Да работы над першым альбомам Muse — «[[Showbiz]]» — быў прыцягнуты Джон Лекі, які прадусыраваў вышэйзгаданы The Bends, The Stone Roses и The Verve. Альбом адлюстраваў агрэсіўна-лірычны стыль гурту, а ягоныя тэксты зьмяшчалі мноства спасылак на цяжкасьці, якія ім давялося пераадолець, каб зацьвярдзіцца ў [[Тынмут|Тынмуце]]<ref name = "microcuts">[https://web.archive.org/web/20151127013950/http://www.microcuts.net/uk/biography/ «Muse: biography»]. microcuts.net {{ref-en}}</ref><ref name = "KerrangReview">[http://www.rocketbabydolls.com/kerrang99.html «Muse»]{{ref-en}} [[Kerrang!]]. 1999</ref>. Пасьля выхаду альбома Muse адправіліся ў тур на разагрэве ў гуртоў [[Foo Fighters]] і [[Red Hot Chili Peppers]]. === Origin of Symmetry (2001—2002) === Зь лістапада 2002 году Muse ізноў пачалі наведвацца ў студыю разам з прадусарам Джонам Корнфілдам і Полам Рывам. Спачатку было запісана тры-чатыры песьні, але пасьля гурт зьмяніў прадусара, і дапамагаў даробліваць альбом ужо амэрыканец Рыч Косты. Падчас напісаньня гэтага альбома музыкі экспэрымэнтавалі з рознымі інструмэнтамі, такімі, як царкоўны арган, [[мэлатрон]] і пашыраная ўдарная ўстаноўка. У гуку было болей знакамітага фальцэта Бэламі, гітарных [[арпэджыё]] і клавішных партыяў. На альбоме яскрава заўважны пераход ад буры эмоцыяў, якія напаўнялі папярэдні альбом Muse, да больш узважаных і тонкіх лірычна-дэпрэсыўных настрояў. Найбольш верагодным прадстаўляецца, што ў Мэта ўзьніклі праблемы з самаідэнтыфікацыяй у выніку рэзка узрослай папулярнасьці. Вядома толькі, што Мэт усьведамляў зьмену гучаньня альбома і вельмі пакутваў на конт таго, як яго успрымуць слухачы. [[Maverick Records|Maverick]] палічылі, што фальцэт Бэламі неспрыяльны для выпуску альбома на радыё, і патрабавалі зьмяніць некаторыя песьні для рэліза альбома ў ЗША. Muse адмовіліся і пакінулі лэйбл, з-за чаго ўвесь альбом быў выпушчаны ў ЗША толькі 20 верасьня 2005, пасьля таго як гурт заключыў кантракт з Warner Music Group. Muse выпусьцілі канцэртны DVD, «[[Hullabaloo]]», з запісам двух пасьлядоўных канцэртаў у Le Zenith у Парыжы ў 2001 годзе. Адначасна выпушчаны на двух CD альбом з той жа назвай зьмяшчаў B-sides і аўдыёзапіс канцэрту ў Le Zenith. У лютым 2006 часопіс Q зьмясьціў «Origin of Symmetry» на 74-е месца ў сьпісе 100 найвялікшых альбомаў плянэты<ref>[https://web.archive.org/web/20111020204335/http://www.timepieces.nl/Top100%27s/2006Qreaders.html 2006 Q Magazine Reader’s 100 Greatest Albums Ever]{{ref-en}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1999: ''[[Showbiz]]'' * 2001: ''[[Origin of Symmetry]]'' * 2003: ''[[Absolution]]'' * 2006: ''[[Black Holes and Revelations]]'' * 2009: ''[[The Resistance]]'' * 2012: ''[[The 2nd Law]]'' * 2015: [[Drones|''Drones'']] * 2018: ''Simulation Theory'' * 2022: ''Will of the People'' === Live-альбомы === * 2002: ''[[Hullabaloo Soundtrack]]'' * 2005: ''[[Absolution Tour]]'' * 2008: ''[[H.A.A.R.P]]'' == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://muse.mu/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} [[Катэгорыя:Muse| ]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе]] gegzfu89vwiqkqeq5xue3tzavdwjtai 0 19945 2682546 2659297 2026-08-06T00:52:24Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682546 wikitext text/x-wiki {{Краіна2 | СУП ППЗ = 4,413 млрд $ | Год падліку СУП ППЗ = 2022 | Месца паводле СУП ППЗ = | СУП ППЗ на чалавека = 7 740 $ | Год падліку СУП ППЗ на чалавека = 2022 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека = | СУП намінал = 1,997 млрд $ | Год падліку СУП намінал = 2022 | Месца паводле СУП намінал = | СУП намінал на чалавека = 3 502 $ | Год падліку СУП намінал на чалавека = 2022 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = |Лацінка=Kaba-Verde}} '''Рэспубліка Каба-Вэрдэ''' ({{мова-pt|Cabo Verde}}; таксама '''Астравы Зялёнага Мысу''') — дзяржава на астравах [[архіпэляг]]у Каба-Вэрдэ ў [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіяне]] за 620 км ад заходняга ўзьбярэжжа [[Афрыка|Афрыкі]]. Да складу дзяржавы ўваходзяць 10 вялікіх і 5 маленькіх астравоў вульканічнага паходжаньня. Побач з Каба-Вэрдэ ў рэгіёне месьцяцца [[Канарскі архіпэляг|Канарскія астравы]], якія належаць [[Гішпанія|Гішпаніі]], і востраў [[Мадэйра]], якая належыць [[Партугалія|Партугаліі]]. Архіпэляг ня быў залюднены ажно да XV стагодзьдзя, калі партугальскія дасьледчыкі адкрылі і калянізавалі астравы, заклаўшы, такім чынам, першае эўрапейскае паселішча ў [[тропікі|тропіках]]. Паколькі астравы былі разьмешчаныя ў зручным месцы, празь іх ладзіўся гандль [[рабства|рабоў]] праз [[Атлянтычны акіян]], дзякуючы чаму Каба-Вэрдэ квітнела цягам XVI і XVII стагодзьдзяў. Эканамічны росквіт скараціўся ў XIX стагодзьдзі пасьля сканчэньня гандлю рабамі. У 1951 годзе Каба-Вэрдэ сталася замежным дэпартамэнтам Партугаліі, але ягоныя жыхары прагнулі незалежнасьці, якую нарэшце здабылі ў 1975 годзе. З пачатку 1990-х гадоў Каба-Вэрдэ ёсьць стабільнай прадстаўнічай [[дэмакратыя]]й і лічыцца адной з самых разьвітых і дэмакратычных краінаў Афрыкі. Ня маючы прыродных рэсурсаў, эканоміка краю базуецца на сэктару паслуг, факусуючыся на [[турызм|турызьме]] і прыцягненьні замежных [[інвэстыцыя]]ў. Жыхары краіны маюць зьмяшаную афрыканскую і эўрапейскую спадчыну і ёсьць пераважна [[Каталіцкая Царква|каталікамі]]. Досыць вялікая каба-вэрдыянская супольнасьць існуе ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] і Партугаліі, значна перавышаючы колькасьць жыхароў на астравах. Краіна ўваходзіць у шэраг міжнародных арганізацыяў, як то [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], [[Сусьветная гандлёвая арганізацыя|СГА]], [[Афрыканскі зьвяз]] ды іншых. == Гісторыя == Архіпэляг сучаснага Каба-Вэрдэ быў утвораны прыблізна 40–50 мільёнаў гадоў таму ў эпоху [[эацэн]]. === Адкрыцьцё і росквіт === Да прыбыцьця эўрапейцаў, астравы Каба-Вэрдэ не былі заселенымі<ref>[https://www.britannica.com/place/Cabo-Verde/Cultural-life#ref516606 «Cabo Verde — Cultural life»]. Encyclopedia Britannica.</ref><ref>[https://www.sahistory.org.za/place/cape-verde-country-west-coast-africa «Cape Verde, Country on the West Coast of Africa»]. South Africa History Online.</ref><ref>Halter, Marilyn (2013). «Cape Verdeans and Cape Verdean Americans, 1870—1940». У Barkan, Elliott Robert. [https://books.google.com/books?id=AP7QCteb0o0C&q=Cape+Verde «Immigrants in American History: Arrival, Adaptation, and Integration, Volume 1»]. ABC—CLIO Publisher. — С. 269. — ISBN 978-1-59884-219-7.</ref>. Іх адкрылі [[Генуя|генуэскія]] і партугальскія мараплаўцы каля 1456 году. Паводле афіцыйных запісаў партугальцаў, упершыню перабываў тутака ўраджэнцец Генуі [[Антоніё дэ Нолі]], які пасьля быў прызначаны губэрнатарам астравоў партугальскім каралём [[Афонсу V]]. Да ліку іншых мараплаўцаў, якія могуць быць далучаныя да ліку адкрывацеляў Каба-Вэрдэ, адносяцца [[Д’ёгу Дыяш]], [[Д’ёгу Афонсу]], [[Д’ёгу Гоміш]] і вэнэцыянец [[Альвізэ Кадамоста]]. Як вядома, Д’ёгу Гоміш суправаджаў дэ Нолі ў ягоным падарожжы і стаўся першым чалавекам, які высадзіўся на востраў [[Сант’яга (востраў)|Сант’яга]]. [[Файл:BARROW(1806) p098 PORTO PRAYA, ISLAND OF ST.JAGO.jpg|значак|зьлева|[[Прая|Порту-Прая]] на выяве 1806 году.]] У 1462 годзе на Сант’яга прыбылі партугальскія [[асаднік]]і і заснавалі паселішча, якое яны назвалі Рыбэйру-Грандзі. На сёньня яно вядомае як горад [[Сыдадзі-Вэльля]], што з партугальскае мовы перакладаецца як «Стары горад». Перайначваньне назвы адбылося, каб унікнуць ейнай блытаніны з [[Рыбэйру-Грандзі|аднім з астравоў]] архіпэлягу. Гэтая першапачаткова вёсачка сталася першым сталым эўрапейскім паселішчам у [[тропікі|тропіках]]<ref name="stategov">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2835.htm «Cape Verde background note»]. United States Department of State</ref>. Пэўны час новыя тэрыторыя былі месцам высылкі непажаданых асобаў, у тым ліку шляхетнага паходжаньня. Да пачатку XVI стагодзьдзя пераважала дробная плянтацыйная гаспадарка, якая палягала на жывёлагадоўлі і вырошчваньні бавоўны і цукровага трысьнягу. Празь недахоп таннай працоўнай сілы з 1466 году плянтатары ўвозілі афрыканскіх [[Афрыка|афрыканскіх]] [[раб]]оў. Паводле справаздачы, у 1513 годзе на астравах жылі 162 чалавекі, у тым ліку 130 эўрапейцаў (партугальцаў, [[Галісія|галісійцаў]] і [[Італія|італьянцаў]]) і толькі 32 мурыны. Але пасьля адкрыцця [[Амэрыка|Амэрыкі]] і ўзьнікненьня буйных плянтацыяў на поўдні [[Бразылія|Бразыліі]] і [[Антыльскія астравы|Антыльскіх астравоў]] Каба-Вэрдэ ператварылася ў транзытную базу для гандляроў рабамі. У XVI стагодзьдзі эканоміка архіпэлягу квітнела менавіта дзякуючы гэтаму гандлю<ref name="stategov"/>. Час ад часу на партугальскія паселішчы чынілі напады піраты. Гэтак ангельскі пірат [[Фрэнсіс Дрэйк]] двойчы рабіў набег на тагачасную сталіцу Рыбэйру-Грандзі ў 1585 годзе за часам існаваньня [[Ібэрыйская унія|Ібэрыйскай уніі]]<ref name="stategov"/>. Пасьля нападу Францыі ў 1712 годзе мястэчка пазбавілася свайго статусу, бо сталіцай у 1770 годзе стала суседняя [[Прая]]<ref name="stategov"/>. Заняпад гандлю рабамі ў XIX стагодзьдзі спрычыніў эканамічную крызу і былы росквіт астравоў павольна зьнік. Аднак, геаграфічнае становішча архіпэлягу зрабіла яго ідэальным месцам да перагрузкі караблёў, якія кіраваліся з [[Эўропа|Эўропы]] праз [[Атлянтычны акіян]]. Дзякуючы выгоднай гавані горад [[Міндэлу]], які месьціцца на востраве [[Сан-Вісэнці (Каба-Вэрдэ)|Сан-Вісэнці]], стаў важным гандлёвым цэнтрам у XIX стагодзьдзі<ref name="stategov"/>. Менавіта астравы Каба-Вэрдэ сталіся першым прыпынкам падарожжа [[Чарлз Дарвін|Чарлза Дарвіна]] на караблі «[[HMS Beagle (1820)|Бігл]]» у 1832 годзе. Вытворчасьць таварных культураў, як то бавоўны, [[тытунь|тытуню]], цукровага трысьнягу, паступова пачала саступаць месца вырошчаньню зерневых, бабовых, [[садавіна|садавіны]] і [[гародніна|гародніны]]. Важную ролю пачалі гуляць марскі промысел, здабыча [[пэмза|пэмзы]] і [[соль|солі]], рамонт і абслугоўваньне суднаў. === Шлях да незалежнасьці === З прычыны браку дастатковай колькасьці прыродных рэсурсаў і ўстойлівых інвэстыцыяў з боку мэтраполіі, сярод жыхароў архіпэлягу павялічылася незадаволенасьць цэнтральнай уладай, якая яшчэ і адмовілася ўсталяваць аўтаномію. Пасьля ўсталяваньня ў 1926 годзе ў Партугаліі дыктатуры [[Антонію ды Алівэйра Салазар|Антонію Салазара]] эканамічнае і прававое становішча астравіцянаў пагоршылася. За часам засушы 1945—1949 гадоў з прычыны галоднае сьмерці памерла каля 30 тысяч чалавек. Каля мястэчка Тарафал на востраве Сант’ягу дзейнічаў канцэнтрацыйны лягер, у якім утрымоўваліся палітычныя вязні з Партугаліі ды іншых калёніяў. Праз высокую сьмяротнасьць яго параўноўвалі з падобнымі ўстановамі ў [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У 1951 годзе Партугалія зьмяніла статус Каба-Вэрдэ з калёніі ў замежную правінцыю ў спробе здушыць нацыяналістычныя настроі<ref name="stategov"/>. Тым ня менш, у 1956 годзе [[Амілкар Кабрал]] і група ягоных паплечнікаў з астравоў і [[Партугальская Гвінэя|Партугальскае Гвінэі]] заклалі падпольную [[Афрыканская партыя за незалежнасьць Гвінэі і Каба-Вэрдэ|Афрыканскую партыю за незалежнасьць Гвінэі і Каба-Вэрдэ]] (АПНГіК)<ref name="stategov"/>. Прадстаўнікі партыі запатрабавалі паляпшэньня эканамічных, сацыяльных і палітычных умоваў у Каба-Вэрдэ і Партугальскай Гвінэі і заклалі аснову руху за незалежнасьць абедзьвюх краінаў. Пасьля пераносу штаб-кватэры сваёй арганізацыі ў сталіцу [[Гвінэя|Гвінэі]] гораду [[Канакры]] ў 1960 годзе АПНГіК пачала ўзброенае паўстаньне супраць Партугаліі ў 1961 годзе. Акты сабатажу ў выніку ператварыліся да сапраўднай [[Вайна за незалежнасьць Гвінэі-Бісаў|вайны ў Партугальскай Гвінэі]], у якой узялі ўдзел 10 тысяч паўстанцаў, падтрыманых савецкім блёкам, супраць партугальскіх сілаў, да складу якіх належалі 35 тысяч жаўнераў партугальскіх часьцяў і афрыканскага корпусу<ref name="stategov"/>. Да 1972 году АПНГіК кантралявала большую частку Партугальскае Гвінэі, не зважаючы на прысутнасьць партугальскіх войскаў, але арганізацыя ня здолела ўсталяваць кантроль над Каба-Вэрдэ. [[Гвінэя-Бісаў]] абвесьціла сваю незалежнасьць у 1973 годзе і дэ-юрэ атрымала незалежнасьць наступнымы годам. Рух незалежнасьці ачоліў браценік забітага ў 1973 годзе Амілкара Кабрала [[Луіш Кабрал]]. === Па здабыцьці незалежнасьці === Пасьля [[Рэвалюцыя гвазьдзікоў|Рэвалюцыі гвазьдзікоў]], якая адбылася ў красавіку 1974 году ў Партугаліі, АПНГіК пашырыў свой рух у Каба-Вэрдэ. У сьнежні 1974 году партыя і ўрад Партугаліі склалі пагадненьне аб стварэньні пераходнага ўраду, які мусіць быў складацца з партугальцаў і каба-вэрдыянцаў. 30 чэрвеня 1975 году ў краіне пачала працу [[Нацыянальная асамблея Каба-Вэрдэ|Нацыянальная асамблея]], якая атрымаў інструмэнты да здабыцьця незалежнасьці ад Партугаліі 5 ліпеня 1975 году<ref name="stategov"/>. У канцы 1970-х і 1980-х гадоў большасьць афрыканскіх краінаў забаранялі дзейнасьць [[Паўднёваафрыканскія авіялініі|Паўднёваафрыканскіх авіялініяў]], праз непрыняцьцё палітыкі [[апартэід]]у ў [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] у дачыненьні да мурынавага насельніцтва краіны, але Каба-Вэрдэ дазволілі стварыць авіякампаніі з краіны Паўднёвай Афрыкі перасядачны вузел, дзякуючы якому Паўднёваафрыканскія авіялініі атрымалі магчымасьць выконваць рэйсы ў Эўропу і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]. У 1970-х гадах вялікая засуш прымусіла больш за паўмільён чалавек зьехаць з краіны ў [[Партугалія|Партугалію]] і [[Італія|Італію]]. Адразу пасьля перавароту ў лістападзе 1980 году ў Гвінэі-Бісаў адносіны паміж Каба-Вэрдэ і памянёнай краінай сталі напружанымі. Каба-Вэрдэ адмовілася ад ідэі ўзьяднаньня з Гвінэяй-Бісаў, прадстаўнікі АПНГіК стварылі ўласную [[Афрыканская партыя за незалежнасьць Каба-Вэрдэ|Афрыканскую партыю за незалежнасьць Каба-Вэрдэ]] (АПНКВ). З тых часоў праблемы ў дачыненьнях былі разьвязаныя і сёньня паміж імі няма напружанасьці. АПНКВ, як і ейная папярэдніца, зладзілі ў краіне аднапартыйную сыстэму і кіравалі дзяржавай да 1990 году<ref name="stategov"/>. [[Файл:09 11 2021 Cerimônia de Posse do Presidente da República de Cabo Verde, Senhor José Maria Neves (51669580216).jpg|значак|Цырымонія інаўгурацыі прэзыдэнта [[Жузэ Марыя Нэвіш|Жузэ Марыі Нэвіша]].]] У 1982 годзе Нацыянальная асамблея прыняла першы чатырохгадовы плян разьвіцьця гаспадаркі. Пераход да [[плянавая эканоміка|плянавае эканомікі]] меў супярэчлівыя вынікі. Дзякуючы замежнай падтрымцы, у тым ліку з боку [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], была пашыраная сетка адукацыйных установаў, пабудаваныя новыя прамысловыя і транспартныя прадпрыемствы. Аднак гэта прывяло да вялізарнай замежнай запазычанасьці, якая дасягнула 400 млн даляраў ЗША ў 1986 годзе, скарачэньня вытворчасьці таварных сельскагаспадарчых культур, міграцыі працаздольнага насельніцтва зь вёскі ў гарады і, як вынік, павелічэньня беспрацоўя. У другой палове 1980-х гадоў узровень жыцьця значна зьнізіўся. З ростам ціску ўнутры краіны, які быў выкліканы запытам у грамадзтве на плюралістычную дэмакратыю, АПНКВ склікала ў лютым 1990 годзе кангрэс, каб абмеркаваць прапанаваныя канстытуцыйныя зьмены і скончыць пэрыяд дзеі аднапартыйнае сыстэмы. Апазыцыйныя групы ў красавіку таго ж году зладзілі ў Праі ўласны зьезд, каб сфармаваць [[Рух за дэмакратыю (Каба-Вэрдэ)|Рух за дэмакратыю]]. Аднапартыйная сыстэма была скасаваная 28 верасьня 1990 году, а першыя шматпартыйныя выбары былі зладжаныя ў студзені 1991 году. Рух атрымаў большасьць месцаў у Нацыянальнай асамблеі, а кандыдат ад руху [[Антонію Машкарэньяш Мантэйру]] перамог з 73,5% галасоў і здабыў пасаду прэзыдэнта. Выбары ў сьнежні 1995 году павялічылі большасьць прадстаўнікоў руху ў парлямэнце, то бок партыя здабыла 50 месцаў з 72 магчымых. У наступным узгаданыя дзьве партыі, чаргуючыся, атрымлівалі большасьць галасоў на наступных выбарах. Гэтак у студзені 2001 году АПНКВ вярнулі большасьць у парлямэнце, а іхны прадстаўнік [[Пэдру Пірыш]] займаў пасаду прэзыдэнта краіны дзьве кадэнцыі з 2001 па 2011 гады. З 2011 па 2021 гады на чале дзяржавы стаяў прадстаўнік Руху за дэмакратыю [[Жоржы Карлуш Фансэка]], а ў 2016 годзе ягоная партыя здабыла большасьць месцаў у Нацыянальнай асамблеі. Паводле вынікаў галасаваньня ў кастрычніку 2021 году пасаду прэзыдэнта зноўку заняў кандыдат ад АПНКВ. == Геаграфія == === Астравы === [[Файл:Kapverdische Inseln.jpg|значак|Астравы Каба-Вердэ з космасу.]] Архіпэляг Каба-Вэрдэ мае [[вулькан]]ічнaе паходжаньне і разьмяшчаецца на шырокім падводным вульканічным плято, агульнай плошчай звыш за 70 тысяч км². Рэльеф астравоў ёсьць гарыстым, а берагі зьвілістыя. Глыбіня акіяну каля астравоў часам дасягае 1000 мэтраў. Ён складаецца з 10 адносна буйных і 15 невялікіх астравоў і скалаў. Агульная працягласьць берагавой лініі складае 1053 км. У залежнасьці ад становішча ў дачыненьні да [[пасат]]аў астравы падзяляюцца на 2 групы — Барлавэнту (Наветраныя) і Сатавэнту (Падветраныя). * Буйныя астравы Барлавэнту: [[Санту-Антан]], [[Сан-Вісэнці (Каба-Вэрдэ)|Сан-Вісэнці]], [[Санта-Лузія (Каба-Вэрдэ)|Санта-Лузія]], [[Сан-Нікалаў]], [[Сал|Сал]], [[Боа-Вішта]]. * Буйныя астравы Сатавэнту: [[Брава (востраў)|Брава]], [[Фогу]], [[Сант’ягу (Каба-Вэрдэ)|Сант’ягу]], [[Маю]]. Дзякуючы паходжаньню і кліматычным умовам кожны буйны востраў мае непаўторны [[ляндшафт]], эканамічную інфраструктуру і этнакультурныя асаблівасьці. На ўсім архіпэлягу маецца толькі адзін вулькан [[Фогу (вулькан)|Фогу]] (2830 м), які ёсьць дзейным. === Клімат === [[Файл:Calhau.jpg|значак|зьлева|Пляж на востраве [[Сан-Вісэнці (Каба-Вэрдэ)|Сан-Вісэнці]].]] [[Клімат]] астравоў [[трапічны клімат|трапічны]] [[пасат]]ны, вельмі сухі і сьпякотны. Сярэднемесячныя тэмпэратуры складаюць 22—27 °C. Штогадовая колькасьць ападкаў складае 100—250 мм. Кліматычныя ўмовы ў значнай ступені залежаць ад сэзонных пануючых [[вецер|вятроў]]. Паўночна-ўсходнія [[пасат]]ы прыносяць сухое і халоднае паветра. З кастрычніка па чэрвень з [[Сахара|Сахары]] дзьмуць усходнія сьпякотныя вятры [[гарматан]]ы, якія часам фармуюць пылавую смугу. З жніўня па кастрычнік пануюць вільготныя паўднёвыя і паўднёва-заходнія вятры. У жніўні і верасьні паветра досыць парнае, дзённая тэмпэратура уздымаецца да 36 градусаў і вышэй, а ноччу падае да 18—20 градусаў. Найбольш халодная паравіна назіраецца ў студзені і лютым. Халодная [[Канарская плынь]] таксама моцна ўплывае на мясцовы клімат. Яна астуджае паверхневыя воды акіяна і паветра над астравамі. У чэрвені Канарская плынь адступае на поўнач. Затое з поўдня набліжаецца цёплая [[Гвінэйская плынь]]. Прыбярэжныя воды награваюцца да 24—28 градусаў. Малая колькасьць ападкаў стварае сталыя праблемы з забесьпячэньнем вадою. Найбольшая частка вільгаці прыпадае на высокія астравы, дзе хмары затрымоўваюцца гарамі. Але ападкі разьмеркаваныя сэзонна, часьцяком у выглядзе кароткіх, але моцных залеваў, калі за дзень ці два можа выльліца палова сярэднягадавой нормы. Залевы ствараюць рэчышчы, якія запаўняюцца вадою толькі ў вільготны сэзон. Засушы цягнуцца 5—10 і болей гадоў. === Глебы === Для паверхні астравоў так ці інакш характэрныя скальныя выступы. Глебы ў асноўным складаюць багатыя трапічныя чырвоназёмы, але празь недахопу вады ў сельскагаспадарчай вытворчасьці многія землі не выкарыстоўваюцца. На адкрытых ветру раўнінах, дзе ёсьць спрыяньне эрозіі, можна пабачыць самотны пустэльны ці паўпустэльны пэйзаж, як то стромыя голыя скалы, шэрыя глебы, пясок або каменьне. Урадлівы пласт хутка выносіцца ветрам. Толькі ў вільготны сэзон раўніны пакрываюцца расьліннасьцю. На некаторых маленькіх астравах бракуе натуральных крыніцаў пітное вады. === Расьлінны і жывёльны сьвет === [[Файл:Fogo-Monte Velha.jpg|значак|Лес на востраве Фогу.]] Расьлінны сьвет наагул бедны. На паўночных схілах гор сустракаюцца невысокія дрэвы бамбардэйра з шырокім мясістым лісьцем. Іхны сок выкарыстоўваюць у якасьці лекаў. Натуральныя лясы захаваліся толькі ў горных рэгіёнах, асабліва на поўначы вострава [[Фогу]]. Большасьць астатніх насаджэньняў мае штучны характар. Ля крыніц вады часта саджаюць [[Пальма какосавая|какосавую]] і [[Фінікавая пальма|фінікавую пальму]], а ў населеных пунктах — акацыі, садовыя дрэвы, трысьнягі і хмызняк. Да прыбыцьця эўрапейцаў на астравах не існавала [[Сысуны|сысуноў]]. Нават птушыны сьвет быў бедным. Перасяленцы прывезлі з сабою [[Трусы|трусаў]], [[малпа]]ў, [[пацук]]оў і [[мышы|мышаў]], якія хутка распладзіліся. Звычайнымі сталі [[Свойскі асёл|аслы]], [[Карова|каровы]], [[Конь свойскі|коні]], [[сьвіньні]]. У гарах трымаюць [[буйвалы|буйвалаў]]. Маюцца ў вялікай колькасьці [[вусякі]]. Прыбярэжныя воды насяляюць самыя розныя [[рыбы|рыбіны]], у тым ліку прамысловыя. Сустракаюцца розныя віды [[акулы|акул]], марскія [[чарапахі]], [[лянгусты]]. == Палітыка == === Дзяржаўны лад === [[Файл:CV-praia-just-pal.jpg|значак|Палац юстыцыі ў Праі.]] Каба-Вэрдэ ёсьць стабільнай паўпрэзыдэнцкай прадстаўнічай [[дэмакратыя|дэмакратычнай]] [[рэспубліка]]й<ref>Neto, Octávio Amorim; Lobo, Marina Costa (2010). «Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries». Social Science Research Network. — SSRN 1644026.</ref>. Гэта адна з самых дэмакратычных краінаў у Афрыцы, якая паводле [[індэкс дэмакратыі|індэксу дэмакратыі]] паводле стану на 2018 году займала 26-е месца ў сьвеце<ref>The Economist Intelligence Unit (8.01.2019). [https://web.archive.org/web/20190112100059/https://www.eiu.com/Handlers/WhitepaperHandler.ashx?fi=Democracy_Index_2018.pdf&mode=wp&campaignid=Democracy2018 «Democracy Index 2018: Me Too?»]. The Economist Intelligence Unit.</ref>. У сувязі з гэтым у 2013 годзе прэзыдэнт [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] [[Барак Абама]] заявіў, што Каба-Вэрдэ мае сапраўдную гісторыю посьпеху<ref>[https://obamawhitehouse.archives.gov/photos-and-video/video/2013/03/28/president-obama-welcomes-african-leaders#transcript «Remarks by the President After Meeting with African Leaders»]. Obama White House Archives.</ref>. Канстытуцыя дзяржавы набыла сваю моц у 1980 годзе, але некаторыя папраўкі былі зробленыя ў 1992, 1995 і 1999 гадах. Прэзыдэнт ёсьць кіраўніком дзяржавы і абіраецца ўсенародным галасаваньнем за пяцігадовы тэрмін<ref name="stategov"/>. Кіраўніком ураду ёсьць прэм’ер-міністар. Сябры [[Нацыянальная асамблея Каба-Вэрдэ|Нацыянальнай асамблеі]] абіраюцца народным галасаваньнем за пяцігадовы тэрмін. Галоўнымі і самымі ўплывовымі партыямі ёсьць [[Афрыканская партыя за незалежнасьць Каба-Вэрдэ]] і [[Рух за дэмакратыю (Каба-Вэрдэ)|Рух за дэмакратыю]]. Тым ня менш у дзяржаве існуюць іншыя другарадныя партыі, самай пасьпяховай зь якіх ёсьць [[Дэмакратычны і незалежны каба-вэрдыянскі зьвяз]]. Гэты зьвяз стала атрымлівае некалькі месцаў у парлямэнт, гэтак на парлямэнцкіх выбарах 2021 году ён здабыў 4 дэпутацкія мандаты. === Замежныя дачыненьні === [[Файл:Cape Verdean embassies.PNG|значак|зьлева|Сінім колерам на мапе пазначаны краіны, у якіх маюцца амбасады Каба-Вэрдэ.]] Каба-Вэрдэ кіруецца палітыкай [[рух недалучэньня|недалучэньня]] і шукае каапэратыўных дачыненьняў з усімі прыязнымі дзяржавамі<ref name="stategov"/>. Свае амбасады ў сталіцы Праі маюць наступныя дзяржавы, як то [[Ангола]], [[Бразылія]], [[Кітай]], [[Лібія]], [[Куба]], [[Францыя]], [[Нямеччына]], [[Партугалія]], [[Гішпанія]], [[Сэнэгал]], [[Расея]], [[Люксэмбург]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref name="stategov"/>. Каба-Вэрдэ актыўна бярэ ўдзел у афрыканскай палітыцы<ref name="stategov"/>. У дадатак, краіна ўваходзіць да ліку заснавальніц [[Садружнасьць партугаламоўных дзяржаваў|Садружнасьці партугаламоўных дзяржаваў]], міжнароднай арганізацыі і палітычнай асацыяцыі краінаў, дзе пануе [[партугальская мова]]. Каба-Вэрдэ мае двухбаковыя дачыненьні зь некаторымі [[лузафоны|лузафонскімі]] краінамі і ўтрымлівае сяброўства ў шэрагу міжнародных арганізацыяў. Край таксама бярэ ўдзел у міжнародных канфэрэнцыях па эканамічных і палітычных пытаньнях. З 2007 году Каба-Вэрдэ мае адмысловы статус партнэрства з [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўразьвязам]]<ref>Percival, Debra (25.05.2008). [https://web.archive.org/web/20110511233031/http://www.acp-eucourier.info/Newsview.79.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=507&tx_ttnews%5BbackPid%5D=6&cHash=6032424471 «Cape Verde—EU 'Special Partnership' takes shape»]. The Courier.</ref>, паводле [[Катанускае пагадненьне|Катанускага пагадненьня]], і можа скласьці заяўку на адмысловае сяброўства, бо, у прыватнасьці, нацыянальная валюта [[Эскуда Каба-Вэрдэ|эскуда]] ёсьць індэксаванай да [[эўра]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090707013625/http://www.eubusiness.com/Portugal/050507114923.9ivv9852 «Cape Verde could seek EU membership this year»]. Eubusiness.</ref>. У 2011 годзе Каба-Вэрдэ ратыфікавала [[Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суду|Рымскі статут]] [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суду]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111017135201/http://www.icc-cpi.int/NR/exeres/D7A59C22-56B6-4E8F-A451-BB737DEEC225.htm «Cape Verde becomes the 119th State to join the Rome Statute system»]. ICC-CPI.</ref>. У 2017 годзе дзяржава падпісала [[Дагавор аб забароне ядзернай зброі|Дагавор ААН аб забароне ядзернай зброі]]<ref>[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en «Chapter XXVI: Disarmament – No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons»]. United Nations Treaty Collection.</ref>. === Узброеныя сілы === [[Файл:Marins du Cap-Vert en 2011.jpg|значак|Вайскоўцы зь Берагавой аховы Каба-Вэрдэ.]] Узброеныя сілы Каба-Вэрдэ складаюцца з Нацыянальнай гвардыі і Сілаў берагавой аховы. Паводле бюджэту 2005 году на войска выдаткоўвалася 0,7% СУП краіны. Фактычна войска брало ўдзел у бітвах вайны за незалежнасьць супраць [[Партугалія|Партугаліі]] ў пэрыяд з 1974 па 1975 гады, але апасьля узброеныя сілы свае намаганьні скіроўваюць на барацьбу зь міжнародным гандлем наркотыкамі. У 2007 годзе разам з паліцыяй Каба-Вэрдэ вайскоўцы правялі ўдалую апэрацыю па спыненьні дзейнасьці групы гандляроў наркотыкамі, якая кантрабавала какаін з [[Калюмбія|Калюмбіі]] да [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]] і [[Нямеччына|Нямеччыны]], выкарыстоўваючы Каба-Вэрдэ як перавалачны пункт. Апэрацыя агулам усьцяж доўжылася больш за тры гады. У 2016 годзе ўзброеныя сілы краіны былі ўцягнутыя ў [[разаніна ў Монці-Чота|разаніну ў Монці-Чота]], у выніку якой загінулі 11 чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20160427142548/http://www.reuters.com/article/us-capeverde-killings-idUSKCN0XN2LA «Eleven shot dead in Cape Verde, including two Spanish citizens»]. Reuters.</ref>. Не зважаючы на тое, што Каба-Вэрдэ месьціцца ў Афрыцы, дзяржава заўсёды мела цесныя адносіны з [[Эўропа]]й. Праз гэта некаторыя адмыслоўцы сьцьвярджаюць, што краіна можа мець права на далучэньне да [[Арганізацыя па бясьпецы і супрацы ў Эўропе|Арганізацыі па бясьпецы і супрацы ў Эўропе]] (АБСЭ) і [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180207012528/http://davidnoack.net/v2/2010/01/sprungbrett-nach-westafrika/ «Sprungbrett nach Westafrika»]. David X. Noack.</ref>. == Эканоміка == [[Файл:TACV B757 D4-CBG MUC.jpg|значак|зьлева|Ключовы нацыянальны грузавы перавозьнік TACV.]] У апошнія гады Каба-Вэрдэ зьведала эканамічны рост і павышэньне ўмоваў жыцьця, не зважаючы на брак прыродных рэсурсаў і неспрыяльны [[клімат]]. Аднак жыцьцё на астравах усё яшчэ ёсьць досыць цяжкім. З 2007 году [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] клясыфікуе краіну як [[разьвіваная краіна|разьвіваную]], а да таго адносіла яе да ліку [[найменш разьвітая краіна|найменш разьвітых краінаў]] сьвету. Толькі пяць зь дзесяці асноўных астравоў, як то Сант’яга, Санту-Антан, Сан-Нікалаў, Фогу і Брава, маюць значную [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчую]] вытворчасьць, але больш за 90% усёй спажыванай у дзяржаве ежы імпартуецца. На астравах маецца невялікая колькасьць вінаградарных заводаў, якія вырабляюць партугальскія віны, але іхнае спажываньне звычайна абмяжоўваецца нутраным рынкам і на экспарт амаль не ідзе. Вырошчваюць [[цукровы трысьнёг]], [[банан]]ы, [[кава|каву]], [[клешчавіна|клешчавіну]], [[кукуруза|кукурузу]], [[бульба|бульбу]], [[фасоля|фасолю]], [[маніёк]], [[памідоры]] і [[садавіна|садавіну]] ў асноўным на землях з [[арашэньне]]м. У сельскай гаспадарцы занята каля 50 % працаздольнага насельніцтва. Плошча культываваных земляў сягае 42 тысяч га, то бок 10% агульнай плошчы архіпэлягу. У [[рыбалоўства|рыбалоўстве]] (6% СУП) занятае 3% актыўнага насельніцтва краіны. Асноўная частка морапрадуктаў экспартуецца ў краіны [[Эўропа|Эўропы]]. [[Файл:Assomada-Marché (2).jpg|значак|Вулічны гандаль у Каба-Вэрдэ.]] Эканоміка Каба-Вэрдэ арыентавана на [[сэктар паслуг]], то бок агулам камэрцыя, [[транспарт]] і дзяржаўныя паслугі фармуюць больш за 70% СУП<ref>[https://www.globalsecurity.org/military/world/africa/cv-economy.htm «Cabo Verde — Economy»]. Global Security.</ref>. Прамысловасьць разьвіта слаба (16% ад СУП краіны) і сканцэнтраваная на трох астравах — Сант’ягу, Сан-Вісэнці і Сал — на долю якіх прыпадае каля 80% прадпрыемстваў. Маюцца прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, абутковай прамысловасьці і вырабу будаўнічых матэрыялаў. Дзейнічае таксама нацыянальная авіякампанія, будаўнічыя, аўта- і суднарэмонтныя прадпрыемствы. Здабываюць [[галіт|соль]], [[пуцалан]], [[гліна|гліну]], [[вапняк]] і [[базальт]]. Значную долю СУП, як то 20%, складаюць грашовыя пераводы з-за мяжы<ref name="stategov"/>. Асноўным фактарам, які вызначае жыцьцяздольнасьць эканомікі, па-ранейшаму застаецца значная бязвыплатная замежная дапамога, а таксама ільготныя крэдыты. Не зважаючы на гэтыя фактары, Каба-Вэрдэ можа пахваліцца высокім узроўнем жыцьця ў рэгіёне. З 1991 году ўрад праводзіць рынкавую эканамічную палітыку, стварыўшы ўмовы да прыцягненьня замежных інвэстыцыяў і распрацаваўшы праграму [[прыватызацыя|прыватызацыі]]. Асаблівай увагай пачалі карыстацца разьвіцьцё [[турызм]]у, лёгкай прамысловасьці і рыбалоўства. Таксама былі прыцягнутыя рэсурсы да будаўніцтва і пашырэньне транспарту, камунікацыяў і энэргетычных аб’ектаў. У 2011 годзе на чатырох астравах былі пабудаваныя аб’екты ветравай энэргетыкі, якія прадукавалі каля 30% ад патрэбаў электраэнэргіі Каба-Вэрдэ<ref>[https://web.archive.org/web/20120611092910/http://www.infracoafrica.com/news.asp?id=11 «Turbines arrive for ground-breaking wind farm in Africa»]. InfraCo Limited.</ref>. Згодна з праграмай разьвіцьця энэргетыкі краіны мусіць напоўніцу карыстацца толькі ад аднаўляльных крыніцаў энэргіі да 2025 году<ref>Schneegans, S.; Straza, T.; Lewis, J., eds. (11.06.2021). [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi «UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development»]. Paris: UNESCO. — ISBN 978-92-3-100450-6.</ref>. Такая трансфармацыйная палітыка павінна адкрыць шлях да больш устойлівага разьвіцьця афрыканскае краіны. У пэрыяд з 2000 па 2009 гады рэальны СУП у сярэднім павялічваўся на больш чым на сем адсоткаў на год, што значна вышэй за сярэдні паказьнік краінаў на поўдзень ад [[Сахара|Сахары]] і хутчэй за большасьць малых астраўных эканомік у рэгіёне. Моцныя эканамічныя паказьнікі былі падмацаваны хуткарослай турыстычнай галіной, а таксама значным прытокам капіталу, што дазволіла Каба-Вэрдэ павялічыць валютныя запасы да 3,5 месяцаў бягучага імпарту. Пры гэтым на астравах бракуе выдатных пляжаў, тым ня менш турыстаў прываблівае добры [[клімат]], як то амаль нязьменная сярэднегадавая тэмпэратура 25°С. Найбольш актыўныя гандлёва-эканамічныя сувязі краіна падтрымлівае з [[Партугалія]]й, на долю якой прыпадае каля 49,7% экспарту і 31% імпарту. Такая каапэрацыя прывяла ў свой час да рашэньня узалежненьня курса [[эскуда Каба-Вэрдэ|каба-вэрдыянскага эскуда]] да партугальскага. Пасьля пераходу Партугаліі на выкарыстаньне эўра, вочапка эскуда працягвае існаваць, але ўжо да [[эўра]]. Іншымі значнымі эканамічнымі партнэрамі ёсьць [[Нідэрлянды]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Нямеччына]], [[Гішпанія]] і [[Францыя]]. 23 чэрвеня 2008 году Каба-Вэрдэ сталася сябрам Сусьветнай гандлёвай арганізацыі<ref>[https://web.archive.org/web/20080708091440/http://www.wto.org/english/news_e/news08_e/acc_capverde_june08_e.htm «Cape Verde to join WTO on 23 July 2008»]. WTO News.</ref>. == Насельніцтва == [[Файл:Cape-Verde-demography.png|значак|Графік зьмяненьня колькасьці насельніцтва Каба-Вэрдэ ў час з 1961 па 2003 гады.]] Афіцыйны перапіс зафіксаваў, што ў Каба-Вэрдэ на 2013 год налічвала {{Лік|512096}} чалавек. Вялікі адсотак зь іх, то бок 236 тысяч чалавек, былі жыхарамі галоўнага вострава [[Сант’яга (востраў)|Сант’яга]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141114140611/http://www.capeverde.com/population.html «Cape Verde: Population»]. Cape Verde.</ref>. Сучасныя жыхары Каба-Вэрдэ ёсьць нашчадкамі ад зьмяшаных шлюбаў паміж афрыканцамі і эўрапейцамі рознага паходжаньня. Існуе невялікая група каба-вэрдынцаў, якія маюць продкаў [[габрэі|жыдоў]] з [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]]. Яны жывуць у асноўным на астравах [[Боа-Вішта]], Сант’яга і [[Санту-Антан]]. Значная частка жыхароў астравоў эмігравала за мяжу, у асноўным у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Партугалія|Партугалію]] і [[Францыя|Францыю]], і, такім чынам, большасьць каба-вэрдынцаў пражываюць за мяжой чым дома. У адрозьненьне ад іншых дзяржаваў Афрыкі, у Каба-Вэрдэ няма плямёнаў. === Мовы === Афіцыйнай мовай Каба-Вэрдэ ёсьць [[партугальская мова|партугальская]]<ref name="icrc">[https://web.archive.org/web/20170312062840/https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl-nat.nsf/0/1437105f604ce363c1257082003ea54a/$FILE/Constitution%20Cape%20Verde%20-%20POR.pdf «Constituição da República de Cabo Verde»]. ICRC.</ref>. Яна выконвае функцыі мовы навучаньня і дзейнасьці ўраду, а таксама выкарыстоўваецца ў газэтах, на тэлебачаньні і радыё. Тым ня менш, шырокае ўжываньне мае партугальская крэольская мова, вядомая як [[кабувэрд’яну]], якая ёсьць роднай мовай практычна ўсіх каба-вэрдыянцаў. Нацыянальная канстытуцыя патрабуе выкананьня захадаў дзеля наданьня парытэту крэольскай мовы з партугальскай мовай<ref name="icrc"/>. На кабувэрд’яну існуе літаратура, а ейны прэстыж узвысіўся па здабыцьці Каба-Вэрдэ незалежнасьці. Адрозьненьні паміж формамі кабувэрд’яну на астравах ёсьць галоўнай перашкодай на шляху да стандартызацыі гэтае мовы. Некаторыя навукоўцы выступалі за распрацоўку двух стандартаў крэольскае мовы, як то паўночны варыянт, які б грунтаваўся на мову вострава [[Сан-Вісэнці (Каба-Вэрдэ)|Сан-Вісэнці]], а таксама паўднёвы варыянт, які б базаваўся на крэольскай мове вострава Сант’яга. Каба-вэрдыянскі літаратар і лінгвіст [[Мануэл Вэйга]] ёсьць галоўным прыхільнікам стандартызацыі крэольскай мовы<ref>Amado, Abel D. (2015). [https://hdl.handle.net/2144/15999 «The Illegible State in Cape Verde: Language Policy and the Quality of Democracy»]. Boston University.</ref>. === Рэлігія === Пераважная большасьць каба-вэрдынцаў ёсьць [[хрысьціянства|хрысьціянскімі]] вернікамі. Адбіткам партугальскана панаваньня на астравах некалькі стагодзьдзяў ёсьць тое, што пераважную большасьць зь іх складаюць [[каталіцтва|рыма-каталікі]]. Паводле стану на 2010 год іх налічвалася крыху менш за 80%, у той час як у 2007 годзе іх было каля 85%. Сярод інных хрысьціянскіх цэркваў вылучаюцца [[пратэстанцтва|пратэстанты]], як то [[Царква адвэнтыстаў сёмага дня]], [[Асамблеі Бога]], эвангельская царква «[[Царства Боскае]]» і [[мармоны|царквы Ісуса Хрыста Сьвятых апошніх дзён]]. Прысутнічаюць на астравах таксама грамады [[іслам|мусульманаў]] і [[юдаізм|юдэяў]]. Атэісты складаюць менш за 1% насельніцтва. Многія каба-вэрдынцы сумяшчаюць хрысьціянскія традыцыі з карэннымі афрыканскімі вераваньнямі і звычаямі. === Злачыннасьць === [[Крадзеж|Крадзяжы]] і [[Узлом|ўзломы]] даволі распаўсюджаныя на Каба-Вэрдэ, асабліва злачынасьць павялічваецца на рынках, фэстывалях і ўрачыстасьцях<ref name="travel">[https://web.archive.org/web/20120125120707/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1083.html «Cape Verde»]. United States Bureau of Consular Affairs.</ref>. Часта злачынствамі займаюцца зраі падлеткаў<ref name="travel"/>. Забойствы ў асноўным чыняцца ў буйных населеных пунктах, як то ў [[Прая|Праі]] і [[Міндэлу]]<ref name="travel"/>. == Культура == [[Файл:Chã das Caldeiras-Musiciens.jpg|значак|Мужчыны сьпяваюць, седзячы ля стала.]] Культура Каба-Вэрдэ характарызуецца сумесьсю афрыканскіх і эўрапейскіх элемэнтаў, што надае ёй асаблівую адметнасьць. Такое сумяшчэньне пачалося яшчэ ў XV стагодзьдзі. Сацыяльныя і культурніцкія паводзіны жыхароў Каба-Вэрдэ ёсьць ўнікальнымі<ref name="peace-corps">[https://web.archive.org/web/20170427225315/http://files.peacecorps.gov/manuals/welcomebooks/cvwb655.pdf «The Peace Corps Welcomes You to Cape Verde»]. Peace Corps.</ref>. Футбольныя гульні і царкоўныя набажэнствы ёсьць звычайнымі крыніцы сацыяльнага ўзаемадзеяньня і забаваў<ref name="peace-corps"/>. Традыцыйны шпацір праз гарадзкі пляц з мэтай сустрэчы зь сябрамі ёсьць часткай культурнага жыцьця мяшчанаў Каба-Вэрдэ<ref name="peace-corps"/>. === Музыка === [[Файл:Cesária Évora (3).jpg|значак|зьлева|Сьпявачка [[Сэзарыя Эвара]] ёсьць слыннай па-за межамі Каба-Вэрдэ.]] Народ Каба-Вэрдэ вядомы сваёй музычнасьцю, якія ў тым ліку адлюстраваюцца праз [[карнавал]]ы, як то карнавал Міндэлу. Музыка спалучае ў сябе афрыканскія, партугальскія і бразыльскія ўплывы. Самым папулярны музычны жанрам ёсьць [[морна]], які характарызуецца мэлянхалічнымі і лірычнымі сьпевамі, якія звычайна выконваюцца на крэольскай мове. Да іншых папулярных жанраў адносяцца [[куладэйра]], [[фунана]] і [[батук]]. Самай вядомай у сьвеце сьпявачкай Каба-Вэрдэ ёсьць [[Сэзарыя Эвара]], вядомая пад мянушкай «басаногая дзіва», бо ёй заўжды падабалася выконваць песьні басанож на сцэне. Яе таксама ахрысьцілі «Каралевай морны»<ref>Pareles, Jon (19.12.2011). [https://www.nytimes.com/2011/12/19/arts/music/cesaria-evora-morna-singer-from-cape-verde-dies.html «Cesária Évora, Singer From Cape Verde, Dies at 70 (Published 2011)»]. The New York Times.</ref>, бо ейны дзядзька Бана меў мянушку «Кароль морны». Міжнародны посьпех Эвары выбудаваў шлях іншым сьпевакам і выканаўцам з Каба-Вэрдэ ці нашчадкам вышлых з астравоў, як то [[Сара Таварыш|Сары Таварыш]], [[Лура (сьпявачка)|Луры]] і [[Мэйра Андрадзі|Мэйры Андрадзі]]. Яшчэ адным выбітным музыкам традыцыйнай каба-вэрдыянскай музыкі быў [[Антонію Травадыньня|Антонію Вісэнці Лопіш]], больш вядомы пад мянушкай Травадыньня, і [[Ілда Лобу]], які памёр у 2004 годзе. Дом культуры ў цэнтры Праі ўшанаваны імём Лобу. === Спорт === [[Файл:Estádio Nacional de Cabo Verde panorama.jpg|значак|[[Нацыянальны стадыён (Прая)|Нацыянальны стадыён]] у [[Прая|Праі]].]] Самай пасьпяховай спартовай камандай краіны ёсьць нацыянальная [[мужчынская зборная Каба-Вэрдэ па баскетболе|баскетбольная зборная Каба-Вэрдэ]], якая здабыла бронзавы мэдаль на [[чэмпіянат Афрыкі па баскетболе 2007 году|чэмпіянаце Афрыкі 2007 году]], выгуляўшы ў апошнім сваім матчы на турніры [[мужчынская зборная Эгіпту па баскетболе|зборную Эгіпту]]. Выбітным гульцом у баскетбол краіны ёсьць [[Валтэр Таварыш]], шмат часу гуляў за гішпанскія клюбы, а таксама мае досьвед выступаў у [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] за клюбы «[[Атланта Гокс]]» і «[[Кліўлэнд Кавальерз]]». Таксама папулярнасьць мае [[футбол]], а [[зборная Каба-Вэрдэ па футболе|нацыянальная зборная]] гэтае краіны часам прабіваецца ў асноўны розыгрыш [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубкаў афрыканскіх нацыяў]]. Гэтак «Сінія акулы», мянушка каба-вэрдынскае дружыны, брала ўдзел у [[Кубак афрыканскіх нацыяў 2013 году|Кубках афрыканскіх нацыяў 2013]], [[Кубак афрыканскіх нацыяў 2015 году|2015]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў 2021 году|2021]] гадоў<ref>[https://web.archive.org/web/20150327145930/http://www.bbc.com/sport/0/football/19883659 «Africa Cup of Nations: Cape Verde and Ethiopia qualify»]. BBC Sport.</ref>. Першым футбалістам з Каба-Вэрдэ у беларускім чэмпіянаце стаў [[Нівалду Алвіш Фрэйташ Сантуш|Нівалду]], які ў красавіку 2015 году склаў кантракт зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». Нажаль, гулец праз хваробу ня здолеў замацавацца ў складзе, і ўжо ў жніўні дамова была скасаваная<ref>[https://football.by/news/74691 «Минское „Динамо“ расторгло контракт с Нивалдо»]. Football.by.</ref>. Каба-Вэрдэ бярэ ўдзел у кожных [[летнія Алімпійскія гульні|летніх Алімпійскіх гульнях]], пачынаюы з 1996 году. У 2016 годзе [[Грэсэліну Барбоса]] стаў першым грамадзянінам краіны, які здабыў мэдаль на [[Паралімпійскія гульні|Паралімпійскіх гульнях]]<ref>[https://www.dw.com/pt-002/rio-2016-cabo-verdiano-conquista-primeira-medalha-dos-palop-na-paralimp%C3%ADada/a-19540693 «Rio 2016: Cabo-verdiano conquista primeira medalha dos PALOP na Paralimpíada»]. Deutsche Welle</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://curlie.org/Regional/Africa/Cape_Verde Каба-Вэрдэ]. Сurlie. * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13148486 Каба-Вэрдэ]. BBC News. {{Краіны Афрыкі}} h3z2ry2s20y5mqasdqtfoq1jh7qtr67 0 25646 2682476 2604648 2026-08-05T15:21:16Z ~2026-43015-96 99326 памылка ў прозьвішчы паэта Ізі Харыка 2682476 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Тодар Кляшторны |Лацінка = Todar Klaštorny |Партрэт = Todar Klaštorny.jpg |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|11|3|1903}} |Месца нараджэньня = [[Парэчча (Лепельскі раён)|Парэчча]], [[Расейская імпэрыя]] |Дата сьмерці = {{Памёр|30|10|1937|гадоў=34}} |Месца сьмерці = [[Менск]], [[Турма НКВД (Менск)|турма НКУС]] |Род дзейнасьці = паэт, перакладнік |Жонка = [[Яніна Германовіч]] <small>(1909—1959)</small> |Дзеці = [[Тадзіяна Кляшторная|Тадзіяна]], Весналіна, Мая |Гады актыўнасьці = 1925—1927 |Напрамак = |Жанр = |Дэбют = |Значныя творы = |Прэміі = |Палічка = http://knihi.com/Todar_Klastorny/ |Сайт = }} '''Тодар Тодаравіч Кляшторны''' ([[11 сакавіка]] [[1903]], [[Парэчча (Лепельскі раён)|Парэчча]], [[Лепельскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — [[30 кастрычніка]] [[1937]], [[Менск]], [[Турма НКВД (Менск)|турма НКУС]]) — [[беларус]]кі [[паэт]], перакладчык. == Біяграфія == [[Файл:Todar_Klaštorny_jail.jpg|міні|зьлева|190пкс|Т. Кляшторны. Турэмны здымак]] Пасьля службы ў войску вучыўся на рабфаку ў [[Ворша|Воршы]]. У 1931 годзе скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленьне пэдагагічнага факультэту [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]]. Працаваў на радыё, у рэспубліканскіх газэтах і часопісах. Быў сябрам літаратурных аб’яднаньняў «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]», «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднаньне)|Узвышша]]», [[Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў|БелАПП]]. Уваходзіў у нефармальнае згуртаваньне [[Таварыства аматараў выпіць і закусіць|ТАВІЗ]]<ref>{{артыкул|аўтар=Юрэвич, Л.|загаловак=Тавізаўцы. Пра лёсы ўдзельнікаў аднаго літаратурнага аб'яднаньня|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1997|выпуск=|том=|нумар=11|старонкі=162|isbn=}}</ref>. У канцы 1920 — пачатку 1930-х гадоў пакой Т. Кляшторнага часта рабіўся месцам цёплых сяброўскіх сустрэч пісьменьнікаў, «часам з пляшкай [[Лошыцкае прадмесьце|лошыцкага]] віна з агрэсту ці антонаўкі»<ref name=zyb2013/>. Як адзначаў [[Максім Лужанін|М. Лужанін]], у ганарарныя дні паэт ініцыяваў сяброўскія бяседы «на закрытым ад цікаўных вачэй балкончыку рэстарана „Эўропа“»<ref>Лужанін, М. Наш рух — калодзеж непачаты… / М. Лужанін // ЛіМ. — 1988. — 1 крас. С. 15</ref>. У апошні раз сваю родную вёску Парэчча Т. Кляшторны наведаў улетку 1936 г<ref name=zyb2013/>. Арыштаваны 3 лістапада 1936 году ў Менску па адрасе вул. Фабрычная, д. 10/4, кв. 7. 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Тодара Кляшторнага прадугледжвалася «спальваць»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Алесь Лукашук]].|загаловак=Мова гарыць (Загад № 33)|спасылка=http://imperiaduhu.by/gistoryia/gist-novychas/novy%20-20-1-BSSR/novy-20-1-BSSR/mova-garyc.html|выданьне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]|тып=часопіс|год=1996|нумар=3|старонкі=76—91|issn=0236-1019}}</ref>. 29 кастрычніка 1937 году а 11:00 асуджаны пазасудовым органам НКУС як «член антысавецкай арганізацыі» да вышэйшай меры пакараньня з канфіскацыяй маёмасьці. Быў расстраляны ўначы ў ходзе [[Сьпіс дзеячоў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 году|масавага расстрэлу]] ў турме [[КДБ БССР]] у Менску. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 8 чэрвеня 1957<ref name=ahv>[https://web.archive.org/web/20160308135313/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25725 Кляшторны Тодар Тодаравіч] // Ахвяры і карнікі : [аб палітычных рэпрэсіях 1937―1938 гадоў] / Леанід Маракоў. — Мінск, 2007. — 439 с.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Павал Пруднікаў|Паўла Пруднікава]], Тодара Кляшторнага называлі ў свой час «беларускім [[Сяргей Ясенін|Ясеніным]]» праз падабенства стылю і настрою вершаў, хоць у той жа час у творчасьці гэтых двух паэтаў мелася і нямала адрозьненьняў.<ref>Пруднікаў, П. Далёкае, але не забытае: Успаміны. — Мн.: Маст. літ., 1988. — С. 89</ref> Быў жанаты зь [[Яніна Германовіч|Янінай Міхайлаўнай Германовіч]] (1909—1959), арыштаванай і асуджанай 28 лістапада 1937 году асобай нарадай пры [[НКУС БССР]] як «чалец сям’і здрадніка радзімы» да 8 гадоў ППК<ref name=ahv/>. Меў траіх дачок: [[Тадзіяна Кляшторная|Тадзіяну]] (ад першых складоў імёнаў бацькі і маці), дзіцячую паэтку, Весналіну і Маю, адну з кіраўнікоў [[Мартыралёг Беларусі|Мартыралёгу Беларусі]]<ref>{{Спасылка | аўтар = Вярцінскі, А.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 25 сакавіка 2011| url = http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:cJ2WWJp9gw4J:www.novychas.org/literature/%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B0+%D0%9A%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F&hl=be&client=firefox&gl=by&strip=1| загаловак = Спачыла Тадзіяна Кляшторная| фармат = | назва праекту = | выдавец = Новы Час| дата = 11 студзеня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Творчасьць == Друкавацца пачаў у 1925 годзе ў часопісе «Аршанскі маладняк». Выйшлі зборнікі паэзіі «Кляновыя завеі» (1927), «Сьветацені» (1928), «Ветразі» (1929), «Праз шторм — на штурм» (1934). Тодар Кляшторны — аўтар інтымнай, пэйзажнай, філязофска-мэдытацыйнай лірыкі, вершаў песеннага складу, вершаў-зваротаў, вершаў-пасланьняў («Ліст да дзяўчыны», «Ліст у Сыбір»), вершаў, блізкіх да народнае творчасьці («Бачу і чую — чую і бачу», «Ой, ты дзеўчына», «Там за гарамі не воўкі завылі», «На Ўсходзе Дальнім, на палях Кітая»), твораў публіцыстычнай скіраванасьці («Лукішкі»), байкі («Чужыя дзеці»), пародыі («Вольны запіс прамовы аднаго пісьменьніка на пленуме ССП», [[пародыя]] на К. Крапіву «Дзед і Баба»), эпіграмаў ("Нашым крытыкам: «Сяўбовае, сяброўскае»)<ref name=mushuzv>''Мушынскі М.'' «Сляды дарог», якія вядуць у будучыню. З гісторыі выдання і асэнсавання літаратурнай спадчыны Тодара Кляшторнага // Пра час «Узвышша»: Матэрыялы Узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 2003—2004) / Уклад: Г. В. Запартыка, Т. В. Кекелева, Я. М. Кісялёва. — Мн.: РІВШ, 2005. — С. 21—22 — 160 с.</ref>. Аўтар паэмаў «Калі асядае муць» (1927), «Беларусь» (1928), «Палі загаманілі» (1930), «Сьляды дарог» (1932), «Наш кірунак дарог — на Маскву» (1933) і «Радзіма» (1934). На думку М. Мушынскага, гэта былі вершы-подступы да жанру паэмы<ref name=mushuzv/>. Аўтар апавяданьняў («Праз куламесіцу часу», 1926) і нарысаў («Нашы межы непарушныя», 1933; «Уся справа ў людзях», 1934 і іншыя). Пераклаў на [[Беларуская мова|беларускую мову]] пятую частку «Прыгод удалага ваякі Швейка» Карэла Ванэка (у суаўтарстве з [[Зьмітрок Астапенка|З. Астапенкам]], 1932), раман Ф. Панфёрава «Брускі» (у суаўтарстве з М. Багуном, ч. 1, 1932), «Песьню Чырвонай Арміі» П. Тычыны (1934), «Ленін» В. Брусава (1934), «Любімец партыі» В. Гусева (1934) і творы І. Харыка, Г. Лахуці, А. Кутатэлі, М. Асеева, Л. Первамайскага, С. Стальскага, Р. Альбэрці, Л. Безыменскага, М. Галоднага. Пераклаў уступ паэмы [[Уладзімер Маякоўскі|У. Маякоўскага]] «На ўвесь голас»<ref>''Кенька М.'' Тодар Кляшторны — перакладчык // Пра час «Узвышша»: Матэрыялы Узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 2003—2004) / Уклад: Г. В. Запартыка, Т. В. Кекелева, Я. М. Кісялёва. — Мн.: РІВШ, 2005. — С. 68 — 160 с.</ref>. Творы Т. Кляшторнага перакладаліся на [[Летувіская мова|летувіскую]], [[Расейская мова|расейскую]] і [[Украінская мова|ўкраінскую]] мовы. На яго вершы кампазытары І. Іваноў і [[Мікола Равенскі|М. Равенскі]] напісалі песьні. === Ацэнкі === [[Файл:Maładniak1927.jpg|міні|250пкс|Літаратурнае аб’яднаньне «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]». Першы ўнізе — Тодар Кляшторны. [[Менск]], 1927 г.]] [[Файл:Uzvyšša1928.jpg|міні|250пкс|Літаратурнае аб’яднаньне «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднаньне)|Ўзвышша]]». Тодар Кляшторны чацьвёрты справа ў верхнім радзе]] Многія творы Тодара Кляшторнага пры яго жыцьці станавіліся аб’ектамі нападаў з боку абаронцаў партыйна-клясавага падыходу да мастацтва: крытыка ўшчувала аўтара за неадпаведнасьць ідэалягічным запатрабаваньням эпохі, наяўнасьць упадніцтва, пэсымізму, ясеніншчыны, паэтычнай вольніцы, збродніцтва і багемнага стаўленьня да сьвету<ref name=mush>{{артыкул|аўтар=Мушынскі, М.|загаловак=«Сляды дарог», якія вядуць у будучыню. З гісторыі выдання і асэнсавання літаратурнай спадчыны Тодара Кляшторнага|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн|выдавецтва=|год=2005|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=9—11|isbn=}}</ref>. Крытык Я. Калядны ў рэцэнзіі на першую кніжку Кляшторнага пісаў: «трошкі асобна стаіць Кляшторны. У яго часта — шаблённасьць, штампы, асабліва ў вобразах. І зьмест у яго асаблівы. Ён захістаўся і затужыў ад гэтага. Ён на раздарожжы»<ref>{{артыкул|аўтар=Калядны, Я.|загаловак=Маладая сучаснасьць|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Маладняк|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1927|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=15|isbn=}}</ref>. У 1928 годзе [[А. Гародня]] ў рэцэнзіі на зборнік «Сьветацені» канстатаваў прасякнутасьць «мэлянхалічнымі настроямі» ўсёй творчасьці паэта, называў «эстэтнічаньне» яе характэрнаю рысаю, а ключавыя вобразы тыпу «ружовыя шклянкі», «наліўкі ледзяныя» і іншыя — «спадчынай багемшчыны»<ref>Полымя. 1928. № 8. С. 167—169</ref>. У 1930 годзе на выхад зборніка «Ветразі» С. Куніцкі ў часопісе «Маладняк» адзначыў поўны разрыў лірычнага героя Т. Кляшторнага з грамадзкім жыцьцём: «Усе настроі…, камбінуюць адзін вобраз, вобраз чалавека, які падчас губляе ўсякі сэнс жыцьця, губляе ўсякую зацікаўленасьць жыць»<ref>Маладняк. 1930. № 8—9. С. 147</ref>. Крытык Л. Бэндэ пісаў пра Кляшторнага як пра «пілікаючага лірніка», чые «мінорныя гукі піліканьня, нікому не патрэбны»<ref>Бэндэ, Л. Ці варта сёньня быць поэтай?.. (Адказ т. Кляшторнаму) / Л. Бэндэ // БДАМЛМ. — Фонд 66. — Воп. 1. — Адз. зах. 96. — Арк. 2</ref>. Крытык Саламон Левін у палымяным артыкуле «На наш бераг» прыпісвае паэту звужанасьць і індывідуалістычнасьць перажываньняў, імпрэсіянізм пэйзажных малюнкаў і «эстэтычны алькагалізм»<ref name=levin>{{артыкул|аўтар=Левін, С.|загаловак=На наш бераг|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Полымя рэвалюцыі|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1934|выпуск=|том=|нумар=9|старонкі=136|isbn=}}</ref>. Левін называе паэму «Калі асядае муць» «упадніцкім, пэсымістычным, шкодным» творам і перакрэсьлівае паэмы «Праксэда» і «Беларусь»<ref name=levin/>. Як адзначае І. Багдановіч, менавіта С. Левін адзначыў імпрэсіяністычную манеру пісьма Т. Кляшторнага, разуменьне ім паэзіі як містычнай сілы, прыхільнасьць да падсьвядомага пазнаньня рэчаіснасьці і важнасьць суб’ектыўных перажываньняў<ref name=bahdan1>''Багдановіч І.'' Матыў скокаў у творчасці Тодара Кляшторнага і эстэтычныя асаблівасці беларускага дэкадансу // Пра час «Узвышша»: Матэрыялы Узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 2003—2004) / Уклад: Г. В. Запартыка, Т. В. Кекелева, Я. М. Кісялёва. — Мн.: РІВШ, 2005. — С. 68, 73 — 160 с.</ref>. Ізідор Плашчынскі ў артыкуле «Праз муту жыцьця да гоману палёў» адзначае, што «Кляшторны не прынёс адразу ў літаратуру энэргічнага сьпеву захапленьня ад стварэньня новых форм жыцьця», падкрэсьліваючы, што «паэзіі Тодара Кляшторнага характэрна тое, што ў ёй няма цьвёрдай лініі»<ref name=plasc>Узвышша. 1931. № 5. С. 54—55</ref>. На думку крытыка, своеасаблівасьць творчасьці аўтара заключаецца «ў скрыжаваньні сілы і бясьсільля, у падваеньні, якое зьмяшчае падчас у сабе самыя процілеглыя моманты»<ref name=plasc/>. Пра паэму Т. Кляшторнага «Калі асядае муць» С. Левін, А. Гародня, А. Канакоцін, Л. Бэндэ й іншыя пісалі, што гэта ідэйна заганны, упадніцкі, дэкадэнцкі твор і аўтар яго сам зьяўляецца дэклясавым элемэнтам (героі паэмы атаясамляліся з аўтарам і расцэньваліся як ворагі сацыялізму)<ref name=mi94>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «Цалуем сонца мілыя ўсмешкі і молімся над кожным васільком…» Пра творчасць Тодара Кляшторнага|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі..|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 93—94|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>. Крытык А. Цітоў лічыў паэму апагеем прыхільнасьці паэта да багемы<ref>Полымя. 1930. № 11—12. С. 178</ref>. [[Адам Бабарэка|А. Бабарэка]] наступным чынам ахарактарызаваў другі зборнік Т. Кляшторнага: «Сьветацені — па агульнаму уражаньню ад іх твораў — гэта спакойна-задуменнае дзіваваньне зьменлівасьцю, якая пазнана паэтам у быцьці, як свайго роду асбалютны закон жыцьця. Як ілюстрацыі гэтай зьменлівасьці, адчутай і перажытай паэтам у асобных момантах часу, і выступаюць усе вершы Сьветаценяў»<ref>''Бабарэка А.'' З нататак Адама Бабарэкі, прысвечаных паэтычнай творчасці Тодара Кляшторнага // Пра час «Узвышша»: Матэрыялы Узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 2003—2004) / Уклад: Г. В. Запартыка, Т. В. Кекелева, Я. М. Кісялёва. — Мн.: РІВШ, 2005. — С. 54—57 — 160 с.</ref>. На думку М. Мішчанчука, Тодар Кляшторны ня змог супрацьстаяць таталітарнаму націску і здрадзіў сваёй раньняй манеры пісьма, адышоў ад маляўнічасьці і двухстыльнасьці (вершы «Рыжы, но…», «У вёсцы», «Так было раней») і стаў пісьменьнікам натуралістычнага пляну, фактографам<ref>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «Цалуем сонца мілыя ўсмешкі і молімся над кожным васільком...» Пра творчасць Тодара Кляшторнага|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі..|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 92|старонак = 334|сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6|наклад = }}</ref>, перайшоўшы на шлях рытарычнага, гучнага, шаблённага гладкапісу<ref name=mi94/>. На думку М. Мушынскага, творы паэта 1930-х сьведчаць пра пасьпяховасьць спробаў дэфармаваць прыродныя схільнасьці Т. Кляшторнага як паэта-лірыка і штурхнуць яго на шлях дэклямацыйна-патаснага апяваньня радасьці жыцьця і посьпехаў сацыялістычнага будаўніцтва<ref name=mush/>. Як адзначае М. Мушынскі, пасьляваенныя выданьні літаратурнай спадчыны Тодара Кляшторнага (1960, 1970, 2003) ілюструюць цяжкасьці вызваленьні крытычнае думкі ад ідэалягічных напластаваньняў 1930-х і спрошчаных вульгарызатарскіх ацэнак<ref name=mush/>. На думку дасьледніка, у літаратурна-крытычных ацэнках складальнікаў кніг адчуваецца празьмерная асьцярожнасьць і ўступкі ранейшым застарэлым уяўляеньням, як, напрыклад, у прадмове [[Сяргей Грахоўскі|Сяргея Грахоўскага]] да зборніка «Выбраных вершаў» (1970):<ref name=mush/> «Т. Кляшторны… едзе ў першыя калгасы, на будаўніцтва дарог і піша паэму „Палі загаманілі“ і вершы, якія склалі зборнік „Праз шторм на штурм“. Але ні ў паэме, ні ў вершах яшчэ не раскрыты глыбінныя працэсы новага жыцьця. Яно ўбачана… без пранікненьня ў характары людзей, без разуменьня вытокаў іх энтузіязму, новых адносін да справы»<ref>''[[Сяргей Грахоўскі|Грахоўскі, С.]]'' Лірык нашага рання //{{Кніга|аўтар = Кляшторны Т.|частка = |загаловак = Выбраныя вершы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 1970|том = |старонкі = 7—8|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. На думку М. Мушынскага, уключаныя ў зборнік 2003 году вершы і паэмы Т. Кляшторнага яскрава пераконваюць у несправядлівасьці гэтых ацэнак<ref name=mush/>. А. Пашкевіч у прадмове да апошняга зборніка вершаў паэта адзначае, што Т. Кляшторны «выявіўся найперш паэтам авангарднага мысьленьня, творцам імажынісцкай школы зь яркімі і непаўторнымі перажываньнямі, настроямі, пачуцьцямі, якія ім нібыта і не пісаліся, а высьпеўваліся…»<ref>''Пашкевіч А.'' Вернік паэзіі // Кляшторны Т. Сляды дарог. Выбранае. Мн., 2003</ref>. На думку М. Мішчанчука, лірыка Кляшторнага зьяўляецца «лірыкай палярных стылявых прынцыпаў». Так, у пэйзажнай лірыцы пераважае рамантычная сымболіка і адчуваецца ўплыў ня толькі С. Ясеніна, але і імажыністаў, а ў творах пра рэальнае чалавечае жыцьцё («У вёсцы», «Так было раней») дыялёгі герояў і аўтарскія камэнтары выбудоўваюцца ў чыста рэалістычным стылявым ключы<ref>{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = |загаловак = Беларуская савецкая паэзія 20-х гадоў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = Вышэйшая школа|год = 1988|том = |старонкі = 95—96|старонак = 191|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Як адзначае А. Бельскі, схільнасьць да паэтыкі імажынізму выяўляецца ў наступных творах Т. Кляшторнага: «Зазімак», «Зацьвілі сярэбраныя росы…» і «На ледзяной гітары»<ref>{{Кніга|аўтар = Бельскі, А. І.|частка = Галасы і вобразы: літ.-крыт. артыкулы|загаловак = |арыгінал = |спасылка = |адказны = А. І. Бельскі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Литература и Искусство|год = 2008|том = |старонкі = 117|старонак = 288|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Паводле В. Дзямко, у паэме Т. Кляшторнага «Калі асядае муць» праз апісаньне антыноміяў пасьлярэвалюцыйнай рэчаіснасьці паэт набліжаецца да праблематыкі экзыстэнцыялізму<ref>{{артыкул|аўтар=Дзямко, В.|загаловак=Тодар Кляшторны і Сяргей Ясенін як прадстаўнікі экзістэнцыялізму: На прыкладзе паэм «Калі асядае муць» і «Чорны чалавек»|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2007|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=10—14|isbn=}}</ref>. На думку Л. Гараніна, у літаратурным працэсе таго часу Т. Кляшторны выступае як паэт-наватар, стваральнік асаблівай асацыятыўнай вобразнасьці, пабудаванай на спалучэньні разнаякасных зьяваў, выражэньні незвычайнага стану душы, яе нечаканых і глыбокіх перажываньняў узьлётаў<ref>''Гаранин С. Л.'' О роли возрожденческой парадигмы в творчестве Тодора Кляшторного // Пра час «Узвышша»: Матэрыялы Узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 2003—2004) / Уклад: Г. В. Запартыка, Т. В. Кекелева, Я. М. Кісялёва. — Мн.: РІВШ, 2005. — С. 34—36 — 160 с.</ref>. В. Жыбуль адзначае, што ў наш час стала магчымым адкрыта і без усялякай адмоўнай канатацыі сьцьвярджаць, што паэт «фактычна… быў адным з прадстаўнікоў беларускага імажынізму» (У. Конан) або імпрэсіянізму (І Багдановіч)<ref name=zyb2013>{{артыкул|аўтар=Жыбуль В.|загаловак=«Адну ён паэзію сэрцам высвечваў…» Пра Тодара Кляшторнага ва ўспамінах сучаснікаў і нядаўную архіўную знаходку|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2013|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=3—5|isbn=}}</ref>, а яго творчасьць «вызначалася альтэрнатыўным (у дачыненьні да афіцыйнай нормы) мэтадам мастацкага пісьма, які ў асноўным адпавядаў эстэтычным прынцыпам мадэрнізму і дэкадансу»<ref name=bahdan1/>. == Успаміны == Паводле ўспамінаў сучасьнікаў Тодар Кляшторны паўстае «чалавекам мяккага характару, бесканфліктным», са слабасьцямі і дзівацтвамі. І быў ён «ні савецкім, ні антысавецкім паэтам»<ref name=dub1>Дубавец, С. Вострая брама: беларускі культурны кантэкст на мяжы стагодзьдзяў / С. Дубавец. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2005. С. 359, 361</ref>. Паэтка Вольга Таполя, якая ведала Т. Кляшторнага зь юнацтва, апісвала яго зьнешні выгляд наступным чынам: «Высокі, хударлявы, з капной густых, саламяна-сьветлых валасоў на галаве, з блакітнымі, пад колер васількоў, вачыма, ён быў заўсёды неяк па-асабліваму сумны, нейкім смуткам веяла ад яго. Каля ягоных тонкіх бледных губ рана леглі складкі горычы. Ён рэдка сьмяяўся, і ягоная ўсьмешка таксама была заўсёды сумнай. І яшчэ быў ён ціхі, спакойны, ураўнаважаны, ніхто ніколі ня чуў і ня бачыў, як ён злаваўся… Увогуле Кляшторны быў вельмі чулы. Калі хто-небудзь зь ягоных калегаў чытаў свой моцны верш, які праймаў да сэрца, у Кляшторнага на вачах набягалі сьлёзы»<ref name=dub1/>. Сымон Шаўцоў у сваёй кнізе «Мая адысея» ўспамінаў: «Кляшторны быў маім суседам па кватэры на пасёлку „Камінтэрн“. Разам ішлі неяк з Дому пісьменьнікаў па прагнілых дошках ходніку па Ляхаўцы. Тодар у абдрыпаных нагавіцах: адна калашына закасаная вышэй калена, другая — спушчаная на падраны чаравік. Нёс на руках сваё малое дзіця, а за ім дробненька тупала ягоная малая, шчуплая жонка. За жончыну спадніцу трымалася малая дачушка. „Тодарка, родненькі, не ўпусьці дзіцятка!“ — паўтарала жонка. Тодарка быў крыху падпіты. Кляшторны часта насіў з сабою ў клетцы канарэйку, якую вучыў размаўляць. Рабочыя-муляры ведалі, што ён — паэт. З рыштаваньняў забачаць яго й гавораць: „Вунь, ідзе пралетарскі паэт!“ Пыталіся: „Як сьпявае канарэйка?“ „Не сьпявае, а плачыць у клетцы канарэйка“, — адказваў Тодар»<ref>{{Кніга|аўтар = Шаўцоў, С.|частка = |загаловак = Мая адысея|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Вільня|выдавецтва = Выдавецтва Беларусаў Літвы Рунь|год = 1999|том = |старонкі = |старонак = 136|сэрыя = |isbn = 9986-9228-5-2|наклад = }}</ref>. Некаторыя акрэсьленыя С. Шаўцовым рысы калісьці, яшчэ пры жыцьці паэта, падмеціў Алёша ([[Анатоль Вольны]]), паказаўшы іх [[шарж]]ава ў гумарэсцы «Тодар Кляшторны. Літаратурны сілуэт» (1932): «Некаторыя кажуць, што быццам па сваёй раскіданасьці, Тодар пры пераезьдзе з аднэй кватэры на другую згубіў сваю дачку. У гэтым сэнсе, нават абвестка вісела некаторы час у доме пісьменьніка. Але гэта мана. Дачку Тодар не згубіў…»<ref>Алёша. Тодар Кляшторны. Літаратурны сілуэт: гумарэска / Алёша // Чырвоная Беларусь. — 1932. — № 2. — С. 10</ref> З успамінаў дачкі паэта, [[Тадзіяна Кляшторная|Т. Кляшторнай]], можна даведацца пра вялікую любоў паэта да рыбалкі, што ў пэўным сэнсе спрыяла яго паэтычнай творчасьці: «Вялікай асалодай, нават шчасьцем лічыў бацька адпачынак на возеры. Там, крышачку адступіўшы ад берага, ляжаў, напалову вылезшы з вады, вялізны камень. Узяўшы з сабою блакнот з алоўкам, вуду, ён садзіўся на яго, ногі апускаў у ваду, закідваў вуду, а потым у чаканьні клёву пачынаў думаць і пісаць вершы. На гэтым камяні з-пад яго рукі зьявілася шмат вершаў»<ref>Кляшторная, Т. Мае дзіцячыя ўспаміны пра бацьку / Т. Кляшторная // Пра час «Узвышша»: матэрыялы Узвышаўскіх чытанняў (Мінск, 2003—2004); уклад.: Г. В. Запартыка, Т. В. Кекелева, Я. М. Кісялёва. — Мінск: РІВШ, 2005. С. 38</ref>. У позьнесавецкія часы зьявілася яшчэ некалькі артыкулаў і ўспамінаў паэтавых сучасьнікаў. Так, напрыклад, [[Сяргей Грахоўскі]] прыгадваў: «У 1931 годзе ўпершыню ўбачыў яго ў Доме пісьменьнікаў. Высокі, танклявы, з рудаватымі хвалістымі валасамі, а выраз вачэй па-дзіцячаму зьбянтэжаны і разгублены. Ён быў неверагодна сьціплы і далікатны. Амаль у кожным сказе самой па сабе праскоквала „прабачце“ і „калі ласка“. Ён кожнаму саступаў дарогу, асабліва губляўся перад жанчынамі, чырванеў, міргаў калматымі, як чмялі, вейкамі і гаварыў заўсёды толькі самае прыемнае. За лірыку і шчырасьць вульгарызатары на Кляшторнага чаплялі ня толькі бірку „правага папутніка“, але і абвінавачвалі ў больш страшных грахах»<ref>Грахоўскі, С. Пакуль у лузе змоўкне салавей / С. Грахоўскі // БДАМЛМ. — Фонд 66. — Воп. 1 — Адз. зах. 96. — Арк. 1-4.</ref>. Паэт [[Станіслаў Пятровіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] запомніў сустрэчу з Тодарам Кляшторным у хаце сваіх бацькоў у вёсцы [[Шчытомірычы]] каля Менску. Т. Кляшторны, які адслужыў у Чырвонай Арміі, завітаў у шынялі і будзёнаўцы і «прачытаў прысутным свае вершы, многія радкі зь якіх былі аўтабіяграфічнымі: „А даль квітнее крозамі, / так многа розных дзіў. <…> Пад воплескі асеньнія / вось там, у тыя дні / мяне па той аселіцы / расстрэліваць вялі. / Вялі п’яныя ворагі… / Вакол вароні баль… / Каму ж жыцьцё ня дорага? / Кляшторны, стаў на банк! / Бяжы!… А лес рубінавы / табе падасьць руку / пад рогат гільяцінавы, / пад сьвісты дзікіх куль“»<ref>Шушкевіч, С. Кранаў душу і сэрца лірай: Да 70-годдзя з дня нараджэння Тодара Кляшторнага / С. шушкевіч // БДАМЛМ. — Фонд 12ю — Воп. 1. — Адз. зах. 1658 1658. Арк. 40</ref>. == Ушанаваньне памяці == * З 2003 году ў в. [[Камень (Віцебская вобласьць)|Камень]]на Лепельшчыне, у вясковым Доме культуры дзейнічае бібліятэка-музэй Тодара Кляшторнага<ref>[https://www.svaboda.org/a/24848653.html Прайшлі літаратурныя чытаньні, прысьвечаныя 100-годзьдзю паэта Тодара Кляшторнага]</ref>. * У 2008 годзе адной з вуліц вёскі [[Камень (Віцебская вобласьць)|Камень]] было прысвоена імя Тодара Кляшторнага<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 красавіка 2008| url = http://www.svaboda.org/content/article/1107064.html| загаловак = Вуліца імя Т.Кляшторнага зьявілася на радзіме паэта | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 11 студзеня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Бібліяграфія == * {{Артыкул| аўтар = Т. Кляшторны. | загаловак = На азёрах Лепельшчыны. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/dce2363ad0227f13f5d5cfe58e32b25b.pdf | мова = | выданьне =[[Паляўнічы Беларусі (1927)|Паляўнічы Беларусі]] | тып =часопіс | год = 1932| том = | нумар = 7 | старонкі = 15—17 | issn = }} == Глядзіце таксама == * [[Сьпіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 году]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар =[[Масей Сяднёў]].|частка = |загаловак =«Масеева кніга»: Успаміны, старонкі дзёніка, эсэ. Тодар Кляшторны.|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/maseeva-kniga-syadnyow-masey |адказны =мастак П. І. Іонаў |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура]] |год =1994 |том = |старонкі =258—260|старонак =318 |сэрыя = |isbn =5-340-01314-6 |наклад =5200 }} * [http://slounik.org/81097.html Кляшторны Тодар] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} * Тодар Кляшторны // Першацвет адраджэння: Вучэб. дапам. па беларус. літ. для ст. кл. сярэд. шк. / Склад. М. А. Федасеенка, Т. П. Прохарава, Г. М. Разанава і інш. — Мн.: Нар. асвета, 1995. — С. 369. — 511 с {{ISBN|985-03-0216-X}} * [[Павел Пруднікаў|Пруднікаў П. І.]] ''Далёкае, але не забытае: Успаміны.'' — Мн.: Маст. літ., 1988. — С. 89—96. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікікрыніцы|Category:Тодар Кляшторны|Тодар Кляшторны}} {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110307201415/http://rv-blr.com/biography/view/98 Тодар Кляшторны] на сайце «Родныя вобразы» * [http://knihi.com/Todar_Klastorny/ Тодар Кляшторны] на [[Беларуская Палічка|Беларускай Палічцы]] * [http://nn.by/?c=ar&i=62556 Мая Кляшторная. Успамін пра расстралянага бацьку] // [[Наша Ніва]], 30 кастрычніка 2011 * [[Тадзіяна Кляшторная|Кляшторная, Т.]] [http://www.box.com/s/sdvvu9ltvhp95nq7qpze Белыя Курапаты] / Т. Кляшторная // Лепельскі край. — 2003. — 11 сак. — С. 2. * [[Тадзіяна Кляшторная|Кляшторная, Т.]] [http://www.box.com/s/encruht6rvv72a3svgfp Вяртанне] / Т. Кляшторная // Віцебскі рабочы. — 1997. — 11 сак. — С. 4. * [[Тадзіяна Кляшторная|Кляшторная, Т.]] [http://www.box.com/s/euj5cr0vvmau9fxqlhyb Паездка ў Парэчча] / Т. Кляшторная // Лепельскі край. — 2005. — 3 мая. — С. 3. {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кляшторны, Тодар}} [[Катэгорыя:Тодар Кляшторны| ]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Ўзвышша»]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня ТАВІЗ]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары, расстраляныя ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] qcb5exhknu5ur8v9z24tvibv7ngkuw8 0 25691 2682541 2657580 2026-08-06T00:29:46Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682541 wikitext text/x-wiki {{Краіна2 | Назва на мове краіны = Australia | Код мовы назвы краіны = en|Лацінка=Aŭstralija}} '''Аўстра́лія''' ({{мова-en|Australia}}, ад {{мова-la|austrālis|скарочана}} — «паўднёвы»; '''Аўстралі́йскі Зьвяз''' — {{мова-en|Commonwealth of Australia}}) — дзяржава ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]], чалец [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці нацыяў]]. Сталіцай дзяржавы зьяўляецца горад [[Канбэра]]. Разьмешчана на [[Аўстралія (кантынэнт)|мацерыку Аўстралія]], высьпе [[Тасманія]] і некалькіх іншых выспах [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага акіянаў]]. Адзіная дзяржава, якая займае цэлы мацярык. На поўнач ад Аўстралійскага Саюзу разьмешчаныя [[Усходні Тымор|Ўсходні Тымор]], [[Інданэзія]] і [[Папуа-Новая Гвінэя]], да паўночнага ўсходу — [[Вануату]], [[Новая Каледонія]] і [[Саламонавы выспы]], на паўднёвы ўсход — [[Новая Зэляндыя]]. Найкарацейшую адлегласьць паміж галоўнай выспай Папуа-Новай Гвінэяй і матэрыковай часткай Аўстралійскага Саюзу складае ўсяго 145 км, а адлегласьць ад аўстралійскай выспы Боігу да Папуа-Новай Гвінэі — усяго 5 кілямэтраў. == Назва == Назва «''Аўстралія''» паходзіць ад назвы «''Terra Australis''», якую ўжывалі эўрапейцы да XVIII стагодзьдзя. Гэты лацінскі выраз азначае: ''terra'' — «зямля», ''australis'' — «паўднёвая». == Гісторыя == Паводле ацэнак засяленьне аўстралійскага кантэненту чалавекам пачалося каля 65 тысячаў да 70 тысячаў гадоў назад<ref name="Sáenz">{{Кніга|аўтар=Sáenz R., Embrick D. G., Rodríguez N. P.|год=2015|спасылка=https://books.google.com/books?id=v_bLCQAAQBAJ&pg=PA602|загаловак=The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity|выдавецтва=Springer|старонкі=602|isbn=978-90-481-8891-8}}</ref>, празь міграцыю людзей з [[Паўднёва-Ўсходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]]<ref>{{Кніга|аўтар=Oppenheimer S.|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=VQQvDwAAQBAJ&pg=PP111|загаловак=Out of Eden: The Peopling of the World|выдавецтва=Little, Brown Book Group|старонкі=111|isbn=978-1-78033-753-1}}</ref>. Гэтыя першыя жыхары былі продкамі сучасных карэнных аўстралійцаў<ref>[https://web.archive.org/web/20110413002541/http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia «The spread of people to Australia»]. Australian Museum.</ref>. Тубыльная аўстралійская культура зьяўляецца адной з самых старажытных цывілізацыяў на Зямлі<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20130518061422/http://www.australiangeographic.com.au/journal/Aboriginal-Australians-the-oldest-culture-on-Earth.htm|загаловак=Aboriginal Australians the oldest culture on Earth|праект=Australian Geographic|url=http://www.australiangeographic.com.au/journal/Aboriginal-Australians-the-oldest-culture-on-Earth.htm}}</ref>. Да часу перасяленьня эўрапейцаў большасьць карэнных аўстралійцаў зьяўляліся паляўнічымі і зьбіральнікамі са складанай эканомікай і структурай грамадзтва<ref name="Sáenz"/>. Культура тубыльцаў была вуснай, а духоўныя каштоўнасьці грунтаваліся на павазе да зямлі і веры ў час сноў<ref>{{Кніга|аўтар=Galván J. A.|год=2014|спасылка=https://books.google.com/books?id=e2RyBAAAQBAJ&pg=PA83|загаловак=They Do What? A Cultural Encyclopedia of Extraordinary and Exotic Customs from around the World|выдавецтва=ABC-CLIO|старонкі=83|isbn=978-1-61069-342-4}}</ref>. Тубыльцы астравоў праліву Торэса, якія этнічна зьяўляюцца мэланэзійцамі, існавалі за кошт разьвіцьця сэзоннага садаводзтва і рыбнага промыслу<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20080710014604/http://dsc.discovery.com/news/2008/07/03/australia-tattoos-art.html|загаловак=Early Aussie Tattoos Match Rock Art|праект=Discovery News|url=http://dsc.discovery.com/news/2008/07/03/australia-tattoos-art.html|дата копіі=3 сакавіка 2008}}</ref>. Паўночныя берагі Аўстраліі спарадычна наведвалі маракі макасарцы з поўдня вострава [[Сулавэсі]]<ref>{{Кніга|аўтар=MacKnight, CC|год=1976|загаловак=The Voyage to Marege: Macassan Trepangers in Northern Australia|выдавецтва=Melbourne University Press}}</ref>. [[Файл:Captainjamescookportrait.jpg|міні|зьлева|Ангельскі дасьледчык [[Джэймз Кук]] склаў першую мапу ўсходняга ўзьбярэжжа Аўстраліі.]] Для эўрапейцаў першапачаткова Аўстралію адкрылі [[партугальцы]], якія ў гэтыя гады будавалі свае гандлёвыя базы ў [[Індыя|Індыі]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] і [[Кітай|Кітаі]]. Аўстралія іх не зацікавіла, таму што была незаселеная, і мела неспрыяльныя для эўрапейцаў кліматычныя ўмовы. Першым жа датаваным зьяўленьнем эўрапейцаў на аўстралійскім мацерыку ў 1606 годзе ёсьць прыбыцьцё [[нідэрляндцы|нідэрляндцаў]]<ref>{{Кніга|аўтар=Barber P., Barnes K., Erskine N.|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=uZ_sAQAAQBAJ&pg=PA99|загаловак=Mapping Our World: Terra Incognita To Australia. National Library of Australia|старонкі=99|isbn=978-0-642-27809-8}}</ref>. Першым карабелем і экіпажам, які падыйшоў да берагу зьяўляецца карабель «Дэйфкен» на чале з капітанам Вілемам Янсзоонам<ref>{{Кніга|аўтар=Smith C., Burke H.|год=2007|спасылка=https://books.google.com/books?id=0HsRb_AY9jQC&pg=PA47|загаловак=Digging It Up Down Under: A Practical Guide to Doing Archaeology in Australia|выдавецтва=Springer Science|старонкі=47|isbn=978-0-387-35263-3}}</ref>. Ён падыйшоў да берага да паўвострава [[Кейп-Ёрк]] на пачатку 1606 году, і высадзіўся 26 лютага на рацэ Пэнэфатэр недалёка ад сучаснага гораду Ўэйпа. Нідэрляндцы дасьледвалі ўсё заходняе і паўночнае ўзьбярэжжы і назвалі кантынэнт «Новай Галяндыяй», але не зрабілі спробы стварыць нейкія паселішчы. Ўільям Дампір, ангельскі дасьледчык, высадзіўся на паўночна-заходнім узьбярэжжы Новай Галяндыі ў 1688 годзе і зноўку ў 1699 годзе на зваротным шляху<ref>{{Кніга|аўтар=Marsh L.|год=2010|загаловак=History of Australia: understanding what makes Australia the place it is today|месца=Greenwood, W.A.|выдавецтва=Ready-Ed Publications|старонкі=9|isbn=978-1-86397-798-2}}</ref>. У 1770 годзе [[Джэймз Кук]] зьдзейсьніў падарожжа ўздоўж усходняга ўзьбярэжжа, пазначыўшы яго на мапе, і назваўшы яго [[Новы Паўднёвы Ўэйлз|Новым Паўднёвым Ўэйлзам]]. Гэтая тэрыторыя была аб’яўленая ім валоданьнямі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Кніга|аўтар=Goucher C., Walton L.|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=O_3fCgAAQBAJ&pg=PA427|загаловак=World History: Journeys from Past to Present|выдавецтва=Routledge|старонкі=427—428|isbn=978-1-135-08829-3}}</ref>. З прычыны страты сваіх амэрыканскіх калёніяў у 1783 годзе брытанскі ўрад накіраваў Першы флёт пад камандаваньнем капітана [[Артур Філіп|Артура Філіпа]], каб заснаваць новую калёнію ў Новым Паўднёвым Ўэйлзе. У 1787 годзе на кантынэнт прыбылі першыя [[Вялікабрытанія|брытанскія]] караблі з арыштантамі з Ангельшчыны, [[Шатляндыя|Шатляндыі]] і [[Ўэйлз]]у, большасьць зь іх у выніку заставаліся ў Аўстраліі. Першае паселішча пад назовам [[Порт-Джэксан]] было створанае ў Сыднэйскай бухце, а 26 студзеня 1788 году, дзень афіцыйнага ўзьняцьця сьцягу над горадам лічыцца нацыянальным сьвятам Аўстраліі<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20171213231728/http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/european-discovery-and-colonisation|загаловак=European discovery and the colonisation of Australia|праект=Australian Government: Culture Portal. Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, Commonwealth of Australia|url=http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/european-discovery-and-colonisation|дата копіі=13 сьнежня 2017}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Egan T.|год=2003|спасылка=https://books.google.com/books?id=ND3OqVdOwqoC&pg=PA25|загаловак=The Land Downunder|выдавецтва=Grice Chapman Publishing|старонкі-25-26|isbn=978-0-9545726-0-0}}</ref>. Брытанскае паселішча было заснаванае і на востраве [[Тасманія]] ў 1803 годзе, яно стала асобнай калёніяй у 1825 годзе. Вялікабрытанія афіцыйна зацьвердзіла свой сувэрэнітэт над заходняй часткай [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]] ў 1828 годзе. Асобныя калёніі былі ўтвораныя з частак Новага Паўднёвага Ўэйлзу, як то [[Паўднёвая Аўстралія]] ў 1836 годзе, [[Вікторыя (Аўстралія)|Вікторыя]] ў 1851 годзе, і [[Кўінзлэнд]] ў 1859 годзе. Рэгіён [[Паўночная тэрыторыя]] была заснаваная ў 1911 годзе, як асобная частка вылучаная з Паўднёвай Аўстраліі. Паўднёвая Аўстралія была заснавана як «вольная правінцыя», то бок сюды не высылаліся прысуджанья да зьняволеньня з мэтраполіі. Вікторыя і Заходняя Аўстралія таксама першапачаткова былі «вольнымі правінцыямі», аднак пазьней прымалі нявольнікаў<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20051225154618/http://www.access.prov.vic.gov.au/public/PROVguides/PROVguide057/PROVguide057.jsp|загаловак=Convict Records|праект=Public Record office of Victoria|url=http://www.access.prov.vic.gov.au/public/PROVguides/PROVguide057/PROVguide057.jsp|дата копіі=25 сьнежня 2005}}</ref>. Зь цягам часу празь ціск з боку пасяленцаў высылка зьняволеных была забаронена, а апошні такі карабель з арыштантамі прыбыў да кантынэнту ў 1848 годзе<ref>{{Спасылка|url=https://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/0/A890E87A9AB97424CA2569DE0025C18B?Open|загаловак=1998 Special Article — The State of New South Wales — Timeline of History|праект=Australian Bureau of Statistics}}</ref>. Карэннае насельніцтва, паводле ацэнак, складала ад 750 тысячаў да 1 млн чалавек у 1788 годзе<ref>{{Кніга|аўтар=Briscoe, Gordon; Smith, Len|год=2002|загаловак=The Aboriginal Population Revisited: 70,000 years to the present|месца=Canberra, Australia|выдавецтва=Aboriginal History Inc.|старонкі=12|isbn=978-0-9585637-6-5}}</ref>, зьнізіўшыся за часам перасяленьня эўрапейцаў, галоўным чынам, празь інфэкцыйныя захворваньні<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|загаловак=Smallpox Through History|праект=Encarta|url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|дата копіі=29 кастрычніка 2009}}</ref>. Іншыя загінулі ў выніку канфліктаў з пасяленцамі<ref>{{Кніга|аўтар=Attwood, Bain; Foster, Stephen Glynn|загаловак=Frontier Conflict: The Australian Experience|выдавецтва=National Museum of Australia|год=2003|старокі=89|isbn=9781876944117}}</ref>. Палітыка ангельскага ўраду, скіраваная на [[культурная асыміляцыя|асыміляцыю]] тубыльцаў, пачынаючы з «Акту аб абароне тубыльцаў» 1869 году, прывяла да разбурэньня сацыяльных сувязяў унутры грамадзтва карэнных жыхароў і, магчыма, спрыяла зьніжэньню колькасьці карэннага насельніцтва<ref>{{Кніга|аўтар=Attwood, Bain|год=2005|спасылка=https://www.questia.com/read/109251500?title=Telling%20the%20Truth%20about%20Aboriginal%20History|загаловак=Telling the truth about Aboriginal history|месца=Crows Nest, New South Wales|выдавецтва=Allen & Unwin.|isbn=978-1-74114-577-9}}</ref>. Унутраныя вобласьці кантынэнта заставаліся недасьледаваныя да пачатку ХІХ стагодзьдзя. Большасьць дасьледчыкаў, якія кіраваліся ў глыб аўстралійскіх [[пустэльня]]ў, не вярталіся. Нават у нашы дні гэта застаецца адным з самых складаных месцаў на Зямлі. == Палітыка == Аўстралія зьяўляецца ўдзельнікам Брытанскай [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці Нацыяў]], захоўвае ў дзяржаўных дакумэнтах назву [[дамініён]]. Палітычная будова краіны фармальна фэдэрацыйная [[канстытуцыйная манархія]]. Канстытуцыя краіны была прынятая ў 1900 годзе, згодна зь ёй кіраўніком дзяржавы зьяўляецца кароль Аўстраліі (цяпер [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]), які ажыцьцяўляе сваю ўладу праз [[губэрнатар]]а. Тытул караля Аўстраліі быў дадзены брытанскаму манарху ў 1971 годзе аўстралійскім парлямэнтам. Практычна кіраўнікамі Аўстраліі зьяўляюцца губэрнатар і [[прэм’ер-міністар]] Аўстраліі. [[Заканадаўчая ўлада]] належыць дзьвюхпалатнаму парлямэнту, дэпутаты якога выбіраюцца на ўсеагульных выбарах: Сэнат на шасьцігадовы тэрмін, налічвае 76 сэнатараў (па 12 прадстаўнікоў ад кожнага штату і па два прадстаўнікі ад Паўночнай тэрыторыі і Аўстралійскай сталічнай акругі) і Палата Прадстаўнікоў з трохгадовым тэрмінам дзеяньня, якая налічвае 150 дэпутатаў, якія выбіраюцца прапарцыянальна колькасьці насельніцтва. [[Выканаўчая ўлада]] належыць [[урад]]у, які фармальна кіруецца губэрнатарам, але фактычна падпарадкоўваецца прэм’ер-міністру. Прэм’ер-міністар назначаецца ад імя манарха губэрнатарам. Права выбаршчыка маюць усе грамадзяне, пачынаючы з 18 гадоў. Галасаваць павінны ўсе грамадзяне, штраф за ня ўдзел у выбарах складае 50 аўстралійскіх даляраў. [[Судовая ўлада]] ў краіне належыць Вышэйшаму Фэдэральнаму Суду (гаспадарчыя справы) і Аўстралійскаму Нацыянальнаму Суду. Кожны аўстралійскі штат мае сваю канстытуцыю, дзьвюхпалатны парлямэнт (за выключэньнем Кўінзлэнду, дзе існуе аднапалатны парлямэнт) і ўрад, на чале якога стаіць губэрнатар, які па прапанове аўстралійскага парлямэнту назначаецца брытанскім манархам. Штаты дзеляцца на графствы, акругі і гарады. == Геаграфія == Аўстралія — шостая па велічыні краіна ў сьвеце. Самая высокая шчыльнасьць насельніцтва знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Аўстралійскі кантынэнт зьяўляецца самым плоскім з усіх, зь сярэдняй вышынёй 330,9 м над узроўнем мора. Плошча Аўстраліі складае {{лік|7.7}} млн км²<ref name="britannica">{{Спасылка|url=https://www.britannica.com/place/Australia|загаловак=Australia|праект=Encyclopedia Britannica|мова=en|дата=12 лютага 2026|аўтар=Ride, W.D.L., Twidale, Charles Rowland, Lange, Robert Terence, Powell, Joseph Michael, Roe, Michael, Rickard, John David, Veevers, John J.|дата публікацыі=12 лютага 2026}}</ref>. Паўночнае і ўсходняе ўзьбярэжжа Аўстраліі выходзіць у [[Арафурскае мора|Арафурскае]], [[Каралавае мора|Каралавае]], [[Тасманава мора|Тасманава]], і [[Тыморскае мора|Тыморскае]] моры; заходняе і паўднёвае ў [[Індыйскі акіян]]. Недалёка ад Аўстраліі знаходзяцца вялікія выспы: [[Новая Гвінэя]] і [[Тасманія]]. Уздоўж паўночна-ўсходняга ўзьбярэжжа Аўстраліі цягнецца самы вялікі ў сьвеце каралавы рыф — [[Вялікі бар’ерны рыф]]. Аўстралія выцягнутая з захаду на ўсход на 4000 км, а з поўначы на поўдзень на 3128 км. Даўжыня берагавой лініі складае {{лік|34218}} км. Большую частку паверхні краіны займаюць пустэльні і паўпустэльні. Самымі вялікімі пустэльнямі зьяўляюцца Вялікая Пяшчаная пустэльня, Вялікая пустэльня Вікторыя. Іншыя пустэльні — [[Пустыня Сымпсана]], [[Тырары]]. На ўсходзе ад пустэльні Вікторыя знаходзіцца паўпустэльня Вялікі Артэзіянскі Басэйн. На ўсходзе мацерыка знаходзяцца невысокія горы [[Вялікі Водападзельны хрыбет]] з самым высокім пунткам — гарой [[Касьцюшка (гара)|Касьцюшка]] (2228 м). Найніжэйшы пункт Аўстраліі — возера [[Эйр (возера)|Эйр]] (15 мэтраў ніжэй за ўзровень мора). == Адміністрацыйны падзел == Аўстралія складаецца з шасьці штатаў і двух мацерыковых тэрыторыяў: # Тэрыторыя фэдэральнай сталіцы (мацерыковая тэрыторыя) # [[Новы Паўднёвы Ўэйлз]] # [[Вікторыя (Аўстралія)|Вікторыя]] # [[Кўінзлэнд]] # [[Паўднёвая Аўстралія]] # [[Заходняя Аўстралія]] # [[Тасманія]] # [[Паўночная тэрыторыя]] (мацерыковая тэрыторыя) == Эканоміка == Грашовая адзінка — [[аўстралійскі даляр]] (1 аўстр. дал. = 0,75 дал. ЗША.) Аўстралія — высокаразьвітая індустрыяльна-аграрная краіна. Эканамічнае разьвіцьцё характарызуецца стабільнасьцю і ўстойлівасьцю. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] складае каля 1925 млрд аўстр. дал. (2020, ацэнка Міжнароднага валютнага фонду), узровень [[інфляцыя|інфляцыі]] — каля 6,59%. Беспрацоўе скаладае 4,2% (сьнежань 2025 году)<ref>{{Спасылка|url=https://www.abs.gov.au/statistics/labour/employment-and-unemployment/labour-force-australia/latest-release|загаловак=Labour Force, Australia, December 2025 | выдавец=Australian Bureau of Statistics|мова=en|дата=12 лютага 2026}}</ref>. [[Уліковая стаўка]] — каля 6%. Ключавая роля ў эканоміцы належыць перапрацоўчай, горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на зьнешнія рынкі. Галоўныя галіны перапрацоўчай прамысловасьці: машынабудаваньне і мэталаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая мэталюргія, выдавецка-паліграфічная. Горназдабыўная прамысловасьць абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў і мае вядучую ролю ў фармаваньні экспарту краіны: [[вугаль]], [[прыродны газ]], [[уран]]авыя, [[жалезныя руды|жалезныя]], полімэталічныя руды, [[баксыты]], [[сьвінец]], [[медзь]], [[каштоўныя мэталы]], [[дыямэнт]]ы і інш. У сельскай гаспадарцы вядучае месца займае жывёлагадоўля. Аўстралія — найбуйнейшы ў сьвеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай [[воўна|воўны]], а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру. Значная частка аўстралійскага экспарту прыходзіцца на прадукцыю аграрнага сэктара і здабываючай прамысловасьці. У імпарце пераважаюць машыны, абсталяваньне і транспартныя сродкі, тавары шырокага спажываньня, хімічныя тавары, мэдыкамэнты. Аб’ём замежных інвэстыцый у краіне — каля 980 млрд аўстралійскіх даляраў. Замежны капітал у асноўным засяроджаны ў паслугах і нерухомасьці, прамысловай вытворчасьці і якая здабывае прамысловасьці. == Культура == Нацыянальнае сьвята — Дзень Аўстраліі ([[26 студзеня]]). У гэты дзень у 1788 г. было заснавана першае паселішча эўрапейцаў. У краіне абавязковая адукацыя для дзяцей ад 6 да 15 гадоў. Дзейнічаюць 39 унівэрсытэтаў, 35 каледжаў, а таксама 4 інстытуты. Агульная колькасьць студэнтаў ВНУ — звыш за 700 тыс.чал. (зь іх замежных студэнтаў — 174 тыс. чал.). Шырока разьвітыя сродкі масавай інфармацыі. Аўстралія займае адно зь вядучых месцаў у сьвеце па колькасьці пэрыядычных выданьняў на душу насельніцтва. == Дэмаграфія == Насельніцтва краіны налічвае каля {{лік|28060000}} чалавек (ацэнка 2026)<ref name="britannica"/>. Самымі вялікімі гарадамі Аўстраліі зьяўляюцца: * [[Мэльбурн]] — {{лік|5235000}} жыхароў, * [[Сыднэй]] — {{лік|5121000}} жыхароў, * [[Брысбэйн]] — {{лік|250500}} жыхароў, * [[Пэрт (Аўстралія)|Пэрт]] — {{лік|2118000}} жыхароў, * [[Адэлаіда]] — {{лік|1367000}} жыхары, * [[Голд-Кост]] — 554 638 жыхароў, * [[Ньюкасл (Аўстралія)|Ньюкасл]] — 512 000 жыхароў, * [[Канбэра]] — {{лік|472000}} жыхароў. Прыкладна 43,9% насельніцтва Аўстраліі зьяўляюцца [[хрысьціянства|хрысьціянамі]]; 2,4% — [[будызм|будысты]]; 3,2% — [[іслам|мусульмане]]; 2,7% — [[індуізм|індусы]]; 38,9% — [[атэізм|атэісты]]<ref name="britannica"/>. Сярод хрысьціянаў самай вялікай групай зьяўляюцца [[каталіцызм|каталікі]] (20%) і [[англіканства|англікане]] (9,8%). == Глядзіце таксама == {{Партал|Аўстралія}} * [[Сьпіс самых высокіх будынкаў Аўстраліі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://curlie.org/Regional/Oceania/Australia Аўстралія]. Curlie. * [https://www.australia.com/en Турызм у Аўстралію]. {{Бібліяінфармацыя}} {{Краіны Акіяніі}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] tpyqcpzes5uj4la43gjocq1yae4lwar 2682542 2682541 2026-08-06T00:30:14Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* */ 2682542 wikitext text/x-wiki {{Краіна2 | Назва на мове краіны = Australia | Код мовы назвы краіны = en|Лацінка=Aŭstrałija}} '''Аўстра́лія''' ({{мова-en|Australia}}, ад {{мова-la|austrālis|скарочана}} — «паўднёвы»; '''Аўстралі́йскі Зьвяз''' — {{мова-en|Commonwealth of Australia}}) — дзяржава ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]], чалец [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці нацыяў]]. Сталіцай дзяржавы зьяўляецца горад [[Канбэра]]. Разьмешчана на [[Аўстралія (кантынэнт)|мацерыку Аўстралія]], высьпе [[Тасманія]] і некалькіх іншых выспах [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага акіянаў]]. Адзіная дзяржава, якая займае цэлы мацярык. На поўнач ад Аўстралійскага Саюзу разьмешчаныя [[Усходні Тымор|Ўсходні Тымор]], [[Інданэзія]] і [[Папуа-Новая Гвінэя]], да паўночнага ўсходу — [[Вануату]], [[Новая Каледонія]] і [[Саламонавы выспы]], на паўднёвы ўсход — [[Новая Зэляндыя]]. Найкарацейшую адлегласьць паміж галоўнай выспай Папуа-Новай Гвінэяй і матэрыковай часткай Аўстралійскага Саюзу складае ўсяго 145 км, а адлегласьць ад аўстралійскай выспы Боігу да Папуа-Новай Гвінэі — усяго 5 кілямэтраў. == Назва == Назва «''Аўстралія''» паходзіць ад назвы «''Terra Australis''», якую ўжывалі эўрапейцы да XVIII стагодзьдзя. Гэты лацінскі выраз азначае: ''terra'' — «зямля», ''australis'' — «паўднёвая». == Гісторыя == Паводле ацэнак засяленьне аўстралійскага кантэненту чалавекам пачалося каля 65 тысячаў да 70 тысячаў гадоў назад<ref name="Sáenz">{{Кніга|аўтар=Sáenz R., Embrick D. G., Rodríguez N. P.|год=2015|спасылка=https://books.google.com/books?id=v_bLCQAAQBAJ&pg=PA602|загаловак=The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity|выдавецтва=Springer|старонкі=602|isbn=978-90-481-8891-8}}</ref>, празь міграцыю людзей з [[Паўднёва-Ўсходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]]<ref>{{Кніга|аўтар=Oppenheimer S.|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=VQQvDwAAQBAJ&pg=PP111|загаловак=Out of Eden: The Peopling of the World|выдавецтва=Little, Brown Book Group|старонкі=111|isbn=978-1-78033-753-1}}</ref>. Гэтыя першыя жыхары былі продкамі сучасных карэнных аўстралійцаў<ref>[https://web.archive.org/web/20110413002541/http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia «The spread of people to Australia»]. Australian Museum.</ref>. Тубыльная аўстралійская культура зьяўляецца адной з самых старажытных цывілізацыяў на Зямлі<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20130518061422/http://www.australiangeographic.com.au/journal/Aboriginal-Australians-the-oldest-culture-on-Earth.htm|загаловак=Aboriginal Australians the oldest culture on Earth|праект=Australian Geographic|url=http://www.australiangeographic.com.au/journal/Aboriginal-Australians-the-oldest-culture-on-Earth.htm}}</ref>. Да часу перасяленьня эўрапейцаў большасьць карэнных аўстралійцаў зьяўляліся паляўнічымі і зьбіральнікамі са складанай эканомікай і структурай грамадзтва<ref name="Sáenz"/>. Культура тубыльцаў была вуснай, а духоўныя каштоўнасьці грунтаваліся на павазе да зямлі і веры ў час сноў<ref>{{Кніга|аўтар=Galván J. A.|год=2014|спасылка=https://books.google.com/books?id=e2RyBAAAQBAJ&pg=PA83|загаловак=They Do What? A Cultural Encyclopedia of Extraordinary and Exotic Customs from around the World|выдавецтва=ABC-CLIO|старонкі=83|isbn=978-1-61069-342-4}}</ref>. Тубыльцы астравоў праліву Торэса, якія этнічна зьяўляюцца мэланэзійцамі, існавалі за кошт разьвіцьця сэзоннага садаводзтва і рыбнага промыслу<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20080710014604/http://dsc.discovery.com/news/2008/07/03/australia-tattoos-art.html|загаловак=Early Aussie Tattoos Match Rock Art|праект=Discovery News|url=http://dsc.discovery.com/news/2008/07/03/australia-tattoos-art.html|дата копіі=3 сакавіка 2008}}</ref>. Паўночныя берагі Аўстраліі спарадычна наведвалі маракі макасарцы з поўдня вострава [[Сулавэсі]]<ref>{{Кніга|аўтар=MacKnight, CC|год=1976|загаловак=The Voyage to Marege: Macassan Trepangers in Northern Australia|выдавецтва=Melbourne University Press}}</ref>. [[Файл:Captainjamescookportrait.jpg|міні|зьлева|Ангельскі дасьледчык [[Джэймз Кук]] склаў першую мапу ўсходняга ўзьбярэжжа Аўстраліі.]] Для эўрапейцаў першапачаткова Аўстралію адкрылі [[партугальцы]], якія ў гэтыя гады будавалі свае гандлёвыя базы ў [[Індыя|Індыі]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] і [[Кітай|Кітаі]]. Аўстралія іх не зацікавіла, таму што была незаселеная, і мела неспрыяльныя для эўрапейцаў кліматычныя ўмовы. Першым жа датаваным зьяўленьнем эўрапейцаў на аўстралійскім мацерыку ў 1606 годзе ёсьць прыбыцьцё [[нідэрляндцы|нідэрляндцаў]]<ref>{{Кніга|аўтар=Barber P., Barnes K., Erskine N.|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=uZ_sAQAAQBAJ&pg=PA99|загаловак=Mapping Our World: Terra Incognita To Australia. National Library of Australia|старонкі=99|isbn=978-0-642-27809-8}}</ref>. Першым карабелем і экіпажам, які падыйшоў да берагу зьяўляецца карабель «Дэйфкен» на чале з капітанам Вілемам Янсзоонам<ref>{{Кніга|аўтар=Smith C., Burke H.|год=2007|спасылка=https://books.google.com/books?id=0HsRb_AY9jQC&pg=PA47|загаловак=Digging It Up Down Under: A Practical Guide to Doing Archaeology in Australia|выдавецтва=Springer Science|старонкі=47|isbn=978-0-387-35263-3}}</ref>. Ён падыйшоў да берага да паўвострава [[Кейп-Ёрк]] на пачатку 1606 году, і высадзіўся 26 лютага на рацэ Пэнэфатэр недалёка ад сучаснага гораду Ўэйпа. Нідэрляндцы дасьледвалі ўсё заходняе і паўночнае ўзьбярэжжы і назвалі кантынэнт «Новай Галяндыяй», але не зрабілі спробы стварыць нейкія паселішчы. Ўільям Дампір, ангельскі дасьледчык, высадзіўся на паўночна-заходнім узьбярэжжы Новай Галяндыі ў 1688 годзе і зноўку ў 1699 годзе на зваротным шляху<ref>{{Кніга|аўтар=Marsh L.|год=2010|загаловак=History of Australia: understanding what makes Australia the place it is today|месца=Greenwood, W.A.|выдавецтва=Ready-Ed Publications|старонкі=9|isbn=978-1-86397-798-2}}</ref>. У 1770 годзе [[Джэймз Кук]] зьдзейсьніў падарожжа ўздоўж усходняга ўзьбярэжжа, пазначыўшы яго на мапе, і назваўшы яго [[Новы Паўднёвы Ўэйлз|Новым Паўднёвым Ўэйлзам]]. Гэтая тэрыторыя была аб’яўленая ім валоданьнямі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Кніга|аўтар=Goucher C., Walton L.|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=O_3fCgAAQBAJ&pg=PA427|загаловак=World History: Journeys from Past to Present|выдавецтва=Routledge|старонкі=427—428|isbn=978-1-135-08829-3}}</ref>. З прычыны страты сваіх амэрыканскіх калёніяў у 1783 годзе брытанскі ўрад накіраваў Першы флёт пад камандаваньнем капітана [[Артур Філіп|Артура Філіпа]], каб заснаваць новую калёнію ў Новым Паўднёвым Ўэйлзе. У 1787 годзе на кантынэнт прыбылі першыя [[Вялікабрытанія|брытанскія]] караблі з арыштантамі з Ангельшчыны, [[Шатляндыя|Шатляндыі]] і [[Ўэйлз]]у, большасьць зь іх у выніку заставаліся ў Аўстраліі. Першае паселішча пад назовам [[Порт-Джэксан]] было створанае ў Сыднэйскай бухце, а 26 студзеня 1788 году, дзень афіцыйнага ўзьняцьця сьцягу над горадам лічыцца нацыянальным сьвятам Аўстраліі<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20171213231728/http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/european-discovery-and-colonisation|загаловак=European discovery and the colonisation of Australia|праект=Australian Government: Culture Portal. Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, Commonwealth of Australia|url=http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/european-discovery-and-colonisation|дата копіі=13 сьнежня 2017}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Egan T.|год=2003|спасылка=https://books.google.com/books?id=ND3OqVdOwqoC&pg=PA25|загаловак=The Land Downunder|выдавецтва=Grice Chapman Publishing|старонкі-25-26|isbn=978-0-9545726-0-0}}</ref>. Брытанскае паселішча было заснаванае і на востраве [[Тасманія]] ў 1803 годзе, яно стала асобнай калёніяй у 1825 годзе. Вялікабрытанія афіцыйна зацьвердзіла свой сувэрэнітэт над заходняй часткай [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]] ў 1828 годзе. Асобныя калёніі былі ўтвораныя з частак Новага Паўднёвага Ўэйлзу, як то [[Паўднёвая Аўстралія]] ў 1836 годзе, [[Вікторыя (Аўстралія)|Вікторыя]] ў 1851 годзе, і [[Кўінзлэнд]] ў 1859 годзе. Рэгіён [[Паўночная тэрыторыя]] была заснаваная ў 1911 годзе, як асобная частка вылучаная з Паўднёвай Аўстраліі. Паўднёвая Аўстралія была заснавана як «вольная правінцыя», то бок сюды не высылаліся прысуджанья да зьняволеньня з мэтраполіі. Вікторыя і Заходняя Аўстралія таксама першапачаткова былі «вольнымі правінцыямі», аднак пазьней прымалі нявольнікаў<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20051225154618/http://www.access.prov.vic.gov.au/public/PROVguides/PROVguide057/PROVguide057.jsp|загаловак=Convict Records|праект=Public Record office of Victoria|url=http://www.access.prov.vic.gov.au/public/PROVguides/PROVguide057/PROVguide057.jsp|дата копіі=25 сьнежня 2005}}</ref>. Зь цягам часу празь ціск з боку пасяленцаў высылка зьняволеных была забаронена, а апошні такі карабель з арыштантамі прыбыў да кантынэнту ў 1848 годзе<ref>{{Спасылка|url=https://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/0/A890E87A9AB97424CA2569DE0025C18B?Open|загаловак=1998 Special Article — The State of New South Wales — Timeline of History|праект=Australian Bureau of Statistics}}</ref>. Карэннае насельніцтва, паводле ацэнак, складала ад 750 тысячаў да 1 млн чалавек у 1788 годзе<ref>{{Кніга|аўтар=Briscoe, Gordon; Smith, Len|год=2002|загаловак=The Aboriginal Population Revisited: 70,000 years to the present|месца=Canberra, Australia|выдавецтва=Aboriginal History Inc.|старонкі=12|isbn=978-0-9585637-6-5}}</ref>, зьнізіўшыся за часам перасяленьня эўрапейцаў, галоўным чынам, празь інфэкцыйныя захворваньні<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|загаловак=Smallpox Through History|праект=Encarta|url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html|дата копіі=29 кастрычніка 2009}}</ref>. Іншыя загінулі ў выніку канфліктаў з пасяленцамі<ref>{{Кніга|аўтар=Attwood, Bain; Foster, Stephen Glynn|загаловак=Frontier Conflict: The Australian Experience|выдавецтва=National Museum of Australia|год=2003|старокі=89|isbn=9781876944117}}</ref>. Палітыка ангельскага ўраду, скіраваная на [[культурная асыміляцыя|асыміляцыю]] тубыльцаў, пачынаючы з «Акту аб абароне тубыльцаў» 1869 году, прывяла да разбурэньня сацыяльных сувязяў унутры грамадзтва карэнных жыхароў і, магчыма, спрыяла зьніжэньню колькасьці карэннага насельніцтва<ref>{{Кніга|аўтар=Attwood, Bain|год=2005|спасылка=https://www.questia.com/read/109251500?title=Telling%20the%20Truth%20about%20Aboriginal%20History|загаловак=Telling the truth about Aboriginal history|месца=Crows Nest, New South Wales|выдавецтва=Allen & Unwin.|isbn=978-1-74114-577-9}}</ref>. Унутраныя вобласьці кантынэнта заставаліся недасьледаваныя да пачатку ХІХ стагодзьдзя. Большасьць дасьледчыкаў, якія кіраваліся ў глыб аўстралійскіх [[пустэльня]]ў, не вярталіся. Нават у нашы дні гэта застаецца адным з самых складаных месцаў на Зямлі. == Палітыка == Аўстралія зьяўляецца ўдзельнікам Брытанскай [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці Нацыяў]], захоўвае ў дзяржаўных дакумэнтах назву [[дамініён]]. Палітычная будова краіны фармальна фэдэрацыйная [[канстытуцыйная манархія]]. Канстытуцыя краіны была прынятая ў 1900 годзе, згодна зь ёй кіраўніком дзяржавы зьяўляецца кароль Аўстраліі (цяпер [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]), які ажыцьцяўляе сваю ўладу праз [[губэрнатар]]а. Тытул караля Аўстраліі быў дадзены брытанскаму манарху ў 1971 годзе аўстралійскім парлямэнтам. Практычна кіраўнікамі Аўстраліі зьяўляюцца губэрнатар і [[прэм’ер-міністар]] Аўстраліі. [[Заканадаўчая ўлада]] належыць дзьвюхпалатнаму парлямэнту, дэпутаты якога выбіраюцца на ўсеагульных выбарах: Сэнат на шасьцігадовы тэрмін, налічвае 76 сэнатараў (па 12 прадстаўнікоў ад кожнага штату і па два прадстаўнікі ад Паўночнай тэрыторыі і Аўстралійскай сталічнай акругі) і Палата Прадстаўнікоў з трохгадовым тэрмінам дзеяньня, якая налічвае 150 дэпутатаў, якія выбіраюцца прапарцыянальна колькасьці насельніцтва. [[Выканаўчая ўлада]] належыць [[урад]]у, які фармальна кіруецца губэрнатарам, але фактычна падпарадкоўваецца прэм’ер-міністру. Прэм’ер-міністар назначаецца ад імя манарха губэрнатарам. Права выбаршчыка маюць усе грамадзяне, пачынаючы з 18 гадоў. Галасаваць павінны ўсе грамадзяне, штраф за ня ўдзел у выбарах складае 50 аўстралійскіх даляраў. [[Судовая ўлада]] ў краіне належыць Вышэйшаму Фэдэральнаму Суду (гаспадарчыя справы) і Аўстралійскаму Нацыянальнаму Суду. Кожны аўстралійскі штат мае сваю канстытуцыю, дзьвюхпалатны парлямэнт (за выключэньнем Кўінзлэнду, дзе існуе аднапалатны парлямэнт) і ўрад, на чале якога стаіць губэрнатар, які па прапанове аўстралійскага парлямэнту назначаецца брытанскім манархам. Штаты дзеляцца на графствы, акругі і гарады. == Геаграфія == Аўстралія — шостая па велічыні краіна ў сьвеце. Самая высокая шчыльнасьць насельніцтва знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Аўстралійскі кантынэнт зьяўляецца самым плоскім з усіх, зь сярэдняй вышынёй 330,9 м над узроўнем мора. Плошча Аўстраліі складае {{лік|7.7}} млн км²<ref name="britannica">{{Спасылка|url=https://www.britannica.com/place/Australia|загаловак=Australia|праект=Encyclopedia Britannica|мова=en|дата=12 лютага 2026|аўтар=Ride, W.D.L., Twidale, Charles Rowland, Lange, Robert Terence, Powell, Joseph Michael, Roe, Michael, Rickard, John David, Veevers, John J.|дата публікацыі=12 лютага 2026}}</ref>. Паўночнае і ўсходняе ўзьбярэжжа Аўстраліі выходзіць у [[Арафурскае мора|Арафурскае]], [[Каралавае мора|Каралавае]], [[Тасманава мора|Тасманава]], і [[Тыморскае мора|Тыморскае]] моры; заходняе і паўднёвае ў [[Індыйскі акіян]]. Недалёка ад Аўстраліі знаходзяцца вялікія выспы: [[Новая Гвінэя]] і [[Тасманія]]. Уздоўж паўночна-ўсходняга ўзьбярэжжа Аўстраліі цягнецца самы вялікі ў сьвеце каралавы рыф — [[Вялікі бар’ерны рыф]]. Аўстралія выцягнутая з захаду на ўсход на 4000 км, а з поўначы на поўдзень на 3128 км. Даўжыня берагавой лініі складае {{лік|34218}} км. Большую частку паверхні краіны займаюць пустэльні і паўпустэльні. Самымі вялікімі пустэльнямі зьяўляюцца Вялікая Пяшчаная пустэльня, Вялікая пустэльня Вікторыя. Іншыя пустэльні — [[Пустыня Сымпсана]], [[Тырары]]. На ўсходзе ад пустэльні Вікторыя знаходзіцца паўпустэльня Вялікі Артэзіянскі Басэйн. На ўсходзе мацерыка знаходзяцца невысокія горы [[Вялікі Водападзельны хрыбет]] з самым высокім пунткам — гарой [[Касьцюшка (гара)|Касьцюшка]] (2228 м). Найніжэйшы пункт Аўстраліі — возера [[Эйр (возера)|Эйр]] (15 мэтраў ніжэй за ўзровень мора). == Адміністрацыйны падзел == Аўстралія складаецца з шасьці штатаў і двух мацерыковых тэрыторыяў: # Тэрыторыя фэдэральнай сталіцы (мацерыковая тэрыторыя) # [[Новы Паўднёвы Ўэйлз]] # [[Вікторыя (Аўстралія)|Вікторыя]] # [[Кўінзлэнд]] # [[Паўднёвая Аўстралія]] # [[Заходняя Аўстралія]] # [[Тасманія]] # [[Паўночная тэрыторыя]] (мацерыковая тэрыторыя) == Эканоміка == Грашовая адзінка — [[аўстралійскі даляр]] (1 аўстр. дал. = 0,75 дал. ЗША.) Аўстралія — высокаразьвітая індустрыяльна-аграрная краіна. Эканамічнае разьвіцьцё характарызуецца стабільнасьцю і ўстойлівасьцю. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] складае каля 1925 млрд аўстр. дал. (2020, ацэнка Міжнароднага валютнага фонду), узровень [[інфляцыя|інфляцыі]] — каля 6,59%. Беспрацоўе скаладае 4,2% (сьнежань 2025 году)<ref>{{Спасылка|url=https://www.abs.gov.au/statistics/labour/employment-and-unemployment/labour-force-australia/latest-release|загаловак=Labour Force, Australia, December 2025 | выдавец=Australian Bureau of Statistics|мова=en|дата=12 лютага 2026}}</ref>. [[Уліковая стаўка]] — каля 6%. Ключавая роля ў эканоміцы належыць перапрацоўчай, горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на зьнешнія рынкі. Галоўныя галіны перапрацоўчай прамысловасьці: машынабудаваньне і мэталаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая мэталюргія, выдавецка-паліграфічная. Горназдабыўная прамысловасьць абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў і мае вядучую ролю ў фармаваньні экспарту краіны: [[вугаль]], [[прыродны газ]], [[уран]]авыя, [[жалезныя руды|жалезныя]], полімэталічныя руды, [[баксыты]], [[сьвінец]], [[медзь]], [[каштоўныя мэталы]], [[дыямэнт]]ы і інш. У сельскай гаспадарцы вядучае месца займае жывёлагадоўля. Аўстралія — найбуйнейшы ў сьвеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай [[воўна|воўны]], а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру. Значная частка аўстралійскага экспарту прыходзіцца на прадукцыю аграрнага сэктара і здабываючай прамысловасьці. У імпарце пераважаюць машыны, абсталяваньне і транспартныя сродкі, тавары шырокага спажываньня, хімічныя тавары, мэдыкамэнты. Аб’ём замежных інвэстыцый у краіне — каля 980 млрд аўстралійскіх даляраў. Замежны капітал у асноўным засяроджаны ў паслугах і нерухомасьці, прамысловай вытворчасьці і якая здабывае прамысловасьці. == Культура == Нацыянальнае сьвята — Дзень Аўстраліі ([[26 студзеня]]). У гэты дзень у 1788 г. было заснавана першае паселішча эўрапейцаў. У краіне абавязковая адукацыя для дзяцей ад 6 да 15 гадоў. Дзейнічаюць 39 унівэрсытэтаў, 35 каледжаў, а таксама 4 інстытуты. Агульная колькасьць студэнтаў ВНУ — звыш за 700 тыс.чал. (зь іх замежных студэнтаў — 174 тыс. чал.). Шырока разьвітыя сродкі масавай інфармацыі. Аўстралія займае адно зь вядучых месцаў у сьвеце па колькасьці пэрыядычных выданьняў на душу насельніцтва. == Дэмаграфія == Насельніцтва краіны налічвае каля {{лік|28060000}} чалавек (ацэнка 2026)<ref name="britannica"/>. Самымі вялікімі гарадамі Аўстраліі зьяўляюцца: * [[Мэльбурн]] — {{лік|5235000}} жыхароў, * [[Сыднэй]] — {{лік|5121000}} жыхароў, * [[Брысбэйн]] — {{лік|250500}} жыхароў, * [[Пэрт (Аўстралія)|Пэрт]] — {{лік|2118000}} жыхароў, * [[Адэлаіда]] — {{лік|1367000}} жыхары, * [[Голд-Кост]] — 554 638 жыхароў, * [[Ньюкасл (Аўстралія)|Ньюкасл]] — 512 000 жыхароў, * [[Канбэра]] — {{лік|472000}} жыхароў. Прыкладна 43,9% насельніцтва Аўстраліі зьяўляюцца [[хрысьціянства|хрысьціянамі]]; 2,4% — [[будызм|будысты]]; 3,2% — [[іслам|мусульмане]]; 2,7% — [[індуізм|індусы]]; 38,9% — [[атэізм|атэісты]]<ref name="britannica"/>. Сярод хрысьціянаў самай вялікай групай зьяўляюцца [[каталіцызм|каталікі]] (20%) і [[англіканства|англікане]] (9,8%). == Глядзіце таксама == {{Партал|Аўстралія}} * [[Сьпіс самых высокіх будынкаў Аўстраліі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://curlie.org/Regional/Oceania/Australia Аўстралія]. Curlie. * [https://www.australia.com/en Турызм у Аўстралію]. {{Бібліяінфармацыя}} {{Краіны Акіяніі}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] jogybcq8a4173g5sqgidve3os4ciew3 0 43641 2682547 2656206 2026-08-06T03:28:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682547 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Аляксандар Салжаніцын |Арыгінал імя = Александр Солженицын |Партрэт = evstafiev-solzhenitsyn.jpg |Памер = 250px |Апісаньне = А. Салжаніцын у 1994 годзе падчас вяртаньня ў [[Расея|Расею]] |Імя пры нараджэньні = Аляксандар Ісаевіч Салжаніцын |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|11|12|1918}} |Месца нараджэньня = [[Кіславодзк]], [[РСФСР]] |Дата сьмерці = {{Памёр|3|8|2008|гадоў=89}} |Месца сьмерці = [[Масква]], [[Расейская Фэдэрацыя]] |Род дзейнасьці = расейскі [[пісьменьнік]], [[публіцыст]], гісторык, [[паэт]] і грамадзкі дзеяч |Гады актыўнасьці = |Напрамак = |Жанр = [[аповесьць]], [[апавяданьне]], [[публіцыстыка]], [[эсэ]], [[раман]], «[[драбняткі]]», [[лексыкаграфія]] |Дэбют = |Прэміі = [[Нобэлеўская прэмія|Нобэлеўская прэмія па літаратуры]]<br />[[Вялікі залаты мэдаль імя М. В. Ламаносава|Вялікі залаты мэдаль імя М. В. Ламаносава Расейскай Акадэміі навук]]<br />[[Вялікая прэмія Францускай Акадэміі маральна-палітычных навук]]<br />{{Ордэн Сьвятога Савы‎}}<br />{{Дзяржаўная прэмія Расеі|2006}}<br />сябар [[Расейская Акадэмія навук|Расейскае Акадэміі навук]] |Палічка = |Сайт = }} '''Алякса́ндар Іса́евіч Салжані́цын''' (11 сьнежня 1918, [[Кіславодзк]], [[РСФСР]] — 3 жніўня 2008, [[Масква]], [[Расея|Расейская Фэдэрацыя]]) — расейскі [[пісьменьнік]], [[публіцыст]], гісторык, [[паэт]] і грамадзкі дзяяч, [[Савецкі Саюз|савецкі]] [[Дысідэнцтва|дысідэнт]], ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] (1970). Атрымаў шырокую вядомасьць, апрача літаратурных твораў (што, як правіла, закранаюць вострыя грамадзка-палітычныя тэмы), таксама гісторыка-публіцыстычнымі творамі па гісторыі Расеі XIX—XX стагодзьдзяў. Былы [[дысыдэнт]], цягам некалькіх дзесяцігодзьдзяў (1960-я, 1970-я і 1980-я) актыўна змагаўся супраць камуністычнага рэжыму ў СССР. У апошні час стаяў на кансэрватыўных пазыцыях, зьяўляючыся адным з натхняльнікаў праваслаўна-патрыятычнага руху. Бацька [[Ігнат Салжаніцын|Ігната Салжаніцына]], дырыжэра і піяніста. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Аляксандар Ісаевіч (Ісаакавіч<ref>У некаторых дакумэнтах 1930-х гадоў ягонае імя па бацьку пазначанае як «Ісаакавіч», напрыклад, у выпускным атэстаце, у іншых, як у пашпарце, выдадзеным у 1934 годзе з памылкай пашпартысткі, і ў заяве ва ўнівэрсытэт, напісанай на падставе пашпартных дадзеных, — як «Ісаевіч» (абодва гэтыя дакумэнты надрукаваныя ў часопісе «Студенческий меридиан», 1990, № 7, цыт. паводле: [http://www.libelli.ru/works/solzh.htm Ю. Р. Федоровский. Ода диссиденству, или стукач у дураков.]{{ref-ru}}</ref>) Салжаніцын нарадзіўся 11 сьнежня 1918 г. у [[Кіславодзк]]у. Бацька — Ісаакій Сямёнавіч Салжаніцын, расейскі [[праваслаўны]] селянін з Паўночнага Каўказу. Маці — Таісыя Захараўна Шчэрбак, дачка ўкраінскага шляхціча. Бацькі Салжаніцына пазнаёміліся падчас навучаньня ў Маскве і неўзабаве ажаніліся<ref>[http://www.svaboda.org/Content/Article/1188403.html «Наша Ніва». Бацькі Аляксандра Салжаніцына вянчаліся ў Беларусі.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ісаакій Салжаніцын падчас Першай сусьветнай вайны пайшоў на фронт дабраахвотнікам і служыў афіцэрам. Ён загінуў да нараджэньня сына, 15 чэрвеня 1918 году, ужо пасьля дэмабілізацыі (у выніку няшчаснага выпадку на паляваньні). Ён апісаны пад імем Сані Лажаніцына ў эпапеі «[[Чырвонае кола]]» (на падставе ўспамінаў маці А.Салжаніцына). Сям’я маці была цалкам разбураная ў выніку бальшавісцкіх канфіскацыяў. У 1924 годзе Салжаніцын пераехаў з маці ў [[Растоў-на-Доне]], з 1926 па 1936 гады вучыўся ў школы, жывучы надзвычай бедна. Даводзілася хаваць зьвесткі пра службу бацькі ў царскім войску. У малодшых клясах падвяргаўся кпінам за нашэньне крыжыка і нежаданьне ўступаць у піянэры, атрымаў вымову за наведаньне царквы. Пад уплывам школы шчыра прыняў камуністычную ідэялёгію, у 1936 годзе ўступіў у [[камсамол]]. У старэйшых клясах захапіўся літаратурай, пачаў пісаць эсэ й вершы; цікавіўся гісторыяй, грамадзкім жыцьцём. У 1937 годзе задумаў «[[Чырвонае кола|вялікі раман пра рэвалюцыю]]» 1917 году. У 1936 годзе паступіў у [[Растоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. Не жадаючы рабіць літаратуру асноўнай спэцыяльнасьцю, абраў фізыка-матэматычны факультэт. Ва ўнівэрсытэце вучыўся на «выдатна» (сталінскі [[стыпэндыят]]), працягваў літаратурныя практыкаваньні, у дадатак да ўнівэрсытэцкіх заняткаў самастойна вывучаў гісторыю і марксізм-ленінізм. Скончыў унівэрсытэт у 1941 годзе з адзнакай. Ад пачатку літаратурнай дзейнасьці востра цікавіўся гісторыяй Першай Сусьветнай Вайны і сацыялістычнай рэвалюцыі. У 1937 годзе пачаў зьбіраць матар’ялы па «[[Бітва ля Танэнбэргу|Самсонаўскай катастрофе]]», напісаў першыя разьдзелы «[[Жнівень Чатырнаццатага|Жніўня Чатырнаццатага]]» (з артадаксальных камуністычных пазыцыяў). У 1939 годзе паступіў на завочнае аддзяленьне факультэту літаратуры [[ІФЛГ|Інстытуту філязофіі, літаратуры і гісторыі ў Маскве]]. Перарваў навучаньне ў 1941 годзе ў сувязі з вайной. Цікавіўся тэатрам, летам 1938 году спрабаваў здаць экзамэны ў тэатральную школу [[Юры Завадзкі|Юрыя Завадзкага]], але беспасьпяхова. У жніўні 1939 году зьдзейсьніў зь сябрамі падарожжа на байдарцы па Волзе. Жыцьцё пісьменьніка з гэтага часу і да красавіку 1945 году — у паэме «[[Дарожанька]]» (1948—1952). 27 красавіка 1940 году ажаніўся са студэнткай Растоўскага ўнівэрсытэту [[Рашатоўская|Натальляй Рашатоўскай]] (1918—2003), зь якой пазнаёміўся ў 1936 годзе. === У час вайны === З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ня быў адразу мабілізаваны (прызнаны «абмежавана прыдатным» па здароўі). Актыўна дабіваўся накіраваньня на фронт. У верасьні 1941 году разам з жонкай атрымаў разьмеркаваньне школьным настаўнікам у [[Марозаўск]] Растоўскай вобласьці, аднак ужо 18 кастрычніка быў прызваны і накіраваны ў грузавы конны [[абоз]] шарагоўцам. Падзеі лета 1941 — вясны 1942 году апісаныя Салжаніцыным у няскончанай аповесьці «[[Любі рэвалюцыю]]» (1948). Намагаўся атрымаць накіраваньне ў афіцэрскую вучэльню, у красавіку 1942 году быў накіраваны ў артылерыйскую вучэльню ў [[Кастрама|Кастраму]]<ref>Эвакуяваная туды 3-я Ленінградзкая артылерыйская вучэльня.</ref>; у лістападзе 1942 году выпушчаны [[лейтэнант]]ам, накіраваны ў [[Саранск]], дзе разьмяшчаўся запасны полк па фармаваньні [[дывізіён]]аў [[Артылерыйская інструмэнтальная выведка|артылерыйскай інструмэнтальнай выведкі]]. У [[Дзейснае войска|дзейсным войску]] зь лютага 1943 году, служыў камандзірам батарэі гукавой выведкі 794 Асобнага армейскага выведвальнага артылерыйскага дывізіёну (пазьней — 68 Сэўска-Рэчыцкай [[2-і Беларускі фронт|2-ога Беларускага фронту]] ([[палявая пошта]] № 07900 «Ф»). Баявы шлях — ад [[Арол|Арла]]<ref>А. Салжаніцын. [[Желябугские Выселки]]. Двучастный рассказ. // Новый мир, 1993, № 3.</ref> да [[Усходняя Прусыя|Ўсходняй Прусыі]]<ref>Акружэньне батарэі ва Ўсходняй Прусыі (між [[Адліг Швэнкітэн]] і [[Дытрыхсдорф]]) і выхад зь яго 26 студзеня 1945 году, за які Салжаніцын быў прадстаўлены да Ордэну Чырвонай Зоркі, апісаныя ў: А. Солженицын. [[Адліг Швэнкітэн]]. Односуточная повесть. // Новый мир, 1993, № 3.</ref>. Быў уганараваны ардэнамі [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] і [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], у лістападзе 1943 году атрымаў чын [[Старэйшы лейтэнант|старэйшага лейтэнанта]], у чэрвені 1944 году — [[капітан]]у. На фронце вёў вайсковыя дзёньнікі, шмат пісаў, адсылаў свае творы маскоўскім літаратарам для рэцэнзаваньня; у 1944 годзе атрымаў добразычлівы водгук [[Барыс Лаўранёў|Б. А. Лаўранёва]]. === Арышт і зьняволеньне === На фронце Салжаніцын працягваў цікавіцца грамадзкім жыцьцём, аднак стаў крытычна ставіцца да Сталіна (за «перайначаньне [[Марксізм-ленінізм|ленінізму]]»); у ліставаньні са старым сябрам (Мікалаем Віткевічам) непаважна выказваўся пра «Пахана», пад якім угадваўся Сталін, захоўваў у асабістых рэчах складзеную разам зь Віткевічам «рэзалюцыю», у якой параўноўваў сталінскія парядкі з [[прыгоннае права|прыгонным правам]] і казаў пра стварэньне пасьля вайны «арганізацыі» для аднаўленьня так званых «[[Уладзімер Ленін|ленінскіх]]» нормаў. Лісты выклікалі падазрэньне вайсковай [[цэнзура|цэнзуры]], і ў лютым 1945 Салжаніцын і Віткевіч былі арыштаваныя. Чэскі журналіст Т. Ржэзач (аўтар распаўсюджванай на Захадзе кнігі «Сьпіраль здрады Салжаніцына», якая зьявілася «вынікам добрасумленнае працы аўтара і настойлівай сумеснай працы зь ім супрацоўнікаў 10 Управы МУС ЧССР і 5 Управы КГБ СССР»<ref>[https://web.archive.org/web/20080812063115/http://www.memo.ru/history/exp-kpss/Chapter5.htm Экспэртная выснова да паседжаньня канстытуцыйнага суду РФ 26 траўня 1992 г.]</ref>), вылучыў вэрсію пра «самаданос», у якім Салжаніцын, апрача сябе, абвінаваціў чатырох чалавек, адзін зь якіх, Н.Віткевіч, быў асуджаны на дзесяць год<ref>Салжаніцын абвяргае ўсе такія абвінавачаньні: «Поцемнікі сьвятла не шукаюць». http://www.rusk.ru/st.php?idar=310414{{ref-ru}}</ref>. Пасьля арышту Салжаніцын быў дастаўлены ў Маскву; 27 ліпеня завочна асуджаны [[Асобая Нарада пры НКВД СССР|Асобай нарадай]] да 8 год [[ГУЛАГ|выпраўленча-працоўных лягероў]] (па [[58 артыкул Карнага кодэксу РСФСР|артыкуле 58]], пункт 10, частка 2, і пункт 11 Крымінальнага Кодэксу РСФСР). У жніўні накіраваны ў лягер у Новы Ерусалім, 9 верасьня 1945 пераведзены ў лягер «Калускія Вароты». У чэрвені 1946 запатрабаваны ў сыстэму спэцтурмаў 4-га Спэцаддзелу НКВД, у верасьні накіраваны ў спэцінстытут для зьняволеных ([[Шарашка|«шарашку»]]) пры авіяматорным заводзе ў [[Рыбінск]]у, празь пяць месяцаў — на «шарашку» ў [[Загорск]], у ліпені 1947 — у аналягічную ўстанову ў [[Марфіна]] (пад Масквой). Працаваў па спэцыяльнасьці — матэматыкам. У Марфіне Салжаніцын пачаў работу над аповесьцю «[[Любі рэвалюцыю]]». Пазьней заключныя дні на Марфінскай шарашцы апісаныя Салжаніцыным у рамане «[[У крузе першым|Ў крузе першым]]», дзе сам ён выведзены пад імем [[Глеб Нержын|Глеба Нержына]], а ягоныя сукамэрнікі [[Зьміцер Панін]] і [[Леў Копелеў]] — Зьмітра Салагдзіна і Льва Рубіна. У сьнежні 1948 жонка завочна разышлася з Салжаніцыным. У траўні 1950 Салжаніцын быў этапаваны ў [[Бутырская турма|Бутыркі]] (раздрай з кіраўніцтвам «шарашкі»), у жніўні накіраваны ў [[Стэпляг]] — [[асобы лягер]] у [[Экібастуз]]е. У лягеры быў шахтарам, муляром, ліцейнікам, некаторы час — брыгадзірам, удзельнічаў у забастоўцы. Пазьней лягернае жыцьцё атрымае літаратурнае ўвасабленьне ў аповедзе «[[Адзін дзень Івана Дзянісавіча]]», а страйк зьняволеных — у кінасцэнары «[[Ведаюць ісьціну танкі]]». У пэрыяд канфлікту Салжаніцыну з савецкімі ўладамі зьяўляюцца інсьпіраваныя КГБ публікацыі пра тое, што ён, знаходзячыся ў зьняволеньні, актыўна супрацоўнічаў з органамі МГБ. Тэкст аднаго з данясеньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20120118164920/http://www.compromat.ru/main/kulturka/image/solzhenitsyn2.jpg Выява: Донос Ветрова]</ref>, нібыта напісаных ім пад псэўданімам Ветраў, быў надрукаваны<ref name=NKVD>Ф. Арнау. «Ветров, он же — Солженицын», Военно-исторический журнал, № 12, 1990{{ref-ru}}</ref> ў 1990. Сапраўднасьць дакумэнту была дэкляраваная нямецкім крымінолягам Франкам Арнаў, аднак афіцыйна ня высьветленая. Сам Салжаніцын прызнае, што пад ціскам даў пісьмовую згоду на супрацоўніцтва зь лягернай адміністрацыяй і ўзяў на сябе абавязак даносіць пра падрыхтоўку зьняволеных да пабегаў, але сьцьвярджае, што да сапраўднага супрацоўніцтва не дайшло: <blockquote>…Так і абышлося. Ніводнага разу больш мне не давялося падпісацца «Ветраў». Але й сёньня я паёжваюся, сустракаючы гэтае прозьвішча<ref>Салжаніцын А. Архипелаг ГУЛАГ, т. 2 — М.: Центр «Новый мир» — 1990, с. 243.{{ref-ru}}</ref>.</blockquote> Узімку 1952 у Салжаніцына выявілі [[рак (захворваньне)|рак]], ён быў праапэраваны ў лягеры. Вызвалены 13 лютага 1953. У зьняволеньні Салжаніцын цалкам расчараваўся ў [[марксізм]]е, зь цягам часу паверыў у Бога і схіліўся да [[Праваслаўе|праваслаўна]]-[[патрыёт|патрыятычных]] ідэяў (поўнае адмаўленьне [[камунізм|камуністычнай ідэялёгіі]], роспуск [[СССР]] і стварэньне [[Славяне|славянскае]] дзяржавы на тэрыторыі Расеі, [[Беларусь|Беларусі]] і часткі [[Украіна|Ўкраіны]], усталяваньне ў новай дзяржаве [[аўтарытарызм|аўтарытарнага]] ладу з паступовым пераходам да дэмакратыі, накіраваньне рэсурсаў будучай краіны на духоўнае, маральнае і рэлігійнае разьвіцьцё народа, у першую чаргу [[расейцы|расейцаў]]). Ужо на «шарашцы» вярнуўся да пісальніцтва, у Экібастузе складаў вершы, паэмы («[[Дарожанька]]», «[[Прускія ночы]]») і п’есы ў вершах («[[Палоньнікі]]», «[[Пір пераможцаў]]») і завучваў іх на памяць. Пасьля вызваленьня Салжаніцын быў накіраваны ў [[ссылка|ссылку]] на пасяленьне «назаўжды» (сяло Берлік Кактарэцкага раёну [[Джамбульская вобласьць|Джамбульскай вобласьці]], паўднёвы [[Казахстан]])<ref>Па нараду 9-е ўправы МГБ ад 27 сьнежня 1952 № 9/2-41731.</ref>. Працаваў настаўнікам матэматыкі і фізыкі ў 8-10 клясах мясцовай сярэдняй школы імя Кірава. У канцы 1953 здароўе рэзка пагоршылася, дасьледваньне выявіла ракавую пухліну, у студзені 1954 ён быў накіраваны ў [[Ташкент]] на лячэньне, у сакавіку выпісаны са значным паляпшэньнем. Хвароба, лячэньне, ацаленьне і бальнічныя ўражаньні леглі ў аснову аповесьці «[[Ракавы корпус]]», якая была задуманая ўвесну 1955. {{Асноўны артыкул|Ракавы корпус}} У ссылцы напісаў п’есу «[[Рэспубліка Працы]]» (пра лягер), раман «[[У крузе першым]]» (пра сваё перабываньні на «шарашцы») і нарыс «[[Працершы вочы]] („Гора ад розуму“ зэкавымі вачыма)». У чэрвені 1956 рашэньнем Вярхоўнага Суду СССР Салжаніцын быў вызвалены без [[Рэабілітацыя|рэабілітацыі]] «за адсутнасьцю ў яго дзеяньнях складу злачынства». У жніўні 1956 вяртаецца са ссылкі ў Цэнтральную Расею. Жыве ў вёсцы [[Мільцава]] (паштовае аддзяленьне [[Торфапрадукт]] [[Курлоўскі раён Уладзімерскай вобласьці|Курлоўскага раёну Ўладзімерскай вобласьці]]), выкладае матэматыку ў Мязінаўскай сярэдняй школе [[Гусь-Хрустальны раён Уладзімерскай вобласьці|Гусь-Хрустальнага раёну]]. Тады ж сустрэўся са сваёй былой жонкай, якая канчаткова вярнулася да яго ў лістападзе 1956 (паўторна шлюб зарэгістраваны 2 лютага 1957). 6 лютага 1957 рашэньнем [[Ваенная калегія Вярхоўнага суду СССР|Ваеннай калегіі Вярхоўнага суду СССР]] Салжаніцын рэабілітаваны<ref>Пасьведчаньне пра рэабілітацыю № 4н-083/57.</ref>. Зь ліпеня 1957 жыў у Разані, працаваў настаўнікам астраноміі сярэдняй школы № 2. === Першыя публікацыі === У 1959 Салжаніцын напісаў аповед «Щ-854» пра жыцьцё простага зьняволенага з расейскіх сялянаў, у 1960 — апавяданьні «Не стаіць сяло бяз праведніка» і «[[Правая кісьць]]», першыя «[[Драбняткі]]», п’есу «[[Сьвятло, якое ў табе]]» («Сьвяча на ветры»)<ref>«Гэтая п’еса — самае няўдалае з усяго, што я напісаў» («Бадалася цялё з дубам. Нарысы літаратурнага жыцьця». YMCA-PRESS, Paris, 1975, с. 18)</ref>. Перажыў пэўны крызіс, ня маючы мажлівасьці надрукаваць свае творы. У 1961 пад уражаньнем ад выступу [[Аляксандар Твардоўскі|Аляксандра Твардоўскага]] (рэдактара часопіса «[[Новы сьвет]]») на [[XXII зьезд КПСС|XXII зьезьдзе КПСС]], перадаў яму «Щ-854», папярэдне выключыўшы з расповеду найбольш палітычна вострыя, загадзя непраходныя цераз савецкую [[цэнзура|цэнзуру]] фрагмэнты. Твардоўскі ацаніў апавяданьне надзвычайна высока, запрасіў аўтара ў Маскву і стаў дабівацца публікацыі твору. [[Мікіта Хрушчоў|М. С. Хрушчоў]] пераадолеў супраціў членаў Палітбюро і дазволіў публікацыю апавяданьня. Аповед пад назвай «[[Адзін дзень Івана Дзянісавіча]]» быў надрукаваны ў часопісе «[[Новы сьвет]]» № 11, 1962, адразу ж перавыдадзены і перакладзены на замежныя мовы. {{Асноўны артыкул|Адзін дзень Івана Дзянісавіча}} 30 сьнежня 1962 Салжаніцын быў прыняты ў [[Саюз пісьменьнікаў СССР]]. Неўзабаве пасьля гэтага ў часопісе «Новы сьвет», (№ 1, 1963) былі надрукаваныя «Не стаіць сяло бяз праведніка» (пад назвай «[[Матронін двор]]») і «[[Выпадак на станцыі Кочатаўка]]» (пад назвай «Выпадак на станцыі Крэчатаўка»<ref>Назва станцыі выпадкова супала з прозьвішчам тагачаснага галоўнага рэдактара часопісу [[«Октябрь»]] [[Усевалад Кочатаў|Кочатава]], зь якім «Новы сьвет» вёў прынцыповыя літаратурныя і сьветапоглядныя спрэчкі. Каб не пагаршаць раздражненьне Кочатава, назву станцыі вырашана было зьмяніць на нэўтральную.</ref>). Першыя публікацыі выклікалі аграмадную колькасьць водгукаў пісьменьнікаў, грамадзкіх дзеячоў, крытыкаў і чытачоў. Ня толькі й ня столькі празь іхнія ўражвальныя рэалістычнасьць і шчырасьць, колькі таму, што гэта быў першы выпадак выданьня кніг па палітычна значнай тэме з 20-х гадоў, да таго ж напісаных ня чальцом [[КПСС|партыі]]. Пісьмы чытачоў — былых зьняволеных (у адказ на «Івана Дзянісавіча») паклалі пачатак «[[Архіпэляг ГУЛАГ|Архіпэлягу ГУЛАГ]]». Аповеды Салжаніцына рэзка вылучаліся на фоне твораў таго часу сваімі мастацкімі вартасьцямі і грамадзянскай сьмеласьцю. Гэта падкрэсьлівалі на той час многія, у тым ліку пісьменьнікі й паэты. Напрыклад, [[Ганна Ахматава|Ганна Андрэеўна Ахматава]] адзывалася пра «Матронін двор» так: <blockquote>- Але… Дзіўная рэч… Дзіўна, як маглі надрукаваць… Гэта страшней за «Івана Дзянісавіча»… Там можна ўсё на культ асобы сапхнуць, а тут… Бо гэта ў яго не Матрона, а ўся расейская вёска пад паравоз трапіла і ўшчэнт… Дробязі таксама дзіўныя… Памятаеце — чорныя бровы старога, як два масты адзін адному насустрач?.. Вы заўважылі: у яго лавы і зэдлічкі бываюць то жывыя, то мёртвыя… А прусакі пад шпалерамі шастаюць? Запомнілі? Як далёкі шум акіяну! і шпалеры ходзяць хвалямі… А якая выключная старонка, калі ён раптам бачыць Матрону маладой… І ўсю вёску бачыць маладою, то бок такою, якая яна была да ўсеагульнага спусташэньня…<ref>Цыт. паводле: [http://www.relis.ru/MEDIA/news/lg/texts/25/0602.html Лідзія Чукоўская. Записки об Анне Ахматовой.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> {{Асноўны артыкул|Матронін двор}} Летам 1963 Салжаніцын стварае чарговую, пятую па чарзе, усечаную «пад цэнзуру» рэдакцыю раману «У крузе першым», прызначаную для друку (з 87 разьдзелаў). Чатыры разьдзелы з раману выбраныя аўтарам і прапанаваныя «Новаму сьвету» «''…для спробы, пад відам „Урывка“…''». Апавяданьне «[[Для карысьці справы]]» апублікаванае ў часопісе «Новы сьвет» № 7 за 1963. 28 сьнежня 1963 рэдакцыя часопісу «Новы сьвет» і [[Цэнтральны дзяржаўны архіў літаратуры і мастацтва]] вылучаюць «Адзін дзень Івана Дзянісавіча» на здабыцьцё [[Ленінская прэмія|Ленінскай прэміі]] за 1964 год (у выніку галасаваньня [[Камітэт па Ленінскіх прэміях|Камітэту па прэміях]] прапанова была адрынутая<ref>Прэмія па літаратуры за 1964 была прысуджаная [[Алесь Ганчар|Алесю Ганчару]] за раман «Тронка» і [[Васіль Пяскоў|Васілю Міхайлавічу Пяскову]] за кнігу «Крокі па расе».</ref>). У 1964 Салжаніцын упершыню аддае свой твор у [[самвыдат]] — нізку «вершаў у прозе» пад агульнай назвай «[[Драбняткі]]». {{Асноўны артыкул|Драбняткі}} Улетку 1964 пятая рэдакцыя «У крузе першым» абмяркоўваецца і прынятая да надрукаваньня ў 1965 «Новым сьветам». Спроба публікацыі не атрымалася. Твардоўскі знаёміцца з рукапісам раману «Ракавы корпус» і нават прапануе яго для прачытаньня Хрушчову (зноў — празь ягонага памочніка Лебедзева). Салжаніцын сустракаецца з [[Варлам Шаламаў|Варламам Шаламавым]], які раней добразычліва адгукнуўся на «Івана Дзянісавіча», і прапануе яму сумесна працаваць над «Архіпэлягам». Увосень 1964 п’еса «Сьвяча на ветры» прынятая да пастаноўкі ў [[Тэатар імя Ленінскага камсамолу|Тэатры імя Ленінскага камсамолу]] ў Маскве. «Драбняткі» праз самвыдат пранікаюць за мяжу і пад назвай «Эцюды і дробныя апавяданьні» надрукаваныя ў кастрычніку 1964 у Франкфурце ў часопісе «Грані» (№ 56) — гэта першая публікацыя ў замежнай расейскай прэсе твору Салжаніцына, адрынутага ў СССР. У 1965 Салжаніцын езьдзіць у [[Тамбоўская вобласьць|Тамбоўскую вобласьць]] з [[Барыс Мажаеў|Барысам Мажаевым]] для збору матэрыялаў пра [[Тамбоўскае паўстаньне (1920—1921)|сялянскае паўстаньне]] (у паездцы вызначаецца назва раману-[[эпапея|эпапеі]] пра расейскую рэвалюцыю — «[[Чырвонае кола]]»), пачынае першую і пятую часткі «Архіпэлягу» (у [[Салатча|Салатчы]] Разанскай вобласьці і на хутары Коплі-Мярдзі ля [[Тарту]]), завяршае працу над апавяданьнямі «[[Як шкада]]» і «[[Захар-Каліта]]», публікуе ў «[[Літаратурная газэта|Літаратурнай газэце]]» (палемізуючы з акадэмікам [[Віктар Вінаградаў|Вінаградавым]]) артыкул [https://web.archive.org/web/20071214011643/http://www.belousenko.com/books/Solzhenitsyn/Smetana.rar «Не обычай дёгтем щи белить, на то сметана»]<ref>«Литературная газэта», 4 ноября 1965 — адзіная газэтная публікацыя Салжаніцына ў СССР.</ref> у абарону расейскай літаратурнай мовы: <blockquote>Яшчэ ня позна выгнаць тое, што ёсьць [[публіцыстыка|публіцыстычны]] [[жаргон]], а не расейская мова. Яшчэ ня позна выправіць склад нашай пісьмовай (аўтарскай) мовы, так, каб вярнуць ёй размоўную народную лёгкасьць і свабоду.</blockquote> 11 верасьня [[КГБ]] праводзіць [[ператрус]] на кватэры сябра Салжаніцына В. Л. Тэўша, у якога Салжаніцын захоўваў частку свайго архіву. Забраныя рукапісы вершаў, «У крузе першым», «Драбнятак», п’есаў «Рэспубліка працы» і «Пір пераможцаў». Хмары над Салжаніцыным згушчаюцца. ЦК КПСС выдае закрытым накладам і распаўсюджвае сярод [[намэнклятура|намэнклятуры]] «''дзеля абвінавачаньня аўтара''» «Пір пераможцаў» і пятую рэдакцыю «У крузе першым». Салжаніцын піша скаргі на незаконную канфіскацыю рукапісаў міністру культуры СССР [[Дзёмічаў|Дзёмічаву]], сакратаром ЦК КПСС [[Леанід Брэжнеў|Брэжневу]], [[Суслаў|Суславу]] і [[Юры Андропаў|Андропаву]], перадае рукапіс «Круга-87» на захаваньне ў Цэнтральны дзяржаўны архіў літаратуры і мастацтва. Чатыры апавяданьні прапанаваныя рэдакцыям «[[Огонёк|Огонька]]», «[[Октябрь|Октября]]», «[[Литературная Россия|Литературной России]]», «[[Москва (часопіс)|Москвы]]» — адрынутыя ўсюды. Газэта «[[Известия]]» набрала аповед «Захар-Калита» — гатовы [[набор]] рассыпаны, «Захар-Калита» перададзены ў газэту «[[Правда]]» — адмова [[Абалкін]]а. У гэты самы час у ЗША выйшаў зборнік «А.Салжаніцын. Выбранае»<ref>Чыкага, Russian Language Specialties (Russian Study Series, # 54)</ref>: «Адзін дзень…», «Качэтаўка» і «Матронін двор»; у ФРГ у выдавецтве «[[Пасеў]]» — зборнік апавяданьняў на нямецкай мове<ref>«Solshenizyn Alexander. …Den Oka-Fluss entiang. Funfzehn Kurzgeschijhten und eine Erzahlung», у перакладзе Мары Хольбэк</ref>. === Дысыдэнцтва === Ужо да сакавіка 1963 Салжаніцын страціў прыхільнасьць Хрушчова (непрысуджэньне [[Ленінская прэмія|Ленінскай прэміі]], адмова друкаваць раман «У крузе першым»). Пасьля прыходу да ўлады [[Леанід Брэжнеў|Брэжнева]] Салжаніцын практычна страціў мажлівасьць лягальна друкавацца і выступаць. У верасьні 1965 [[КГБ]] сканфіскаваў архіў Салжаніцына зь ягонымі найбольш антысавецкімі творамі, што пагоршыла становішча пісьменьніка. Карыстаючыся пэўным бязьдзеяньнем улады, у 1966 г. ён пачаў актыўную грамадзкую дзейнасьць (сустрэчы, выступы, інтэрвію замежным журналістам). Тады ж пачаў распаўсюджваць у [[самвыдат|самвыдаце]] і свае раманы «У крузе першым» і «[[Ракавы корпус]]». У лютым 1967 г. Салжаніцын таемна скончыў мастацкае дасьледваньне «[[Архіпэляг ГУЛАГ]]». У траўні 1967 г. Салжаніцын разаслаў «Ліст зьезду» да [[Саюз пісьменьнікаў СССР|Саюзу пісьменьнікаў СССР]], у якім запатрабаваў зьліквідаваць цэнзуру і рэабілітаваць многіх рэпрэсаваных пісьменьнікаў (зь беларускае дэлегацыі яго падтрымалі толькі [[Васіль Быкаў]] і [[Алесь Адамовіч]], зь якімі ён сышоўся ў сярэдзіне 1960-х)<ref>[http://www.svaboda.org/Content/Article/1188403.html «Наша Ніва». Аляксандар Салжаніцын і Беларусь.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Пасьля «Лісту» ўлады сталі ўспрымаць Салжаніцына сур’ёзна. У 1968 годзе ў ЗША і Заходняй Эўропе былі надрукаваныя раманы «У крузе першым» і «Ракавы корпус», што прынесьлі пісьменьніку агромністую папулярнасьць. Савецкая прэса пачала прапагандысцкую кампанію супраць аўтару. У 1969 г. Салжаніцын быў вылучаны на [[Нобэлеўская прэмія|Нобэлеўскую прэмію па літаратуры]]. Прэмія была прысуджаная не яму, але неўзабаве пасьля гэтага ён быў выключаны з Саюзу пісьменьнікаў СССР. Пасьля выключэньня Салжаніцын стаў адкрыта абвяшчаць пра свае праваслаўна-патрыятычныя перакананьні і рэзка крытыкаваць уладу. У 1970 Салжаніцын ізноў вылучаны на Нобэлеўскую прэмію па літаратуры, і гэтым разам быў ёй уганараваны. Пісьменьнік ня мог атрымаць гэтую прэмію ў Стакгольме, баючыся, што ня зможа вярнуцца ў СССР. Таму прэмія знайшла яго толькі ў 1974 годзе, ужо пасьля дэпартацыі. У савецкіх СМІ была арганізавана магутная прапагандысцкая кампанія супраць Салжаніцына, улады прапанавалі яму зьехаць з краіны, але ён адмовіўся. Яшчэ ў жніўні 1968 году Салжаніцын пазнаёміўся з [[Натальля Сьвятлова|Натальляй Сьвятловай]], у іх распачаўся раман. Салжаніцын стаў патрабаваць разводу зь першай жонкай. З надзвычайнымі цяжкасьцямі развод быў зьдзейсьнены 22 ліпеня 1972. Неўзабаве Салжаніцыну ўдалося зарэгістраваць шлюб са Сьвятловай, нягледзячы на супрацьдзеяньне ўладаў (шлюб даваў яму мажлівасьць [[прапіска|прапісацца]] ў Маскве). У іх нарадзілася трое дзяцей: Ермалай (1970 г.нар.), [[Ігнат Салжаніцын|Ігнат]] (1972) і Сьцяпан (1973).<ref>Aikman, David. ''Great Souls: Six Who Changed a Century'', p.172-3. Lexington Books, 2003, {{ISBN|0-7391-0438-1}}.</ref> 11 чэрвеня 1971 году ў [[Парыж]]ы выйшаў раман Салжаніцына «[[Жнівень Чатырнаццатага]]», які быў неадназначна ўспрыняты чытачамі празь яскрава выражаныя праваслаўна-патрыятычныя погляды аўтара. Зь яшчэ большым непаразуменьнем быў сустрэтыя «[[Вялікапосны ліст]]» [[Патрыярх Пімен|Патрыярху Пімену]] (1972)<ref>[http://www.krotov.info/acts/20/1970/1972solzh.html Аляксандар Салжаніцын. «Великопостное письмо» Патриарху Пимену. Крестопоклонная неделя 1972 г.]{{ref-ru}}</ref> пра праблемы Царквы, у падтрымку выступу архіяпіскапа Калускага [[Ермаген (Голубеў)|Ермагена (Голубева)]]. У 1972—1973 гадах Салжаніцын працаваў над эпапеяй «Чырвонае Кола», актыўнай дысыдэнцкай дзейнасьці ня вёў. У жніўні-верасьні 1973 году адносіны між уладай і дысыдэнтамі абвастрыліся, што закранула й Салжаніцына. 23 жніўня 1973 году Салжаніцын даў вялікае інтэрвію замежным карэспандэнтам. У гэты ж дзень КГБ затрымаў адну з памочніц пісьменьніка [[Лізавета Варанянская|Лізавету Варанянскую]]. У ходзе допыту яна выдала месцазнаходжаньне аднаго асобніку рукапісу «Архіпэлягу ГУЛАГ» і, вярнуўшыся дахаты, [[самазабойства|павесілася]]. 5 верасьня Салжаніцын даведаўся пра здарэньне і распарадзіўся пачаць друкаваньне «Архіпэлягу» на Захадзе (у эмігранцкім выдавецтве [[YMCA-Press]]). Тады ж ён даслаў кіраўніцтву СССР «Ліст правадыром Савецкага Саюзу», у якім заклікаў адмовіцца ад камуністычнай ідэялёгіі і зрабіць крокі па пераўтварэньні СССР у расейскую нацыянальную дзяржаву. З канца жніўня ў заходняй прэсе друкавалася вялізная колькасьць артыкулаў у абарону дысыдэнтаў і, у прыватнасьці, Салжаніцына. У СССР была разгорнутая магутная прапагандысцкая кампанія супраць дысыдэнтаў. 24 верасьня КГБ цераз былую жонку Салжаніцына прапанаваў пісьменьніку афіцыйную публікацыю аповесьці «Ракавы корпус» у СССР у абмен на адмову ад друку «Архіпэлягу ГУЛАГ» за мяжой. (У пазьнейшых успамінах Натальля Рашатоўская адмаўляе ролю КГБ і сьцьвярджае, што спрабавала дабіцца пагадненьня між уладамі і Салжаніцыным са сваёй уласнай ініцыятывы.) Аднак Салжаніцын, сказаўшы, што не пярэчыць супраць надрукаваньня «Ракавага корпусу» ў СССР, не паказаў і жаданьня зьвязваць сябе сакрэтнай дамоўленасьцю з уладамі. (Розныя апісаньні зьвязаных з гэтым паведамленьняў месьцяцца ў кнізе Салжаніцына «Бадалася цялё з дубам» і ва ўспамінах Н.Рашатоўскай «АПН — я — Салжаніцын», надрукаваных пасьля сьмерці Рашатоўскай.) У апошніх лічбах сьнежня 1973 г. было абвешчана пра выхад у сьвет першага тому «Архіпэлягу ГУЛАГ». У савецкіх сродках масавай інфармацыі пачалася чарговая масіраваная кампанія ачарненьня Салжаніцына як здрадніка радзімы з кляймом «літаратурнага ўласаўца». Упор рабіўся не на рэальны зьмест «Архіпэлягу ГУЛАГ» (мастацкае дасьледваньне савецкай лягерна-турэмнай сыстэмы 1918—1956), якое ўвогуле не абмяркоўвалася, а на салідарызацыю Салжаніцына са «здраднікамі радзімы падчас вайны, паліцаямі і ўласаўцамі». {{Асноўны артыкул|Архіпэляг ГУЛАГ}} У СССР, у [[гады застою]], «[[Жнівень Чатырнаццатага]]» і «[[Архіпэляг ГУЛАГ]]» (як і першыя раманы) распаўсюджваліся ў [[самвыдат|самвыдаце]]. 7 студзеня 1974 году выхад «Архіпэлягу ГУЛАГ» і меры «спыненьня антысавецкай дзейнасьці» Салжаніцына былі абмеркаваныя на паседжаньні Палітбюро. Пытаньне было вынесенае на [[ЦК КПСС]], за высылку выказаліся [[Юры Андропаў|Ю. В. Андропаў]] і іншыя; за арышт і ссылку — Касыгін, Брэжнеў, Падгорны, Шалепін і іншыя; каб пакінуць і ставіцца са спагадай, каб Салжаніцын зьмяніў сваю пазыцыю з антысавецкай на супрацьлеглую — [[Мікалай Шчолакаў|М. А. Шчолакаў]] і інш. Перамагла думка Андропава. 12 лютага Салжаніцын быў арыштаваны і абвінавачаны ў [[здрада Радзіме|здрадзе Радзіме]]. 13 лютага ён быў пазбаўлены савецкага грамадзянства і [[высылка|высланы]] з СССР (дастаўлены ў ФРГ самалётам). 29 сакавіка з СССР зьехала й сям’я Салжаніцына. === Выгнаньне === Неўзабаве пасьля [[высылка|высылкі]] Салжаніцын зьдзесьніў кароткае падарожжа па Паўночнай Эўропе, у выніку прыняўшы рашэньне часова пасяліцца ў [[Цюрых]]у, [[Швайцарыя]]. 3 сакавіка 1974 году ў [[Парыж]]ы быў надрукаваны «Ліст правадыром Савецкага Саюзу»; вядучыя заходнія выданьні і шмат якія дэмакратычна настроеныя дысыдэнты ў СССР, улучна з [[Андрэй Сахараў|Андрэем Сахаравым]], ацанілі «Ліст» як антыдэмакратычны, нацыяналістычны, які зьмяшчае да таго ж «небясьпечныя памылкі»; адносіны Салжаніцына з заходняй прэсай працягвалі пагаршацца. Улетку 1974 г. на ганарары ад «Архіпэлягу ГУЛАГ» пісьменьнік стварыў «Расейскі грамадзкі Фонд дапамогі перасьледваным і іхнім сем’ям» для дапамогі палітычным вязьням у СССР (пасылкі і грашовыя пераводы ў месцы пазбаўленьня волі, лягальная і нелягальная матэрыяльная дапамога сем’ям зьняволеных). У 1974—1975 гг. у Цюрыху Салжаніцын зьбіраў матэрыялы пра жыцьцё [[Уладзімер Ленін|уладзімера Леніна]] ў эміграцыі (для эпапеі «Чырвонае Кола»), скончыў і выдаў мэмуары «[[Бадалася цялё з дубам]]». У красавіку 1975 г. пісьменьнік зьдзейсьніў разам зь сям’ёй падарожжа па Заходняй Эўропе, пасьля накіраваўся ў Канаду і ЗША. У чэрвені-ліпені 1975 г. Салжаніцын наведаў Вашынгтон і Ню-Ёрк, выступіў з прамовамі на зьезьдзе прафсаюзаў і ў Кангрэсе ЗША. У сваіх выступах Салжаніцын рэзка крытыкаваў камуністычны рэжым і ідэялёгію, заклікаў ЗША адмовіцца ад супрацоўніцтва з СССР і палітыкі «разрадкі»; у той жа час пісьменьнік яшчэ працягваў успрымаць Захад як саюзьніка ў вызваленьні Расеі ад «камуністычнага [[таталітарызм]]у». У жніўні 1975 г. пісьменьнік вярнуўся ў Цюрых і працягнуў працу над эпапеяй «Чырвонае кола». У лютым 1976 г. Салжаніцын зьдзейсьніў паездку па Вялікабрытаніі і Францыі, да гэтага часу ў ягоных выступах сталі заўважныя антызаходнія матывы. У сакавіку 1976 г. пісьменьнік наведаў Гішпанію. У нашумелым выступе па гішпанскім тэлебачаньні ён ухвальна выказаўся пра нядаўні рэжым [[Франсіска Франка|Франка]] і перасьцярог Гішпанію ад «вельмі хуткага прасоўваньня да дэмакратыі». У заходняй прэсе ўзмацнілася крытыка Салжаніцына, вядучыя эўрапейскія й амэрыканскія палітыкі абвяшчалі пра нязгоду зь ягонымі поглядамі. Ідэйныя рознагалосьсі Салжаніцына з эміграцыяй «трэцяй хвалі» і заходнімі актывістамі [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] асьветленыя ў ягоных мэмуарах «[[Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў]]». У красавіку 1976 г. Салжаніцын зь сям’ёй пераехаў у ЗША і пасяліўся ў гарадку [[Кавендыш]] (штат [[Вэрмонт]]). Пасьля прыезду пісьменьнік вярнуўся да працы над «Чырвоным Колам», дзеля чаго правёў два месяцы ў расейскім эмігранцкім архіве ў [[Інстытут Гувэра|Інстытуце Гувэра]]. === Ізноў у Расеі === З пачаткам [[перабудова|перабудовы]] стаўленьне ў СССР да творчасьці й дзейнасьці Аляксандра Салжаніцына зьмянілася, былі надрукаваныя шматлікія ягоныя творы. У пачатку 1990-х гадоў загадам прэзыдэнта СССР [[Міхаіл Гарбачоў|Міхаіла Гарбачова]] было адноўленае ягонае савецкае грамадзянства. За кнігу «Архіпэляг ГУЛАГ» у 1990 годзе Салжаніцыну была прысуджаная Дзяржаўная прэмія. Салжаніцын разам зь сям’ёй вярнуўся на радзіму 27 траўня 1994 году, прыляцеўшы з [[ЗША]] ва [[Уладзівасток|Ўладзівасток]] і праехаўшы цягніком праз усю краіну да сталіцы. У сярэдзіне 1990-х<ref>https://web.archive.org/web/20110605225158/http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.print_version?p_news_title_id=79048</ref> асабістым распараджэньнем расейскага прэзыдэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]] яму была падораная дзяржаўная дача<ref>http://wikimapia.org/#lat=55.7835599&lon=37.4002719&z=17&l=1&m=a&v=2</ref> «Сасноўка-2» ў [[Троіца-Лыкава|Троіца-Лыкаве]]. Салжаніцыны спраектавалі і збудавалі там двухпавярховую цагляную хату зь вялікай заляй, зашклёнай галярэяй, гасьцінай з камінам, канцэртным раялем і бібліятэкай, дзе вісяць партрэты [[Пётар Сталыпін|Сталыпіна]] і [[Калчак]]а. Амаль не пакідаў сваю хату і таму атрымаў сярод мясцовых жыхароў, што бачылі яго хіба зрэдчас, празваньне «наш затворнік».<ref>http://www.ng.ru/events/2006-02-06/7_moscow.html{{ref-ru}}</ref> «Ды мы гэтага Салжаніцына і ня бачылі ніводнага разу» — гавораць абарыгены.<ref>http://www.vmdaily.ru/article.php?aid=34437{{ref-ru}}</ref> Праблемы суседняе вёскі пісьменьніка не клапацілі.<ref>http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=667392{{ref-ru}}</ref> У 1997 годзе быў абраны дзейсным сябрам Расейскай Акадэміі навук. У 1998 годзе быў узнагароджаны [[Ордэн Сьвятога Андрэя Першазванага Расейскай Фэдэрацыі|ордэнам Сьвятога Андрэя Першазванага]], аднак ад узнагароды адмовіўся:<ref>[[Кацярына Дзёгаць]]. Солженицын не принял награды. — Коммерсант-daily, 15.12.1998. — № 233{{ref-ru}}</ref> {{Цытата|Ад вярхоўнай улады, што давяла [[Расея|Расею]] да цяперашняга пагібельнага стану, я прыняць узнагароду не магу.}} Узнагароджаны [[Вялікі залаты мядаль імя М.В.Ламаносава|Вялікім залатым мэдалём імя М. В. Ламаносава]] (1998). Узнагароджаны [[Дзяржаўная прэмія Расейскай Фэдэрацыі|Дзяржаўнай прэміяй Расейскай Фэдэрацыі]] за выбітныя дасягненьні ў галіне гуманітарнае дзейнасьці (2006). Сам пісьменьнік неўзабаве пасьля вяртаньня ў краіну заснаваў [[Прэмія Аляксандра Салжаніцына|літаратурную прэмію свайго імя]] для ўзнагароджаньня пісьменьнікаў, «чыя творчасьць валодае высокімі мастацкімі годнасьцямі, спрыяе самапазнаньню Расеі, дадае значны ўнёсак у захаваньне і асьцярожнае разьвіцьцё традыцыяй айчыннай літаратуры». Апошнія гады жыцьця правёў у Маскве і на падмаскоўнай дачы. Да канца жыцьця Аляксандар Ісаевіч працягваў займацца творчай дзейнасьцю. Разам з жонкай Натальляй Дзьмітрыеўнай — прэзыдэнткай Фонду Аляксандра Салжаніцына — ён працаваў над падрыхтоўкай і выданьнем свайго самага поўнага, 30-томавага збору сачыненьняў. Пасьля перанесенае цяжкое апэрацыі ў Салжаніцына дзейнічала толькі правая рука. === Сьмерць і пахаваньне === Салжаніцын сканаў 3 жніўня 2008 году на 90-м годзе жыцьця, на сваёй дачы ў падмаскоўным пасёлку Троіца-Лыкава ад вострай сардэчнай недастатковасьці. Сьмерць надышла ў 23:45 па маскоўскім часе<ref>[http://newsru.com/cinema/04aug2008/dead.html NewsRu.com: Скончался Александр Солженицын]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080806160455/http://www.interfax.ru/news.asp?id=24839 Інтэрфакс: У Маскве сканаў Аляксандар Салжаніцын]{{ref-ru}}</ref> (20:45 UTC). 5 жніўня ў будынку [[Расейская акадэмія навук|Расейскай акадэміі навук]], дзейным сябрам якое быў А. І. Салжаніцын, адбыліся грамадзянская паніхіда і разьвітаньне зь нябожчыкам. На гэтай цырымоніі прысутнічалі экс-прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], экс-прэзыдэнт Расеі, кіраўнік ураду РФ [[Уладзімер Пуцін]], прэзыдэнт [[Расейская акадэмія навук|РАН]] [[Юры Восіпаў]], экс-старшыня ўраду РФ, акадэмік [[Яўген Прымакоў]], дзеячы расейскай культуры і некалькі тысячаў грамадзян Расеі, што прыйшлі аддаць Аляксандру Ісаевічу апошнюю даніну павагі.<ref>[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1008337&NodesID=7 За Аляксандрам Салжаніцыным перегарнулі бачыну] — «[[Коммерсантъ]]» № 137(3954) ад 06 жніўня 2008{{ref-ru}}</ref> Заўпакойную літургію й [[адпяваньне]] 6 жніўня 2008 году ў Вялікім саборы маскоўскага [[Данскі манастыр|Данскога манастыру]] зьдзейсьніў арцыбіскуп Арэхава-Зуеўскі [[Алексі (Фралоў)]], вікарый [[Маскоўская япархія|Маскоўскай япархіі]]. У гэты ж дзень прах Салжаніцына быў пахаваны ў някропалі Данскога манастыру за алтаром храму [[Ян Лесьвічнік|Яна Лесьвічніка]], побач з магілай гісторыка [[Васіль Ключэўскі|Васіля Ключэўскага]]. == Крытыка == Чэскі журналіст Т. Ржэзач, а таксама Л. Самуцін, былы ўласавец, адзін з «суаўтараў» Салжаніцына, а пасьля ў 1998 г. расейскі журналіст А. Давыдаў вылучылі вэрсію пра «самаданос», у якім Салжаніцын, апрача сябе, зьвінаваціў чатырох чалавек, адзін зь якіх, М. Віткевіч, быў асуджаны на дзесяць гадоў.<ref>[http://www.libelli.ru/works/solzh.htm ОДА ДИССИДЕНТСТВУ, ИЛИ СТУКАЧ У ДУРАКОВ]</ref><ref>https://web.archive.org/web/20080919135422/http://cn.com.ua/N257/archive/archive.html</ref> Салжаніцын абвяргае ўсе падобныя абвінавачаньні.<ref>[http://www.rusk.ru/st.php?idar=310414 «Потёмщики сьвета не ищут»]{{ref-ru}}</ref> На думку Т. Ржэзача, Салжаніцын агітаваў супраць улады падчас вайсковых дзеяньняў, пісаў правакацыйныя лісты, вёў паражэнчую прапаганду — усё гэта рабілася з мэтаю адсядзецца ў тылу; менавіта за гэта й быў Салжаніцын пакараны. На бачынах кнігі «ЦРУ супраць СССР» (1983) М. М. Якаўлева сьцьвярджалася, што «Архіпэляг Гулаг» зьяўляецца прадуктам работы супрацоўнікаў амэрыканскіх спэцслужбаў<ref>http://www.lib.ru/POLITOLOG/yakowlewnn.txt{{ref-ru}}</ref>. Салжаніцын таксама крытыкаваны за заклікі да ўжываньня супраць СССР атамнай зброі<ref>Уладзімер Бушын. «Неизвестный Солженицын». Алгоритм, 2006 г. {{ISBN|5-9265-0228-4}}</ref>. Ягоных выступаў, якія б пацьведзілі гэта, не выяўлена, але ў «Архіпэлягу» ён з паразуменьнем цытуе словы зьняволеных, што сказаныя наглядчыкам: «Пачакайце, гады! Будзе на вас [[Гары Трумэн|Трумэн]]! Скінуць вам атамную бомбу на галаву!»<ref>[https://web.archive.org/web/20071214062104/http://www.belousenko.com/books/Solzhenitsyn/Archipelag5.rar Салжаніцын А. Архипелаг ГУЛАГ. Т. 3 — М.: Центр Новый мир — 1990. С. 36.] {{ISBN|5-85060-008-X}}</ref>. Зьвярталася ўвага на рэзкія супярэчнасьці між колькасьцю рэпрэсаваных па дадзеных, што прыведзеныя Салжаніцыным, і архіўнымі дадзенымі, якія сталі даступныя ў пэрыяд перабудовы.<ref>[http://www.zlev.ru/49_14.htm Гулаг: архівы супраць хлусьні]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20080620102822/http://beserikov.chat.ru/Repress.htm Якія маштабы сталінскіх рэпрэсыяў]</ref> Аспрэчвалася дакладнасьць «турэмных» твораў Салжаніцына ў той іхняй частцы, дзе вядзецца пра побыт лягераў, сьмяротнасьці зьняволеных, іх колькасьці.<ref>[https://web.archive.org/web/20080517013752/http://www.libereya.ru/public/repressii.html#v5 Ігарь Пыхалаў_ Якія маштабы сталінскіх рэпрэсыяў) ]</ref><ref>[http://www.pereplet.ru/history/Author/Russ/Z/Zemskov/Articles/ZEMSKOV.HTM В. Н. Земсков. ГУЛАГ (историко-социологический аспект)]{{ref-ru}}</ref>. Крытыка з камуністычнага флангу падмацоўвалася спасылкай на дасьледаваньні навукоўцаў, што працавалі ў расейскіх архівах<ref>[https://web.archive.org/web/20080812211302/http://www.zlev.ru/49_14.htm ГУЛАГ: АРХИВЫ ПРОТИВ ЛЖИ]{{ref-ru}}</ref> Салжаніцына таксама неаднаразова крытыкавалі за апраўданьне калябаранцтва падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і зьвязаныя з гэтым фальсыфікацыі адносна [[Савецкія ваеннапалонныя ў гады Другой Сусьветнай вайны|савецкіх ваеннапалонных]]<ref>[[Аляксандар Дзюкаў|Дзюкаў А. Р.]] [https://web.archive.org/web/20120815201435/http://russbalt.ucoz.ru/publ/9-1-0-277 Госпремия для ревизиониста]{{ref-ru}}</ref><ref>[[Аляксандар Дзюкаў|Дзюкаў А. Р.]] Літасьць да загінулых: савецкія рэпрэсыі супраць нацысцкіх памагатых // Великая оболганная война-2. Нам не за что каяться! — М.: Яуза, Эксмо, 2008. — 432 с: ил. — ([[Война и мы]]). {{ISBN|978-5-699-25622-8}}, с. 98-141{{ref-ru}}</ref>. Сьцьвярджалася, што матэрыял для сваіх выкрыцьцяў Салжаніцын пазычаў з гэбельсаўскае прапаганды. Падобны водгук зыходзіць ад Л. А. Самуціна, па сьцьвярджэньні, дысыдэнта, былога ўласаўца, што асабіста працаваў у ідэялягічным апараце гэбельсаўскага міністэрства прапаганды і прыхільніка Салжаніцына і захоўваў у сябе рукапіс «Архіпэлягу» ад КГБ<ref>https://web.archive.org/web/20080809045543/http://beserikov.chat.ru/Samutin.htm{{ref-ru}}</ref>. Салжаніцына актыўна крытыкавалі і «справа» — найперш іншыя дысыдэнты і эмігранты, якія адмаўлялі ягоныя хрысьціянскія і антылібэральныя погляды (дысыдэнты-нацыяналісты, наадварот, углядалі залішні лібэралізм). «Ліст правадыром Савецкага Саюзу» падвергся крытыцы Андрэя Сахарава. Канфлікт Салжаніцына з антысавецкай эміграцыяй і заходнімі актывістамі Халодной вайны асьветлены ў ягоных мэмуарах «Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў». Ягонае дасьледваньне гісторыі ўзаемінаў габрэйскага і расейскага народаў у кнізе «Дзьвесьці год разам» выклікала актыўную крытыку як з боку многіх габрэйскіх публіцыстаў, так і нацыяналістычнай прэсы. Так, напрыклад, прыхільнік лібэральных поглядаў [[Уладзімер Вайновіч]] сказаў: «Кніга Салжаніцына „Дзьвесьце год разам“ — доўгая, сумная і хлусьлівая».<ref>Уладзімер Вайновіч: «Солженицын недостаточно умный человек» — зь [http://www.sem40.ru/interview/hot/9926/ інтэрвію Ўладзімера Нузава ў «Русский базар» 02-03-2004]{{ref-ru}}</ref> Аблічча Салжаніцына падвергнутае і сатырычнаму выяўленьню ў мастацкіх творах, напрыклад, у рамане Ўладзімера Вайновіча «[[Масква 2042]]»<ref>[http://magazines.russ.ru/voplit/2003/2/nikol.html Майкл Нікалсан. Солженицын на мифотворческом фоне]{{ref-ru}}</ref> і ў паэме [[Юрый Кузьняцоў|Юрыя Кузьняцова]] «Шлях Хрыста». === Стаўленьне да Беларусі і Ўкраіны === Пры ўсёй павазе да Салжаніцына, трэба адзначыць ягоныя шавіністычныя погляды адносна Беларусі і Ўкраіны. У працы пад назвай «Як нам уладкаваць Расею» ён прапаноўваў стварэньне адзінае расейскае дзяржавы, куды неабходна было б уключыць і гэтыя дзьве краіны, такім чынам адмаўляючы іхнюю незалежнасьць.<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2008/8/4/8682/ Юры Хашчавацкі: «Ён, уласна кажучы, стаў у апошнія гады базісам для новай хвалі рускага шавінізму.»]</ref> == Узнагароды == Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія|Нобэлеўскай прэміі па літаратуры]] 1970 году ''«за маральную моц, зь якой ён кіраваўся няўхільным традыцыям расейскай літаратуры»''<ref>[https://web.archive.org/web/20090831040100/http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/1970.html …for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature]{{ref-en}}</ref> (прапанавана [[Франсуа Марыяк]]ам). Ляўрэат [[Вялікі залаты мэдаль імя М. В. Ламаносава|Вялікага залатога мэдалю імя М. В. Ламаносава Расейскай Акадэміі навук]] — ''за выбітны ўнёсак у разьвіцьцё расейскай літаратуры, расейскай мовы і расейскай гісторыі'' (1998). Ляўрэат [[Вялікая прэмія Французкай Акадэміі маральна-палітычных навук|Вялікай прэміі Францускай Акадэміі маральна-палітычных навук]] (2000)<ref>Прамова Алена Безансона падчас уганараваньня прэміяй гл.: Русская мысль, № 4346, 21 сьнежня 2000.</ref>. [[Ордэн Сьвятога Саввы]] 1-й ступені (найвышэйшая ўзнагарода [[Сэрбская праваслаўная царква|Сэрбскай праваслаўнай царквы]]; нададзеная 16 лістапада 2004 году). Ляўрэат [[Дзяржаўная прэмія Расейскай Фэдэрацыі|Дзяржаўнай прэміі Расейскай Фэдэрацыі]] 2006 году ''за выбітныя дасягненьні ў галіне гуманітарнай дзейнасьці''<ref>[https://web.archive.org/web/20111101091906/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=039804 Загад Прэзыдэнта РФ ад 05.06.2007 № 699 «О присуждении Государственной премии Российской Федерации в области гуманитарной деятельности 2006 года»]{{ref-ru}}</ref>. Ляўрэат прэміі [[Фонд «Жыўка і Міліца Тапалавіч»|Фонду «Жыўка і Міліца Тапалавіч»]] (Сэрбія) 2007 году (нададзеная 7 сакавіка 2008 г.): ''«выбітному пісьменьніку й гуманісту, чыя хрысьціянская праўдзівасьць дорыць нам адвагу й суцяшэньне»''. == Творы == * [[Адзін дзень Івана Дзянісавіча]] * [[Матронін двор]] * [[Выпадак на станцыі Крэчатаўка]] * [[Архіпэляг ГУЛАГ]] * [[Для карысьці справы]] * [[Ракавы корпус]] * [[У крузе першым]] * [[Жнівень Чатырнаццатага]] * [[Чырвонае кола]] * [[Жыць без ілжы]] (эсэ) * [[Бадалася цялё з дубам]] * [[Расея ў абвале]] * [[Дзьвесьце гадоў разам]] М., [[Русский путь]], 2001 (Дасьледваньні найноўшай расейскай гісторыі) {{ISBN|5-85887-151-8}} (у 2-х тт.) * [[Як нам уладкаваць Расею (артыкул)]] * [[Расейскі слоўнік моўнага пашырэньня]] * [[Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў]] * [https://web.archive.org/web/20080601044112/http://noblit.ru/component/option,com_reader/Itemid,159/author,65/ Падборка твораў Салжаніцына па-расейску] * Адзін дзень Івана Дзянісавіча // Доктар Жывага: [раман] / Барыс Пастарнак. Лёс чалавека: [апавяданне] / Міхаіл Шолахаў. Адзін дзень Івана Дзянісавіча: [апавяданне] / Аляксандр Салжаніцын. — Мінск : Логвінаў І. П., 2011. — 480, [3] с. — (Выбраныя творы Нобелеўскіх лаўрэатаў). == Фільмы == * «[[У крузе першым (тэлесэрыял)|У крузе першым]]» / «В круге первом» (2006) — Сам Салжаніцын зьяўляецца суаўтарам сцэнара і чытае тэкст ад аўтара. * [[Адзін дзень Івана Дзянісавіча (фільм)|«Адзін дзень Івана Дзянісавіча»]] / «Один день Ивана Денисовича» (1970, Нарвэгія — Ангельшчына) == Літаратура == * Burg D. Solzhenitsyn. — New York, 1972 * Ржевский Л. Творец и подвиг. — Париж, 1972 * [https://web.archive.org/web/20080603080738/http://www.x-libri.ru/elib/bushn000/index.htm Бушин Владимир Сергеевич. НЕИЗВЕСТНЫЙ СОЛЖЕНИЦЫН] * [https://web.archive.org/web/20080909074100/http://www.x-libri.ru/elib/bushn002/index.htm Бушин Владимир Сергеевич. ГЕНИИ И ПРОХИНДЕИ] * [http://publ.lib.ru/ARCHIVES/B/BUSHIN_Vladimir_Sergeevich/Aleksand_Soljenicyn_-_geniy_pervogo_plevka.(2005).%5Bdoc%5D.zip Бушин Владимир Сергеевич. Александр Солженицын — гений первого плевка.]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Изд-во Алгоритм, 2005 * Плетнев Р. Солженицын. — Париж, 1973. * Nielsen N. C. Solzhenitsyn’s religion. — New York, 1975 * Зильберберг И. И. Необходимый разговор с Солженицыным. — Англия, 1976. * Barker F. Solzhenitsyn: Politics and form. — London, 1977 * Краснов-Левитин А. Два писателя. — Париж, 1983 * Scammell М. Solzhenitsyn. A Biography. — New York-London, 1984 {{ISBN|0-586-08538-6}} * Шнеерсон М. Александр Солженицын. — Франкфурт-на-Майне, 1984 * [http://www.belousenko.com/books/Shturman/Shturman_Gorodu_1.rar Дора Штурман. Городу и миру: О публицистике А. И. Солженицына. Париж — Нью-Йорк, Издательство «Третья волна», 1988.] {{ISBN|0-937951-11-9}}. Library of Congress Catalog 87-34256. * Нива Ж. Солженицын. М., 1991 * Мешков Ю. Александр Солженицын: Личность. Творчество. Время. — Екатеринбург, 1993 * Супруненко П. Признание… забвение… судьба… Опыт читательского исследования творчества А.Солженицына. — Пятигорск, 1994 * Чалмаев В. Александр Солженицын: Жизнь и творчество. — М., 1994. * Кремлёвский самосуд: Секретные материалы политбюро о писателе А. Солженицыне. М., 1994 * Кузьмин В. В. Поэтика рассказов А. И. Солженицына. Твер. гос. ун-т. — Тверь, 1998 * Владимир Бушин. [https://web.archive.org/web/20080603080738/http://www.x-libri.ru/elib/bushn000/index.htm Неизвестный Солженицын] * Владимир Бушин. [https://web.archive.org/web/20080928004148/http://lib.aldebaran.ru/author/bushin_vladimir/bushin_vladimir_aleksandr_solzhenicyn_genii_pervogo_plevka Александр Солженицын. Гений первого плевка] * Сараскина Л. И. Александр Солженицын. М.: Молодая гвардия, 2008. {{ISBN|978-5-235-03102-9}} * Бібліяграфічны банк дадзеных [https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] месьціць амаль 800 назваў публікацыяў пра Салжаніцына па-нямецку. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == === Бачыны === * [http://noblit.ru/Solzhenitsyn Аляксандар Салжаніцын: біяграфія, фатаздымкі, творы і артыкулы] * [http://solzhenitsyn.ru Неафіцыйная бачына А. І. Салжаніцына] * [http://www.kulichki.com/inkwell/hudlit/newrus/solzheni.htm Аляксандар Салжаніцын на партале «Кулічкі»] === Кнігі і артыкулы === * [http://lib.ru/PROZA/SOLZHENICYN/ Бібліятэка Максіма Машкова] * [https://web.archive.org/web/20120119134848/http://vsekratko.ru/index/solzhenicyn_a_i/1598.html Кароткі зьмест твораў А. І. Салжаніцына] * [https://web.archive.org/web/20080813151207/http://www.rg.ru/stenogramma.html Стэнаграма абмеркаваньня артыкулу] «Развагі над Лютаўскай рэвалюцыяй» === Біяграфіі, артыкулы пра Салжаніцына === * [http://lenta.ru/lib/14160961/ Аляксандар Салжаніцын у Лентапэдыі] * [https://web.archive.org/web/20090207013633/http://www.vkrugepervom.ru/content.html?cid=46 Іншы варыянт біяграфіі] * [http://www.peoples.ru/art/literature/story/aleksandr_solzhenitsyn/ Біяграфія] * [https://web.archive.org/web/20120815201435/http://russbalt.ucoz.ru/publ/9-1-0-277 Дзюкаў А. Р. Дзяржпрэмія для рэвізыяніста] * [http://www.hrono.ru/text/2003/bar0312.html Юры Баранаў. Чаму псыхуюць дэйчы?] * [http://www.hrono.ru/text/2006/bazhrn0306.html Руслан Бажэнаў. АЛяксандар ІСАевіч У Краіне Цудаў] === Беларускія пераклады і ўспрыманні === * [https://nn.by/?c=ar&i=18820 «Жыць без ілжы»] ў перакладзе [[Сяргей Дубавец|Сяргея Дубаўца]] {{Нобэлеўская прэмія па літаратуры (1951—1975)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Салжаніцын, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіславодзку]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Катэгорыя:Расейскія дысыдэнты]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Расейскія літаратары]] [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятога Савы]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятога Андрэя Першазваннага Расейскай Фэдэрацыі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі РСФСР]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Расеі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі РАН]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Вялікім залатым мэдалём імя М. В. Ламаносава]] [[Катэгорыя:Асобы Ташкенту]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Разані]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Данскіх могілках]] [[Катэгорыя:Крытыкі марксізму]] 41vcy5vpv2zklel7iphw8x5st99u7l7 0 71150 2682486 2660067 2026-08-05T17:40:13Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682486 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Расея |Назва = Яраполец |Назва ў родным склоне = Ярапольцу |Назва расейскай мовай = Ярополец |Былая назва = Ерополчь, Ярополч |Суб’ект фэдэрацыі = [[Маскоўская вобласьць]] |Від раёну = Раён |Раён = [[Валакаламскі раён|Валакаламскі]] |Від паселішча = Сельскае пасяленьне |Паселішча = [[Яраполецкае сельскае пасяленьне|Яраполецкае]] |Пасада кіраўніка = Галава |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 56 |Шырата хвілінаў = 07 |Шырата сэкундаў = 50 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 35 |Даўгата хвілінаў = 49 |Даўгата сэкундаў = 27 }} '''Ярапо́лец''' ({{мова-ru|Ярополец}}) — сяло ў [[Валакаламскі раён|Валакаламскім раёне]] [[Маскоўская вобласьць|Маскоўскай вобласьці]], [[адміністрацыйны цэнтар]] [[Яраполецкае сельскае пасяленьне|Яраполецкага сельскага пасяленьня]]. Насельніцтва складае 1184 чалавекі ў 2006. Разьмешчаны на рацэ [[Лама (прыток Шошы)|Ламе]], за 13 км на паўночны захад ад [[Валакаламск]]у. == Гісторыя == Яраполец упершыню згадваецца ў летапісе ў 1135, як умацаваны пункт кіеўскага князя [[Яраполк Уладзімеравіч|Яраполка Ўладзімеравіча]] на правым беразе Ламы. Відавочна, назоў сяла пайшоў ад імя Яраполк. Сяло доўга належыла [[Іосіфа-Волацкі манастыр|Іосіфа-Волацкаму манастыру]]. Пасьля паразы паўстаньня ў 1508 й уцёкаў з [[ВКЛ]] [[Міхал Глінскі|Міхала Глінскага]], Яраполец быў перададзены яму<ref>[http://ferenferen.wordpress.com/2008/06/04/%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8C-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE/ Мать Ивана Грозного]</ref>. Затым яго выкупіў маскоўскі цар [[Іван Жахлівы]] й Ярополец стаў царскім сялом, улюбёным месцам паляваньня цароў. У 1684 Яраполец разам з навакольнымі вёскамі (агулам каля 1 тыс. двароў) быў падараваны царыцай [[Соф'я Аляксееўна|Соф’яй]] украінскаму гетману [[Пятро Дарашэнка|Пятру Дарашэнку]], які пражыў тут свае апошнія 14 гадоў і быў пахаваны. Пасьля сьмерці Дарашэнкі сяло перайшло да яго сыноў: Аляксандар узяў паўднёва-заходнюю частку, сярэдні сын Аляксей вучыўся за мяжой і ня ўдзельнічаў у падзеле, а малодшы, Пятро, атрымаў паўночна-ўсходнюю частку сяла, якую прадаў у 1717 графу [[Рыгор Чарнышоў|Рыгору Пятровічу Чарнышову]]. Сынам Рыгора Чарнышова й наступным уладальнікам Ярапольца быў [[Захар Чарнышоў]], першы беларускі генэрал-губэрнатар. У Ярапольцы ён збудаваў загарадную рэзыдэнцыю «Расейскі Вэрсаль», у стварэньні якога бралі ўдзел выбітныя дойліды XVIII ст.: [[Мацьвей Казакоў]], [[Васіль Бажэнаў]] і іх вучні. У 1766 у гэтай палове сяла жыло 85 душ, было 17 двароў. Пасьля сьмерці ў 1784 Ярапольцам да 1830 валодала жонка Рыгора Чрнышова [[Ганна Чарнышова|Ганна з дому фон Вэндэляў]]. Паколькі ў Захара й Ганны Чарнышовых дзяцей не было маёнтак перайшоў да ягонае ўнучатае пляменьніцы Соф’і Рыгораўны Чарнышовай, якая выйшла замуж за сапраўднага стацкага дарадцу Івана Гаўрылавіча Круглікава. Апошняму ў 1832 было дазволена менавацца Чарнышовым-Круглікавым. Пасьля яго сьмерці маёнтак перайшоў да яго сына Іпаліта, які валодаў маёнткам да канца 19 ст. Затым гэтая частка сяла праз шлюб Соф’і Круглікавай перайшла да Безабразавых. Адзіная дачка Аляксандра Пятровіча Дарашэнкі Кацярына выйшла замуж за Аляксандра Арцёмавіча Заграскага. У сваю чаргу дачка сына А. А. Заграскага, Івана, Натальля ў 1807 выйшла замуж за Мікалая Афанасевіча Ганчарова. У Ганчаровых было шасьцёра дзяцей. З 1823 Натальля Іванаўна стала жыла ў Ярапольцы ў маёнтку, яна ж была маці [[Натальля Ганчарова|Натальлі Ганчаровай]] — жонкі расейскага паэта [[Аляксандар Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. Ад 1880-х маёнткам валодаў унук Мікалая — Мікалай Іванавіч Ганчароў, пасьля — ягоная ўдава Алена Барысаўна. 7 лістапада 1919 пачалася электрыфікацыя сяла, электрычнасьць выпрацоўваў генэратар магутнасьцю 13 кіляват. Пазьней было створана каапэратыўнае тэхнічнае таварыства, якое ўзначаліў У. П. Дадагорскі. У каапэратыў уступіла адразу 14 вёсак Яраполецкае воласьці. Да 1923 было электрыфікавана 22 вёскі. У 1920 у Яраполец прыяжджалі [[Уладзімер Ленін|Ўладзімер Ленін]] і [[Надзея Крупская]]. У 1939 [[Яраполецкая ГЭС]] была названая ім. У. І. Леніна. Прапрацавала яна да 30 кастрычніка 1941, калі была падарваная немцамі (у 1980 узноўленая як помнік гісторыі). У 1957 у сяле фільм «[[На графскіх развалінах]]». == Славутасьці == * [[Маёнтак Ганчаровых (Яраполец)|Маёнтак Ганчаровых]] (18-19 стагодзьдзі); * [[Маёнтак Чарнышовых (Яраполец)|Маёнтак Чарнышовых]] (18-19 стагодзьдзі); * [[Царква сьвятой Кацярыны (Яраполец)|Царква сьвятой Кацярыны]] (1755, пашырана ў 1808); * [[Царква Маці Божай Казанскай (Яраполец)|Царква Маці Божай Казанскай]] (1798); * [[Маўзалей Пятра Дарашэнкі (Яраполец)|Маўзалей Пятра Дарашэнкі]] (1838, адноўлены ў 1999); * [[ГЭС на Ламе (Яраполец)|ГЭС на Ламе]] (1920-я, адноўлена ў 1980). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090906045035/http://volokolamsk.narod.ru/yaropolets/ Яраполец. Гісторыя] * [https://web.archive.org/web/20110110135837/http://www.kirus.ru/notes/yaropolec/ Яраполец. Нататкі] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валакаламскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі]] 4sb1hf4xvm3k9gnhyafsib8odmbtyi1 0 80912 2682479 2682385 2026-08-05T15:31:08Z Dymitr 10914 /* Склад */ абнаўленьне зьвестак 2682479 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Слуцак |Лягатып = Słucakcukar logo.png |ПоўнаяНазва = Спартовы футбольны клюб «Слуцак» |Заснаваны = 1998 |Горад = [[Слуцак]], [[Беларусь]] |Стадыён = [[Гарадзкі стадыён (Слуцак)|Гарадзкі]] |Умяшчальнасьць = 1896<ref>[http://kurjer.info/2012/06/05/bolshoj-futbol-vozvrashhaetsya-v-sluck/ Большой футбол возвращается в Слуцк]{{ref-ru}} // ''[[Інфа-Кур’ер]]''</ref> |Пасада кіраўніка = Старшыня |Кіраўнік = Віталь Бунас<ref>[http://www.football.by/news/104558.html В «Слуцке» вместо Караневского председателем клуба стал Бунос]{{Ref-ru}}</ref> |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|СлуцакЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|СлуцакСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|Слуцак}} |Сайт = http://sfc-slutsk.by/ |Прыналежнасьць = Беларускія <!-- Форма/Хатнія колеры --> |узор левай рукі1 = |узор футболкі1 = |узор правай рукі1 = |узор шортаў1 = |узор шкарпэтак1 = |тып файлаў узору1 = |левая рука1 = FFFFFF |футболка1 = FFFFFF |правая рука1 = FFFFFF |шорты1 = FFFFFF |шкарпэткі1 = FFFFFF |назва1 = <!-- Форма/Выязныя колеры --> |узор левай рукі2 = |узор футболкі2 = |узор правай рукі2 = |узор шортаў2 = |узор шкарпэтак2 = |тып файлаў узору2 = |левая рука2 = 555AAA |футболка2 = 555AAA |правая рука2 = 555AAA |шорты2 = 555AAA |шкарпэткі2 = 555AAA |назва2 = }} «'''Слуцак'''» — [[Беларусь|беларускі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Слуцак]]. Хатні стадыён — гарадзкі стадыён у [[Слуцак|Слуцку]]. З 2014 году выступае ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]. == Гісторыя == У 2008 годзе каманда пад назвай «Слуцакцукар», упершыню заявілася ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|другую лігу чэмпіянату Беларусі]]. У першым сэзоне каманда заняла годнае для першага разу 5 месца. У 2009 годзе заняў 4 пазыцыю ў другой лізе<ref name="kurj_results">[https://web.archive.org/web/20160309173227/http://kurjer.info/2009/10/27/fk-slucksaxar-statistika-minuvshego-sezona-ot-gorchichnikov-do-bombardirov/ ФК «Слуцксахар». Статистика минувшего сезона: от «горчичников» до бомбардиров], ''[[Інфа-Кур’ер]]'' {{ref-ru}}</ref><ref name="2liga_table">[http://www.football.by/stat/belarus/2009_2/ 19-й чемпионат Беларуси] Вторая лига. {{ref-ru}}</ref>. У 2010 годзе клюб заняў другое месца ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|другой лізе]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі па футболе]] і выйшаў у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першую лігу]].<ref>[http://www.football.by/news/24248.html Слуцку сахар], ''Football.by''. {{ref-ru}}</ref> У 2011 годзе клюб быў перарэгістраваны як грамадзкае аб’яднаньне «Спартыўны футбольны клюб „Слуцак“» і афіцыйна стаў гарадзкім клюбам. З-за рэканструкцыі гарадзкога стадыёну ў Слуцку, усе хатнія матчы каманда праводзіла на стадыёне «[[Будаўнік (стадыён)|Будаўнік]]» у [[Салігорск]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20140219022241/http://regiony.by/news/1398/ ФК «Слуцк» в этом сезоне будет играть в Солигорске], ''Regiony.by''</ref>. У дэбютным для сябе сэзоне ў першай лізе каманда заняла 5 месца. На 2012 год, хатнія матчы пачатку сэзону каманда зноўку праводзіла ў Салігорску, аднак ужо ў чэрвені пасьля ўзьвядзеньня дзьвюх дадатковых трыбунаў гарадзкі стадыён Слуцку прыняў матчы першай лігі. Паводле вынікаў сэзону каманда зноўку заняла 5 месца. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|сэзоне 2013 году]] каманда разглядалася як адзін з фаварытаў турніру, але не лічылася галоўным прэтэндэнтам на павышэньне. Пачатак турніру атрымаўся ня вельмі добры: каманда пацярпела паразы ў трэцім і чацьвертым турах. У выніку доўгі час прыйшлося даганяць галоўных канкурэнтаў: «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзею]]» і «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]». Пасьля перамогі ў 14 туры над «Віцебскам» (4:1) «Слуцак» выйшаў на другі радок, а пасьля 21 туру апярэдзіў «Гарадзею» і ўзначаліў турнірную табліцу. Пасьля перамогі ў перадапошнім туры над «Віцебскам» (1:0) «Слуцак» стаў недасягальным для супернікаў і гарантаваў сабе выхад у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшую лігу]]. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|сэзоне 2014 году]] каманда захавала асноўных гульцоў, узмацніўшыся пры гэтым шэрагам легіянэраў. У выніку, каманда апынулася ў ніжняй частцы табліцы. Пазьней, трохі выправіўшы сваё становішча, «Слуцак» узьняўся на дзявяты радок, зь якога пасьля падзелу найвышэйшай лігі на шасьцёркі трапіў у другую шасьцёрку. Яшчэ ўлетку каманда страціла аднаго са сваіх лідэраў [[Андрэй Якаўлеў|Андрэя Якаўлева]], які перайшоў у барысаўскі БАТЭ, каб узмацніць яго да [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]. У ніжняй палове табліцы справы ў «Слуцку» пайшлі лепш, ён узьняўся на восьмае месца, але няўдалы фініш дазволіў гарадзенскаму «[[Нёман Горадня|Нёману]]» перагнаць случчанаў, пакінуўшы іх дзявятымі. У міжсэзоньні да пачатку [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|сэзону 2015 году]] «Слуцак» стаў адным зь нешматлікіх беларускіх клюбаў, якія праводзілі зборы за мяжой, гэтак у [[Турэччына|Турэччыне]] гульцы [[Юры Крот|Юрыя Крата]] гулялі супраць клюбаў трэціх лігаў [[Данія|Даніі]] і [[Расея|Расеі]]. Тым ня менш, сэзон 2015 году дружына пачала няўдала, неўзабаве апынуўшыся на апошнім радку табліцы. У жніўні 2015 году быў выпраўлены ў адстаўку шматгадовы галоўны трэнэр каманды Юры Крот. Выконваць абавязкі галоўнага трэнэра пачаў гулец каманды [[Вячаслаў Грыгараў]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Слуцак» здолеў выправіць сваё становішча, і сэзон каманда скончыла на 11 месцы з 14 камандаў-удзельнікаў. У студзені 2016 году Грыгараў быў зацьверджаны ў якасьці галоўнага трэнэра. Аднак зноўку пачатак сэзону атрымаўся няўдалым, каманда апынулася ў зоне вылету. У чэрвені клюб разьвітаўся з дасьведчанымі футбалістамі і лідэрамі каманды — [[Ігар Варанкоў|Ігарам Варанковым]], [[Яўген Лашанкоў|Яўгенам Лашанковым]] і [[Сяргей Цьвяцінскі|Сяргеем Цьвяцінскім]]. У ліпені замест іх прыйшлі новыя гульцы, аднак каманда працягвала знаходзіцца ўнізе табліцы. Пасьля паразы ў верасьні ад аўтсайдэра, мікашэвіцкага «[[Граніт Мікашэвічы|Граніта]]», Грыгараў быў выпраўлены ў адстаўку, але неўзабаве кіраўніцтва клюбу вырашыла пакінуць трэнэра на пасадзе, а звольніць ягонага памочніка [[Андрэй Бас|Андрэя Баса]]. Фініш каманда здолела правесьці пасьпяхова, заняўшы выніковае 12 месца з 16 дружынаў. У студзені 2017 году новым галоўным трэнэрам замест Грыгарава быў прызначаны [[Віталь Паўлаў]]. Слуцкі клюб пасьпяхова пачаў сэзон, сягнуўшы паўфіналу [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], а ў чэмпіянаце вагаўся сярод лідэраў, скончыўшы першую палову першынства на чацьвертым месцы. Другая палова сэзону атрымалася для «Слуцка» менш удалай, і каманда заняла выніковы сёмы радок. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|Сэзон 2018 году]] дружына зноў пачала ўпэўнена і хутка апынулася сярод лідэраў. Першую палову сэзону «Слуцак» скончыў на 5 месцы. Аднак, другая палова сэзону атрымалася значна горшай. Слуцкая каманда саступіла ў апошніх дзевяці матчах, але папярэдніх посьпехаў хапіла, каб здабыць выніковы 8 радок. У гэтым сэзон адбылася знамінальная падзея для каманды, бо ейны гулец [[Яўген Шыкаўка]] стаў першым футбалістам клюбу, які быў выкліканы да шыхтаў нацыянальнай зборнай Беларусі. Нападнік згуляў у таварыскім матчы супраць [[Зборная Фінляндыі па футболе|зборнай Фінляндыі]]<ref>[https://sfc-slutsk.by/history/short «Гісторыя»]. ФК «Слуцак».</ref>. Сэзон 2019 году «Слуцак» пачаў няўдала і апынуўся недалёка ад зоны вылету, аднак добрая гульня ў сярэдзіне сэзону дазволіла ўзвысіцца да сярэдзіны табліцы. Пазьней шэраг няўдачаў зноў апусьціў каманду, аднак перамога ў апошнім туры дазволіла заняць выніковае 11 месца. Слуцкі клюб добра пачаў сэзон 2020 году, то бок каманда пасьля сямі тураў аднаасобна ўзначальвала турнірную табліцу, не зважаючы на скарачэньне фінансаваньня празь зьмены кіраўніцтва асноўнага спонсару — [[Слуцкі цукроварафінадны камбінат|Слуцкага цукроварафінаднага камбінату]] (дырэктар камбіната [[Мікалай Пруднік]], які падтрымліваў клюб, быў арыштаваны пад гэтак званай «[[Цукровая справа|цукровай справе]]»). Аднак, пазьней рушылі паразы за паразамі, і «Слуцак» апусьціўся ў ніжнюю палову табліцы, а ў канцы турніру вымушаны быў весьці барацьбу за выжываньне. Яшчэ ў чэрвені, пасьля першых няўдачаў, каманду пакінуў галоўны трэнэр Віталь Паўлаў, а выканаўцам абавязкаў трэнэра застаўся ягоны памочнік [[Аляксандар Кончыц]]. У кастрычніку «Слуцак» ачоліў [[Аляксандар Бразевіч]]. Пад ягоным кіраўніцтвам каманда заняла выніковае 14 месца, аднак у пераходных матчах за месца ў найвышэйшай лізе выгуляла «[[Крумкачы Менск|Крумкачы]]» (2:0, 2:1) і засталася ў элітным дывізіёне. У пачатку [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|сэзону 2021 году]] фан-рух «Слуцка» адмовіўся падтрымліваць клюб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, зьбіцьцё і забойства людей за ўласныя меркаваньні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2021-02-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archivedate = 28 лютага 2021|deadurl = yes}}</ref>. У тым годзе дружына знаходзілася пераважна ў ніжняй частцы турнірнай табліцы, і звычайна была блізкая да зоны вылету, аднак пасьпяховы фініш дазволіў заняць выніковы 9 радок. Новы сэзон слуцкі клюб пачаў няблага, доўгі час месьціўся ў сярэдзіне табліцы, аднак улетку вынікі пагоршыліся. У жніўні пасаду галоўнага трэнэра пакінуў Аляксандар Бразевіч, на чале каманды ў якасьці выканаўцы абавязкаў стаў ягоны памочнік [[Аляксандар Гурыновіч]]. Пад ягоным кіраўніцтвам становішча трохі выправілася, «Слуцак» завяршыў сэзон на 11 месцы. Перад сэзонам 2023 году Гурыновіч быў афіцыйна зацьверджаны галоўным трэнэрам каманды. «Слуцак» цягам сэзону месьціўся ў сярэдзіне табліцы і скончыў чэмпіянат на восьмым месцы. == Склад == : ''Актуальны на 4 жніўня 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец|3|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Вадзім Цалуйка||2005}} {{Гулец|4|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Данііл Кірбай||2008}} {{Гулец1|5|Q135181385|Аб|}} {{Гулец1|6|Q133297693|Аб|}} {{Гулец1|8|Q130746674|ПА|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]}} {{Гулец1|9|Q98633041|ПА|}} {{Гулец1|10|Q51271525|ПА|}} {{Гулец1|11|Q29578174|Нап|}} {{Гулец1|15|Q101110870|ПА|}} {{Гулец1|16|Q112895341|Аб|}} {{Гулец1|17|Q44793263|Нап|}} {{Гулец1|19|Q107050884|Аб|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|21|Q29905451|Аб|}} {{Гулец1|25|Q114779757|ПА|}} {{Гулец1|27|Q7908268|ПА|}} {{Гулец1|30|Q24244892|Бр|}} {{Гулец|35|{{Сьцяг|Беларусь}}|Бр|Мікіта Робак|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Нёман Горадня|Нёман]]|2007}} {{Гулец|44|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Андрэй Шкондзін|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|2005}} {{Гулец1|45|Q134445207|Нап|}} {{Гулец1|71|Q100889607|ПА|}} {{Гулец|72|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Багдан Куцы||2003}} {{Гулец1|77|Q55400265|ПА|}} {{Гулец1|80|Q96707040|ПА|}} {{Гулец|97|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Вячаслаў Папава||2003}} {{Канец складу}} == Статыстыка == {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сэзон !width=50|Ліга !width=30|Месца !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} !width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}} ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''5''' || 28 || 15 || 7 || 6 || 59–27 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/16]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''1''' {{Рост}} || 30 || 19 || 9 || 2 || 54–19 || 66 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая]] || '''9''' || 32 || 11 || 7 || 14 || 26–34 || 40 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая]] || '''11''' || 26 || 6 || 7 || 13 || 26–30 || 25 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]] || '''12''' || 30 || 6 || 12 || 12 || 22–34 || 30 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/2]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || '''7''' || 30 || 12 || 8 || 10 || 30–34 || 44 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || '''8''' || 30 || 11 || 3 || 16 || 26–36 || 36 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]] || '''11''' || 30 || 9 || 7 || 14 || 29–46 || 34 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]] || '''14''' || 29{{Заўвага|Матч апошняга тура найвышэйшай лігі 2020 году «Слуцак» — «Смалявічы» паводле згоды АБФФ гэтак і ня быў згуляны ў сувязі з пошасьцю [[Каранавірусная інфэкцыя (2019)|каранавіруса]] ў табары «Слуцка».}} || 8 || 3 || 18 || 31–55 || 27 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 9 || 8 || 13 || 36–44 || 35 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''11''' || 30 || 7 || 11 || 12 || 26–41 || 32 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || '''8''' || 28 || 9 || 8 || 11 || 38–40 || 35 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 11 || 6 || 13 || 26–41 || 39 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || '''15''' {{Падзеньне}} || 30 || 5 || 6 || 19 || 20–51 || 21 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|1/8]] |} == Галоўныя трэнэры == * [[Віталь Паўлаў]] (з студзеня 2017 году)<ref>[http://www.football.by/news/95141.html Виталий Павлов официально возглавил «Слуцк»]{{Ref-ru}}</ref> * [[Вячаслаў Грыгараў]] (жнівень 2015 году — сьнежань 2016 году, в. а. у жніўні 2015 году — студзені 2016 году)<ref>[http://www.football.by/news/74854.html Вячеслав Григоров назначен исполняющим обязанности главного тренера «Слуцка»]{{Ref-ru}}</ref><ref>[http://www.football.by/news/80759.html Вячеслав Григоров официально назначен главным тренером «Слуцка»]{{Ref-ru}}</ref> * [[Юры Крот]] (2005 — жнівень 2015 году)<ref name="trener">[https://web.archive.org/web/20130928151100/http://kurjer.info/2010/04/16/fk-slucksaxar-pered-startom/ ФК «Слуцксахар» перед стартом], ''[[Інфа-Кур’ер]]'' {{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.football.by/news/74730.html Юрий Крот покинул пост главного тренера «Слуцка»]{{Ref-ru}}</ref> == Глядзіце таксама == * [[Слуцкі цукроварафінадны камбінат]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://sfc-slutsk.by/ Афіцыйны сайт ФК «Слуцак»]{{ref-ru}} {{Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Слуцак]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе]] 6l9by7vyit4m5gzqm9o3ldf5bgs8apd 0 93627 2682485 2629544 2026-08-05T17:18:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682485 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ян Муха''' ({{мова-sk|Ján Mucha}}; {{Н}} 5 сьнежня 1982 году, [[Бела-над-Цірахаў]], [[Чэхаславаччына]]) — былы [[Славаччына|славацкі]] футбаліст, брамнік. Выступаў за [[зборная Славаччыны па футболе|нацыянальную зборную Славаччыны]]. Разам са зборнай браў удзел у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянаце сьвету 2010 году]], які праходзіў у [[ПАР]]. == Дасягненьні == '''«Жыліна»''': * [[Чэмпіянат Славаччыны па футболе|Чэмпіён Славаччыны]] (2): 2003, 2004 * Уладальнік [[Супэркубак Славаччыны па футболе|Супэркубка Славаччыны]] (2): 2003, 2004 '''«Легія»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2006 * Уладальнік [[Кубак Польшчы па футболе|Кубка Польшчы]]: 2008 * Уладальнік [[Супэркубак Польшчы па футболе|Супэркубка Польшчы]]: 2008 == Дадатковыя зьвесткі == У [[Чэмпіянат Польшчы па футболе 2007—2008 гадоў|сэзоне 2007—2008 гадоў]] Ян бесьперапынна захоўваў браму «[[Легія Варшава|Легіі]]» ў недатыкальнасьці на працягу 575 хвілін, разам з 59 хвілінамі з апошняга матчу ў папярэднім сэзоне «сухая сэрыя» Мухі склала 634 хвіліны, што зьяўляецца трэцім вынікам у гісторыі «Легіі». Акрамя гэтага, у сэзоне 2007—2008 Муха згуляў 14 «сухіх» матчаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120515004457/http://www.evertonfc.com/player-profile/jan-mucha Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»] * [https://web.archive.org/web/20100210223922/http://legia.com/www/index.php?zaw=8 Профіль на афіцыйным сайце «Легіі»] {{Навігацыйная група |назоў = Муха ў складзе [[Зборная Славаччыны па футболе|зборнай Славаччыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Славаччына}}; |Славаччына на ЧС-2010 |Славаччына на ЧЭ-2016 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Муха, Ян}} [[Катэгорыя:Славацкія футбалісты]] alasgftsew8cdbcxex86t8bkg57donr 0 103263 2682472 2299618 2026-08-05T12:22:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682472 wikitext text/x-wiki [[Файл:Czaczersk.starostwo-1688.jpg|міні|350пкс|На мапе 1688 г. Чачэрскае староства Рэчыцкага павету]] '''Чачэрскае староства''' ({{мова-pl|Starostwo Czeczerskie}}) — дзяржаўнае ўладаньне, адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Цэнтрам Чачэрскага староства было мястэчка [[Чачэрск]]. == Гісторыя == [[Файл:Town Holl in Čačersk, Belarus.JPG|міні|300пкс|Чачэрская ратуша XVIII ст.]] Тэрыторыя Чачэрскага староства адносіцца да [[Палесьсе|Палесься]]. У часы [[Русь|Кіеўскай Русі]] — гэта землі [[Радзімічы|племя радзімічаў]]. У пэрыяд панаваньня [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] была ў валоданьні вядомай «Сожскай [[Шляхта|шляхты]]» (ад ракі [[Сож]]) фармавалася нараўне з «Друцкай [[шляхта]]й» (ад ракі [[Друць]]) спрадвеку з [[Этнас|этнічных]] [[Беларусы|беларусаў]]. У сярэдзіне [[14 стагодзьдзе|XIV ст.]] [[мястэчка]] [[Чачэрск]] з замкам быў далучаны да [[ВКЛ|Літвы]], як цэнтар аднайменнай воласьці, дзяржавы і староства да 1509 г.<ref>«Мэтрыка Вялыкага Княства Літоўскага (1522—1552)», Менск, 2000 г., ISBN 985-6374-10-3 т. 1 кн. 28 c. 233</ref>. У 1510 г. паўстала Чачэрскае староства, у цэнтры гораду [[Чачэрск]]у была ўзьведзена драўляная [[ратуша]], што ўскосна сьведчыць аб тым, што Чачэрск меў [[Магдэбурскае права]]. У [[15 стагодзьдзе|XV ст.]] у Чачэрску збудавалі [[замак]] ([[астрог (фартыфікацыя)|астрог]]). З 1565—1566 гадоў уваходзіў у [[Рэчыцкі павет]] Менскага ваяводзтва. Згадана ў кнігах [[Варшава|Варшаўскіх]] 1599 году. 22 кастрычніка 1629 году [[мястэчка]] Чачэрск і [[вёска]] Зяцьковічы па просьбе мяшчан атрымалі ад [[кароль|караля]] [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] права на прыладу таргоў<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, стр. 89 (№3)</ref>. Па законах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] рэгулярна праводзіліся перапіс насельніцтва і вопісы маёмасьці: Люстрацыі і Інвэнтары (1704 г., 1726 г., 1738<ref>ЦГА ЛССР (ДА № 3774) ф.11 оп.1 д.1058</ref> г., 1765 г. і інш.). == Адміністрацыйны падзел == У Чачэрскае староства Рэчыцкага павету адміністрацыйна ўваходзілі воласьці, [[войт]]аўствы, асобныя баярскія паселішчы, фамільныя маёнткі, [[вёска|вёскі]] ({{мова-pl|wieś}}) і «дзяржавы» ({{мова-pl|dzierżawy}}). Па Інвэнтары 1704 г. да Чачэрскага [[замак|замку]] належалі 22 [[вёска|вёскі]] (Вотар, Турышчанічы, Ліцьвінавічы, Зяцькевічы, Вошчанкі, Бярозаўка, Струмень, Валасовічы, Палесьсе, Колюды, Нізімковічы, Кублічы, Залесьсе, Столбынь, Хлусы, Пліскі, [[Рэчкі (Гомельская вобласьць)|Рэчкі]], Дудзічы, Сябровічы, Рыскаў, Мутневічы, Глыбочыца). Па [[Інвэнтары]] 1726 г. 24 вёскі належалі Чачэрскаму замку, сяляне якіх дзяліліся ў адміністрацыйным дачыненьні на 6 [[войт]]аўстваў: Воласаўскае, Вотарскае, Залескае, Літвіноўскае, Палескае, Сяброўскае. Паводле [[Люстрацыя|Люстрацыі]] 1765 году ў Чачэрскім старостве быў г. [[Чачэрск]] (у колькасьці 170 дамоў на 9 вуліцах<ref>ЦГА ЛССР ф. SA д.3786 л.53 (л.27)</ref>) і [[воласьць|воласьці]]: Пшэдсоская з колькасьцю 242 хрысьціянскіх «дымоў» (дамоў); Засоская з колькасьцю 344 [[Хрысьціянства|хрысьціянскіх]] «дымоў» (дамоў). З 756 дамоў староства — 20 [[юдаізм|юдэйскіх]] «дымоў» (дамоў). У структуры гэтых дзьвюх воласьцяў ўваходзілі [[войтаўства|войтаўствы]]: Шабраўскае, Літвіноўскае, Вотарскае, Стаўбунскае; Залескае, Анісімкаўскае, Воласаўскае, Палескае, Хлусоўскае, Грыцкоўскае, Беляёўскае. У складзе іх былі сялянскія вёскі неваеннага [[саслоўя]] «цяглавых» ({{мова-pl|ciahlych}}): Зялесе, Куклічэ, Анісімкавічы, Осаў, [[Валосавічы (Акцябарскі раён)|Валасовічы]], Сідаровічы, Палесьсе, Скрабоўшчызна, Калюды, Хвошчна Слабада, Хлусы, Гжыбаўка, Струмен, Сушолка (Сушотка) або Будзішча Струменсе, Асінаўка, Шашэлаўка, Беляёўка, Загор’е, Будзішча Воласаўскае, Будзішча Анісімаўскае, Дудзічэ, Лухімічэ, Барысаўка Слабада, Шахаўшчызна, Ператокі, Слабада Грыцкоўска, [[Ліцьвінавічы (Гомельская вобласьць)|Ліцьвінавічы]], Зяцькувічы (Зяцкаўшчызна), Вошчанка (Вошча), Буселаўка, Бярозаўка, Вотар, Турышчэвічы, Мутневічы, Стаўбуны, Слабада Стаўбунска, Колбаўска, Глыбочыца, Яцкаўшчызна, Прычалесьніца Слабада, Сябровічэ, Грыцкоў, Горы, Сапрыкі. Кожная [[вёска]] па Інвэнтары 1726 г. мела надзел землі «вотруб’е» для сельскагаспадарчых культур і жывёлагадоўлі, [[млын]]ы, рудні з плавільнымі [[печ]]амі, [[кавальня|кавальні]], рыбалоўныя [[Азёры Беларусі|азёры]], [[Сукнавальня|сукнавальні]], [[крупадзёрка|крупадзёркі]], [[бондарства]], [[піваварства]] ([[бровар]]ская) і да т.п. [[Млын]]ы былі ў Чачэрску і вёсках Дудзічы, Ліцьвінавічы, Анісімковічы (па Інвэнтару 1704 г. млыны, сукнавальні, крупадзёркі — у вёсках Ліцьвінавічы, Нізімковічы, Дудзічы). [[Рудня]] з плавільным печамі — у вёсках Дудзічы, Малін, Рэчкі, Стоўбынь (па Інвэнтары 1704 г. Рудня з плавільным печамі — у вёсках Столбынь і Рэчкі). Рыбны промысел — у азёрах вёсак Вотар, Турышчанічы, [[Ліцьвінавічы (Гомельская вобласьць)|Ліцьвінавічы]], Струмень, Валасовічы, Нізімковічы, Залесьсе, Столбынь, Дудзічы, Сябровічы. [[Файл:Czaczersk.starostwo-1772.jpg|міні|350пкс|На мапе 1772 г. Чачэрскае староства Рэчыцкага павету]] == Насельніцтва і саслоўная прыналежнасьць == Чачэрскім [[Замак|замкам]] кіраваў [[губэрнатар]] чачэрскі ({{мова-pl|Gubernator Czeczerski}}). Замкавыя слугі жылі на ўскраіне гораду Чачэрска. Сярод баяраў [[Шляхта|шляхты]] былі [[мост]]оўнічыя, [[дзесяцкі]]я, [[войт]]ы. Царкоўны [[прычт]] меў зямельныя надзелы пры вёсках Вотар, Яцкевіч, Нізімковічы, Рыскава. «Цяглавое» [[саслоўе]] сялянаў павінна было даваць «подать» (падатак) ад кожнага [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|«дыму»]] (дома) па 26 [[Грошы|«грошаў»]] (12-15 [[Капейка|капеек]]) або 1 меру [[мёд]]у, меру хмелю, 1 [[курыца (птушка)|курыцу]]. Статыстычна агульная «гушчыня засяленьня» староства сялянамі была на момант Інвэнтару 1704 г. 142 «[[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дыму]]» (дома) з 24 [[Вёска|вёсак]]<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 82-83 (V—VI)</ref>. На момант Інвэнтару 1726 г. — у воласьцях 230 дома і ў [[слабада]]х 63 дома (хрысьціянскія)<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 85</ref>. На момант Інвэнтару 1726 г. мяшчанскае неваеннае саслоўе было засяроджана ў асноўным у Чачэрску — на 7 вуліцах 104 дома [[Хрысьціянства|хрысьціянскіх]] і 5 дамоў [[Юдаізм|іудзейскіх]]. У цэнтры [[староства]] ў горадзе былі [[Шынок|карчма]], 3 гандлёвыя [[Крама|крамы]], рынак, [[пляц]], іўдзейская школа. У Чачэрску таксама былі [[Царква|царквы]]: Васкрасенская, Нікольская, Прачысьценская, Спаская; каля [[Замак|замка]] — яшчэ [[касьцёл]] сьвятой Тройцы. «павіннасьці» саслоўя мяшчан (асноўнае занятак) — ціснулі [[хлеб]] дваровай, лавілі [[Рыбы|рыбу]] і рыхтавалі яе пра запас, дапамагалі саслоўю баяраў ў рамонце і будаўніцтве і да т.п. Іх «подать» (падатак) — ад кожнага «дыму» (дома) па 18 «грошаў» (9-10 капеек). Насельніцтва Чачэрскага староства агульным лікам у 542 «дыму» на момант Інвэнтару 1726 г. дзялілася на саслоўі ваеннае — [[Баяры|баяр]], і неваеннага мяшчан зь сялянамі. Таму асобна ў склад Чачэрскага староства ўваходзілі [[Баяры|баярскія]] пасёлкі ({{мова-pl|komput bojarów starostwa Czeczerskiego}}; паводле Інвэнтару 1726 г.) з [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымамі]] (колькасьцю дамоў, сем’яў): Багдановічы (5 дымоў), Вараноўшчына (9), [[Старыя Грамыкі|Грамыкі]] (21), Енцы (6), Жабіно (10), [[Жалезьнікі (Гомельская вобласьць)|Железнікі]] (15), Каратковічы (10), Курагі (4), Лапічы (8), Сапогі (4), [[Сьвяцілавічы (Гомельская вобласьць)|Свяцілавічы]] (7), Струмень (7), Сябровічы (8), [[Хізы]] (13), Шапятовічы (7), Шылавічы (10)<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. IV (отд.1)</ref>. На момант Інвэнтару 1726 г. ў Чачэрскім старостве знаходзілася 144 баярскіх дома з [[Хрысьціянства|хрысьціянаў]], агульным лікам. Адмысловыя, асабіста гэтага саслоўя прысвоеныя, «[[павіннасьць|павіннасьці]]» (занятак [[Баяры|баяраў]] — «{{мова-pl|bojarska obloha}}») — выяжджалі на абарону дзяржаўных граніц, рамонт [[Байніца|байніц]] замкаў і [[Замак|замкавых]] умацаваньняў, утрыманьне [[Мост|мастоў]], зьяўляліся ў якасьці паліцыі на кірмашы, вазілі [[Пошта|пошту]], павінны былі мець добрае ўзбраеньне і [[Конь|каня]] і г. д., і да т. п.<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 39-40 (п.1-11)</ref>. Іх «подать» (падатак) — штогадовая «гіберна» 2770 [[злоты]]х. == [[Староста]] Чачэрскі == * Да 1652 г. — [[Казімер Тышкевіч]]; * у 1726 г. — Ігнат Грабі<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 28</ref>. Спыніла сваё існаваньне ў 1772 г. з [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|падзелам Рэчы Паспалітай]] (тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]). == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{refbegin|2}} * «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», губернская типо-литография, г. Витебск, 1900 г., выпуск 28 с. 26-89; {{ref-ru}} * «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, 1880 r., Tom I: Aa — Dereneczna(Czeczersk), S. 782; {{ref-pl}} * Марцэлеў С. В., рэдкалегія Пашкоў Г. П. (галоўны рэдактар) і інш., «Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя», г. Мінск, БелЭн., 2005 г., ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0, Гомельская вобласць Т. 2, кн. 2; {{ref-be}} * «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.. {{ref-ru}} * «Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона», г. Санкт-Петербург, 1890—1907 г., (Чечерск); {{ref-ru}} * гл. ред. Шишков В. П., «Большой энциклопедический словарь», г. Минск, НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998 г. ISBN 5-85270-262-5 (Чечерск). {{ref-ru}} * рэд. Пашкоў Г. П. і інш., «Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя у 3 т.», Беларуская Энцыклапедыя, г. Мінск, 2005 г., Т. 2 (Кадэцкі корпус — Яцкевіч) ISBN 985-11-0378-0; {{ref-be}} * Центральный Государственный Архив (ЦГА) [[Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛССР]] (ДА № 3774) ф.11 оп.1 д.1058 {{ref-be}} {{ref-pl}} * ЦГА ЛССР ф. SA д.3786 л.53 (л.27) {{ref-be}} {{ref-pl}} * (Фрагмент) Mappa Polski za panowannia Stanislawa Augusta w roku 1772, wydana nakladem S. Orgelbranda w Warszawie roku 1849. Rvso: I lito: Z. Steinbrich; {{ref-pl}} * (Фрагмент) Statti della Corona di Pologna. Diuisa nelle sue Principali. Provincie e Palatinati da GVGLIELMO SANSONE Geografo del Re Christmo. E di nuouo data in luce da Gio: Giacomo Rossi, in Roma, alla Pace, l'Anno 1688. {{ref-it}} * стр. 296-298, «Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского» (энциклопедия), ред. сов. Т. В. Белова (пред. и др.), изд. «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», г. Минск, 2009 г., ISBN 978-985-11-0432-7 {{ref-ru}} * Памяць. Чачэрскі раён [Текст]: гісторыка-дакументальная хроніка Серия: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэд. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — г. Мінск: выд. «Белта», 2000 г. — 621 с.: фот. ISBN 985-6302-22-6 {{ref-be}} {{refend}} == Вонкавыя спасылкі == {{refbegin|2}} * [https://web.archive.org/web/20140116175217/http://gp.by/section/culture/5219.html «Польская шляхта» ўсходняй Гомельшчыны, альбо Панцырныя баяры Чачэрскага староства] * [https://web.archive.org/web/20140803173329/http://n-europe.eu/content/?p=335 Магдебургское право и Беларусь] * [https://web.archive.org/web/20131203004721/http://b4w.narod.ru/chechersk/ Чечерск] * [https://web.archive.org/web/20130420071732/http://www.belarus.by/ru/about-belarus/history История Беларуси] * [http://chechersk.ru/history/5-dimitriada.html о событиях на Чечерщине начала XYII века по сведениям «Баркулабовской хроники»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110825195922/http://www.chechersk.gomel-region.by/region/history/ История Чечерска] * [http://pda.ng.by/ru/issues?art_id=14189 Алена Ляўковіч, «Я не ганю землі чужыя, хай іх сонца не абміне, толькі дзе б за морам ні быў я, Беларусь мая снілася мне…» //«Народная газета» 2 Апрель 2011 г., Суббота, № 61(5476)]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090209005108/http://www.belarus.by/ru/belarus/territory/gomel/chechersk/ Чечерск (Belarus.by)] {{refend}} {{ВП-парталы|Гісторыя|Беларусь}} [[Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Менскае ваяводзтва]] e4bzu4epxql0q55dj22jy05lk1cos8f 0 123975 2682492 2604844 2026-08-05T20:18:09Z Dymitr 10914 дададзеная [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2682492 wikitext text/x-wiki {{Асоба |партрэт = Mark Zuckerberg at the 37th G8 Summit in Deauville 018 v1.jpg |апісаньне партрэту = Марк Цукербэрґ }} '''Марк Э́ліят Цукербэ́рґ''' ({{мова-en|Mark Elliot Zuckerberg}}, {{нар.}} 14 траўня 1984 году, Ўайт-Плэйнз, [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]]) — распрацоўнік і заснавальнік [[сацыяльная сетка|сацыяльнае сеткі]] [[Facebook]]. Месьціцца ў [[Крамянёвая даліна|Крамянёвай даліне]] (горад Пала-Альта). Цукербэрґ навучаўся ў [[Гарвардзкі ўнівэрсытэт|Гарвардзкім унівэрсытэце]], дзе й запусьціў Facebook у лютым 2004 году поруч з сваімі суседзямі па пакоі [[Эдуарду Савэрын]]ам, [[Эндру Макалум]]ам, [[Дастын Маскавіц|Дастынам Маскавіцам]] і [[Крыс Г’юз|Крысам Г’юзам]]. Першапачаткова бачына была распрацаваная дзеля выбару ўнівэрсытэцкіх кампусаў, але хутка сетка пашырылася й у рэшце рэшт, атрымала распаўсюд па-за межамі каледжаў, дасягнуўшы мільярду карыстальнікаў у 2012 годзе. У тым жа 2012 годзе кампанія стала публічнай, то бок у абарачэньне былі выпушчаныя акцыі. Яшчэ ў 2007 годзе ў веку 23 гадоў Цукербэрґ стаў наймаладзейшым у сьвеце самаробным даляравым мільярдэрам у сьвеце. Будучы дэйцеранопам, Цукербэрґ адрозьнівае чырвоны й зялёны куды горш, чым сіні — асноўны колер Facebook<ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2010/TECH/social.media/09/20/zuckerberg.facebook.list/?iref=obinsite|title=Why Facebook is blue — six facts about Mark Zuckerberg — CNN.com|access-date=2010-11-03|archive-date=2010-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214120119/http://edition.cnn.com/2010/TECH/social.media/09/20/zuckerberg.facebook.list/?iref=obinsite|url-status=live}}</ref>. У школьныя гады Марк займаўся кампутарным праграмаваньнем і распрацаваў сеткавую вэрсію гульні «Рызыка»<ref>{{cite web|url=https://brodude.ru/mark-cukerberg-genij-brosivshij-uchebu/4|title=Марк Цукерберг – гений, бросивший учебу|date=2014-06-27|publisher=brodude.ru|lang=ru|accessdate=}}</ref>. == Біяграфія == Марк нарадзіўся 14 траўня 1984 году ў горадзе Ўайт-Плейнз штату [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], што за некалькі кілямэтраў на поўнач ад гораду [[Нью-Ёрк]]у. Бацька — стаматоляг Эдўард Цукербэрґ. Маці — псыхіятарка Карэн Цукербэрґ. Ягоныя прабабулі й прадзядулі паходзілі з [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], [[Нямеччына|Нямеччыны]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]] й [[Польшча|Польшчы]]. Ён быў другім дзіцём і адзіным хлопчыкам з 4 дзяцей у сям'і; ягоныя сёстры — Рэндзі (старэйшая), Донна й Арыэль. Вышэйшую адукацыю Марк Цукербэрґ не завяршыў. Яшчэ ў 2002 годзе ён паступіў у [[Гарвардзкі ўнівэрсытэт]], дзе да 2004 году навучаўся на факультэце псыхалёгіі. Адначасна з гэтым Марк наведваў курсы [[Інфармацыйныя тэхналёгіі|ІТ]]. У сваёй сфэры інтарэсаў меў мовы праграмаваньня й тэхналёгіі «[[C (мова праграмаваньня)|C]], [[C++]], [[Java]], [[Visual Basic]], [[VBscript]], [[JavaScript]], [[PHP]] й [[ASP.NET|ASP]]»<ref>{{Cite web|url=http://www.businessinsider.com/mark-zuckerbergs-hacker-for-hire-profile-from-2002-2010-7|title=FOUND: Mark Zuckerberg's Hacker-For-Hire Profile From 2002|date=2010-07-21|author=Carlson, Nicholas|work=[[Business Insider]]|publisher=businessinsider.com|accessdate=2015-04-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411152246/http://www.businessinsider.com/mark-zuckerbergs-hacker-for-hire-profile-from-2002-2010-7|archivedate=2015-04-11|url-status=live}}</ref>. Цукербэрґ неаднаразова характарызаваў сябе як [[гакер]]а па пакліканьні<ref>{{артыкул |аўтар = Levy, Steven |загаловак = Geek Power: Steven Levy Revisits Tech Titans, Hackers, Idealists |спасылка = https://www.wired.com/2010/04/ff-hackers/ |мова = en |выданне = Wired |год = 2010 |выпуск = 5 |том = 18 |issn = 1059-1028 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181106194756/https://www.wired.com/2010/04/ff-hackers/ |archive-date = 2018-11-06 }}</ref>. Яшчэ ў каледжы на Марка зьвярнулі ўвагу супрацоўнікі [[Майкрасофт|Microsoft]], пасьля таго як ён напісаў праграму Synapse, якая дазваляла кампутару самастойна складаць пасьлядоўнасьць музычных гітоў для свайго ўладальніка. [[Файл:MarkZuckerberg-crop.jpg|значак|зьлева|Цукербэрґ у 2005 годзе.]] У студзені 2004 году Цукербэрґ пачаў пісаць код для новага сайту<ref>Hoffman, Claire (28.06.2008). [https://web.archive.org/web/20080703220456/http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/ «The Battle for Facebook»]. Rolling Stone.</ref>. 4 лютага 2004 году ён запусьціў Thefacebook, які першапачаткова разьмяшчаўся на дамэне thefacebook.com, у партнэрстве з сваімі суседзямі па пакоі [[Эдуарду Савэрын]]ам, [[Эндру Макалум]]ам, [[Дастын Маскавіц|Дастынам Маскавіцам]] і [[Крыс Г’юз|Крысам Г’юзам]]<ref>Seward, Zachary M. (25.07.2007). [https://web.archive.org/web/20130921055244/http://online.wsj.com/article/SB118539991204578084.html?mod=googlenews_wsj «Judge Expresses Skepticism About Facebook Lawsuit»]. The Wall Street Journal.</ref><ref name="Antonas">Antonas, Steffan (10.05.2009). [https://web.archive.org/web/20120201185222/http://www.readwriteweb.com/archives/mark_zuckerberg_inspiration_for_facebook_before_harvard.php «Did Mark Zuckerberg’s Inspiration for Facebook Come Before Harvard?»]. ReadWrite Social.</ref>. Натхненьне для стварэньня Facebook, магчыма, прыйшло з акадэміі Філіп-Эксэтэр, то бок падрыхтоўчай школы, якую Цукербэрґ скончыў у 2002 годзе. Яна публікавала свой уласны студэнцкі даведнік The Photo Address Book, які студэнты называлі The Facebook. Такія фотадаведнікі былі важнай часткай сацыяльнага досьведу студэнтаў у многіх прыватных школах. Зь іх дапамогай студэнты маглі пералічваць такія атрыбуты, як то гады навучаньня, сяброў і свае нумары тэлефонаў<ref name="Antonas"/>. Цукербэрґ кінуў Гарвард на другім курсе, каб завяршыць праект<ref>Klepper, David (9.11.2011). [https://web.archive.org/web/20130511100408/http://www.csmonitor.com/Innovation/Latest-News-Wires/2011/1109/Mark-Zuckerberg-Harvard-dropout-returns-to-open-arms «Mark Zuckerberg, Harvard dropout, returns to open arms»]. Christian Science Monitor.</ref>. Ён, Маскавіц і іншыя сузаснавальнікі пераехалі ў [[Пала-Альта]] штату [[Каліфорнія]], дзе арандавалі невялікі дом, які служыў ім офісам. Улетку Цукербэрґ пазнаёміўся зь [[Пітэр Тыль|Пітэрам Тылем]], які інвэставаў у ягоную кампанію. Першы сапраўдны офіс яны адкрылі ў сярэдзіне 2004 году. Паводле словаў Цукербэрга, група плянавала вярнуцца ў Гарвард, але ў выніку пастанавіла сабе застацца ў Каліфорніі, дзе Цукербэрґ зазначыў патэнцыял Крамянёвай даліны, то бок цэнтру кампутарных тэхналёгіяў у Каліфорніі<ref>Teller, Sam (1.11.2005). [https://web.archive.org/web/20130327053102/http://www.thecrimson.com/article/2005/11/1/zuckerberg-to-leave-harvard-indefinitely-mark/ «Zuckerberg To Leave Harvard Indefinitely»]. The Harvard Crimson.</ref><ref>Kevin J. Feeney (24.02.2005). [https://web.archive.org/web/20190305005010/https://www.thecrimson.com/article/2005/2/24/business-casual-a-year-ago-mark/ «Business, Casual»]. The Harvard Crimson.</ref>. Сябры адхілілі прапановы буйных карпарацыяў набыць кампанію. У інтэрвію 2007 году Цукербэрґ патлумачыў гэта тым, што яны не ўважалі на колькасьць прапанаваных грошай, а важным для іх было стварыць інфармацыйную плынь для людзей. [[Файл:Mark Zuckerberg, World Economic Forum 2009 Annual Meeting.jpg|значак|зьлева|Цукербэрґ на [[Сусьветны эканамічны форум|Сусьветным эканамічным форуме]] ў [[Давос]]е ў 2009 годзе.]] Цукербэрґ паўтарыў свае мэты часопісу Wired у 2010 годзе, заявіўшы што рупіцца місіяй, каб зрабіць сьвет адкрытым<ref>Singel, Ryan (28.05.2010). [https://web.archive.org/web/20100901012049/http://www.wired.com/epicenter/2010/05/zuckerberg-interview «Epicenter: Mark Zuckerberg: I Donated to Open Source, Facebook Competitor»]. Wired.</ref>. Раней, у красавіку 2009 году, ён зьвярнуўся па кансультацыю да былога фінансавага дырэктара [[Netscape]] Пітэра Кары наконт стратэгіі фінансаваньня Facebook<ref>MacMillan, Robert (1.04.2009). [https://web.archive.org/web/20090403222221/http://blogs.reuters.com/mediafile/2009/04/01/yu-zuckerberg-and-the-facebook-fallout/ «Yu, Zuckerberg and the Facebook fallout»]. Reuters.</ref>. 21 ліпеня 2010 году Цукербэрґ паведаміў, што Facebook дасягнуў адзнакі ў 500 мільёнаў карыстальнікаў<ref>Zuckerberg, Mark (22.07.2010). [https://web.archive.org/web/20120520200921/http://blog.facebook.com/blog.php?post=409753352130 «500 Million Stories»]. The Facebook Blog.</ref>. У інтэрвію PBS у 2011 годзе неўзабаве па сьмерці [[Стыў Джобс|Стыва Джобса]] Цукербэрґ сказаў, што Джобс параіў яму, як стварыць кіраўнічую каманду ў Facebook, якая была б засяроджаная на стварэньні такіх жа якасных і добрых рэчаў, як гэта рабілася ў [[Apple Inc.]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111110002401/http://www.bloomberg.com/news/2011-11-07/facebook-s-zuckerberg-says-steve-jobs-advised-on-company-focus-management.html «Facebook’s Zuckerberg says Steve Jobs advised on company focus, management»]. Bloomberg News.</ref>. 19 жніўня 2013 году [[The Washington Post]] паведаміла, што профіль Цукербэрґа ў Facebook быў узламаны беспрацоўным вэб-распрацоўнікам<ref>Caitlin Dewey (19.08.2013). [https://web.archive.org/web/20130819155641/http://www.washingtonpost.com/blogs/the-switch/wp/2013/08/19/mark-zuckerbergs-facebook-page-was-hacked-by-an-unemployed-web-developer/ «Mark Zuckerberg’s Facebook page was hacked by an unemployed web developer»]. The Washington Post.</ref>. На канфэрэнцыі TechCrunch Disrupt 2013 году, якая адбылася ў верасьні, Цукербэрґ заявіў, што ён працуе над тым, каб у ягонай сацыяльнай сеткі налічвалася 5 мільярдаў людзей. Ён растлумачыў, што гэта павязана з мэтай праекту [[Internet.org]], у рамках якога Facebook пры падтрымцы іншых тэхналягічных кампаній імкнецца павялічыць колькасьць людзей, падлучаных да [[Інтэрнэт]]у<ref>Edwards, Victoria (21.09.2013). [https://web.archive.org/web/20130924084501/http://searchenginewatch.com/article/2296067/6-Things-We-Learned-From-Marissa-Mayer-and-Mark-Zuckerberg-at-TechCrunch-Disrupt-2013 «6 Things We Learned From Marissa Mayer and Mark Zuckerberg at TechCrunch Disrupt 2013»]. TechCrunch.</ref><ref>Stevenson, Alastair (22.08.2013). [https://web.archive.org/web/20130928001450/http://searchenginewatch.com/article/2290350/Mark-Zuckerberg-Creates-Tech-Justice-League-to-Bring-Internet-to-the-Masses «Mark Zuckerberg Creates Tech Justice League to Bring Internet to the Masses»]. Search Engine Watch.</ref>. На кангрэсе ў [[Барсэлёна|Барсэлёне]] ў 2014 годзе розныя СМІ падкрэсьлівалі сувязь паміж акцэнтам Facebook на мабільныя тэхналёгіі й прамовай Цукербэрґа, які заявіў, што мабільныя сродкі ўяўляюць сабою будучыню кампаніі<ref>Meyer, David (16.01.2014). [https://web.archive.org/web/20140227230259/http://gigaom.com/2014/01/16/facebooks-zuckerberg-to-headline-mobile-world-congress-this-year/ «Facebook’s Zuckerberg to headline Mobile World Congress this year»]. Gigaom.</ref>. Разам зь іншымі дзеячамі амэрыканскіх тэхналягічных кампаніяў, як то [[Джэф Бэзас|Джэфам Бэзасам]] і [[Тым Кук|Тымам Кукам]], 8 сьнежня 2014 году Цукербэрґ вёў перамовы з прадстаўнікамі [[Кітай|Кітаю]]. == Прыбыткі == На пачатак 2010 году ягонае багацьце ацэньвалася ў 6,9 млрд даляраў. У сьпісе найбагацейшых амэрыканцаў, апублікаваным Forbes у верасьні 2010 году, Цукербэрґ заняў 29-е месца з багацьцем у 7 млрд даляраў. Усяго за год яно павялічылася на 245% — у рэйтынгу 400 найбагацейшых людзей ЗША, апублікаваным часопісам Forbes у 2011 годзе, Цукербэрґ заняў 14-е месца з багацьцем у 17,5 млрд даляраў ЗША<ref>{{Cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/busines/2011/09/22/zuker/|title=Forbes: состояние Марка Цукерберга стремительно возрастает|access-date=2011-10-08|archive-date=2011-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925202338/http://cursorinfo.co.il/news/busines/2011/09/22/zuker|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны заробак Цукербэрґа складае ўсяго 1 даляр<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/business/2014/04/01/5971645.shtml|title=Цукерберг заработал доллар. Зарплата создателя Facebook Марка Цукерберга составила $1 за 2013 год|author=Екатерина Мереминская|website=|date=2014-04-01|publisher=gazeta.ru|accessdate=2018-12-13|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026110135/https://www.gazeta.ru/business/2014/04/01/5971645.shtml|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Facebook|markzuckerberg}} * [https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/ Mark Zuckerberg]. Forbes. {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Цукербэрг, Марк}} [[Катэгорыя:Праграмісты ЗША]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]] 6zvf9uz5ou0n0b12ahpm886upiatbgi 0 132804 2682488 2634244 2026-08-05T19:13:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682488 wikitext text/x-wiki {{Картка зь Вікізьвестак}} '''Акуляры «Гугла»''' ({{мова-en|Google Glass|скарочана}}) — акуляры [[дадатковая рэчаіснасьць|дадатковай рэчаіснасьці]], якія распрацоўвала амэрыканскае прадпрыемства «[[Гугл]]». У прыладзе выкарыстоўвалі дысплэй, які дазваляў ў любы момант ім карыстацца, ён знаходзіцца трошкі вышэй за правае вока.Распрацоўвалі ў лябараторыі Google X, а кіраўніком праекту быў Бабак Парвіз, які таксама сачыш за інтэграцыяй сыстэмаў мапаграфічнага адсочваньня мясцовасьці з дапамогаю акуляраў. Прадукт пачаў тэставаньне ў красавіку 2012 году, а газэта [[The New York Times]] паведаміла пра навінку ў канцы лютага 2012 году. Мяркуецца, што акуляры будуць каштаваць каля 1500 амэрыканскіх даляраў, а першыя экзэмпляры зьявяцца ў пачатку 2013 году<ref name="cnet">[http://reviews.cnet.com/camcorders/google-glass-explorer-edition/4505-9340_7-35339166.html?ttag=fbwp CNET - Google Glass Explorer Edition]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Прадзаказ можна будзе зрабіць толькі на канфэрэнцыі [[Google I/O]]. [[Файл:Google Glass detail.jpg|300пкс|міні|Дэталёвае фота Google Glass на канфэрэнцыі Google I/O у чэрвені 2012 году]] Асноўным сэгмэнтам пакупнікоў Google Glass мелі быць уладальнікі смартфонаў пад кіраваньнем Android ды ня толькі, гэта аргумэнтавана тым, што падобны функцыянал можна атрымаць без патрэбы даставаць з карману гаджэт, дастаткова зрабіць некалькі галасавых командаў і атрымаць чаканы вынік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://plus.google.com/111626127367496192147/posts/ Афіцыйны блог Google Glass] * [http://ria.ru/technology/20120405/618349194.html Google паказала канцэпт кампутара, які можна насіць як акуляры] // РИА Новости, 00:58 05/04/2012 * [https://web.archive.org/web/20120721050410/http://blogs.computerra.ru/30257 Google запатэнтаваў алектронныя акуляры Google Glass], Андрей Письменный, 15.05.2012 * [http://www.bbc.co.uk/russian/science/2012/04/120405_google_project_glass.shtml Google дэманструе «акуляры дадатковай рэчаіснасьці»] // Русская служба BBC, 5 апреля 2012 г * [https://web.archive.org/web/20121023005937/http://www.ferra.ru/ru/techlife/news/2012/05/27/Google-Project-Glass-Video/ Очки Google Project Glass зьнялі свой першы відэаролік] // Новостная служба Ferra.ru, 27.05.2012 {{Накід}} [[Катэгорыя:Гугл]] 4aaxbblmct4jdqmftkb3xvi8rfmjfxh 0 140968 2682572 2585374 2026-08-06T08:27:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682572 wikitext text/x-wiki {{Баптызм}} {{Пратэстанцтва}} [[Файл:Царква ЭХБ (Малеч).Jpeg|значак|[[Дом малітвы]] эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў у [[Малеч]]ы ([[Берасьцейская вобласьць]])]] '''Бапты́зм''' (паводле {{Мова-el|Βάπτισμα|скарочана}} — [[хрост]]) — [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] [[Дэнамінацыя (рэлігія)|дэнамінацыя]] ў [[Пратэстанцтва|пратэстанцтве]], засяроджаная на [[Індывідуалізм|індывідуалізьме]] ў дачыненьні да [[Бог]]а і надзвычайнай ролі [[Біблія|Сьвятога Пісьма]]. [[Збавеньне]] паводле баптыстаў недасягальнае ўласнымі ўчынкамі, адно толькі [[Ласка Божая|ласкай Божай]] праз асабістую [[Вера|веру]] ў збаўчую ахвяру [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] дзеля выкупленьня [[Грэх|грахоў]] [[чалавецтва]]. Баптысты зьдзяйсьняюць [[хрост]] выключна над тымі, хто сьвядома выражае [[пакаяньне]] за грахі і вызнае веру ў Хрыста. Акцэнтуючы аўтаномію асобных [[збор]]аў, ёсьць таксама прыхільнікамі аддзяленьня царквы ад дзяржавы. Большасьць баптыстаў прадстаўляе [[эвангельскае хрысьціянства]], хоць існуюць нешматлікія баптысцкія дэнамінацыі, якія належаць да лібэральнага напрамку [[пратэстанцтва]]. Баптысцкія цэрквы могуць адрозьнівацца ў стаўленьні да пэўных пытаньняў: [[прадвызначэньне]] альбо [[свабода волі]], канчатковасьць альбо мажлівасьць страты збавеньня, стаўленьне да [[Тэорыя эвалюцыі|тэорыі эвалюцыі]]. У практыцы царкоўнага жыцьця баптысты прытрымліваюцца прынцыпу [[Усеагульнае сьвятарства|ўсеагульнага сьвятарства]], а таксама самастойнасьці і незалежнасьці кожнай асобнай царкоўнай грамады ([[кангрэгацыяналізм]]). [[Прэсьбітэр]] ([[пастар]]) грамады ня мае абсалютнай улады, найбольш істотныя пытаньні вырашаюць на царкоўных радах, агульных сходах вернікаў. Набажэнствы складаюцца з [[Казань|казаняў]], сьпеваў у суправаджэньні інструмэнтальнай музыкі, імправізаваных [[малітва]]ў (уласнымі словамі), чытаньня духоўных паэмаў і вершаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171120203348/http://rusbaptist.stunda.org/vins.html Я. Винс. Наши баптистские принципы.]</ref>. == Мінуўшчына == Карані баптызму палягаюць у руху абуджэньня ў хрысьціянскай царкве, які меў за мэту вяртаньне да правілаў [[Сьвятое Пісьмо|Сьвятога Пісьма]]. Першыя [[анабаптысты]] адмаўлялі хрост дзяцей, пакуль тыя самі ня змогуць абраць сабе хросных бацькоў. Хрост праз пагружэньне ў ваду практыкаваўся «Асобнымі баптыстамі» ў Ангельшчыне, якія сваёй назвай мелі сьведчыць, што збаўленыя будуць толькі некаторыя (асобныя) людзі. Нягледзячы на адносную свабоду вызнаньня, іхнія зборы разьвіваліся параўнальна марудна. Толькі мэтадысцкае абуджэньне дадало дынамікі разьвіцьцю баптысцкіх грамадаў як у Старым, так і ў Новым сьвеце<ref>Por. K. Bednarczyk, ''Baptyści'', w: W. Hryniewicz, J.S. Gajka, S.J. Kozy (red.), ''Ku chrześcijaństwu jutra. Wprowadzenie do ekumenizmu'', Lublin 1996, s. 188—192</ref>. Першыя баптысты былі [[Ангельцы|ангельцамі]]-кангрэгацыяналістамі, якія праз рэлігійны перасьлед эмігравалі з [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] ў [[Нідэрлянды]]. Першая грамада была заснаваная ў 1609 року ў [[Амстэрдам]]е групай ангельскіх [[Пурытанства|пурытанаў]] на чале з [[Джон Сьміт|Джонам Сьмітам]], якая пад уплывам [[Мэнаніцтва|мэнанітаў]] (умераных [[Анабаптысты|анабаптыстаў]]) прыняла дактрыну, якая адрынала хрост немаўлятаў. Аднак неўзабаве збор быў вымушаны спыніць існаваньне з прычыны перасьледу. У 1612 року, калі ў Ангельшчыне паўстала хваля рэлігійных перасьледаў, частка амстэрдамскіх баптыстаў вярнулася на бацькаўшчыну — але ўжо без заснавальніка баптызму — і заснавала ў [[Лёндан]]е першую баптысцкую грамаду. Менавіта ў Ангельшчыне цалкам сфармаваліся веравучэньне і дагматы, і тут ангельцы пачалі называць сябе баптыстамі. Зарадзіўшыся ў Эўропе, найбольшага разьвітку баптысцкі рух дасягнуў у Паўночнай Амэрыцы. Аснову першых баптысцкіх суполак склалі выгнаньнікі з пурытанскіх калёніяў, перасьледаваныя за выказваньне поглядаў пра неабходнасьць аддзяленьня царквы ад дзяржавы і адмову ад хросту дзяцей. У 1638 року група такіх вернікаў на чале зь перасяленцам [[Роджэр Ўільямз|Роджэрам Ўільямзам]] заснавала новую калёнію [[Род-Айлэнд]], дзе афіцыйна была абвешчаная свабода веравызнаньня, а ў местах [[Провідэнс]] і [[Ньюпарт (Род-Айлэнд)|Ньюпарт]] заснаваныя першыя баптысцкія цэрквы<ref name="Torbet">Robert G. Torbet. «A History of the Baptists». Chicago — Los Angeles: The Judson Press, 1952.</ref> Пасьля здабыцьця рэлігійнай свабоды баптысты разгарнулі актыўную місіянэрскую дзейнасьць, якая ахоплівала, акрамя белых каляністаў, [[Індзейцы|індзейцаў]] і [[Афраамэрыканцы|чарнаскурае насельніцтва]] краіны. Сярод апошніх дадзенае спавяданьне атрымала шырокі распаўсюд, у выніку чаго да цяперашняга часу ў ЗША існуе некалькі [[Нацыянальная баптысцкая канвэнцыя|афраамэрыканскіх баптысцкіх аб’яднаньняў]]<ref>Н.Ревуненкова. «Протестантизм». изд-во «Питер», 2007</ref>. У [[Кантынэнтальная Эўропа|кантынэнтальнай Эўропе]] баптызм практычна ня меў распаўсюду да першай паловы XIX стагодзьдзя. Дзякуючы высілкам брытанскіх і амэрыканскіх місіянэраў у 20—30-я рокі XIX стагодзьдзя баптысцкія грамады былі заснаваныя ў Францыі і Нямеччыне. Надалей, дзякуючы актыўнай місіянэрскай палітыцы нямецкіх баптыстаў, у прыватнасьці пастара [[Ёган Герхард Онкен|Ёгана Герхарда Онкена]], Нямеччына стала цэнтрам распаўсюду баптысцкага вучэньня ў краінах Скандынавіі й іншых дзяржавах Эўропы<ref name="Torbet" />. У 1905 на 1-м Сусьветным сходзе баптыстаў у Лёндане быў заснаваны [[Сусьветны баптысцкі альянс]], які па стане на 2007 налічваў больш за 170 тысячаў збораў і 36 мільёнаў сябраў. Варта зазначыць, што ў зьвяз не ўваходзіць вялікая колькасьць [[Хрысьціянскі фундамэнталізм|фундамэнталісцкіх цэркваў]], ня згодных з умеранай тэалёгіяй і [[экумэнізм]]ам Альянсу. Таксама ў большасьці баптысцкіх цэркваў сябрамі суполкі можна стаць толькі па дасягненьні паўналецьця. Такім чынам, дзеці з баптысцкіх сем’яў ня ўлічаныя ў статыстыцы. == Назва == Слова «баптыст» паходзіць ад грэцкага слова «баптыза» і азначае сабой хрост (літаральна — «пагружэньне»). Баптысты практыкуюць хрост дарослых праз поўнае пагружэньне ў ваду. Ідэя зараджэньня хрысьціянаў-баптыстаў зьвязаная з эвангельскім вучэньнем пра [[хрост]]. == Сымбаль веры == [[Файл:Dundagas baptistu baznīca.jpg|значак|Баптысцкі дом малітвы ў [[Дундага|Дундазе]] ([[Латвія]])]] * '''Аўтарытэт Пісаньня''' — [[Сьвятое Пісаньне]] ёсьць адзінай бясспрэчнай крыніцай ведаў пра Бога і Ягоных пастановах, датычных чалавека. * '''Трыадзінства Бога''' — Бог ёсьць Творцам і Панам Стварэньня, які аб’явіўся ў трох дасканалых асобах: як Айцец, Сын і Дух Сьвяты. Адно Яму належыць чэсьць і ўзьнясеньне хвалы. Таму баптысты не шануюць Дзеву Марыю, хоць і лічаць яе надзвычайнай асобай, абранай Богам дзеля нараджэньня Ісуса, і таму годнай павагі і перайманьня ў ейным даверы Ісусу Хрысту. * '''Збаўленьне ласкаю празь веру''' — грэшны па прыродзе чалавек ня ў стане зрабіць нічога, што дазволіць яму займець прызнаньне Бога, аднак ведаючы, што добры Бог зьлітаваўся зь людзей і прабачыў ім іхняе грахоўнае адступства і амаральнасьць, даў магчымасьць пачатку новага жыцьця з забытым мінулым. Гэта стала магчымым дзякуючы таму, што Ісус Хрыстос, Адзінародны Сын Божы, памершы на крыжы, панёс пакараньне, якое вісела на кожным з нас паводле Боскага парадку рэчаў — і такім чынам дараваў нам жыцьцё вечнае, як і перамененае жыцьцё на зямлі. * '''Хрышчэньне на вызнаньне веры''' — згодна з Боскай рэкамэндацыяй і парадкам, які ўстанавіў Ісус Хрыстос, баптысты прымаюць хрост толькі на асабістым вызнаньні веры ў збаўленьне, якое атрымалі з рук Хрыста. Хрост ёсьць вонкавым, публічным сьведчаньнем таго, што прымае чалавек. Гэта не сакрамант у значэньні тварэньня новай духоўнай рэальнасьці, але неабходнае наступства скарэньня перад Богам і прызнаньня Яго сваім Госпадам і Збаўцам, а таксама сымбаль далучэньня да Царквы. * '''Вячэра Гасподняя''' — абрад, устаноўлены Ісусам Хрыстом у памяць Ягоных мукаў і сьмерці. Падчас Вячэры ахрышчаныя вернікі ўжываюць хлеб і віно, якія ёсьць сымбалямі Цела і Крыві Гасподняй. Празь Вячэру яе ўдзельнікі сьцьвярджаюць сьмерць Хрыста й ягоны паўторны прыход. * '''Новае жыцьцё праз Духа Сьвятога''' — Біблія дае абяцаньне, што з моманту шчырага паяднаньня з Богам пачынаецца новае жыцьцё (што яна называе новым нараджэньнем), у якім Бог не пакідае людзей сам-насам у канфрантацыі з жыцьцём, але сам Дух Сьвяты навучае іх, падтрымлівае, прыстасоўвае і робіць так, каб усе былі ў стане жыць паводле Боскіх стандартаў, не вяртаючыся болей да былога жыцьця, якога Бог не ўхваляе і таму вызваляе ад яго сваіх вернікаў. * '''Моц і дары Духа Сьвятога''' — паколькі Дух Сьвяты ў дні [[Пяцідзясятніца|Пяцідзясятніцы]] надзяліў Царкву Боскай моцаю і духоўнымі дарамі, неабходнымі для выкананьня прызначанай ёй задачы, таксама і цяпер надзяляе сваю Царкву разнастайнымі духоўнымі дарамі. * '''Збавеньне не праз Царкву, а праз Хрыста''' — ані Царква хрысьціянаў-баптыстаў, ані хто іншы ня ёсьць адзіным выключным пасярэднікам збавеньня, паколькі ім ёсьць толькі Ісус Хрыстос — адзіны Пасярэднік паміж чалавекам і Богам. * '''Свабода сумленьня для кожнага чалавека''' — вера — гэта справа сьвядомага выбару, таму нікога нельга прымушаць да рэлігійнага вызначэньня. == Глядзіце таксама == * [[Анабаптызм]] * [[Баптысты сёмага дня]] * [[Хрост дзяцей]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://bwanet.org/ Сусьветны баптысцкі альянс] * [http://ebf.org/ Эўрапейская баптысцкая фэдэрацыя] * [http://baptist.by/ Саюз эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў Беларусі] {{ref-ru}} * [http://царква.бел/about Царква.бел] &mdash; старонка цэрквы Гэцыманія. [[Катэгорыя:Баптызм| ]] sdz2eiijmbrmajz00g8fzi8fpbw8ucc 0 152441 2682474 2679056 2026-08-05T13:46:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682474 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Шатляндзкая мова (кельцкая)|аднайменнай мовай Шатляндыі кельцкай галіны}} {{Інфармацыя пра мову |Назва мовы = Шатляндзкая мова |Назва мовы ў арыгінале = (Braid) Scots, Lallans |Краіны ўжываньня = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Ірляндыя|Ірляндыі]] |Рэгіён = '''Шатляндыя''': Лаўлэнд, [[Шэтландзкія астравы|Шэтландзкія]] і [[Аркнэйскія астравы|Аркнэйскія]] астравы, Кэйтнэс, востраў Аран, Кэмпбэлтаўн;<br/>'''Паўночная Ірляндыя''': графствы Даўн, Анрым, Лондандэры;<br/>'''Ірляндыя''': графства Данэгол |Клясыфікацыя = [[індаэўрапейскія мовы|Індаэўрапейская сям'я]] * [[германскія мовы|Германская галіна]] ** [[заходнегерманскія мовы|Заходнегерманская група]] *** [[англа-фрыскія мовы|Англа-фрыская падгрупа]] **** [[ангельскія мовы|Ангельская галіна]] ***** '''Шатляндзкая мова''' |Афіцыйная мова ў = — |Дапаможная мова ў = ў Вялікабрытаніі ([[Шатляндыя]], [[Паўночная Ірляндыя]]) |Рэгулюецца = паўурадавымі праграмамі па падтрымцы й рэгуляваньні ў Шатляндыі і Паўночнай Ірляндыі |Код па ISO 639-1 = — |Код па ISO 639-2(B) = sco |Код па ISO 639-2(T) = sco |Код па SIL = |Выява = ScotsLanguageMap.png |Подпіс да выявы = <center>Арэал распаўсюджаньня шатляндзкай германскай мовы ў ХХ ст.</center> |Шырыня выявы = 250пкс }} '''Шатля́ндзкая мова''' германскай галіны (саманазва: ''(Braid) Scots'', ''Lallans'') — група [[дыялект]]аў, якія належаць да [[германскія мовы|германскае]] галіны [[індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскае]] сям’і моваў, якія распаўсюджаныя пераважна ў раўніннай частцы [[Шатляндыя|Шатляндыі]] і некаторых частках рэгіёну [[Ольстэр]], што на поўначы востраву [[Ірляндыя (востраў)|Ірляндыя]]. У ангельскай літаратуры шатляндзкую германскую мову могуць таксама пазначаць тэрмінам ''раўні́нная шатля́ндзкая'' ({{мова-en|Lowland Scots|скарочана}}), што робіцца ў мэтах адрозьненьня гэтай мовы ад [[шатляндзкая мова (кельцкая)|гэльскай шатляндзкай]] — мовы, якая належыць да [[кельцкія мовы|кельцкае]] галіны, і распаўсюджанай на гарыстым паўночным захадзе Шатляндыі. Апрача таго, шатляндзкія германскія дыялекты Ірляндыі могуць згадвацца пад тэрмінам ''ольстэрска-шатляндзкая'' ({{мова-en|Ulster Scots|скарочана}})<ref name=radaez>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CV=1&NA=&PO=999&CN=999&VL=1&CM=9&CL=ENG| копія = | дата копіі = | загаловак = List of declarations made with respect to treaty No. 148| фармат = | назва праекту = Рада Эўропы| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = гл. частку, прысьвечаную Вялікабрытаніі}}</ref>. Значнай часткай дасьледаваньняў мова можа разглядацца ў сыстэме дыялекталёгіі ангельскай мовы. З прычыны таго, што ў лінгвістыцы на цяперашні час не існуе дакладна выяўленых крытэраў адрозьненьня [[мова]]ў ад [[дыялект]]аў, лінгвісты, а таксама зацікаўленыя бакі часта разыходзяцца ў меркаваньнях наконт [[лінгвістыка|лінгвістычнага]], гістарычнага й сацыяльнага статусу шатляндзкай германскай мовы<ref name=aitken>{{Кніга|аўтар = A.J. Aitken.|частка = |загаловак = The Oxford Companion to the English Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1992|том = |старонкі = 894|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У лінгвістыцы існуе шэраг парадыгмаў для адрозьненьня мовы і дыялекту, але яны часта адлюстроўваюць супярэчлівыя вынікі. У шырэйшым сэнсе шатляндзкая германская зьяўляецца часткай дыялектнага кантынуўму, іншай часткай якога зьяўляецца шатляндзкі варыянт [[ангельская мова|ангельскай мовы]]<ref name=ssj>{{Кніга|аўтар = Stuart-Smith J.|частка = Varieties of English|загаловак = Scottish English: Phonology|арыгінал = |спасылка = |адказны = Kortman, Upton|выданьне = The British Isles|месца = New York|выдавецтва = Mouton de Gruyter|год = 2008|том = |старонкі = 47|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Сыходзячы з падобных меркаваньняў, шатляндзкая германская можа лічыцца адным са старажытных варыянтаў ангельскай мовы, які мае ўласную дыялектную сыстэму<ref name=aitken/>. У якасьці альтэрнатыўнага пункту гледжаньня шатляндзкая германская можа лічыцца асобнай мовай у складзе германскай галіны, у падтрымку чаго прыводзіцца прыклад лінгвістычнага статусу [[нарвэская мова|нарвэскай]] мовы адносна [[дацкая мова|дацкай]]<ref name=aitken/>. У 2010 годзе ўрадам Шатляндыі было праведзенае дасьледаваньне пад агульнай назвай «стаўленьне грамадзтва да шатляндзкай мовы». У выніку дасьледаваньня стала вядомым, што 64% рэспандэнтаў з выбаркі ў 1000 дарослых асобаў з насельніцтва Шатляндыі аддалі перавагу варыянту адказу «не лічу шатляндзкую ў якасьці асобнай мовы». Гэтым жа дасьледаваньнем было выяўлена, што большасьць носьбітаў шатляндзкай менш за ўсё схільныя не прызнаваць шатляндзкую як асобную мову (58%); асобы, якія не размаўляюць па-шатляндзку, схільныя да гэтага часьцей (72%)<ref name=apytanjnie>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.scotland.gov.uk/Publications/2010/01/06105123/0| копія = | дата копіі = | загаловак = Public Attitudes Towards the Scots Language| фармат = | назва праекту = Афіцыйны сайт ураду Шатляндыі| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Паводле зьвестак перапісу насельніцтва ў Шкоціі 2011 году, больш-менш 1,54 млн чал. здольныя размаўляць па-шкоцку<ref name=pierapis2011>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/scotland/QS212SC.pdf| копія = | дата копіі = | загаловак = Вынікі| фармат = PDF| назва праекту = Перапіс насельніцтва ў Шатляндыі| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>, што агулам склала прыкладна ⅓ ад насельніцтва Шкоціі. Лінгвістычны партал Ethnologue дае інфармацыю пра колькасьць носьбітаў, згодна зь якой носьбітаў у Вялікабрытаніі налічваецца прыкладна 90 тыс чал.<ref name=ethnologue>[http://www.ethnologue.com/language/sco Scots | Ethnologue]</ref>, пры гэтым прыкладна 1,5 млн чал. размаўляюць на мове як на [[другая мова|другой]]<ref name=ethnologue/>. == Назва == Носьбіты мовы часам вызначаюць сваю мову тэрмінам ''braid Scots'' ({{мова-be|агульная, шырокаўжываная шатляндзкая|скарочана}})<ref name=dictionary>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/dsl/getent4.php?query=braid+scots&sset=1&fset=20&printset=20&searchtype=full&dregion=entry&dtext=both| копія = | дата копіі = | загаловак = Scots| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Апрача гэтага, маюць ужываньне й дыялектныя назвы, такія як ''Doric'', ''Buchan Claik'' і г.д.<ref name=dictionary2>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/dsl/getent4.php?query=doric&sset=1&fset=20&printset=20&searchtype=full&dregion=entry&dtext=both| копія = | дата копіі = | загаловак = Doric| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref><ref name=bt>{{Кніга|аўтар = Peter Buchan, David Toulmin.|частка = |загаловак = Buchan Claik: A Compendium of Words and Phrases from the North-east of Scotland,|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Steve Savage Publishers Limited|год = |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Існуе слова ''Scotch'', якое зьяўляецца ангельскім запазычаньнем і, нягледзячы на састарэласьць, часам можа ўжывацца, асабліва на поўначы Ірляндыі<ref>{{Кніга|аўтар = A.J. Aitken.|частка = |загаловак = The Oxford Companion to the English Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1992|том = |старонкі = 892|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Traynor, Michael.|частка = |загаловак = The English dialect of Donegal|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Dublin|выдавецтва = Royal Irish Academy|год = 1953|том = |старонкі = 244|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Nic Craith M.|частка = |загаловак = Plural Identities—singular Narratives|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Berghahn Books|год = 2002|том = |старонкі = 107|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Выкарыстоўваецца таксама тэрмін ''Lallans''{{Заўвага|Варыянт сучаснага ''lawlands''.}}, аднак пад ім часьцей разумеюць [[літаратурная мова|літаратурную норму]] мовы<ref name=ethnologue/><ref name=paulenka>{{Кніга|аўтар = А. Е. Павленко.|частка = |загаловак = На каком языке написан текст? Ещё раз к проблеме близкородственного двуязычия|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Индоевропейское языкознание и классическая филология — IX. Материалы чтений, посвященных памяти профессора И. М. Тронского|месца = СпБ|выдавецтва = |год = 2005|том = |старонкі = |старонак = 175-182|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Шатляндзкая германская мова Ірляндыі ў афіцыйным выкарыстаньні вядомая пад тэрмінам ''ольстэрска-шатляндзкая'' (''Ulster-Scots'', ''Ulstèr-Scotch''), альбо ''Ullans''. Апошняе слова зьяўляецца нэалягізмам, утвораным ад зьліцьця словаў ''Ulster'' ({{мова-be|«Ольстэр»|скарочана}}) і ''Lallans''<ref>{{Кніга|аўтар = Tymoczko M., Ireland C.A.|частка = |загаловак = Language and Tradition in Ireland|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Language and Tradition in Ireland: Continuities and Displacements|месца = |выдавецтва = University of Massachusetts Press|год = 2003|том = |старонкі = 159|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. === Этымалёгія === У ангельскай літаратуры мова пераважна вядомая пад тэрмінам ''Scots''. Гэтае слова этымалягічна тоеснае старому ''Scottis'', якое, у сваю чаргу, ёсьць старашатляндзкай вэрсіяй [[стараангельская мова|старажытнаангельскага]] ''Scottisc'' ({{мова-be|«шатляндзкі, шатляндзкая»|скарочана}})<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/dsl/getent4.php?plen=46309&startset=34713072&query=SCOTS&fhit=Scots&dregion=form&dtext=snd#fhit| копія = | дата копіі = | загаловак = Scots| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Да канца [[15 стагодзьдзе|XV]] ст. ангельскае маўленьне Шатляндыі было вядомае як «ангельская мова» ({{мова-en|Ynglis/Inglis|скарочана}}), у той час як паняцьце «шатляндзкая мова» ({{мова-en|Scottis|скарочана}}) датычылася гэльскай шатляндзкай мовы. Да пачатку XV ст. ангельскія дыялекты, што мелі ўжываньне на той час у Шатляндыі, імаверна маглі эвалюцыянаваць і вылучыцца ў асобную мову, аднак нягледзячы на гэта для гэтых дыялектаў не існавала найменьня, якое дазваляла б адрозьніваць іх ад іншых дыялектаў ангельскай мовы. З 1495 году слова ''Scottis'' паступова страчвае сваё ранейшае значэньне і пераходзіць для абазначэньня германскага маўленьня ў нізіннай Шатляндыі (Лаўлэнд), тады як для гэльскай шатляндзкай стаў выкарыстоўвацца тэрмін ''Erse'', у значэньні блізкароднаснай гэльскай [[ірляндзкая мова|ірляндзкай мовы]]<ref name=aitken/>. Напрыклад, напрыканцы [[15 стагодзьдзе|XV]] ст. шатляндзкі паэт [[Ўільям Данбар]] выкарыстоўваў слова ''Erse'' для пазначэньня гэльскай, а ў пачатку [[16 стагодзьдзе|XVI]] ст. іншы шатляндзкі паэт, [[Гэвін Дуглас]] для пазначэньня мовы Лаўлэнду выкарыстоўваў менавіта слова ''Scottis''<ref>{{Кніга|аўтар = Caroline Bingham.|частка = |загаловак = The Stewart Kingdom of Scotland 1371–1603|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = |год = 1974|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Tom McArthur.|частка = |загаловак = Companion to the Oxford English Dictionary|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1994|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Кельцкая мова паўночнага захаду Шатляндыі ў ангельскай мове на цяперашні час называецца тэрмінам ''Scottish Gaelic'' (літаральна «шатляндзкая гэльская»). У расейскай літаратуры і, адпаведна, літаратуры краінаў былога [[СССР]] германская мова Шатляндыі вядомая пад шэрагам тэрмінаў, ніводны зь якіх ня мае пэўнай перавагі. Зь іх найбольш распаўсюджанымі зьяўляюцца ''а́нгла-шатля́ндзкая мова'', ''шатля́ндзкая раўні́нная'', ''скотс''. == Гісторыя == === Утварэньне === [[Файл:History of Scots in Scotland and Ulster.png|справа|міні|250пкс|Гістарычны рост лінгвістычнага арэалу шатляндзкай германскай мовы: {{легенда|Red|Стараангельская мова, распаўсюджаная ў пачатку ІХ ст. на поўначы каралеўства Нартумбрыя (цяпер паўднёвы ўсход Шатляндыі)}} {{легенда|Orange|Раньнешатляндзкая мова (пачатак XV ст.)}} {{легенда|Yellow|Сучасная шатляндзкая мова, пачатак ХХ ст.}}]] [[Файл:Lufe God Abufe Al - John Knox House 200411.jpg|справа|thumb|250пкс|''Lufe God abufe al and yi nychtbour as yi self'' — надпіс раньнешатляндзкай мовай на доме Джона Нокса, шатляндзкага рэлігійнага рэфарматара.]] У [[7 стагодзьдзе|VII]] ст. у паўднёва-ўсходняй частцы Шатляндыі, па зацьвярджэньні ў гэтым рэгіёне англа-саксонскага каралеўства [[Нартумбрыя]], атрымаў распаўсюджаньне нартумбрыйскі дыялект стараангельскай мовы<ref>{{Кніга|аўтар = Caroline Macafee.|частка = 12|загаловак = A History of Scots to 1700|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 36|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У часы распаўсюджваньня нартумбрыйскіх гаворак у Шатляндыі былі распаўсюджаныя [[брыцкія мовы|брыцкія кельцкія гаворкі]] і, крыху на поўнач, [[пікцкая мова]], тады як з захаду сваё пашырэньне па Шатляндыі пачыналі гаворкі, што пазьней палеглі ў аснову гэльскай шатляндзкай мовы. Па заснаваньні Каралеўства Шатляндыя ў [[10 стагодзьдзе|Х]] ст. і распаўсюджваньні [[хрысьціянства]] ў рэгіёне гэльская шатляндзкая мова стала павольна пашырацца на поўдні й усходзе Шатляндыі. Па ўключэньні Нартумбрыі ў склад Шатляндыі ў [[11 стагодзьдзе|ХІ]] ст. гэльская мова стала ў Нартумбрыі [[прэстыж (лінгвістыка)|прэстыжнай мовай]] і мела некаторы ўплыў, але на паўднёвым усходзе працягвалі захоўвацца мясцовыя стараангельскія гаворкі. На крайняй поўначы Шатляндыі тагачасныя ўварваньні вікінгаў прынесьлі старажытнаскандынаўскія гаворкі, якія леглі ў аснову мовы [[норн]]. Да [[13 стагодзьдзе|XIII]] ст. галіна выкарыстаньня нартумбрыйскага дыялекту стараангельскай мовы была досыць абмежаванай, тады як мовай мясцовага каралеўскага двара заставалася гэльская шатляндзкая. Характар раньніх формаў мовы ў некаторай ступені незразумелы праз разрабаваньні й разбурэньні ў ходзе [[Вікінгі|вікінгаўскіх]] заваёваў, зьнішчэньне пісьмовых дакумэнтаў каралём [[Эдўард I|Эдўардам І]] і дзеячамі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]. Дыскусійным пытаньнем зьяўляецца пытаньне дакладнага паходжаньня мовы, якая можа разглядацца як нашчадак нартумбрыйскіх дыялектаў стараангельскай або [[Данэлаг|англа-дацкіх]] гаворак Ёркшыру. Апошняя гіпотэза дазваляе растлумачыць старажытнаскандынаўскія элемэнты ў раньнешатляндзкай мове, якія адсутнічаюць, аднак, у нартумбрыйскім дыялекце стараангельскай мовы<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/dsl/SCOTSHIST/output4.php?file=NEW-Revised2Origins.htm| копія = | дата копіі = | загаловак = The origins and spread of Scots| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 5 красавіка 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Нагодаю для высоўваньня падобных гіпотэзаў зьяўляецца наяўнасьць [[глёса]]ў у лацінскіх тэкстах, тапаніміка й зьвесткі археалёгіі. === Раньнешатляндзкая мова === Наступны пэрыяд у разьвіцьці мясцовага дыялекту стараангельскай мовы, вядомы як раньнешатляндзкая мова, наступіў у ХІІ—ХІІІ стагодзьдзях, калі носьбіты дыялекту сталі міграваць з Нартумбрыі пад уплывам міграцыі ў рэгіён носьбітаў сярэднеангельскай мовы, якія, у сваю чаргу, зазнавалі ўплыў старажытнаскандынаўскай мовы<ref>{{Кніга|аўтар = Caroline Macafee.|частка = 12|загаловак = A History of Scots to 1700|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Пазьней уплыў на разьвіцьцё шатляндзкай германскай мовы сталі аказваць [[раманскія мовы|раманскія]] ([[лаціна]], [[нармандзкая мова]]<ref name=history>A History of Scots to 1700...</ref>, позьні парыскі дыялект [[француская мова|францускай]] мовы) і германскія ([[галяндзкая мова|галяндзкая]], сярэдне[[ніжненямецкая мова|ніжненямецкая]]) мовы. Уплыў раманскіх моваў стаў узьнікаць праз царкоўнае і адміністрацыйнае выкарыстаньне лаціны і хаўрус з [[Францыя]]й, тады як германскі ўплыў зьяўляўся з-за гандлёвых сувязяў зь [[Нідэрлянды|Нідэрляндамі]]<ref name=history/>. Геаграфічная экспансія шатляндзкай германскай мовы, якая цягам стагодзьдзяў скарачала арэал распаўсюджаньня гэльскай мовы, апасрэдавана стала прычынай кантактаў з апошняй і зьяўленьня ў шатляндзкай германскай мове плясту запазычаньняў з гэльскай шатляндзкай. Раньнія сярэднявечныя дакумэнты маюць шэраг гэльскіх запазычаньняў у галіне права<ref name=history/>, сучасная шатляндзкая германская мова запазычыла геаграфічныя і культурныя тэрміны (напрыклад, ''ceilidh'' — назва танцу; ''loch'' — прэснае возера, марская затока; ''clan'' — радавое аб’яднаньне, клан). Пачынаючы з [[13 стагодзьдзе|ХІІІ]] ст. раньнія формы шатляндзкай мовы сталі распаўсюджвацца далей у Шатляндыю праз сыстэму асаблівых гарадзкіх установаў, зацьверджаных шатляндзкім каралём [[Давід I (кароль Шатляндыі)|Давідам І]]. У [[14 стагодзьдзе|XIV]] ст. пачаў адзначацца рост [[прэстыж (лінгвістыка)|прэстыж]]у раньнешатляндзкай мовы, што ўключна са зьніжэньнем уплыву францускай зрабіла шатляндзкую германскую мову моваю большасьці ва ўсходняй Шатляндыі. Паступова выкарыстаньне гэльскай шатляндзкай мовы было звужана да паўночна-заходніх гарыстых раёнаў Шатляндыі; насельніцтва раўніннага паўднёвага ўсходу, арыстакратыя й месьцічы перайшлі на шатляндзкую германскую мову. Так, ужо ў [[15 стагодзьдзе|XV]] ст. факт валоданьня гэльскай мовай тагачасным шатляндзкім каралём [[Якуб IV (кароль Шатляндыі)|Якубам IV]] выклікаў зьдзіўленьне сучасьнікаў. Зь іншага боку, у гэты пэрыяд шатляндзкая германская мова стала пашыраць уплыў на крайні поўнач Шатляндыі, калі ў [[15 стагодзьдзе|XV]] ст. на паўночным ускрайку краіны (графства [[Кэйтнэс]]) вымерлі мясцовыя гаворкі мовы [[норн]]<ref>{{Кніга|аўтар = Jones, Charles.|частка = |загаловак = The Edinburgh History of the Scots Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 394|старонак = |сэрыя = |isbn = 978-0-7486-0754-9|наклад = }}</ref>. На гэты пэрыяд таксама прыпадае пашырэньне шатляндзкай мовы на [[Аркнэйскія астравы|Аркнэйскіх]] і [[Шэтландзкія астравы|Шэтландзкіх]] астравох, аднак, у адрозьненьне ад Кэйтнэсу, шатляндзкая германская мова стала на архіпэлягах толькі другой мовай, гэтае становішча захоўвалася прыкладна да канца [[15 стагодзьдзе|XV]] ст.<ref>{{Кніга|аўтар = Jones, Charles.|частка = |загаловак = The Edinburgh History of the Scots Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 62|старонак = |сэрыя = |isbn = 978-0-7486-0754-9|наклад = }}</ref> === Сярэднешатляндзкая мова === У XVI ст. умоўна пачынаецца пэрыяд сярэднешатляндзкай германскай мовы. У гэты пэрыяд былі створаныя [[артаграфія|артаграфічная]] і літаратурная нормы шатляндзкай германскай мовы, якія былі цесна зьвязаныя з падобнымі нормамі [[Ангельшчына|Ангельшчыны]]<ref>{{Кніга|аўтар = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane.|частка = |загаловак = The Edinburgh Companion to Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = Corbett, John|выданьне = A Brief History of Scots|месца = |выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 9ff|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1596-2|наклад = }}</ref>. У пэрыяд з 1610 па 1690 гады ў [[Ольстэр]]ы пасялілася прыкладна 200 тысячаў шатляндцаў-лаўлэндэраў, якія размаўлялі па-шатляндзку<ref>Montgomery & Gregg 1997: 572</ref>; як правіла, шатляндзкія перасяленцы ў рэгіёне пераўзыходзілі перасяленцаў-ангельцаў у пяць або нават шэсьць разоў<ref>Adams 1977: 57</ref>. === Сучасны пэрыяд === З XVIII ст. пачынаюць адлічваць пэрыяд умоўнага існаваньня сучаснай шатляндзкай германскай<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/INTRO/intro2.php?num=03| копія = | дата копіі = | загаловак = Phonetic descriprion of Scottish language and dialects.1 (ст. 4)| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 8 красавіка 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>, калі ў якасьці літаратурнай мовы збольшага была прынятая ангельская, а ўласна шатляндзкая германская мова засталася толькі ў асабістым ужываньні. == Статус == Перад аб’яднаньнем Шатляндыі й Ангельшчыны ў краіну [[Вялікабрытанія (каралеўства)|Вялікабрытанія]] існавала значная колькасьць гістарычных сьведчаньняў, якія дазваляюць лінгвістам лічыць шатляндзкую германскую мову асобнай мовай, якая ўтварае дыясыстэму з ангельскай мовай<ref>{{Спасылка | аўтар = Dauvit Horsbroch.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.scots-online.org/airticles/eurlang.htm| копія = | дата копіі = | загаловак = Nostra vulgari lingua: Scots as a European language 1500 - 1700| фармат = | назва праекту = Scots-online| выдавец = | дата = 25 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Нямецкі лінгвіст [[Гайнц Клёс]], абапіраючыся на г.зв. аўсбаў-парадыгму, вызначаў шатляндзкую германскую мову як ''Halbsprache'', што літаральна можа быць перакладзена як «паўмова»<ref>{{Кніга|аўтар = Kloss, Heinz.|частка = |загаловак = Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Düsseldorf|выдавецтва = Bagel|год = 1968|том = |старонкі = 70, 79|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Маўленьне большасьці шатляндцаў на цяперашні час падыходзіць пад вызначэньне кантынуўму, бо ў шатляндзкім маўленьні можа фігураваць як шатляндзкая германская, так і ангельская пад уплывам шатляндзкай<ref name=paulenka/>. Сытуацыя ўскладняецца пераходам носьбітаў на ангельскую або шатляндзкую ў залежнасьці ад сытуацыі. У выніку гэтага разьмежаваньне шатляндзкай германскай мовы з ангельскім уплывам і ангельскай мовы з шатляндзкім уплывам становіцца складаным. Паколькі літаратурная ангельская мова ў Шатляндыі цяпер выступае ў ролі ''Dachsprache'' (літаральна — «мова-дах», то бок мова, якая лічыцца стандартнай на фоне мясцовых нелітаратурных дыялектаў), часта ўзьнікаюць дыскусіі адносна пытаньня таго, ці зьяўляецца шатляндзкая германская дыялектам шатляндзкага варыянту ангельскай мовы або асобнай мовай<ref name=ssj/><ref>{{артыкул|аўтар=Maggie Scott.|загаловак=The Scots Continuum and Descriptive Linguistics|арыгінал=|спасылка=http://www.arts.gla.ac.uk/ScotLit/ASLS/SWE/TBI/TBIIssue2/ScotsContinuum.html|аўтар выданьня=|выданьне=Lecturer in English Language|тып=|месца=University of Salford|выдавецтва=The Bottle Imp|год=|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. Урад Вялікабрытаніі прызнае шатляндзкую германскую мову як рэгіянальную мову ў межах [[Эўрапейская хартыя рэгіянальных моваў або моваў меншасьцяў|Эўрапейскай хартыі рэгіянальных моваў]]<ref>[http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/minorities/3_fcnmdocs/PDF_2nd_SR_UK_en.pdf Second Report submitted by the United Kingdom pursuant to article 25, paragraph 2 of the framework convention for the protection of national minorities] (PDF)</ref>. Палажэньні хартыі не дазваляюць прызнаваць у якасьці рэгіянальнай мовы дыялект афіцыйнай мовы, якой у Вялікабрытаніі зьяўляецца ангельская. З гэтага вынікае, што прызнаньне шатляндзкай германскай мовы як адной з рэгіянальных моваў паводле хартыі ўскосна зьяўляецца прызнаньнем шатляндзкай германскай у якасьці асобнай мовы. Падобную палітыку, незалежна да хартыі, падзяляе і ўрад Шатляндыі. У якасьці іншых доказаў статусу шатляндзкай германскай як асобнай мовы прыводзяцца наяўнасьць шырокай літаратуры на мове, уласнай артаграфіі (хоць і ў вызначанай ступені варыяцыйнай) і факт гістарычнага выкарыстаньня мовы як мовы паседжаньняў у парлямэнце Шатляндыі<ref>Напрыклад, г.зв. [http://www.legislation.gov.uk/aosp/1560/1/contents Confession of Faith Ratification Act] 1560 году.</ref>. З прычыны таго, што пасьля ўтварэньня Вялікабрытаніі Шатляндыя захавала ўласныя палітычную і рэлігійную сыстэмы, шматлікія шатляндзкія тэрміны перайшлі ў шатляндзкі варыянт ангельскай мовы. === Звужэньне ўжытку === Зь сярэдзіны XVI ст. пісьмовая шатляндзкая мова стала ўсё больш зазнаваць уплыў ангельскай мовы, якая ў той час імкліва разьвівалася на поўдні Ангельшчыны. Гэты ўплыў быў зьвязаны з разьвіцьцём палітычнага ўзаемадзеяньня Шатляндыі з Ангельшчынай<ref>{{Кніга|аўтар = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane.|частка = |загаловак = A Brief History of Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = The Edinburgh Companion to Scots|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 10ff|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1596-2|наклад = }}</ref>. Так, з ростам уплыву Ангельшчыны і павелічэньнем у Шатляндыі колькасьці кнігаў, надрукаваных у Ангельшчыне, большая частка пісьмовасьці ў краіне стала набліжацца да ангельскага ўзору<ref name=cmss11>{{Кніга|аўтар = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane.|частка = |загаловак = A Brief History of Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = The Edinburgh Companion to Scots|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 11|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1596-2|наклад = }}</ref>. Пасьля таго, як каралём Шатляндыі стаў [[Якуб І Ангельскі]], у краіне была прынятая новая [[Біблія караля Якуба|вэрсія]] Бібліі і Акт пра Унію 1707 году, паводле якога дзьве краіны аб’ядноўваліся ў адзіную — Вялікабрытанію, парлямэнт якой стаў месьціцца ў [[Лёндан]]е. Пасьля аб’яднаньня і зьмены ўлады ў краіне выкарыстаньне шатляндзкай у галінах адукацыі і ўлады стала абмяжоўвацца з прычыны мажлівых нэгатыўных асацыяцыяў<ref>{{Кніга|аўтар = Jones, Charles.|частка = |загаловак = A Language Suppressed: The Pronunciation of the Scots Language in the 18th Century|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Edinburgh|выдавецтва = John Donald|год = 1995|том = |старонкі = 7|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Шматлікія дзеячы шатляндзкай культуры, такія як, прыкладам, [[Дэйвід Г’юм]], сталі аддаваць перавагу брытанскай, а не шатляндзкай самаідэнтыфікацыі<ref>{{Кніга|аўтар = Jones, Charles.|частка = |загаловак = A Language Suppressed: The Pronunciation of the Scots Language in the 18th Century|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Edinburgh|выдавецтва = John Donald|год = 1995|том = |старонкі = 2|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>; ставіліся спробы пазбавіцца ад ужываньня шатляндзкай мовы шляхам усталяваньня ў якасьці афіцыйнай мовы ангельскай. Тым ня менш, да канца [[17 стагодзьдзе|XVIІ]] ст. шатляндзкая мова працягвала выкарыстоўвацца ў шматлікіх галінах дзейнасьці<ref name=cmss11/>. Пасьля прыкладаў пераходу шэрагу шатляндзкіх культурных дзеячоў на ангельскую мову падобнаму ўзору пасьледавалі многія заможныя шатляндцы, што паскаралася, напрыклад, лекцыямі па красамоўстве тагачаснага актора [[Томас Шэрыдан|Томаса Шэрыдана]]. У гэтых навучаньнях узяла ўдзел больш за 300 чалавек, пасьля чаго Шэрыдан стаў ганаровым жыхаром [[Эдынбург]]у, частка інтэлігенцыі гораду ўтварыла Таварыства па садзейнічаньні чытаньню і размове на ангельскай мове ў Шатляндыі. У выніку падобных мерапрыемстваў сфармавалася шатляндзкая літаратурная норма ангельскай мовы<ref>{{Кніга|аўтар = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane.|частка = |загаловак = A Brief History of Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = The Edinburgh Companion to Scots|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 13|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1596-2|наклад = }}</ref>. Нягледзячы на гэта, шатляндзкая мова заставалася мовай сельскага насельніцтва і мескіх працоўных Шатляндыі<ref>{{Кніга|аўтар = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane.|частка = |загаловак = A Brief History of Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = The Edinburgh Companion to Scots|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 14|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1596-2|наклад = }}</ref>. У XVIII-ХІХ стагодзьдзях выкарыстаньне шатляндзкай мовы ў літаратуры было адроджана шэрагам шатляндзкіх дзеячоў культуры такіх як [[Робэрт Бэрнз]], гэтыя пісьменьнікі распрацавалі новую міждыялектную літаратурную норму. Зь першай паловы [[20 стагодзьдзе|ХХ]] ст. валоданьне літаратурнай нормай папярэдніх стагодзьдзяў аслабла, і ў цяперашні час упарадкаванага літаратурнага стандарту не існуе<ref>[https://web.archive.org/web/20200613095539/https://www.scots-online.org/airticles/AwAeWey.pdf Aw Ae Wey – Written Scots in Scotland and Ulster]</ref>. Да 1940-х гадоў шатляндзкі Дэпартамэнт па адукацыі прытрымліваўся думкі, што шатляндзкая мова не падыходзіць да адукацыйнага працэсу або культурнай дзейнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Шатляндзкі Дэпартамэнт па адукацыі.|загаловак=Primary education|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=a report of the Advisory Council on Education in Scotland|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1946|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=75|isbn=}}</ref>. Вучні па-за школай працягвалі выкарыстоўваць шатляндзкую, аднак наступныя пакаленьні пачалі пераходзіць на літаратурную ангельскую мову. Пасьля [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] гэты працэс у некаторай ступені павялічыўся з-за шырэйшага доступу да ангельскамоўных [[СМІ]] і падвышэньня мабільнасьці насельніцтва<ref>{{Кніга|аўтар = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane.|частка = |загаловак = A Brief History of Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = The Edinburgh Companion to Scots|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 15|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1596-2|наклад = }}</ref>. Паводле стану на канец [[20 стагодзьдзе|ХХ]] ст. шатляндзкая мова на большай частцы шатляндзкага Лаўлэнду, на думку некаторых дасьледчыкаў, блізкая да стану сьмерці мовы<ref>{{Кніга|аўтар = Macafee C.|частка = |загаловак = Studying Scots Vocabulary|арыгінал = |спасылка = |адказны = Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane|выданьне = Edinburgh Companion to Scots|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 51|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>; рэшткавыя асаблівасьці шатляндзкай мовы звычайна разглядаюць як частку [[слэнг]]у<ref>{{Кніга|аўтар = Jones, Charles.|частка = |загаловак = The Edinburgh history of the Scots language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 518|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-0754-4|наклад = }}</ref>. === Меры па адраджэньні === На цяперашні час прыкладаюцца вызначаныя намаганьні па пашырэньні ўжытку мовы. Так, шатляндзкая мова можа дадаткова выкладацца ў школах, дзе мажліва вывучаць шатляндзкую літаратуру і рабіць назіраньні за мясцовымі дыялектамі. Большая частка гэтых матэрыялаў, аднак, зьяўляецца ангельскамоўнай зь некаторымі элемэнтамі, даданымі з мэтай наданьня шатляндзкай стылістыкі, што выклікала незадавальненьне як прыхільнікаў літаратурнай ангельскай, так і прыхільнікаў шатляндзкай<ref>{{артыкул|аўтар=John Stewart.|загаловак=Exposed to ridicule|арыгінал=|спасылка=http://www.scotsman.com/news/exposed-to-ridicule-1-512738|аўтар выданьня=|выданьне=The Scotsman|тып=|месца=|выдавецтва=|год=|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. У сучаснай Вялікабрытаніі шатляндзкая германская мова традыцыйна разглядаецца як разнавіднасьць ангельскай (дыялект або група дыялектаў). За апошнім часам існуюць рухі за прызнаньне шатляндзкай германскай у якасьці трэцяй асноўнай мовы Шатляндыі, нароўні з ангельскай і гэльскай шатляндзкай. Мова ня ўключаная ў школьную праграму, аднак падобныя варыянты разглядаліся. Нягледзячы на гэта, шатляндзкая германская мова мае досыць прэстыжнае становішча ў грамадзтве (асабліва параўноўваючы з ангельскімі дыялектамі Ангельшчыны), што падкрэсьліваецца моцным становішчам на поўначы Шатляндыі. У кожным з буйных гарадоў існуюць супольнасьці актыўных носьбітаў мовы. Выкарыстаньне шатляндзкай мовы ў СМІ звычайна параўнальна вузкае і абмяжоўваецца галінамі, у якіх мясцовыя дыялекты лічацца прымальнымі: напрыклад, [[Камэдыя|камэдыі]], урачыстасьці з нагоды дня нараджэньня Робэрта Бэрнза, апісаньне традыцыяў мінулага і тагачаснай эпохі. Больш прадметнае і грунтоўнае выкарыстаньне мовы (напрыклад, у навінах, энцыкляпэдыях, дакумэнталістыцы і г.д.) сустракаецца ня вельмі часта. == Колькасьць носьбітаў == [[Файл:Scots speakers in the 2011 census.png|значак|250пкс|Адсоткавая дзеля асобаў у Шатляндыі ўзростам больш за тры гады, якія ўказалі пра сваё валоданьне шатляндзкай германскай мовай (зьвесткі 2011 году).]] Паколькі розныя рэспандэнты пытаньне пра выкарыстаньне шатляндзкай мовы інтэрпрэтуюць па-рознаму, цяжка вызначыць дакладную колькасьць носьбітаў шатляндзкай мовы. Удзельнікі пра-шатляндзкіх арганізацыяў здолелі дабіцца ўключэньня гэтага пытаньня ў перапіс насельніцтва Вялікабрытаніі 2001 году. У 1996 пробным перапісам у [[Шатляндыя|Шатляндыі]] было меркавана ўстаноўлена, што каля 1,5 млн жыхароў Шатляндыі размаўляе па-шатляндзку<ref>{{артыкул|аўтар=Iain Máté.|загаловак=Scots Language. A Report on the Scots Language Research carried out by the General Register Office for Scotland in 1996|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=|тып=|месца=Edinburgh|выдавецтва=General Register Office for Scotland|год=1996|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>, што склала прыкладна траціну ад насельніцтва рэгіёну. Гэтым жа дасьледаваньнем было ўстаноўлена, што людзі пажылога ўзросту і працоўныя больш схільныя да станоўчага адказу на пытаньне пра мову. У 1995 годзе [[Абэрдын]]скі ўнівэрсытэт правёў дасьледаваньне, у якім выказаў асьцярожную здагадку пра наяўнасьць 2,7 мл носьбітаў шатляндзкай мовы, аднак з зацемкай пра патрэбу кантэксту для гэтых лічбаў<ref>{{Кніга|аўтар = Steve Murdoch.|частка = |загаловак = Language Politics in Scotland |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = AUSLQ|год = 1995|том = |старонкі = 18|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Вышэйпамянёныя вынікі 1996 году ня ўлічвалі людзей, якія вывучылі мову, тады як дасьледаваньне [[Абэрдынскі ўнівэрсытэт|Абэрдынскага ўнівэрсытэту]] дадаткова ўлічвала й носьбітаў асобных дыялектаў. Генэральнае рэгістрацыйнае Ўпраўленьне па Шатляндыі, якое праводзіла апытаньне 1996 году, прыйшло да высновы, што дакладныя вынікі перапісу не былі атрыманыя з-за таго, што частка носьбітаў мовы лічыць сваю мову няправільным ангельскім маўленьнем; была прынятая выснова, што дакладнейшая ацэнка колькасьці носьбітаў патрабуе больш дэталёвыя апытаньні і разнастайныя пытаньні пра мову, што, аднак, непрымальна для перапісу. Такім чынам, была прызнаная станоўчая функцыя правядзеньня глыбейшых апытаньняў, але пытаньні пра шатляндзкую мову не былі ўключаныя ў перапіс 2001 году<ref name=ssj/><ref>[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2010/01/06105123/4 The Scots Language in education in Scotland], Mercator-Education (PDF)</ref><ref>{{Кніга|аўтар = T. G. K. Bryce, Walter M. Humes.|частка = |загаловак = Scottish Education|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 2003|том = |старонкі = 263-264|старонак = |сэрыя = |isbn = 0-7486-1625-X|наклад = }}</ref>. Дасьледаваньне шатляндзкага ўраду ''Pupils in Scotland Census 2008'' ({{мова-be|«вучні ў перапісе насельніцтва Шатляндыі 2008 году»|скарочана}}) устанавіла, што толькі 306 вучняў шатляндзкіх школаў размаўляла на шатляндзкай мове ў якасьці асноўнай роднай мовы<ref name=dasjledavanjnie2>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.scotland.gov.uk/Publications/2009/04/01090908/20| копія = | дата копіі = | загаловак = Main home language in publicly funded schools, 2008| фармат = | назва праекту = Афіцыйны сайт Ураду Шатляндыі| выдавец = | дата = 26 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Для параўнаньня, папярэдняй шатляндзкай стала [[славацкая мова]] (318 чал.)<ref name=dasjledavanjnie2/>, пасьля шатляндзкай ідзе [[гіндзі]]<ref name=dasjledavanjnie2/>, тады як на [[Гэльская шатляндзкая мова|гэльскай шатляндзкай]] размаўляў 681 вучань<ref name=dasjledavanjnie2/>, а на ангельскай — 653 731<ref name=dasjledavanjnie2/>. У 2010 годзе ўрадам Шатляндыі было праведзенае іншае дасьледаваньне, паводле вынікаў якога 85% рэспандэнтаў (рэпрэзэнтатыўная выбарка з дарослага насельніцтва) сьцьвярджалі, што размаўляюць па-шатляндзку ў той ці іншай ступені<ref name=apytanjnie/>. У 2011 годзе ў Вялікабрытаніі адбыўся новы перапіс насельніцтва. Гэты перапіс насельніцтва стаў першым, у якім было ўключанае пытаньне пра шатляндзкую мову. Была арганізаваная кампанія пад назвай ''Aye Can'' з мэтаю дапамогі адказу на пытаньне перапісу<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Scottish Census Day 2011 survey begins|арыгінал=|спасылка=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-12871752|аўтар выданьня=|выданьне=BBC News|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2011|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. Былі выкарыстаныя дадатковыя спэцыфічныя фармулёўкі, сярод якіх пытаньне пра мажлівасьць разумець, гаварыць, чытаць і пісаць на мове. == Разьвіцьцё літаратуры == Сярод найранейшых пісьменьнікаў, якія выкарыстоўвалі ў сваіх творах шатляндзкую мову, адзначаюцца Джон Бэрбар, Эндру Ўінтанскі і Блінд Гэры, якія жылі ў XIV—XV стагодзьдзях. У [[15 стагодзьдзе|XV]] ст. у Каралеўскім судзе Эдынбургу й Унівэрсытэце сьв. Андрэя пачалі тварыць такія пісьменьнікі як Робэрт Генрысан, Ўільям Данбар, Гэвін Дуглас і Дэвід Ліндсэй. У 1549 годзе выходзіць адна зь першых друкаваных працаў па-шатляндзку — г.зв. ''The Complaynt of Scotland''. Сярод перакладных твораў адзначаецца пераклад на сярэднешатляндзкую мову [[Энэіда|Энэіды]] [[Вэргіліюс]]а, выкананы Гэвілам Дугласам у 1513 годзе. Пасьля XVII ст., па збольшаньні ў Шатляндыі англіцызацыі, у краіне пачалі зьбірацца мясцовыя вусныя баляды. Сярод пісьменьнікаў гэтага пэрыяду адзначаюцца Робэрт Сэмпіл, Робэрт Сэмпіл малодшы, Фрэнсіс Сэмпіл, Лэдзі Ўордла і Лэдзі Грызэль Бэйлі. У XVIII ст. адзначаецца новае пакаленьне шатляндзкамоўных пісьменьнікаў, сярод якіх, у прыватнасьці, шырокавядомы [[Робэрт Бэрнз]], а таксама Алан Рэмзэй, Джэймз Ор, Робэрт Фэргюсан і [[Ўолтэр Скот]]. У гэтым пэрыядзе шатляндзкай літаратуры адзначаецца ўвядзеньне ў прозу народных дыялёгаў, што рабіў У. Скот. За часамі [[Віктарыянская эпоха|Віктарыянскай эпохі]], то бок у другой палове [[19 стагодзьдзе|ХІХ]] ст., шатляндзкія газэты рэгулярна выдавалі тэксты і артыкулы на народнай гаворцы<ref>{{Кніга|аўтар = William Donaldson.|частка = |загаловак = The Language of the People: Scots Prose from the Victorian Revival|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Aberdeen University Press|год = 1989|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Прыкладна ў гэты самы пэрыяд адзначаюцца такія пісьменьнікі як [[Робэрт Льюіс Стывэнсан]], Ўільям Аляксандар, Джордж МакДоналд і Джэймз Мэт’ю Бары. З пачаткам ХХ стагодзьдзя шатляндзкамоўная літаратура зазнае адраджэньне, найбольш прадстаўнічай фігурай якога стаў Г’ю МакДэрмід. Ягоны верш, «П’яны чалавек глядзіць на чартапалох» (''A Drunk Man Looks at the Thistle''), напісаны ў 1926 годзе, на думку некаторых літаратуразнаўцаў, стаў дэманстрацыяй літаратурных здольнасьцяў шатляндзкай мовы. Сярод аўтараў гэтага пэрыяду адзначаныя таксама Дуглас Янг, Джон Бакэн, Сідні Гудсір Сьміт, Робэрт Гэрыёк, Эдыт Эн Робэртсан і Робэрт МакЛілэн. У 1955 годзе тры ўраджэнцы графства Эйршыр (паўднёвы захад Шатляндыі), Сэндзі МакМілэн, Томас Ліманд і Э. Тэйлар супольна склалі зборнік дзіцячых песень пад назваю «Bairnsangs» (''Дзіцячыя песьні''), у якім былі сабраныя дзіцячыя пацешкі й вершы на шатляндзкай мове. Акрамя гэтых твораў, кніга зьмяшчае таксама пяцістаронкавы глясары сучасных словаў па-шатляндзку зь іх вымаўленьнем. У 1983 шатляндзкім дасьледчыкам Ўільямам Лорымэрам быў апублікаваны пераклад [[Новы Запавет|Новага Запавету]], выкананы з [[кайнэ (грэцкая мова)|грэцкага]] арыгіналу. Досыць англіцызаваная шатляндзкая мова часам выкарыстоўваецца ў сучасных фантастычных творах. Напрыклад, у рамане шатляндзкага пісьменьніка Ірвіна Ўэлша «На ігле» (''Trainspotting'') гучыць эдынбурскі дыялект шатляндзкай мовы. Сярод іншых сучасных твораў па-шатляндзку вылучаецца [[кібэрпанк]]авы раман «But'n'Ben A-Go-Go» пісьменьніка Мэт’ю Фіта<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.scots-online.org/grammar/index.asp| копія = | дата копіі = | загаловак = Wir Ain Leed| фармат = | назва праекту = scots-online.org| выдавец = | дата = 28 студзеня 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Як і іншыя творы ў жанры кібэрпанк, раман зьмяшчае заўважную колькасьць аўтарскіх нэалягізмаў. У сучаснай літаратуры на шатляндзкай мове вылучаюцца й пераклады старых і новых твораў такіх аўтараў як [[Амар Хаям]] (Рэб Ўілсан), [[Гай Валерыюс Катул]] (Аляксандар Гатчысан) і [[Мальер]] («Тарцюф», Ліз Локгід). Пісьменьнікам Джэймзам Кінгам Анандам перакладаліся вершы й мастацкая літаратура зь [[Нямецкая мова|нямецкай мовы]] й лаціны. Публікуюцца й друкаваныя коміксы, якія зьмяшчаюць выразы на шатляндзкай («Oor Wullie», «The Broons»). == Лінгвістычная характарыстыка == === Марфалёгія === Напісаньне, выкарыстанае ў апісаньнях ніжэй, засноўваецца на найбольш распаўсюджаных [[графэма]]х, аднак часам могуць узьнікаць іншыя варыянты напісаньня. Некаторыя з прыведзеных рысаў шатляндзкая мова падзяляе зь некаторымі дыялектамі ангельскай мовы. * '''Пэўны артыкль''': [[Артыкль]] ''the'' ў шатляндзкай германскай мове выкарыстоўваецца адносна назваў пары году, дзён тыдня, назваў захворваньняў, галінаў дзейнасьці й навукі, а таксама ў дачыненьні большасьці іншых назоўнікаў<ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Cambridge|выдавецтва = University Press|год = 1921|том = |старонкі = 77|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Cambridge|выдавецтва = University Press|год = 1921|том = |старонкі = 78|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У параўнаньні з ангельскай мовай, гэты артыкль таксама выкарыстоўваецца на месцы няпэўнага артыкля й прыналежнага займеньніка: :* ''the hairst'', але ''autumn''; :* ''the Wadensday'', але ''Wednesday''; :* ''awa tae the kirk'', але ''off to church''; :* ''the day'', але ''today''; :* ''the haingles'', але ''influenza''; :* ''the Laitin'', але ''Latin''; :* ''The deuk ett the bit breid'', але ''The duck ate a piece of bread''; :* ''the wife'', але ''my wife''. Існуе няпэўны артыкль ''a'', які можа выкарыстоўвацца перад зычнымі й галоснымі гукамі. * '''Назоўнік''': Сярод маркіраваньня множнага ліку назоўнікаў шатляндзкая германская мова вылучаецца наяўнасьцю няправільных формаў у параўнаньні з ангельскай мовай, якія не сустракаюцца ў апошняй: :* ''ee''/''een'' («вока», «вочы»); :* ''cauf''/''caur'' («цяля», «цяляты»); :* ''horse''/''horse'' («конь», «коні»); :* ''cou''/''kye'' («карова», «каровы»); :* ''shae''/''shuin'' («чаравік», «чаравікі»)<ref name=80i>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Cambridge|выдавецтва = University Press|год = 1921|том = |старонкі = 80|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref name=aitken3>{{Кніга|аўтар = A.J. Aitken.|частка = |загаловак = The Oxford Companion to the English Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1992|том = |старонкі = 896|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Назоўнікі вымярэньня й колькасьці ў множным ліку не зьмяняюцца<ref name=80i/><ref name=aitken3/>. Множны лік маркіруецца канчаткам ''-(e)s'', але разам з гэтым існуе вялікая колькасьць выключэньняў з гэтага правіла (гл. вышэй). Шэраг назоўнікаў у адзіночным ліку маюць канчатак ''-ae'', які ў розных дыялектах можа рэалізоўвацца як /ɪ/, /i/, /a/, /ɑ/, /e/ або /ə/. * '''Займеньнік''': Адносны займеньнік ''that'' выкарыстоўваецца для ўсіх асобаў і лікаў, але ў маўленьні можа быць апушчаным<ref name=aitken3/><ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge, University Press|год = 1921|том = |старонкі = 102|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Займеньнікі ''this'', ''that'', як і аналягічныя ім у беларускай мове, маюць множныя формы (''thir'', ''thae''). Апрача займеньніка ''that'' існуе ''’at'', запазычаны з старажытнаскандынаўскай мовы, пры гэтым гэты ж займеньнік можа ўжывацца й пры скарачэньні звычайнага ''that''. Як правіла, гэтыя займеньнікі могуць апускацца ў маўленьні (''Thare's no mony fowk (that) bides in that glen'' — «У гэтай даліне жыве ня так і шмат людзей»). Для ўказаньня асобы выкарыстоўваюцца займеньнікі ''wha'', ''wham'', ''whase'', ''whilk'', пры гэтым апошні ёсьць састарэлай формай і ставіцца пасьля галоўных асноваў (''He said he’d tint it, whilk wis no whit we wantit tae hear''). Прыналежнасьць, як і ў ангельскай мове, указваецца канчаткам ''’s'' або даданьнем прыналежнага займеньніка. Для пазначэньня прадмета ці асобы на будзь-якой адлегласьці існуюць займеньнікі й прыслоўі ''yon''/''yonder'', ''thon''/''thonder''<ref name=aitken3/>. У паўночных дыялектах на месцы ангельскіх адпаведнікаў ''these'', ''those'' маюць ужытак ''this'', ''that'' адпаведна. * '''Дзеяслоў''': Цяперашні час дзеясловаў характарызуецца прытрымліваньня г.зв. Правіла паўночных дзейнікаў, паводле якога ўсе дзеясловы ў любой асобе й ліку маюць канчатак ''-s'' за выключэньнем выпадкаў, калі адзін з асабістых займеньнікаў ідзе за дзеясловам<ref name=aitken3/><ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge, University Press|год = 1921|том = |старонкі = 112|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> (''The trees growes green in the simmer'' — «дрэвы зелянеюць улетку»). Дзеясловы ў мінулым часе маюць канчаткі ''-it'', ''-t'' або ''-ed''. Зрэшты, шматлікія зь іх маюць няправільныя формы ў мінулым часе і маюць уласныя парадыгмы зьмяненьня. У адрозьненьне ад літаратурнай ангельскай мовы, шматлікія дзеясловы маюць ''моцныя'' або няправільныя формы<ref name=aitken3/><ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge, University Press|год = 1921|том = |старонкі = 126ff|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У адпаведнасьці з папярэднім зычным або галосным, слабы або правільны дзеяслоў мінулага часу мае канчаткі ''-it'', ''-t'', ''-ed''<ref name=aitken3/><ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots. Cambridge|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge, University Press|год = 1921|том = |старонкі = 113|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Мадальныя дзеясловы (зьява, уласьцівая ангельскай мове) умоўна могуць дзяліцца на дзеясловы, што маюць гістарычнае паходжаньне й выкарыстоўваюцца ў англіцызаваных формах мовы, але не выкарыстоўваюцца ў большасьці формаў мовы<ref name="aitken3"/>; а таксама на тыя мадальныя дзеясловы, якія зьяўляюцца сучаснымі пераважнымі формамі. Да мадальных дзеясловаў першага тыпу адносяцца дзеясловы ''mey'', ''ocht tae''/''ocht ti'', ''sall''; да другога — ''can'', ''shoud'', ''will''. Апошні мадальны дзеяслоў, як і ў ангельскай мове, можа скарачацца пасьля займеньніка: ''He'll no can come the day'' («ён ня зможа прыйсьці сёньня»). Асаблівым чынам можна адзначыць дзеясловы ''wis'' і ''war'': першы можа замяніць другі, але не наадварот<ref name=aitken3/>. * '''Дзеепрыметнік, герунды''': Дзеепрыметнік і герунды ''in'' як правіла рэалізуецца як /ən/<ref>{{Кніга|аўтар = Beal J.|частка = |загаловак = Syntax and Morphology|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones C|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = University of Edinburgh Press|год = |том = |старонкі = 356|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>, аднак у паўднёвых дыялектах ягонае вымаўленьне можа рэалізоўвацца па-рознаму — /ən/, /in/<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/INTRO/intro2.php?num=22| копія = | дата копіі = | загаловак = Phonetic description of Scottish language and dialects| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 3 лютага 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Падобнае супрацьпастаўленьне існуе і ў паўночных гаворках паўночнага дыялекту (/ən/, /ɪn/). * '''Адмаўленьне''': Адмоўная часьціца «не» мае выгляд ''na'', аднак часам яна можа запісвацца як ''nae''<ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge, University Press|год = 1921|том = |старонкі = 115|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. * '''Прыслоўе''': Прыслоўе звычайна мае выгляд кораню дзеяслову або прыметніку, што асабліва часта сустракаецца ў пазыцыі пасьля дзеясловаў (напр., ''haein a real guid day'', ''she's awfu fauchelt'', дзе прыслоўі ''real'' ды ''awfu'' супадаюць з каранямі -real- ды -awfu- адпаведна). * '''Лічэбнік''': Лічэбнік у шатляндзкай германскай мове, як і ў ангельскай, можа складацца з асноўнага кораню й дадатковага суфіксу, пры гэтым, у адрозьненьне ад ангельскай, найчасьцей ужываны суфікс — ''-t''<ref name=aitken3/><ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Cambridge|выдавецтва = University Press|год = 1921|том = |старонкі = 106|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>: :* ''seicont'' («другі»); :* ''fowert'' («чацьверты»); :* ''fift'' («пяты»); :* ''saxt'' («шосты»). Апрача таго, сустракаюцца формы ''first'' («першы»), ''thrid''/''third'' («трэці»). Пры пералічэньні перад назоўнікам выкарыстоўваецца часьціца ''Ae'', якая мае функцыі прыметніку<ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Cambridge|выдавецтва = University Press|год = 1921|том = |старонкі = 105|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>: :* ''The Ae Hoose'' («адзін дом»); :* ''Ae laddie an twa lassies'' («адзін хлопец і дзьве дзяўчынкі»); Існуе форма ''Ane'', якая, у залежнасьці ад дыялекту, рэалізоўваецца па-рознаму: /en/, /jɪn/ (цэнтральныя, паўднёвыя), /in/ (некаторыя паўночныя й астраўныя), а таксама /wan/. Замест лічэбніку «адзін» можа выкарыстоўвацца ''body'' (напрыклад, ''A body can niver bide wi a body's sel'' — «ніколі нельга жыць сам [у значэньні „адзін“] па сабе»). === Фанэтыка, фаналёгія === Ніжэй прыведзенае скарочанае апісаньне гукавага ладу сучаснай шатляндзкай мовы (паводле шатляндзкага лексыкографа Адама Джэка Эйткена)<ref>{{Кніга|аўтар = Aitken A.J.|частка = |загаловак = How to Pronounce Older Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Bards and Makars|месца = |выдавецтва = Glasgow University Press|год = 1977|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Зьлева прыведзенае пісьмовае пазначэньне гукаў паводле Эйткена, у сярэдзіне — паводле [[міжнародны фанэтычны альфабэт|IPA]], справа — іх рэалізацыя на пісьме. * '''Галосныя''': {| class="wikitable" |- !Эйткен !! [[міжнародны фанэтычны альфабэт|IPA]] !! Пісьмовая форма |- | 1 || кароткае {{IPA|/əi/}}<br>доўгае {{IPA|/aɪ/}} || i-e, y-e, ey |- | 2 || {{IPA|/i/}} || ee, e-e, ie |- | 3 || {{IPA|/ei/}}¹ || ei, ea |- | 4 || {{IPA|/e/}} || a-e, #ae |- | 5 || {{IPA|/o/}} || oa, o-e |- | 6 || {{IPA|/u/}} || ou, oo, u-e |- | 7 || {{IPA|/ø/}}^{2, 3} || ui, eu³ |- | 8 || {{IPA|/eː/}} || ai, #ay |- | 8a || {{IPA|/əi/}} || i-e, y-e, ey |- | 9 || {{IPA|/oe/}} || oi, oy |- | 10 || {{IPA|/əi/}} || i-e, y-e, ey |- | 11 || {{IPA|/iː/}} || #ee, #ie |- | 12 || {{IPA|/ɑː, ɔː/}} || au, #aw |- | 13 || {{IPA|/ʌu/}}⁴ || ow, #owe |- | 14 || {{IPA|/ju/}} || ew |- | 15 || {{IPA|/ɪ/}} || i |- | 16 || {{IPA|/ɛ/}} || e |- | 17 || {{IPA|/ɑ, a/}} || a |- | 18 || {{IPA|/ɔ/}}⁵ || o |- | 19 || {{IPA|/ʌ/}} || u |} # За выключэньнем паўночных гаворак паўночнага дыялекту<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.dsl.ac.uk/INTRO/intro2.php?num=28| копія = | дата копіі = | загаловак = Introduction| фармат = | назва праекту = Dictionary of the Scots Language| выдавец = | дата = 3 лютага 2014 | мова = en| камэнтар = }}</ref> гэты галосны гук, як правіла, зьліваецца з фанэмамі 2, 4 або 8. # Зьліваецца з фанэмамі 1, 8 у цэнтральных дыялектах і фанэмай 2 у паўночным дыялекце. # Таксама /(j)u/ або /(j)ʌ/ перад /k/ ды /x/ у залежнасьці ад дыялекту. # Перад /k/ можа спрашчацца да /o/. # Часам зьліваецца з /o/. Існуе адрозьненьне даўжыні [[галосны]]х гукаў, якое падпарадкоўваецца г.зв. Правілу шатляндзкіх доўгіх галосных. Згодна з гэтым правілам, сфармуляваным дасьледчыкам шатляндзкай мовы А. Эйткенам, даўжыня галоснага вызначаецца атачаючымі яго гукамі: некаторыя галосныя падаўжаюцца перад /r/, а таксама перад звонкімі фрыкатывамі і мяжою [[Марфэма|марфэмы]]. Апроч гэтага, галосны таксама падаўжаецца ў адкрытым складзе ў выпадку, калі гэты склад ёсьць канчатковым у слове. Як мяркуецца, гэты працэс адбыўся ў пэрыяд між раньняй і позьняй часткамі сярэднешатляндзкага пэрыяду<ref>{{Кніга|аўтар = Aitken A.J.|частка = |загаловак = The Scottish Vowel-Length Rule|арыгінал = |спасылка = |адказны = Benskin, M.; Samuels M.S|выданьне = So meny People Longages and Tonges|месца = |выдавецтва = |год = 1981|том = |старонкі = 137|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Правіла не закранае галосныя /ɪ/, /ʌ/ і, у большасьці сучасных дыялектаў, /eː/ ды /ɑː, ɔː/<ref>{{Кніга|аўтар = Aitken A.J.|частка = |загаловак = Scottish Accents and Dialects|арыгінал = |спасылка = |адказны = Trudgill, P|выданьне = Language in the British Isles|месца = |выдавецтва = |год = 1984|том = |старонкі = 98|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Існуюць словы-выключэньні з правіла, пры гэтым іхняя колькасьць павялічваецца ў паўночных дыялектах<ref>{{Кніга|аўтар = Coll Millar.|частка = |загаловак = Northern and Insular Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Edinburgh|выдавецтва = University Press Ltd.|год = 2007|том = |старонкі = 20|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У наступнай табліцы прыведзенае больш падрабязнае апісаньне гукавага ладу шатляндзкіх галосных. Шэраг шатляндзкіх галосных бярэ сваё паходжаньне са старажытных формаў ангельскае мовы (гл. частку «гісторыя»), францускай мовы або старажытнаскандынаўскай мовы. {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! scope="col" colspan="7" | Доўгія |- ! scope="col" | Нумар у апісаньні ! scope="col" | Напісаньне ! scope="col" | Рэалізацыя ! scope="col" | Раньнешатляндзкая ! scope="col" | Раньнесярэднеангельская ! scope="col" | Паходжаньне ! scope="col" | Прыклад |- | 1 || i.e, y.e, ey || доўгі {{IPA|/əi/}}<br/>кароткі {{IPA|/aɪ/}} ||colspan=2| {{IPA|/iː/}} || {{падказка|OE|стараангельская}} ''í, ý'' || mine |- | 2 || ee, e.e || {{IPA|/i/}} ||colspan=2| {{IPA|/eː/}} || OE ''é, éo'' || deed, sene |- | 3 || ea, ei, e.e || {{IPA|/i, e/}} ||colspan=2| {{IPA|/ɛː/}} || OE ''ǽ, éa'' || deid, lene |- | 4 || a.e, ae || {{IPA|/e/}} ||colspan=2| {{IPA|/aː/}} || OE ''á'' || bane |- | 5 || oa, o.e || {{IPA|/o/}} || {{IPA|/oː/}} || {{IPA|/ɔː/}} || OE ''o'' || cole |- | 6 || ou || {{IPA|/u/}} ||colspan=2| {{IPA|/uː/}} || OE ''ú'' || doun |- | 7 || ui, eu || {{IPA|/ø/}} || {{IPA|/øː/}} ({{IPA|/yː/}}) || {{IPA|/oː/}} || OE ''ó'' || guid, beuk |- ! scope="col" colspan="7" | Дыфтонгі |- ! scope="col" | Нумар у апісаньні ! scope="col" | Напісаньне ! scope="col" | Рэалізацыя ! scope="col" | Раньнешатляндзкая ! scope="col" | Раньнесярэднеангельская ! scope="col" | Паходжаньне ! scope="col" | Прыклад |- | 8 || ai, ay || {{IPA|/eː/}} ||{{IPA|/ai/}} || {{IPA|/ai/, /ɛi/}} || OE ''a, æ'' (open); {{падказка|OF|старажытнафранцуская}} ''ai, ei'' || pain |- | 9 || oi, oy || {{IPA|/oe/}} ||colspan=2| {{IPA|/oi/}} || OF ''oi'' {{IPA|/ɔi/}} || noise |- | 10 || oi, oy || {{IPA|/əi/}} ||colspan=2| {{IPA|/ui/}} || OF ''oi'' {{IPA|/oi/}} || point |- | 11 || ee || {{IPA|/iː/}} ||colspan=2| {{IPA|/ei/}} || OE ''eg̣'' || ee |- | 12 || au, aw || {{IPA|/ɑː, ɔː/}} ||colspan=2| {{IPA|/au/}} || OE ''ag, aw'' || law |- | 13 || ow, owe || {{IPA|/ʌu/}} || {{IPA|/ou/}} || {{IPA|/ɔu/, /ou/}} || OE ''og, ow'' || lown |- | 14a || ew || {{IPA|/ju/}} || {{IPA|/iu/}} || {{IPA|/eu/, /iu/}} || OE ''iw, ew'' || spew |- | 14b || ew || {{IPA|/ju, jʌu/}} || {{IPA|/ɛu, ɛou/}} || {{IPA|/ɛu/}} || OE ''ǽw, éaw'' || dew |- ! scope="col" colspan="7" | Кароткія |- ! scope="col" | Нумар ! scope="col" | Напісаньне ! scope="col" | Рэалізацыя ! scope="col" | Раньнешатляндзкая ! scope="col" | Раньнесярэднеангельская ! scope="col" | Паходжаньне ! scope="col" | Прыклад |- | 15 || i || {{IPA|/ɪ/}} ||colspan=2|{{IPA|/ɪ/}} || OE ''i, y'' || pin |- | 16 || e || {{IPA|/ɛ/}} ||colspan=2|{{IPA|/ɛ/}} || OE ''a, æ'' + альвэалярны || men |- | 17 || a || {{IPA|/ɑ, a/}} ||colspan=2|{{IPA|/a/}} || OE ''a, æ''; OE ''o'' + лябіяльны || man |- | 18 || o || {{IPA|/ɔ/}} ||colspan=2|{{IPA|/o/}} || OE ''o'' || fon |- | 19 || u || {{IPA|/ʌ/}} ||colspan=2|{{IPA|/u/}} || OE ''u'' || gun |- |} # Галосны 1 рэалізоўваўся як /iː/ ў раньнешатляндзкай мове, перайшоўшы ў /ei/ у пэрыяд сярэднешатляндзкай мовы і, урэшце, пад уплывам шатляндзкага правіла даўжыні галосных у сучаснай шатляндзкай мове перайшло ў /əi/, калі было кароткім, і ў /aɪ/ або /ɑɪ/ ў выпадку, калі было доўгім. Падобныя зьмены зазналі перадусім стараангельскія словы й старажытнаскандынаўскія запазычваньні з ''í'' або ''ý'', стараангельскія словы са спалучэньнямі ''i+ld'', ''y+nd'' і старажытнафранцускія запазычваньні з ''í''. Варта адзначыць, што ў шэрагу выпадкаў першапачатковае старажытнафранцускае /i/ ў вымаўленьні захавалася. # Галосны 2 стараангельскай мовы (''é'') перайшоў у /eː/ раньнешатляндзкай мове, пераўтварыўшыся ў /iː/ ў сярэднешатляндзкай мове і страціў сваю даўжыню ў сучаснай шатляндзкай мове (/i/). # Галосны 3 стараангельскай мовы (''ea'', ''éa'') у раньнешатляндзкі пэрыяд існаваньня мовы стаў рэалізоўвацца як /ɛː/, у сярэднешатляндзкі — зьліўся з галосным 2 і 4 у залежнасьці ад дыялекту ці лексэмы за выняткам паўночных дыялектаў, дзе гэты гук стаў рэалізоўвацца ў якасьці /ɛi/<ref name=history/>. # Галосны 4 (стараангельскі ''á'') стаў рэалізоўвацца як /a/ за часамі раньнешатляндзкага пэрыяду, перайшоўшы ў /eː/ ў сярэднешатляндзкім пэрыядзе і, нарэшце, у /e/ ў сучаснай мове. Апрача таго, галосны /e/ часта паўстае ў запазычанай лексыцы старажытнаскандынаўскага паходжаньня. У сучасных паўночных дыялектах у пазыцыі перад /n/ гэты галосны стаў рэалізоўвацца як /i/. У некаторых дыялектах гэты гук рэалізоўваецца як /ɛ/ ў становішчы перад сьцячэньнем зычных тыпу /rC/, дзе C — любы іншы [[Зычныя|зычны]]. # Галосны 5 ''o'' пераўтварыўся ў /o̞ː/ ў раньнешатляндзкі пэрыяд у пазыцыі адкрытага складу, аднак у сучаснай шатляндзкай мове гук зноў спрасьціўся да /o/. # Галосны 6 (стараангельскі ''ú'') набыў даўжыню ў раньнешатляндзкі пэрыяд (/uː/), аднак страціў яе ў сярэднешатляндзкі пэрыяд (/u/). У паўднёвых дыялектах гэты галосны пераўтварыўся ў дыфтонг /ʌu/ ў становішчы канца кораню, пры гэтым падобная заканамернасьць распаўсюдзілася, у тым ліку, і на запазычваньні з старажытнаскандынаўскай мовы. Раньнешатляндзкая /u̞l/ вакалізавалася ў /u/ ў сярэднешатляндзкі пэрыяд<ref name=history/>. # Галосны 7 (стараангельскія ''ō'', ''eō'') у раньнешатляндзкай мове пераўтварыўся ў /øː/ і страціў даўжыню (/ø/) у пэрыфэрыйных дыялектах сучаснай шатляндзкай мовы. У графстве Файф (усход цэнтральнай Шатляндыі) і некаторых раёнах графства Пэртшыр (цэнтар Шатляндыі) сярэднешатляндзкі /øː/ зьліўся з /e/ (галосны 4), у цэнтральных дыялектах сучаснай шатляндзкай мовы — з /ɪ/ (у становішчах, абумоўленых шатляндзкім правілам даўжыні галосных). Падобныя зьмены закранулі й галосныя ў запазычваньнях раманскага паходжаньня. У паўночных дыялектах сярэднешатляндзкі /øː/ зьліўся з /i/, пры гэтым у сярэдніх гаворках паўночнага дыялекту ён пераўтварыўся ў /wi/ ў становішчах пасьля зычных /ɡ/, /k/; гэтая заканамернасьць адбылася й у запазычваньнях. Перад зычнымі /k/ або /x/ гэты галосны можа рэалізоўвацца як /ju/, /u/, /jʌ/ або /ʌ/ (у залежнасьці ад дыялекту). # Стараангельскі галосны ''a''/''æ'' ў адкрытых складох раньнешатляндзкай мовы перайшоў у дыфтонг /ai/. У сярэднешатляндзкай мовы ён спрасьціўся ў манафтонг /ɛ/, але ў сучаснай мове гэты галосны разьвіўся ў некалькі гукаў: /e̞ː/, /e/, /eə/, /ɛː/, пры гэтым апошні найчасьцей паўстае ў ольстэрскіх гаворках. Разам з тым, старажытны /ai/ ў канцы каранёў у сярэднешатляндзкі пэрыяд пераўтварыўся ў /ɛi/ і, нарэшце, зьліўся з /əi/ ў сучаснай мове. # Галосны 9 /o̞i/ параўнальна слаба зьмяніўся з пэрыяду між старой і сучаснай мовай, пераўтварыўшыся ў /oe/. # Старажытны дыфтонг 10 /ui/, як і дыфтонг /ai/ ў канцы каранёў, зьліўся ў сучаснай мове з /əi/. # Дыфтонг 11 раньнешатляндзкай мовы /ei/ ў сярэдлнешатляндзкай мове спрасьціўся да /eː/, а потым перайшоў у /iː/. У сучаснай мове апошні зьліўся з /i/. # Стараангельскія ''ag-'', ''aw-'', ''áw'' у раньнешатляндзкай мове зьліліся ў дыфтонг /au/. У сярэднешатляндзкі пэрыяд гэты дыфтонг спрасьціўся да /ɑː/, у сучаснай шатляндзкай мове пераўтварыўся, у залежнасьці ад дыялекту, у /ɑ/ або /ɔ/. Акрамя гэтага, сярэднешатляндзкае /a/ ў пазыцыях перад /x/ і /nC/ у сучаснай мове таксама перайшло ў /ɑ/ або /ɔ/. Таксама ў сярэднешатляндзкі пэрыяд у /ɑː/ перайшло спалучэньне /al/<ref name=history/>, якое ў сучаснай мове, як і /ɑː/ іншага паходжаньня, перайшло ў /ɑ/ ці /ɔ/. Гэтая заканамернасьць адбылася таксама ў запазычваньнях з старажытнаскандынаўскай, раманскіх і, часткова, галяндзкай моваў. # Дыфтонг 13 стараангельскай мовы ''ów'' перайшоў у /o̞u/ ў раньнешатляндзкай мове, ператварыўшыся ў /ʌu/ ў сучаснай шатляндзкай мове. Раньнешатляндзкае /ol/ вакалізавалася ў /o̞u/ ў сярэднешатляндзкі пэрыяд<ref name=history/> і потым перайшло ў дыфтонг /ʌu/ ў сучаснай шатляндзкай мове<ref>Scottish National Dictionary, Introduction ст. xxiv</ref>. У некаторых дыялектах адбыўся пераход у /o/, асабліва перад зычным /k/. Падобныя заканамернасьці зьведалі таксама запазычваньні з галяндзкай і раманскіх моваў. # Раньнешатляндзкія /iːu/ ды /ɛːu/ пераўтварыліся ў раньнешатляндзкай у /iu/, якое ў сучаснай мове падзялілася на /iu/ і /(j)u/. Раньнешатляндзкае /ɛo̞u/ ў сярэднешатляндзкі пэрыяд стала рэалізоўвацца як /iuu/ і пераўтварылася ў /(j)ʌu/ ў сучаснай мове. # Стараангельскія ''i'', ''y'' ў раньнешатляндзкай мове зьліліся ў /ɪ/, які ў цэлым захаваўся ў сучаснай мове. Тым ня менш, у некаторых дыялектах, асабліва пасьля /w/ і /hw/ замест гэтага галоснага ўзьнікнуў /ʌ/. # Стараангельскі галосны ''æ'' ў раньнешатляндзкай мове пераўтварыўся ў /ɛ/ ў пазыцыях перад альвэалярнымі зычнымі і захаваўся ў такой якасьці ў сучаснай шатляндзкай мове. # Стараангельскія ''a'' й ''æ'' ў закрытым складзе ў раньнешатляндзкай пераўтварыліся ў /a/, пры гэтым часам таксама назіраецца падзел гэтага галоснага на ɑ/ ды /ɒ/ (напрыклад, перад /n/ і /ŋ/). Падобны пераход адбыўся з стараангельскім ''o'' перад /m/, /p/, /b/, /f/ і ''e'' пасьля ''w''. # Стараангельскі ''o'' ў закрытым складзе пераўтварыўся ў /o̞/ ў раньнешатляндзкай мове, які, у сваю чаргу, перайшоў у /o/ ў сучаснай шатляндзкай мове. У некаторых дыялектах яно стала рэалізоўвацца як /ɔ/. # Стараангельскі ''u'' ў раньнешатляндзкай мове перайшоў у /u̞/, які, у сваю чаргу, перайшоў у /ʌ/ у сучаснай мове. У некаторых словах у сучаснай мове гэты гук перайшоў у /ɪ/. * '''Зычныя''': {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! !Білябіяльныя !Лябіядэнтальныя !Зубныя !Альвэалярныя !Постальвэалярныя !Палятальныя !Вэлярныя !Лябіявэлярныя !Глётальныя |- !Насавыя | {{IPA|m}} | | | {{IPA|n}} | | | {{IPA|ŋ}}¹ | | |- !Выбухныя | {{IPA|p&nbsp;&nbsp;b}} | | | {{IPA|t&nbsp;&nbsp;d}}² | | | {{IPA|k&nbsp;&nbsp;ɡ}}³ | | {{IPA|ʔ}} |- !Афрыкаты | | | | | {{IPA|tʃ&nbsp;&nbsp;dʒ}}⁴ | | | | |- !Фрыкатывы | | {{IPA|f&nbsp;&nbsp;v}} | {{IPA|θ&nbsp;&nbsp;ð}}⁵ | {{IPA|s&nbsp;&nbsp;z}}⁶ | {{IPA|ʃ&nbsp;&nbsp;ʒ}} | {{IPA|ç}}⁷ | {{IPA|x}}⁷ | | {{IPA|h}} |- !Апраксыманты | | | | {{IPA|ɹ}}⁸ | | {{IPA|j}} | | {{IPA|w}}, {{IPA|ʍ}}⁹ | |- !Дрыжачыя | | | | {{IPA|r}}⁸ | | | | | |- !Лятэральныя | | | | {{IPA|l}} | | | | | |} # Адлюстроўваецца на пісьме як ''ng''<ref>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 510|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> (як і ў ангельскай мове). # У інтэрвакальнай{{Заўвага|Між галоснымі гукамі.}} або канчатковай пазыцыі можа рэалізоўвацца як глётальны выбухны<ref name=501j>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 501|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. # У паўночным дыялекце сьцячэньні зычных ''kn'', ''gn'' могуць рэалізоўвацца як /kn/, /tn/, /ɡn/<ref name=501j/>. # Сьцячэньне зычных nch звычайна рэалізоўваецца як /nʃ/<ref>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 500|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. # На пісьме, як і ў ангельскай мове, адлюстроўваецца як ''th''. У дарычным дыялекце інтэрвакальнае /ð/ можа рэалізоўвацца як /d/<ref>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 506|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Фанэма /θ/ у словах кшталту ''thing'', ''think'', ''thank'' і г.д. можа рэалізоўвацца як /h/<ref name=507j>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 507|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. # Фанэмы /s/, /z/ на пісьме адлюстроўваюцца літарай ''s'' або спалучэньнем ''se''. Літара ''z'' выкарыстоўваецца для /z/ рэдка, аднак можа выкарыстоўвацца ў словах, у якіх гістарычна выкарыстоўвалася састарэлая літара ȝ (''[[ёўг]]'') у выпадках, калі яна пазначала фанэмы /jɪ/ або /ŋ/. # На пісьме адлюстроўваецца як ''ch'', а таксама ''gh''. Мэдыяльнае{{Заўвага|То бок, любы сымбаль або гук у сярэдзіне слова.}} ''cht'' для паўночнага дыялекту адлюстроўвае фанэму /ð/. Першае спалучэньне ў ініцыяльнай пазыцыі{{Заўвага|Пачатак слова.}} або пасьля літары ''r'' выражае афрыкату /tʃ/. # Запісваецца як ''r''<ref>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 510-511|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> і рэалізоўваецца ратычна (як, напрыклад, у беларускай мове). # ''W'' /w/ ды ''wh'' /ʍ/ (састар. /xʍ/) не зьліваюцца<ref>{{Кніга|аўтар = Johnston, Paul.|частка = |загаловак = Regional Variation|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones, Charles|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = Edinburgh University Press|год = 1997|том = |старонкі = 499|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>, пры гэтым у паўночным дыялекце /ʍ/ можа рэалізоўвацца як /f/<ref name=507j/>. Сьцячэньне ''wr'' можа рэалізоўвацца як /r/ або (крыху радзей) як /wr/, у паўночным дыялекце — таксама як /vr/<ref name=507j/>. === Сынтаксіс === Як і ў сучаснай літаратурнай ангельскай мове, сказ у сучаснай шатляндзкай германскай мове будуецца паводле схемы [[SVO]] — дзейнік-[[дзеяслоў|выказьнік]]-дапаўненьне. Тым ня менш, гэты парадак словаў можа парушацца, утвараючы новыя схемы (напрыклад, ''He turnt oot the licht'', ''Gie's it'')<ref name=aitken2>{{Кніга|аўтар = A.J. Aitken.|частка = |загаловак = The Oxford Companion to the English Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1992|том = |старонкі = 897|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. === Лексыка === Большая частка [[лексыка|лексыкі]] шатляндзкай германскай мовы, сыходзячы зь яе паходжаньня, мае стараангельскае паходжаньне, а дакладней, нартумбрыйскага дыялекту гэтае мовы (гл. часткі пра гісторыю мовы). Таксама вялікая частка лексыкі ёсьць агульнай разам з стандартнай ангельскай мовай, але яе формы або сэнс нярэдка могуць мець уласную гісторыю выкарыстаньня й разьвіцьцё, вялікая частка гэтых адрозьненьняў бярэ свой пачатак яшчэ з часоў дыялектных адрозьненьняў у стараангельскай мове<ref>{{Кніга|аўтар = C. I. Macafee.|частка = |загаловак = Older Scots Lexis|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones C|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = University of Edinburgh Press|год = |том = |старонкі = 195|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Істотная частка спрадвечнай лексыкі ў мове была пазьней замененая старажытнаскандынаўскімі ды старажытнафранцускімі запазычваньнямі, зь іншага боку мова часта захоўвае лексыку, страчаную ў літаратурнай ангельскай мове (якая, аднак, можа існаваць у дыялектах). Сярод асноўных крыніцаў запазычваньняў у мове адзначаюцца лацінская, старажытнафранцуская (асабліва англа-нармандзкі, цэнтральны дыялекты), кельцкія, старажытнаскандынаўская, флямандзкая, ніжненямецкая й галяндзкая мовы<ref>{{Кніга|аўтар = C. I. Macafee.|частка = |загаловак = Older Scots Lexis|арыгінал = |спасылка = |адказны = Jones C|выданьне = The Edinburgh History of the Scots Language|месца = Edinburgh|выдавецтва = University of Edinburgh Press|год = |том = |старонкі = 196|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Адзначаліся кантакты таксама з брыцкімі гаворкамі, пікцкай мовай і гэльскай шатляндзкай мовы, запазычваньні зь якіх найбольш прыкметныя ў [[тапонім]]ах і разнастайных назвах [[рэльеф]]у. Гэльская шатляндзкая мова аказала некаторы ўплыў на галіны грамадзкай і культурнай лексыкі. == Лінгвагеаграфія == === Арэал === Арэал шатляндзкае германскае мовы месьціцца ў асноўным на ўсходзе й поўдні Шатляндыі, якія складаюць раўнінныя тэрыторыі рэгіёну, г.зв. [[Лаўлэнд]]<ref name=gwilliam>{{Кніга|аўтар = Grant, William.|частка = |загаловак = Scottish National Dictionary|арыгінал = |спасылка = http://www.dsl.ac.uk/dsl/INTRO/map.php?num=2|адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = |год = 1931|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref name=greggj>{{Кніга|аўтар = Gregg R.J.|частка = |загаловак = The Scotch-Irish Dialect Boundaries in Ulster|арыгінал = |спасылка = |адказны = Wakelin M.F|выданьне = Patterns in the Folk Speech of The British Isles|месца = London|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Гэта супрацьпастаўляе шатляндзкую германскую мову шатляндзкай гэльскай, распаўсюджанай у рэгіёне [[Гайлэнд]] (гарыстая частка Шатляндыі), з прычыны чаго шатляндзкая германская мова таксама можа быць вядомая як ''раўнінная шатляндзкая мова''. Іншыя, меншыя часткі арэалу шатляндзкай германскай мовы закранаюць [[Шэтландзкія астравы|Шэтландзкія]] й [[Аркнэйскія астравы|Аркнэйскія]] астравы, а таксама некаторыя раёны на поўначы востраву [[Ірляндыя]]<ref name=gwilliam/><ref name=greggj/>, што ўмоўна падзяляе шатляндзкі германскі моўны арэал на дзьве часткі — «асноўны», разьмешчаны на асноўнай тэрыторыі Шатляндыі, і навакольны астраўны, які месьціцца на Аркнэйскім і Шэтландзкім архіпэлягах, а таксама на востраве Ірляндыя. Мова ўжываецца таксама на гарыстым паўночным захадзе Шатляндыі, але гэтае распаўсюджаньне значна меншае. === Дыялекты === [[Файл:Scotsdialects.png|справа|thumb|250пкс|Дыялекты шатляндзкай германскай мовы.]] Сучасная шатляндзкая германская мова вылучаецца заўважнай дыялектнай раздробленасьцю, асабліва ў горных рэгіёнах і на астравох. Незважаючы на гэта, шатляндзкая мова ў горнай мясцовасьці распаўсюджаная значна менш за раўнінныя раёны з прычыны таго, што гарыстая Шатляндыя некалькі стагодзьдзяў заставалася арэалам распаўсюджаньня гэльскай шатляндзкай мовы. У [[дыялекталёгія|дыялекталягічным]] дачыненьні шатляндзкая германская мова дзеліцца на пяць дыялектных групаў<ref>{{Кніга|аўтар = Mairi Robinson (editor-in-chief).|частка = |загаловак = The Concise Scots Dictionary|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Aberdeen University Press|год = 1985|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130601130852/http://www.dsl.ac.uk/INTRO/intro2.php?num=15 Dialect Districts]{{ref-en}}, Dictionary of the Scots Language</ref>: * Астраўная дыялектная група. Распаўсюджаная на [[Аркнэйскія астравы|Аркнэйскіх]] і [[Шэтландзкія астравы|Шэтландзкіх]], уключае ў сябе аркнэйскі й шэтландзкі дыялекты, пашыраныя, адпаведна, на Аркнэйскіх і Шэтландзкіх архіпэлягах. * Паўночная дыялектная група. Дыялекты групы распаўсюджаныя на ўсходзе цэнтральнай часткі Шатляндыі і ў некалькіх паўночных раёнах, арэал групы пачынаецца на поўнач ад затокі Фэрт-оф-Форт. Падзяляецца на тры гаворкі: :* Паўночная — распаўсюджаная на крайнім паўночным усходзе Шатляндыі (графства Кэйтнэс), паўночным усходзе (усход графства Рос), а таксама на востраве Блэк-Айл, што непадалёк ад усходу графства Рос. :* Цэнтральная (таксама вядомая паўночна-ўсходняя або дарычная) — распаўсюдажная на паўднёвы ўсход ад арэалу паўночнай гаворкі, а менавіта ў сучасных дарадчых акругах Морэй і Абэрдыншыр. :* Паўднёвая — на поўдзень ад арэалу цэнтральнай гаворкі (усход дарадчай акругі Ангус, а таксама графства Кінкардыншыр). * Цэнтральная дыялектная група. Дыялекты групы пашыраныя на паўднёвым усходзе цэнтральнай Шатляндыі, у паўночнай палове поўдня Шатляндыі, а таксама на ўсім паўднёвым захадзе Шатляндыі. Падзяляецца на чатыры асноўныя гаворкі: :* Паўночна-ўсходняя — на поўнач ад ракі Форт, паўднёвы ўсход графства Пэртшыр (якое ўмоўна складае цэнтар Шатляндыі), заходняя частка Ангусу. :* Паўднёва-ўсходняя — пашыраная на паўднёвым усходзе Шатляндыі, распасьціраючыся своеасаблівай паласой між Ангельшчынай, Паўночным морам і паўднёвай дыялектнай групай, а менавіта ў гістарычным рэгіёне Лоўтыен, графствах Піблшыр і Бэрўікшыр. :* Цэнтральна-заходняя — гаворкі заходняй часткі паўночнай паловы поўдня Шатляндыі, а менавіта графствы Данбартаншыр, Ланаркшыр, Рэнфрушыр, Інвэрклайд, Эйршыр, востраве Б'ют і поўдні паўвостраву Кінтайр. :* Цэнтральна-паўднёвазаходняя — гаворкі захаду графства Дамфрысшыр, а таксама графстваў Керкубрышыр і Ўігтаўншыр. * Паўднёвая дыялектная група (таксама вядомая як ''памежная''). Дыялекты групы пашыраныя на паўднёвым захадзе пры мяжы з Ангельшчынай, а менавіта ва ўсходняй і цэнтральнай частках графства Дамфрысшыр, у графствах Сэлкіркшыр і Роксбуршыр. * [[ольстэрска-шатляндзкая мова|Ольстэрска-шатляндзкая дыялектная група]] — графствы Антрым і Даўн Паўночнай Ірляндыі, графства Данэгол Рэспублікі Ірляндыя, зьявілася ў рэгіёне ў выніку калянізацыі шатляндцамі Ольстэру. У цэлым дыялектныя адрозьненьні між шатляндзкай мовай Ольстэру й Шатляндыі параўнальна маленькія, аднак у нашыя часы разгортваецца рух за адраджэньне асобных ольстэрскіх дыялектаў і, у тым ліку, стварэньне ўласнай [[літаратурная мова|літаратурнай нормы]]. Як і ў Шатляндыі, шатляндзкая мова ў Паўночнай Ірляндыі мае рэгіянальнае прызнаньне, але ў форме мясцовага літаратурнага стандарту. Найбуйнейшыя гарады Шатляндыі, [[Глазга]], [[Эдынбург]] і [[Дандзі]], маюць уласныя гаворкі, што структурна прадстаўляюць сабою англіцызаваныя формы гаворак цэнтральнай дыялектнай групы, пры гэтым у Дандзі спалучаюцца элемэнты цэнтральных і паўночных гаворак з прычыны яго знаходжаньня на мяжы арэалаў абедзьвюх дыялектных групаў. У іншым буйным горадзе Шатляндыі, [[Абэрдын]]е, распаўсюджаная цэнтральная гаворка паўночнай дыялектнай групы. Паўднёвыя дыялекты шатляндзкай мовы маюць шэраг фанэтычных асаблівасьцяў, дзякуючы якім узьнікае выразнае адасабленьне між шатляндзкай і ангельскай мовамі. Тым ня менш, шатляндзкая мова гістарычна ўтварала дыялектны кантынуўм з нартумбрыйскім дыялектам, якія разам паходзяць зь сярэднеангельскай мовы. Найбольш прыкметнай шатляндзкай ізаглёсай можна лічыць мяжу распаўсюджваньня вымаўленьня слова ''come'' як [kʌm], якое сканчваецца прыкладна на мяжы Шатляндыі й Ангельшчыны, і пераходзіць у [kʊm] у паўночных дыялектах ангельскай мовы. Сярод іншых ізаглёсаў адзначаюцца распаўсюджваньне шатляндзкага [x] замест ангельскага [∅]/[f]{{Заўвага|Сымбаль ∅ пазначае нуль гуку.}} у словах кшталту ''micht''-''might'', ''eneuch''-''enough'' і г.д., якое сустракаецца ў некаторых гаворках Камбрыі ля мяжы з Шатляндыяй; распаўсюджваньне шатляндзкага [ʍ] на месцы ''wh'' замест ангельскага [w], якое сустракаецца на поўначы Нартамбэрлэнду. Зь іншага боку, некаторыя ангельскія рысы сустракаюцца на поўдні Шатляндыі ля мяжы з Ангельшчынай. З [[19 стагодзьдзе|ХІХ]] ст. з падвышэньнем распаўсюджваньня адукацыі й глябалізацыі некаторыя адметна шатляндзкія рысы адступілі на поўнач, што прывяло да практычна поўнага супадзеньня моўнай мяжы шатляндзкай мовы з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай мяжой Шатляндыі<ref>[https://web.archive.org/web/20090106184617/http://www.dsl.ac.uk/INTRO/intro2.php?num=01 Introduction]{{ref-en}}, Dictionary of the Scots Language</ref>. На аснове шатляндзкай германскай мовы ўзьнікалі іншыя, крэалізаваныя формы маўленьня. Сярод падобных ідыёмаў найбольш масавымі й вядомымі сталі г.зв. скотс-ідыш — крэалізаваная форма маўленьня, узьніклая на грунце [[ідыш]]у й шатляндзкай германскай мовы, а таксама шатляндзкі кант — крэольская мова г.зв. ''шатляндзкіх вандроўнікаў'', этнічнай групы шатляндцаў, якія маюць шатляндзкае паходжаньне й традыцыі жыцьця, блізкія [[цыганы|цыганам]]<ref name=kb>{{Кніга|аўтар = Kirk, J. & Ó Baoill, D.|частка = |загаловак = Travellers and their Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Queen's University Belfast|год = 2002|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = 0-85389-832-4|наклад = }}</ref>. Кантакты «вандроўнікаў» з этнічнымі цыганамі ў сярэдняй і паўднёвай Шатляндыі спрычыніліся да пранікненьня [[цыганская мова|цыганскае]] лексыкі ў маўленьне (25—35, а часам 50%)<ref>{{Кніга|аўтар = C. Clark.|частка = |загаловак = Ethnicity and Economy: Race and class revisited|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Strathclyde University|год = 2002|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Акрамя гэтага, шатляндзкаму канту ўласьцівыя гэльскія запазычаньні (0,8—20% у залежнасьці ад дыялекту), а таксама архаізмы сучаснай шатляндзкай германскай мовы<ref name=kb/>. Урэшце, шатляндзкую германскую мову ня варта блытаць з шатляндзкім варыянтам ангельскай мовы, які ўзьнікнуў у Шатляндыі як сьледзтва распаўсюджаньня ангельскай мовы. Гэты варыянт ангельскай мовы зьведаў некаторы ўплыў шатляндзкай германскай. == Артаграфія == Артаграфія шатляндзкай мовы была ўпарадкаваная яшчэ ў пэрыяд існаваньня раньнешатляндзкай мовы, што адбылося ў другой палове [[16 стагодзьдзе|XVI]] ст.<ref>{{Кніга|аўтар = Agutter, Alex.|частка = |загаловак = A taxonomy of Older Scots orthography|арыгінал = |спасылка = |адказны = Caroline Macafee, Iseabail Macleod|выданьне = Nuttis Schell: Essays on the Scots Language Presented to A. J. Aitken|месца = |выдавецтва = Aberdeen University Press|год = 1987|том = |старонкі = 75|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Millar, Robert McColl.|частка = |загаловак = Language, Nation and Power An Introduction|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Basingstoke|выдавецтва = Palgrave Macmillan|год = 2005|том = |старонкі = 90-91|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Пасьля г.зв. [[Хаўрус Каронаў|Хаўрусу Каронаў]], калі шатляндзкі кароль ступіў на сталец Ангельшчыны й Ірляндыі, пісьмовая шатляндзкая мова стала зазнаваць большы ўплыў стандартнай ангельскай мовы праз узмацненьне палітычных кантактаў і наяўнасьць кнігаў, надрукаваных у Ангельшчыне<ref>{{Кніга|аўтар = Wilson, James.|частка = |загаловак = The Dialects of Central Scotland|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 194|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Пасьля Акту пра Унію 1707 году ўзьніклы на той час шатляндзкі варыянт ангельскай мовы стаў замяняць шатляндзкую мову ў фармальных пісьмовых галінах дзейнасьці Шатляндыі<ref name=cmss11/>. Працэс адраджэньня мовы на аснове старой судовай шатляндзкай мовы, які пачаўся ў ХІХ ст., прывёў да стварэньня новага літаратурнага стандарту, які, аднак, адмовіўся ад шэрагу ўласна шатляндзкіх асаблівасьцяў<ref>{{Кніга|аўтар = Tulloch, Graham.|частка = |загаловак = The Language of Walter Scott. A Study of his Scottish and Period Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = London|выдавецтва = |год = 1980|том = |старонкі = 249|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> і прыняў некаторыя пісьмовыя нормы стандартнай ангельскай. Нягледзячы на абнаўленьне правапісных нормаў, вершаваныя творы адлюстравалі звужэньне фанэтычнага крытэру ў новым правапісе<ref name=snd>{{Кніга|аўтар = William Grant, David D. Murison.|частка = І|загаловак = The Scottish National Dictionary (1929-1976)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Edinburgh|выдавецтва = The Scottish National Dictionary Association|год = |том = |старонкі = 14, 15|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Правапіс увёў, у прыватнасьці, норму г.зв. апалягетычнага апострафу (''apologetic apostrophe'') у пазыцыях, дзе ў роднасных аднакарэнных словах (кагнатах) ангельскай мовы ў гэтай пазыцыі стаяла літара для зычнага гуку<ref name=snd/>(напрыклад, шатляндзкае ''wi’'', але ангельскае ''with'' — «з», «разам»). З пункту гледжаньня пісьмовай традыцыі новы правапіс не абапіраўся на народнае шатляндзкае маўленьне альбо літаратурныя помнікі, але меў сувязь з ангельскай паэзіяй пэрыяду сярэдзіны [[18 стагодзьдзе|XVIII]] ст.<ref>{{Кніга|аўтар = J.D. McClure.|частка = |загаловак = The Oxford Companion to the English Language|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Oxford University Press|год = 1992|том = |старонкі = 168|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Гэтая літаратурная норма шатляндзкай мовы атрымала назвы ''Scots of the book'' («кніжная шатляндзкая») або ''Standard Scots'' («літаратурная, стандартная шатляндзкая»). Яна выкарыстоўваецца як у шатляндзкім Лаўлэндзе, так і ў Ольстэры, і выкарыстоўвалася такімі пісьменьнікамі як [[Алан Рэмзэй]], [[Робэрт Фэргюсан]], [[Робэрт Бэрнз]], [[Ўолтэр Скот]], [[Чарлз Мары]], [[Дэвід Гербісан]], [[Джэймз Ор]], [[Джэймз Гог]] і [[Ўільям Лэйдла]]. Новы правапіс выкарыстоўваецца і ў працы «Дапаможнік па сучаснай шатляндзкай мове» (''Manual of Modern Scots''), выдадзеным у 1921 годзе<ref>{{Кніга|аўтар = Grant, William; Dixon, James Main.|частка = |загаловак = Manual of Modern Scots|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Cambridge|выдавецтва = University Press|год = 1921|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Некаторыя іншыя аўтары прытрымліваліся ў сваёй творчасьці дыялектнага напісаньня на фанэтычным крытэры<ref name=snd/>, асабліва сярод такіх пісьменьнікаў вылучаліся аўтары, якія выкарыстоўвалі паўночны<ref>{{Кніга|аўтар = McClure, J. Derrick.|частка = |загаловак = Doric: The Dialect of North–East Scotland|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Amsterdam|выдавецтва = Benjamins|год = 2002|том = |старонкі = 79|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> й астраўны дыялекты. Цягам [[20 стагодзьдзе|ХХ]] ст. некалькі разоў высоўваліся прапановы па рэфармаваньні правапісных нормаў. Большасьць прапановаў падобнага тыпу жадала ўпарадкаваньня выкарыстаньня нормаў XVIII—XIX стагодзьдзях, у прыватнасьці апалягетычнага апострафу. Некаторыя літары ў параўнаньні сучаснай шатляндзкай і шатляндзкай пэрыяду [[14 стагодзьдзе|XIV]] ст. неактуальныя: напрыклад, у творчасьці Джона Бэрбара кагнат для ангельскага слова ''taken'' запісваўся як ''tane''. З прычыны таго, што літара ''k'' адсутнічала пры напісаньні гэтага слова прыкладна сем стагодзьдзяў, напісаньне апострафу на гэтым месцы, на думку некаторых дасьледчыкаў, зьяўляецца неабгрунтаваным. Для параўнаньня, цяперашняя артаграфія запісвае гэтае слова як ''taen''. У ХХ ст. з заняпадам гутарковай шатляндзкай мовы і валоданьня літаратурнай традыцыяй, фанэтычны правапіс, асабліва ў гумарыстычных мэтах, стаў больш распаўсюджаным. === Прыклад === Прыклад сучаснай шатляндзкай правапіснай нормы (Новы Запавет, пераклад Ўільяма Л. Лорымэра): : ''This is the storie o the birth o Jesus Christ. His mither Mary wis trystit til Joseph, but afore they war mairriet she wis fund tae be wi bairn bi the Halie Spírit. Her husband Joseph, honest man, hed nae mind tae affront her afore the warld an wis for brakkin aff their tryst hidlinweys; an sae he wis een ettlin tae dae, whan an angel o the Lord kythed til him in a draim an said til him, “Joseph, son o Dauvit, be nane feared tae tak Mary your trystit wife intil your hame; the bairn she is cairrein is o the Halie Spírit. She will beir a son, an the name ye ar tae gíe him is Jesus, for he will sauf his fowk frae their sins.”'' : ''Aa this happent at the wurd spokken bi the Lord throu the Prophet micht be fulfilled: Behaud, the virgin wil bouk an beir a son, an they will caa his name Immanuel – that is, “God wi us”.'' : ''Whan he hed waukit frae his sleep, Joseph did as the angel hed bidden him, an tuik his trystit wife hame wi him. But he bedditna wi her or she buir a son; an he caa’d the bairn Jesus.'' == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * Aitken, A.J. (1977) ''How to Pronounce Older Scots'' in Bards and Makars. Glasgow, Glasgow University Press. * Aitken, A.J. (2002) Macafee C. (Ed) ''The Older Scots Vowels: A History of the Stressed Vowels of Older Scots From the Beginnings to the Eighteenth century''. Edinburgh, The Scottish Text Society. ISBN 1-897976-18-6 * ''A History of Scots to 1700'' in A Dictionary of Older Scots Vol. 12. Oxford University Press 2002. * Caldwell, S.J.G. (1974) ''The Pronoun in Early Scots''. Helsinki, Société Néophilique. * Corbett, John; McClure, Derrick; Stuart-Smith, Jane (Editors)(2003) ''The Edinburgh Companion to Scots''. Edinburgh, Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-1596-2 * Dieth, Eugen (1932) ''A Grammar of the Buchan Dialect (Aberdeenshire)''. Cambridge, W. Heffer & Sons Ltd. * Grant, William; Dixon, James Main (1921) ''Manual of Modern Scots''. Cambridge, University Press. * Jones, Charles (1997) ''The Edinburgh History of the Scots Language''. Edinburgh, University of Edinburgh Press. ISBN 0-7486-0754-4 * Jones, Charles (1995) ''A Language Suppressed: The pronunciation of the Scots language in the 18th century''. Edinburgh, John Donald. ISBN 0-85976-427-3 * Kay, Billy (1986) ''Scots, The Mither Tongue''. London, Grafton Books. ISBN 0-586-20033-9 * Kingsmore, Rona K. (1995) ''Ulster Scots Speech: A Sociolinguistic Study''. University of Alabama Press. ISBN 0-8173-0711-7 * MacAfee, Caroline (1980/1992) ''Characteristics of Non-Standard Grammar in Scotland'', University of Aberdeen * McClure, J. Derrick (1997) ''Why Scots Matters''. Edinburgh, Saltire Society. ISBN 0-85411-071-2 * McKay, Girvan (2007) ''The Scots Tongue'', Polyglot Publications, Tullamore, Ireland & Lulu Publications, N. Carolina. * Murison, David (1977, ²1978) ''The Guid Scots Tongue'', Edinburgh, William Blackwood. * Murray, James A. H. (1873) ''The Dialect of the Southern Counties of Scotland'', Transactions of the Philological Society, Part II, 1870-72. London-Berlin, Asher & Co. * Niven, Liz; Jackson, Robin (Eds.) (1998) ''The Scots Language: its place in education''. Watergaw Publications. ISBN 0-9529978-5-1 * Robertson, T. A.; Graham, John J. (1952, ²1991) ''Grammar and Use of the Shetland Dialect''. Lerwick, The Shetland Times Ltd. * Ross, David; Smith, Gavin D. (Editors) (1999) ''Scots-English, English-Scots Practical Dictionary''. New York, Hippocrene Books. ISBN 0-7818-0779-4 * Scottish National Dictionary Association (1929—1976) ''The Scottish National Dictionary. Designed partly on regional lines and partly on historical principles, and containing all the Scottish words known to be in use or to have been in use since c. 1700''. Ed. by William Grant and David D. Murison, vol. I—X Edinburgh. * Scottish National Dictionary Association (1931—2002) ''Dictionary of the Older Scottish Tongue from the Twelfth Century to the End of the Seventh''. Ed. by William A. Craigie et al., vol. I—XII Oxford, Oxford University Press. * Wettstein, Paul (1942) ''The Phonology of a Berwickshire Dialect''. Biel, Schüler S. A. * William Grant and David D. Murison (eds) ''The Scottish National Dictionary'' (SND) (1929–1976), The Scottish national Dictionary Association, vols. I–X, Edinburgh. * Wilson, James (1915) ''Lowland Scotch as Spoken in the Lower Strathearn District of Perthshire''. London, Oxford University Press. * Wilson, James (1923) ''The Dialect of Robert Burns as Spoken in Central Ayrshire''. London, Oxford University Press. * Wilson, James (1926) ''The Dialects of Central Scotland [Fife and Lothian]''. London, Oxford University Press. * Yound, C.P.L. (2004) ''Scots Grammar''. Scotsgate * Zai, Rudolf (1942) ''The Phonology of the Morebattle Dialect, East Roxburghshire''. Lucerne, Räber & Co. * {{Кніга|аўтар = А. Е. Павленко.|частка = |загаловак = На каком языке написан текст? Ещё раз к проблеме близкородственного двуязычия|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Индоевропейское языкознание и классическая филология — IX. Материалы чтений, посвященных памяти профессора И. М. Тронского|месца = СпБ|выдавецтва = |год = 2005|том = |старонкі = |старонак = 175-182|сэрыя = |isbn = |наклад = }} == Вонкавыя спасылкі == {{Interwiki|sco|шатляндзкай германскай|}} === Лінгвістычная інфармацыя === * [http://arquivo.pt/wayback/20090724102937/http://www.scotsindependent.org/features/scots/index.htm Агляд рысаў і зборнік дакумэнтаў пра мову]{{ref-en}}, scotsindependent.org * [http://www.scots-online.org Публікацыі пра мову]{{ref-en}}<small>,</small>{{ref-sco}}, scots-online.org * [http://www.omniglot.com/writing/scots.htm Нарыс са зьвесткамі пра мову на сайце Omniglot]{{ref-en}}, Omniglot * [https://web.archive.org/web/20090106184622/http://www.dsl.ac.uk/dsl/INTRO/intro2.php?num=00 Апісаньне фанэтыкі шатляндзкай германскай мовы ды ейных дыялектаў]{{ref-en}}, Dictionary of the Scots Language * [https://web.archive.org/web/20070331233953/http://www.scots-online.org/grammar/pronunci.htm#cairt Апісаньне дыялектаў мовы з інтэрактыўнай дыялекталягічнай мапай]{{ref-en}}, scots-online.org === Слоўнікі, публікацыі === * [https://web.archive.org/web/20080220110231/http://www.dsl.ac.uk/dsl/ Зборнік публікацыяў пра шатляндзкую германскую мову]{{ref-en}}, Dictionary of the Scots Language * [https://web.archive.org/web/20130114220539/http://www.scotsdictionaries.org.uk/ Збор слоўнікаў шатляндзкай германскай мовы]{{ref-en}}, Scottish Language Dictionaries * {{артыкул|аўтар=|загаловак=Scots: The Auld an Nobill Tung|арыгінал=|спасылка=http://wordswithoutborders.org/article/scots-the-auld-an-nobill-tung/|аўтар выданьня=|выданьне=Words without borders|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2013|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}} * {{артыкул|аўтар=|загаловак=Моўная сітуацыя і моўная палітыка ў Шатландыі: гісторыя і сучаснасць|арыгінал=|спасылка=http://tbm-mova.by/pubs27.html|аўтар выданьня=|выданьне=Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}} * [https://web.archive.org/web/20140609165917/http://www.educationscotland.gov.uk/knowledgeoflanguage/scots/index.asp Збор агульнай інфармацыі пра мову на адукацыйным партале Шатляндыі]{{ref-en}} === Тэксты === * [http://www.scotstext.org Зборнік некаторай літаратуры на мове]{{ref-en}}, scotstext.org * [http://www.scottishcorpus.ac.uk Корпус шатляндзкіх тэкстаў]{{ref-en}}, scottishcorpus.ac.uk * [http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/scots.shtml Шатляндзкая германская мова ў праекце BBC, прысьвечаным мовам Брытанскіх астравоў]{{ref-en}} === Арганізацыі === * [https://web.archive.org/web/20200404060845/http://www.lallans.co.uk/ Асацыяцыя шатляндзкай германскай мовы]{{ref-sco}} * [http://www.scottishtextsociety.org Таварыства шатляндзкіх тэкстаў]{{ref-en}} * [http://www.scotslanguage.com Цэнтар шатляндзкай германскай мовы]{{ref-en}}<small>,</small>{{ref-sco}} {{Германскія мовы}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Англа-фрыскія мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Шатляндыі]] [[Катэгорыя:Мовы Ірляндыі]] [[Катэгорыя:Мовы Паўночнай Ірляндыі]] q0mynyffg8omgjl8slzh4lwweb1fp8g 14 154173 2682473 1713890 2026-08-05T12:33:50Z Jarash 794 /* */ -[[шаблён:Болей]] 2682473 wikitext text/x-wiki {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Берасьце}} [[Катэгорыя:Культура паводле гарадоў Беларусі]] [[Катэгорыя:Берасьце|Культура]] [[Катэгорыя:Культура Берасьцейскай вобласьці]] 7detsedephyiew6wcsl77nuwf0boo8o 0 181885 2682470 2200319 2026-08-05T12:10:16Z Dymitr 10914 больш не актуальна 2682470 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Спадарожнік |Лягатып = |ПоўнаяНазва = |Заснаваны = |Горад = [[Рэчыца]], [[Беларусь]] |Стадыён = [[Цэнтральны стадыён (Рэчыца)|Цэнтральны]] |Умяшчальнасьць = 3550 |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Трэнэр = [[Вячаслаў Ляўчук]] |Чэмпіянат = [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая ліга]] |Сэзон = [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] |Месца = [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другая ліга]], 3 месца |Сайт = |Прыналежнасьць = Беларускія }} «'''Спадаро́жнік'''» — беларускі футбольны клюб з [[Рэчыца|Рэчыцы]]. З 2019 году выступае ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першай лізе]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]. == Гісторыя == Клюб створаны ў 2017 годзе на базе гомельскага клюбу [[ДЮСШ-ДБК Гомель|ДЮСШ-ДБК]]. == Статыстыка == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} === [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]] === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сэзон !width=50|Ліга !width=30|Месца !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} !width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}} |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другая]] || '''5''' || 26 || 14 || 4 || 8 || 59–24 || 46 |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другая]] || '''3''' || 28 || 18 || 4 || 6 || 79–21 || 58 |} {{Слупок-новы}} === [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=80|Сэзон !width=45|Раўнд !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} |- | [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|2017—2018]] || 1/32 || 1 || 0 || 0 || 1 || 0–3 |- | [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|2018—2019]] || 1/32 || 1 || 0 || 1 || 0 || 0–0 |- | [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|2019—2020]] || 1/16 || 2 || 1 || 0 || 1 || 5–7 |} {{Слупок-канец}} == Галоўныя трэнэры == * [[Вячаслаў Ляўчук]] (зь ліпеня 2018 году)<ref>[https://by.tribuna.com/football/1065100990.html Sportnaviny: бывший тренер «Днепра» Левчук возглавит речицкий «Спутник»]{{Ref-ru}}</ref> * [[Канстанцін Чахаў]] (да ліпеня 2018 году) == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Рэчыца]] 293oj188vr3yarze9s1efv5ctpj3rof 0 182727 2682570 2602200 2026-08-06T08:18:39Z CommonsDelinker 521 Выява [[c:file:BrunetteStagFilm.ogv]] замененая на [[c:file:Brunette_(Silent_Stag_Film).mpg]] карыстальнікам [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]. Прычына: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Brunette (Silent S 2682570 wikitext text/x-wiki [[Выява:Wiki-prostitute.png|міні|300пкс|Вобраз прастытуцыі]] '''[[Прастытуцыя]] ў Беларусі'''&nbsp;— супрацьпраўная дзейнасьць па зьдзяйсьненьні любадзейства на платнай аснове. На [[Беларусь|Беларусі]] дадзены чын караецца адміністрацыйным штрафам, або арыштам да 15 сутак. Гісторыя прастытуцыі мала вывучаная ў Беларусі<ref>[https://pawet.net/library/history/bel_history/varonich/32/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%9E_%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Прастытуцыя ў гарадах Беларусі]</ref>. == Колькасьць == Запіс разьдзяваньня жанчыны. У 1920—1930-ыя гады запіс быў доказам прастытуцыі: <center><gallery widths="180px&quot;" heights="205px"> Brunette (Silent Stag Film).mpg|Жанчына здымае адзеньне TwoBellsForVirginia.ogv|Жанчына з голымі грудзямі Bettie Page Klaw film.ogv|Дзьве жанчыны б’юцца </gallery></center> У жніўні 1889 г. Цэнтральны статыстычны камітэт [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] налічыў у беларускіх губэрнях 862 прастытуткі, 90{{%}} зь якіх былі няпісьменнымі. Абсалютная большасьць прастытутак заставалася бязьдзетнымі, пагатоў мела ўласных бацькоў, і паходзіла зь бедных сем’яў (56,5{{%}}). Звыш паловы, у тым ліку ў публічных дамах, уцягвалася ў прастытуцыю ў [[Падлетак|падлеткавым]] узросьце (да 18 гадоў). Таксама найбольшы лік (322, 37,3{{%}}) прастытутак належаў да [[Юдаізм|юдэйскага]] веравызнаньня ў зьвязку з засяроджаньнем [[Габрэі|жыдоўскага]] насельніцтва ў [[места]]х. Паводле перапісу насельніцтва Расейскай імпэрыі 1897 году ў беларускіх губэрнях налічылі 479 прастытутак. Хоць на вёсцы пражывала 86,5{{%}} насельніцтва, сярод прастытутак 63,2{{%}} складалі мяшчанкі. У зьвязку з гэтым найбольшую долю (43,2{{%}}) склалі жыдоўкі<ref>{{Артыкул|аўтар=Кныш, В.В.|загаловак=Прастытуцыя ў Беларусі ў канцы ХІХ ст.: аналіз статыстычных дадзеных|спасылка=http://hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/izdania/tif/2/Knysh.pdf|адказны=рэд. У.К. Коршук|выданьне=Працы гістарычнага факультэта БДУ|тып=навуковы зборнік|год=2007|выпуск=2|нумар=|старонкі=132-135|issn=}}</ref>. У Горадні ў 1930-х гадах была прастытуцыя: {{пачатак цытаты}} Памятаю на Гувэра (зараз вул. Тэльмана) быў ахвіцэрскі рэстаран, і там недзе ў 8 раніцы мы ішлі ў школу, а ахвіцэры яшчэ пілі, а побач з будынкам стаялі курвы, нават, бывала, біліся паміж сабой за кліента. Казалі, што некаторыя зь іх нават мелі нейкія дакумэнты на работу. {{канец цытаты|крыніца=Гісторыі з гродзенскіх вуліц: Гродна 1930&mdash;40-х вачыма жыхароў. Працяг<ref>{{Кніга |аўтар = |імя = Руслан Ч. |прозьвішча = Кулевіч |частка = |загаловак = Гісторыі з гродзенскіх вуліц: Гродна 1930&mdash;40-х вачыма жыхароў. Працяг. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Горадня |выдавецтва = [[ТАА]] ЮрСаПрынт |год = 2019 |том = |старонкі = 177 |старонак = 236 |сэрыя = |isbn = 978-985-7134-87-8 |наклад = }}</ref>.}} На люты 2011 году [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь]] улічыла 1930 прастытутак, зь іх 637 (33{{%}}) у сталіцы, дзе было менш за 20{{%}} насельніцтва, і 6 мужчынаў (0,3%)<ref>{{Навіна|аўтар=Алена Спасюк, [[БелаПАН|Беларускія навіны]]|загаловак=Прастытуцыя ў Беларусі робіцца і мужчынскім заняткам|спасылка=https://m.nn.by/articles/50863/|выдавец=Газэта «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=23 лютага 2011|дата доступу=17 кастрычніка 2017}}</ref>. У 2018 годзе МУС РБ заявіла, што на ўліку маецца 2353 асоб. Зь іх каля 43{{%}} рабіла ў [[Менск]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20240621131227/https://newbelarus.vision/prostitution-in-belarus-2/ Што трэба ведаць аб прастытуцыі ў Беларусі]</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Эскорт-паслугі]] * [[Парнаграфія]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://pawet.net/library/history/bel_history/varonich/32/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%9E_%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Прастытуцыя ў гарадах Беларусі ] [[Катэгорыя:Прастытуцыя|Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускае грамадзтва]] 4rh3uq85rhbdzn2s3uyqodoe2r6qg4k 10 191333 2682504 2682347 2026-08-05T21:20:02Z Orange-kun 12061 2682504 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Знакі валют |назва = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |выява = |базавы_стыль = background: #CCCC66; |стыль_групаў = text-align:left; |стыль_няцотных_сьпісаў = font-size:120%; |стыль_сьпісаў = background:#f0f0f0;font-size:120%; |кляса_карткі = hlist |група_інфармацыі1 = [[Знакі валют|Сымбалі]] |сьпіс1 = * {{nowrap пачатак}}<small>[[Знак валюты]]</small> * <small>[[Сымбаль грыўні]]</small> * <small>[[Сымбаль дэнарыя]]</small> * <small>[[Сымбаль даляру]]</small> * <small>[[Сымбаль драму]]</small> * <small>[[Сымбаль драхмы]]</small> * <small>[[Сымбаль эўра]]</small> * <small>[[Сымбаль ены|Сымбаль ены]]</small> * <small>[[Сымбаль рыалу]]</small> * <small>[[Сымбаль рубля]]</small> * <small>[[Сымбаль рупіі]]</small> * <small>[[Сымбаль франку]]</small> * <small>[[Сымбаль фунту]]</small>{{nowrap канец}} |група_інфармацыі2 = [[Сьпіс існых валют|Існыя валюты]] |сьпіс2 = * [[Тайскі бат|฿]] * [[Сымбаль драму|֏]] * [[Беларускі рубель|Br]] * [[Ганскі сэдзі|₵]] * [[Кастарыканскі калён|₡]] * [[Панамскі бальбоа|B/.]] * [[Македонскі дэнар|ден.]] * [[Віетнамскі донг|₫]] * [[Сымбаль эўра|€]] * [[Форынт|Ft]] * [[Казахстанскі тэнге|&#x20B8;]] * [[Парагвайскі гуарані|₲]] * [[Чэская крона|Kč]] * [[Кіп|₭]] * [[Гандураская лемпіра|L]] * [[Сымбаль фунту|£ (₤)]] * [[Нігерыйская найра|{{Юнікод|₦}}]] * [[Філіпінскае пэса|₱]] * [[Пула (валюта)|P]] * [[Паўднёваафрыканскі ранд|R]] * [[Расейскі_рубель|₽]] * [[Файл:BYN symbol.svg|baseline|10px|link=Беларускі рубель|class=skin-invert-image]] * [[Малайзійскі рынгіт|RM]] * [[Рупія|₨]] * [[Грузінскі лары|ლ]] * [[Сымбаль рупіі|Re (Rs)]] * [[Сымбаль рубля|р.]] * [[Пэруанскі новы соль|S/.]] * [[Бангладэская така|৳ (Tk, ৲)]] * [[Бразыльскі рэал|R$]] * [[Сымбаль даляру|$]] * [[Тугрык|₮]] * [[Вона|₩]] * [[Кітайскі юань|Ұ]] * [[Сымбаль ены|¥]] * [[Злоты|zł]] * [[Сымбаль грыўні|₴]] * [[Гватэмальскі кетсаль|Q]] * [[Шэкель|₪]] * [[Кітайскі юань|元]] * [[Сымбаль рыялу|﷼]] * [[Турэцкая ліра|₺]] * [[Сымбаль рупіі|₹]] |група_інфармацыі3 = [[Сьпіс гістарычных валют|Гістарычныя валюты]] |сьпіс3 = * [[Аўстраль|₳]] * [[Крузэйра (грашовая адзінка)|₢]] * [[Цыфраа|$]] * [[Сымбаль драхмы|₯]] * [[Ліўр|{{Юнікод|&#x20B6;}}]] * [[Спэсміла|{{Юнікод|&#x20B7;}}]] * [[ЭКЮ|₠]] * [[Флярын (манэта)|ƒ]] * [[Сымбаль франку|₣]] * [[Італьянская ліра|L (₤)]] * [[Мальтыйская ліра|Lm]] * [[Пэсэта|₧]] * [[Пэруанскі інці|I/.]] * [[Чэхаславацкая крона|Kčs]] * [[Славацкая крона|Sk]] |група_інфармацыі4 = [[Разьменныя грашовыя адзінкі]] |сьпіс4 = * [[Цэнт (манэта)|¢]] * [[Міль (грашовая адзінка)|₥]] * [[Пфэніг#Сымбаль пфэнігу|₰]] * [[Пэні#Сымбаль пэні|р (d)]] * [[Алтын|^<u>a</u>]] * [[Грош|^<u>де</u>]] * [[Капейка|^<u>ко</u>]] |група_інфармацыі5 = Антычныя грашовыя адзінкі |сьпіс5 = * <small>'''[[Сымбалі старажытнарымскіх грашовых і вагавых адзінак|Старажытны Рым]]'''</small>: * [[Сымбаль дэнарыя|<font face="Cardo" size="2">&#x10196;</font> (<s>X</s>)]] * [[Квінарый|<font face="Cardo" size="2">&#x10197;</font> (<s>V</s>)]] * [[Сестэрцый|<font face="Cardo" size="2">&#x10198;</font> (<s>IIS</s>)]] * [[Дупондый|<font face="Cardo" size="2">&#x10199;</font> (<s>II</s>)]] * [[Ас (грашовая адзінка)|<font face="Cardo" size="2">&#x1019A;</font> (<s>''I''</s>)]] * [[Сэміс|S]] * [[Унцыя|<big>'''•'''</big>]]<br /> * <small>'''[[Сымбалі старажытнагрэцкіх грашовых і вагавых адзінак|Старажытная Грэцыя]]'''</small>: * [[Талант|Τ (<font face="Cardo" size="3">&#x1017A;</font>)]] * [[Міна (адзінка вымярэньня)|Μ]] * [[Статэр|Σ]] * [[Сымбаль драхмы|<font face="Cardo" size="3">&#x1017B;</font> (<·)]] * [[Абол|<font face="Cardo" size="3">&#x1017C;</font> (~)]] {{nowrap канец}} |група_інфармацы6 = [[Коды і клясыфікатары валют|Асноўныя стандарты]] |сьпіс6 = * {{nowrap пачатак}} <small>[[ISO 4217]]</small> * <small>[[Юнікод|Unicode 6.1.0]] ** [http://www.unicode.org/charts/PDF/U20A0.pdf Сымбалі валютаў]{{nowrap канец}} |ніз = }}<noinclude> Гэты шаблён варта выкарыстоўваць у артыкулах пра самі сымбалі валют (напрыклад, [[сымбаль фунту]]), а не ў артыкулах пра валюты! [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Валюты|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Фінансы|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Сымбалі валют|*]] </noinclude> 35yekire6todmmv4qzg1kqoofvoeu5f 0 205777 2682493 2663386 2026-08-05T20:23:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682493 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Oxxxymiron |Сапраўднае_імя = Мірон Янавіч Фёдараў |Лёга = |Памер_лёга = |Апісаньне_лёга = |Фота = Oxxxymiron RAW Berlin asv2022-04 img14 (cropped).jpg |Памер_фота = 250px |Апісаньне_фота = Oxxxymiron у 2022 годзе |Дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|31|1|1985|1}} |Месца_нараджэньня = [[Ленінград]], [[СССР]] |Гады = {{Год у музыцы|2001}}<br/>{{Год у музыцы|2008}}—дагэтуль |Краіна = [[Расея]]<br/>[[Вялікабрытанія]] |Прафэсіі = [[гіп-гоп]]-выканаўца, аўтар тэкстаў; <br/>[[CEO]] — Booking Machine<ref name=oxxxyCEOBM>[http://the-flow.ru/news/oxxxymiron-booking-machine-ceo Oxxxymiron узначаліў кампанію Booking Machine]</ref> |Голас = |Інструмэнты = |Жанры = {{Просты сьпіс| * [[гіп-гоп]] * [[грайм]] * [[альтэрнатыўны гіп-гоп]] }} |Псэўданімы = MC Mif <small>(колішні)</small> |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = {{nobr|Optik Russia (2008—2010)}}<br/>{{nobr|Vagabund (2010—2011)}}<br/>{{nobr|Kultizdat (2015—дагэтуль)}} |Узнагароды = [[Файл:YouTube Gold Play Button 2.svg|35пкс|Залатая кнопка YouTube, якой узнагароджваюць за дасягненьні каналам адзнакі ў 1 000 000 (адзін мільён) падпісантаў або больш]] [[Файл:YouTube Silver Play Button 2.svg|35пкс|Срэбная кнопка YouTube, якой узнагароджваюць за дасягненьні каналам адзнакі ў 100 000 (сто тысячаў) падпісантаў або больш]] |Сайт = }} '''Oxxxymiron''' (''Аксымірон''; сапраўднае імя — '''Міро́н Я́навіч Фё́дараў'''; 31 студзеня 1985, [[Ленінград]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — [[Расейская мова|расейскамоўны]] [[рэп]]-, [[грайм|ґрайм]]-, [[Фрыстайл (рэп)|фрыстайл]]-выканаўца ды выканаўчы дырэктар [[букінг]]-аґенцтва «Booking Machine»<ref name=oxxxyCEOBM />. Адзін з заснавальнікаў і былы ўдзельнік [[лэйбл]]у «Vagabund». == Жыцьцяпіс == Мірон Фёдараў нарадзіўся 31 студзеня 1985 року ў Ленінградзе ў [[Габрэі|габрэйскай]] сям’і<ref>[https://web.archive.org/web/20170929043945/http://norimyxxxo.ucoz.net/index/0-2 Жыцьцяпіс]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170227062627/http://alexeybarhan.com/works/oxxxymiron/tags/cd Дызайн дыску Oxxxymiron ''Вечный жид'']</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170929043953/http://dystopia.me/luperkal/ Інтэрвію з Луперкалем]</ref><ref>[https://7lafa.com/pagebiomusicians.php?id=9087 OXXXYMIRON]{{Недаступная спасылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ягоны бацька — Ян Фёдараў, [[тэарэтычная фізыка|фізык-тэарэтык]], у 1994 годзе абараніў у [[Пецярбургскі інстытут ядзернай фізыкі імя Б. П. Канстанцінава|Пецярбургскім інстытуце ядзернае фізыкі імя Б. П. Канстанцінава]] доктарскую дысэртацыю на тэму «Статыстычныя ўласьцівасьці ўласных функцыяў выпадковых адначастковых гамільтаніянаў»<ref>[http://search.rsl.ru/ru/record/01000117170 Федоров, Ян Валерьевич - Статистические свойства собственных функций случайных одночастичных гамильтониинов : автореферат дис. ... доктора физико-математических наук : 01.04.0...]</ref>. Маці — [[бібліятэкар]]ка<ref name="bio" />. Вучыўся ў санкт-пецярбурскай школе № 185. Калі Мірону было 9 рокаў, ягоная сям’я пераехала да места [[Эсэн]] ([[Паўночны Райн — Вэстфалія]], [[Нямеччына]]), і Мірон паступіў да ґімназіі імя [[Марыя Вэхтлер|Марыі Вэхтлер]]. Паводле Мірона, у яго былі напружаныя адносіны зь нямецкімі аднаклясьнікамі; гэтая тэма пазьней знайшла адлюстраваньне ў яго раньняй песьні «Последний звонок» ({{з мовы|ru|Апошні званок}}). Першыя спробы чытаць рэп Мірон распачаў у веку 13 рокаў пад мянушкаю Миф (скарот ад Мірон Фёдараў). {{Цытата|У нас быў гурт, назву якога я забыў, знаходзіліся ў ёй Миф ды Сага. Сага так і не напісаў жаднага радку й потым старчаўся. А я прыдумаў расейскі рэп. То бок натуральна быў упэўнены, што я першы чалавек, які чытае рэп расейскаю (інтэрнэту ў мяне не было, а расейскамоўных эміґрантаў, якія маглі б пахіснуць маю веру, у Нямеччыне тады яшчэ было досыць мала).|автор=Оксимирон для Keep It Real<ref name="keep-it-real">{{Спасылка|url=http://keep-it-real.ru/2011/08/19/7345/|загаловак=Oxxxymiron: «Год провёл, глядя из окна на перекрёсток»|аўтар=Андрей Михеев|дата выпуску=19 августа 2011|выдавец=Keep It Real|дата доступу=2014-03-04|мова=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209055343/http://kee..|archivedate=2014-02-09|deadlink=yes}}</ref>}}Пасьля адной з паездкаў на бацькаўшчыну ў 14 рокаў Мірована ўпэўненасьць у тым, што ён родапачынальнік рэпу на расейскай мове, зьнікла. Калі Мірону было 15 рокаў, ягоная сям’я перасялілася да места [[Слаў]] ([[Бэркшыр]], [[Вялікабрытанія]]), і тут, больш ня маючы праблемаў з аднаклясьнікамі, ён актыўна ўзяўся за вучобу. Неўзабаве анґельская настаўніца гісторыі — выпускніца [[Оксфардзкі ўнівэрсытэт|Оксфардзкага ўнівэрсытэту]] — прапанавала яму паспрабаваць паступіць у Оксфард пасьля сканчэньня школы. У 2004 годзе, падаўшы дакумэнты й прайшоўшы сумоўе, Мірон паступіў ва ўнівэрсытэт на факультэт анґельскае мовы й літаратуры. {{пачатак цытаты}}Я мовіў на сумесі гэтак званае «каралеўскае» й кніжнае анґельскае зь нямецкім акцэнтам. Я слухаў амэрыканскі рэп, таму ўжываў шмат слэнґавых выразаў. Я казаў такія словы, як «[[:en:wikt:innit|innit]]» падчас майго сумоўя ў Оксфардзе — думаю, што гэта адна з прычынаў, па якой яны прынялі мяне. {{oq|en|My English was a mixture of Queen’s English, bookish English and a German accent. I listened to American rap as well, so I was using a lot of slang words. I was saying thing like «innit» during my interview for Oxford - I think that’s part of the reason they took me<ref>{{Спасылка|url=http://www.sloughobserver.co.uk/news/roundup/articles/2013/02/23/86916-rap-sensation-oxxxymiron-remembers-his-hometown-roots/|загаловак=Rap sensation Oxxxymiron remembers his hometown roots|дата выпуску=23 февраля 2013|выдавец=Slough Observer, England|дата доступу=2014-03-04|мова=en|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227061057/http://www.sloughobserver.co.uk/news/roundup/articles/2013/02/23/86916-rap-sensation-oxxxymiron-remembers-his-hometown-roots/|archivedate=2013-12-27}}</ref>.}} {{канец цытаты}} У 2006 годзе атрымаў дыяґназ «[[Біпалярны афэктыўны разлад|маніякальна-дэпрэсіўны псыхоз]]»<ref>{{Навіна|загаловак=Максім Фадзееў лічыць, што рэпэр Oxxxymiron шмат разумнічае: У чым мозаґ-та?|url=http://ren.tv/novosti/2017-05-20/maksim-fadeev-schitaet-chto-reper-oxxxymiron-mnogo-umnichaet-v-chem-mozg|work=РЕН ТВ|дата выпуску=2017-05-20|дата доступу=2018-06-19}}</ref> і быў выключаны з гэтае прычыны з ВНУ, але паступіў паўторна. У чэрвені 2008 року атрымаў дыплём Оксфарду<ref>{{Навіна|загаловак=The man who was raised in Slough and raps in Russia|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-man-who-was-raised-in-slough-and-raps-in-russia-8324127.html|work=The Independent|дата доступу=2018-06-19|мова=en}}</ref> па адмысловасьці «[[Ангельская літаратура#Сярэднія стагодзьдзі|сярэднявяковая анґельская літаратура]]». Пасьля вучобы ў Оксфардзе Мірон пераехаў жыць да [[Іст-Энд]] і пачаў пошукі працы. Праз «[[Звышкваліфікацыя|празьмернае кваліфікацыі]]» ён ня змог знайсьці працу па пасадзе. Як сьцьвярджае рэпэр, ён «працаваў касірам, перакладнікам, цяжарнікам, ґідам, ларачнікам, рэпэтытарам, канфэрансье, офісным плянктонам ды кансультантам з капытом»<ref>{{Спасылка|url=https://twitter.com/norimyxxxo/status/47717194926276608|загаловак=«Я працаваў касірам, перакладнікам, цяжарнікам…»|аўтар=Oxxxymiron|дата выпуску=5 сакавіка 2011|work=[[twitter]]|выдавец=twitter.com|дата доступу=11.03.2014|мова=ru}}</ref>. Новае кола зносінаў, якое складалася з расейскамоўных эміґрантаў, падштурхнула Мірона вярнуцца да гіп-гопу. Ён стаў займацца музыкаю пад псэўданімам «Oxxxymiron», што зьявіўся як спалучэньне імя зь літаратурным тэрмінам «[[аксюмаран]]» ({{мова-en|oxymoron}}) ды патроенаю —X», што адсылае да вялікае колькасьці [[Абсцэнная лексыка|абсцэннае лексыкі]] ў ягоных песьнях<ref>[https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-oxxxymiron.html Аксімірон, жыцьцяпіс, навіны, здымкі — даведайся пра всё!]</ref>. У 2015 годзе быў выпушчаны сэрыял «[[Лондонград]]», створаны на чале з сцэнарыстам [[Міхаіл Ідаў|Міхаілам Ідавым]] на ґрунце прыгод Мірона ў [[Лёндан]]е<ref>{{Спасылка|url=http://the-flow.ru/features/oxxxy-idov-londongrad|загаловак=«Па маіх прыгодах здымаецца сэрыял»: Oxxxymiron ды Міхаіл Ідаў пра «Лондонград»|аўтар=Андрей Никитин|дата выпуску=2015|выдавец=The Flow|дата доступу=2016-10-05|мова=ru}}</ref>. == Творчая дзейнасьць == === МC Mif/Миф (2001) === У 2001 Мірон зьявіўся на Hip-Hop.Ru<ref>{{Спасылка|url=http://www.hip-hop.ru/forum/id574-mif|загаловак=Миф - просмотр профайла Hip-Hop.Ru|выдавец=www.hip-hop.ru|дата доступу=2016-06-27}}</ref> і пазнаёміўся з шматлікімі рэпэрамі, у верасьні выпусьціў свой першы трэк «Демо-фристайл в стиле бардкор» ({{з мовы|ru|Дэма-фрыстайл у стыле бардкор}})(на дадзены момант згублены)<ref>{{Спасылка|url=http://www.hip-hop.ru/forum/demo-fristail-stail-bardkor-primitive-beats-meet-twisted-3439/#post57898|загаловак=Дэма-фрыстайл. Стайл: бардкор. Primitive Beats meet Twisted Lyrics/ - Hip-Hop.Ru|выдавец=www.hip-hop.ru|дата доступу=2016-06-27}}</ref>. Затым крыху пазьней ён запісаў трэк з выканаўцам VeTaL з гурту iSQUAD пад назваю «Витязи словоблудия» ({{з мовы|ru|Віцязі хлусьні}})<ref>{{Спасылка|url=http://www.hip-hop.ru/forum/po-prosbe-dizy-zakinul-temu-uhovertka-vityazi-slovobludiya-3845/|загаловак=Па праханьні Дзізы — закінуў тэму «Уховертка/Витязи Словоблудия» feat. vetal - Hip-Hop.Ru|выдавец=www.hip-hop.ru|дата доступу=2016-06-27}}</ref>. Затым ён запісаў яшчэ некалькі трэкаў пад назваю «Лучшие МС» ды КВРП (Каменный век русской поэзии ({{з мовы|ru|Каменнае стагодзьдзе расейскае паэзіі}})). У гэтым жа годзе ўдзельнічаў у 1-м незалежным батле Hip-Hop.ru, дзе дайшоў да 2 раўнду<ref>{{Спасылка|url=http://battleshhru.narod.ru/of1.html|загаловак=1 Афіцыйны батл Hip-Hop.ru|аўтар=Уладзімер Тучын, Уладзімер Абломаў, Анатоль Дзікараў|work=battleshhru|дата выпуску=|выдавец=battleshhru}}</ref>, аднак далей не прайшоў, бо ня здаў трэк на 2 раўнд. Напрыканцы року выйшаў апошні трэк «Al Ogon». Мірон зрабіў перапынак на 7 рокаў. === Optik Russia (2008—2010) === У 2008 годзе пасьля 7 рочнага перапынку выйшаў трэк «Лондон против всех» ({{з мовы|ru|Лёндан супраць усіх}}). У гэты час яго заўважыў [[Optik Records|Optik Russia]] — нямецкі [[Лэйбл гукапісу|лэйбл]] расейскамоўных іміґрантаў<ref name="rapforce" />. За кошт лэйблу Мірон і зарабіў першую хвалю слухачоў, а таксама пазнаёміўся зь Дзьмітрыем Хінтэрам, больш вядомым як [[Schokk]], які знаходзіўся ў тым жа лэйбле. У гэтым годзе выйшаў першы кліп Мірона «Я хейтер» ({{з мовы|ru|Я гэйтар}}). У 2009 годзе Мірон прыняў удзел у 14-м незалежным батле Hip-Hop.ru, дзе дайшоў да паўфіналу. Адною з галоўных інтрыґаў батлу было завочнае супрацьстаяньне<ref>[https://web.archive.org/web/20180530125624/http://rap-info.com/istoriya-bifov-oxxxymiron-vs-babangida/ Гісторыя біфаў: Oxxxymiron vs Babangida]</ref> Oxxxymiron’а й рэпэра [[Babangida]], што выявілася ва ўзаемных выпадах у адрас адзін аднаго ў трэках абодвух выканаўцаў. Аднак у сувязі з вылетам Мірона пасьля 8 раўнду, вочнага супрацьстаяньня між імі так і не адбылося, а бізабі Аксімірона стаў пераможцам 14 Незалежнага. 26 ды 31 ліпеня таго ж року адбыліся першыя канцэрты Мірона ў Кіеве й Адэсе (сумесна з Schokk’ам).<ref>[https://web.archive.org/web/20181013014707/https://www.hip-hop.ru/forum/oxxxymiron-and-schokk-koncert-v-odesse-30-07-a-241669/ Oxxxymiron & Schokk - Канцэрт у Адэсе(30.07.09) - Hip-Hop.Ru]</ref> Напрыканцы року партал правёў грамадзкае галасаваньне «Hip-Hop.ru Awards 2009», дзе Oxxxymiron стаў пераможцам у намінацыях «Найлепшы МС батлу», «Прарыў батлу», «Найлепшы спарынґ батлу», «Найлепшы трэк батлу»<ref>{{Спасылка|url=http://www.hip-hop.ru/awards2009/index3.html|загаловак=14 Незалежны Батл |аўтар=|дата выпуску=2009|work=|выдавец=Hip-Hop.Ru Awards 2009|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref>, а таксама стаў пераможцам у намінацыі «Адкрыцьцё 2009 року» й прызэрам у намінацыі «Найлепшы гіп-гоп-выканаўца 2009 року»<ref>{{Спасылка|url=http://www.hip-hop.ru/awards2009/index.html#aw09-c1-n3-o0-link|загаловак=Найлепшы Гіп-Гоп выканаўца 2009 року |аўтар=|дата выпуску=Hip-Hop.Ru Awards 2009|work=|выдавец=Hip-Hop.Ru|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref>. У жніўні 2010 року пакінуў Optik Russia пад падставаю неадпаведнасьці інтарэсаў. === ''Вечный жид'', Vagabund (2011) === {{Глядзіце таксама|Вечный жид (альбом)}} Улетку 2010 року, пасьля сыходу з Optik Russia, Мірон распрацоўваў і выношваў ідэю стварэньня новага незалежнага лэйблу з сымбалічнаю назваю Vagabund ({{з мовы|de|Вандроўца}}). Увосень таго ж року Мірон ды Schokk паехалі ў невялікі тур па краінах СНД, які быў названы «Октябрьские события» ({{з мовы|ru|Кастрычніцкія падзеі}}). Да восені 2011 року Oxxxymiron, Schokk ды Іван «Ваня Ленин» Карой (у якасьці мэнэджэра) стварылі [[лэйбл]], пад якім выйшлі альбомы ''С большой дороги'' (Зь вялікае дарогі) Schokk’а ды Міронавы [[Вечный жид (альбом)|''Вечный жид'']] (Сталы жыд), што атрымаў вялікую колькасьць станоўчых водгукаў<ref>{{Спасылка|url=http://www.rap.ru/reading/176|загаловак=OXXXYMIRON "ВЕЧНЫЙ ЖИД"//Альбомы года: русская версия|аўтар=|дата выпуску=7 Января 2012|work=|выдавец=rap.ru|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref><ref>{{Спасылка|url=http://www.hip-hop.ru/awards2011/rusrap.html|загаловак=Лучший альбом — Русский Рэп — Итоги года|аўтар=|дата выпуску=2011|work=|выдавец=Hip-Hop.Ru Awards 2011|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref>. Абодва альбомы выйшлі ў адзін дзень 15 верасьня 2011, і Vagabund паехалі ў сумесны тур па краінах [[СНД]]. 30 кастрычніка дае апошні канцэрт у складзе каманды Vagabund, пры ўдзеле [[Крип-а-Крип|Крипла]]. 1 лістапада 2011 року, пасьля канфлікту Vagabund з Ромам Жыганам {{глн|{{§|#Канфлікт з Ромам Жыганам}}}}, Аксімірон заявіў пра свой сыход з лэйблу, пасьля чаго 6 лістапада даў бескаштоўны сольны [[а капэла]]-канцэрт у Маскве, сым скончыў свой тур, і адправіўся да [[Лёндан]]у. === ''miXXXtape'' (2012—2014) === 12 сакавіка 2012 року адбыўся інтэрнэт-рэліз ''miXXXtape I'', які зьмяшчае найбольш удалыя куплеты зь песень, запісаных у пэрыяд з 2008 па 2011 рокі<ref>{{Спасылка|url=http://www.rap.ru/discography/117|загаловак=Oxxxymiron ''MiXXXtape I'' — интернет-релиз|аўтар=|дата выпуску=2012|work=|выдавец=Rap.ru|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref>. Праз рок, 18 кастрычніка, адбыўся рэліз ''[[miXXXtape II: Долгий путь домой]]'' ({{мова-be|miXXXtape II: Доўгі шлях дадому}})<ref>{{Спасылка|url=http://www.rap.ru/discography/600 Oxxxymiron|загаловак=Oxxxymiron ''miXXXtape II'' |аўтар=|дата выпуску=2013|work=|выдавец=Rap.ru |дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref>. Другі [[мікстэйп]] зьмяшчае запісаныя ў 2012—2013 роках песьні, у прамежках між якімі дададзеныя заміксаваныя ўрыўкі з выступу Мірона на рэп-батле [[Versus Battle|Versus]], дзе ягоным апанэнтам быў [[Крип-а-Крип|Крипл]]. Супрацьстаяньне Аксімірона ды Крип-А-Крипа, што скончылася перамогаю Мірона, стала трэцім выпускам Versus Battle, пазьней стаўшым першым відэа на афіцыйным канале Versus на YouTube, колькасьць праглядаў якога перавысіла 4 млн<ref>{{Спасылка|url=http://www.rap.ru/news/4822|загаловак=В новом выпуске баттла Versus соперничают Крипл и Oxxxymiron|аўтар=|дата выпуску=15 верасьня 2013|work=|выдавец=Rap.ru|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref>, <ref>{{Спасылка|url=https://www.youtube.com/watch?v=pvKYnii4clY|загаловак=VERSUS #3: Oxxxymiron VS Крип-А-Крип|аўтар=[[Versus Battle]]|дата выпуску=|work=[[YouTube]] |выдавец=youtube.com|дата доступу=2014-08-21|мова=ru}}</ref>. 11 красавіка 2014 року адбыўся рэп-батл супраць Дуні, больш вядомага як Аляксандар Пархоменка. Сам батл праходзіў у Маскве, на адкрытым мерапрыемстве Main Event. Перамогу атрымаў Oxxxymiron. 8 жніўня Мірон заявіў, што пераносіць выйсьце свайго другога студыйнага альбому на нявызначаны тэрмін, хоць раней рэліз быў заплянаваны на 14 жніўня 2014 року<ref>{{Спасылка|url=http://the-flow.ru/news/albom-oxxxymirona-ne-podaet-priznakov-zhyzni|загаловак=Oxxxymiron: "Мой альбом переносится и не выходит 14 августа"|аўтар=|дата выпуску=8 августа 2014|выдавец=The-Flow.ru|дата доступу=2014-08-26}}</ref>. === ''Горгород'' (2015) — ''дагэтуль'' === {{Глядзіце таксама|Горгород}} 12 красавіка 2015 року пачаўся 3 сэзон Versus Battle. Першым выпускам стаў батл Oxxxymiron vs. [[Johnyboy]], у якім упэўненую перамогу атрымаў Oxxxymiron, усе судзьдзі аддалі голас за Мірона. Сам батл за суткі набраў 1 мільён праглядаў у YouTube, што стала рэкордам па праглядах батлаў. Тым Oxxxymiron прыцягнуў увагу арґанізатараў [[Канада|канадзкае]] рэп-батл пляцоўкі «[[King of the Dot]]» і аднаго зь лепшых батл-эмсі ў сьвеце — Dizaster’а. 25 жніўня 2015 року адбылася прэм’ера кліпа на песьню «Лондонград» (Лёнданґрад), напісаную адмыслова для [[Лондонград. Знай наших!|аднайменнага сэрыялу]]. 21 верасьня адбылася прэм’ера кліпа на песьню «Город под подошвой» (Места пад падэшваю), якая да гэтага выконвалася толькі на канцэртах<ref>{{Спасылка| url=https://meduza.io/news/2015/11/13/oxxxymiron-vylozhil-novyy-albom |загаловак=Oxxxymiron выложил новый альбом|аўтар=|дата выпуску=2015-11-14|выдавец=[[Meduza]]|дата доступу=2015-11-27}}</ref>. 13 лістапада 2015 новы альбом, што атрымаў назву ''[[Горгород]]'', быў выкладзены на афіцыйнай Міронавай старонцы ЎКантакце для вольнае запампоўкі<ref>{{Спасылка|url=http://vozduh.afisha.ru/music/kak-oksimiron-stal-artistom-kotoryy-shtampuet-soldauty-i-chto-on-dlya-etogo-sdelal/|загаловак=Пришёл к успеху Как Оксимирон стал артистом, который штампует солдауты|аўтар=Андрей Никитин|authorlink=|дата выпуску=2015-11-13|work=Афиша-Воздух|выдавец=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|дата доступу=2017-08-14}}</ref>. 19 чэрвеня 2016 року Oxxxymiron выступіў на батле супраць рэпэра [[ST (рэпэр)|ST]], батл скончыўся рахункам 3:0 на карысьць Мірона. Гэта адзіны расейскамоўны батл, які заблякавалі на [[YouTube]]<ref>{{Навіна|загаловак=Рэп-баттл Oxxxymiron и ST заблокировали в России — Meduza|url=https://meduza.io/news/2016/12/15/rep-battl-oxxxymiron-i-st-zablokirovali-v-rossii|work=Meduza|дата доступу=2017-02-16}}</ref>. 28 чэрвеня 2016 року стала вядома, што Oxxxymiron стаў тварам маркі [[Reebok]] Classic у Расеі<ref>{{Навіна|загаловак=Oxxxymiron стал лицом Reebok Classic (внезапно)|url=http://www.gq.ru/style/features/157587_oxxxymiron_stal_litsom_reebok_classic_vnezapno.php|work=www.gq.ru|дата доступу=2017-01-18}}</ref><ref>{{Спасылка|url=http://the-flow.ru/foto/oxxxy-reebok|загаловак=Oxxxymiron объявил о масштабном сотрудничестве с Reebok Classic|выдавец=the-flow.ru|дата доступу=2017-01-18}}</ref>. У лютым 2017 року Мірон Фёдараў узначаліў [[букінг]]-аґенцтва «Booking Machine», зь якім супрацоўнічае з 2012 року. 6 жніўня 2017 року ў рамках 2-га сэзону Versus x #SlovoSPB адбыўся найчаканейшы [[Расейская мова|расейскамоўны]] рэп-батл у 2017 годзе<ref name="meduza-versus-miron">{{Спасылка|загаловак=В Санкт-Петербурге прошёл рэп-баттл Оксимирона с Гнойным. И вот кто победил|url=https://meduza.io/shapito/2017/08/07/v-sankt-peterburge-proshel-rep-battl-oksimirona-s-gnoynym-i-vot-kto-pobedil-spoylery|дата выпуску=2017-08-07|выдавец=[[Meduza]]|дата доступу=2017-08-12|мова=ru}}</ref><ref>{{Спасылка|загаловак=Оксимирон против Гнойного: весь баттл в 20 цитатах|url=https://esquire.ru/oxxymiron-versus|дата выпуску=2017-08-14|выдавец=[[Esquire]]|дата доступу=2017-08-15|мова=ru}}</ref> — [[Рэп-батл між Аксіміронам і Гнойным|Oxxxymiron vs Слава КПСС (Гнойный)]]. Некаторы час хадзілі чуткі, што Гнойный атрымаў перамогу ў спаборніцтве<ref name="meduza-versus-miron" /><ref>{{Спасылка|загаловак=Гнойный выпустит альбом сразу после баттла, а результаты поединка сфабрикованы?|url=http://www.rap.ru/news/9096|дата выпуску=2017-08-09|website=rap.ru|дата доступу=2017-08-12|мова=ru}}</ref>. Канфлікт рэпэраў завязаўся пасьля баілу Эрнесто Заткнитесь супраць [[Гнойный|Гнойнага]] ў ліпені 2016 року<ref>{{Спасылка|загаловак=Вышел новый батлл из серии Versus против Slovospb|url=http://the-flow.ru/news/ernetsto-zatknites-protiv-gnoynogo|дата выпуску=2016-07-28|website=the-flow.ru|дата доступу=2017-08-13|мова=ru}}</ref>, дзе апошні амаль увесь свой другі раўнд прысьвяціў Аксімірону, абвінаваціўшы яго ў крывадушнасьці і назваўшы «прагнаю да гайпу сьвіньнёю»<ref>{{Спасылка|аўтар=Алексей Горбаш|загаловак=Кто такой Гнойный и что нужно о нем знать|url=http://the-flow.ru/features/kto-takoy-gnoynyy|дата выпуску=2017-03-17|website=the-flow.ru|дата доступу=2017-08-13|мова=ru}}</ref>. На наступны дзень Мірон Фёдараў выклікаў Гнойнага на батл у 2017 годзе<ref>{{Спасылка|загаловак=Oxxxymiron вызвал Гнойного на баттл|url=http://the-flow.ru/news/oxxxymiron-vs-gnoyniy-2017|дата выпуску=2016-07-29|website=the-flow.ru|дата доступу=2017-08-13|мова=ru}}</ref>. За дзень да публікацыі відэа Вячаслаў ад імя свайго альтэр-эґа Валянціна Дядзькі апублікаваў зьдзеклівы трэк «Охлади мой пыл» (Астудзі мой запал), які прысьвечаны Аксімірону<ref>{{Спасылка|загаловак=Вышел баттл Оксимирона с Гнойным|url=https://esquire.ru/votd-140817|дата выпуску=2017-08-14|выдавец=[[Esquire]]|дата доступу=2017-08-15|мова=ru}}</ref>, а таксама [[сьцёю|прасьцябаў]] яго ў [[Тўітэр]]ы<ref>{{Спасылка|загаловак=«Я новый Окси»: на что намекает Гнойный?|url=http://www.rap.ru/news/9094|дата выпуску=2017-08-09|website=rap.ru|дата доступу=2017-08-15|мова=ru}}</ref>. Пасьля публікацыі выпуску 13 жніўня чуткі пацьвердзіліся: Міронавы супернік атрымаў перамогу зь лікам 5:0<ref>Відэа {{YouTube|v4rvTMBCJD0|«VERSUS X #SLOVOSPB: Oxxxymiron VS Слава КПСС (Гнойный)»}}</ref>. Відэа сталася рэзанансным і набрала больш за 10 мільёнаў праглядаў за першыя суткі пасьля публікацыі<ref>{{Спасылка|загаловак=Рэп-баттл Гнойного и Oxxxymiron набрал более 10 миллионов просмотров|url=https://ria.ru/society/20170815/1500360450.html|дата выпуску=2017-08-15|выдавец=[[РИА Новости]]|дата доступу=2017-08-15|мова=ru}}</ref>. 16 кастрычніка 2017 року ў клюбе Los Globos на канадзкай батл-пляцоўцы [[King of the Dot]] у [[Лос-Анджэлес]]е ў рамках міжнароднага турніру World Domination 7 адбыўся [[рэп-батл між Аксіміронам і Дызастэрам]]. Батл афіцыйна не судзіўся, аднак [[Dizaster|Дызастэр]] ды большасьць карыстальнікаў інтэрнэту прызналі перамогу Аксімірона<ref>[https://lenta.ru/news/2017/10/18/batller/ Dizaster признал победу Оксимирона в баттле и извинился перед россиянками]</ref>. Аксімірон удзельнічаў у батле бескаштоўна, атрымаўшы толькі 2 тысячы даляраў у якасьці кампэнсацыі за выдаткі на пералёт і мешканьне ў ЗША<ref>{{Навіна|загаловак=«Они дали две тысячи и сказали, что ничего не заработали»|аўтар=|url=https://lenta.ru/articles/2017/10/30/diz_respect/|work=[[lenta.ru]]|дата выпуску=2017-10-30|дата доступу=2017-11-05}}</ref>. Аксімірон у лістападзе 2017 року наведаў радыёстанцыю Shade 45, заснаваную [[Эмінэм]]ам, дзе даў інтэрвію [[DJ Whoo Kid]] і зачытаў куплеты фрыстайлам<ref>[https://kanobu.ru/news/organajzd-krajm-chto-oksimiron-rasskazal-vintervyu-naradio-eminema-shade45-399747/ «Органайзд крайм»: что Оксимирон рассказал в интервью на радио Эминема Shade45]</ref>. Тады ж ён даў інтэрвію DJ Vlad для праекту VladTV<ref>[https://web.archive.org/web/20171213142805/http://www.rap.ru/news/9456 Oxxxymiron дал интервью DJ VLad, американскому журналисту родом из Киева]</ref>. 16 сьнежня 2017 року на канцэрце Аксімірона ў [[Кіеў|Кіеве]] зьявіліся Dizaster і заснавальнік батл-ліґі Rap am Mittwoch у Нямеччыне Tierstar, якія ўтрох сумесна выканалі песьню<ref>[https://360tv.ru/news/kultura/oxxxymiron-vyvel-repera-dizaster-na-stsenu-vo-vremja-kontserta-v-kieve/ Oxxxymiron вывел рэпера Dizaster на сцену во время концерта в Киеве]</ref>. На наступны дзень, 17 сьнежня, Аксімірон стаў сувядучым на батле Dizaster супраць нямецкага батл-рэпэра SSYNIC на батл-пляцоўцы Rap am Mittwoch у Нямеччыне. == Скандалы й інцыдэнты == {{Абсцэнная лексыка}} === Канфлікт з гуртам «Каста» === Падчас туру «Октябрьские события» 2010 року зьявіўся сьлёґан «На хуй „[[Каста (группа)|Касту]]“!» ({{з мовы|ru|На гык „Касту!“}}), які пазьней увасабляцьме Vagabund. Асноўная вэрсія зьяўленьня дадзенага лёзунґу наступная: падчас выступу Шокка ды Оксі ў адным з клюбаў [[Украіна|Украіны]] у суседнім клюбе места меўся быць выступ гурту «[[Каста (гурт)|Каста]]». Украінскі манапаліст-арґанізатар расейскіх рэп-канцэртаў «Нота» спрабаваў перашкодзіць выступу Оксі ды [[Schokk]]’а празь ляк таго, што апошнія адвядуць частку аўдыторыі з канцэртаў «Касты». Як раз пасьля гэтага Schokk й Oxxxymiron на ўсіх сваіх сумесных канцэртах і нават у трэках скандавалі вышэйпададзены сьлёґан. Гэта хутка падхапілі і іхнія заўзятары<ref>{{Спасылка |url = https://www.youtube.com/watch?v{{=}}scp4XYtP__I |загаловак = Oxxxymiron («Нахуй Касту») |аўтар = |дата выпуску = 19 жніўня 2011 |work = [[YouTube]] |выдавец = youtube.com |дата доступу = 2017-03-12 |мова = ru }}</ref>. 21 ліпеня 2012 року, ужо пасьля сыходу з Vagabund, Аксімірон прыняў удзел у музычным фэсьце «[[Пикник «Афиши»|Пикник „Афиши“]]». Адначасова зь ім на «Пикнике» удзельнічаў рэпэр [[Влади (рэпэр)|Влади]] з гурту «[[Каста (гурт)|Каста]]». Як распавядае ўдзельнік «Касты» [[Шым]], Мірон папрасіў прабачэньня перад гуртам за выказваньні ў іх бок і паціснуў усім рукі<ref>{{Спасылка |url = http://www.rap.ru/reading/19786 |загаловак = Шым: «Если бы меня было двое, один бы обязательно баттлился» |аўтар = |дата выпуску = 7 лістапада 2013 |work = |выдавец = Rap.ru |дата доступу = 2017-03-12 |мова = ru }}</ref>. === Канфлікт з Ромам Жыганам === 20 кастрычніка 2011 року, скарыстаўшыся выпадкам знаходжаньня Vagabund у Маскве падчас туру па краінах СНД, у іх здымную кватэру ўварваўся рэпэр Раман Чумакоў, больш вядомы як [[Рома Жыган]], у суправаджэньні дзесяці чалавек. Мэта візыту — высьвятленьне прычынаў неаднаразовых выпадаў Schokk’а ў бок Жыгана ў трэках. Раман, пагражаючы зброяй (паводле [[Schokk|Хінтэра]]), прымусіў апанэнта прахаць дараваньня на каленях, заразом некалькі разоў ударыў яго па твары. Неўзабаве пасьля інцыдэнту Schokk у адзінку пакінуў краіну і зрабіў некалькі відэазваротаў, на што Мірон адказаў ролікам, у якім патлумачыў свой пункт гледжаньня на інцыдэнт абвясьціў пра намер намеры пакінуць Vagabund ды разарваць усе сувязі з Schokk’ам. {{пачатак цытаты}} Я неяк казаў, што мы прыехалі зрабіць тое, што не атрымалася Гітлеру ды Напалеону. Што ж, гісторыя паўтарылася. Апынулася, што ўвесь гэты час мы перасьледавалі розныя мэты. {{oq|ru|Я как-то говорил, что мы приехали сделать то, что не удалось Гитлеру и Наполеону. Что ж, история повторилась. Оказалось, что всё это время мы преследовали разные цели.}} {{канец цытаты}}<ref>{{Спасылка |url = http://interviewrussia.ru/music/304 |загаловак = Vagabund: «Без пафоса так же тяжело, как без черного юмора. Для рэпа требуется и то, и другое» |аўтар = |дата выпуску = 19 сьнежня 2011 |work = Interview Россия |выдавец = interviewrussia.ru |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref> Пасьля таго, што адбылося Мірон застаўся ў добрых адносінах з Ромам Жыганам і нават зьняўся ў ягоным фільме<ref>{{Спасылка |url = https://twitter.com/RomaJigan/status/335841511835045890 |загаловак = Oxxxymiron тоже принял участие в фильме RUSSIAN HIP HOP (BEEF) |аўтар = Рома Жиган |дата выпуску = 18 траўня 2013 |work = [[twitter]] |выдавец = twitter.com |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>. Пасьля агалоскі гэтая падзея заняла першае мейсца пад сьлёґанам «Напад зграі ляшчоў на Ваґабунд» на партале Hip-hop.ru у рэйтынґу «Падзея року — 2011»<ref>{{Спасылка |url = http://www.hip-hop.ru/awards2011/rusrap.html#!/event-of-theyear |загаловак = Событие года — Русский Рэп — Итоги Года |аўтар = |дата выпуску = Сьнежань 2011 |work = |выдавец = Hip-Hop.Ru Awards 2011 |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>. === Rap.ru === 20 кастрычніка 2011 року, у разгар туру Vagabund па СНД, [[Schokk]] ды Oxxxymiron былі запрошаныя на перадачу ''What’s Up'', што выходзіла на даляканале Rap.ru. Размовы як такое не адбылося, а адносіны між Rap.ru і ўдзельнікамі Vagabund засталіся нацягнутымі<ref>{{Спасылка |url = https://www.youtube.com/watch?v{{=}}vwIzEEm-xO0 |загаловак = Программа What’s Up (Oxxxymiron и Schokk) |аўтар = |дата выпуску = 21 кастрычніка 2011 |work = [[YouTube]] |выдавец = Rap.ru |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref><ref>{{Спасылка |url = http://yahooeu.ru/music/38142-oxxxymiron-i-ocherednoy-steb-nad-rapru.html |загаловак = Oxxxymiron и очередной стеб над Rap.ru. |аўтар = |дата выпуску = 24 сакавіка 2012 |work = |выдавец = yahooeu.ru |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>. У сакавіку 2012 року Oxxxymiron быў запрошаны на музычную цырымонію Stadium RUMA (Russian Urban Music Awards), арґанізаваную парталам Rap.ru, зь якім Мірон да гэтага меў напружаныя адносіны. Падчас выступу на сцэну выйшаў двайнік у масцы, у той час як сам выканаўца застаўся за кулісамі. Пакуль двайнік жэстыкуляваў пад фанаґраму на сцэне, Мірон напісаў у сваім тўітэры: «Сіджу, перачытываю „Двайніка“ Дастаеўскага…»<ref>{{Спасылка |url = https://twitter.com/norimyxxxo/statuses/183593557377036289 |загаловак = Сижу, перечитываю "Двойника" Достоевского... |аўтар = Oxxxymiron |дата выпуску = 24 сакавіка 2012 |work = [[twitter]] |выдавец = twitter.com |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>. === Канфлікт з Птахам === У студзені 2015 року адзін з удзельнікаў гурту «[[Centr]]» [[Птаха (рэпэр)|Птаха]] даў інтэрвію выданьню Чита.ру, у якім бесстароньне выказаўся пра творчасьць Мірона і яго слухачах {{пачатак цытаты}} На дадзены момант я магу сказаць, што мне сорамна за расейскі рэп. Цяпер стала дужа шмат незразумелых рэпэраў — яны рыфмуюць добра, у іх тэхніка ёсьць, але рэпу ў іх няма. Яны не прадстаўнікі гіп-гоп-культуры, яны мэйнстрымнікі, якія робяць на гэтым гатоўку. Для іх гэта бізнэс і ня больш за тое. Яны ніколі не былі ў гэтай культуры, не варыліся ў гэтым, расейскім. Нейкія там прыезджыя, млін, рэпэры з Эўропы, якія раней расйескі рэп прыніжалі, а цяпер яны рэп чытаюць расейскаю, як Oxxxymiron. І людзі іх слухаюць. Я бачыў іх слухачоў, ня дай бог, каб у мяне такія былі. {{oq|ru|На данный момент я могу сказать, что мне стыдно за русский рэп. Сейчас стало очень много непонятных рэперов — они рифмуют хорошо, у них техника есть, но рэпа в них нет. Они не представители хип-хоп-культуры, они мейнстримщики, которые делают на этом бабки. Для них это бизнес и не более того. Они никогда не были в этой культуре, не варились в этом, российском. Какие-то там приезжие, блин, рэперы из Европы, которые раньше русский рэп унижали, а теперь они рэп читают на русском, типа Oxxxymiron. И люди их слушают. Я видел их слушателей, не дай бог, чтобы у меня такие были.}} {{канец цытаты}}<ref>[https://www.chita.ru/articles/69513/ Птаха: Раньше все делали хип-хоп, теперь делают бабки]</ref>. У выпушчаным у красавіку трэку «Дежавю» (Дэжавю) Oxxxymiron узгадаў Птаху: ''«Птаха говорит, во мне нету рэпа. / Ладно, в моем рэпе нет Птахи!»'' ({{мова-be|Птаха кажа, ўва мне няма рэпу. / Добра, у маім рэпе няма Птахі!}})<ref>[http://the-flow.ru/videos/rigos-oxxxymiron-dezhavyu Rigos, Oxxxymiron «Дежавю»]</ref>. У адказ удзельнік гурту Centr прыгразіў растлумачыць Мірону «каго ў куплетах чапаць ня трэба»<ref>[http://the-flow.ru/news/ptaha-instabeef Птаха недоволен куплетом Oxxxymiron]</ref>. === Канфлікт з ЛСП === Улетку 2015 року падпісаны за рок да гэтага на Booking Machine пры садзейнічаньні Аксімірона<ref name="oxxxy_imperial">{{Спасылка|url=http://the-flow.ru/news/oxxxy-pro-imperial|загаловак=Oxxxymiron выпустил видеообращение по поводу трека "Imperial"|выдавец=the-flow.ru|дата выпуску=2016-04-06|дата доступу=2016-04-06}}</ref> [[ЛСП]] спыняе супрацоўніцтва з канцэртным аґенцтвам, патлумачыўшы гэта тым, што, на ягоную думку, пасьля подпісу тая нешматлікая колькасьць канцэртаў, якое было раней, сышло на няма<ref>{{Спасылка|url=http://www.rap.ru/reading/20246|загаловак=«Бабок нет, жизнь – говно, можно писать!»: интервью с ЛСП|выдавец=rap.ru|дата выпуску=2015-10-30|дата доступу=2015-4-2}}</ref>. 1 красавіка 2016 року выходзіць песьня [[Porchy]] «Imperial» ({{мова-be|Імпэрскі}}), якую першапачаткова плянавалася ўнесьці ў трэкліст ягонага мікстэйпу ''King Midas'' і ў якой Алег распавядае, што думае пра сваё былое букінґ-аґенцтва<ref>{{Спасылка|url=http://www.rap.ru/reading/20290|загаловак=«Нам больше не о чем разговаривать»: разбираем конфликт ЛСП и Оксимирона|выдавец=rap.ru|дата выпуску=2015-4-2|дата доступу=2015-4-2}}</ref>. Песьня, першапачаткова дуэт ЛСП ды Porchy, абрываецца на выкананым Алегам прысьпеве зваротам Porchy і — усьлед за ім — рэзкім уступам [[Гасьцявы ўдзел|госьця]] у асобе Аксімірона, які выдае адказны дыс. «Цэлая драма, сутыкненьне двух герояў пакаленьня», — так ахарактарызаваў песьню The Flow<ref>{{Спасылка|url=http://the-flow.ru/news/porchy-oxxxymiron-lsp-imperial|загаловак=Porchy, Oxxxymiron и ЛСП — дисс на совместном треке|выдавец=the-flow.ru|дата выпуску=2015-4-1|дата доступу=2015-4-2}}</ref>. Як сьцьвярджае Мірон у відэазвароце, ён усяляк дапамагаў Алегу і Роме Ангельцу, угаварыў Ільлю Мамая падпісаць іх на Booking Machine і дараваў ім іх выхадкі. Калі тыя пайшлі з канцэртнага аґенцтва, у асабістай гутарцы з Алегам пасьля здымкаў кліпу «Безумие» (Вар’яцтва) Мірон папрасіў не афішаваць гэтую падзею, але празь нейкі час яны з Ромам Ангельцам, крануўшы гэтую тэму ў інтэрвію Rap.ru, асьвятлілі яе з прыкметным грэбаваньнем да свайго былога аґенцтва<ref name="oxxxy_imperial" />. Празь нейкі час па просьбе Porchy для мікстэйпу ''King Midas'' ЛСП адправіў куплет зь «сьнік»-дысам у адрэсу Booking Machine. Porchy ды Oxxxymiron вырашылі «правучыць» ЛСП, і Мірон дапісаў трэці куплет, накіраваны на крыўдзіцеля «больш, чым сям’і»<ref name="oxxxy_imperial" />. == Дыскаґрафія == {{Аа|Дыскаграфія Oxxxymiron}} === Студыйныя альбомы === * [[2011 год у музыцы|2011]] — [[Вечный жид (альбом)|''Вечный жид'']] * [[2015 год у музыцы|2015]] — ''[[Горгород]]'' * [[2021 год у музыцы|2021]] – ''[[Красота и Уродство]]'' * [[2025 год у музыцы|2025]] – ''[[Национальность: нет]]'' === Мікстэйпы === * [[2012 год у музыцы|2012]] — ''miXXXtape I'' * [[2013 год у музыцы|2013]] — ''[[miXXXtape II: Долгий путь домой]]'' * [[2021 год у музыцы|2021]] — ''[[miXXXtape III: Смутное время]]'' == Фільмаґрафія == {| class="wikitable" |- ! Рок ! Фільм ! Роля ! Камэнтары |- | [[2018 год у кіно|2018]] | [[Ампир V (фільм)|''Ампир V'']] | Мітра (галоўны [[Антаганіст (літаратура)|антаґаніст]])<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=E-RMCNqzS80 Oxxxymiron сыграет Митру в фильме Empire V (Анонс 2017)]</ref><ref>[https://www.kinopoisk.ru/news/3045357/ Oxxxymiron сыграет злодея в экранизации Пелевина]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=u3oyK7KPVKA Оксимирон сыграет абсолютное зло в фильме по роману Пелевина]</ref><ref>[http://www.aif.ru/dontknows/file/chto_za_film_po_knige_pelevina_v_kotorom_snimetsya_oxxxymiron Что за фильм по книге Пелевина, в котором снимется Oxxxymiron?]</ref><ref>[https://daily.afisha.ru/news/11398-oksimiron-sygraet-glavnuyu-rol-v-ekranizacii-empire-v/ Оксимирон сыграет главного злодея в экранизации «Empire V»]</ref> | <center><small>Лэбют у [[Кінэматограф|кінэматоґрафе]]</small><center> |- | [[2019 год у кіно|2019]] | ''[[BEEF: Русский хип-хоп]]'' | У ролі самога сябе. | — |} == Рэп-батлы == === Он-лайн-батлы === ==== 1 Афіцыйны батл «Hip-Hop.ru» ==== 2001 — Миф: * «3030 год» (1 раўнд, адборачны) ''(праход)'' ==== 14 Незалежны батл «Hip-Hop.ru» ==== 2008-2009 — Oxxxymiron : * «Ходят слухи» (1 раўнд, адборачны) ''(праход)'' * «Тайные желания» (2 раўнд, адборачны) ''(праход)'' * «Ящик фокусника» (3 раўнд, vs Vito и de Fuckto) ''(перамога)'' * «День физкультурника» (4 раўнд, vs Тусер) ''(праход)'' * «В стране женщин (5 раўнд, vs XType) ''(перамога)'' * «Не говори ни слова» (6 раўнд, vs ХиЩNый) ''(перамога)'' * «Нет связи» (7 раўнд, vs rAp) ''(перамога)'' * «Йети и дети» (8 раўнд, vs Chest) ''(параза)'' === Офлайн-батлы === ==== [[Versus Battle]] ==== * Versus #3 (сэзон I): [[Крип-а-Крип|Крип-А-Крип]] vs Oxxxymiron (14 верасьня 2013 року) ''(перамога — 0:3)''. * Versus Main Event #1 (сэзон II): Дуня VS Oxxxymiron (15 красавіка 2014 року) ''(перамога)''. * Versus #1 (сэзон III): Oxxxymiron vs [[Johnyboy]] (12 красавіка 2015 року) ''(перамога — 5:0)''. * Versus #5 (сэзон III): Oxxxymiron vs [[ST (рэпэр)|ST]] (19 чэрвеня 2016 року) ''(перамога — 3:0)''. * [[Рэп-батл між Аксіміронам і Гнойным|Versus X #SlovoSPB — Oxxxymiron X Слава КПСС (Гнойный)]] (2 сэзон, 6 жніўня 2017 року) ''(параза — 0:5)'' ====[[King of the Dot]]==== * [[Рэп-батл між Аксіміронам і Дызастэрам|World Domination VII: Oxxxymiron vs Dizaster]] (15<ref>Па мясцовым часе.</ref> кастрычніка 2017 року) ''(без судзейства)''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ldK9qvRBkMI KOTD — Oxxxymiron (RUS) vs Dizaster (USA)]</ref>. == Узнагароды і намінацыі == * Уладальнік прэміі «[[Расейская вэрсія GQ|Чалавек року ''GQ'' 2012]]» у намінацыі «Адкрыцьцё року»<ref>{{Спасылка |url = http://www.gq.ru/moty/2012/21334_pobediteli_premii_gq_chelovek_goda_2012.php |загаловак = Рэпер Oxxxymiron — открытие года |аўтар = |дата выпуску = 21 верасьня 2012 |work = [[Российская версия GQ|GQ]] |выдавец = gq.ru |дата доступу = 2014-03-04 |мова = }}</ref>. * Ляўрэат прэміі ў намінацыі «Зорка андэґраўнду року<ref>{{Спасылка |url = http://indarnb.ru/awards/news/?newsId=D93DB8C3CADBEDB1&cityId=1 |загаловак = In Da Awards 2010 |аўтар = |дата выпуску = 28 сакавіка 2011 |work = |выдавец = http://indarnb.ru/ |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>». * Перможца гіт-параду Rap.ru «Альбомы року — расейская вэрсія 2011<ref>{{Спасылка |url = http://www.rap.ru/reading/176 |загаловак = Альбомы года: русская версия |аўтар = |дата выпуску = 7 студзеня 2012 |work = |выдавец = Rap.ru |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>» разам з рэп-праектам [[Баста (музыкант)|N1nt3ndo]]. * Пераможца ў грамадзкіх галасавантнях Hip-hop.ru Awards<ref>{{Спасылка |url = http://www.hip-hop.ru/ |загаловак = Hip-hop.ru Awards |аўтар = |дата выпуску = |work = |выдавец = Hip-hop.ru |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>: ** Hip-Hop.ru Awards 2009 у намінацыях: «Адкрыцьцё року», «Найлепшы трэк дэма-музыкі», «Найлепшы МС 14-га незалежнага батлу», «Прарыў батлу», «Найлепшы трэк батлу», «Найлепшы спарынґ батлу» (vs. rAp)<ref>{{Спасылка |url = http://www.hip-hop.ru/awards2009/ |загаловак = Hip-Hop.Ru Awards - Результаты Голосования |аўтар = |дата выпуску = 2009 |work = |выдавец = Hip-Hop.ru Awards |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>; ** Hip-Hop.ru Awards 2011 у намінацыях: «Найлепшы альбом», «Найлепшы трэк дэма-музыкі»<ref>{{Спасылка |url = http://www.hip-hop.ru/awards2011/rusrap.html |загаловак = Лучший альбом — русский рэп |аўтар = |дата выпуску = 2011 |work = |выдавец = Hip-Hop.ru Awards 2011 |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>; ** Hip-Hop.ru Awards 2012 у намінацыях: «Найлепшае відэа», «Выканаўца року», «Падзея року», «Найлепшы mixtape»<ref>{{Спасылка |url = http://www.hip-hop.ru/forum/awards-2012-rezultaty-v-teme-461097/ |загаловак = Результаты голосования Hip-Hop.Ru Awards |аўтар = |дата выпуску = 2012 |work = |выдавец = Hip-Hop.ru Awards 2012 |дата доступу = 2014-03-04 |мова = ru }}</ref>; ** Hip-Hop.ru Awards 2013 у намінацыях: «Найлепшае відэа», «Выканаўца року», «Найлепшы mixtape»<ref>{{Спасылка |url = http://www.hip-hop.ru/awards2013/ |загаловак = Результаты Hip-Hop.Ru Awards — русский рэп |аўтар = |дата выпуску = 2014 |work = |выдавец = Hip-Hop.ru Awards 2013 |дата доступу = 2014-03-14 |мова = ru }}</ref>. * Пераможца ў грамадзкіх галасаваньнях парталу The Flow: ** «Найлепшы айчынны альбом», «Найлепшы расейскамоўны трэк», «Найлепшы расейскамоўны артыст» 2015 року<ref>{{Спасылка|дата доступу = 2016-02-03|загаловак = The-Flow: Читатели The Flow выбрали лучшего артиста, альбом и трек-2015 / Тексты /|url = http://the-flow.ru/features/golosovanie-2015-itogi|выдавец = the-flow.ru}}</ref> *Прэмія «[[Чартова Дюжина]]» 2018 у намінацыі «Найлепшы дуэт» (разам з гуртам [[Би-2]]).<ref>[https://5-tv.ru/news/184451/ Oxxxymiron і «Би-2» перамаглі ў намінацыі «Дуэт» на фэсты «Чартова Дюжина» | Новости | Пятый канал]</ref> == Канцэртныя туры == * 2009 — ''Бяз назвы'' (пры ўдз. [[Schokk]]) * 2010 — «Октябрьские события» (пры ўдз. [[Schokk]]) * 2011 — Vagabund Tour (пры ўдз. [[Schokk]]) * 2012 — ''Бяз назвы'' * 2013 — «Неваляшка VS Мордор Tour» (вясна) * 2013 — «Долгий путь домой» (восень) * 2014 — «арХХХеология Tour» * 2015 — «Город под подошвой Tour» * 2016 — Takeover Tour * 2016 — Back to Europe * 2016 — Takeover Tour 2 * 2017 — IMPERIVM (Стадыённы тур) * 2022 — Russians Against War == Крыніцы == {{Крыніцы|3|refs= <ref name=bio>{{Спасылка|url=http://oxxxymiron.com/biografiya/|загаловак=Биография Oxxxymiron|work=Официальный сайт|выдавец=oxxxymiron.com|дата доступу=2015-10-09|мова=ru}}</ref> <ref name=rapforce>{{Спасылка|url=http://www.rapforce.net/blog/biografija_oksimirona/2012-04-11-50|загаловак=Биография Оксимирона|дата выпуску=11 красавіка 2012|выдавец=rapforce.net|дата доступу=2014-03-04|мова=ru}}</ref> }} === Відэакрыніцы === {{Крыніцы|group=В}} == Вонкавыя спасылкі == {{Навігацыя |Тэма = Oxxxymiron |Партал = |Вікізьвесткі = |Вікіслоўнік = |Вікіпадручнік = |Вікіцытатнік = Oxxxymiron |Мэтавікі = }} * {{Афіцыйны сайт|www.oxxxymiron.com|Oxxxymiron’а}} {{Oxxxymiron}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Oxxxymiron| ]] [[Катэгорыя:Брытанскія музыкі]] [[Катэгорыя:Брытанскія рэпэры]] [[Катэгорыя:Расейскія рэпэры]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Грайм-музыкі]] gwajt4ypc49os7liwkd7svelt0lpfu0 0 211552 2682497 2062112 2026-08-05T21:01:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682497 wikitext text/x-wiki {{сайт | імя = WorldCat | лягатып = [[Файл:WorldCat Logo.png|170пкс]] | здымак экрана = | подпіс = | url = [https://www.worldcat.org/ worldcat.org] | слоган = | alexa = | камэрцыйны = | тып = [[Вэб-сайт]] | рэгістрацыя = | мовы = | уладальнік = | аўтар = | пачатак працы = 1967 | прыбытак = | бягучы стан = }} '''WorldCat''' — зводны сусьветны электронны каталёг, найбуйнейшая бібліяграфічная [[база зьвестак]], якая налічвае больш за 240 млн запісаў аб усіх відах твораў 470 мовамі сьвету (на 2011 год). База ствараецца сумеснымі намаганьнямі больш чым 72 000 бібліятэкаў з 171 краіны сьвету ў рамках арганізацыі «OCLC»<ref>«OCLC»&nbsp;— Online Computer Library Center [http://www.oclc.org/ca/en/worldcat/statistics/default.htm Статыстыка Worldcat] {{ref-en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170518171206/http://www.openscience.in.ua/ru/worldcat.html WorldCat — найбуйнейшая ў сьвеце бібліяграфічная база зьвестак]</ref>. Стварэньне адкрытага рэсурсу «WorldCat.org» было ініцыяванае «OCLC» у мэтах папулярызацыі рэсурсаў камэрцыйнага доступу. Першапачаткова была распрацаваная праграма «Open WorldCat» (адкрыты сусьветны электронны каталёг), якая функцыянуе як дадатковы сэрвіс папулярных пошукавых сыстэм Інтэрнэту «[[Google]]», «Yahoo», а таксама кнігагандлёвых, адукацыйных і бібліяграфічных сайтаў «Amazon.com», «Ask.com», «Biblio», «Eric», «HCI Bibliography». З жніўня 2006 году стаў магчымы свабодны доступ да пошуку ў гэтай базе зьвестак з вэб-старонкі [http://www.worldcat.org/ worldcat.org]. WorldCat дазваляе шукаць кнігі, музычныя дыскі, відэазапісы і даступныя для запампоўкі аўдыёкнігі. У выніках пошуку можна атрымаць цытаты з спасылкамі на арыгіналы артыкулаў, дакумэнты і фатаграфіі, а таксама лічбавыя вэрсіі рэдкіх аб’ектаў, недаступных шырокай публіцы. Пошук у «WorldCat.org» можа ажыцьцяўляцца толькі ў двух варыянтах. Для гэтага выкарыстоўваюцца формы «Простага пошуку» (Search for an item) і «Пашыранага пошуку» (Advanced Search). == Глядзіце таксама == * [[Машыначытэльнае сьпісаскладаньне]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.worldcat.org/ Афіцыйная вэб-старонка]{{ref-en}} * [https://www.worldcat.org/identities/ WorldCat Identities]{{ref-en}} * [http://www.oclc.org/worldcat/open/default.htm Апісаньне адкрытай праграмы «WorldCat»]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бібліятэчная справа]] [[Катэгорыя:Вэб-сайты]] [[Катэгорыя:Клясыфікатары]] [[Катэгорыя:Выдавецкая справа]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1967 годзе]] eysb6ehwl1v5x80ehftmd0brm5597io 0 213852 2682569 2648283 2026-08-06T08:18:03Z Túrelio 11994 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Blonde stag film.ogv]] → [[File:Blonde (Silent Stag Film).mpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Blonde (Silent Stag Film).mpg]] 2682569 wikitext text/x-wiki [[Выява:Blonde (Silent Stag Film).mpg|міні|Чорна-белае кіно, дзе жанчына распранаецца.]] '''Эратычнае кіно''' — від [[Кінэматограф|кіно]], які паказвае прыгажосьць чалавечага цела й плоцкага каханьня. Гэтае кіно зьвяртае ўвагу гледача на адчуваньні злучаных мужчыны й жанчыны. Эратычнае кіно цесна зьвязанае з мастацтвам, пачуцьцёвым бокам каханьня дарослых мужчыны й жанчыны. Дадзенае кіно характарызуецца глыбінёй пачуцьцяў й нават страсьцю<ref>[https://sipb.pl.tl/%26%231069%3B%26%231088%3B%26%231086%3B%26%231090%3B%26%231099%3B%26%231082%3B%26%231072%3B.htm Эротыка]</ref>. У адрозьненьне ад парнаграфіі, прадстаўляючы чалавечую сэксуальнасьць імкнецца да больш высокага мастацтва і яго асноўная задача ў тым, каб не выклікаць похаць, а скарэй забясьпечыць гледачу прыгажосьць<ref>[https://euroradio.fm/u-minskim-kinateatry-pakazhuc-kino-dlya-daroslyh Сталічны відэакомплекс "Цэнтр-відэа" адкрывае маштабную кінапраграму пад назвай "Эратычныя сны: эратычныя фантазіі знакамітых рэжысёраў".]</ref>. Эратычнае мастацтва зьяўляецца эстэтычным поглядам на плоцкае каханьне, і яно вызначае ступень дапушчальнасьці ў межах эстэтыкі. Правесьці рысу паміж эротыкай (г. зн. дазволеным) і парнаграфіяй (г. зн. недазволеным) вельмі цяжка<ref>[http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=553&cmnt=1&DomainName=cult#addcmnt Не дзеля хлеба, не для відовішчаў...]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Прыклад == * [[Піяністка (фільм)|Піяністка]] * [[Спакусьнікі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://sipb.pl.tl/%26%231051%3B%26%231102%3B%26%231073%3B%26%231072%3B%26%231076%3B%26%231079%3B%26%231077%3B%26%231081%3B%26%231089%3B%26%231090%3B%26%231074%3B%26%231072%3B.htm Пра плоцкае каханьне] * [https://nn.by/?c=ar&i=228105 Прыклад эратычнага кіно] {{Парнаграфія}} {{Сэкс}} [[Катэгорыя:Жанры кіно]] ay8eeucspaj8rc5yuo0rsdzn532e91w 0 231290 2682564 2621221 2026-08-06T07:51:27Z ~2026-43316-61 99345 полнае імя 2682564 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт|Назва=AUTONOMICON|Гады=[[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]—дасюль|Адкуль={{Сьцяг Беларусі}} [[Горадня]], [[Беларусь]]<br />{{Сьцяг Польшчы}} [[Варшава]], [[Польшча]]<br />{{Сьцяг Нямеччыны}} [[Мюнхен]], [[Нямеччына]]<br />{{Сьцяг Віетнаму}} [[Ханой]], [[Віетнам]]|Выдавец=«[[Pogost Records]]»|Мова=[[расейская мова|расейская]], [[беларуская мова|беларуская]]<br />[[польская мова|польская]], [[ангельская мова|ангельская]]|Удзельнікі=Дзяніс Трусаў, Яўген Герасімчук, Андрэй Куцко й іншыя|Жанр=[[Баляда]]<br />[[Lo-Fi]]<br />[[Пост-панк]]<br />[[Нойз|Гам]]|Зьвязаныя праекты=«[[Pogost]]», «[[Earworm]]», «[[Лола]]», «[[Aum!]]»}} '''«AUTONOMICON»''' — экспэрымэнтальны гурт з [[Горадня|Горадні]], які пазьней стаў інтэрнацыянальным. Музыкі гурту знаходзяцца таксама ў [[Польшча|Польшчы]], [[Нямеччына|Нямеччыне]] й [[Віетнам]]е. == Творчасьць == === Поўнафарматныя альбомы === * Nocturnes (2006) * Nonsongs (2008) * Dead Europe FM (2009) * Icarus Messerschmitt (2017) * будет не будет (2018) * себякин грядёт (2019) * Slow mob (2021) * Aum! & Autonomicon — Bestiarium (2024) * VA-альбом на вершы Кшыштафа Шатраўскага (2025) === Міні-альбомы === * Shopping music EP (2010) * Kali (2016) * Sunny girl EP (2018) * Aum & Autonomicon «Кто поверит» (2023) === Самотнікі === * why all of you are (2018) * Miensk-neperamiensk (2016) * My Love (2007 Live) (2019) * трупатруп (2019) * прибралась (2020) * евровенки (2020) == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20200809083247/https://tuzinfm.by/performer/311/autonomicon.html Гурт] на «[[:be:Тузін_Гітоў|Tuzin.by]]» * [https://soundcloud.com/autonomicon Гурт] на «Soundcloud» * [https://www.last.fm/music/Autonomicon/+wiki Гурт] на «[[:be:Last.fm|Last.fm]]» * [https://autonomicon1.bandcamp.com/ Гурт] на «Bandcamp» [[Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія панк-гурты]] [[Катэгорыя:Гурты Горадні]] p084770ajnmg0qsvvhrwc5m6uuqtxzm 0 244706 2682548 2505541 2026-08-06T04:29:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682548 wikitext text/x-wiki {{Унівэрсытэт |Назва = Амэрыканская акадэмія драматычных мастацтваў |Арыгінальная назва = {{мова-en|American Academy of Dramatic Arts}} |Выява = AADA at the Colony Club.jpg |Памер выявы = 270пкс |Подпіс выявы = |Назва лацінай = |Дэвіз = |Дэвіз па-беларуску = |Заснаваны = 1884 |Закрыты = |Тып = |Дачыненьне да рэлігіі = |Велічыня фонду = |Прэзыдэнт = |Віцэ-прэзыдэнт = |Рэктар = |Дэкан = |Дырэктар = |Назва кіраўніка = |Кіраўнік = |Колькасьць факультэтаў = |Колькасьць пэрсаналу = |Колькасьць студэнтаў = [[Нью-Ёрк]]: 524<br/>[[Лос-Анджэлес]]: 303 |Колькасьць магістрантаў = |Колькасьць асьпірантаў = |Горад = [[Нью-Ёрк]], [[Лос-Анджэлес]] |Штат = |Вобласьць = |Краіна = ЗША |Шырата паўшар’е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Кампус = |Былыя назвы = |Іншы парамэтар = |Іншае значэньне = |Колеры = |Талісман = |Знаходзіцца ў складзе = |Вэб-сайт = |Лягатып = Academy Logo and Emblem.jpg |Памер лягатыпу = 175пкс |Нататкі = }} '''Амэрыканская акадэмія драматычных мастацтваў''' ({{мова-en|American Academy of Dramatic Arts (AADA)}}) — прыватная [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшая навучальная ўстанова]] сцэнічных мастацтваў з філіяламі ў [[Нью-Ёрк]]у і [[Лос-Анджэлес]]е. Гэта самая старая акторская школа ў англамоўным свеце<ref name="NYTs 1985 Jun 11">''Enid Nemy''. [https://www.nytimes.com/1985/06/11/theater/oldest-acting-school-fetes-its-100th-birthday.html Oldest Acting School Fetes Its 100th Birthday] [[The New York Times]]</ref>. Акадэмія складаецца з двух кампусов з агульнай філясофіяй, мэтамі і праграмамі. Яна прапануе ступень дацэнта ў галіне прафесійных даследаваньняў і выкладае драматургію і сумежныя віды мастацтва ў галіне [[тэатр]]а, [[кіно]] і тэлебачаньня<ref name="UC-Reporter 2010 Nov 28">[https://web.archive.org/web/20190813142434/https://archive.hudsonreporter.com/2010/11/28/cristina-fontanelli-sings-christmas-in-italy-program/ "Christina Fontanelli sings 'Christmas in Italy' program."] ''Union City Reporter''</ref>. Акадэмія супрацоўнічае з прафесійнымі тэатрамі, з акторамі і выкладчыкамі па ўсім свеце. Выпускнікі акадэміі высока цэняцца ў свеце, атрымліваючы прапановы ад тэатраў і студый розных краін. == Гісторыя == Акадэмія была заснавана ў 1884 годзе ў Нью-Ёрку<ref>[https://www.aada.edu/about/history-and-heritage/ HISTORY & HERITAGE 136 Years of Tradition]</ref>. У 1963 году акадэмія пераехала на Мэдысан-авеню ў цэнтры [[Мангэтан]]а. У 1974 годзе ў {{Нп|Пасадэна (Каліфорнія)|Пасадэне||Pasadena, California}} быў адкрыты філіял, які ў 2001 годзе пераехаў у [[Галівуд]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210605160356/https://www.petersons.com/college-search/american-academy-of-dramatic-arts-000_10000525.aspx "American Academy of Dramatic Arts–Los Angeles"]</ref>. == Выдатныя выпускнікі<ref>[https://www.aada.edu/alumni/notable-alumni#decade:all/orderby:all/display:panel/perpage:All Notable Past Students] Амэрыканская акадэмія драматычных мастацтваў.</ref> == * {{Нп|Вальтэр Абэль|||Walter Abel}} * [[Эн Гэтэўэй]] * {{Нп|Джад Гірш|||Judd Hirsch}} * {{Нп|Дэні Дэ Віта|||Danny DeVito}} * [[Джэрэмі Дэвіс]] * [[Грэйс Келі]] * [[Разалінд Расэл]] * [[Спэнсэр Трэйсі]] * [[Джэсыка Чэстэйн]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.aada.edu/ Афіцыйная старонка] {{ref-en}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1884 годзе]] [[Катэгорыя:Тэатральныя школы]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы ЗША]] [[Катэгорыя:Мангэтан]] [[Катэгорыя:Галівуд]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя тэатральныя навучальныя ўстановы]] qik8p6y6k8p14inm454k5swet0ceo7w 0 250759 2682480 2423029 2026-08-05T15:32:16Z Kontributor 2K 83113 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:TVP3 Bydgoszcz (od 2 stycznia 2016).svg]] → [[File:TVP3 Bydgoszcz (2016).svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 2682480 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = ПТБ-3-Быдгашч |арыгінальная назва = {{мова-pl|TVP 3 Bydgoszcz}} |выява =TVP3 Bydgoszcz (2016).svg |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = Знак ПТБ-3-Быдгашч |мапа = |памер мапы = |альтэрнатыўны тэкст мапы = |подпіс мапы = |мапа 2 = |абрэвіятура = |дэвіз = |папярэднік = |наступнік = |дата ўтварэньня = |дата спыненьня існаваньня = |тып = даходнае тэлебачаньне |юрыдычны статус = [[ТАА]] |мэта = заробак грошай |штабкватэра = будынак |месцазнаходжаньне = {{Сьцяг Польшчы}}[[Польшча]], [[Куяўска-Паморскае ваяводзтва]], [[Быдгашч]] |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[Куяўска-Паморскае ваяводзтва]] |сяброўства = |афіцыйныя мовы = [[польская мова]] |генэральны сакратар = |пасада кіраўніка = |імя кіраўніка = |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |асноўныя асобы = |кіроўны орган = |матчыная кампанія = |зьвязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасьць супрацоўнікаў = невядомае |колькасьць валянтэраў = |сайт = [https://bydgoszcz.tvp.pl Старонка ў сеціве] |заўвагі = |колішняя назва = }} '''ПТБ-3-Быдгашч''' ({{мова-pl|TVP 3 Bydgoszcz}}) &mdash; польскае тэлебачаньне. Галоўны ўласьнік &mdash; [[Польшча|польская дзяржава]]. Усе перадачы на [[Польская мова|польскае мове]]. Вяшчае мастацкія карціны, забавы, навіны. == Даходы == ПТБ мае грашовую падтрымку ад польскае дзяржавы. Асаблівасьць ПТБ &mdash; адсутнасьць платнае [[Рэкляма|рэклямы]], бо аснова даходаў грошы са скарбу краіны. == Глядзі таксама == * [https://bydgoszcz.tvp.pl Старонка ў сеціве.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ПТБ}} [[Катэгорыя:Тэлебачаньне польскай мовай]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя каналы ў Польшчы]] rp8l5tamd602n9dicdqsngqskk8nddx 0 250768 2682478 2605536 2026-08-05T15:28:38Z Kontributor 2K 83113 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:TVP3 Białystok (od 2 stycznia 2016).svg]] → [[File:TVP3 Białystok (2016).svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 2682478 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = ПТБ-3-Беласток |арыгінальная назва = {{мова-pl|TVP3 Białystok}} |выява =TVP3 Białystok (2016).svg |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = Знак ПТБ-Беласток |мапа = |памер мапы = |альтэрнатыўны тэкст мапы = |подпіс мапы = |мапа 2 = |абрэвіятура = |дэвіз = |папярэднік = |наступнік = |дата ўтварэньня = |дата спыненьня існаваньня = |тып = даходнае тэлебачаньне |юрыдычны статус = [[ТАА]] |мэта = заробак грошай |штабкватэра = будынак |месцазнаходжаньне = {{Сьцяг Польшчы}}[[Польшча]], [[Падляскае ваяводзтва]], [[Варшава]] |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[Падляскае ваяводзтва]] |сяброўства = |афіцыйныя мовы = [[польская мова]] |генэральны сакратар = |пасада кіраўніка = |імя кіраўніка = |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |асноўныя асобы = |кіроўны орган = |матчыная кампанія = |зьвязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасьць супрацоўнікаў = невядомае |колькасьць валянтэраў = |сайт = [https://bialystok.tvp.pl Старонка ў сеціве] |заўвагі = |колішняя назва = }} '''ПТБ-3-Беласток''' ({{мова-pl|TVP3 Białystok}}) &mdash; польскае тэлебачаньне. Галоўны ўласьнік &mdash; [[Польшча|польская дзяржава]]. Усе перадачы на [[Польская мова|польскае мове]], акрамя перадачы [[Беларускі тыдзень]]. Яна вяшчаецца на [[Беларуская мова|беларускае мове]]. Вяшчае мастацкія карціны, забавы, навіны. == Даходы == ПТБ-Беласток мае грашовую падтрымку ад польскае дзяржавы. Асаблівасьць ПТБ-Беласток &mdash; адсутнасьць платнае [[Рэкляма|рэклямы]], бо аснова даходаў грошы са скарбу краіны. == Мова вяшчаньня == Аснова для вяшчаньня для ПТБ-3 &mdash; польская мова. Яна прыблізна займае 99 % часу вяшчаньня. У [[Падляскае ваяводзтва|Падляскім ваяводзтве]] ПТБ-3 мае перадачы на мовах меншасьцяў: * [[Беларусы ў Польшчы|беларусы]] * летувісы * ўкраінцы. === Беларуская мова === ПТБ-3 у [[Беласток]]у і [[Падляскае ваяводзтва|Падляскім ваяводзтве]] мае перадачу для беларусаў на [[Беларуская мова|беларускае мове]]. Яе назва '''''[[Беларускі тыдзень]]'''''{{Заўвага|Па-польску: Tydzień białoruski.}}. Перадача доўжыцца 15 або 20 хвілін. У ёй расказваецца пра жыцьцё беларусаў [[Падляшша]]. Аснова для перадачаў &mdash; беларускія культурныя падзеі. === Летувіская мова === [[Летувіская мова]] перадаецца раз на тыдзень. Перадача мае назву «Летувіская панарама»{{Заўвага|па-польску: Panorama litewska, па-летувіску:Lietuvių panorama.}}. На ёй расказваецца пра культурнае жыцьцё летувісаў Падляшша, асабліва ў мястэчку Сейны. Час перадачы прыблізна 10 хвілін. === Украінская мова === [[Украінская мова]] перадаецца раз на тыдзень. Перадача мае назву '''''Украінскі перагляд'''''{{Заўвага|Па-ўкраінску: Український перегляд, а па-польску: Przegląd ukraiński.}}. На ёй расказваецца пра культурнае жыцьцё ўкраінцаў Падляшша, асабліва паўднёвае часткі Падляскага ваяводзтва. Час перадачы прыблізна 10 хвілінаў. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://bialystok.tvp.pl Старонка ў сеціве.] {{ПТБ}} [[Катэгорыя:Тэлебачаньне польскай мовай]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя каналы ў Польшчы]] 7ji8sbucvpib4m8a2ca74jn8bvqzzbr 0 263332 2682566 2671372 2026-08-06T08:06:22Z ~2026-43487-95 99346 /* Носьбіты */ 2682566 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Віґунт |лацінка = Vigunt / Vihunt |арыгінал = Wigunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Вік (імя)|Wigo]] + [[Гунт|Gunth]] |варыянт = Вігунд, Вікунд, Вігонт, Віконт |вытворныя = [[Віганд]] |зьвязаныя = Guntvic }} '''Вігунт''' (''Вігонт'', ''Віконт''), '''Вігунд''' (''Вікунд'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вігунт або Вікунд (Wigunt, Wicgunt, Wikund-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>) і Гунтвік (Guntvic) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wigunt#v=snippet&q=Wigunt&f=false S. 711, 1583].</ref><ref name="Dajlida-2019-20">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 20.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Вік (імя)|-віг- (-вік-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вігайла (імя)|Вігайла]], [[Вігмант|Вігмонт]], [[Хлёдвіг|Лодвік]]; германскія імёны Wigelo, Wigmont, Lodvigus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага wigs 'вайна, бойка', а аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вірконт]], [[Гаўгонт]]; германскія імёны Guntar, Werecundus, Gavigunt) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вігунт азначае «бітны на вайне»<ref name="Dajlida-2019-20"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Alexandro vel Vigunth Kiernoviensi'' (20 лютага 1387 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127204736/http://starbel.by/dok/d040.htm Земский привилей боярам-католикам ВКЛ (1387)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Nos Allexander alias Wygunth dei gracia dux Kernoviensis'' (3 траўня 1388 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 19.</ref>; ''Alexandro alias Vigunt'' (25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''Allexandri dicti Wigunt'' (2 лютага 1395 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 41.</ref>; ''люди наши Курклевское волости… Виконтъ'' (31 жніўня 1496 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 151.</ref>; ''Вигонтъ'' ([[Цьвярскі летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 15. — СПб, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5ktFAAAAYAAJ&q=%D0%98%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%B0+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D1%85%D1%8A+#v=snippet&q=%D0%98%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%B0%20%D0%B8%D0%B7%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 435].</ref>; ''Wigundowie… Hrehory Wikundowicz'' (сярэдзіна XVII ст., 1897 год)<ref>Ks. Wojciecha Wijuka Kojałowicza Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RMUNldfQ2-MC&q=Wigundowie#v=snippet&q=Wigundowie&f=false S. 4, 9, 145].</ref>; ''Wigunty'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jan Wikont'' (1825 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=D&exac=1&search_lastname=Wikont&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=D&rpp1=&ordertable= Bijuciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Wigont'' (1846 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=1&search_lastname=Wigont&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Kielmy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Віганд Альгердавіч|Вігунт (Віганд) Альгердавіч]] (каля 1372 — 28 чэрвеня 1392) — князь [[кернаў]]скі, сын вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а * Пётар Вігунт [[Трубяцкія|Трубяцкі]] — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падчашы [[Старадубскі павет|старадубскі]] ў 1635—1639 гадох, падкаморы [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1639—1644 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 270, 277.</ref> * Гуга Вігонт (Вігант) — немец-лютэранін з [[Дзьвінскі павет|Дзьвінскага павету]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Dvinsk%20uyezd/page/n5/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref> У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся Вігонты (Вигонты)<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wMuFmMGU70sC&q=%D0%92%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 613].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Вік (імя)|Вік]] * [[Гунт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай віг}} {{Імёны з асновай гунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] e7h4l9rpf57tkb6kz7eekmrwsjgsndi 2682567 2682566 2026-08-06T08:08:43Z ~2026-43487-95 99346 /* Носьбіты */ 2682567 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Віґунт |лацінка = Vigunt / Vihunt |арыгінал = Wigunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Вік (імя)|Wigo]] + [[Гунт|Gunth]] |варыянт = Вігунд, Вікунд, Вігонт, Віконт |вытворныя = [[Віганд]] |зьвязаныя = Guntvic }} '''Вігунт''' (''Вігонт'', ''Віконт''), '''Вігунд''' (''Вікунд'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вігунт або Вікунд (Wigunt, Wicgunt, Wikund-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>) і Гунтвік (Guntvic) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wigunt#v=snippet&q=Wigunt&f=false S. 711, 1583].</ref><ref name="Dajlida-2019-20">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 20.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Вік (імя)|-віг- (-вік-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вігайла (імя)|Вігайла]], [[Вігмант|Вігмонт]], [[Хлёдвіг|Лодвік]]; германскія імёны Wigelo, Wigmont, Lodvigus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага wigs 'вайна, бойка', а аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вірконт]], [[Гаўгонт]]; германскія імёны Guntar, Werecundus, Gavigunt) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вігунт азначае «бітны на вайне»<ref name="Dajlida-2019-20"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Alexandro vel Vigunth Kiernoviensi'' (20 лютага 1387 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127204736/http://starbel.by/dok/d040.htm Земский привилей боярам-католикам ВКЛ (1387)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Nos Allexander alias Wygunth dei gracia dux Kernoviensis'' (3 траўня 1388 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 19.</ref>; ''Alexandro alias Vigunt'' (25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''Allexandri dicti Wigunt'' (2 лютага 1395 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 41.</ref>; ''люди наши Курклевское волости… Виконтъ'' (31 жніўня 1496 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 151.</ref>; ''Вигонтъ'' ([[Цьвярскі летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 15. — СПб, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5ktFAAAAYAAJ&q=%D0%98%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%B0+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D1%85%D1%8A+#v=snippet&q=%D0%98%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%B0%20%D0%B8%D0%B7%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 435].</ref>; ''Wigundowie… Hrehory Wikundowicz'' (сярэдзіна XVII ст., 1897 год)<ref>Ks. Wojciecha Wijuka Kojałowicza Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RMUNldfQ2-MC&q=Wigundowie#v=snippet&q=Wigundowie&f=false S. 4, 9, 145].</ref>; ''Wigunty'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jan Wikont'' (1825 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=D&exac=1&search_lastname=Wikont&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=D&rpp1=&ordertable= Bijuciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Wigont'' (1846 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=1&search_lastname=Wigont&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Kielmy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Віганд Альгердавіч|Вігунт (Віганд) Альгердавіч]] (каля 1372 — 28 чэрвеня 1392) — князь [[кернаў]]скі, сын вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а * Пётар Вігунт [[Трубяцкія|Трубяцкі]] — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падчашы [[Старадубскі павет|старадубскі]] ў 1635—1639 гадох, падкаморы [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1639—1644 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 270, 277.</ref> * Гуга Вігонт (Вігант) — немец-лютэранін зь [[Дзьвінскі павет|Дзьвінскага павету]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Dvinsk%20uyezd/page/n5/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref> У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся Вігонты (Вигонты)<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wMuFmMGU70sC&q=%D0%92%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 613].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Вік (імя)|Вік]] * [[Гунт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай віг}} {{Імёны з асновай гунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0ckv4al7o0dj48snnsg70o3ib12rqvu 0 263559 2682517 2680536 2026-08-05T22:03:03Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682517 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Даўґайла |лацінка = Daŭgajła / Daŭhajła |арыгінал = Dagalo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Даўга|Davo]] + [[Гайла (імя)|Galo]] <br> [[Дака (імя)|Dago]] + Galo |варыянт = Даўгала, Дагала, Даўгела, Далгала, Далгела |вытворныя = [[Дагела]], [[Даўгіла]] |зьвязаныя = }} '''Даўгайла''' (''Даўгала'', ''Дагала'', ''Даўгела'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Дагала або Дэгел (Dagalo, Dæggel<ref>Meineke B. Die Ortsnamen des Кreises Lippe. — Bielefeld, 2010. S. 113.</ref>, Dægel<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 98.</ref>{{Заўвага|Апроч таго, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] адзначалася назва мясцовасьці Dowgalhead<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 104.</ref>}}) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Dagalo#v=snippet&q=Dagalo&f=false S. 391].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]], [[Даўгер]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref> або ад асновы [[Дака (імя)|-даг- (-дак-, -таг-)]]<ref name="Schmittlein-1948-103">Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Даўгайла азначае «здольны да жвавасьці»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Адпаведнасьць імя Даўгайла ([[Даўгіла]]) германскаму імю Dagilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн|Раймонда Шмітляйна]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1948-103"/>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] ([[Прусія]]) адзначалася прозьвішча Daugel (Daugehl, Daugill)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=DAUGEL&ofb=russ&modus=&lang=de DAUGEL (DAUGEHL, DAUGILL)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Даўгайла (Dowgajło), Даўгала (Dowgało, Dowgała, Dowgałło), Даўгаль (Dowgal), Даўгела (Dawgieło, Dawgiełło), Даўгяловіч (Dawgiełowicz, Dowgiełowicz), Даўгялевіч (Dawgielewicz, Dowgielewicz)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''cum Dangel''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Dawgen''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Dangel''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 70.</ref> (''Daugel''<ref name="Urban-2001-153">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 153.</ref>; [[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Dawgali vexilliferi Wyłnensis'' ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]])<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Dawgali#v=snippet&q=Dawgali&f=false С. 135—136].</ref>; ''Dewgel'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Dewgel#v=snippet&q=Dewgel&f=false С. 191].</ref>; ''Dovgal'' ([[Гарадзенская унія|15 кастрычніка 1432 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 81.</ref>; ''Dawgal vexilliseri Wylnensis [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Stanislaus alias Dowgalo'' (9 красавіка 1437 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 167.</ref>; ''Dowgal Gyrdowicz'' (24 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 168.</ref>; ''Довкгаило'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 19.</ref>; ''Dowgone'' (''Dowgon''<ref name="Urban-2001-153"/>; 16 красавіка 1444 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 206.</ref>; ''Andrus Nacz Dowgyalowycz'' (2 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 222.</ref>; ''дворец Довкгаилов Воишвиловича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 60.</ref>, ''Довкгаило Воишвиловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 61.</ref>, ''Докаилу Воишвиловичу Никелева земля пуста''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 65.</ref> (9 лістапада 1449 году); ''пан Юшко Довгайлович'' (9 ліпеня 1463 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 55.</ref>; ''Dawgenis'' (6 лютага 1481 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 373.</ref>; ''Довъкгайло'' (9 чэрвеня 1508 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 8, т. 4. — Киев, 1907. [https://books.google.by/books?id=w3bUAAAAMAAJ&pg=RA1-PA281&dq=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8A%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjavqS1nY79AhULRvEDHc7uBvgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8A%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 281—281].</ref>; ''у бояр Ковенского повета… в Римка Ловриновича Довкгоиловича'' (14 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 251.</ref>; ''продалъ былъ Дакгалу Лавеиновичу… Довъкгаилу… Довъкгала… Довъкгале… Довъкгола… Давкгала'' (28 лютага 1520 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 228.</ref>; ''Лютко Довкгаиловичъ'', ''Мицъ Довкгаиловичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 160.</ref>; ''земль пустовъских у повете Ковеньскомъ [[Румшышкі|Румъшыское]] волости… Довъкгаловъщину'' (10 лістапада 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 365—366.</ref>; ''люди его милости волости [[Мерач|Мерецъкое]]… Богдана Довъкгаловича'' (3 верасьня 1537 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|21к}} P. 193.</ref>; ''люди его милости волости Мерецъкое… Богдана Довкгяловича'' (5 верасьня 1537 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|21к}} P. 194.</ref>; ''Судко Довкгалович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 268.</ref>; ''а Грыгор Давъкголовичъ'' (8 верасьня 1539 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|20к}} P. 282.</ref>; ''Dougieło'' (1565 год)<ref>Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 233.</ref>; ''Родъ Довкгойловъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 721].</ref>, ''Станиславъ Довкголевичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1313.</ref> (1567 год); ''Jędrzey Dougielewicz'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 337.</ref>; ''Paulus Daugiella'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 177.</ref>; ''Dawgielowicz'' (1666 год)<ref name="Sinkevičiūtė-2014-301">Sinkevičiūtė D., Račickaja V. Lietuvių dvikamienių vardų kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 16, 2014. P. 301.</ref>; ''Dawgielewicz'' (1726 год)<ref name="Sinkevičiūtė-2014-301"/>; ''Aleksander Dowgiel'' (1750 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Dowgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żyrowicze (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Daugiełło'' (1754 год)<ref name="Sinkevičiūtė-2014-301"/>; ''Dowgołowicz'' (1755 год)<ref>Sinkevičiūtė D., Račickaja V. Lietuvių dvikamienių vardų kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 16, 2014. P. 304.</ref>; ''Dowgieliewicz'' (1758 год)<ref name="Sinkevičiūtė-2014-301"/>; ''Marianna Daugiel'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Daugiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rozalia Dowgiełowicz'' (1783 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Dowgie%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stefan Dowgiał'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Dowgia%C5%82&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Rudzica (gr-kat)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Dowgieło'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Dowgie%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolniki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Kajetan Dowgiałowicz'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Dowgia%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rozalia Daugiełowicz'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Daugielowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Daugałło'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Dauga%C5%82lo&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno św. Jerzy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Dałgiełło'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Da%C5%82gie%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wilno śś. Piotra i Pawła], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Daugiałłowicz'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Daugia%C5%82%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Maciej Dołgiełło'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Do%C5%82gie%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno śś. Piotra i Pawła], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Dougiełowicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Dougie%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Nastazja Dawgało'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Dawga%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Kojdanów (gr.-kat.,prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Józef Dowgiełłowicz'' (1834 год)<ref>Gucki L. Akt z roku 1834 przeciw Adamowi Czartoryskiemu wyobrazicielowi systemu polskiéj arystokracyi. — Poitiers, 1839. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=w4VKAAAAcAAJ&q=%40Dowgie%C5%82%C5%82owicz#v=snippet&q=%40Dowgie%C5%82%C5%82owicz&f=false S. 16].</ref>. == Носьбіты == * [[Станіслаў Даўгайла]] ({{†}} па 1437) — [[Харунжы вялікі літоўскі|харужы земскі літоўскі]] і віленскі, меў сына Юрыя (Юшку) * Даўгайла [[Войшвіл (імя)|Войшвілавіч]] — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьні ад [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Даўгайла — [[Зямяне|зямянін]] [[Валынь|валынскі]], які ўпамінаецца ў 1508 годзе * Лютка Даўгайлавіч — [[Вялёна|вялёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Міц Даўгайлавіч — [[Жараны|жаранскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Іван Даўгайла — жыхар ваколіцаў [[Гомель|Гомля]] на 1906 год<ref>Прибавление к № 90 Могилевских Губ. Ведомостей от 18 ноября 1906 года. С. 28.</ref> * Вітальд Даўгяла-Хмаровіч — жыхар [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 2.</ref> * Міхал Даўгайлаў — праваслаўны мешчанін з ваколіцаў Гомля на 1907 год<ref>Прибавление к № 54 Могилевских Губ. Ведомостей от 11 июля 1907 года. С. 5.</ref> * Васіль, Карней і Сьцяпан Далгалы — правалаўныя зь [[Вяліскі павет|Вяліскага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Velizh%20uyezd/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 2.</ref> * Уладзіслаў, Марыя, Ян, Ганна і Валеры Даўгелі (''Dawgiel'') — уладальнікі гаспадарак у Васевічах каля [[Лучай|Лучаю]] на 1932 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Міхал, Юзэф, Аляксандар, Юзэфа, Паўліна і Тэрэза Даўгелевічы (''Daugielewicz'') — уладальнікі гаспадаркі ў Жыдзішках каля [[Трокі|Трокаў]] на 1935 год<ref name="Sys">Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Васіль Даўгяла (1860—?) — [[беларусы|беларус]] зь [[Лёзна]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Міхал Даўгяла — беларус, выхадзец з шляхецкага роду Даўгялаў, які на 1917 год жыў у ваколіцах [[Койданаў|Койданава]]<ref name="ablamiejka">Абламейка С. [https://www.svaboda.org/a/30169005.html У 1917 годзе нашчадак Рурыка і іншыя магнаты Меншчыны абвясьцілі сябе беларусамі], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> * [[Дзьмітры Даўгяла]] (1868—1942) — беларускі археограф і гісторык * Ёсіф Даўгала (1874—1938) — беларус з ваколіцаў [[Койданаў|Койданава]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%B0%D1%9E%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1874) Даўгала Іосіф Раманавіч (1874)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Павал Даўгалевіч (1884—?) — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Самарской обл.</ref> * Фёдар Даўгяла-Завіша (1886—1938) — беларус з ваколіцаў [[Гомель|Гомля]], забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Зінаіда Даўгалевіч (1887—?) — беларуска з ваколіцаў [[Старобін]]а, якая пацярпела ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%B0%D1%9E%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%97%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1887) Даўгалевіч Зінаіда Калінікаўна (1887)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Васіль Доўгаль (1887—?) — беларус з ваколіцаў [[Асіпавічы|Асіпавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Стэфан Даўгяла (1888—1938) — беларус зь [[Віцебск]]у, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Сяргей Далгала (1893—?) — беларус зь [[Вяліж]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Даўгала (1895—?) — беларус з [[Усьвяты|Усьвятаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Даўгала (1899—?) — беларус з ваколіцаў Койданава, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Мікалай Даўгала (1901—1937) — беларус з ваколіцаў [[Менск]]у, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Доўгель (1907—?) — беларус з ваколіцаў [[Масты|Мастоў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Даўгелевіч (''Daugielewicz'', ''Dowgielewicz'') і Даўгела (''Dovgelo'') — прозьвішчы, гістарычна зафіксаваныя на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 468, 516.</ref>. Даўгяля (Dowgiallo) і Даўгялёвіч (Dowgialowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1906 год існавала вёска Даўгалы (Доўгалы) у Гарадоцкім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 88.</ref>. На [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] існуе вёска [[Даўгялавічы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Даўгялаўшчына]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Даўгялішкі]]. Назву [[Даўгялы]] маюць вёскі на гістарычнай Лідчыне. == Глядзіце таксама == * [[Даўга]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай даўг}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fr3rd4ebxnqm5hgd7vif87dz75rd6l9 0 264487 2682506 2681317 2026-08-05T21:22:10Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682506 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Война |лацінка = Vojna |арыгінал = Uuenna <br> Weine |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Воін |вытворныя = [[Віна (імя)|Віна]] |зьвязаныя = [[Вайнейка]], [[Вайніла]], [[Войніш]], [[Войнар]], [[Войнат]] <br> [[Барвойн]], [[Бівойна]], [[Гервойна]], [[Гердвойна]], [[Годвайн]], [[Даргвойн]], [[Давойна]], [[Нявойна]], [[Увойна]] }} '''Война''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вуйна, Вуна або Вона (Uuenna, Wuono<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 480.</ref>, Vunna, Wunne<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 2: Tilnavne. — København, 1964. S. 1292.</ref>, Wona) і Вайн (Wein) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Uuenna%2C+Vunna%2C+Wona#v=snippet&q=Uuenna%2C%20Vunna%2C%20Wona&f=false S. 1664].</ref><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. Іменная аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы -вайн- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''vainà'' 'загана; віна; прычына'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такімі значэньнямі ў летувіскіх слоўніках, тым часам значэньне 'віна; прычына' для ''vainà'' упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1897 году, але было ўжытае ў [[каралявец]]кай бібліі 1590 году<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=vaina&id=30007420000 vainà], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Такім парадкам, імя Война азначае 'шчасны'<ref name="Dajlida-2019-21"/>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Вайнейка]], [[Вайніла]], [[Войніш]], [[Войнар]], [[Войнат]], [[Барвойн]], [[Гервойна]], [[Годвайн]], [[Давойна]], [[Пэрвайн]]. Адзначаліся германскія імёны Wonnecke / Weinecke, Weinel, Weinisch, Wunar / Weiner, Voinot, Barwein, Geruuni, Gottwein, Dewein, Perwein. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што імя Война сустракалася сярод старажытных польскіх імёнаў, а пра чэскага князя Войну пісаў таксама [[Казьма Праскі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 48.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, у [[Кракаў|Кракаве]] адзначалася прозьвішча Birwain ([[Бера|Bir]]-wain): Jan Birwain упамінаецца ў 1395 годзе<ref>Katalog testamentów z krakowskich ksiąg miejskich do 1550 roku. — Warszawa, 2017. S. 49.</ref>}}. Імя Война гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Woyna'' (1396, 1399, 1400, 1465 і 1471 гады)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 6. — Wrocław, 1981—1983. S. 174.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wojnar (Wojner, Wujner)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 277.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Wayne'' (1398 год), ''Woniko''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Vunnico<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Vunnico#v=snippet&q=Vunnico&f=false S. 355, 1663].</ref>, пазьнейшае Wonnecke<ref name="Eule-1900-65">Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Wonne+Wunni#v=snippet&q=Wonne%20Wunni&f=false S. 65].</ref>}} (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Woniko#v=snippet&q=Woniko&f=false S. 738].</ref>, ''Wanalge / Wonalge'' (1306 год), ''Waynebut'', ''Waynigede / Waynegede'' (1393 і 1394 гады), ''Woymir''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Uunimar (Wonamar)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Uunimar+Wonamar#v=snippet&q=Uunimar%20Wonamar&f=false S. 1665].</ref>}} (1343 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Woymir+1343#v=snippet&q=Woymir%201343&f=false S. 113, 115, 121].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''братъ [[Гедзімін|Гедиминовъ]], князя Литовъского, Воини Полотскыи князь'' ([[Наўгародзкі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 3. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nc1hAAAAcAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 73].</ref>; ''Woynis'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 38.</ref>; ''Woynus Gedorotsky'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Woynus+Gedorotsky#v=snippet&q=Woynus%20Gedorotsky&f=false С. 191].</ref>; ''Woynus [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Woynus Kernowiensis [tenutarii]'' ([[Гарадзенская ўмова|27 лютага 1434 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 105.</ref>; ''[[Люб]]ко князь, Воиневъ сынъ Полоцкого'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BA%D0%BE&f=false С. 188].</ref>; ''Любко князь Литовьской, Войневъ сынъ Полотьского князя'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BA%D0%BE&f=false С. 223].</ref>; ''кгедроитскыи паны у головах: [[Даўмонт (імя)|Доумонтъ]] Воиневич'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 35.</ref>; ''земли в [[Рудаміна|Рудоминскомъ]] повете на имя Воиновъщины'' (17 ліпеня 1496 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6-1к}} P. 119.</ref>; ''небожчика Немеру Воинина отца'' (28 красавіка 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 173.</ref>; ''Война Яцковичъ'' (каля 1501 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 31.</ref>; ''Voyna Fineleyewycz'' (30 кастрычніка 1501 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 148.</ref>; ''Nyekrasz et filio eius Voyna'' (27 траўня 1504 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 694.</ref>; ''людемъ нашимъ [[Мерач|Мерецъкого]] повета… а [[Радзівіл (імя)|Родвилу]] Воиневичу'' (люты 1510 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 96.</ref>; ''земля пустовская въ Еишишском повете на имя Воиневщина'' (1511 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 195.</ref>; ''Войно Бумонтовичъ'' (1517 год)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%91%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%91%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 497].</ref>; ''въ [[Пустынкі|Пустынце]]… Егорій Войновичъ'' (1528 год)<ref>Археографический сборник документов: относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 2. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GS1OAAAAcAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 10].</ref>; ''Война Бумонтовичъ'' (люты 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 73.</ref>; ''земянъ Городецкихъ… въ Павла а у Войны Войниловичовъ'' (29 красавіка 1533 году)<ref>Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pDhAAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B%20%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 347].</ref>; ''З [[Берасьце|Берестья]]… Воина Воинич'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 31.</ref>; ''хоружы ковенъски Воина Пацович'' (25 ліпеня 1539 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 396.</ref>; ''на пана Воину Пацовича'' (27 траўня 1543 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 397.</ref>; ''панъ Иванъ и панъ Война Богувитиновичи'' (11 красавіка 1546 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|30к}} С. 116.</ref>; ''боярин земли Полоцкое Война Петрович Епимах'' (1551 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|28к}} С. 179.</ref>; ''Война Федорович Збаражский'' (29 лютага 1555 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|248к}} P. 84.</ref>; ''Война Плотницкий'' (12 ліпеня 1560 году)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0&f=false С. 131].</ref>; ''Панъ Дороминъ Воина, державъца квасовски''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 161.</ref>, ''Размусъ Воина''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 178.</ref>, ''Юры Яновичъ Воитеховичъ Воино''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 333.</ref>, ''Бартошъ Воина''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 349.</ref>, ''Воина Похабовичъ''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 357.</ref>, ''Воина Бокгушевичъ''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 361.</ref> (1565 год); ''Войну Лазоровича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 810.</ref>, ''Война Похабовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 823.</ref>, ''Война Люмонтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 830.</ref>, ''Война Лопотъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 864.</ref>, ''Иванъ Войничъ Боговитинъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1203.</ref> (1567 год); ''Война Тируненко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 134.</ref>; ''Jan Łukaszewicz Waynowicz na miejscu rodzica swego Łukasza Woynowicza'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 6. — Warszawa, 2016. S. 291.</ref>; ''Michał Woynowicz''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 175.</ref>, ''Jan Woynowicz''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 180.</ref> (1690 год); ''Antoni Woynicz… Alexander Woynicz'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Войнін (адзначалася старажытнае германскае імя Vinin, пазьнейшае Weinen<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Vinin+Weinen#v=snippet&q=%40Vinin%20Weinen&f=false S. 1611].</ref>): ''Васильевая Войниновича Картиная Соня Рафаловна'' (1552 год)<ref>Полоцкая ревизия 1552 года. — Москва, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=zybrAAAAMAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 149].</ref>, у актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Вайненічы (''Войненичи'') каля [[Дрысьвяты (вёска)|Дрысьвятаў]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 164.</ref>; * Войнут: ''Павел Воинутович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 268.</ref>; * Вонбар (адзначалася германскае імя [[Вінбор|Wimber]]<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA531&dq=Wimber+Namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjGvZXbnvaBAxW6_rsIHXimAl4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Wimber%20Namenkunde&f=false S. 531].</ref>): ''Петраш Вонборович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 95.</ref>; * Ванібут, Вонбут, Войнбут, Вамбут (адзначалася старажытнае германскае імя Uinebod<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne dans les registres de comptes de l’Hôtel-Dieu de Soissons au XVe siècle // L’Onomastique, témoin de l’activité humaine. Actes du Colloque d’onomastique du Creusot (mai/juin 1984). — Paris, 1985. P. 558.</ref>): ''Вонибоут'' ([[умова 1219 году]]), ''Ивашко Вонибутовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>, ''[[Энейка|Енко]] Вонбутович… Ян Воинбутович… [[Мінейка (імя)|Минеико]] Вонбутович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 59, 94, 121.</ref>, Вамбуты (Ванбуты) з Давойняў — літоўскі шляхецкі род<ref name="ZBS-V">[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Войнеўт (адзначаліся германскія імёны Wunolt<ref name="Eule-1900-65"/> і Weinoldt, Weinelt<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinoldt#v=snippet&q=Weinoldt&f=false S. 64].</ref>) ''[[Ашмяны|Ошменьское]] волости… землю конюшскую Воиневътовщину'' (17 жніўня 1525 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 405.</ref>; * Вайнегед: ''Waynegede von [[Рагніт|Rangnit]]'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Waynegede#v=snippet&q=Waynegede&f=false S. 676].</ref>; * Вангін (адзначалася германскае імя Winneken<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Winneken#v=snippet&q=Winneken&f=false S. 261].</ref>): Ванґіны — літоўскі шляхецкі род<ref name="ZBS-V"/>, Аляксандар і Мікалай Вангіны — [[беларусы|беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1912 год<ref name="VGV-1912-11"/>; * Ванжад: Ванжады — літоўскі шляхецкі род<ref name="ZBS-V"/>; * Скарвойн: ''Jan Skorwojn'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 58.</ref>}}. == Носьбіты == * [[Воін|Война (Воін)]] ({{†}} да 1338) — [[князь полацкі]], брат [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Гедзімін]]а * Война — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які прывесіў да акту [[Троцкая унія|Троцкай уніі]] пячаць з рускім надпісам «ПЕЧАТЬ ВОІНЕВА»<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 91.</ref> * Война Нямеравіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1498 годзе * Война Яцкавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца каля 1501 году * Война [[Бумонт]]авіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1517 і 1529 гадох * Павал і Война [[Вайніла]]вічы — [[Гарадзец (Кобрынскі раён)|гарадзецкія]] зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1533 годзе * Война Пятровіч Эпімах — [[Полацак|полацкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1551 годзе * Война Фёдаравіч Збараскі — літоўскі князь з роду [[Збараскія|Збараскіх]] * Война [[Люмонт]]авіч — баярын [[Наваградзкі павет|Наваградзкага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году * Аляксандар Война — праваслаўны з ваколіцаў [[Амсьціслаў|Амсьціслава]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №241 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004422361?page=8&rotate=0&theme=white С. 3854].</ref> * Іван і Ксавэр Войнічы і Лявон Война-Аранскі — [[беларусы|беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 6.</ref><ref name="VGV-1912-11">Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11.</ref> * Вацлаў і Восіп Войны — беларусы з ваколіцаў [[Ліда|Ліды]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 15.</ref> * Вікенці і Ўльлян Войнічы — беларусы-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> * Альбін, Восіп і Франц Войнічы — беларусы з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.</ref> * Леанід Войніч (1895—?) — беларус з ваколіцаў [[Браслаў|Браслава]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 116.</ref> * Клаўдзія Вайновіч (1901—?) — беларуска з ваколіцаў [[Лепель|Лепелю]], якая пацярпела ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Эдуард Война (1906—1937) — беларус з ваколіцаў [[Узда|Узды]], забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> Прыдомкам Война карысталіся шляхецкія роды [[Асмалоўскія|Асмалоўскіх]], [[Войны-Грычынавічы|Грычыны]], [[Кердзеі|Кердзеяў]], [[Лінеўскія|Лінеўскіх]] і Ясянецкіх<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Wojna#v=snippet&q=Wojna&f=false S. 133].</ref>. Войны (Wojna) — прыгонныя зь вёскі [[Сёмкі (Менская вобласьць)|Сёмкаў]] (каля [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.</ref>. Войны — [[парафія]]не царквы ў [[Лапічы|Лапічах]] ([[Менскі павет|Меншчына]]) на 1870—1883 гады<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231618/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/171-tserkov-lapichi-igumenskogo-uezda-prikhozhane церковь Лапичи Игуменского уезда. Прихожане], Архіў гісторыка Анішчанкі, 10 чэрвеня 2015 г.</ref>. Войны (Wojna, Woyna) і Войнічы (Wojnicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 448.</ref>. [[Войны (род)|Войны]] гербаў [[Прыяцель]] і [[Трубы (герб)|Трубы]], [[Войны Сідаровічы]] гербу Трубы, [[Войны Ясянецкія]] гербу ўласнага — літоўскія шляхецкія роды. Войнічы, Балакер-Войнічы і Войнічы-Сенажэнцкія — літоўскія шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Война (Wojna, Woyna) і Вайновіч (Wojnowicz, Woynowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існавалі «зямля» Войнішкі (''Войнишки'') і «грунт» Войнаўшчызна (''Войновщизна'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%89%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%89%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 59].</ref>. На 1904 год існавала вёска Войнаўшчына (Вайноўшчына) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 371.</ref>. На [[Ваўкавыскі павет|гістарычнай Ваўкавышчыне]] існуе вёска [[Войнаўка]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Войнеўка]], на [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] — [[Войнаўцы]]. Назву [[Войны]] маюць вёскі ў [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] і на [[Мазовія|Мазовіі]], назву [[Войневічы]] — на гістарычных Ашмяншчыне і [[Слонімскі павет|Слонімшчыне]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай вуйн}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] pj1x3kf5wtswhlb8ini5jk27q9jy6kz 0 264489 2682507 2680323 2026-08-05T21:23:01Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682507 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґінтаўт |лацінка = Gintaŭt / Hintaŭt |арыгінал = Gentalt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гента (імя)|Gento]] + [[Вальда (імя)|Walt]] |варыянт = Гентаўт, Гінталт, Гінталд, Гінтальд, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт, Гінтулт |вытворныя = [[Контаўт (імя)|Контаўт]] |зьвязаныя = }} '''Гінтаўт''' (''Гінталт'', ''Гінталд'', ''Гінтальд'', ''Кінтаўт''), '''Гентаўт''' (''Кентаўт''), '''Гантаўт''' (''Кантаўт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Кандалд, Гандалд, Кенталд або Генталт (Candoaldo, Gandualdus<ref>[http://saint-bertin.irht.cnrs.fr/site/php/notice.php?id=Saint-Omer749&catalogue=st-omer Saint-Omer, Bibliothèque d’agglomération de Saint-Omer, 749], Saint-Bertin : centre culturel du VIIe au XVIIIe siècle : constitution, conservation, diffusion, utilisation du savoir</ref>, Kentuald<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 396.</ref>, Gentaltus<ref>Le carte del Monastero di San Siro di Genova: 1225—1253. Vol. 2. — Genova, 1997. [https://books.google.by/books?id=GSzZAAAAMAAJ&q=gentaltus&dq=gentaltus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiD64TowY7_AhWBO-wKHXNmD3UQ6AF6BAgHEAI P. 242, 333].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. S. 167.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gands 'посах', пераноснае 'чары', а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Гінтаўт (Gintowt) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год)<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Гінтаўт складаецца з асноваў [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen), якая паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Гінтаўт азначае «зачатак роду» (тое ж, што і імя [[Таўцігін]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Імя Гінтаўт бытавала ў [[Прусія|Прусіі]]: ''[[Ганус (імя)|Hans]] Gynthawte''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gynthawte#v=snippet&q=Gynthawte&f=false S. 32].</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначалася прозьвішча Gintaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GINTAUT&ofb=russ&modus=&lang=de GINTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Гінтальт (Gintolt)<ref>Smoczyński W. Les Noms de famille polonais d’origine lituanienne // Proceedings of the Thirteenth International Congress of Onomastic Sciences, Cracow, August 21—25, 1978 / edited by Kazimierz Rymut. Vol. 2. — Kraków, 1982. P. 440.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Gyntawt Wigails son''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Gyntawt+Wigails&dq=Gyntawt+Wigails&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_vtmDiv_8AhU07rsIHeziAiEQ6AF6BAgIEAI S. 12].</ref>, ''Gynthowd filius Wilgaws''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=S4VTAAAAcAAJ&pg=RA1-PA227&dq=Gynthowd+,+Wilgaws&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihkfCeiv_8AhVt9LsIHZMGCx0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Gynthowd%20%2C%20Wilgaws&f=false S. 227].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Gyntold'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''[[Тыдзіка|Tiddika]] Gynthawten son'' (13 чэрвеня 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Gynthawten#v=snippet&q=Gynthawten&f=false S. 128].</ref>; ''Ginthawt'' (пачатак XV ст.)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 83.</ref>; ''Gientowtu, Szawtowtowu bratu, człowiek'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''Johannes Ginthold'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. [https://books.google.by/books?id=ywkXAQAAIAAJ&q=Ginthold&dq=Ginthold&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9nbq60oP9AhWEO-wKHUB-AOQQ6AF6BAgIEAI S. 11]</ref>; ''Gintoldo de Ziruntin'' (''Gintold''<ref name="Piatrauskas-2014-237">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 239.</ref>; 20 красавіка 1424 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 290.</ref>; ''пять чоловековъ… а Кгенътовта'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Борису Кинътовтовичу… Буивиду, Борисову брату'' (11 верасьня 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''кгедроитскыи паны у головах… Янъ Кгинтовтович, Станко брат его'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''pro filio meo Gintholth'' (5 ліпеня 1472 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 322.</ref>; ''[[Бітаўт|Битовъта]] Кинътовътовича… к его ойчызне еще отцу его Кинътовъту, и потомъ Кинътовът умер, а Битовтъ… Битовъту Кинътовътовичу'' (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 393.</ref>; ''въ бояр… в Кинътовта [[Вазгайла|Вожъкгаиловича]]'' (2 ліпеня 1493 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 73.</ref>; ''два чоловеки на имя Янка Кинтовтовича'' (1508 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 286.</ref>; ''Григор Кинътовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Богданъ Канътовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref> (1528 год); ''бояр — Мицка Кинтовтовича'' (1 чэрвеня 1534 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 28.</ref>; ''Митко Кгинтовтович… Петко Кгентовтович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 24, 296.</ref>; ''sioła Gintowtowiczow'' (12 кастрычніка 1561 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 583.</ref>; ''Миколай Матеевичъ Кгинтовтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A+606#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A%20606&f=false С. 606].</ref>, ''Миколай Якубовичъ Вислоухъ съ Кинтовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 857].</ref>, ''з дому своего Кинтовтовича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 869.</ref> (1567 год); ''продку его неякому [[Бітаўт|Битовъту]] Кинътовътовичу… Кинътовътовича… отцу его Кинътовъту… Кинътовтъ'' (19 верасьня 1568 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A&f=false С. 305].</ref>; ''пановъ Кгинтовтовичовъ'' (23 чэрвеня 1583 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 393.</ref>; ''панъ Крыштофъ Кинтовтъ Жердненский… Кинтовту… Кинтовта'' (18 сакавіка 1615 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 28. — Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=EXsZAAAAYAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 111].</ref>; ''Casimir Kintof (Kintowt)'' (27 верасьня 1648 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 3: I—M. — Roma, 1988. P. 62.</ref>; ''Gintułt Ościkowicz miał syna Bartosza Gintułtowicza Dziewałtowskiego'' (сярэдзіна XVII ст., 1897 год)<ref>Ks. Wojciecha Wijuka Kojałowicza Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RMUNldfQ2-MC&q=Gintu%C5%82t+#v=snippet&q=Gintu%C5%82t&f=false S. 310].</ref>; ''Ja Maciey Kintowt — ienerał ziemski Wołkowiski… Maciey Kintowts'' (студзень 1652 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=B-UDAAAAYAAJ&q=Kintowt#v=snippet&q=Kintowt&f=false С. 388].</ref>; ''Матвей Мартынов сын Кинтофт, Якуб Мартынов сын Кинтофт'' (1655 год)<ref>Памятники истории Восточной Европы. Источники 15-17 вв. Том 4. (Monumena Historica Res Gestas Europae Orientalis Illustrantia). Крестоприводная книга шляхты Великого княжества Литовского 1655 г. — Москва — Варшава, 1999. [https://books.google.by/books?id=MoAdAQAAMAAJ&q=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjN8r6Jp9X_AhXE_rsIHTP-BeEQ6AF6BAgIEAI С. 83].</ref>; ''Gintołdus Astok… Gintołt'' (''Gintołd''<ref>Ks. Wojciecha Wiiuka Kojałowicza herbarz szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego zwany Nomenclator. — Kraków, 1905. S. 15, 190.</ref>, 1658)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 27, 217.</ref>; ''Jan Gintołt'' (8 верасьня 1662 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 34. — Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=I2YjAQAAMAAJ&q=Ginto%C5%82t#v=snippet&q=Ginto%C5%82t&f=false С. 246].</ref>; ''p. Gintowt'' (1673 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 150.</ref>; ''Michał Gabryel Gintofft, Horodniczy Trocki'' (1674 год)<ref>Prawa konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących. — Warszawa, 1739. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=098tYWScl2UC&q=Gintofft#v=snippet&q=Gintofft&f=false S. 278].</ref>; ''jmp. Gintowt, podczaszy oszmiański'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 65.</ref>; ''Christophorus Kantowt'' (XVII—XVIII ст.)<ref>Račickaja V. XVII a. pab. — XVIII a. Vilniaus naujųjų miestiečių baltiškos kilmės pavardžių rašybos polinkiai. XVII a. pab. // XV Международная научная конференция студентов-филологов. СПб., 2012/ С. 9.</ref>; ''Eleonora Gintowt'' (1718 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gintowt%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Kątowt'' (1740 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=K%C4%85towt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''JM pan Gintoft'' (1744—1749 гады)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 7. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FukDAAAAYAAJ&q=Gintoft#v=snippet&q=Gintoft&f=false С. 212].</ref>; ''Magdalena Kantowtt'' (1746 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kantowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''F. Antonius Gintowt'' (1754 год)<ref>Ваврик М., о. Нарис розвитку і стану Василіянського чина XVII—XX ст. — Рим, 1979. С. 101.</ref>; ''Helena Kentowtt'' (1763 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kentowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Szyłele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Gintowtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.</ref>; ''Antoni Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 117.</ref>, ''Piotr Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 127.</ref>, ''Maciey Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 130.</ref> (24 кастрычніка 1765 году); ''Marcelli Gintowft'' (1785 год)<ref>Гурская Ю. Многоязычие в Великом княжестве Литовском в зеркале древних фамилий // Acta Baltico-Slavica. Nr. 37 (2013). С. 5.</ref>; ''Jan Gintowt'' (1798 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Jakub Kintowtt'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Kintowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno śś. Franciszka i Bernarda], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanisław Ginttowtt'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ginttowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Михаилъ Гинтовтъ'' (1860 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 18.</ref>; ''Jan Gintowt-Diweltowski'' (26 кастрычніка 1908 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 61.</ref>. == Носьбіты == * [[Ян Гінтаўт]] ({{†}} па 1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста [[Коўна|ковенскі]] * Гентаўт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а чалавека ў Медніцкай воласьці (Жамойць) * Начуш Гінтаўтавіч ({{†}} па 1434) — літоўскі баярын, які прывесіў да акту [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) пячаць з рускім надпісам «НАЧУШНЪ ГІНШТОВТОВ»<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 101.</ref> * Барыс і [[Буйвід]] Гінтаўтавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1449 годзе * Рыгор Кінтаўтавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Багдан Кантаўтавіч — [[Жараны|жаранскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Кінтаўт і Марцін Кінтаўтавіч — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&dq=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwilo_ixvtWCAxWSgf0HHatBCj8Q6AF6BAgIEAI P. 156, 245].</ref> * Лукаш Стэфанавіч Гінтаўт — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1585 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 162].</ref> * Марцін Гінтаўт — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> * Віктар Генцэльт — каталік з [[Рагачоў|Рагачова]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Могилевских Губ. Ведомостей от 21 июля 1907 года. С. 17.</ref> * Альфонс, Антон, Іван, Казімер, Норбэрт, Стэфан і Якаў Гінтаўты — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 6.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11.</ref> * Антоні і Іван Гінтаўты — беларусы-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> * Восіп, Іван і Мар’ян Гінтаўты і Антон, Клямэнці і Франц [[Тэўдавальд (імя)|Дзевалтоўскія]]-Гінтаўты — беларусы з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.</ref> * Стэфанія Гінтаўт (''Gintowt'') — уладальніца гаспадаркі ў Жосьненскай Слабадзе каля [[Паставы|Паставаў]] на 1937 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_wlascicieli_2000.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część II], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Францішак і Соф’я Гінтаўты — уладальнікі гаспадаркі ў Барсуках каля [[Докшыцы|Докшыцаў]] на 1938 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l18.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część III], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Віктар Вікенці Гантаўт (1861—1937) — селянін з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гантаўт Віктар-Вікенці Ігнатавіч (1861)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Антон Гінтаўт (1870—?) — беларус з ваколіцаў [[Лагойск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index4.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Браніслаў Дзевальтоўскі-Гінтаўт (1886—1938) — беларус з ваколіцаў Лагойску, забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Ёсіф Гінтаўт (1883—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Казімер Гінтаўт (1902—1938) — беларус зь Менску, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Гінтаўт-Мількевіч (1904—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гінтаўт-Мількевіч Іосіф Паўлавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Гінтаўт (1906—?) — беларус з [[Буда-Кашалёў|Буды-Кашалёва]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Раман Гінтаўт (1907—1938) — беларус з ваколіцаў Бягомелю, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Уладзімер Гінтаўт (1906—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Франц Гінтаўт (1910—2002) — актывіст беларускага моладзевага руху ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў, біёляг і літаратар<ref>[[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове ХІХ ст. — 1-й палове ХХ ст. (да 1939 г.). — Смаленск, 2015. С. 435.</ref> * Франц Гінтаўт (1914—?) — беларус з ваколіцаў Лагойску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1914) Гінтаўт Франц Віктаравіч (1914)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Станіслаў Гінтаўт (1924—?) — беларус зь [[Віцебск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1924) Гінтаўт Станіслаў Францавіч (1924)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Прыдомкам Гінтаўт карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Дзевялтоўскія|Дзевялтоўскіх]] гербу [[Трубы (герб)|Трубы]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Gintowt#v=snippet&q=Gintowt&f=false S. 41].</ref>. Гінтаўты — [[парафія]]не [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Пана Езуса (Ільля)|касьцёла]] ў [[Ільля (вёска)|Ільлі]] на 1853 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230147/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/472-iliya-kostel-vilejskogo-uezda-spiski-prikhozhan-1853-g Илия костел Вилейского уезда списки прихожан 1853 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2016 г.</ref>. Гінтаўты гербаў [[Даленга (герб)|Даленга]], [[Ляліва]] і [[Тры Трубы]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 499.</ref>. Гінтаўты або Лакянскія-Гінтаўты (Łokiański-Gintowt) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 273.</ref>. Гінтальды (Gintold)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 288.</ref> і Гінтаўты-Зярднейскія<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Гінтаўт (Gintowt, Gintowtt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Кантаўт (''Kantaut'')<ref>[https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=207750&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=Kantaut&tx_dfd_names%5Boffset%5D=&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=f34342f5574736148c3d69733e26a2de Kantaut]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Digitalen Familiennamenwörterbuch Deutschlands (DFD)</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Гантаўт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 621.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Кентаўты ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 326.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Гінтаўшчына]]. == Глядзіце таксама == * [[Гента (імя)|Гента]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай генд}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kb2q6iemgo3uq9f7cye8l9mlrezuwyq 2682508 2682507 2026-08-05T21:23:37Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682508 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґінтаўт |лацінка = Gintaŭt / Hintaŭt |арыгінал = Gentalt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гента (імя)|Gento]] + [[Вальда (імя)|Walt]] |варыянт = Гентаўт, Гінталт, Гінталд, Гінтальд, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт, Гінтулт |вытворныя = [[Контаўт (імя)|Контаўт]] |зьвязаныя = }} '''Гінтаўт''' (''Гінталт'', ''Гінталд'', ''Гінтальд'', ''Кінтаўт''), '''Гентаўт''' (''Кентаўт''), '''Гантаўт''' (''Кантаўт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Кандалд, Гандалд, Кенталд або Генталт (Candoaldo, Gandualdus<ref>[http://saint-bertin.irht.cnrs.fr/site/php/notice.php?id=Saint-Omer749&catalogue=st-omer Saint-Omer, Bibliothèque d’agglomération de Saint-Omer, 749], Saint-Bertin : centre culturel du VIIe au XVIIIe siècle : constitution, conservation, diffusion, utilisation du savoir</ref>, Kentuald<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 396.</ref>, Gentaltus<ref>Le carte del Monastero di San Siro di Genova: 1225—1253. Vol. 2. — Genova, 1997. [https://books.google.by/books?id=GSzZAAAAMAAJ&q=gentaltus&dq=gentaltus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiD64TowY7_AhWBO-wKHXNmD3UQ6AF6BAgHEAI P. 242, 333].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. S. 167.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gands 'посах', пераноснае 'чары', а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Гінтаўт (Gintowt) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год)<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Гінтаўт складаецца з асноваў [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen), якая паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Гінтаўт азначае «зачатак роду» (тое ж, што і імя [[Таўцігін]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Імя Гінтаўт бытавала ў [[Прусія|Прусіі]]: ''[[Ганус (імя)|Hans]] Gynthawte''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gynthawte#v=snippet&q=Gynthawte&f=false S. 32].</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначалася прозьвішча Gintaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GINTAUT&ofb=russ&modus=&lang=de GINTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Гінтальт (Gintolt)<ref>Smoczyński W. Les Noms de famille polonais d’origine lituanienne // Proceedings of the Thirteenth International Congress of Onomastic Sciences, Cracow, August 21—25, 1978 / edited by Kazimierz Rymut. Vol. 2. — Kraków, 1982. P. 440.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Gyntawt Wigails son''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Gyntawt+Wigails&dq=Gyntawt+Wigails&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_vtmDiv_8AhU07rsIHeziAiEQ6AF6BAgIEAI S. 12].</ref>, ''Gynthowd filius Wilgaws''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=S4VTAAAAcAAJ&pg=RA1-PA227&dq=Gynthowd+,+Wilgaws&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihkfCeiv_8AhVt9LsIHZMGCx0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Gynthowd%20%2C%20Wilgaws&f=false S. 227].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Gyntold'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''[[Тыдзіка|Tiddika]] Gynthawten son'' (13 чэрвеня 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Gynthawten#v=snippet&q=Gynthawten&f=false S. 128].</ref>; ''Ginthawt'' (пачатак XV ст.)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 83.</ref>; ''Gientowtu, Szawtowtowu bratu, człowiek'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''Johannes Ginthold'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. [https://books.google.by/books?id=ywkXAQAAIAAJ&q=Ginthold&dq=Ginthold&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9nbq60oP9AhWEO-wKHUB-AOQQ6AF6BAgIEAI S. 11]</ref>; ''Gintoldo de Ziruntin'' (''Gintold''<ref name="Piatrauskas-2014-237">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 239.</ref>; 20 красавіка 1424 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 290.</ref>; ''пять чоловековъ… а Кгенътовта'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Борису Кинътовтовичу… Буивиду, Борисову брату'' (11 верасьня 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''кгедроитскыи паны у головах… Янъ Кгинтовтович, Станко брат его'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''pro filio meo Gintholth'' (5 ліпеня 1472 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 322.</ref>; ''[[Бітаўт|Битовъта]] Кинътовътовича… к его ойчызне еще отцу его Кинътовъту, и потомъ Кинътовът умер, а Битовтъ… Битовъту Кинътовътовичу'' (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 393.</ref>; ''въ бояр… в Кинътовта [[Вазгайла|Вожъкгаиловича]]'' (2 ліпеня 1493 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 73.</ref>; ''два чоловеки на имя Янка Кинтовтовича'' (1508 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 286.</ref>; ''Григор Кинътовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Богданъ Канътовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref> (1528 год); ''бояр — Мицка Кинтовтовича'' (1 чэрвеня 1534 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 28.</ref>; ''Митко Кгинтовтович… Петко Кгентовтович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 24, 296.</ref>; ''sioła Gintowtowiczow'' (12 кастрычніка 1561 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 583.</ref>; ''Миколай Матеевичъ Кгинтовтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A+606#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A%20606&f=false С. 606].</ref>, ''Миколай Якубовичъ Вислоухъ съ Кинтовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 857].</ref>, ''з дому своего Кинтовтовича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 869.</ref> (1567 год); ''продку его неякому [[Бітаўт|Битовъту]] Кинътовътовичу… Кинътовътовича… отцу его Кинътовъту… Кинътовтъ'' (19 верасьня 1568 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A&f=false С. 305].</ref>; ''пановъ Кгинтовтовичовъ'' (23 чэрвеня 1583 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 393.</ref>; ''панъ Крыштофъ Кинтовтъ Жердненский… Кинтовту… Кинтовта'' (18 сакавіка 1615 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 28. — Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=EXsZAAAAYAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 111].</ref>; ''Casimir Kintof (Kintowt)'' (27 верасьня 1648 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 3: I—M. — Roma, 1988. P. 62.</ref>; ''Gintułt Ościkowicz miał syna Bartosza Gintułtowicza Dziewałtowskiego'' (сярэдзіна XVII ст., 1897 год)<ref>Ks. Wojciecha Wijuka Kojałowicza Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RMUNldfQ2-MC&q=Gintu%C5%82t+#v=snippet&q=Gintu%C5%82t&f=false S. 310].</ref>; ''Ja Maciey Kintowt — ienerał ziemski Wołkowiski… Maciey Kintowts'' (студзень 1652 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=B-UDAAAAYAAJ&q=Kintowt#v=snippet&q=Kintowt&f=false С. 388].</ref>; ''Матвей Мартынов сын Кинтофт, Якуб Мартынов сын Кинтофт'' (1655 год)<ref>Памятники истории Восточной Европы. Источники 15-17 вв. Том 4. (Monumena Historica Res Gestas Europae Orientalis Illustrantia). Крестоприводная книга шляхты Великого княжества Литовского 1655 г. — Москва — Варшава, 1999. [https://books.google.by/books?id=MoAdAQAAMAAJ&q=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjN8r6Jp9X_AhXE_rsIHTP-BeEQ6AF6BAgIEAI С. 83].</ref>; ''Gintołdus Astok… Gintołt'' (''Gintołd''<ref>Ks. Wojciecha Wiiuka Kojałowicza herbarz szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego zwany Nomenclator. — Kraków, 1905. S. 15, 190.</ref>, 1658)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 27, 217.</ref>; ''Jan Gintołt'' (8 верасьня 1662 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 34. — Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=I2YjAQAAMAAJ&q=Ginto%C5%82t#v=snippet&q=Ginto%C5%82t&f=false С. 246].</ref>; ''p. Gintowt'' (1673 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 150.</ref>; ''Michał Gabryel Gintofft, Horodniczy Trocki'' (1674 год)<ref>Prawa konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących. — Warszawa, 1739. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=098tYWScl2UC&q=Gintofft#v=snippet&q=Gintofft&f=false S. 278].</ref>; ''jmp. Gintowt, podczaszy oszmiański'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 65.</ref>; ''Christophorus Kantowt'' (XVII—XVIII ст.)<ref>Račickaja V. XVII a. pab. — XVIII a. Vilniaus naujųjų miestiečių baltiškos kilmės pavardžių rašybos polinkiai. XVII a. pab. // XV Международная научная конференция студентов-филологов. СПб., 2012/ С. 9.</ref>; ''Eleonora Gintowt'' (1718 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gintowt%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Kątowt'' (1740 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=K%C4%85towt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''JM pan Gintoft'' (1744—1749 гады)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 7. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FukDAAAAYAAJ&q=Gintoft#v=snippet&q=Gintoft&f=false С. 212].</ref>; ''Magdalena Kantowtt'' (1746 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kantowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''F. Antonius Gintowt'' (1754 год)<ref>Ваврик М., о. Нарис розвитку і стану Василіянського чина XVII—XX ст. — Рим, 1979. С. 101.</ref>; ''Helena Kentowtt'' (1763 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kentowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Szyłele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Gintowtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.</ref>; ''Antoni Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 117.</ref>, ''Piotr Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 127.</ref>, ''Maciey Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 130.</ref> (24 кастрычніка 1765 году); ''Marcelli Gintowft'' (1785 год)<ref>Гурская Ю. Многоязычие в Великом княжестве Литовском в зеркале древних фамилий // Acta Baltico-Slavica. Nr. 37 (2013). С. 5.</ref>; ''Jan Gintowt'' (1798 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Jakub Kintowtt'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Kintowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno śś. Franciszka i Bernarda], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanisław Ginttowtt'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ginttowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Михаилъ Гинтовтъ'' (1860 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 18.</ref>; ''Jan Gintowt-Diweltowski'' (26 кастрычніка 1908 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 61.</ref>. == Носьбіты == * [[Ян Гінтаўт]] ({{†}} па 1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста [[Коўна|ковенскі]] * Гентаўт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а чалавека ў Медніцкай воласьці (Жамойць) * Начуш Гінтаўтавіч ({{†}} па 1434) — літоўскі баярын, які прывесіў да акту [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) пячаць з рускім надпісам «НАЧУШНЪ ГІНШТОВТОВ»<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 101.</ref> * Барыс і [[Буйвід]] Гінтаўтавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1449 годзе * Рыгор Кінтаўтавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Багдан Кантаўтавіч — [[Жараны|жаранскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Кінтаўт і Марцін Кінтаўтавіч — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&dq=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwilo_ixvtWCAxWSgf0HHatBCj8Q6AF6BAgIEAI P. 156, 245].</ref> * Лукаш Стэфанавіч Гінтаўт — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1585 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 162].</ref> * Марцін Гінтаўт — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> * Віктар Генцэльт — каталік з [[Рагачоў|Рагачова]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Могилевских Губ. Ведомостей от 21 июля 1907 года. С. 17.</ref> * Альфонс, Антон, Іван, Казімер, Норбэрт, Стэфан і Якаў Гінтаўты — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 6.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11.</ref> * Антоні, Браніслаў, Іван і Ўладзіслаў Гінтаўты — беларусы-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4—5.</ref> * Восіп, Іван і Мар’ян Гінтаўты і Антон, Клямэнці і Франц [[Тэўдавальд (імя)|Дзевалтоўскія]]-Гінтаўты — беларусы з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.</ref> * Стэфанія Гінтаўт (''Gintowt'') — уладальніца гаспадаркі ў Жосьненскай Слабадзе каля [[Паставы|Паставаў]] на 1937 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_wlascicieli_2000.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część II], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Францішак і Соф’я Гінтаўты — уладальнікі гаспадаркі ў Барсуках каля [[Докшыцы|Докшыцаў]] на 1938 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l18.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część III], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Віктар Вікенці Гантаўт (1861—1937) — селянін з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гантаўт Віктар-Вікенці Ігнатавіч (1861)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Антон Гінтаўт (1870—?) — беларус з ваколіцаў [[Лагойск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index4.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Браніслаў Дзевальтоўскі-Гінтаўт (1886—1938) — беларус з ваколіцаў Лагойску, забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Ёсіф Гінтаўт (1883—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Казімер Гінтаўт (1902—1938) — беларус зь Менску, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Гінтаўт-Мількевіч (1904—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гінтаўт-Мількевіч Іосіф Паўлавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Гінтаўт (1906—?) — беларус з [[Буда-Кашалёў|Буды-Кашалёва]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Раман Гінтаўт (1907—1938) — беларус з ваколіцаў Бягомелю, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Уладзімер Гінтаўт (1906—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Франц Гінтаўт (1910—2002) — актывіст беларускага моладзевага руху ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў, біёляг і літаратар<ref>[[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове ХІХ ст. — 1-й палове ХХ ст. (да 1939 г.). — Смаленск, 2015. С. 435.</ref> * Франц Гінтаўт (1914—?) — беларус з ваколіцаў Лагойску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1914) Гінтаўт Франц Віктаравіч (1914)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Станіслаў Гінтаўт (1924—?) — беларус зь [[Віцебск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1924) Гінтаўт Станіслаў Францавіч (1924)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Прыдомкам Гінтаўт карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Дзевялтоўскія|Дзевялтоўскіх]] гербу [[Трубы (герб)|Трубы]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Gintowt#v=snippet&q=Gintowt&f=false S. 41].</ref>. Гінтаўты — [[парафія]]не [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Пана Езуса (Ільля)|касьцёла]] ў [[Ільля (вёска)|Ільлі]] на 1853 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230147/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/472-iliya-kostel-vilejskogo-uezda-spiski-prikhozhan-1853-g Илия костел Вилейского уезда списки прихожан 1853 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2016 г.</ref>. Гінтаўты гербаў [[Даленга (герб)|Даленга]], [[Ляліва]] і [[Тры Трубы]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 499.</ref>. Гінтаўты або Лакянскія-Гінтаўты (Łokiański-Gintowt) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 273.</ref>. Гінтальды (Gintold)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 288.</ref> і Гінтаўты-Зярднейскія<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Гінтаўт (Gintowt, Gintowtt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Кантаўт (''Kantaut'')<ref>[https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=207750&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=Kantaut&tx_dfd_names%5Boffset%5D=&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=f34342f5574736148c3d69733e26a2de Kantaut]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Digitalen Familiennamenwörterbuch Deutschlands (DFD)</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Гантаўт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 621.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Кентаўты ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 326.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Гінтаўшчына]]. == Глядзіце таксама == * [[Гента (імя)|Гента]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай генд}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] bb6re9s04jvww6jzy78vnez86u7vqub 2682509 2682508 2026-08-05T21:24:02Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682509 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґінтаўт |лацінка = Gintaŭt / Hintaŭt |арыгінал = Gentalt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гента (імя)|Gento]] + [[Вальда (імя)|Walt]] |варыянт = Гентаўт, Гінталт, Гінталд, Гінтальд, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт, Гінтулт |вытворныя = [[Контаўт (імя)|Контаўт]] |зьвязаныя = }} '''Гінтаўт''' (''Гінталт'', ''Гінталд'', ''Гінтальд'', ''Кінтаўт''), '''Гентаўт''' (''Кентаўт''), '''Гантаўт''' (''Кантаўт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Кандалд, Гандалд, Кенталд або Генталт (Candoaldo, Gandualdus<ref>[http://saint-bertin.irht.cnrs.fr/site/php/notice.php?id=Saint-Omer749&catalogue=st-omer Saint-Omer, Bibliothèque d’agglomération de Saint-Omer, 749], Saint-Bertin : centre culturel du VIIe au XVIIIe siècle : constitution, conservation, diffusion, utilisation du savoir</ref>, Kentuald<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 396.</ref>, Gentaltus<ref>Le carte del Monastero di San Siro di Genova: 1225—1253. Vol. 2. — Genova, 1997. [https://books.google.by/books?id=GSzZAAAAMAAJ&q=gentaltus&dq=gentaltus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiD64TowY7_AhWBO-wKHXNmD3UQ6AF6BAgHEAI P. 242, 333].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. S. 167.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gands 'посах', пераноснае 'чары', а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Гінтаўт (Gintowt) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год)<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Гінтаўт складаецца з асноваў [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen), якая паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Гінтаўт азначае «зачатак роду» (тое ж, што і імя [[Таўцігін]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Імя Гінтаўт бытавала ў [[Прусія|Прусіі]]: ''[[Ганус (імя)|Hans]] Gynthawte''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gynthawte#v=snippet&q=Gynthawte&f=false S. 32].</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначалася прозьвішча Gintaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GINTAUT&ofb=russ&modus=&lang=de GINTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Гінтальт (Gintolt)<ref>Smoczyński W. Les Noms de famille polonais d’origine lituanienne // Proceedings of the Thirteenth International Congress of Onomastic Sciences, Cracow, August 21—25, 1978 / edited by Kazimierz Rymut. Vol. 2. — Kraków, 1982. P. 440.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Gyntawt Wigails son''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Gyntawt+Wigails&dq=Gyntawt+Wigails&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_vtmDiv_8AhU07rsIHeziAiEQ6AF6BAgIEAI S. 12].</ref>, ''Gynthowd filius Wilgaws''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=S4VTAAAAcAAJ&pg=RA1-PA227&dq=Gynthowd+,+Wilgaws&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihkfCeiv_8AhVt9LsIHZMGCx0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Gynthowd%20%2C%20Wilgaws&f=false S. 227].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Gyntold'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''[[Тыдзіка|Tiddika]] Gynthawten son'' (13 чэрвеня 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Gynthawten#v=snippet&q=Gynthawten&f=false S. 128].</ref>; ''Ginthawt'' (пачатак XV ст.)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 83.</ref>; ''Gientowtu, Szawtowtowu bratu, człowiek'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''Johannes Ginthold'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. [https://books.google.by/books?id=ywkXAQAAIAAJ&q=Ginthold&dq=Ginthold&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9nbq60oP9AhWEO-wKHUB-AOQQ6AF6BAgIEAI S. 11]</ref>; ''Gintoldo de Ziruntin'' (''Gintold''<ref name="Piatrauskas-2014-237">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 239.</ref>; 20 красавіка 1424 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 290.</ref>; ''пять чоловековъ… а Кгенътовта'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Борису Кинътовтовичу… Буивиду, Борисову брату'' (11 верасьня 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''кгедроитскыи паны у головах… Янъ Кгинтовтович, Станко брат его'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''pro filio meo Gintholth'' (5 ліпеня 1472 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 322.</ref>; ''[[Бітаўт|Битовъта]] Кинътовътовича… к его ойчызне еще отцу его Кинътовъту, и потомъ Кинътовът умер, а Битовтъ… Битовъту Кинътовътовичу'' (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 393.</ref>; ''въ бояр… в Кинътовта [[Вазгайла|Вожъкгаиловича]]'' (2 ліпеня 1493 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 73.</ref>; ''два чоловеки на имя Янка Кинтовтовича'' (1508 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 286.</ref>; ''Григор Кинътовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Богданъ Канътовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref> (1528 год); ''бояр — Мицка Кинтовтовича'' (1 чэрвеня 1534 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 28.</ref>; ''Митко Кгинтовтович… Петко Кгентовтович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 24, 296.</ref>; ''sioła Gintowtowiczow'' (12 кастрычніка 1561 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 583.</ref>; ''Миколай Матеевичъ Кгинтовтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A+606#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A%20606&f=false С. 606].</ref>, ''Миколай Якубовичъ Вислоухъ съ Кинтовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 857].</ref>, ''з дому своего Кинтовтовича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 869.</ref> (1567 год); ''продку его неякому [[Бітаўт|Битовъту]] Кинътовътовичу… Кинътовътовича… отцу его Кинътовъту… Кинътовтъ'' (19 верасьня 1568 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A&f=false С. 305].</ref>; ''пановъ Кгинтовтовичовъ'' (23 чэрвеня 1583 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 393.</ref>; ''панъ Крыштофъ Кинтовтъ Жердненский… Кинтовту… Кинтовта'' (18 сакавіка 1615 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 28. — Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=EXsZAAAAYAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 111].</ref>; ''Casimir Kintof (Kintowt)'' (27 верасьня 1648 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 3: I—M. — Roma, 1988. P. 62.</ref>; ''Gintułt Ościkowicz miał syna Bartosza Gintułtowicza Dziewałtowskiego'' (сярэдзіна XVII ст., 1897 год)<ref>Ks. Wojciecha Wijuka Kojałowicza Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RMUNldfQ2-MC&q=Gintu%C5%82t+#v=snippet&q=Gintu%C5%82t&f=false S. 310].</ref>; ''Ja Maciey Kintowt — ienerał ziemski Wołkowiski… Maciey Kintowts'' (студзень 1652 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=B-UDAAAAYAAJ&q=Kintowt#v=snippet&q=Kintowt&f=false С. 388].</ref>; ''Матвей Мартынов сын Кинтофт, Якуб Мартынов сын Кинтофт'' (1655 год)<ref>Памятники истории Восточной Европы. Источники 15-17 вв. Том 4. (Monumena Historica Res Gestas Europae Orientalis Illustrantia). Крестоприводная книга шляхты Великого княжества Литовского 1655 г. — Москва — Варшава, 1999. [https://books.google.by/books?id=MoAdAQAAMAAJ&q=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjN8r6Jp9X_AhXE_rsIHTP-BeEQ6AF6BAgIEAI С. 83].</ref>; ''Gintołdus Astok… Gintołt'' (''Gintołd''<ref>Ks. Wojciecha Wiiuka Kojałowicza herbarz szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego zwany Nomenclator. — Kraków, 1905. S. 15, 190.</ref>, 1658)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 27, 217.</ref>; ''Jan Gintołt'' (8 верасьня 1662 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 34. — Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=I2YjAQAAMAAJ&q=Ginto%C5%82t#v=snippet&q=Ginto%C5%82t&f=false С. 246].</ref>; ''p. Gintowt'' (1673 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 150.</ref>; ''Michał Gabryel Gintofft, Horodniczy Trocki'' (1674 год)<ref>Prawa konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących. — Warszawa, 1739. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=098tYWScl2UC&q=Gintofft#v=snippet&q=Gintofft&f=false S. 278].</ref>; ''jmp. Gintowt, podczaszy oszmiański'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 65.</ref>; ''Christophorus Kantowt'' (XVII—XVIII ст.)<ref>Račickaja V. XVII a. pab. — XVIII a. Vilniaus naujųjų miestiečių baltiškos kilmės pavardžių rašybos polinkiai. XVII a. pab. // XV Международная научная конференция студентов-филологов. СПб., 2012/ С. 9.</ref>; ''Eleonora Gintowt'' (1718 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gintowt%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Kątowt'' (1740 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=K%C4%85towt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''JM pan Gintoft'' (1744—1749 гады)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 7. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FukDAAAAYAAJ&q=Gintoft#v=snippet&q=Gintoft&f=false С. 212].</ref>; ''Magdalena Kantowtt'' (1746 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kantowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''F. Antonius Gintowt'' (1754 год)<ref>Ваврик М., о. Нарис розвитку і стану Василіянського чина XVII—XX ст. — Рим, 1979. С. 101.</ref>; ''Helena Kentowtt'' (1763 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kentowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Szyłele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Gintowtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.</ref>; ''Antoni Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 117.</ref>, ''Piotr Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 127.</ref>, ''Maciey Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 130.</ref> (24 кастрычніка 1765 году); ''Marcelli Gintowft'' (1785 год)<ref>Гурская Ю. Многоязычие в Великом княжестве Литовском в зеркале древних фамилий // Acta Baltico-Slavica. Nr. 37 (2013). С. 5.</ref>; ''Jan Gintowt'' (1798 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Jakub Kintowtt'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Kintowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno śś. Franciszka i Bernarda], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanisław Ginttowtt'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ginttowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Михаилъ Гинтовтъ'' (1860 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 18.</ref>; ''Jan Gintowt-Diweltowski'' (26 кастрычніка 1908 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 61.</ref>. == Носьбіты == * [[Ян Гінтаўт]] ({{†}} па 1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста [[Коўна|ковенскі]] * Гентаўт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а чалавека ў Медніцкай воласьці (Жамойць) * Начуш Гінтаўтавіч ({{†}} па 1434) — літоўскі баярын, які прывесіў да акту [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) пячаць з рускім надпісам «НАЧУШНЪ ГІНШТОВТОВ»<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 101.</ref> * Барыс і [[Буйвід]] Гінтаўтавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1449 годзе * Рыгор Кінтаўтавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Багдан Кантаўтавіч — [[Жараны|жаранскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Кінтаўт і Марцін Кінтаўтавіч — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&dq=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwilo_ixvtWCAxWSgf0HHatBCj8Q6AF6BAgIEAI P. 156, 245].</ref> * Лукаш Стэфанавіч Гінтаўт — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1585 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 162].</ref> * Марцін Гінтаўт — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> * Віктар Генцэльт — каталік з [[Рагачоў|Рагачова]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Могилевских Губ. Ведомостей от 21 июля 1907 года. С. 17.</ref> * Альфонс, Антон, Іван, Казімер, Норбэрт, Стэфан і Якаў Гінтаўты — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 6.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11.</ref> * Антоні, Браніслаў, Іван і Ўладзіслаў Гінтаўты — беларусы-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> * Восіп, Іван і Мар’ян Гінтаўты і Антон, Клямэнці і Франц [[Тэўдавальд (імя)|Дзевалтоўскія]]-Гінтаўты — беларусы з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.</ref> * Стэфанія Гінтаўт (''Gintowt'') — уладальніца гаспадаркі ў Жосьненскай Слабадзе каля [[Паставы|Паставаў]] на 1937 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_wlascicieli_2000.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część II], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Францішак і Соф’я Гінтаўты — уладальнікі гаспадаркі ў Барсуках каля [[Докшыцы|Докшыцаў]] на 1938 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l18.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część III], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Віктар Вікенці Гантаўт (1861—1937) — селянін з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гантаўт Віктар-Вікенці Ігнатавіч (1861)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Антон Гінтаўт (1870—?) — беларус з ваколіцаў [[Лагойск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index4.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Браніслаў Дзевальтоўскі-Гінтаўт (1886—1938) — беларус з ваколіцаў Лагойску, забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Ёсіф Гінтаўт (1883—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Казімер Гінтаўт (1902—1938) — беларус зь Менску, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Гінтаўт-Мількевіч (1904—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гінтаўт-Мількевіч Іосіф Паўлавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Гінтаўт (1906—?) — беларус з [[Буда-Кашалёў|Буды-Кашалёва]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Раман Гінтаўт (1907—1938) — беларус з ваколіцаў Бягомелю, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Уладзімер Гінтаўт (1906—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Франц Гінтаўт (1910—2002) — актывіст беларускага моладзевага руху ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў, біёляг і літаратар<ref>[[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове ХІХ ст. — 1-й палове ХХ ст. (да 1939 г.). — Смаленск, 2015. С. 435.</ref> * Франц Гінтаўт (1914—?) — беларус з ваколіцаў Лагойску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1914) Гінтаўт Франц Віктаравіч (1914)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Станіслаў Гінтаўт (1924—?) — беларус зь [[Віцебск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1924) Гінтаўт Станіслаў Францавіч (1924)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Прыдомкам Гінтаўт карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Дзевялтоўскія|Дзевялтоўскіх]] гербу [[Трубы (герб)|Трубы]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Gintowt#v=snippet&q=Gintowt&f=false S. 41].</ref>. Гінтаўты — [[парафія]]не [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Пана Езуса (Ільля)|касьцёла]] ў [[Ільля (вёска)|Ільлі]] на 1853 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230147/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/472-iliya-kostel-vilejskogo-uezda-spiski-prikhozhan-1853-g Илия костел Вилейского уезда списки прихожан 1853 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2016 г.</ref>. Гінтаўты гербаў [[Даленга (герб)|Даленга]], [[Ляліва]] і [[Тры Трубы]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 499.</ref>. Гінтаўты або Лакянскія-Гінтаўты (Łokiański-Gintowt) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 273.</ref>. Гінтальды (Gintold)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 288.</ref> і Гінтаўты-Зярднейскія<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Гінтаўт (Gintowt, Gintowtt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Кантаўт (''Kantaut'')<ref>[https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=207750&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=Kantaut&tx_dfd_names%5Boffset%5D=&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=f34342f5574736148c3d69733e26a2de Kantaut]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Digitalen Familiennamenwörterbuch Deutschlands (DFD)</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Гантаўт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 621.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Кентаўты ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 326.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Гінтаўшчына]]. == Глядзіце таксама == * [[Гента (імя)|Гента]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай генд}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] c2p0fcyoyodq421edm7l192j5s6lqww 2682537 2682509 2026-08-05T22:57:13Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682537 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґінтаўт |лацінка = Gintaŭt / Hintaŭt |арыгінал = Gentalt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гента (імя)|Gento]] + [[Вальда (імя)|Walt]] |варыянт = Гентаўт, Гінталт, Гінталд, Гінтальд, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт, Гінтулт |вытворныя = [[Контаўт (імя)|Контаўт]] |зьвязаныя = }} '''Гінтаўт''' (''Гінталт'', ''Гінталд'', ''Гінтальд'', ''Кінтаўт''), '''Гентаўт''' (''Кентаўт''), '''Гантаўт''' (''Кантаўт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Кандалд, Гандалд, Кенталд або Генталт (Candoaldo, Gandualdus<ref>[http://saint-bertin.irht.cnrs.fr/site/php/notice.php?id=Saint-Omer749&catalogue=st-omer Saint-Omer, Bibliothèque d’agglomération de Saint-Omer, 749], Saint-Bertin : centre culturel du VIIe au XVIIIe siècle : constitution, conservation, diffusion, utilisation du savoir</ref>, Kentuald<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 396.</ref>, Gentaltus<ref>Le carte del Monastero di San Siro di Genova: 1225—1253. Vol. 2. — Genova, 1997. [https://books.google.by/books?id=GSzZAAAAMAAJ&q=gentaltus&dq=gentaltus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiD64TowY7_AhWBO-wKHXNmD3UQ6AF6BAgHEAI P. 242, 333].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. S. 167.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gands 'посах', пераноснае 'чары', а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Гінтаўт (Gintowt) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год)<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Гінтаўт складаецца з асноваў [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen), якая паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Гінтаўт азначае «зачатак роду» (тое ж, што і імя [[Таўцігін]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Імя Гінтаўт бытавала ў [[Прусія|Прусіі]]: ''[[Ганус (імя)|Hans]] Gynthawte''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gynthawte#v=snippet&q=Gynthawte&f=false S. 32].</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначалася прозьвішча Gintaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GINTAUT&ofb=russ&modus=&lang=de GINTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Гінтальт (Gintolt)<ref>Smoczyński W. Les Noms de famille polonais d’origine lituanienne // Proceedings of the Thirteenth International Congress of Onomastic Sciences, Cracow, August 21—25, 1978 / edited by Kazimierz Rymut. Vol. 2. — Kraków, 1982. P. 440.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Gyntawt Wigails son''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Gyntawt+Wigails&dq=Gyntawt+Wigails&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_vtmDiv_8AhU07rsIHeziAiEQ6AF6BAgIEAI S. 12].</ref>, ''Gynthowd filius Wilgaws''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=S4VTAAAAcAAJ&pg=RA1-PA227&dq=Gynthowd+,+Wilgaws&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihkfCeiv_8AhVt9LsIHZMGCx0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Gynthowd%20%2C%20Wilgaws&f=false S. 227].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Gyntold'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''[[Тыдзіка|Tiddika]] Gynthawten son'' (13 чэрвеня 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Gynthawten#v=snippet&q=Gynthawten&f=false S. 128].</ref>; ''Ginthawt'' (пачатак XV ст.)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 83.</ref>; ''Gientowtu, Szawtowtowu bratu, człowiek'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''Johannes Ginthold'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. [https://books.google.by/books?id=ywkXAQAAIAAJ&q=Ginthold&dq=Ginthold&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9nbq60oP9AhWEO-wKHUB-AOQQ6AF6BAgIEAI S. 11]</ref>; ''Gintoldo de Ziruntin'' (''Gintold''<ref name="Piatrauskas-2014-237">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 239.</ref>; 20 красавіка 1424 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 290.</ref>; ''пять чоловековъ… а Кгенътовта'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Борису Кинътовтовичу… Буивиду, Борисову брату'' (11 верасьня 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''кгедроитскыи паны у головах… Янъ Кгинтовтович, Станко брат его'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''pro filio meo Gintholth'' (5 ліпеня 1472 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 322.</ref>; ''[[Бітаўт|Битовъта]] Кинътовътовича… к его ойчызне еще отцу его Кинътовъту, и потомъ Кинътовът умер, а Битовтъ… Битовъту Кинътовътовичу'' (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 393.</ref>; ''въ бояр… в Кинътовта [[Вазгайла|Вожъкгаиловича]]'' (2 ліпеня 1493 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 73.</ref>; ''два чоловеки на имя Янка Кинтовтовича'' (1508 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 286.</ref>; ''Григор Кинътовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Богданъ Канътовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref> (1528 год); ''бояр — Мицка Кинтовтовича'' (1 чэрвеня 1534 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 28.</ref>; ''Митко Кгинтовтович… Петко Кгентовтович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 24, 296.</ref>; ''sioła Gintowtowiczow'' (12 кастрычніка 1561 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 583.</ref>; ''Миколай Матеевичъ Кгинтовтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A+606#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A%20606&f=false С. 606].</ref>, ''Миколай Якубовичъ Вислоухъ съ Кинтовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 857].</ref>, ''з дому своего Кинтовтовича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 869.</ref> (1567 год); ''продку его неякому [[Бітаўт|Битовъту]] Кинътовътовичу… Кинътовътовича… отцу его Кинътовъту… Кинътовтъ'' (19 верасьня 1568 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%8A%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8A&f=false С. 305].</ref>; ''пановъ Кгинтовтовичовъ'' (23 чэрвеня 1583 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 393.</ref>; ''панъ Крыштофъ Кинтовтъ Жердненский… Кинтовту… Кинтовта'' (18 сакавіка 1615 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 28. — Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=EXsZAAAAYAAJ&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 111].</ref>; ''Casimir Kintof (Kintowt)'' (27 верасьня 1648 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 3: I—M. — Roma, 1988. P. 62.</ref>; ''Gintułt Ościkowicz miał syna Bartosza Gintułtowicza Dziewałtowskiego'' (сярэдзіна XVII ст., 1897 год)<ref>Ks. Wojciecha Wijuka Kojałowicza Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RMUNldfQ2-MC&q=Gintu%C5%82t+#v=snippet&q=Gintu%C5%82t&f=false S. 310].</ref>; ''Ja Maciey Kintowt — ienerał ziemski Wołkowiski… Maciey Kintowts'' (студзень 1652 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=B-UDAAAAYAAJ&q=Kintowt#v=snippet&q=Kintowt&f=false С. 388].</ref>; ''Матвей Мартынов сын Кинтофт, Якуб Мартынов сын Кинтофт'' (1655 год)<ref>Памятники истории Восточной Европы. Источники 15-17 вв. Том 4. (Monumena Historica Res Gestas Europae Orientalis Illustrantia). Крестоприводная книга шляхты Великого княжества Литовского 1655 г. — Москва — Варшава, 1999. [https://books.google.by/books?id=MoAdAQAAMAAJ&q=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D1%81%D1%8B%D0%BD+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%84%D1%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjN8r6Jp9X_AhXE_rsIHTP-BeEQ6AF6BAgIEAI С. 83].</ref>; ''Gintołdus Astok… Gintołt'' (''Gintołd''<ref>Ks. Wojciecha Wiiuka Kojałowicza herbarz szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego zwany Nomenclator. — Kraków, 1905. S. 15, 190.</ref>, 1658)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 27, 217.</ref>; ''Jan Gintołt'' (8 верасьня 1662 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 34. — Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=I2YjAQAAMAAJ&q=Ginto%C5%82t#v=snippet&q=Ginto%C5%82t&f=false С. 246].</ref>; ''p. Gintowt'' (1673 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 150.</ref>; ''Michał Gabryel Gintofft, Horodniczy Trocki'' (1674 год)<ref>Prawa konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących. — Warszawa, 1739. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=098tYWScl2UC&q=Gintofft#v=snippet&q=Gintofft&f=false S. 278].</ref>; ''jmp. Gintowt, podczaszy oszmiański'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 65.</ref>; ''Christophorus Kantowt'' (XVII—XVIII ст.)<ref>Račickaja V. XVII a. pab. — XVIII a. Vilniaus naujųjų miestiečių baltiškos kilmės pavardžių rašybos polinkiai. XVII a. pab. // XV Международная научная конференция студентов-филологов. СПб., 2012/ С. 9.</ref>; ''Eleonora Gintowt'' (1718 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gintowt%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Kątowt'' (1740 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=K%C4%85towt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''JM pan Gintoft'' (1744—1749 гады)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 7. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FukDAAAAYAAJ&q=Gintoft#v=snippet&q=Gintoft&f=false С. 212].</ref>; ''Magdalena Kantowtt'' (1746 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kantowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''F. Antonius Gintowt'' (1754 год)<ref>Ваврик М., о. Нарис розвитку і стану Василіянського чина XVII—XX ст. — Рим, 1979. С. 101.</ref>; ''Helena Kentowtt'' (1763 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Kentowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Szyłele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Gintowtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.</ref>; ''Antoni Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 117.</ref>, ''Piotr Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 127.</ref>, ''Maciey Gintowtt''<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 130.</ref> (24 кастрычніка 1765 году); ''Marcelli Gintowft'' (1785 год)<ref>Гурская Ю. Многоязычие в Великом княжестве Литовском в зеркале древних фамилий // Acta Baltico-Slavica. Nr. 37 (2013). С. 5.</ref>; ''Jan Gintowt'' (1798 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Jakub Kintowtt'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Kintowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno śś. Franciszka i Bernarda], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanisław Ginttowtt'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ginttowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Михаилъ Гинтовтъ'' (1860 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 18.</ref>; ''Jan Gintowt-Diweltowski'' (26 кастрычніка 1908 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 61.</ref>. == Носьбіты == * [[Ян Гінтаўт]] ({{†}} па 1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста [[Коўна|ковенскі]] * Гентаўт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а чалавека ў Медніцкай воласьці (Жамойць) * Начуш Гінтаўтавіч ({{†}} па 1434) — літоўскі баярын, які прывесіў да акту [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) пячаць з рускім надпісам «НАЧУШНЪ ГІНШТОВТОВ»<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 101.</ref> * Барыс і [[Буйвід]] Гінтаўтавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1449 годзе * Рыгор Кінтаўтавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Багдан Кантаўтавіч — [[Жараны|жаранскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Кінтаўт і Марцін Кінтаўтавіч — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&dq=%22%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%22+%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwilo_ixvtWCAxWSgf0HHatBCj8Q6AF6BAgIEAI P. 156, 245].</ref> * Лукаш Стэфанавіч Гінтаўт — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1585 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83#v=snippet&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%83&f=false С. 162].</ref> * Марцін Гінтаўт — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> * Віктар Генцэльт — каталік з [[Рагачоў|Рагачова]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Могилевских Губ. Ведомостей от 21 июля 1907 года. С. 17.</ref> * Альфонс, Антон, Іван, Казімер, Норбэрт, Стэфан і Якаў Гінтаўты — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 6.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11.</ref> * Антоні, Браніслаў, Іван і Ўладзіслаў Гінтаўты — беларусы-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> * Восіп, Іван і Мар’ян Гінтаўты і Антон, Клямэнці і Франц [[Тэўдавальд (імя)|Дзевалтоўскія]]-Гінтаўты — беларусы з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.</ref> * Стэфанія Гінтаўт (''Gintowt'') — уладальніца гаспадаркі ў Жосьненскай Слабадзе каля [[Паставы|Паставаў]] на 1937 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_wlascicieli_2000.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część II], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Францішак і Соф’я Гінтаўты — уладальнікі гаспадаркі ў Барсуках каля [[Докшыцы|Докшыцаў]] на 1938 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l18.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część III], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Віктар Вікенці Гантаўт (1861—1937) — селянін з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гантаўт Віктар-Вікенці Ігнатавіч (1861)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Антон Гінтаўт (1870—?) — беларус з ваколіцаў [[Лагойск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index4.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Браніслаў Дзевальтоўскі-Гінтаўт (1886—1938) — беларус з ваколіцаў Лагойску, забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Ёсіф Гінтаўт (1883—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Казімер Гінтаўт (1902—1938) — беларус зь Менску, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ёсіф Гінтаўт-Мількевіч (1904—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1861) Гінтаўт-Мількевіч Іосіф Паўлавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Гінтаўт (1906—?) — беларус з [[Буда-Кашалёў|Буды-Кашалёва]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Раман Гінтаўт (1907—1938) — беларус з ваколіцаў Бягомелю, забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Уладзімер Гінтаўт (1906—?) — беларус зь Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * [[Франц Гінтаўт]] (Гінтаўт-Дзевалтоўскі<ref>[http://www.represii.belreform.org/repres.htm Рэпрэсаваныя дзеячы культуры] // Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асьветы, грамадзкія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыкляпэдычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. — Смаленск, 2003.</ref>; 1910—2002) — актывіст беларускага моладзевага руху ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў, біёляг і літаратар<ref>[[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове ХІХ ст. — 1-й палове ХХ ст. (да 1939 г.). — Смаленск, 2015. С. 435.</ref> * Франц Гінтаўт (1914—?) — беларус з ваколіцаў Лагойску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1914) Гінтаўт Франц Віктаравіч (1914)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Станіслаў Гінтаўт (1924—?) — беларус зь [[Віцебск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%93%D1%96%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1924) Гінтаўт Станіслаў Францавіч (1924)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Прыдомкам Гінтаўт карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Дзевялтоўскія|Дзевялтоўскіх]] гербу [[Трубы (герб)|Трубы]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Gintowt#v=snippet&q=Gintowt&f=false S. 41].</ref>. Гінтаўты — [[парафія]]не [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Пана Езуса (Ільля)|касьцёла]] ў [[Ільля (вёска)|Ільлі]] на 1853 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230147/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/472-iliya-kostel-vilejskogo-uezda-spiski-prikhozhan-1853-g Илия костел Вилейского уезда списки прихожан 1853 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2016 г.</ref>. Гінтаўты гербаў [[Даленга (герб)|Даленга]], [[Ляліва]] і [[Тры Трубы]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 499.</ref>. Гінтаўты або Лакянскія-Гінтаўты (Łokiański-Gintowt) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 273.</ref>. Гінтальды (Gintold)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 288.</ref> і Гінтаўты-Зярднейскія<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Гінтаўт (Gintowt, Gintowtt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Кантаўт (''Kantaut'')<ref>[https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=207750&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=Kantaut&tx_dfd_names%5Boffset%5D=&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=f34342f5574736148c3d69733e26a2de Kantaut]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Digitalen Familiennamenwörterbuch Deutschlands (DFD)</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Гантаўт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 621.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Кентаўты ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 326.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Гінтаўшчына]]. == Глядзіце таксама == * [[Гента (імя)|Гента]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай генд}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kkmumhhcb54266cdhvswh6fkdknex3y 0 264850 2682538 2680312 2026-08-05T22:58:17Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682538 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Тэўдавальд |лацінка = Teŭdavald |арыгінал = Theudovald |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Тэўда (імя)|Teudo]] + [[Вальда (імя)|Wald]] |варыянт = Тэльтаўт, Цельтаўт, Дзівалт, Дзевалт, Тывульт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Тэўдавальд''', '''Тэльтаўт''' (''Тывульт''), '''Дзівалт''', '''Дзевалт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвіча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Тэўдавалд або Тэўталд, пазьней Дывальд, Дэвальт або Дывальт (Theudovald, Teutald, Diewald, Dewalt<ref>Rita Heuser, [https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=449291&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=%2Aalt&tx_dfd_names%5Boffset%5D=&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=dcf220fbb6da6334b3f98f35ee72773f Dewalt]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands</ref>, Diwolt<ref>Rita Heuser, [https://web.archive.org/web/20250806040510/https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=297817&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=11896ea52e84472fb7a1a7540a5cf2eb Diwolt], Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Teutald%2C+Diewald#v=snippet&q=Teutald%2C%20Diewald&f=false S. 1450—1451].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Teodaldi (Tedaldi)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 584.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Дзевалтовіч (Dziewałtowicz)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 104.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Alexander Tywult — czesznik Trocki… Alexander Tywult'' (17 ліпеня 1733 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 4. Акты Брестского гродского суда. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YHNgAAAAcAAJ&q=Tywult#v=snippet&q=Tywult&f=false С. 478, 480].</ref>; ''Jan Dziwołtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 112.</ref>; ''Anna Dziewałtowicz'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=1&search_lastname=Dziewa%C5%82towicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Suderwa], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Karol Teltowtt'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Teltowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Johanna Teltowt'' (1870 год)<ref>[https://oldpomnik.by/2019/10/29/johanna-teltowt-ioanna-teltovt/ Johanna Teltowt (Иоанна Тельтовт)], Старые памятники в Слуцке</ref>; ''Franciszek Teltowt'' (1890 год)<ref>[https://oldpomnik.by/2016/05/31/francishek-teltowt/ Franciszek Teltowt (Франтишек Тельтовт)], Старые памятники в Слуцке</ref>. == Носьбіты == * [[Тэўдавальд]] (каля 535—555) — кароль [[Франкі|франкаў]] * Ян Дзівалт — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> * Антон, Клямэнці і Франц Дзевалтоўскія-[[Гінтаўт]]ы — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 4.</ref> * Браніслаў Дзевальтоўскі-Гінтаўт (1886—1938) — беларус з ваколіцаў [[Лагойск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Яніна Тэльтаўт (1887—1937) — беларуска з [[Слуцак|Слуцку]], забітая ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%AF%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1887) Тэльтаўт Яніна Марыянаўна (1887)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Юры Тэльтаўт (1890—1937) — беларус з Слуцку, забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82_%D0%AE%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1890) Тэльтаўт Юры Марыянавіч (1890)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * [[Франц Гінтаўт]] (Гінтаўт-Дзевалтоўскі<ref>[http://www.represii.belreform.org/repres.htm Рэпрэсаваныя дзеячы культуры] // Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асьветы, грамадзкія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыкляпэдычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. — Смаленск, 2003.</ref>; 1910—2002) — актывіст беларускага моладзевага руху ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў, біёляг і літаратар<ref>[[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове ХІХ ст. — 1-й палове ХХ ст. (да 1939 г.). — Смаленск, 2015. С. 435.</ref> Дзевалтоўскія, Гінтаўты-Дзевалтоўскія і Гінтаўты-Дзевялтоўскія — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/d/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Д], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Тэўда (імя)|Тэўда]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай тэўд}} {{Імёны з асновай валд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5lqvi9eddj3qyob910lf09oqezysk7o 0 265290 2682520 2680528 2026-08-05T22:17:31Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682520 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вайніла |лацінка = Vajniła |арыгінал = Weinel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Война|Weine]] + суфікс з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Вайналь, Вэйніла |вытворныя = [[Вінела]] |зьвязаныя = }} '''Вайніла''' (''Вайналь'', ''Вэйніла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Воиниловя'' (2-я пал. XIV ст.)<ref>Марасинова Л. М. Новые псковские грамоты XIV—XV веков. — М., 1966. С. 47.</ref>; ''Voynil Duhonicz… Woynil'' (25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''панъ Федосей и Яковъ Войниловичи'' (15 чэрвеня 1398 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=iuMDAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 4].</ref>; ''Пашку Воиниловичу у Короличах чоловекъ Ходорец'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 54.</ref>; ''[[Радзівіл (імя)|Радивилу]] пять чоловековъ, на имя: [[Індрых|Индрих]] а Воинило, Пилип, [[Доўнар (імя)|Довнар]], Кровъсикало'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 65.</ref>; ''верного слуги нашого пана Федка Войниловича'' (3 верасьня 1451 году)<ref>Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=pDhAAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 327].</ref><ref>[http://starbel.by/dok/d037.htm Пожалование Федку Войниловичу на Новое Село (1451)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''плебанъ Налибоцкий князь Мацко Войнилович'' (12 красавіка 1467 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Ub1i_TFA_kcC&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 138].</ref>; ''Мацъку Воиниловичу, Ваську Воиниловичу, Олехну Воиниловичу, Алексанъдру Воиниловичу, Стец(ъ)ку Воиниловичу'' (27 сакавіка і 24 красавіка 1486 году; 23 студзеня, 17 сакавіка і 3 чэрвеня 1488 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 33, 38, 60, 71, 75.</ref>; ''Богдан Воинило'' (каля 1492 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 154.</ref>; ''hominibus de Woynyloviczi'' (24 лютага 1492 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 439.</ref>; ''дворенина нашого Грицка Воиниловича'' (1503 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 100.</ref>; ''cum fratre Woynelus'' (3 лістапада 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 707.</ref>; ''сынове нашого смирения панове бурмистры и прыставники места виленского… Ивашко Войниловичъ'' (сьнежань 1511 году)<ref>Вестник Западной России. Кн. 12, т. 4, 1865—1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4ZMZAAAAYAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 242].</ref>; ''Михно Войнилович'' (10 чэрвеня 1514 году)<ref>Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 27.</ref>; ''Сенко Войнилович… Михно Воинилович'' (15 чэрвеня і 18 ліпеня 1514 году)<ref>Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 30.</ref>; ''Семен Воинилович, дворанин господарьскии''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 53.</ref>, ''Сенко Воиниловичъ… Ивановая Воиниловича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Юхно Воиниловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 152.</ref> (1528 год); ''з [[Наваградак|Новагородка]] Сенко Воинилович'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 26.</ref>; ''село Козловичи… Онофрей Войниловичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. С. 629.</ref>; ''Федеръ Воиниловичъ… Иванъ Семеновичъ Воиниловичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 351.</ref>; ''Иванъ Семеновичъ Войниловичъ… Иванъ Русинъ Войниловичъ… Иванъ Михайловичъ Войниловичъ… Борысъ Войниловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 815—816].</ref>, ''Левко Войниловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 845.</ref> (1567 год); ''земяне гсдрьские повету Ковенского… пан Семен Войнилович'' (11 траўня 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XucDAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 52].</ref>; ''Войнило Саганенко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 74.</ref>; ''Woyniły'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Józef Wejniłowicz'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wejni%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Repla], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Wojniłowiczowa'' (22 чэрвеня 1836 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 47.</ref>. == Носьбіты == * Вайніла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=txIWAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE&f=false С. 48].</ref> * Тэадосі Вайніловіч — [[архімандрыт]] [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] ў 1480—1491 гадох<ref>Жития Святых, чтимых Православной церковью. — СПб., 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=czlGAQAAMAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 346].</ref> * Багдан Вайніла — [[смаленск]]і баярын, які ўпамінаецца каля 1492 году; пачынальнік роду [[Вайніловічы|Вайніловічаў]] * Філіп Вайніловіч — [[Вільня|віленскі]] мешчанін, які ўпамінаецца ў 1521 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. [https://books.google.by/books?id=D7M7AQAAMAAJ&q=%22%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&dq=%22%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwihlPmbuvyFAxXKgf0HHRHlAaAQ6AF6BAgJEAI С. 241].</ref> * Сенька Вайнілавіч і Іванавая Вайніловіча — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Юхна Вайніловіч — [[Гарадзец (Гомельская вобласьць)|гарадзецкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Баляслаў, Іван і Сяргей Вайніловічы — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 1.</ref> * Іван Іванавіч Вайніловіч — жыхар ваколіцаў [[Гомель|Гомля]] на 1906 год<ref>Прибавление к № 90 Могилевских Губ. Ведомостей от 18 ноября 1906 года. С. 13.</ref> * Міхал Вайніловіч — [[беларусы|беларус]]-праваслаўны з [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%201%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 2.</ref> * [[Эдвард Вайніловіч]] (1847—1928) — беларускі і польскі палітычны і грамадзкі дзяяч * Савелі Вайніловіч (1861—?) — беларус з [[Асьвея|Асьвеі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 93.</ref> * Іван Вайніловіч (1890—?) — беларус з ваколіцаў [[Ворша|Воршы]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Іван Вайніла (1905—?) — беларус з ваколіцаў [[Карэлічы|Карэлічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Вайнілы (Wojniłło) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 449.</ref>. Вайналевіч (Wojnalewicz) і Вайніловіч (Wojnillowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] існуе вёска [[Вайнілы]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Вайнілаўцы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Вайніліха]]. Назву [[Вайнілавічы]] маюць вёскі на гістарычных [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] і [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]], назву [[Вайнілава]] — на гістарычных [[Менскі павет|Меншчыне]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]], назву [[Вайнілаўшчына]] — на гістарычных Ашмяншчыне і Меншчыне. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай вуйн}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hyzvnkadaxq8bfeag1arncl5hxi8rp0 2682522 2682520 2026-08-05T22:19:18Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682522 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вайніла |лацінка = Vajniła |арыгінал = Weinel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Война|Weine]] + суфікс з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Вайналь, Вэйніла |вытворныя = [[Вінела]] |зьвязаныя = }} '''Вайніла''' (''Вайналь'', ''Вэйніла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Воиниловя'' (2-я пал. XIV ст.)<ref>Марасинова Л. М. Новые псковские грамоты XIV—XV веков. — М., 1966. С. 47.</ref>; ''Voynil Duhonicz… Woynil'' (25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''панъ Федосей и Яковъ Войниловичи'' (15 чэрвеня 1398 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=iuMDAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 4].</ref>; ''Пашку Воиниловичу у Короличах чоловекъ Ходорец'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 54.</ref>; ''[[Радзівіл (імя)|Радивилу]] пять чоловековъ, на имя: [[Індрых|Индрих]] а Воинило, Пилип, [[Доўнар (імя)|Довнар]], Кровъсикало'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 65.</ref>; ''верного слуги нашого пана Федка Войниловича'' (3 верасьня 1451 году)<ref>Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=pDhAAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 327].</ref><ref>[http://starbel.by/dok/d037.htm Пожалование Федку Войниловичу на Новое Село (1451)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''плебанъ Налибоцкий князь Мацко Войнилович'' (12 красавіка 1467 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Ub1i_TFA_kcC&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 138].</ref>; ''Мацъку Воиниловичу, Ваську Воиниловичу, Олехну Воиниловичу, Алексанъдру Воиниловичу, Стец(ъ)ку Воиниловичу'' (27 сакавіка і 24 красавіка 1486 году; 23 студзеня, 17 сакавіка і 3 чэрвеня 1488 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 33, 38, 60, 71, 75.</ref>; ''Богдан Воинило'' (каля 1492 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 154.</ref>; ''hominibus de Woynyloviczi'' (24 лютага 1492 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 439.</ref>; ''дворенина нашого Грицка Воиниловича'' (1503 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 100.</ref>; ''cum fratre Woynelus'' (3 лістапада 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 707.</ref>; ''сынове нашого смирения панове бурмистры и прыставники места виленского… Ивашко Войниловичъ'' (сьнежань 1511 году)<ref>Вестник Западной России. Кн. 12, т. 4, 1865—1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4ZMZAAAAYAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 242].</ref>; ''Михно Войнилович'' (10 чэрвеня 1514 году)<ref>Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 27.</ref>; ''Сенко Войнилович… Михно Воинилович'' (15 чэрвеня і 18 ліпеня 1514 году)<ref>Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 30.</ref>; ''Семен Воинилович, дворанин господарьскии''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 53.</ref>, ''Сенко Воиниловичъ… Ивановая Воиниловича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Юхно Воиниловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 152.</ref> (1528 год); ''з [[Наваградак|Новагородка]] Сенко Воинилович'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 26.</ref>; ''село Козловичи… Онофрей Войниловичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. С. 629.</ref>; ''Федеръ Воиниловичъ… Иванъ Семеновичъ Воиниловичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 351.</ref>; ''Иванъ Семеновичъ Войниловичъ… Иванъ Русинъ Войниловичъ… Иванъ Михайловичъ Войниловичъ… Борысъ Войниловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 815—816].</ref>, ''Левко Войниловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 845.</ref> (1567 год); ''земяне гсдрьские повету Ковенского… пан Семен Войнилович'' (11 траўня 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XucDAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 52].</ref>; ''Войнило Саганенко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 74.</ref>; ''Woyniły'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Józef Wejniłowicz'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wejni%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Repla], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Wojniłowiczowa'' (22 чэрвеня 1836 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 47.</ref>. == Носьбіты == * Вайніла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=txIWAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE&f=false С. 48].</ref> * Тэадосі Вайніловіч — [[архімандрыт]] [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] ў 1480—1491 гадох<ref>Жития Святых, чтимых Православной церковью. — СПб., 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=czlGAQAAMAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 346].</ref> * Багдан Вайніла — [[смаленск]]і баярын, які ўпамінаецца каля 1492 году; пачынальнік роду [[Вайніловічы|Вайніловічаў]] * Філіп Вайніловіч — [[Вільня|віленскі]] мешчанін, які ўпамінаецца ў 1521 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. [https://books.google.by/books?id=D7M7AQAAMAAJ&q=%22%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&dq=%22%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwihlPmbuvyFAxXKgf0HHRHlAaAQ6AF6BAgJEAI С. 241].</ref> * Сенька Вайнілавіч і Іванавая Вайніловіча — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Юхна Вайніловіч — [[Гарадзец (Гомельская вобласьць)|гарадзецкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Баляслаў, Іван і Сяргей Вайніловічы — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 1.</ref> * Іван Іванавіч Вайніловіч — жыхар ваколіцаў [[Гомель|Гомля]] на 1906 год<ref>Прибавление к № 90 Могилевских Губ. Ведомостей от 18 ноября 1906 года. С. 13.</ref> * Міхал Вайніловіч — [[беларусы|беларус]]-праваслаўны з [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 2.</ref> * [[Эдвард Вайніловіч]] (1847—1928) — беларускі і польскі палітычны і грамадзкі дзяяч * Савелі Вайніловіч (1861—?) — беларус з [[Асьвея|Асьвеі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 93.</ref> * Іван Вайніловіч (1890—?) — беларус з ваколіцаў [[Ворша|Воршы]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Іван Вайніла (1905—?) — беларус з ваколіцаў [[Карэлічы|Карэлічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Вайнілы (Wojniłło) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 449.</ref>. Вайналевіч (Wojnalewicz) і Вайніловіч (Wojnillowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] існуе вёска [[Вайнілы]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Вайнілаўцы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Вайніліха]]. Назву [[Вайнілавічы]] маюць вёскі на гістарычных [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] і [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]], назву [[Вайнілава]] — на гістарычных [[Менскі павет|Меншчыне]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]], назву [[Вайнілаўшчына]] — на гістарычных Ашмяншчыне і Меншчыне. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай вуйн}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] q0tzk2fw2f6qft8yjl93pyibaut06lp 2682525 2682522 2026-08-05T22:22:35Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682525 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вайніла |лацінка = Vajniła |арыгінал = Weinel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Война|Weine]] + суфікс з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Вайналь, Вэйніла |вытворныя = [[Вінела]] |зьвязаныя = }} '''Вайніла''' (''Вайналь'', ''Вэйніла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Воиниловя'' (2-я пал. XIV ст.)<ref>Марасинова Л. М. Новые псковские грамоты XIV—XV веков. — М., 1966. С. 47.</ref>; ''Voynil Duhonicz… Woynil'' (25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''панъ Федосей и Яковъ Войниловичи'' (15 чэрвеня 1398 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=iuMDAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 4].</ref>; ''Пашку Воиниловичу у Короличах чоловекъ Ходорец'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 54.</ref>; ''[[Радзівіл (імя)|Радивилу]] пять чоловековъ, на имя: [[Індрых|Индрих]] а Воинило, Пилип, [[Доўнар (імя)|Довнар]], Кровъсикало'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 65.</ref>; ''верного слуги нашого пана Федка Войниловича'' (3 верасьня 1451 году)<ref>Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=pDhAAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 327].</ref><ref>[http://starbel.by/dok/d037.htm Пожалование Федку Войниловичу на Новое Село (1451)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''плебанъ Налибоцкий князь Мацко Войнилович'' (12 красавіка 1467 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Ub1i_TFA_kcC&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 138].</ref>; ''Мацъку Воиниловичу, Ваську Воиниловичу, Олехну Воиниловичу, Алексанъдру Воиниловичу, Стец(ъ)ку Воиниловичу'' (27 сакавіка і 24 красавіка 1486 году; 23 студзеня, 17 сакавіка і 3 чэрвеня 1488 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 33, 38, 60, 71, 75.</ref>; ''Богдан Воинило'' (каля 1492 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 154.</ref>; ''hominibus de Woynyloviczi'' (24 лютага 1492 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 439.</ref>; ''дворенина нашого Грицка Воиниловича'' (1503 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 100.</ref>; ''cum fratre Woynelus'' (3 лістапада 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 707.</ref>; ''сынове нашого смирения панове бурмистры и прыставники места виленского… Ивашко Войниловичъ'' (сьнежань 1511 году)<ref>Вестник Западной России. Кн. 12, т. 4, 1865—1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4ZMZAAAAYAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 242].</ref>; ''Михно Войнилович'' (10 чэрвеня 1514 году)<ref>Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 27.</ref>; ''Сенко Войнилович… Михно Воинилович'' (15 чэрвеня і 18 ліпеня 1514 году)<ref>Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 30.</ref>; ''Семен Воинилович, дворанин господарьскии''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 53.</ref>, ''Сенко Воиниловичъ… Ивановая Воиниловича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Юхно Воиниловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 152.</ref> (1528 год); ''з [[Наваградак|Новагородка]] Сенко Воинилович'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 26.</ref>; ''село Козловичи… Онофрей Войниловичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. С. 629.</ref>; ''Федеръ Воиниловичъ… Иванъ Семеновичъ Воиниловичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 351.</ref>; ''Иванъ Семеновичъ Войниловичъ… Иванъ Русинъ Войниловичъ… Иванъ Михайловичъ Войниловичъ… Борысъ Войниловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 815—816].</ref>, ''Левко Войниловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 845.</ref> (1567 год); ''земяне гсдрьские повету Ковенского… пан Семен Войнилович'' (11 траўня 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XucDAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 52].</ref>; ''Войнило Саганенко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 74.</ref>; ''Woyniły'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Józef Wejniłowicz'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wejni%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Repla], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Wojniłowiczowa'' (22 чэрвеня 1836 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 47.</ref>. == Носьбіты == * Вайніла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=txIWAAAAYAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE&f=false С. 48].</ref> * Тэадосі Вайніловіч — [[архімандрыт]] [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] ў 1480—1491 гадох<ref>Жития Святых, чтимых Православной церковью. — СПб., 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=czlGAQAAMAAJ&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 346].</ref> * Багдан Вайніла — [[смаленск]]і баярын, які ўпамінаецца каля 1492 году; пачынальнік роду [[Вайніловічы|Вайніловічаў]] * Філіп Вайніловіч — [[Вільня|віленскі]] мешчанін, які ўпамінаецца ў 1521 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. [https://books.google.by/books?id=D7M7AQAAMAAJ&q=%22%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&dq=%22%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D1%83+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwihlPmbuvyFAxXKgf0HHRHlAaAQ6AF6BAgJEAI С. 241].</ref> * Сенька Вайнілавіч і Іванавая Вайніловіча — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Юхна Вайніловіч — [[Гарадзец (Гомельская вобласьць)|гарадзецкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Баляслаў, Іван і Сяргей Вайніловічы — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 1.</ref> * Іван Іванавіч Вайніловіч — жыхар ваколіцаў [[Гомель|Гомля]] на 1906 год<ref>Прибавление к № 90 Могилевских Губ. Ведомостей от 18 ноября 1906 года. С. 13.</ref> * Міхал Вайніловіч — [[беларусы|беларус]]-праваслаўны з [[Асьвея|Асьвеі]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 2.</ref> * [[Эдвард Вайніловіч]] (1847—1928) — беларускі і польскі палітычны і грамадзкі дзяяч * Савелі Вайніловіч (1861—?) — беларус з Асьвеі, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 93.</ref> * Іван Вайніловіч (1890—?) — беларус з ваколіцаў [[Ворша|Воршы]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Іван Вайніла (1905—?) — беларус з ваколіцаў [[Карэлічы|Карэлічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Вайнілы (Wojniłło) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 449.</ref>. Вайналевіч (Wojnalewicz) і Вайніловіч (Wojnillowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] існуе вёска [[Вайнілы]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Вайнілаўцы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Вайніліха]]. Назву [[Вайнілавічы]] маюць вёскі на гістарычных [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] і [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]], назву [[Вайнілава]] — на гістарычных [[Менскі павет|Меншчыне]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]], назву [[Вайнілаўшчына]] — на гістарычных Ашмяншчыне і Меншчыне. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай вуйн}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kql0uiw2tvxpgswbzv6w3xqvlvuok2n 0 265547 2682577 2606707 2026-08-06T10:10:28Z Dymitr 10914 дапаўненьне 2682577 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Андрэ́й Ры́лач''' ({{Н}} 5 чэрвеня 2002 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]». == Кар’ера == === Клюбная === Пачынаў займацца футболам у школе «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]», пазьней доўгі час займаўся ў менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», на юнацкім узроўні выступаў таксама за футбольную школу Мурашка, барысаўскі [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] і салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». У верасьні 2019 году стаў гульцом койданаўскага «[[Арсэнал Койданаў|Арсэналу]]», дзе замацаваўся ў складзе, дапамог камандзе выйсьці ў першую лігу. Сэзон 2020 году пачынаў у койданаўскім клюбе, аднак у траўні пакінуў каманду<ref>[https://web.archive.org/web/20220310095312/https://www.pressball.by/news/football/357611 Футбол. Хавбек Андрей Рылач покинул дзержинский "Арсенал"]{{Ref-ru}} Прессбол.</ref>. У ліпені 2020 году далучыўся да «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетыка-БДУ]]», дзе спачатку выступаў за дубль, а 25 кастрычніка 2020 году дэбютаваў у найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» (1:2). У сэзоне 2021 году замацаваўся ў асноўнай камандзе. У студзені 2022 году працягнуў кантракт з «Энэргетыкам-БДУ»<ref>[https://football.by/news/159946.html "Энергетик"-БГУ покинули еще четыре футболиста]{{Ref-ru}} Football.by.</ref>. У сэзоне 2022 году дапамог дружыне здабыць срэбныя мэдалі чэмпіянату Беларусі. У сьнежні 2022 году падпісаў трохгадовы кантракт зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2022-12-20|url = https://football.by/news/170646 |title = Макавчик и Рылач стали игроками минского "Динамо" |publisher = Football.by |accessdate = 2022-12-20|language = ru}}</ref>. Дэбютаваў за новы клюб 18 сакавіка 2023 году ў матчы супраць «[[Іслач Менскі раён|Іслачы]]». У наступным матчы 2 красавіка 2023 году супраць мазырскай «[[Славія Мазыр|Славіі]]» вызначыўся галявой перадачаў. У ліпені 2023 году разам з клюбам выправіўся на кваліфікацыйныя матчы [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|Лігі канфэрэнцыяў]]<ref>[https://football.by/news/176544 24 игрока минского „Динамо“ отправились в Сараево на матч с „Железничаром“ в Лиге Конференций.]{{Ref-ru}} Football.by.</ref>. Першы матч у рамках эўракубкавага турніру згуляў 13 ліпеня 2023 году супраць басьнійскага «[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічару]]». У сакавіку 2024 году быў аддадзены ў арэнду ў «[[Гомель|Гомель]]»<ref>{{cite web|date = 2023-03-28 |url = https://football.by/news/185705 |title = "Гомель" взял в аренду полузащитника минского "Динамо" |website = football.by |access-date = 2023-03-29 |language = ru}}</ref>. Па заканчэньні арэнды стала вядома, што гулец пакіне сталічнае «Дынама», каб прыяднацца да берасьцейскіх аднаклюбнікаў<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-03-07 |url = https://bel.football/news/ukho-andrei-rylach-pokinet-minskoe-dinamo |загаловак = «Ухо»: Андрей Рылач станет игроком брестского «Динамо» |выдавец = Белорусский футбол |дата доступу = 2025-03-07 |мова = ru}}</ref><ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-03-07 |url = https://pressball.by/news/football/istochnik-andrej-rylach-prisoedinitsya-k-brestskomu-dinamo/ |загаловак = Источник: Андрей Рылач присоединится к брестскому «Динамо» |выдавец = Прессбол |дата доступу = 2025-03-07 |мова = ru}}</ref>. Ужо хутка пасьля гэтага склаў двухгадовы кантракт зь берасьцейскім «Дынама»<ref>{{спасылка|спасылка=https://dynamo-brest.by/andrej-rylach-stal-igrokom-dinamo-brest|загаловак=ИАндрей Рылач стал игроком «Динамо-Брест»|выдавецтва=dynamo-brest.by|дата публікацыі=08.03.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250309103126/https://dynamo-brest.by/andrej-rylach-stal-igrokom-dinamo-brest|дата копіі=09.03.2025}}</ref>. Дэбютаваў у складзе каманды 16 сакавіка 2025 году ў матчы супраць койданаўскага «Арсэналу». === Міжнародная === 12 кастрычніка 2021 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]], выйшаўшы на замену ў другім тайме адборачнага матча чэмпіянату Эўропы 2023 году супраць моладзевай зборнай Ліхтэнштайну (6:0). == Дасягненьні == '''«Дынама» Менск''': * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рылач, Андрэй}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] 637zaxuexexiyiunic0stxnzkgworro 0 265778 2682536 2680975 2026-08-05T22:44:49Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682536 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Людзіка |лацінка = Ludzika |арыгінал = Ludica |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Лют|Liudo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Лютык, Лютка, Лідзейка, Лідака, Ліцека |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Людзіка''' (''Лютык'', ''Лютка''), '''Лідзейка''' (''Лідака'') — мужчынскае і жаночае імя, а таксама вытворнае ад іх прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Людзіка, Люціка або Людэка, пазьней Лідэка (Liuticha, Ludica, Ludeca, Liedecke) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liuticha#v=snippet&q=Liuticha&f=false S. 355, 1031].</ref>. Іменная аснова [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Лютвін|Людвін]], [[Лютэр (імя)|Лютар]], [[Люмонт|Людамонт]]; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] liuþs, leuda 'люд, людзі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Людыка: ''Ludike'' (1419 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Ludike#v=snippet&q=Ludike&f=false S. 53].</ref>. У 1602 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Eberhardus Lutke, Regiomontanus Borussus'', у 1612 годзе — ''Johannes Lutke, Lantzburgensis Borussus'', у 1622 годзе — ''Johannes Lüdke… Regiomontani Borussi'', у 1636 годзе — ''Nicolaus Lütke, Grudentino-Borussus'', у 1637 годзе — ''Albertus Lüdkie, Regiomontanus Borussus, Martinus Lüdkie, Regiomontanus Borussus, Andreas Lüdkie, Regiomontanus Borussus'', у 1647 годзе — ''Georgius Lüdcke, Grudentinus Borussus… Johannes Ludcke, Grudentinus Borussus'', у 1649 годзе — ''Michael Liedtke, Marienburgensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Lutke#v=snippet&q=Lutke&f=false S. 159, 204, 260, 368, 389, 488, 507].</ref>. У 1613 годзе ў папскай сэмінарыі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]] навучаўся ''Joannes Lidiek, Prutenus''<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 67.</ref>. Германскае імя Ludeke бытавала ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd. 2., 2013. S. 248.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Lutteck<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LUTTECK&ofb=memelland&modus=&lang=de LUTTECK], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Item Drewis Ludeke'' (1414 год)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Ludeke#v=snippet&q=Ludeke&f=false S. 276].</ref>; ''Luthko secretarius'' (3 верасьня 1429 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} S. 862.</ref>; ''Lewtke unsir secretarius'' (23 верасьня 1429 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Lewtke#v=snippet&q=Lewtke&f=false S. 867].</ref>; ''Luthke unser secretarius'' (5 і 17 жніўня 1430 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} S. 918, 924.</ref>; ''bei herrn Maldirsigk und Ludeken'' (10 верасьня 1430 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Ludeken#v=snippet&q=Ludeken&f=false S. 934].</ref>; ''Johannis Luthek de Brzesie'' (21 кастрычніка 1430 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 136.</ref>; ''пана Лютика'' (4 ліпеня 1475 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 70.</ref>; ''Лютику… Лютику воз соли'' (6 сакавіка 1488 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 74.</ref>; ''Волчъко Хренницъкии Лютикъ'' (30 чэрвеня 1489 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 288.</ref>; ''люди нашы из Жыдча Лютикъ Русановичъ'' (30 сакавіка 1508 году)<ref>Грушевский А. С. Пинское Полесье. Т. 2. — К., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=S9oGAAAAYAAJ&q=%D0%96%D1%8B%D0%B4%D1%87%D0%B0+%D0%9B%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%BA%D1%8A+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D1%8B%D0%B4%D1%87%D0%B0%20%D0%9B%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%BA%D1%8A%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 9].</ref>; ''а Лютика Русоновича'' (2 ліпеня 1522 году)<ref>Грушевский А. С. Пинское Полесье. Т. 2. — К., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=S9oGAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 37].</ref>; ''Петр Лидейкович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 62.</ref>; ''Sthanko Lydzyeykyewycz… Jaczuk Lodzieyko'' (1552—1555 гады)<ref>Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств, составленная Пинским старостою Станиславом Хвальчевским в 1552—1555 г. — Вильна, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=R7ULqVVrVjgC&q=Lydzyeykyewycz#v=snippet&q=Lydzyeykyewycz&f=false С. 481, 560].</ref>; ''Hryssko, Miszko a Roman Liudzikowiczy… Iwan Liudzikowic… Hawrylo Lidzkowicz'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Liudzikowiczy#v=snippet&q=Liudzikowiczy&f=false С. 85, 119, 214].</ref>; ''Янъ Людковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%BA%D0%BE+%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%BA%D0%BE%20%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1285].</ref>, ''Войтехъ Лютковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1352.</ref> (1567 год); ''Терешко Лютикович… сестры своее, Мари Лютковны'' (12 красавіка 1617 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 8. — Витебск, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ApZOAQAAMAAJ&q=%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 345].</ref>; ''Ambroży Lutik'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 104.</ref>; ''пань Крыштофъ Букгеновичъ Лютыкъ… Лютыку'' (26 чэрвеня 1647 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 493—494].</ref>; ''Jan Stanisłowowicz Lutik, Marczin Stanisłowowicz Lutik, Jakub Stanisłowowicz Lutik, Jan Embrozieiowicz Lutik''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 309.</ref>, ''Jan Stanisławowicz Liutyk, Marcin Stanisławowicz Liutyk, Jakub Stanisławowicz Liutyk, Jan Ambrożeiewicz Liutyk''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 329.</ref> ([[Кейданская унія|20 кастрычніка 1655 году]]); ''od Salomona Lutykiewicza'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 105.</ref>; ''Helena Lutyk'' (1731 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lutyk&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Szymon Ludkiewicz'' (1743 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ludkiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żyrowicze (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Uczciwego Bartłomieia Lidakiewicza <…> do Brata rodzonego Jakuba Lidakiewicza'' (1761 год)<ref>Ragauskaitė A. Kėdainiečių (lietuvių, lenkų) pavardžių formavimosi tendencijos XVII—XVIII amžiuje // Acta linguistica Lithuanica. T. 77, 2017. P. 66.</ref>; ''Stanisława Lutyka, podczaszego Zmudzkiego'' (14 верасьня 1778 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 30. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-XkZAAAAYAAJ&q=Lutyka#v=snippet&q=Lutyka&f=false С. 136].</ref>; ''Antoni Lutkiewicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lutkiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Holszany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Petrum Lideyko'' (16 чэрвеня 1798 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/l/ L], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; ''Stanisław Lidejko'' (1850 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Lidejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Brześć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Piotr, Anna Lidejko'' (1916 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=25po&rid=S&search_lastname=Lidejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Rosja-Smoleńsk], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Людыка]] ({{†}} 827) — кароль [[Мэрсія|Мэрсіі]] * Лютка — сакратар вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а * Ганна Пятроўна і [[Ядвіга]] Пятроўна Лютыковічы — [[Расены|расенскія]] [[зямяне]], якія ўпамінаюцца ў 1596 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 57.</ref> * Марына Іванаўна Людыховіч — [[Упіцкі павет|упіцкая]] зямянка, якая ўпамінаецца ў 1611 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 409.</ref> * Рыгор Ліцека — праваслаўны з [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №1191 убитым, раненым и без вести пропавшим солдатам. — СПб., 1915. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358815?page=168 С. 19048].</ref> * Іван Людквіч — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Дрысенскі павет|Дрысенскага павету]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20uyezd%20-%20LESS%20BLURRY/page/n9/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 год]. С. 2.</ref> * Сьцяпан Людкевіч (1892—?) — беларус з ваколіцаў [[Горадня|Горадні]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Лютыкі{{Заўвага|Прозьвішча роду зьвязваюць зь [[Нямецкая мова|нямецкім]] прозьвішчам Lüttig<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 388.</ref>}} гербаў [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] і [[Лебедзь (герб)|Лебедзь]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]]. Лідакевічы (Lidokiewicz, Lidakiewicz) — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 7. — Warszawa, 1937. S. 331.</ref>. Люткевічы (Lutkiewicz) гербу [[Даліва (герб)|Даліва]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 8. — Warszawa, 1937. S. 22.</ref>. Людкевіч (Ludkiewicz), Люткевіч (Lutkiewicz) і Лютык (Lutyk) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існавалі поле і айчына Людкевічы (''Людкевичи'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 175].</ref>. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе вёска [[Лютыкі]], у гістарычнай [[Прусія|Прусіі]] — [[Люткен]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай люд}} [[Катэгорыя:Жаночыя імёны]] [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] mowozar7k9w2pg8hg47wjcvjk38g6r1 0 265913 2682512 2680564 2026-08-05T21:36:37Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682512 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Гартман |лацінка = Hartman |арыгінал = Hartman |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гардзь|Hardt]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Гертман, Артман, Гердман, Эртман, Эрдман, Гіртман |вытворныя = |зьвязаныя = Manhardt }} '''Гартман''' (''Артман''), '''Гертман''' (''Эртман'', ''Гіртман''), '''Гердман''' (''Эрдман'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гардман, Гартман, Гертман, Эрдман або Эртман (Hardman, Hartman, Hertman, Erdmann, Ertman) і Мангарт (Manhardt<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA420&dq=Man+hardt+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3qOCHld-CAxWf0gIHHWNUA1IQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=Man%20hardt%20namenkunde&f=false S. 420].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Hardman%2C+Erdmann%2C+Ertman#v=snippet&q=Hardman%2C%20Erdmann%2C%20Ertman&f=false S. 755—756].</ref><ref>Otterbjörk R. Svenska förnamn. — Svenska språknämnden, 1979.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Hartman Hartman], Nordic Names</ref><ref>Jones G. F. German-American Names. — Genealogical Publishing Com, 2006. [https://books.google.by/books?id=t1hJTv3BxxgC&pg=PA143&dq=Erdmann+name+Erde+man&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwidter6nqX-AhUDLewKHYlrD1EQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Erdmann%20name%20Erde%20man&f=false P. 143].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>, а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Hartman<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 249.</ref>. У [[Памор’е|Памор’і]] бытавалі прозьвішчы Hartmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=HARTMANN&ofb=buetow&modus=&lang=de HARTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Artmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ARTMANN&ofb=schivelbein&modus=&lang=de ARTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Artman''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Artman#v=snippet&q=Artman&f=false S. 13].</ref>. У 1625 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Johannes Hartman, Regiomontanus Borussus'', у 1642 годзе — ''David Erdman, Mariaeburgensis Prussus'', у 1647 годзе — ''Adamus Samuel Harttmannus, Thorunio Borussus… Paulus Hartmannus, Thorunensis Prussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Hartman#v=snippet&q=Hartman&f=false S. 288, 433, 486, 493].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''людеи въ [[Эйшышкі|Еишискомъ]] повете… а Лаврина Артмановича'' (16 верасьня 1510 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 386.</ref>; ''людеи у Еишиском повете… а Лаврина Ертмановича'' (1522—1529 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 392.</ref>; ''Christophorus Hartmon, [[Ліцьвіны|Lithuanus]]'' (1619 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Hartmon#v=snippet&q=Hartmon&f=false S. 239].</ref>; ''mała kamienica jej m. p. Hertmanowej''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 35.</ref>, ''kamienica p. Hartmanowej''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 64.</ref> (1690 год); ''Jan Hertman, bojarzyn zachoży'' (1738 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Hertman#v=snippet&q=Hertman&f=false С. 171].</ref>; ''Joannes Hertman'' (1740 год)<ref name="Dacewicz-2002-127">Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 127.</ref>; ''Simon Hertman'' (1742 год)<ref name="Dacewicz-2002-127"/>; ''Jakub Erdman'' (24 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 120.</ref>; ''Apolinary Erdman'' (1791, 1793—1794 і 1796 гады)<ref>Kłapkowski W. Konwent Dominikanów w Sejnach // Ateneum wileńskie. R. 13, z. 2. — Wilno, 1938. S. 160.</ref>; ''Piotr Hertman — radca miasta jego królewskiey mości Grodna'' (4 студзеня 1792 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. С. 235.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=1VwjAQAAMAAJ&q=Hertman#v=snippet&q=Hertman&f=false С. 257—258].</ref>; ''Anna Hirtman'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Hirtman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolsie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Judyta Artman'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Artman&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Wiłkomierz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''grób Jana Ertmana'' (1835 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 271.</ref>. == Носьбіты == * [[Гартман фон Аўэ]] (каля 1170—1210) — эпічны і лірычны паэт нямецкага [[Сярэднявечча]] * [[Гартман (граф Вюртэмбэргу)|Гартман]] (каля 1160 — каля 1240) — граф [[Вюртэмбэрг]]у * [[Гартман Шэдэль]] (1440—1514) — нямецкі лекар, гуманіст і гісторык * Юры Эрдман — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], стольнік [[крычаў]]скі ў 1713 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 9. Województwo mścisławskie XVI—XVIII wiek. — Warszawa, 2019. S. 211.</ref> * Тадэвуш Эрдман — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік [[Полацак|полацкі]] ў 1724 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 5. Ziemia połocka i województwo połockie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2018. S. 90.</ref> * [[Гартман Вітвэр]] ​​(1774—1825) — [[львоў]]скі скульптар аўстрыйскага паходжаньня эпохі [[клясыцызм]]у * Вячаслаў і Іван Эрдманы — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 16.</ref> * Дыянісі, Рамуальд, Эдуард і Юліян Эрдманы — [[беларусы]]-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 6.</ref> * Міхаіл Эрдман — праваслаўны сьвятар-беларус у [[Друя|Друі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 10.</ref> * Гіляры Гертман — беларус з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 14.</ref> * Мікалай Эрдман (1889—?) — беларус з [[Краслаўка|Краслаўкі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1889) Эрдман Мікалай Іванавіч (1889)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вікенці Эрдман (1902—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1902) Эрдман Вікенцій Панкратавіч (1902)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вікенці Эрдман (1904—?) — беларус з ваколіцаў [[Асьвея|Асьвеі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1904) Эрдман Вікенцій Ігнатавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вітольд Эрдман (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Ветрына]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1906) Эрдман Вітольд Іосіфавіч (1906)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Баляслаў Эрдман (1910—?) — беларус з ваколіцаў [[Полацак|Полацку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1911) Эрдман Баляслаў Пятровіч (1911)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Апалінар Эрдман (1913—?) — беларус з ваколіцаў Полацку, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1913) Эрдман Апалінар Пятровіч (1913)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> У канцы XVIII ст. на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] адзначаўся шляхецкі род Эрдманаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 22.</ref>. Эрдманы — [[парафія]]не касьцёла ў [[Асьвея|Асьвеі]] на 1812<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/263-osveya-kostel-spisok-prikhozhan-1812-g Освея. Костел. Список прихожан 1812 г.]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref> і 1861<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232316/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/459-osveya-kostel-drissenskogo-uezda-spisok-prikhozhan-v-1861-g Освея костел Дриссенского уезда, список прихожан в 1861 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref> гады і касьцёла ў [[Себеж]]ы на 1861 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232616/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/457-sebezh-kostel-1861-g-spisok-prikhozhan Себеж костел 1861 г. список прихожан], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref>. Эртманы (Ertman) і Эртмановічы (Ertmanowicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 480.</ref>. [[Эрдманы]] гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Эрдманы|аўтар = |том = XLI|старонкі = 3}}</ref> з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 76.</ref>. Эрдманы — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 267.</ref>. Гартманы (Hartman) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 155.</ref>. Гердманы (Herdman) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род з [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 6. — Warszawa, 1936. S. 65.</ref>. Эртман (Ertman), Гартман (Hartman) і Гертман (Hertman) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Гардзь|Гарт]] * [[Ман]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гард}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0lbvdr5jbqtgmm0ncqwbk4zhhmjuy45 2682533 2682512 2026-08-05T22:35:23Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682533 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Гартман |лацінка = Hartman |арыгінал = Hartman |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гардзь|Hardt]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Гертман, Артман, Гердман, Эртман, Эрдман, Гіртман |вытворныя = |зьвязаныя = Manhardt }} '''Гартман''' (''Артман''), '''Гертман''' (''Эртман'', ''Гіртман''), '''Гердман''' (''Эрдман'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гардман, Гартман, Гертман, Эрдман або Эртман (Hardman, Hartman, Hertman, Erdmann, Ertman) і Мангарт (Manhardt<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA420&dq=Man+hardt+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3qOCHld-CAxWf0gIHHWNUA1IQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=Man%20hardt%20namenkunde&f=false S. 420].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Hardman%2C+Erdmann%2C+Ertman#v=snippet&q=Hardman%2C%20Erdmann%2C%20Ertman&f=false S. 755—756].</ref><ref>Otterbjörk R. Svenska förnamn. — Svenska språknämnden, 1979.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Hartman Hartman], Nordic Names</ref><ref>Jones G. F. German-American Names. — Genealogical Publishing Com, 2006. [https://books.google.by/books?id=t1hJTv3BxxgC&pg=PA143&dq=Erdmann+name+Erde+man&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwidter6nqX-AhUDLewKHYlrD1EQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Erdmann%20name%20Erde%20man&f=false P. 143].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>, а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Hartman<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 249.</ref>. У [[Памор’е|Памор’і]] бытавалі прозьвішчы Hartmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=HARTMANN&ofb=buetow&modus=&lang=de HARTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Artmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ARTMANN&ofb=schivelbein&modus=&lang=de ARTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Artman''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Artman#v=snippet&q=Artman&f=false S. 13].</ref>. У 1625 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Johannes Hartman, Regiomontanus Borussus'', у 1642 годзе — ''David Erdman, Mariaeburgensis Prussus'', у 1647 годзе — ''Adamus Samuel Harttmannus, Thorunio Borussus… Paulus Hartmannus, Thorunensis Prussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Hartman#v=snippet&q=Hartman&f=false S. 288, 433, 486, 493].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''людеи въ [[Эйшышкі|Еишискомъ]] повете… а Лаврина Артмановича'' (16 верасьня 1510 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 386.</ref>; ''людеи у Еишиском повете… а Лаврина Ертмановича'' (1522—1529 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 392.</ref>; ''Christophorus Hartmon, [[Ліцьвіны|Lithuanus]]'' (1619 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Hartmon#v=snippet&q=Hartmon&f=false S. 239].</ref>; ''mała kamienica jej m. p. Hertmanowej''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 35.</ref>, ''kamienica p. Hartmanowej''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 64.</ref> (1690 год); ''Jan Hertman, bojarzyn zachoży'' (1738 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Hertman#v=snippet&q=Hertman&f=false С. 171].</ref>; ''Joannes Hertman'' (1740 год)<ref name="Dacewicz-2002-127">Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 127.</ref>; ''Simon Hertman'' (1742 год)<ref name="Dacewicz-2002-127"/>; ''Jakub Erdman'' (24 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 120.</ref>; ''Apolinary Erdman'' (1791, 1793—1794 і 1796 гады)<ref>Kłapkowski W. Konwent Dominikanów w Sejnach // Ateneum wileńskie. R. 13, z. 2. — Wilno, 1938. S. 160.</ref>; ''Piotr Hertman — radca miasta jego królewskiey mości Grodna'' (4 студзеня 1792 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. С. 235.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=1VwjAQAAMAAJ&q=Hertman#v=snippet&q=Hertman&f=false С. 257—258].</ref>; ''Anna Hirtman'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Hirtman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolsie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Judyta Artman'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Artman&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Wiłkomierz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''grób Jana Ertmana'' (1835 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 271.</ref>. == Носьбіты == * [[Гартман фон Аўэ]] (каля 1170—1210) — эпічны і лірычны паэт нямецкага [[Сярэднявечча]] * [[Гартман (граф Вюртэмбэргу)|Гартман]] (каля 1160 — каля 1240) — граф [[Вюртэмбэрг]]у * [[Гартман Шэдэль]] (1440—1514) — нямецкі лекар, гуманіст і гісторык * Юры Эрдман — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], стольнік [[крычаў]]скі ў 1713 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 9. Województwo mścisławskie XVI—XVIII wiek. — Warszawa, 2019. S. 211.</ref> * Тадэвуш Эрдман — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік [[Полацак|полацкі]] ў 1724 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 5. Ziemia połocka i województwo połockie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2018. S. 90.</ref> * [[Гартман Вітвэр]] ​​(1774—1825) — [[львоў]]скі скульптар аўстрыйскага паходжаньня эпохі [[клясыцызм]]у * Вячаслаў і Іван Эрдманы — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 16.</ref> * Дыянісі, Рамуальд, Эдуард і Юліян Эрдманы — [[беларусы]]-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 6.</ref> * Міхаіл Эрдман — праваслаўны сьвятар-беларус у [[Друя|Друі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 10.</ref> * Гіляры Гертман — беларус з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 14.</ref> * Гіляры, Пётар і Эдуард Эрдманы — беларусы-каталікі з [[Асьвея|Асьвеі]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 10.</ref> * Мікалай Эрдман (1889—?) — беларус з [[Краслаўка|Краслаўкі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1889) Эрдман Мікалай Іванавіч (1889)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вікенці Эрдман (1902—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1902) Эрдман Вікенцій Панкратавіч (1902)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вікенці Эрдман (1904—?) — беларус з ваколіцаў [[Асьвея|Асьвеі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1904) Эрдман Вікенцій Ігнатавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вітольд Эрдман (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Ветрына]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1906) Эрдман Вітольд Іосіфавіч (1906)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Баляслаў Эрдман (1910—?) — беларус з ваколіцаў [[Полацак|Полацку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1911) Эрдман Баляслаў Пятровіч (1911)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Апалінар Эрдман (1913—?) — беларус з ваколіцаў Полацку, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1913) Эрдман Апалінар Пятровіч (1913)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> У канцы XVIII ст. на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] адзначаўся шляхецкі род Эрдманаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 22.</ref>. Эрдманы — [[парафія]]не касьцёла ў [[Асьвея|Асьвеі]] на 1812<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/263-osveya-kostel-spisok-prikhozhan-1812-g Освея. Костел. Список прихожан 1812 г.]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref> і 1861<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232316/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/459-osveya-kostel-drissenskogo-uezda-spisok-prikhozhan-v-1861-g Освея костел Дриссенского уезда, список прихожан в 1861 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref> гады і касьцёла ў [[Себеж]]ы на 1861 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232616/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/457-sebezh-kostel-1861-g-spisok-prikhozhan Себеж костел 1861 г. список прихожан], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref>. Эртманы (Ertman) і Эртмановічы (Ertmanowicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 480.</ref>. [[Эрдманы]] гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Эрдманы|аўтар = |том = XLI|старонкі = 3}}</ref> з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 76.</ref>. Эрдманы — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 267.</ref>. Гартманы (Hartman) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 155.</ref>. Гердманы (Herdman) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род з [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 6. — Warszawa, 1936. S. 65.</ref>. Эртман (Ertman), Гартман (Hartman) і Гертман (Hertman) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Гардзь|Гарт]] * [[Ман]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гард}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ozni552l4eogq5owabivwlxoq9am4re 2682534 2682533 2026-08-05T22:36:28Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682534 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Гартман |лацінка = Hartman |арыгінал = Hartman |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гардзь|Hardt]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Гертман, Артман, Гердман, Эртман, Эрдман, Гіртман |вытворныя = |зьвязаныя = Manhardt }} '''Гартман''' (''Артман''), '''Гертман''' (''Эртман'', ''Гіртман''), '''Гердман''' (''Эрдман'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гардман, Гартман, Гертман, Эрдман або Эртман (Hardman, Hartman, Hertman, Erdmann, Ertman) і Мангарт (Manhardt<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA420&dq=Man+hardt+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3qOCHld-CAxWf0gIHHWNUA1IQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=Man%20hardt%20namenkunde&f=false S. 420].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Hardman%2C+Erdmann%2C+Ertman#v=snippet&q=Hardman%2C%20Erdmann%2C%20Ertman&f=false S. 755—756].</ref><ref>Otterbjörk R. Svenska förnamn. — Svenska språknämnden, 1979.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Hartman Hartman], Nordic Names</ref><ref>Jones G. F. German-American Names. — Genealogical Publishing Com, 2006. [https://books.google.by/books?id=t1hJTv3BxxgC&pg=PA143&dq=Erdmann+name+Erde+man&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwidter6nqX-AhUDLewKHYlrD1EQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Erdmann%20name%20Erde%20man&f=false P. 143].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>, а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Hartman<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 249.</ref>. У [[Памор’е|Памор’і]] бытавалі прозьвішчы Hartmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=HARTMANN&ofb=buetow&modus=&lang=de HARTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Artmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ARTMANN&ofb=schivelbein&modus=&lang=de ARTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Artman''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Artman#v=snippet&q=Artman&f=false S. 13].</ref>. У 1625 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Johannes Hartman, Regiomontanus Borussus'', у 1642 годзе — ''David Erdman, Mariaeburgensis Prussus'', у 1647 годзе — ''Adamus Samuel Harttmannus, Thorunio Borussus… Paulus Hartmannus, Thorunensis Prussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Hartman#v=snippet&q=Hartman&f=false S. 288, 433, 486, 493].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''людеи въ [[Эйшышкі|Еишискомъ]] повете… а Лаврина Артмановича'' (16 верасьня 1510 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 386.</ref>; ''людеи у Еишиском повете… а Лаврина Ертмановича'' (1522—1529 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 392.</ref>; ''Christophorus Hartmon, [[Ліцьвіны|Lithuanus]]'' (1619 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Hartmon#v=snippet&q=Hartmon&f=false S. 239].</ref>; ''mała kamienica jej m. p. Hertmanowej''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 35.</ref>, ''kamienica p. Hartmanowej''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 64.</ref> (1690 год); ''Jan Hertman, bojarzyn zachoży'' (1738 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Hertman#v=snippet&q=Hertman&f=false С. 171].</ref>; ''Joannes Hertman'' (1740 год)<ref name="Dacewicz-2002-127">Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 127.</ref>; ''Simon Hertman'' (1742 год)<ref name="Dacewicz-2002-127"/>; ''Jakub Erdman'' (24 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 120.</ref>; ''Apolinary Erdman'' (1791, 1793—1794 і 1796 гады)<ref>Kłapkowski W. Konwent Dominikanów w Sejnach // Ateneum wileńskie. R. 13, z. 2. — Wilno, 1938. S. 160.</ref>; ''Piotr Hertman — radca miasta jego królewskiey mości Grodna'' (4 студзеня 1792 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. С. 235.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=1VwjAQAAMAAJ&q=Hertman#v=snippet&q=Hertman&f=false С. 257—258].</ref>; ''Anna Hirtman'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Hirtman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolsie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Judyta Artman'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Artman&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Wiłkomierz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''grób Jana Ertmana'' (1835 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 271.</ref>. == Носьбіты == * [[Гартман фон Аўэ]] (каля 1170—1210) — эпічны і лірычны паэт нямецкага [[Сярэднявечча]] * [[Гартман (граф Вюртэмбэргу)|Гартман]] (каля 1160 — каля 1240) — граф [[Вюртэмбэрг]]у * [[Гартман Шэдэль]] (1440—1514) — нямецкі лекар, гуманіст і гісторык * Юры Эрдман — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], стольнік [[крычаў]]скі ў 1713 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 9. Województwo mścisławskie XVI—XVIII wiek. — Warszawa, 2019. S. 211.</ref> * Тадэвуш Эрдман — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік [[Полацак|полацкі]] ў 1724 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 5. Ziemia połocka i województwo połockie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2018. S. 90.</ref> * [[Гартман Вітвэр]] ​​(1774—1825) — [[львоў]]скі скульптар аўстрыйскага паходжаньня эпохі [[клясыцызм]]у * Вячаслаў і Іван Эрдманы — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 16.</ref> * Дыянісі, Рамуальд, Эдуард і Юліян Эрдманы — [[беларусы]]-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 6.</ref> * Міхаіл Эрдман — праваслаўны сьвятар-беларус у [[Друя|Друі]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 10.</ref> * Гіляры Гертман — беларус з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 14.</ref> * Гіляры, Пётар і Эдуард Эрдманы — беларусы-каталікі з [[Асьвея|Асьвеі]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 10.</ref> * Мікалай Эрдман (1889—?) — беларус з [[Краслаўка|Краслаўкі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1889) Эрдман Мікалай Іванавіч (1889)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вікенці Эрдман (1902—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1902) Эрдман Вікенцій Панкратавіч (1902)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вікенці Эрдман (1904—?) — беларус з ваколіцаў Асьвеі, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1904) Эрдман Вікенцій Ігнатавіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Вітольд Эрдман (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Ветрына]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1906) Эрдман Вітольд Іосіфавіч (1906)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Баляслаў Эрдман (1910—?) — беларус з ваколіцаў [[Полацак|Полацку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1911) Эрдман Баляслаў Пятровіч (1911)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Апалінар Эрдман (1913—?) — беларус з ваколіцаў Полацку, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%80%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1913) Эрдман Апалінар Пятровіч (1913)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> У канцы XVIII ст. на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] адзначаўся шляхецкі род Эрдманаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 22.</ref>. Эрдманы — [[парафія]]не касьцёла ў [[Асьвея|Асьвеі]] на 1812<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/263-osveya-kostel-spisok-prikhozhan-1812-g Освея. Костел. Список прихожан 1812 г.]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref> і 1861<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232316/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/459-osveya-kostel-drissenskogo-uezda-spisok-prikhozhan-v-1861-g Освея костел Дриссенского уезда, список прихожан в 1861 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref> гады і касьцёла ў [[Себеж]]ы на 1861 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232616/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/457-sebezh-kostel-1861-g-spisok-prikhozhan Себеж костел 1861 г. список прихожан], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.</ref>. Эртманы (Ertman) і Эртмановічы (Ertmanowicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 480.</ref>. [[Эрдманы]] гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Эрдманы|аўтар = |том = XLI|старонкі = 3}}</ref> з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 76.</ref>. Эрдманы — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 267.</ref>. Гартманы (Hartman) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 155.</ref>. Гердманы (Herdman) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род з [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 6. — Warszawa, 1936. S. 65.</ref>. Эртман (Ertman), Гартман (Hartman) і Гертман (Hertman) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Гардзь|Гарт]] * [[Ман]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гард}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] nmpv2gx7s5vdjtljknt1tl2wh0mjrvk 0 266089 2682471 2574599 2026-08-05T12:11:48Z Dymitr 10914 больш не актульна 2682471 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Жодзін-Паўднёвы |Лягатып = ФК Жодзін-Паўднёвы.png |ПоўнаяНазва = |Заснаваны = |Горад = [[Жодзін]], [[Беларусь]] |Стадыён = |Умяшчальнасьць = |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ЖодзінПаўдЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ЖодзінПаўдСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ЖодзінПаўд}} |Сайт = |Прыналежнасьць = Беларускія |Расфармаваны=2024}} «'''Жодзін-Паўднёвы'''» — колішні беларускі футбольны клюб з [[Жодзін]]а. Закладзены ў 2011 годзе і доўгі час меў аматарскі статус. == Гісторыя == Клюб заснаваны ў 2011 годзе. Доўгі час выступаў на аматарскім узроўні ў менскай ААФ. У сэзоне 2022 году «Жодзін-Паўднёвы» дэбютаваў у другой лізе. Праз увесь сэзон дружына рухалася ў верхняй палове табліцы [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|зоны «Поўнач»]] дывізіёну Менскай вобласьці. Пасьля перамогі па пэнальці ў паўфінале дывізіёну Менскай вобласьці над «[[Бабоўня Капыль|Бабоўняй]]», «Жодзін-Паўднёвы» перамог у фінале «[[Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыю]]» з Мар’інай Горкі. На фінальным этапе другой лігі клюб перамог у 1/8 фіналу «[[Новая Прыпяць Альшаны|Новую Прыпяць]]», аднак у чвэрцьфінале саступіў «[[Крумкачы Менск|Крумкачам]]». Перамогі ў матчах за 5—8 месцы прынесьлі клюбу выніковы пяты радок. У лістападзе 2022 году клюб падаў заяўку на праходжаньне ліцэнзаваньня ў першую лігу<ref>[https://vk.com/wall-48085952_6487 Футбольный Клуб "Жодино-Южное" в Вконтакте]</ref>. 10 сакавіка 2023 году «Жодзін-Паўднёвы» разам зь іншымі клюбамі атрымаў ліцэнзію, такім чынам афіцыйна далучыўшыся да першай лігі ў сэзоне 2023 году<ref>{{cite web|url = https://www.pressball.by/news/football/435846 |title = Футбол. "Нива", "Жодино-Южное", "Макслайн", "Бумпром" и еще 13 клубов получили лицензии первой лиги |author = |date = 2023-03-10|work = pressball.by|language = ru|accessdate = 2023-03-25}}</ref>. == Статыстыка == {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сэзон !width=190|Ліга !width=25|Месца !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} !width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}} ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] |- | rowspan="3" | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Другая]] — Менскі (поўнач) || '''1''' || 14 || 12 || 0 || 2 || 84–12 || 36 ||rowspan="3" | [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/16]] |- | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Другая]] — Менскі (фінальны) || '''1''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 4–3 || |- | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Другая]] — плэй-оф || '''5''' || 7 || 5 || 1 || 1 || 22–8 || |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Жодзін]] jr999gw9lamgvhzyi7yfuxbayq4desz 10 266131 2682557 2682124 2026-08-06T07:00:07Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2682557 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 6 жніўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLU, NIV, SKA, LID, SLO, SOL, VOL, BUM, DM2, MAL, MI2, UNI, OST, ORS, GO2, SMR, BT2, OSI <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLU=12 | нічыі_SLU=3 |паразы_SLU=3 |мз_SLU=38 |мп_SLU=20 |перамогі_NIV=11 | нічыі_NIV=3 |паразы_NIV=4 |мз_NIV=41 |мп_NIV=20 |перамогі_SKA=10 | нічыі_SKA=5 |паразы_SKA=3 |мз_SKA=37 |мп_SKA=20 |перамогі_LID=10 | нічыі_LID=3 |паразы_LID=5 |мз_LID=33 |мп_LID=28 |перамогі_SLO=9 | нічыі_SLO=3 |паразы_SLO=5 |мз_SLO=31 |мп_SLO=20 |перамогі_SOL=8 | нічыі_SOL=5 |паразы_SOL=5 |мз_SOL=37 |мп_SOL=25 |перамогі_VOL=9 | нічыі_VOL=2 |паразы_VOL=6 |мз_VOL=32 |мп_VOL=27 |перамогі_BUM=7 | нічыі_BUM=4 |паразы_BUM=6 |мз_BUM=31 |мп_BUM=23 |перамогі_DM2=7 | нічыі_DM2=4 |паразы_DM2=6 |мз_DM2=31 |мп_DM2=24 |перамогі_MAL=8 | нічыі_MAL=1 |паразы_MAL=8 |мз_MAL=25 |мп_MAL=31 |перамогі_MI2=7 | нічыі_MI2=1 |паразы_MI2=9 |мз_MI2=21 |мп_MI2=32 |перамогі_UNI=5 | нічыі_UNI=4 |паразы_UNI=9 |мз_UNI=17 |мп_UNI=27 |перамогі_OST=3 | нічыі_OST=9 |паразы_OST=6 |мз_OST=21 |мп_OST=26 |перамогі_ORS=5 | нічыі_ORS=3 |паразы_ORS=8 |мз_ORS=19 |мп_ORS=29 |перамогі_GO2=4 | нічыі_GO2=5 |паразы_GO2=8 |мз_GO2=24 |мп_GO2=27 |перамогі_SMR=4 | нічыі_SMR=5 |паразы_SMR=9 |мз_SMR=20 |мп_SMR=29 |перамогі_BT2=2 | нічыі_BT2=5 |паразы_BT2=10 |мз_BT2=21 |мп_BT2=41 |перамогі_OSI=3 | нічыі_OSI=1 |паразы_OSI=14 |мз_OSI=20 |мп_OSI=50 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=NL1 |вынік2=NL1 |вынік3=NL1Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_NL1=green2|тэкст_NL1=Павышэньне ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|Найвышэйшую лігу]] |колер_NL1Q=yellow1 |тэкст_NL1Q=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Другую лігу }}</onlyinclude> q2bytb6ur9l8tatrxig15hpe90uy4z7 10 266132 2682558 2682127 2026-08-06T07:00:09Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2682558 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/results/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OSI, OST, BT2, ORS, GO2, DM2, LID, MAL, MI2, NIV, BUM, SOL, SKA, SLO, SLU, SMR, VOL, UNI |скарачэньне_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BUM=[[Паперпрам Гомель|Пап]] |скарачэньне_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дын]] |скарачэньне_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Лід]] |скарачэньне_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_NIV=[[Ніва Доўбізна|Нів]] |скарачэньне_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Вор]] |скарачэньне_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асі]] |скарачэньне_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Аст]] |скарачэньне_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА]] |скарачэньне_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Сло]] |скарачэньне_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слу]] |скарачэньне_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Сма]] |скарачэньне_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Сал]] |скарачэньне_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні]] |скарачэньне_VOL=[[Хваля Пінск|Хва]] |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 5 жніўня 2026 |матч_BT2_BUM= |матч_BT2_DM2=3:2 |матч_BT2_GO2= |матч_BT2_LID=1:4 |матч_BT2_MAL=2:3 |матч_BT2_MI2=0:1 |матч_BT2_NIV= |матч_BT2_ORS=1:2 |матч_BT2_OSI= |матч_BT2_OST= |матч_BT2_SKA=3:4 |матч_BT2_SLO=2:5 |матч_BT2_SLU= |матч_BT2_SMR=1:1 |матч_BT2_SOL= |матч_BT2_UNI= |матч_BT2_VOL= |матч_BUM_BT2=3:0 |матч_BUM_DM2= |матч_BUM_GO2= |матч_BUM_LID= |матч_BUM_MAL=0:1 |матч_BUM_MI2= |матч_BUM_NIV=0:1 |матч_BUM_ORS=1:3 |матч_BUM_OSI=5:1 |матч_BUM_OST=1:3 |матч_BUM_SKA= |матч_BUM_SLO=0:0 |матч_BUM_SLU=1:3 |матч_BUM_SMR=2:1 |матч_BUM_SOL=6:2 |матч_BUM_UNI= |матч_BUM_VOL= |матч_DM2_BT2= |матч_DM2_BUM=3:4 |матч_DM2_GO2=2:2 |матч_DM2_LID=1:2 |матч_DM2_MAL= |матч_DM2_MI2= |матч_DM2_NIV=1:2 |матч_DM2_ORS= |матч_DM2_OSI=2:0 |матч_DM2_OST= |матч_DM2_SKA= |матч_DM2_SLO=3:1 |матч_DM2_SLU=0:2 |матч_DM2_SMR= |матч_DM2_SOL= |матч_DM2_UNI=2:1 |матч_DM2_VOL=3:1 |матч_GO2_BT2=3:4 |матч_GO2_BUM=1:1 |матч_GO2_DM2= |матч_GO2_LID= |матч_GO2_MAL=2:0 |матч_GO2_MI2= |матч_GO2_NIV=1:2 |матч_GO2_ORS=0:1 |матч_GO2_OSI=5:2 |матч_GO2_OST=0:0 |матч_GO2_SKA= |матч_GO2_SLO= |матч_GO2_SLU=1:3 |матч_GO2_SMR= |матч_GO2_SOL= |матч_GO2_UNI= |матч_GO2_VOL=1:4 |матч_LID_BT2= |матч_LID_BUM=0:2 |матч_LID_DM2=2:1 |матч_LID_GO2=2:1 |матч_LID_MAL= |матч_LID_MI2= |матч_LID_NIV= |матч_LID_ORS= |матч_LID_OSI=2:1 |матч_LID_OST= |матч_LID_SKA=1:1 |матч_LID_SLO=1:3 |матч_LID_SLU= |матч_LID_SMR= |матч_LID_SOL=2:1 |матч_LID_UNI=0:0 |матч_LID_VOL=2:4 |матч_MAL_BT2= |матч_MAL_BUM= |матч_MAL_DM2=1:1 |матч_MAL_GO2= |матч_MAL_LID=0:2 |матч_MAL_MI2=2:3 |матч_MAL_NIV= |матч_MAL_ORS=3:0 |матч_MAL_OSI= |матч_MAL_OST= |матч_MAL_SKA=1:4 |матч_MAL_SLO=1:0 |матч_MAL_SLU= |матч_MAL_SMR=3:0 |матч_MAL_SOL= |матч_MAL_UNI=0:1 |матч_MAL_VOL= |матч_MI2_BT2= |матч_MI2_BUM=1:1 |матч_MI2_DM2=0:4 |матч_MI2_GO2=0:3 |матч_MI2_LID=2:1 |матч_MI2_MAL= |матч_MI2_NIV= |матч_MI2_ORS= |матч_MI2_OSI= |матч_MI2_OST= |матч_MI2_SKA=0:6 |матч_MI2_SLO=0:2 |матч_MI2_SLU= |матч_MI2_SMR= |матч_MI2_SOL=2:3 |матч_MI2_UNI=2:1 |матч_MI2_VOL=1:2 |матч_NIV_BT2=5:0 |матч_NIV_BUM= |матч_NIV_DM2= |матч_NIV_GO2= |матч_NIV_LID=1:2 |матч_NIV_MAL=6:0 |матч_NIV_MI2=3:1 |матч_NIV_ORS=1:1 |матч_NIV_OSI= |матч_NIV_OST=2:0 |матч_NIV_SKA= |матч_NIV_SLO= |матч_NIV_SLU=2:1 |матч_NIV_SMR=3:0 |матч_NIV_SOL=2:2 |матч_NIV_UNI= |матч_NIV_VOL= |матч_ORS_BT2= |матч_ORS_BUM= |матч_ORS_DM2= |матч_ORS_GO2= |матч_ORS_LID=1:2 |матч_ORS_MAL= |матч_ORS_MI2=0:4 |матч_ORS_NIV= |матч_ORS_OSI= |матч_ORS_OST= |матч_ORS_SKA=0:2 |матч_ORS_SLO=0:2 |матч_ORS_SLU= |матч_ORS_SMR=1:1 |матч_ORS_SOL=3:1 |матч_ORS_UNI=2:2 |матч_ORS_VOL= |матч_OSI_BT2=3:1 |матч_OSI_BUM= |матч_OSI_DM2= |матч_OSI_GO2= |матч_OSI_LID= |матч_OSI_MAL=1:5 |матч_OSI_MI2=0:1 |матч_OSI_NIV=2:4 |матч_OSI_ORS=2:1 |матч_OSI_OST=1:1 |матч_OSI_SKA= |матч_OSI_SLO= |матч_OSI_SLU=2:4 |матч_OSI_SMR=0:5 |матч_OSI_SOL=0:6 |матч_OSI_UNI= |матч_OSI_VOL= |матч_OST_BT2=0:0 |матч_OST_BUM= |матч_OST_DM2=1:1 |матч_OST_GO2= |матч_OST_LID=1:3 |матч_OST_MAL=2:3 |матч_OST_MI2=1:2 |матч_OST_NIV= |матч_OST_ORS=1:2 |матч_OST_OSI=2:0 |матч_OST_SKA=1:1 |матч_OST_SLO= |матч_OST_SLU= |матч_OST_SMR=0:0 |матч_OST_SOL= |матч_OST_UNI=3:2 |матч_OST_VOL= |матч_SKA_BT2= |матч_SKA_BUM=0:2 |матч_SKA_DM2=0:0 |матч_SKA_GO2=1:1 |матч_SKA_LID= |матч_SKA_MAL= |матч_SKA_MI2= |матч_SKA_NIV=3:1 |матч_SKA_ORS= |матч_SKA_OSI=3:2 |матч_SKA_OST= |матч_SKA_SLO=4:3 |матч_SKA_SLU= |матч_SKA_SMR= |матч_SKA_SOL=0:0 |матч_SKA_UNI=4:0 |матч_SKA_VOL=3:1 |матч_SLO_BT2= |матч_SLO_BUM= |матч_SLO_DM2= |матч_SLO_GO2=3:1 |матч_SLO_LID= |матч_SLO_MAL= |матч_SLO_MI2= |матч_SLO_NIV=2:2 |матч_SLO_ORS= |матч_SLO_OSI=0:2 |матч_SLO_OST=1:1 |матч_SLO_SKA= |матч_SLO_SLU=2:1 |матч_SLO_SMR= |матч_SLO_SOL= |матч_SLO_UNI=3:0 |матч_SLO_VOL= |матч_SLU_BT2=2:0 |матч_SLU_BUM= |матч_SLU_DM2= |матч_SLU_GO2= |матч_SLU_LID=3:1 |матч_SLU_MAL=2:1 |матч_SLU_MI2=2:1 |матч_SLU_NIV=2:1 |матч_SLU_ORS=3:1 |матч_SLU_OSI= |матч_SLU_OST=1:1 |матч_SLU_SKA=3:0 |матч_SLU_SLO= |матч_SLU_SMR=1:1 |матч_SLU_SOL= |матч_SLU_UNI= |матч_SLU_VOL= |матч_SMR_BT2= |матч_SMR_BUM= |матч_SMR_DM2=1:3 |матч_SMR_GO2=2:0 |матч_SMR_LID=4:4 |матч_SMR_MAL= |матч_SMR_MI2=1:0 |матч_SMR_NIV= |матч_SMR_ORS= |матч_SMR_OSI= |матч_SMR_OST= |матч_SMR_SKA=0:1 |матч_SMR_SLO=0:2 |матч_SMR_SLU= |матч_SMR_SOL=2:0 |матч_SMR_UNI=0:3 |матч_SMR_VOL=1:3 |матч_SOL_BT2=1:1 |матч_SOL_BUM= |матч_SOL_DM2=1:2 |матч_SOL_GO2=0:0 |матч_SOL_LID= |матч_SOL_MAL=5:0 |матч_SOL_MI2= |матч_SOL_NIV= |матч_SOL_ORS= |матч_SOL_OSI= |матч_SOL_OST=4:1 |матч_SOL_SKA=1:0 |матч_SOL_SLO=1:0 |матч_SOL_SLU=2:2 |матч_SOL_SMR= |матч_SOL_UNI=3:0 |матч_SOL_VOL= |матч_UNI_BT2=1:1 |матч_UNI_BUM=1:1 |матч_UNI_DM2= |матч_UNI_GO2=0:2 |матч_UNI_LID= |матч_UNI_MAL= |матч_UNI_MI2= |матч_UNI_NIV=1:3 |матч_UNI_ORS= |матч_UNI_OSI=1:0 |матч_UNI_OST= |матч_UNI_SKA= |матч_UNI_SLO= |матч_UNI_SLU=0:1 |матч_UNI_SMR=2:0 |матч_UNI_SOL= |матч_UNI_VOL=1:0 |матч_VOL_BT2=1:1 |матч_VOL_BUM=2:1 |матч_VOL_DM2= |матч_VOL_GO2= |матч_VOL_LID= |матч_VOL_MAL=0:1 |матч_VOL_MI2= |матч_VOL_NIV=1:0 |матч_VOL_ORS=3:1 |матч_VOL_OSI=2:1 |матч_VOL_OST=2:2 |матч_VOL_SKA= |матч_VOL_SLO=1:2 |матч_VOL_SLU=3:2 |матч_VOL_SMR= |матч_VOL_SOL=2:4 |матч_VOL_UNI= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} d1b1173618of8rtm0o3azlzm1wqynkw 0 266310 2682503 2680927 2026-08-05T21:19:41Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682503 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Барэйка |лацінка = Barejka |арыгінал = Bareke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Бар (імя)|Baro]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Барака, Барэка, Барыка, Барык, Парэйка, Парык, Барка |вытворныя = [[Бірэйка]] |зьвязаныя = }} '''Барэйка''' (''Барэка'', ''Барыка'', ''Парэйка'', ''Парык''), '''Барака''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Барака, пазьней Барыка або Барэка (Barocho, Baricke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA100&dq=bar+icke+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjNzJfplr-CAxUz1QIHHUCRBLAQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=bar%20icke%20namenkunde&f=false S. 100].</ref>, Bareke<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Bareke#v=snippet&q=Bareke&f=false S. 28].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Barocho#v=snippet&q=Barocho&f=false S. 246].</ref><ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Іменная аснова [[Бар (імя)|-бар- (-бор-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Барвід]], [[Барвін]], [[Вісбар]]; германскія імёны Barvid, Barwin, Wisbar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Такім парадкам, імя Барэйка азначае «дзіця»<ref name="Dajlida-2019-19"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Барэйка (Барыка, Барка): ''Bareyke'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 492.</ref>, ''Barike'' (1397 год)<ref name="Trautmann-1925-17">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Barike#v=snippet&q=Barike&f=false S. 17].</ref>, ''Barcke'' (1399 год)<ref name="Trautmann-1925-17"/>. У 1571 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Joachimus Borcke, Nobilis Prutenicus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Borcke#v=snippet&q=Borcke&f=false S. 50].</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Паракевіч (Parakiewicz) і Парэйка (Parejko)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 246.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Waissil Boreiken son''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=waissil+boreiken+son&dq=waissil+boreiken+son&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjg9_OD_pD-AhUUrKQKHTJODtYQ6AF6BAgJEAI S. 12].</ref>, ''Wayssel, filius Boreyken''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5D0PAAAAYAAJ&q=Wayssel+filius+Boreyken#v=snippet&q=Wayssel%20filius%20Boreyken&f=false S. 225].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Strigiwil Boreiconis'' [[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''Васили Бореикович''<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 216.</ref>; ''отъ князь своихъ, [[Ямант|Ямонта]] да Василей Борійковъ'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 101].</ref>; ''князя Ямонта да Василія Борейкова… князя Ямонта да Василья Борекова'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%AF%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0+%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F#v=snippet&q=%D0%AF%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%20%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F&f=false С. 247].</ref>; ''domina Olechnowa una cum sorore sua nomine Edv[igi] patrem suum Petrum alias Boreyko cum uxore sua Anna'' (1428—1475 гады)<ref>Rowell S. C. Winning the Living by Remembering the Dead? Franciscan Tactics and Social Change in 15th century Vilnius // Tarp istorijos ir būtovės. Studijos prof. E. Gudavičiaus 70-mečiui. Vilnius, 1999. P. 177.</ref>; ''Пацъка Борейковича'' (19 лютага 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 135.</ref>; ''Michno Baryk'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Baryk#v=snippet&q=Baryk&f=false С. 48].</ref>; ''бояромъ высоцкимъ Остафью Борейку'' (13 лютага 1561 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|254к}} P. 173.</ref>; ''Woithek Poreiko… Woicziech Poreiko'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Poreiko#v=snippet&q=Poreiko&f=false С. 439].</ref>; ''Parejko'' (1565 год)<ref>Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 234.</ref>; ''Олешко Борейко'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE&f=false С. 384].</ref>; ''з Борейкового дворца'' (19 лютага 1566 году)<ref>Klovas M., Meilus T. Vilniaus magistratui pavaldžių vakarinių priemiesčių ir palivarkų 1566 m. pagalvės ir 1596 m. nekilnojamojo turto laikytojų mokesčių mokėtojų sąrašai // Lietuvos istorijos metraštis. 2015/1. P. 181.</ref>; ''учтивого Богъдана Ворейковича'' (30 ліпеня 1578 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 13.</ref>; ''против опатръного Богъдана Борейковича, лавника места гсдрьского [[Магілёў|Могилевского]]'' (14 лістапада 1578 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 113.</ref>; ''мещанъ нашихъ [[Пінск|Пиньскихъ]] Борыковичовъ'' (5 ліпеня 1586 году)<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 3. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=idxEAQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 310].</ref>; ''s panem Piotrem Boreyką'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 47.</ref>; ''z Łaszkiem Borykowiczem… Łaszko Boreykowicz'' (1638 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Boreykowicz#v=snippet&q=Boreykowicz&f=false С. 129, 137].</ref>; ''Stas Parykowicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Parykowicz#v=snippet&q=Parykowicz&f=false С. 172].</ref>; ''Барикъ Оливьченъко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 133.</ref>; ''Sidor Boreyko'' (7 студзеня 1715 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1711-1715.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1711—1715 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Maciej Barkiewicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Barkiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Soły], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Paweł Borykiewicz'' (1817 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Borykiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Zelwa], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Васіль Барэйкавіч]] — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], меў брата Стрыгівіла * Фэціньня Барыкава — [[Наваградак|наваградзкая]] баярыня, якая ўпамінаецца ў 1514 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 204.</ref> * Пацка Барэйкавіч — [[Карэлічы|карэліцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1541 годзе * Астафей Барэйка — [[Высокае|высоцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1561 годзе * Пётар Барэйка — [[Трокі|троцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе * Антон Барэйка — шляхціч [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231801/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/273-popis-shlyakhty-polotskogo-voevodstva-30-09-1765-g Попис шляхты Полоцкого воеводства 30.09.1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 19 жніўня 2015 г.</ref> * Антон і Ёсіф Барэйкі — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 1.</ref> * Данііл, Сьцяпан і Трафім Барэйкі — [[беларусы]]-праваслаўныя з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> * Рыгор Барыка — праваслаўны з [[Давід-Гарадок|Давід-Гарадку]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №762 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358826?page=18 С. 12178].</ref> * Ёсіф Барэйка (?—1938) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Сянно|Сянна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html], Белорусский «Мемориал»</ref> * Канстантын Парэйка (1892—?) — беларус з ваколіцаў [[Нясьвіж]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index16.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * [[Аляксандар Барэйка]] (1927—?) — удзельнік беларускага патрыятычнага падпольля ў 1946—1947 гадох, адзін з кіраўнікоў арганізацыі «[[Чайка (арганізацыя)|Чайка]]» З XV ст. прыдомкам Барэйка карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Ходзькі|Ходзькаў]] гербу [[Касьцеша]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Borejko#v=snippet&q=Borejko&f=false S. 19].</ref>. Барэйкі (Borejko) — прыгонныя з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 139.</ref>. Барэйкі (Borejko) гербу [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 236.</ref>. Барэйкі-Місевічы<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і Барэйкі-[[Хадкевічы|Хадкевічы]]<ref>[http://www.nobility.by/families/ch/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Х], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Парыкевічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/p/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на П], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Барака (Barako), Баркевіч (Barkiewicz), Барэйка (Borejko) і Парэйка (Parejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Барэйкі (''Борейки'') каля [[Высокі Двор|Высокага Двара]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 34.</ref>. На 1901 год існавала вёска Барыкі ў Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 12.</ref>. На 1904 год існавалі вёскі з назвай Баркі ў Красьнянскім і Парэцкім паветах Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 262, 292.</ref>. На 1906 год існавала вёска Барэйкіна ў Себескім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 389.</ref>. На 1909 год існаваў хутар Борыкава (Барыкава) у Бабруйскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 13.</ref>. Назву [[Барэйкі]] маюць вёскі на гістарычных [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыне]], [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]], назву [[Барэйкаўшчына]] — на гістарычных Ашмяншчыне і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай бар}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 8ij65yysfuv7c3o6922tprd50cs19ak 2682505 2682503 2026-08-05T21:20:20Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682505 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Барэйка |лацінка = Barejka |арыгінал = Bareke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Бар (імя)|Baro]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Барака, Барэка, Барыка, Барык, Парэйка, Парык, Барка |вытворныя = [[Бірэйка]] |зьвязаныя = }} '''Барэйка''' (''Барэка'', ''Барыка'', ''Парэйка'', ''Парык''), '''Барака''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Барака, пазьней Барыка або Барэка (Barocho, Baricke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA100&dq=bar+icke+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjNzJfplr-CAxUz1QIHHUCRBLAQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=bar%20icke%20namenkunde&f=false S. 100].</ref>, Bareke<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Bareke#v=snippet&q=Bareke&f=false S. 28].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Barocho#v=snippet&q=Barocho&f=false S. 246].</ref><ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Іменная аснова [[Бар (імя)|-бар- (-бор-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Барвід]], [[Барвін]], [[Вісбар]]; германскія імёны Barvid, Barwin, Wisbar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Такім парадкам, імя Барэйка азначае «дзіця»<ref name="Dajlida-2019-19"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Барэйка (Барыка, Барка): ''Bareyke'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 492.</ref>, ''Barike'' (1397 год)<ref name="Trautmann-1925-17">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Barike#v=snippet&q=Barike&f=false S. 17].</ref>, ''Barcke'' (1399 год)<ref name="Trautmann-1925-17"/>. У 1571 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Joachimus Borcke, Nobilis Prutenicus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Borcke#v=snippet&q=Borcke&f=false S. 50].</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Паракевіч (Parakiewicz) і Парэйка (Parejko)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 246.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Waissil Boreiken son''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=waissil+boreiken+son&dq=waissil+boreiken+son&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjg9_OD_pD-AhUUrKQKHTJODtYQ6AF6BAgJEAI S. 12].</ref>, ''Wayssel, filius Boreyken''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5D0PAAAAYAAJ&q=Wayssel+filius+Boreyken#v=snippet&q=Wayssel%20filius%20Boreyken&f=false S. 225].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Strigiwil Boreiconis'' [[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''Васили Бореикович''<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 216.</ref>; ''отъ князь своихъ, [[Ямант|Ямонта]] да Василей Борійковъ'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 101].</ref>; ''князя Ямонта да Василія Борейкова… князя Ямонта да Василья Борекова'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%AF%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0+%D0%B4%D0%B0+%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F#v=snippet&q=%D0%AF%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%20%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F&f=false С. 247].</ref>; ''domina Olechnowa una cum sorore sua nomine Edv[igi] patrem suum Petrum alias Boreyko cum uxore sua Anna'' (1428—1475 гады)<ref>Rowell S. C. Winning the Living by Remembering the Dead? Franciscan Tactics and Social Change in 15th century Vilnius // Tarp istorijos ir būtovės. Studijos prof. E. Gudavičiaus 70-mečiui. Vilnius, 1999. P. 177.</ref>; ''Пацъка Борейковича'' (19 лютага 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 135.</ref>; ''Michno Baryk'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Baryk#v=snippet&q=Baryk&f=false С. 48].</ref>; ''бояромъ высоцкимъ Остафью Борейку'' (13 лютага 1561 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|254к}} P. 173.</ref>; ''Woithek Poreiko… Woicziech Poreiko'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Poreiko#v=snippet&q=Poreiko&f=false С. 439].</ref>; ''Parejko'' (1565 год)<ref>Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 234.</ref>; ''Олешко Борейко'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE&f=false С. 384].</ref>; ''з Борейкового дворца'' (19 лютага 1566 году)<ref>Klovas M., Meilus T. Vilniaus magistratui pavaldžių vakarinių priemiesčių ir palivarkų 1566 m. pagalvės ir 1596 m. nekilnojamojo turto laikytojų mokesčių mokėtojų sąrašai // Lietuvos istorijos metraštis. 2015/1. P. 181.</ref>; ''учтивого Богъдана Ворейковича'' (30 ліпеня 1578 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 13.</ref>; ''против опатръного Богъдана Борейковича, лавника места гсдрьского [[Магілёў|Могилевского]]'' (14 лістапада 1578 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 113.</ref>; ''мещанъ нашихъ [[Пінск|Пиньскихъ]] Борыковичовъ'' (5 ліпеня 1586 году)<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 3. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=idxEAQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 310].</ref>; ''s panem Piotrem Boreyką'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 47.</ref>; ''z Łaszkiem Borykowiczem… Łaszko Boreykowicz'' (1638 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Boreykowicz#v=snippet&q=Boreykowicz&f=false С. 129, 137].</ref>; ''Stas Parykowicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Parykowicz#v=snippet&q=Parykowicz&f=false С. 172].</ref>; ''Барикъ Оливьченъко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 133.</ref>; ''Sidor Boreyko'' (7 студзеня 1715 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1711-1715.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1711—1715 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Maciej Barkiewicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Barkiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Soły], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Paweł Borykiewicz'' (1817 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Borykiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Zelwa], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Васіль Барэйкавіч]] — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], меў брата Стрыгівіла * Фэціньня Барыкава — [[Наваградак|наваградзкая]] баярыня, якая ўпамінаецца ў 1514 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 204.</ref> * Пацка Барэйкавіч — [[Карэлічы|карэліцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1541 годзе * Астафей Барэйка — [[Высокае|высоцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1561 годзе * Пётар Барэйка — [[Трокі|троцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе * Антон Барэйка — шляхціч [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231801/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/273-popis-shlyakhty-polotskogo-voevodstva-30-09-1765-g Попис шляхты Полоцкого воеводства 30.09.1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 19 жніўня 2015 г.</ref> * Антон і Ёсіф Барэйкі — жыхары [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 1.</ref> * Данііл, Сьцяпан і Трафім Барэйкі — [[беларусы]]-праваслаўныя з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> * Рыгор Барыка — праваслаўны з [[Давід-Гарадок|Давід-Гарадку]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №762 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358826?page=18 С. 12178].</ref> * Ёсіф Барэйка (?—1938) — беларус з ваколіцаў [[Сянно|Сянна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html], Белорусский «Мемориал»</ref> * Канстантын Парэйка (1892—?) — беларус з ваколіцаў [[Нясьвіж]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index16.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * [[Аляксандар Барэйка]] (1927—?) — удзельнік беларускага патрыятычнага падпольля ў 1946—1947 гадох, адзін з кіраўнікоў арганізацыі «[[Чайка (арганізацыя)|Чайка]]» З XV ст. прыдомкам Барэйка карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Ходзькі|Ходзькаў]] гербу [[Касьцеша]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Borejko#v=snippet&q=Borejko&f=false S. 19].</ref>. Барэйкі (Borejko) — прыгонныя з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 139.</ref>. Барэйкі (Borejko) гербу [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 236.</ref>. Барэйкі-Місевічы<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і Барэйкі-[[Хадкевічы|Хадкевічы]]<ref>[http://www.nobility.by/families/ch/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Х], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Парыкевічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/p/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на П], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Барака (Barako), Баркевіч (Barkiewicz), Барэйка (Borejko) і Парэйка (Parejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Барэйкі (''Борейки'') каля [[Высокі Двор|Высокага Двара]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 34.</ref>. На 1901 год існавала вёска Барыкі ў Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 12.</ref>. На 1904 год існавалі вёскі з назвай Баркі ў Красьнянскім і Парэцкім паветах Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 262, 292.</ref>. На 1906 год існавала вёска Барэйкіна ў Себескім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 389.</ref>. На 1909 год існаваў хутар Борыкава (Барыкава) у Бабруйскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 13.</ref>. Назву [[Барэйкі]] маюць вёскі на гістарычных [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыне]], [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]], назву [[Барэйкаўшчына]] — на гістарычных Ашмяншчыне і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай бар}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] q6wk0v8d9bqyshwbn8n9chhcjcc0mh7 0 266543 2682498 2682400 2026-08-05T21:10:30Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682498 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вісконт |лацінка = Viskont |арыгінал = Wisgonda |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віс|Wiso]] + [[Гунт|Gundo]] |варыянт = Віскант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Вісконт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вісагунд, Вісігунда або Вісгунд, пазьней Вісгонда (Wisagund, Wisigunde<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://www.google.by/books/edition/Das_Namenbuch/mM5tAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=wisigunde+-1284&dq=wisigunde+-1284&printsec=frontcover S. 711].</ref>, Wisgund<ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 187.</ref><ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 351.</ref>, Wisgonda<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 363.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisagund#v=snippet&q=Wisagund&f=false S. 1623].</ref><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вісконт азначае «мудрасьць бітвы»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. У Польшчы бытавала імя Вісканта (Вісконта<ref>Славянский именослов или собрание славянских личных имен в алфавитном порядке. — СПб., 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=snNcAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 39].</ref>): ''Wiscanta'' (1329 год)<ref>Codex diplomaticus Majoris Poloniae. — Posnaniae, 1840. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cDdNAAAAcAAJ&q=Wiscanta#v=snippet&q=Wiscanta&f=false S. 103].</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя Віскант: ''Wiskant'' (1361 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Wiskant#v=snippet&q=Wiskant&f=false S. 737].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Wiskandt (Wiskant)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WISKANDT&ofb=pobethen&modus=&lang=de WISKANDT (Ortsfamilienbuch Pobethen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WISKANDT&ofb=stockheim&modus=&lang=de WISKANDT (Ortsfamilienbuch Stockheim)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WISKANT&ofb=stockheim&modus=&lang=de WISKANT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Wieskand<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WIESKAND&ofb=memelland&modus=&lang=de WIESKAND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''боярину виленскому Товтвилу Висконтовичу'' (10 жніўня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 82.</ref>; ''Висконт [[Адзейка|Едейкович]]'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 315.</ref>; ''Symon Wiskont'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 183.</ref>; ''Jan Wiskont… Andrzey Wiskont'' (2 сакавіка 1758 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Wiskont#v=snippet&q=Wiskont&f=false С. 46, 49].</ref>; ''Rafał Wiskont'' (19 лютага 1764 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=EOQDAAAAYAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%22+%2213%22&q=Wiskont#v=snippet&q=Wiskont&f=false С. 235].</ref>; ''Jerzy Wiskont'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=%40Wiskont#v=snippet&q=%40Wiskont&f=false С. 525].</ref>; ''Franciszka Wiskont'' (1831 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=25po&rid=D&search_lastname=Wiskont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Rosja-Wieliż], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Hipolit Wiskontt'' (1853 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 325.</ref>; ''Antoni Wiskontt'' (1925 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * [[Таўцівіл (імя)|Таўтвіл]] Вісконтавіч — віленскі баярын, які ўпамінаецца ў 1495 годзе * Антон Вісконт — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год. С. 2.</ref> * Людвіг Вісконт (Віскант; 1922—?) — беларус з ваколіцаў [[Слонім]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Вісканты (Вісконты) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Як памяншальную форму ад імя Вісконт разглядаюць імя [[Полацак|палачаніна]] Віскошы (''Вискоша полоца(нинъ)''<ref>Михеев С. М. Муромец, брянец и полочанин в Лукке. Oб известных и новонайденных древнерусских надписях на стенах собора св. Мартина // Studi Slavistici. XX, 2023, 2. P. 14.</ref>), надпіс зь якім той пакінуў у XII стагодзьдзі ў [[Катэдра Святога Марціна (Люка)|катэдры Святога Марціна]] ў [[Люка|Люцы]]<ref>Варонін В. [https://www.belhistory.eu/archives/6804 Гордин А. М. «…А потом забралася до Рыма». Граффито полоцкого странника XII века в Италии. Полоцк, 2023. 79 с.] // [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі гістарычны агляд]], 2024.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Віс]] * [[Гунт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай віс}} {{Імёны з асновай гунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] c8dtjle9l0cmw74zds87rx48wtc3mm2 2682499 2682498 2026-08-05T21:11:08Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682499 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вісконт |лацінка = Viskont |арыгінал = Wisgonda |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віс|Wiso]] + [[Гунт|Gundo]] |варыянт = Віскант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Вісконт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вісагунд, Вісігунда або Вісгунд, пазьней Вісгонда (Wisagund, Wisigunde<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://www.google.by/books/edition/Das_Namenbuch/mM5tAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=wisigunde+-1284&dq=wisigunde+-1284&printsec=frontcover S. 711].</ref>, Wisgund<ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 187.</ref><ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 351.</ref>, Wisgonda<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 363.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisagund#v=snippet&q=Wisagund&f=false S. 1623].</ref><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вісконт азначае «мудрасьць бітвы»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. У Польшчы бытавала імя Вісканта (Вісконта<ref>Славянский именослов или собрание славянских личных имен в алфавитном порядке. — СПб., 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=snNcAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 39].</ref>): ''Wiscanta'' (1329 год)<ref>Codex diplomaticus Majoris Poloniae. — Posnaniae, 1840. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cDdNAAAAcAAJ&q=Wiscanta#v=snippet&q=Wiscanta&f=false S. 103].</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя Віскант: ''Wiskant'' (1361 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Wiskant#v=snippet&q=Wiskant&f=false S. 737].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Wiskandt (Wiskant)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WISKANDT&ofb=pobethen&modus=&lang=de WISKANDT (Ortsfamilienbuch Pobethen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WISKANDT&ofb=stockheim&modus=&lang=de WISKANDT (Ortsfamilienbuch Stockheim)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WISKANT&ofb=stockheim&modus=&lang=de WISKANT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Wieskand<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WIESKAND&ofb=memelland&modus=&lang=de WIESKAND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''боярину виленскому Товтвилу Висконтовичу'' (10 жніўня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 82.</ref>; ''Висконт [[Адзейка|Едейкович]]'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 315.</ref>; ''Symon Wiskont'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 183.</ref>; ''Jan Wiskont… Andrzey Wiskont'' (2 сакавіка 1758 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Wiskont#v=snippet&q=Wiskont&f=false С. 46, 49].</ref>; ''Rafał Wiskont'' (19 лютага 1764 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=EOQDAAAAYAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%22+%2213%22&q=Wiskont#v=snippet&q=Wiskont&f=false С. 235].</ref>; ''Jerzy Wiskont'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=%40Wiskont#v=snippet&q=%40Wiskont&f=false С. 525].</ref>; ''Franciszka Wiskont'' (1831 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=25po&rid=D&search_lastname=Wiskont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Rosja-Wieliż], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Hipolit Wiskontt'' (1853 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 325.</ref>; ''Antoni Wiskontt'' (1925 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * [[Таўцівіл (імя)|Таўтвіл]] Вісконтавіч — віленскі баярын, які ўпамінаецца ў 1495 годзе * Антон Вісконт — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 2.</ref> * Людвіг Вісконт (Віскант; 1922—?) — беларус з ваколіцаў [[Слонім]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Вісканты (Вісконты) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Як памяншальную форму ад імя Вісконт разглядаюць імя [[Полацак|палачаніна]] Віскошы (''Вискоша полоца(нинъ)''<ref>Михеев С. М. Муромец, брянец и полочанин в Лукке. Oб известных и новонайденных древнерусских надписях на стенах собора св. Мартина // Studi Slavistici. XX, 2023, 2. P. 14.</ref>), надпіс зь якім той пакінуў у XII стагодзьдзі ў [[Катэдра Святога Марціна (Люка)|катэдры Святога Марціна]] ў [[Люка|Люцы]]<ref>Варонін В. [https://www.belhistory.eu/archives/6804 Гордин А. М. «…А потом забралася до Рыма». Граффито полоцкого странника XII века в Италии. Полоцк, 2023. 79 с.] // [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі гістарычны агляд]], 2024.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Віс]] * [[Гунт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай віс}} {{Імёны з асновай гунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0t4nhq7evp20kin7pyxparku5zgzum4 0 267775 2682528 2681334 2026-08-05T22:30:07Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682528 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сыр |лацінка = Syr |арыгінал = Sirio |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сыры, Сыса, Сур, Зыра, Жыр, Шур |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сірэйка]], [[Сырбут]], [[Сырвід]], [[Сурвіла]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сургонт]], [[Сурман]], [[Шырмер]], [[Сурмін]], [[Сысымунд|Сысымант / Сірмонт]], [[Сір’ят]] }} '''Сыр''' (''Сыры'', ''Зыра'', ''Жыр''), '''Сур''', '''Сыса''' (''Зыс'', ''Зыз'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сыры, Сыса, Сура або Сур (Sirio, Siso, Surro<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 451.</ref>, Sure<ref>Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QiJAAAAAYAAJ&q=Sure#v=snippet&q=Sure&f=false S. 134].</ref>, Sur<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Förstemann-1900-1345">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1345].</ref>. Іменная аснова сір- (сіс-, сур-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -жыр- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], для іменнай асновы сір- за найбольш адэкватнае прызнае ''sìrti'' 'ахінуць; атачаць', ''apsìrti'' 'акружыць, аблажыць; загарнуць, ахінуць; улучыць', а для іменнай асновы сур- — прускае ''sur-gi'' 'аб; каля; вакол'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23—24.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках, тым часам ''si̇̀rti'' упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1932—1968 гадоў<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=sirti&id=24068740000 si̇̀rti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сірэйка|Сірэйка (Сірык)]], [[Сырбут]], [[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Сырвіла, Шырвіл)]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сургонт|Сургонт (Сурконт)]], [[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд)]], [[Сіргут|Сіргут (Шыргут, Сургут)]], [[Сурман|Сурман (Шурман)]], [[Шырмер|Шырмер (Жыжмар)]], [[Сысымунд|Сысымант (Сірмонт, Шырмунт, Жырмант)]]. Адзначаліся германскія імёны Sirica, Sirobodus, Surville, Surawine, Sirigardus, Sisigunda (Surrigvn), Siriaud, Sireguti (Sisagut), Surmannus, Sisimir, Sisemund (Sirmont, Sirmund){{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Sirobald (Siro-[[Больд|bald]])<ref name="Förstemann-1900-1345"/>, Syriwald (Syri-[[Вальда (імя)|wald]])<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Syriwald#v=snippet&q=Syriwald&f=false S. 1347].</ref>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Surman, Sismont (Sismunt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179, 262.</ref>. Апроч таго, у Польшчы адзначалася імя ''Surawd''<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 555.</ref>{{Заўвага|Таксама: ''tempore Sironis'' (1222 год)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 1. — Varsaviae, 1847. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lzpNAAAAcAAJ&q=Sironis#v=snippet&q=Sironis&f=false P. 27—28].</ref>}}. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Sirgaude / Surgaude''{{Заўвага|Адзначалася старажатнае германскае імя Сіргаўд (Siriaud, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siriaud#v=snippet&q=Siriaud&f=false S. 607].</ref>}} (1362 год), ''Surgedde / Sirgite'' (1357 год), ''Surgenne'', ''Sirotte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74">Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 74.</ref>}}, ''Surreyth / Surreide''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Siret (Sired)<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Siret+Sired#v=snippet&q=Siret%20Sired&f=false P. 48].</ref>}} (1414 год), ''Surmynne / Surmanne''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surman<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref>}} (1345 і 1388 гады), ''Surwille / Sirwille''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surville<ref>Schmittlein R. L’anthroponyme germanique employé d’une façon absolue en fonction toponymique // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1962. P. 115—116.</ref>}} (1401, 1406 і 1409 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirgaude#v=snippet&q=Sirgaude&f=false S. 92, 100—101].</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Жырка (Жырака), Жырша (або Жыраша), Жыравіт, Жыраслаў і Жырата<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 739.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Зыза (Zyza)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 375.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanislao Pyethkowycz et fratre ipsius Zyra marschalkoni curie nostre'' (15 траўня 1489 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 196.</ref>; ''пан Миколам Сиревич'' (6 ліпеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 77.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 5 копъ грошеи'' (26 красавіка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 411.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 20 копъ'' (23 кастрычніка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 416.</ref>; ''Станиславъ Сиревичъ'' (1512 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 166.</ref>; ''Дорота Сиревая''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Счепанъ Сировичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 85.</ref>, ''пана Станислава Сиревича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''Ян Сиревич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 13.</ref>; ''Fiedzko Sysa'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=sysa#v=snippet&q=sysa&f=false С. 241, 243].</ref>; ''Кгрегор Миколаевичъ Сиса з Опола'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 342.</ref>; ''Сиса Васко'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0&f=false С. 436].</ref>; ''Станиславъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0&f=false С. 886].</ref>, ''Матей Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 909.</ref>, ''Войтехъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 923.</ref>, ''Грицъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1023].</ref>, ''панъ Станиславъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1260.</ref>, ''пана Станислава Миколаевича Сиревича… пань Янь Миколаевичъ Сиревича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1352.</ref> (1567 год); ''Мацко Сысовичъ'' (27 верасьня 1599 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 636, 644.</ref>; ''земенина господарского повету Троцкого пана Якуба Андреевича Сыровича… небощыка Войтеха Щепановича Сыра… Войтеху Сыру, деду его пана Якуба Сыровича… пана Андрея Сыра паном Якубом Андреевичом Сыревича… небощык Андрей Войтехович Сыр, отец его пана Якуба Сыровича'' (22 кастрычніка 1603 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0+%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0%20%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 245—250].</ref>; ''Omelan y Arist Sysowiczy'' (1638 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Sysowiczy#v=snippet&q=Sysowiczy&f=false С. 280].</ref>; ''Martinus Syrewicz'' (11 студзеня 1793 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 66.</ref>; ''pater Iosephus Syrewicz'' (11 сьнежня 1820 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 287.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Шурыла, Сырула, Сірыла, Сурыла, Сурэль (адзначалася германскае імя Sirola<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 253.</ref>, *Sisila<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Surila<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA527&dq=%22Surila%22+repertori&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwipntXiiKOKAxUa97sIHZtqIKIQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Surila%22%20repertori&f=false P. 527].</ref>): ''[[Даўгайла|Dowgiał]] Szuriłowicz'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 45.</ref>, ''Wojciech Siriła'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Siri%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Marianna Surel'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Surel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wielkie Eysymonty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Syrulewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864>[https://genealogia.lt/pdfs/kiernow1864.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii kiernowskiej w 1864 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>, Магдалена Сурылава (''Surilowa'') — уладальніца гаспадаркі ў Гаўцях каля [[Солы|Солаў]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref>; * Сурын: ''Глебу Суриновичу 6 копъ с коръчомъ новъгородъскихъ'' (9 лютага 1486 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 27.</ref>; * Сырун: ''Syruniewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864/>; * Сурынт, Сурэнт, Сірынт (адзначалася германскае імя Surant<ref>Schwab L. Die Beinamen im Urkundenbuch der Stadt Strassburg. — Strassburg, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IwkrAAAAYAAJ&q=Surant#v=snippet&q=Surant&f=false S. 22].</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Sirandus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA503&dq=%22Sirandus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiuuMDwh6OKAxVM7bsIHTSBKIAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Sirandus%22&f=false P. 503].</ref>): ''Andrzej Suryntowicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 191.</ref>, ''Bartłomiej Mateusz Sirynt'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1100&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Канстантын Сурэнт — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Краснае|Краснага]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сурэнт Канстанцін Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Антон Сурынт (1880—?) — беларус з ваколіцаў [[Ільля (вёска)|Ільлі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref>; * Сірута, Сірот, Сырут (адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74"/>, Sirut-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): ''Яцъ, Сирута, [[Аліхвер|Олихверъ]] Быковичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eBHCNFnfdYwC&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 251].</ref>, Сіратовічы (Sirotowicz) гербу [[Навіна (герб)|Навіна]] — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Цельшы|Цельшаў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 91.</ref>, Сырутовічы (Syrutowicz) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 195.</ref>; * Жырбурт (адзначалася старажытнае германскае імя Sisbert<ref name="Förstemann-1900-1345"/>): ''Листъ короля его милости Жикгимонта потверженье на продажу Жирбуртовича'' (31 траўня 1571 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dmZOAQAAMAAJ&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false S. 244].</ref>; * Сурвік (адзначалася старажытнае германскае імя Sesvigia<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 205.</ref>): ''Болтромеи Сурвиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>; * Шырвінт: ''Ewa Szyrwint'' (1827 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szyrwint&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Murowana Oszmianka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сурувойна (адзначалася германскае імя Sorwein<ref>[https://wiki.genealogy.net/Sorwein_(Familienname) Sorwein (Familienname)], GenWiki</ref>): ''тую сеножать [[Мільвід|Мильвиду]] Сурувойновичу, отцу Миланеву'' (26 ліпеня 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 383.</ref>; * Сыргед: Сыльвэстар, Сямён і Лаўрын Сыргеды — сяляне з ваколіцаў [[Уцяна|Уцяны]], якія мелі ў валоданьні зямлю на 1882 год<ref>Алфавитный список землевладельцев Ковенской губернии. — Ковна, 1882. С. 312.</ref>; * Сургель, Сыргель, Сурыгайла (адзначалася старажытнае германскае імя Sarchilo, Sarkilo<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 164.</ref>): ''Janusz Surgielewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 136.</ref>, ''Surgel… Surgiel'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 201.</ref>, ''parochum agit rndus dnus Casimirus Syrgielewicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 41.</ref>, ''p. Surygajłowa'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 277.</ref>; * Сургін (адзначалася германскае імя Sircken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=%40Sircken#v=snippet&q=%40Sircken&f=false S. 340].</ref>): ''Петръ Суръкгинович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 20, 184.</ref>; * Сіргінт, Сургінт: ''Tomasz Surgint'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1450&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Jerzy Sirgint'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1350&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сырдаг: ''Stanislaus Syrdogowicz'' (8 красавіка 1509 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 216.</ref>; * Сырдаўг: ''бояринъ господарьский Станко Сирдовкговичь'' (28 красавіка 1514 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 85, 88]</ref>; * Сурміла: на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Сурміліцы]]; * Сыртаўт, Сырдаўт, Сырталт, Шыртаўт: ''в Жижморъскои волости десяти чоловеков къ своему дворцу на Вельи… Сиртовъта Петровича'' (14 кастрычніка 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 105—106.</ref>, ''бояринъ троцкии Пац Ширътовътович'' (18 красавіка 1527 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 372.</ref>, ''Бортъко Сирдовтович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Pan Syrtolt'' (1618 год)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 46.</ref>, ''Sirtołt. Adamus Sirtołt'' (1658 год)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 580.</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Sirtaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIRTAUT&ofb=memelland&modus=&lang=de SIRTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> }}. == Носьбіты == * Сьцяпан Сіравіч — [[Сумілішкі|сумілішкаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Войцех Сьцяпанавіч Сыр — гаспадарскі [[Зямяне|зямянін]] [[Троцкі павет|Троцкага павету]], меў сына Андрэя і ўнука Якуба * Ціш Сыравіч (Сыровіч) — падданы [[Берасьцейскі павет|берасьцейскага]] [[Зямяне|зямяніна]] Адама Ваўкавіцкага, які ўпамінаецца ў 1646 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 10. ― Вильна, 1913. С. 197.</ref> * Адам, Антон, Вацлаў, Данат, Ёсіф, Іван, Ігнат, Карл і Ўсьцін Сырэвічы — [[беларусы|беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 4.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11, 16.</ref> * Альбэрт Сырэвіч — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Валынцы|Валынцаў]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 8.</ref> * Ціхан Жырэвіч — праваслаўны з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №129 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://www.svrt.ru/1914/0-books/0121-0140.pdf#page=136&view=FitBV С. 2056].</ref> * Франц Сырэвіч (1877—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацяпеў ад уладамаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1877) Сырэвіч Франц Антонавіч (1877)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксей Суровіч (1887—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сьмілавічы|Сьмілавічаў]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1887) Суровіч Аляксей Пятровіч (1887)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Рыгор Зыс-Зыз (1912—1937) — беларус з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Сырэвічы (Syrewicz) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]], [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 774.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 422.</ref> Сурэвічы (Surewicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 421.</ref>. Шурэвічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Суровіч (Surowicz), Сырэвіч (Syrewicz) і Сыровіч (Syrowic) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сір}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] j3m82rdfqxsg232p3qfnjeq7sd7nu9n 2682529 2682528 2026-08-05T22:30:58Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682529 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сыр |лацінка = Syr |арыгінал = Sirio |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сыры, Сыса, Сур, Зыра, Жыр, Шур |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сірэйка]], [[Сырбут]], [[Сырвід]], [[Сурвіла]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сургонт]], [[Сурман]], [[Шырмер]], [[Сурмін]], [[Сысымунд|Сысымант / Сірмонт]], [[Сір’ят]] }} '''Сыр''' (''Сыры'', ''Зыра'', ''Жыр''), '''Сур''', '''Сыса''' (''Зыс'', ''Зыз'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сыры, Сыса, Сура або Сур (Sirio, Siso, Surro<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 451.</ref>, Sure<ref>Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QiJAAAAAYAAJ&q=Sure#v=snippet&q=Sure&f=false S. 134].</ref>, Sur<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Förstemann-1900-1345">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1345].</ref>. Іменная аснова сір- (сіс-, сур-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -жыр- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], для іменнай асновы сір- за найбольш адэкватнае прызнае ''sìrti'' 'ахінуць; атачаць', ''apsìrti'' 'акружыць, аблажыць; загарнуць, ахінуць; улучыць', а для іменнай асновы сур- — прускае ''sur-gi'' 'аб; каля; вакол'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23—24.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках, тым часам ''si̇̀rti'' упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1932—1968 гадоў<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=sirti&id=24068740000 si̇̀rti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сірэйка|Сірэйка (Сірык)]], [[Сырбут]], [[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Сырвіла, Шырвіл)]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сургонт|Сургонт (Сурконт)]], [[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд)]], [[Сіргут|Сіргут (Шыргут, Сургут)]], [[Сурман|Сурман (Шурман)]], [[Шырмер|Шырмер (Жыжмар)]], [[Сысымунд|Сысымант (Сірмонт, Шырмунт, Жырмант)]]. Адзначаліся германскія імёны Sirica, Sirobodus, Surville, Surawine, Sirigardus, Sisigunda (Surrigvn), Siriaud, Sireguti (Sisagut), Surmannus, Sisimir, Sisemund (Sirmont, Sirmund){{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Sirobald (Siro-[[Больд|bald]])<ref name="Förstemann-1900-1345"/>, Syriwald (Syri-[[Вальда (імя)|wald]])<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Syriwald#v=snippet&q=Syriwald&f=false S. 1347].</ref>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Surman, Sismont (Sismunt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179, 262.</ref>. Апроч таго, у Польшчы адзначалася імя ''Surawd''<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 555.</ref>{{Заўвага|Таксама: ''tempore Sironis'' (1222 год)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 1. — Varsaviae, 1847. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lzpNAAAAcAAJ&q=Sironis#v=snippet&q=Sironis&f=false P. 27—28].</ref>}}. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Sirgaude / Surgaude''{{Заўвага|Адзначалася старажатнае германскае імя Сіргаўд (Siriaud, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siriaud#v=snippet&q=Siriaud&f=false S. 607].</ref>}} (1362 год), ''Surgedde / Sirgite'' (1357 год), ''Surgenne'', ''Sirotte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74">Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 74.</ref>}}, ''Surreyth / Surreide''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Siret (Sired)<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Siret+Sired#v=snippet&q=Siret%20Sired&f=false P. 48].</ref>}} (1414 год), ''Surmynne / Surmanne''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surman<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref>}} (1345 і 1388 гады), ''Surwille / Sirwille''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surville<ref>Schmittlein R. L’anthroponyme germanique employé d’une façon absolue en fonction toponymique // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1962. P. 115—116.</ref>}} (1401, 1406 і 1409 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirgaude#v=snippet&q=Sirgaude&f=false S. 92, 100—101].</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Жырка (Жырака), Жырша (або Жыраша), Жыравіт, Жыраслаў і Жырата<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 739.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Зыза (Zyza)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 375.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanislao Pyethkowycz et fratre ipsius Zyra marschalkoni curie nostre'' (15 траўня 1489 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 196.</ref>; ''пан Миколам Сиревич'' (6 ліпеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 77.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 5 копъ грошеи'' (26 красавіка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 411.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 20 копъ'' (23 кастрычніка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 416.</ref>; ''Станиславъ Сиревичъ'' (1512 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 166.</ref>; ''Дорота Сиревая''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Счепанъ Сировичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 85.</ref>, ''пана Станислава Сиревича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''Ян Сиревич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 13.</ref>; ''Fiedzko Sysa'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=sysa#v=snippet&q=sysa&f=false С. 241, 243].</ref>; ''Кгрегор Миколаевичъ Сиса з Опола'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 342.</ref>; ''Сиса Васко'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0&f=false С. 436].</ref>; ''Станиславъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0&f=false С. 886].</ref>, ''Матей Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 909.</ref>, ''Войтехъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 923.</ref>, ''Грицъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1023].</ref>, ''панъ Станиславъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1260.</ref>, ''пана Станислава Миколаевича Сиревича… пань Янь Миколаевичъ Сиревича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1352.</ref> (1567 год); ''Мацко Сысовичъ'' (27 верасьня 1599 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 636, 644.</ref>; ''земенина господарского повету Троцкого пана Якуба Андреевича Сыровича… небощыка Войтеха Щепановича Сыра… Войтеху Сыру, деду его пана Якуба Сыровича… пана Андрея Сыра паном Якубом Андреевичом Сыревича… небощык Андрей Войтехович Сыр, отец его пана Якуба Сыровича'' (22 кастрычніка 1603 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0+%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0%20%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 245—250].</ref>; ''Omelan y Arist Sysowiczy'' (1638 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Sysowiczy#v=snippet&q=Sysowiczy&f=false С. 280].</ref>; ''Martinus Syrewicz'' (11 студзеня 1793 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 66.</ref>; ''pater Iosephus Syrewicz'' (11 сьнежня 1820 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 287.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Шурыла, Сырула, Сірыла, Сурыла, Сурэль (адзначалася германскае імя Sirola<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 253.</ref>, *Sisila<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Surila<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA527&dq=%22Surila%22+repertori&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwipntXiiKOKAxUa97sIHZtqIKIQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Surila%22%20repertori&f=false P. 527].</ref>): ''[[Даўгайла|Dowgiał]] Szuriłowicz'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 45.</ref>, ''Wojciech Siriła'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Siri%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Marianna Surel'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Surel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wielkie Eysymonty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Syrulewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864>[https://genealogia.lt/pdfs/kiernow1864.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii kiernowskiej w 1864 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>, Магдалена Сурылава (''Surilowa'') — уладальніца гаспадаркі ў Гаўцях каля [[Солы|Солаў]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref>; * Сурын: ''Глебу Суриновичу 6 копъ с коръчомъ новъгородъскихъ'' (9 лютага 1486 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 27.</ref>; * Сырун: ''Syruniewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864/>; * Сурынт, Сурэнт, Сірынт (адзначалася германскае імя Surant<ref>Schwab L. Die Beinamen im Urkundenbuch der Stadt Strassburg. — Strassburg, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IwkrAAAAYAAJ&q=Surant#v=snippet&q=Surant&f=false S. 22].</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Sirandus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA503&dq=%22Sirandus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiuuMDwh6OKAxVM7bsIHTSBKIAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Sirandus%22&f=false P. 503].</ref>): ''Andrzej Suryntowicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 191.</ref>, ''Bartłomiej Mateusz Sirynt'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1100&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Канстантын Сурэнт — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Краснае|Краснага]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сурэнт Канстанцін Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Антон Сурынт (1880—?) — беларус з ваколіцаў [[Ільля (вёска)|Ільлі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref>; * Сірута, Сірот, Сырут (адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74"/>, Sirut-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): ''Яцъ, Сирута, [[Аліхвер|Олихверъ]] Быковичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eBHCNFnfdYwC&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 251].</ref>, Сіратовічы (Sirotowicz) гербу [[Навіна (герб)|Навіна]] — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Цельшы|Цельшаў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 91.</ref>, Сырутовічы (Syrutowicz) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 195.</ref>; * Жырбурт (адзначалася старажытнае германскае імя Sisbert<ref name="Förstemann-1900-1345"/>): ''Листъ короля его милости Жикгимонта потверженье на продажу Жирбуртовича'' (31 траўня 1571 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dmZOAQAAMAAJ&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false S. 244].</ref>; * Сурвік (адзначалася старажытнае германскае імя Sesvigia<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 205.</ref>): ''Болтромеи Сурвиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>; * Шырвінт: ''Ewa Szyrwint'' (1827 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szyrwint&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Murowana Oszmianka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сурувойна (адзначалася германскае імя Sorwein<ref>[https://wiki.genealogy.net/Sorwein_(Familienname) Sorwein (Familienname)], GenWiki</ref>): ''тую сеножать [[Мільвід|Мильвиду]] Сурувойновичу, отцу Миланеву'' (26 ліпеня 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 383.</ref>; * Сыргед: Сыльвэстар, Сямён і Лаўрын Сыргеды — сяляне з ваколіцаў [[Уцяна|Уцяны]], якія мелі ў валоданьні зямлю на 1882 год<ref>Алфавитный список землевладельцев Ковенской губернии. — Ковна, 1882. С. 312.</ref>; * Сургель, Сыргель, Сурыгайла (адзначалася старажытнае германскае імя Sarchilo, Sarkilo<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 164.</ref>): ''Janusz Surgielewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 136.</ref>, ''Surgel… Surgiel'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 201.</ref>, ''parochum agit rndus dnus Casimirus Syrgielewicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 41.</ref>, ''p. Surygajłowa'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 277.</ref>; * Сургін (адзначалася германскае імя Sircken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=%40Sircken#v=snippet&q=%40Sircken&f=false S. 340].</ref>): ''Петръ Суръкгинович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 20, 184.</ref>; * Сіргінт, Сургінт: ''Tomasz Surgint'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1450&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Jerzy Sirgint'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1350&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сырдаг: ''Stanislaus Syrdogowicz'' (8 красавіка 1509 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 216.</ref>; * Сырдаўг: ''бояринъ господарьский Станко Сирдовкговичь'' (28 красавіка 1514 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 85, 88]</ref>; * Сурміла: на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Сурміліцы]]; * Сыртаўт, Сырдаўт, Сырталт, Шыртаўт: ''в Жижморъскои волости десяти чоловеков къ своему дворцу на Вельи… Сиртовъта Петровича'' (14 кастрычніка 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 105—106.</ref>, ''бояринъ троцкии Пац Ширътовътович'' (18 красавіка 1527 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 372.</ref>, ''Бортъко Сирдовтович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Pan Syrtolt'' (1618 год)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 46.</ref>, ''Sirtołt. Adamus Sirtołt'' (1658 год)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 580.</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Sirtaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIRTAUT&ofb=memelland&modus=&lang=de SIRTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> }}. == Носьбіты == * Сьцяпан Сіравіч — [[Сумілішкі|сумілішкаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Войцех Сьцяпанавіч Сыр — гаспадарскі [[Зямяне|зямянін]] [[Троцкі павет|Троцкага павету]], меў сына Андрэя і ўнука Якуба * Ціш Сыравіч (Сыровіч) — падданы [[Берасьцейскі павет|берасьцейскага]] [[Зямяне|зямяніна]] Адама Ваўкавіцкага, які ўпамінаецца ў 1646 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 10. ― Вильна, 1913. С. 197.</ref> * Адам, Антон, Вацлаў, Данат, Ёсіф, Іван, Ігнат, Карл і Ўсьцін Сырэвічы — [[беларусы|беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 4.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11, 16.</ref> * Альбэрт Сырэвіч — беларус-каталік з [[Валынцы|Валынцаў]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 8.</ref> * Ціхан Жырэвіч — праваслаўны з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №129 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://www.svrt.ru/1914/0-books/0121-0140.pdf#page=136&view=FitBV С. 2056].</ref> * Франц Сырэвіч (1877—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацяпеў ад уладамаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1877) Сырэвіч Франц Антонавіч (1877)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксей Суровіч (1887—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сьмілавічы|Сьмілавічаў]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1887) Суровіч Аляксей Пятровіч (1887)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Рыгор Зыс-Зыз (1912—1937) — беларус з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Сырэвічы (Syrewicz) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]], [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 774.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 422.</ref> Сурэвічы (Surewicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 421.</ref>. Шурэвічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Суровіч (Surowicz), Сырэвіч (Syrewicz) і Сыровіч (Syrowic) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сір}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] i1rmxr1mjjrh6uj9ldh6gifxq7wo047 2682530 2682529 2026-08-05T22:31:59Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682530 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сыр |лацінка = Syr |арыгінал = Sirio |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сыры, Сыса, Сур, Зыра, Жыр, Шур |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сірэйка]], [[Сырбут]], [[Сырвід]], [[Сурвіла]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сургонт]], [[Сурман]], [[Шырмер]], [[Сурмін]], [[Сысымунд|Сысымант / Сірмонт]], [[Сір’ят]] }} '''Сыр''' (''Сыры'', ''Зыра'', ''Жыр''), '''Сур''', '''Сыса''' (''Зыс'', ''Зыз'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сыры, Сыса, Сура або Сур (Sirio, Siso, Surro<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 451.</ref>, Sure<ref>Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QiJAAAAAYAAJ&q=Sure#v=snippet&q=Sure&f=false S. 134].</ref>, Sur<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Förstemann-1900-1345">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1345].</ref>. Іменная аснова сір- (сіс-, сур-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -жыр- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], для іменнай асновы сір- за найбольш адэкватнае прызнае ''sìrti'' 'ахінуць; атачаць', ''apsìrti'' 'акружыць, аблажыць; загарнуць, ахінуць; улучыць', а для іменнай асновы сур- — прускае ''sur-gi'' 'аб; каля; вакол'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23—24.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках, тым часам ''si̇̀rti'' упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1932—1968 гадоў<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=sirti&id=24068740000 si̇̀rti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сірэйка|Сірэйка (Сірык)]], [[Сырбут]], [[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Сырвіла, Шырвіл)]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сургонт|Сургонт (Сурконт)]], [[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд)]], [[Сіргут|Сіргут (Шыргут, Сургут)]], [[Сурман|Сурман (Шурман)]], [[Шырмер|Шырмер (Жыжмар)]], [[Сысымунд|Сысымант (Сірмонт, Шырмунт, Жырмант)]]. Адзначаліся германскія імёны Sirica, Sirobodus, Surville, Surawine, Sirigardus, Sisigunda (Surrigvn), Siriaud, Sireguti (Sisagut), Surmannus, Sisimir, Sisemund (Sirmont, Sirmund){{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Sirobald (Siro-[[Больд|bald]])<ref name="Förstemann-1900-1345"/>, Syriwald (Syri-[[Вальда (імя)|wald]])<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Syriwald#v=snippet&q=Syriwald&f=false S. 1347].</ref>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Surman, Sismont (Sismunt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179, 262.</ref>. Апроч таго, у Польшчы адзначалася імя ''Surawd''<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 555.</ref>{{Заўвага|Таксама: ''tempore Sironis'' (1222 год)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 1. — Varsaviae, 1847. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lzpNAAAAcAAJ&q=Sironis#v=snippet&q=Sironis&f=false P. 27—28].</ref>}}. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Sirgaude / Surgaude''{{Заўвага|Адзначалася старажатнае германскае імя Сіргаўд (Siriaud, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siriaud#v=snippet&q=Siriaud&f=false S. 607].</ref>}} (1362 год), ''Surgedde / Sirgite'' (1357 год), ''Surgenne'', ''Sirotte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74">Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 74.</ref>}}, ''Surreyth / Surreide''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Siret (Sired)<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Siret+Sired#v=snippet&q=Siret%20Sired&f=false P. 48].</ref>}} (1414 год), ''Surmynne / Surmanne''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surman<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref>}} (1345 і 1388 гады), ''Surwille / Sirwille''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surville<ref>Schmittlein R. L’anthroponyme germanique employé d’une façon absolue en fonction toponymique // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1962. P. 115—116.</ref>}} (1401, 1406 і 1409 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirgaude#v=snippet&q=Sirgaude&f=false S. 92, 100—101].</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Жырка (Жырака), Жырша (або Жыраша), Жыравіт, Жыраслаў і Жырата<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 739.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Зыза (Zyza)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 375.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanislao Pyethkowycz et fratre ipsius Zyra marschalkoni curie nostre'' (15 траўня 1489 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 196.</ref>; ''пан Миколам Сиревич'' (6 ліпеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 77.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 5 копъ грошеи'' (26 красавіка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 411.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 20 копъ'' (23 кастрычніка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 416.</ref>; ''Станиславъ Сиревичъ'' (1512 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 166.</ref>; ''Дорота Сиревая''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Счепанъ Сировичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 85.</ref>, ''пана Станислава Сиревича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''Ян Сиревич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 13.</ref>; ''Fiedzko Sysa'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=sysa#v=snippet&q=sysa&f=false С. 241, 243].</ref>; ''Кгрегор Миколаевичъ Сиса з Опола'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 342.</ref>; ''Сиса Васко'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0&f=false С. 436].</ref>; ''Станиславъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0&f=false С. 886].</ref>, ''Матей Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 909.</ref>, ''Войтехъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 923.</ref>, ''Грицъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1023].</ref>, ''панъ Станиславъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1260.</ref>, ''пана Станислава Миколаевича Сиревича… пань Янь Миколаевичъ Сиревича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1352.</ref> (1567 год); ''Мацко Сысовичъ'' (27 верасьня 1599 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 636, 644.</ref>; ''земенина господарского повету Троцкого пана Якуба Андреевича Сыровича… небощыка Войтеха Щепановича Сыра… Войтеху Сыру, деду его пана Якуба Сыровича… пана Андрея Сыра паном Якубом Андреевичом Сыревича… небощык Андрей Войтехович Сыр, отец его пана Якуба Сыровича'' (22 кастрычніка 1603 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0+%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0%20%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 245—250].</ref>; ''Omelan y Arist Sysowiczy'' (1638 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Sysowiczy#v=snippet&q=Sysowiczy&f=false С. 280].</ref>; ''Martinus Syrewicz'' (11 студзеня 1793 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 66.</ref>; ''pater Iosephus Syrewicz'' (11 сьнежня 1820 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 287.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Шурыла, Сырула, Сірыла, Сурыла, Сурэль (адзначалася германскае імя Sirola<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 253.</ref>, *Sisila<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Surila<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA527&dq=%22Surila%22+repertori&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwipntXiiKOKAxUa97sIHZtqIKIQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Surila%22%20repertori&f=false P. 527].</ref>): ''[[Даўгайла|Dowgiał]] Szuriłowicz'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 45.</ref>, ''Wojciech Siriła'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Siri%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Marianna Surel'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Surel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wielkie Eysymonty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Syrulewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864>[https://genealogia.lt/pdfs/kiernow1864.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii kiernowskiej w 1864 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>, Магдалена Сурылава (''Surilowa'') — уладальніца гаспадаркі ў Гаўцях каля [[Солы|Солаў]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref>; * Сурын: ''Глебу Суриновичу 6 копъ с коръчомъ новъгородъскихъ'' (9 лютага 1486 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 27.</ref>; * Сырун: ''Syruniewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864/>; * Сурынт, Сурэнт, Сірынт (адзначалася германскае імя Surant<ref>Schwab L. Die Beinamen im Urkundenbuch der Stadt Strassburg. — Strassburg, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IwkrAAAAYAAJ&q=Surant#v=snippet&q=Surant&f=false S. 22].</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Sirandus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA503&dq=%22Sirandus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiuuMDwh6OKAxVM7bsIHTSBKIAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Sirandus%22&f=false P. 503].</ref>): ''Andrzej Suryntowicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 191.</ref>, ''Bartłomiej Mateusz Sirynt'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1100&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Канстантын Сурэнт — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Краснае|Краснага]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сурэнт Канстанцін Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Антон Сурынт (1880—?) — беларус з ваколіцаў [[Ільля (вёска)|Ільлі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref>; * Сірута, Сірот, Сырут (адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74"/>, Sirut-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): ''Яцъ, Сирута, [[Аліхвер|Олихверъ]] Быковичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eBHCNFnfdYwC&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 251].</ref>, Сіратовічы (Sirotowicz) гербу [[Навіна (герб)|Навіна]] — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Цельшы|Цельшаў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 91.</ref>, Сырутовічы (Syrutowicz) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 195.</ref>; * Жырбурт (адзначалася старажытнае германскае імя Sisbert<ref name="Förstemann-1900-1345"/>): ''Листъ короля его милости Жикгимонта потверженье на продажу Жирбуртовича'' (31 траўня 1571 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dmZOAQAAMAAJ&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false S. 244].</ref>; * Сурвік (адзначалася старажытнае германскае імя Sesvigia<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 205.</ref>): ''Болтромеи Сурвиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>; * Шырвінт: ''Ewa Szyrwint'' (1827 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szyrwint&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Murowana Oszmianka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сурувойна (адзначалася германскае імя Sorwein<ref>[https://wiki.genealogy.net/Sorwein_(Familienname) Sorwein (Familienname)], GenWiki</ref>): ''тую сеножать [[Мільвід|Мильвиду]] Сурувойновичу, отцу Миланеву'' (26 ліпеня 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 383.</ref>; * Сыргед: Сыльвэстар, Сямён і Лаўрын Сыргеды — сяляне з ваколіцаў [[Уцяна|Уцяны]], якія мелі ў валоданьні зямлю на 1882 год<ref>Алфавитный список землевладельцев Ковенской губернии. — Ковна, 1882. С. 312.</ref>; * Сургель, Сыргель, Сурыгайла (адзначалася старажытнае германскае імя Sarchilo, Sarkilo<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 164.</ref>): ''Janusz Surgielewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 136.</ref>, ''Surgel… Surgiel'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 201.</ref>, ''parochum agit rndus dnus Casimirus Syrgielewicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 41.</ref>, ''p. Surygajłowa'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 277.</ref>; * Сургін (адзначалася германскае імя Sircken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=%40Sircken#v=snippet&q=%40Sircken&f=false S. 340].</ref>): ''Петръ Суръкгинович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 20, 184.</ref>; * Сіргінт, Сургінт: ''Tomasz Surgint'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1450&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Jerzy Sirgint'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1350&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сырдаг: ''Stanislaus Syrdogowicz'' (8 красавіка 1509 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 216.</ref>; * Сырдаўг: ''бояринъ господарьский Станко Сирдовкговичь'' (28 красавіка 1514 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 85, 88]</ref>; * Сурміла: на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Сурміліцы]]; * Сыртаўт, Сырдаўт, Сырталт, Шыртаўт: ''в Жижморъскои волости десяти чоловеков къ своему дворцу на Вельи… Сиртовъта Петровича'' (14 кастрычніка 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 105—106.</ref>, ''бояринъ троцкии Пац Ширътовътович'' (18 красавіка 1527 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 372.</ref>, ''Бортъко Сирдовтович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Pan Syrtolt'' (1618 год)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 46.</ref>, ''Sirtołt. Adamus Sirtołt'' (1658 год)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 580.</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Sirtaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIRTAUT&ofb=memelland&modus=&lang=de SIRTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> }}. == Носьбіты == * Сьцяпан Сіравіч — [[Сумілішкі|сумілішкаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Войцех Сьцяпанавіч Сыр — гаспадарскі [[Зямяне|зямянін]] [[Троцкі павет|Троцкага павету]], меў сына Андрэя і ўнука Якуба * Ціш Сыравіч (Сыровіч) — падданы [[Берасьцейскі павет|берасьцейскага]] [[Зямяне|зямяніна]] Адама Ваўкавіцкага, які ўпамінаецца ў 1646 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 10. ― Вильна, 1913. С. 197.</ref> * Адам, Антон, Вацлаў, Данат, Ёсіф, Іван, Ігнат, Карл і Ўсьцін Сырэвічы — [[беларусы|беларусы]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 і 1912 гады<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 4.</ref><ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 11, 16.</ref> * Альбэрт і Ёсіф Сырэвічы — беларусы-каталікі з [[Валынцы|Валынцаў]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 8.</ref> * Ціхан Жырэвіч — праваслаўны з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №129 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://www.svrt.ru/1914/0-books/0121-0140.pdf#page=136&view=FitBV С. 2056].</ref> * Франц Сырэвіч (1877—?) — беларус з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацяпеў ад уладамаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1877) Сырэвіч Франц Антонавіч (1877)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксей Суровіч (1887—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сьмілавічы|Сьмілавічаў]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1887) Суровіч Аляксей Пятровіч (1887)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Рыгор Зыс-Зыз (1912—1937) — беларус з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Сырэвічы (Syrewicz) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]], [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 774.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 422.</ref> Сурэвічы (Surewicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 421.</ref>. Шурэвічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Суровіч (Surowicz), Сырэвіч (Syrewicz) і Сыровіч (Syrowic) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сір}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hkaop6uh3mb7grgkv478l5ui9t45pu9 0 267862 2682568 2674455 2026-08-06T08:11:20Z ~2026-43487-95 99346 /* Носьбіты */ 2682568 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Радавін |лацінка = Radavin |арыгінал = Radowin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рад|Rado]] + [[Віна (імя)|Wino]] |варыянт = Радзівін, Радвін, Радзьвін |вытворныя = |зьвязаныя = Winirad }} '''Радаві́н''' (''Радзівін''), '''Радвін''' (''Радзьвін'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Радавін, Радэвін, Радвін або Ратвін (Radowin, Radewin<ref name="Morlet-1971-182">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 182.</ref>, Radwin, Radwinus<ref name="Morlet-1971-182"/>, Ratwin) і Вінірад (Winirad) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Radwin+Radowin#v=snippet&q=Radwin%20Radowin&f=false S. 1219, 1616].</ref><ref name="Morlet-1971-182"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Віна (імя)|-він-]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвін]], [[Лютвін|Людвін]], [[Мантывін|Монтвін]]; германскія імёны Butwin, Liuduin, Mondawin) — ад гоцкага wins 'сябар'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Radwen''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Radwen#v=snippet&q=Radwen&f=false S. 81].</ref>. У Польшчы ў 1557 годзе і XVII ст. адзначалася прозьвішча Radziwin (Radivinus)<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 4: Pl—St. — Kraków, 2013. S. 199.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''села Радвиновичовъ'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 41].</ref>; ''у того екстракту, при печати притисненой, подписъ рукъ тыми словы: Въ небытности пана Себастіана Корижни, писара кгродского Виленского, Станиславъ Бартломеевичъ Радвинъ Ивановичъ'' (22 сьнежня 1580 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 5. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GHRgAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8A+%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D1%8A+#v=snippet&q=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8A%20%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D1%8A&f=false С. 137].</ref>; ''Село Борки. <…> Радовинъ Телятиновичъ отчичь волока, сыны его два Миколай и Якубъ'' (26 кастрычніка 1609 году)<ref>Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K2ZOAQAAMAAJ&q=%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 240].</ref>; ''Andrzey y Michał Radziwinowiczowie zachoże stolarze'' (1738 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=%40Radziwinowiczo#v=snippet&q=%40Radziwinowiczo&f=false С. 169].</ref>; ''Anna Radzwinowicz'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Radzwinowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ewa Radziwin'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Radziwin&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Anna Radziwinowicz'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Radziwinowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Бартламеевіч Радвін Івановіч — [[Вільня|віленскі]] шляхціч, які ўпамінаецца ў 1580 годзе * Юры Міхайлавіч Радвіновіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1597 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 263.</ref> * Ян, Фядора, Мацей, Міхал, Каця і Ганна Радвіны — жыхары вёскі [[Жардэлі|Жардэляў]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў 1809 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230804113838/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1369-zhordeli-inventar-1809-v-oshmyanskom-povete-pana-t-gana Жордели инвентарь 1809 в Ошмянском повете пана Т. Гана], Архіў гісторыка Анішчанкі, 27 красавіка 2019 г.</ref> * Ян і Ізыдар Радзівіновічы (Radziwinowicz) — удзельнікі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] з [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>Bozik E. Bohaterowie sprzed 150 lat // Powstanie 1863. Podlaskie epizody. — Supraśl, 2014. S. 370.</ref> * Людвіг Радзівінскі — [[беларусы|беларус]]-каталік зь [[Дзьвінскі павет|Дзьвінскага павету]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Dvinsk%20uyezd/page/n5/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref> * Іван Радзівіновіч (1869—?) — беларус з ваколіцаў [[Старыя Дарогі|Старых Дарог]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Канстантын Радзівіновіч (1886—?) — беларус з ваколіцаў [[Бабруйск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD_%D0%94%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1886) Радзівіновіч Канстанцін Дзянісавіч (1886)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Уладзімер Радзівіновіч (1903—?) — беларус з ваколіцаў [[Ільля (вёска)|Ільлі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Ігар Радзівіновіч-Дзічкоўскі (?—1940) — беларус з ваколіцаў [[Вызна|Вызны]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Радзівіновічы — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. На 1905 год існаваў [[фальварак]] Ратвіншчына ў Пружанскім павеце Гарадзенскай губэрні<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 124.</ref>. На 1910 год існавала лясная вартоўня Радвіна ў Гомельскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 43.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Рад]] * [[Віна (імя)|Віна]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай рад}} {{Імёны з асновай він}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] idqemi0zr0ahf3r6ho77prs27nmr1pz 0 268391 2682513 2671949 2026-08-05T21:42:24Z ~2026-43099-08 99336 2682513 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вірмонт |лацінка = Virmont |арыгінал = Vermunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Вера (мужчынскае імя)|Wero]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Вярмонт, Вэрэмунд |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Вірмонт''', '''Вярмонт''', '''Вэрэмунд''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вэрэмунд, Вэрымунд, Верымунт, Вермунт, Вірмунд, Вірмунт або Вэрмонт (Veremund, Werimund, Werimunt, Vermunt<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Asmunt+ver#v=snippet&q=Asmunt%20ver&f=false S. 54].</ref>, Virmundis, Virmundus<ref>Топорова Т. В. Культура в зеркале языка: древнегерманские двучленные имена собственные. — Москва, 1996. С. 65.</ref>, Vermond<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=Vermond+Vermund&dq=Vermond+Vermund&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi4_PuW1uWFAxV1_7sIHXtSBsQQ6AF6BAgHEAI S. 369].</ref>, Uirmuntr<ref>Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala, 2007. S. 248.</ref>, Wermont<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne à Beauvais au XIVe siècle (à suivre) // Revue Internationale d’Onomastique. Nr. 4, 1956. P. 307.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne dans les registres de comptes de l’Hôtel-Dieu de Soissons au XVe siècle // L’Onomastique, témoin de l’activité humaine. Actes du Colloque d’onomastique du Creusot (mai/juin 1984). — Paris, 1985. P. 290.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Werimunt+Virmundis#v=snippet&q=Werimunt%20Virmundis&f=false S. 1536].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Вера (мужчынскае імя)|-вер- (-вар-, -вір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вірбольт]], [[Вербут]], [[Вірконт]]; германскія імёны Virboldus, Warboto, Werecundus) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 221.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Warmundus<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179.</ref>. У Чэхіі бытавала германскае імя Varmunt<ref>Svoboda J. Bemerkungen über alttschechische Personennamen deutscher Herkunft // Onomastica Slavogermanica. III. — Berlin, 1967. S. 38.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Мы от [[Русіны|рода Рускаг:]] <…> Веремоуд''{{Заўвага|Адпавядае германскаму імю Beremund (Vermund)<ref>Ларионов В. Е. Этимологический и исторический анализ имен древнерусских послов князей Олега и Игоря // Проблемы социальных и гуманитарных наук. Выпуск. № 2 (23), 2020. С. 152.</ref>}} ([[Аповесьць мінулых часоў]])<ref>[http://starbel.by/dok/d119.htm Договор между Русью и Византией (911)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Петръ Вирмонтовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>; ''Weremund Zaracki'' (1771 год)<ref>Kłapkowski W. Konwent Dominikanów w Sejnach // Ateneum wileńskie. R. 13, z. 2. — Wilno, 1938. S. 95 (163).</ref>; ''Jozefata Wiermontowicz'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Wiermontowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Вэрымунд]] ({{†}} — паміж 500 і 508) — кароль [[Свэвы|свэваў]] у [[Галісія|Галісіі]] * Пётар Вірмонтавіч — [[вількамір]]скі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Эдуард Вярмонт (Вермант) — каталік з [[Рэжыца|Рэжыцы]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Rezhitsa%20town/page/4/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 4.</ref> Вармунтовічы (Warmuntowicz) гербу [[Праўдзіч]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 318.</ref> — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1938. S. 84.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Вера (мужчынскае імя)|Вера]] * [[Мунд]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай вер}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 69id5pxgfm1fbsmvo3d4bj4pk0oxq1y 0 268600 2682516 2681362 2026-08-05T22:01:00Z ~2026-43099-08 99336 2682516 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Санда |лацінка = Sanda |арыгінал = Sando |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Санта, Занта, Шанда |вытворныя = [[Сунда]] |зьвязаныя = [[Сандзейка]], [[Жандзель]], [[Сантаўт]], [[Зантэр]], [[Шандрык]] }} '''Санда''' (''Шанда''), '''Санта''' (''Занта'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Санда або Занда (Sando) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1297">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sando#v=snippet&q=Sando&f=false S. 5, 1297—1298].</ref>. Іменная аснова санд- (сант-, зант-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *sanþs 'сапраўдны'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 198.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы жан- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 24.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сандзейка]], [[Жандзель]], [[Сантаўт]], [[Зантэр|Зантэр (Жантар, Сантыр, Шантэр, Шандар)]], [[Шандрык]]. Адзначаліся германскія імёны Sandika, Sandel, Santold, Santer, Sandriсh. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Olsand<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 217.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sande'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Sande#v=snippet&q=Sande&f=false S. 708].</ref>, ''Santke / Sandike''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sandke<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Sandke#v=snippet&q=Sandke&f=false S. 53].</ref>}} (1361 і 1413 гады)<ref name="Trautmann-1925-89">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Santil#v=snippet&q=Santil&f=false S. 87, 89—90].</ref>, ''Santil''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Santel<ref name="Gott-1982-421">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA421&dq=sant+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjD3u34grWCAxUVG-wKHVQDDnAQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=sant%20el%20namenkunde&f=false S. 421].</ref>}} (1347 і 1367 гады)<ref name="Trautmann-1925-89"/>, ''Santune'' / ''Santhon'' / ''Santon'' (1384 год)<ref name="Trautmann-1925-89"/>, ''Sandar / Sander / Santar''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Sandheri (Santer)<ref name="Fo-1900-1297"/>}} (1301, 1347 і 1360 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Sandar#v=snippet&q=Sandar&f=false S. 708].</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sandar+%2F+Sander#v=snippet&q=Sandar%20%2F%20Sander&f=false S. 86, 89].</ref>. У 1627 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Christophorus Sandt, Creutzburgensis Borussus'', у 1632 годзе — ''Martinus Sandt, Brandenburgensis Borussus'', у 1633 годзе — ''Johannes Sandt, Creutzburgensis Borussus'', у 1638 годзе — ''Abrahamus Sandt, Codrina Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Sandt#v=snippet&q=Sandt&f=false S. 301, 333, 341, 391].</ref>. У Польшчы адзначалася імя ''Sandek'' (1399—1428 гады)<ref>Непокупный А. П. Балто-севернославянские языковые связи. — Киев, 1976. С. 122.</ref>. У Чэхіі бытавалі імёны Šanda, Šandora<ref>Archiv český: čili, Staré písemné památky české i moravské, sebrané z archivů domácích i cizích. Dil. XXX. — Praha, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yAwdAAAAMAAJ&q=%C5%A0anda#v=snippet&q=%C5%A0anda&f=false S. 102, 305].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Creslaus filius Sandonis'' (1222 год)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 1. — Varsaviae, 1847. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lzpNAAAAcAAJ&q=Sandonis#v=snippet&q=Sandonis&f=false P. 27—28].</ref>; ''Sando palatinus de Zarnow… Sando palatinus Sandomiriensis'' (4 жніўня 1243 году і 16 траўня 1245 году)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 3. — Varsaviae, 1858. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GVVfAAAAcAAJ&q=Sando#v=snippet&q=Sando&f=false P. 45, 50].</ref>; ''къ Шандыну стоку… Шандынымъ… Шандына'' (1516 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 7. Акты Городненского гродского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_FojAQAAMAAJ&q=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%83#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%83&f=false С. 5].</ref>; ''Санда самъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref>; ''assessors nobilium Jacobus Szandzicz'' (1529 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 292.</ref>; ''Wojciech Sąda'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 68.</ref>; ''Gabriel Sąda'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 296.</ref>; ''Andrzej Sąda'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 50.</ref>; ''Jan Zantowicz'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Zantowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сандон (адзначалася старажытнае германскае імя Sandinus<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZuVGAQAAMAAJ&q=Sandinus#v=snippet&q=Sandinus&f=false S. 97].</ref>): ''Jan Sondonowicz… Simon Derbut Sondonowicz… Władysław Sondonowicz… Józef Sondonowicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 61.</ref> * Сантэрт (адзначалася старажытнае германскае імя Sanderd<ref name="Fo-1900-1297"/>): Сантэрт (Santertt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref> * Сандрыгайла, Сантрыгайла (адзначалася старажытнае германскае імя Sandrih<ref name="Fo-1900-1297"/>): Рыгор Сандрыгайла — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 6-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dWsNAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=onepage&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 32].</ref>, Якім Сандрыгайла — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Чэрыкаў|Чэрыкава]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 53 Могилевских Губ. Ведомостей от 7 июля 1907 года. С. 2.</ref>, Вячаслаў і Хрыстафор Сандрыгайлы — правалаўныя зь [[Вяліскі павет|Вяліскага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Velizh%20uyezd/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 1.</ref>, Ігнат Сантрыгайлаў — каталік з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №973 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358787?page=204&rotate=0&theme=white С. 15560].</ref>, Хрыстафор Сандрыгайла (1880—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сянно|Сянна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сандрыгайла Хрыстафор Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Ігнат Сандрыгайла (1907—1937) — беларус з ваколіцаў [[Краснапольле|Краснапольля]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907) Сандрыгайла Ігнат Мікалаевіч (1907)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> }}. == Носьбіты == * Санда — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Войцех Санда — баярын [[Жамойцкае староства|Жамойцкага княства]], які ўпамінаецца ў 1621 годзе * Барбара Зантава (Barbara Zantowa) — [[Вільня|віленская]] [[Мяшчане|мяшчанка]], якая ўпамінаецца ў 1692 годзе<ref>Testamenty w księgach miejskich wileńskich z XVI i XVII wieku. Katalog. — Warszawa, 2017. S. 70.</ref> * Сымон і Каця Санты — жыхары вёскі [[Дуброва|Дубровы]] ([[Менскае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1789 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805211723/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1079-dubrova-inventar-1789-g-v-minskom-voevodstve Дуброва инвентарь 1789 г. в Минском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 6 верасьня 2018 г.</ref> * Пётар, Андрэй, Міхал, Францішак і Вінцэнт Сандовічы (''Sandowicz'') — уладальнікі гаспадаркі ў Тракелях каля [[Гадуцішкі|Гадуцішак]] на 1930 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Павал Сандовіч (1880—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Менск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сандовіч Павал Аляксеевіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксандар Зантовіч (1913—?) — беларус з ваколіцаў [[Наваградак|Наваградку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1913) Зантовіч Аляксандр Іванавіч (1913)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Санды-Санцэвічы і Сантовічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай санд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 7w86m9umhptopywtyy3y7y0ld5nf9ep 0 268794 2682510 2682393 2026-08-05T21:33:42Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682510 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мажэйка |лацінка = Mažejka |арыгінал = Mazecha |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mazo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Мазека, Мажэка, Мазейка, Мажыка, Майжэйка, Мяжэйка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Мажэйка''' (''Мазейка'', ''Майжэйка''), '''Мажэка''' (''Мазека'', ''Майзека''), '''Мажыка''', '''Мяжэйка''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго [[Мажэйка|прозьвішча]]. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мазека або Мазіка (Mazecha, Mazika, *Masico<ref>Flöer M. Die Ortsnamen des Märkischen Kreises. — Bielefeld, 2018. S. 259.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazecha+Mazika#v=snippet&q=Mazecha%20Mazika&f=false S. 1120].</ref>. Іменная аснова [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэла]], [[Мазан]], [[Межгел|Мазгіль]]; германскія імёны Mazela, Massana, Mesgilo) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'). У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Masicke'' (1346 і 1401 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Masicke#v=snippet&q=Masicke&f=false S. 55].</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Мазэйка (Mozejko)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 228.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Maseke'' ([[Старэйшая рыфмаваная хроніка]])<ref>Livländische Reimchronik. — Paderborn, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DpBFAQAAMAAJ&q=Maseke#v=snippet&q=Maseke&f=false S. 273].</ref>; ''вызвали есмы с [[Літва|Литовъское земле]] два братеньця [[Дудзен|Тутения]] а Моижека'' (1264—1301 гады)<ref>[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Можеику чоловекъ'' (22 чэрвеня 1415 году<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 495.</ref> паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 383.</ref>; ''Moseyko'' (1419 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Moseyko#v=snippet&q=Moseyko&f=false S. 62].</ref>; ''Можеику три семеици''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 20.</ref>, ''[[Гінтаўт|Кгинътовту]] Кубетовичу чоловекъ Можеико путныи''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 27.</ref>, ''чотыри чоловеки в Скрабличикох у [[Мерач|Мерецкои]] волости… а Можеика''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 28.</ref>, ''бискупу жомоитскому шесть чоловековъ… Можеико''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 39.</ref>, ''Можеику две семъици… Можеику два чоловека у Видуклях''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Можеику два чоловеки у [[Крожы|Крожех]]… Можеику чоловекь Квеибугъ у Видуклях''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref> (1440—1492 гады); ''кгедроитскыи паны у головах… Ондрюшко Можеикович… князя Ивановы люди Юрьевича болничане… Можеико… другіи Можеико'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36—37.</ref>; ''honorabilibus generosis et nobilibus dominis… [[Альбэрт|Alberto]] Moszeykowycz de [[Івянец|Ywyenyecz]]'' (15 чэрвеня 1477 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 357.</ref>; ''людеи [[Браслаў|браславских]] одну службу, на имя Семена Моижейкова'' (12 чэрвеня 1506 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 380.</ref>; ''у слуги нашого у путного у велюнъца на имя у [[Ягайла (імя)|Якгаила]] Мажыиковича и въ братыи его въ [[Ягмін|Якмина]] а въ Кгинтовта'' (18 лютага 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 318.</ref>; ''в повете Городеньскомъ Жорославское волости… людеи… Ивана Межеиковича'' (23 чэрвеня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 98.</ref>; ''людеи наших в Городеиском повете в Жерославскои волости… Ивана Можеиковича, Зенова Можеиковича'' (24 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 160.</ref>; ''nobilis Możeyko'' (6 сьнежня 1522 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 150.</ref>; ''Можеко Олехновичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Можеико Тишъковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 99.</ref>, ''Можеико Ячевичъ… Щепанъ Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>, ''Томашъ Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref>, ''Хрщон Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 160.</ref>, ''Можеико Пикелевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Янъ Можеиковичъ… Можеиковая вдова''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''[[Даўгайла|Довкгял]] Можеиковичъ… Анъдрея Межеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 164.</ref>, ''Можеико [[Бутывіл|Бутвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 165.</ref>, ''Якубъ Можеиковичъ… Юри Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref>, ''Можеико Юдеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref>, ''Янъко Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 170.</ref>, ''Бартош Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref> (1528 год); ''лесничый [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|подляшъский]] Патей Тишковичъ… братомъ его Можейком'' (27 траўня 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 316.</ref>; ''а въ людей нашыхъ — [[Высокі Двор|высокодворцов]] же, на ймя в Римъка Можиковича'' (сьнежань 1534 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|227к}} P. 158.</ref>; ''Jan Moyzekowicz'' (4 сьнежня 1553 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 42—43.</ref>; ''село Можейковичи'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 35].</ref>; ''Blazei a Mikuc Mozieikowicy'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 512.</ref>; ''Możeyko Stankowicz… Staś Mozeykowicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Mo%C5%BCeyko#v=snippet&q=Mo%C5%BCeyko&f=false С. 117, 140].</ref>; ''небожъчицы Галены Григор’евъны Можеиковича'' (8 кастрычніка 1593 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 345.</ref>; ''Waśko Mozeykowicz… Moyzeyko Burdzik'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Mozeykowicz#v=snippet&q=Mozeykowicz&f=false С. 109, 157].</ref>; ''Alexander Możeyko… Siemion Możeyko… Andrzey Możeyko'' (4 красавіка 1657 году)<ref>Глінскі Я. Рэестр зямян Слуцкага і Капыльскага княстваў 1657 году // Архіварыус. Вып. 21, 2023. С. 73—74, 77.</ref>; ''Michał Możeyko'' (1667 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo połockie 1667 i 1690 r. — Warszawa, 2018. S. 59.</ref>; ''Filip Możeyko'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo połockie 1667 i 1690 r. — Warszawa, 2018. S. 122.</ref>; ''Mozeyko'' (1710 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Maciej Maziejko'' (1715 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Maziejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Roman Możeyko bojaryn, dym odin'' (29 студзеня 1730 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 2. — Витебск, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=a5ROAQAAMAAJ&q=Mo%C5%BEeyko#v=snippet&q=Mo%C5%BEeyko&f=false С. 335].</ref>; ''Mozeyki… Mazyki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Marianna Mazeyko'' (1773 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=11173&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=650&searchtable=&rpp2=50 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Możejkowicz'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mo%C5%BCejkowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Mazik'' (канец XIX ст.)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/marcinkance.pdf Spis mieszkańców parafii marcinkańskiej w końcu XIX w.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Носьбіты == * Мажэйка — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а чалавека ў Калтынянскай воласьці ([[Жамойць]]) * Мажэйка — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * [[Мажэйка Цішкавіч Каранеўскі|Мажэйка Цішкавіч]] — [[камянец]]кі баярын, які ўпамінаецца ў 1523 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 275.</ref> і ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году, сын Цішкі Ходкавіча Каранеўскага<ref>Boniecki A. Herbarz polski. Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1, t. XI. — Warszawa, 1907. S. 232.</ref> * Мажэка Алехнавіч — [[кернаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мажэйка Юр’евіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%AE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE%22&dq=%22%D0%AE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiZgPfSs9eCAxVn7rsIHT81CjoQ6AF6BAgIEAI P. 267].</ref> * Раман Мажэйка — жыхар мястэчка [[Варонічы|Варонечы]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1618 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/836-inventar-1618-g-polotskoj-arkhepiskopii Инвентарь 1618 г. полоцкой архепископии]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 5 красавіка 2017 г.</ref> * Андрэй Мазека — жыхар вёскі [[Юравічы (Менская вобласьць)|Юравічаў]] (каля [[Ігумен]]у), які ўпамінаецца ў 1701 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1009-igumen-inventar-1701-g-v-minskom-voevodstve Игумен инвентарь 1701 г. в Минском воеводстве]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 17 сакавіка 2018 г.</ref> * Пётар Мазейка — жыхар вёскі [[Логвіна]] (Полацкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1749 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/888-trodevichi-inventar-1749-g-polotskoe-voevodstvo Тродевичи инвентарь 1749 г. Полоцкое воеводство]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 20 ліпеня 2017 г.</ref> * Фёдар Мазека — жыхар вёскі [[Гвазды|Гваздаў або Заляшанаў]] (Полацкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1766 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807203416/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/803-zelki-inventar-1766-g Зельки инвентарь 1766 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 16 сакавіка 2017 г.</ref> * Рыгор і Яўстах Мажэйкі — шляхцічы [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]], якія ўпамінаюцца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231801/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/273-popis-shlyakhty-polotskogo-voevodstva-30-09-1765-g Попис шляхты Полоцкого воеводства 30.09.1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 19 жніўня 2015 г.</ref> * Алаіз, Тэадор, Францішак і Якуб Мажэйкі — шляхцічы [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], якія ўпамінаюцца ў 1787 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225136/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/721-shlyakhta-minskogo-voevodstva-na-sejmike-1787-g Шляхта Минского воеводства на сеймике 1787 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 23 сьнежня 2016 г.</ref> * Стэфан Мажэйкін — жыхар [[Гарадоцкі павет|Гарадоцкага павету]] на 1905 год<ref>Приложение к № 230 Витебских Губернских Ведомостей, 13 октября 1905 года. С. 1.</ref> * Іван, Трафім і Фёдар Мажэйкі — жыхары [[Быхаў|Быхава]] на 1906 год<ref>Список лиц, имеющих право на участие в выборах на съезде городских избирателей в городе Быхов Могилевской губернии согласно указа 11 декабря 1905. Составил Быховский городской староста. Опубликовано приложением к Могилевским Губ. Ведомостям, 1906. С. 9.</ref> * Аляксандар, Антон, Апанас, Іван, Казімер, Канстантын, Міхал, Пётар і Сямён Мажэйкі — праваслаўныя жыхары ваколіцаў [[Рагачоў|Рагачова]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 56 Могилевских Губ. Ведомостей от 17 июля 1907 года. С. 5, 11.</ref> * Максім Масейка — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Магілёў|Магілёва]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 56 Могилевских Губ. Ведомостей от 18 июля 1907 года. С. 37.</ref> * Іван Мажэйка — праваслаўны з [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №604 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358800?page=45 С. 9661].</ref> * Іван Мажэйка — праваслаўны з ваколіцаў [[Карма|Кармы]], паранены ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №64 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004923165?page=52&rotate=0&theme=white С. 1012].</ref> * Аляксандар Мазейка — каталік з ваколіцаў [[Сувалкі|Сувалкаў]], паранены ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №61 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923165?page=11 С. 971].</ref> * Уладзіслаў Мажэйка — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 5.</ref> * Андрэй Мажэйка — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 2.</ref> * Аўрам Мазека (1871—1938) — беларус з ваколіцаў [[Езярышча]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%90%D1%9E%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1871) Мазека Аўрам Ігнатавіч (1871)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * [[Вітольд]] Мажэйка (1881—?) — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index13.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * [[Зінаіда Мажэйка]] (1933—2014) — беларуская этнамузыказнаўца * [[Павал Мажэйка]] ({{нар.}} 1978) — беларускі журналіст і грамадзкі дзяяч Мажэйкі<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> (Możejko) гербу [[Лебедзь (герб)|Лебедзь]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 88.</ref> і [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 358.</ref>. Мажэйкі-Каранеўскія<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскі шляхецкі род. Мазэйка (Mazejko, Mozejko) і Мазэйковіч (Mozejkowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1906 год існавала вёска Мажэкі ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 263.</ref>. На 1909 год існаваў маёнтак Мажэйкі ў Менскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 125.</ref>. На 1910 год існаваў выселак Мазыкі ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 94.</ref>. На [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Мазекі]], на [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] — [[Мазыкі]]. Вёскі з назвай [[Мажэйкі (неадназначнасьць)|Мажэйкі]] існуюць на гістарычных [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]], [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] і [[Лідзкі павет|Лідчыне]]. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе места [[Мажэйкі]], на гістарычнай Лідчыне — вёскі [[Мажэйкаўшчына]], [[Мажэйкава]] і [[Вялікае Мажэйкава]], на [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнай Полаччыне]] — вёска [[Мажэйчына]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай маз}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] mvsiqw8ye4uhzjh1h5lwy1cgzqwyre1 2682511 2682510 2026-08-05T21:34:31Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682511 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мажэйка |лацінка = Mažejka |арыгінал = Mazecha |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mazo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Мазека, Мажэка, Мазейка, Мажыка, Майжэйка, Мяжэйка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Мажэйка''' (''Мазейка'', ''Майжэйка''), '''Мажэка''' (''Мазека'', ''Майзека''), '''Мажыка''', '''Мяжэйка''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго [[Мажэйка|прозьвішча]]. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мазека або Мазіка (Mazecha, Mazika, *Masico<ref>Flöer M. Die Ortsnamen des Märkischen Kreises. — Bielefeld, 2018. S. 259.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazecha+Mazika#v=snippet&q=Mazecha%20Mazika&f=false S. 1120].</ref>. Іменная аснова [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэла]], [[Мазан]], [[Межгел|Мазгіль]]; германскія імёны Mazela, Massana, Mesgilo) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'). У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Masicke'' (1346 і 1401 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Masicke#v=snippet&q=Masicke&f=false S. 55].</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Мазэйка (Mozejko)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 228.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Maseke'' ([[Старэйшая рыфмаваная хроніка]])<ref>Livländische Reimchronik. — Paderborn, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DpBFAQAAMAAJ&q=Maseke#v=snippet&q=Maseke&f=false S. 273].</ref>; ''вызвали есмы с [[Літва|Литовъское земле]] два братеньця [[Дудзен|Тутения]] а Моижека'' (1264—1301 гады)<ref>[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Можеику чоловекъ'' (22 чэрвеня 1415 году<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 495.</ref> паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 383.</ref>; ''Moseyko'' (1419 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Moseyko#v=snippet&q=Moseyko&f=false S. 62].</ref>; ''Можеику три семеици''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 20.</ref>, ''[[Гінтаўт|Кгинътовту]] Кубетовичу чоловекъ Можеико путныи''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 27.</ref>, ''чотыри чоловеки в Скрабличикох у [[Мерач|Мерецкои]] волости… а Можеика''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 28.</ref>, ''бискупу жомоитскому шесть чоловековъ… Можеико''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 39.</ref>, ''Можеику две семъици… Можеику два чоловека у Видуклях''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Можеику два чоловеки у [[Крожы|Крожех]]… Можеику чоловекь Квеибугъ у Видуклях''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref> (1440—1492 гады); ''кгедроитскыи паны у головах… Ондрюшко Можеикович… князя Ивановы люди Юрьевича болничане… Можеико… другіи Можеико'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36—37.</ref>; ''honorabilibus generosis et nobilibus dominis… [[Альбэрт|Alberto]] Moszeykowycz de [[Івянец|Ywyenyecz]]'' (15 чэрвеня 1477 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 357.</ref>; ''людеи [[Браслаў|браславских]] одну службу, на имя Семена Моижейкова'' (12 чэрвеня 1506 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 380.</ref>; ''у слуги нашого у путного у велюнъца на имя у [[Ягайла (імя)|Якгаила]] Мажыиковича и въ братыи его въ [[Ягмін|Якмина]] а въ Кгинтовта'' (18 лютага 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 318.</ref>; ''в повете Городеньскомъ Жорославское волости… людеи… Ивана Межеиковича'' (23 чэрвеня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 98.</ref>; ''людеи наших в Городеиском повете в Жерославскои волости… Ивана Можеиковича, Зенова Можеиковича'' (24 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 160.</ref>; ''nobilis Możeyko'' (6 сьнежня 1522 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 150.</ref>; ''Можеко Олехновичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Можеико Тишъковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 99.</ref>, ''Можеико Ячевичъ… Щепанъ Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>, ''Томашъ Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref>, ''Хрщон Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 160.</ref>, ''Можеико Пикелевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Янъ Можеиковичъ… Можеиковая вдова''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''[[Даўгайла|Довкгял]] Можеиковичъ… Анъдрея Межеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 164.</ref>, ''Можеико [[Бутывіл|Бутвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 165.</ref>, ''Якубъ Можеиковичъ… Юри Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref>, ''Можеико Юдеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref>, ''Янъко Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 170.</ref>, ''Бартош Можеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref> (1528 год); ''лесничый [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|подляшъский]] Патей Тишковичъ… братомъ его Можейком'' (27 траўня 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 316.</ref>; ''а въ людей нашыхъ — [[Высокі Двор|высокодворцов]] же, на ймя в Римъка Можиковича'' (сьнежань 1534 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|227к}} P. 158.</ref>; ''Jan Moyzekowicz'' (4 сьнежня 1553 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 42—43.</ref>; ''село Можейковичи'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 35].</ref>; ''Blazei a Mikuc Mozieikowicy'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 512.</ref>; ''Możeyko Stankowicz… Staś Mozeykowicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Mo%C5%BCeyko#v=snippet&q=Mo%C5%BCeyko&f=false С. 117, 140].</ref>; ''небожъчицы Галены Григор’евъны Можеиковича'' (8 кастрычніка 1593 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 345.</ref>; ''Waśko Mozeykowicz… Moyzeyko Burdzik'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Mozeykowicz#v=snippet&q=Mozeykowicz&f=false С. 109, 157].</ref>; ''Alexander Możeyko… Siemion Możeyko… Andrzey Możeyko'' (4 красавіка 1657 году)<ref>Глінскі Я. Рэестр зямян Слуцкага і Капыльскага княстваў 1657 году // Архіварыус. Вып. 21, 2023. С. 73—74, 77.</ref>; ''Michał Możeyko'' (1667 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo połockie 1667 i 1690 r. — Warszawa, 2018. S. 59.</ref>; ''Filip Możeyko'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo połockie 1667 i 1690 r. — Warszawa, 2018. S. 122.</ref>; ''Mozeyko'' (1710 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Maciej Maziejko'' (1715 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Maziejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Roman Możeyko bojaryn, dym odin'' (29 студзеня 1730 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 2. — Витебск, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=a5ROAQAAMAAJ&q=Mo%C5%BEeyko#v=snippet&q=Mo%C5%BEeyko&f=false С. 335].</ref>; ''Mozeyki… Mazyki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Marianna Mazeyko'' (1773 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=11173&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=650&searchtable=&rpp2=50 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Możejkowicz'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mo%C5%BCejkowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Mazik'' (канец XIX ст.)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/marcinkance.pdf Spis mieszkańców parafii marcinkańskiej w końcu XIX w.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Носьбіты == * Мажэйка — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а чалавека ў Калтынянскай воласьці ([[Жамойць]]) * Мажэйка — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * [[Мажэйка Цішкавіч Каранеўскі|Мажэйка Цішкавіч]] — [[камянец]]кі баярын, які ўпамінаецца ў 1523 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 275.</ref> і ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году, сын Цішкі Ходкавіча Каранеўскага<ref>Boniecki A. Herbarz polski. Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1, t. XI. — Warszawa, 1907. S. 232.</ref> * Мажэка Алехнавіч — [[кернаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мажэйка Юр’евіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%AE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE%22&dq=%22%D0%AE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiZgPfSs9eCAxVn7rsIHT81CjoQ6AF6BAgIEAI P. 267].</ref> * Раман Мажэйка — жыхар мястэчка [[Варонічы|Варонечы]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1618 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/836-inventar-1618-g-polotskoj-arkhepiskopii Инвентарь 1618 г. полоцкой архепископии]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 5 красавіка 2017 г.</ref> * Андрэй Мазека — жыхар вёскі [[Юравічы (Менская вобласьць)|Юравічаў]] (каля [[Ігумен]]у), які ўпамінаецца ў 1701 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1009-igumen-inventar-1701-g-v-minskom-voevodstve Игумен инвентарь 1701 г. в Минском воеводстве]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 17 сакавіка 2018 г.</ref> * Пётар Мазейка — жыхар вёскі [[Логвіна]] (Полацкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1749 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/888-trodevichi-inventar-1749-g-polotskoe-voevodstvo Тродевичи инвентарь 1749 г. Полоцкое воеводство]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 20 ліпеня 2017 г.</ref> * Фёдар Мазека — жыхар вёскі [[Гвазды|Гваздаў або Заляшанаў]] (Полацкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1766 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807203416/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/803-zelki-inventar-1766-g Зельки инвентарь 1766 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 16 сакавіка 2017 г.</ref> * Рыгор і Яўстах Мажэйкі — шляхцічы [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]], якія ўпамінаюцца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231801/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/273-popis-shlyakhty-polotskogo-voevodstva-30-09-1765-g Попис шляхты Полоцкого воеводства 30.09.1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 19 жніўня 2015 г.</ref> * Алаіз, Тэадор, Францішак і Якуб Мажэйкі — шляхцічы [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], якія ўпамінаюцца ў 1787 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225136/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/721-shlyakhta-minskogo-voevodstva-na-sejmike-1787-g Шляхта Минского воеводства на сеймике 1787 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 23 сьнежня 2016 г.</ref> * Стэфан Мажэйкін — жыхар [[Гарадоцкі павет|Гарадоцкага павету]] на 1905 год<ref>Приложение к № 230 Витебских Губернских Ведомостей, 13 октября 1905 года. С. 1.</ref> * Іван, Трафім і Фёдар Мажэйкі — жыхары [[Быхаў|Быхава]] на 1906 год<ref>Список лиц, имеющих право на участие в выборах на съезде городских избирателей в городе Быхов Могилевской губернии согласно указа 11 декабря 1905. Составил Быховский городской староста. Опубликовано приложением к Могилевским Губ. Ведомостям, 1906. С. 9.</ref> * Аляксандар, Антон, Апанас, Іван, Казімер, Канстантын, Міхал, Пётар і Сямён Мажэйкі — праваслаўныя жыхары ваколіцаў [[Рагачоў|Рагачова]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 56 Могилевских Губ. Ведомостей от 17 июля 1907 года. С. 5, 11.</ref> * Максім Масейка — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Магілёў|Магілёва]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 56 Могилевских Губ. Ведомостей от 18 июля 1907 года. С. 37.</ref> * Уладзіслаў Мажэйка — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 5.</ref> * Андрэй Мажэйка — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 2.</ref> * Іван Мажэйка — праваслаўны з [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №604 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358800?page=45 С. 9661].</ref> * Іван Мажэйка — праваслаўны з ваколіцаў [[Карма|Кармы]], паранены ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №64 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004923165?page=52&rotate=0&theme=white С. 1012].</ref> * Аляксандар Мазейка — каталік з ваколіцаў [[Сувалкі|Сувалкаў]], паранены ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №61 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923165?page=11 С. 971].</ref> * Аўрам Мазека (1871—1938) — беларус з ваколіцаў [[Езярышча]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%90%D1%9E%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1871) Мазека Аўрам Ігнатавіч (1871)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * [[Вітольд]] Мажэйка (1881—?) — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index13.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * [[Зінаіда Мажэйка]] (1933—2014) — беларуская этнамузыказнаўца * [[Павал Мажэйка]] ({{нар.}} 1978) — беларускі журналіст і грамадзкі дзяяч Мажэйкі<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> (Możejko) гербу [[Лебедзь (герб)|Лебедзь]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 88.</ref> і [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 358.</ref>. Мажэйкі-Каранеўскія<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскі шляхецкі род. Мазэйка (Mazejko, Mozejko) і Мазэйковіч (Mozejkowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1906 год існавала вёска Мажэкі ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 263.</ref>. На 1909 год існаваў маёнтак Мажэйкі ў Менскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 125.</ref>. На 1910 год існаваў выселак Мазыкі ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 94.</ref>. На [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Мазекі]], на [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] — [[Мазыкі]]. Вёскі з назвай [[Мажэйкі (неадназначнасьць)|Мажэйкі]] існуюць на гістарычных [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]], [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] і [[Лідзкі павет|Лідчыне]]. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе места [[Мажэйкі]], на гістарычнай Лідчыне — вёскі [[Мажэйкаўшчына]], [[Мажэйкава]] і [[Вялікае Мажэйкава]], на [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнай Полаччыне]] — вёска [[Мажэйчына]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай маз}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] d8w4lcndkgqb5k97e4gtx229j4c5ui8 0 269107 2682539 2606303 2026-08-06T00:13:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682539 wikitext text/x-wiki [[Файл:Irreligion_map.png|значак|300пкс|Доля атэістаў і агностыкаў у розных краінах. Значэньня для [[Кітай|Кітая]], [[Куба|Кубы]], [[КНДР|Паўночнае Карэі]] й [[Віетнам]]а могуць быць менш дакладныя, паколькі аб гэтых краінах маецца параўнальна мала інфармацыі]] '''Агнасты́чны атэі́зм''', таксама '''атэісты́чны агнастыцы́зм''' — [[Філязофія|філязофская]] пазыцыя, якая ахоплівае як [[атэізм]], так і [[агнастыцызм]]. Атэісты агностыкі зьяўляюцца атэістамм, таму што яны ня вераць у існаваньне якога-небудзь [[Бог|бажаства]], і зьяўляюцца агностыкамі, таму што яны сьцьвярджаюць, што існаваньне боскае сутнасьці альбо непазнавальна ў прынцыпе, альбо ў цяперашні час невядома. Агнастычныя атэісты могуць быць супрацьпастаўленыя агнастычным [[Тэізм|тэістам]], якія вераць, што адно бажаство (ці некалькі бажаств) існуе, але не сьцьвярджаюць, што ведаюць гэта<ref>{{cite book|title=The Ascent of Faith: or, the Grounds of Certainty in Science and Religion|year=1894|first=Alexander James|last=Harrison|publisher=Hodder and Stroughton|location=London|page=21|oclc=7234849|ol=21834002M|url=https://books.google.com/books?id=c3QrAAAAYAAJ&pg=PA21}}{{ref-en}}</ref><ref name="Smith1979">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FI7ZAAAAMAAJ&q=agnostic+theist|title=Atheism: The Case Against God|first=George H|last=Smith|author-link=George H. Smith|pages=10–11|year=1979|isbn=9780879751241}}{{ref-en}}</ref><ref name="barker-agnostic-atheism">{{cite book|last=Barker|first=Dan|author-link=Dan Barker|title=Godless: How an Evangelical Preacher Became One of America's Leading Atheists|year=2008|location=New York|publisher=Ulysses Press|isbn=9781569756775|ol=24313839M|page=96|url=https://books.google.com/books?id=fAjPWYgIfCoC&q=%22both+an+atheist+and+an+agnostic%22&pg=PA96}}{{ref-en}}</ref>. Людзі, якія лічаць сябе агнастычнымі атэістамі, могуць абгрунтоўваць сваю пазыцыю, спасылаючыся на [[Эпістэмалёгія|эпістэмалёгію]] або [[Брытва Акама|брытву Акама]]. == Гісторыя == [[Файл:Countries_by_percentage_of_Unaffiliated–Pew_Research_2010.svg|значак|300пкс|Нерэлігійнае насельніцтва паводле краін, 2010<ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/|title=Religious Composition by Country, 2010-2050|date=2015-04-02|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=2020-04-27}}{{ref-en}}</ref>]] Адно з самых раньніх азначэньняў агностычнага атэізму належыць тэолягу й філёзафу Робэрту Флінту ў яго кроўлаўскай лекцыі 1887—1888 гадоў (апублікавана ў 1903 годзе пад назвай «Агнастыцызм»)<ref name="flint">{{cite book|last=Flint|first=Robert|author-link=Robert Flint|title=Agnosticism: The Croall Lecture for 1887–88|year=1903|publisher=William Blackwood and Sons|ol=7193167M|pages=49–51|url=https://books.google.com/books?id=DWMtAAAAYAAJ&pg=PA49}}{{ref-en}}</ref>.<blockquote>«Атэіст, аднак, можа быць, і нярэдка зьяўляецца агностыкам. Існуе ''агнастычны атэізм'' або ''атэістычны агнастыцызм'', і спалучэньне ''атэізму з агнастыцызмам'', якое можа быць названа так, не зьяўляецца рэдкасьцю…» «…Калі чалавек ня змог знайсьці ніводнай важкай прычыны для веры ў тое, што Бог ёсьць, то цалкам натуральна й рацыянальна, што ён не павінен верыць у тое, што Бог ёсьць; і калі гэта так, то ён атэіст… калі ён пойдзе далей, і пасьля дасьледаваньня прыроды й сфэры ахопу Бога чалавечым веданьнем, якое сканчаецца высновай аб тым, што існаваньне Бога немагчыма даказаць, перастае верыць у Бога на той падставе, што ён ня можа ведаць, што Бог існуе, ён агностык, а таксама атэіст — агностык-атэіст — атэіст, таму што агностык… такім чынам, хоць памылкова атаясамліваць агнастыцызм і атэізм, гэтак жа памылкова падзяляць іх так, як калі б адно выключала іншае…»</blockquote> У 1885 годзе Робэрт Дж. Інґерсол, вядомы ў народзе як ''«вялікі агностык»'', патлумачыў свой параўнальны погляд на агнастыцызм і атэізм наступным чынам<ref>{{cite book|last=Jacoby|first=Susan|date=2013|title=The Great Agnostic|publisher=Yale University Press|page=17|isbn=978-0-300-13725-5}}{{ref-en}}</ref>:<blockquote>«Агностык — гэта атэіст. Атэіст — гэта агностык. Агностык кажа: ''„Я ня ведаю, але я ня веру, што Бог існуе“''. Атэіст кажа тое ж самае.»</blockquote> == Эпістэмалягічныя аргумэнты == {{Асноўны артыкул|Тэалягічны нонкагнітывізм}} [[Эпістэмалёгія|Эпістэмалягічны]], або агнастычны, атэізм сьцьвярджае, што людзі ня могуць спазнаць Бога або вызначыць ягонае існаваньне. Асновай эпістэмалягічнага атэізму зьяўляецца агнастыцызм, які прымае розныя формы. У філязофіі іманентнасьці боскасьць неаддзельная ад самога сьвету, уключаючы розум чалавека, і [[сьвядомасьць]] кожнага чалавека замкнёна на прадмеце. Згодна з гэтай формай агнастыцызму, гэта абмежаваньне ў пэрспэктыве перашкаджае любой абʼектыўнай выснове: ад веры ў бога да сьцьвярджэньняў аб яго існаваньні. [[Рацыяналізм|Рацыяналістычны]] агнастыцызм [[Імануіл Кант|Канта]] й [[Эпоха Асьветніцтва|эпохі Асьветніцтва]] прымае толькі веды, атрыманыя з дапамогай чалавечай рацыянальнасьці; гэтая форма атэізму сьцьвярджае, што багі ў прынцыпе неадметныя й, такім чынам, пра іх існаваньне ня можа быць вядома. [[Скептыцызм]], заснаваны на ідэях Юма, сьцьвярджае, што пэўнасьць у чым-небудзь немагчымая, таму аніхто ніколі ня можа ведаць напэўна, існуе бог ці не. Юм, аднак, лічыў, што такія неназіраемыя мэтафізычныя канцэпцыі варта адкідваць як ''«сафістыку й [[Ілюзія|ілюзію]]»''. Аднясеньне агнастыцызму да атэізму аспрэчваецца; яго таксама можна разглядаць як незалежны, базавы [[сьветапогляд]]. Іншыя аргумэнты на карысьць атэізму, якія можна клясыфікаваць як эпістэмалягічныя або анталягічныя, уключаючы [[Лёгіка|лягічны]] пазытывізм і ігнастыцызм, сьцьвярджаюць бессэнсоўнасьць або незразумеласьць асноўных тэрмінаў, такіх як ''«Бог»'', і такіх сьцьвярджэньняў, як ''«Бог Усемагутны»''. Тэалягічны некагнітывізм сьцьвярджае, што сьцьвярджэньне ''«Бог існуе»'' не выказвае прапазыцыю, а зьяўляецца бессэнсоўным альбо кагнітыўна бессэнсоўным. Выказваліся дваякія меркаваньні адносна таго, ці можна аднесьці такіх людзей да той ці іншай форме атэізму або агнастыцызму. Філёзафы ''А. Дж. Аер'' і ''Тэадор М. Дрэндж'' адхіляюць абедзьве катэгорыі, заяўляючы, што абодва лагеры прымаюць сьцьвярджэньне ''«Бог існуе»'' як прапазыцыю; замест гэтага яны адносяць некагнітывізм да ўласнае катэгорыі<ref>Drange, Theodore M. (1998). «[http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/definition.html Atheism, Agnosticism, Noncognitivism]». Internet Infidels, ''Secular Web Library''. Retrieved 2007-APR-07.{{ref-en}}</ref><ref>Ayer, A. J. (1946). ''Language, Truth and Logic''. Dover. pp. 115—116. In a footnote, Ayer attributes this view to «Professor H. H. Price».{{ref-en}}</ref>. == Прыклады == [[Бэртран Расэл]] выкарыстоўвае ў якасьці прыкладу [[Імбрычак Расэла|нябесны імбрычак]]. Ён сьцьвярджаў, што, хоць нельга ведаць, што імбрычак не існуе, большасьць людзей у яго ня верыць. Вядомы [[Біялёгія|біёляг]]-атэіст [[Рычард Докінз]] аналягічна сьцьвярджаў<ref>[https://www.supersummary.com/the-god-delusion/summary/ The God Delusion]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''«…I am an agnostic only to the extent that I am agnostic about fairies at the bottom of the garden.»'' — [[Рычард Докінз]]{{ref-en}}</ref>:<blockquote>Я агностык у той жа меры, у якой я агностык у пытаньні існаваньня вей у закутку саду.</blockquote> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Пачатак сьпісу крыніцаў|40em}} * Howe, Frederic R. ''Challenge and Response.'' Grand Rapids: The Zondervan Corporation, 1982. {{ISBN|0-310-45070-5}} * Martin, Michael. ''Theism.'' MSN Encarta, 2000. Microsoft Corporation. * Martin, Michael. ''Atheism: A Philosophical Justification.'' Philadelphia: Temple UP, 1992. {{ISBN|0-87722-943-0}} * Smith, George H. ''Atheism: The Case Against God.'' 1st ed. Amherst: Prometheus Books, 1980. {{ISBN|0-87975-124-X}} * Stein, Gordon. ''The Encyclopedia of Unbelief.'' Amherst: Prometheus Books, 1985. {{ISBN|0-87975-307-2}} * {{cite book|title=Agnosticism|url=https://books.google.com/books?id=qd8feB0LiOcC&pg=PA164|publisher=Forgotten Books|isbn=978-1-4400-6878-2|pages=164–}} * Richard Dawkins, «The poverty of agnosticism», in ''The God Delusion'', Black Swan, 2007 ({{ISBN|978-0-552-77429-1}}). * {{cite book|author=Robin Le Poidevin|title=Agnosticism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=OGwIcryv5CkC&pg=PP1|date=October 28, 2010|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-957526-8}} * {{cite book|author=Thomas H. Huxley|title=Man's Place in Nature|url=https://books.google.com/books?id=UJwfDYDJ-v0C&pg=PP1|date=February 4, 2013|publisher=Courier Dover Publications|isbn=978-0-486-15134-2|pages=1–}} * {{cite book|author=David Hume|title=Dialogues Concerning Natural Religion|publisher=Penguin Books, Limited|url=https://archive.org/details/bub_gb_E7dbAAAAQAAJ|year=1779|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_E7dbAAAAQAAJ/page/n9 1]–}} * {{cite book|author=Immanuel Kant|title=The Critique of Pure Reason|url=https://books.google.com/books?id=b826nQEACAAJ|date=May 28, 2013|publisher=Loki's Publishing|isbn=978-0-615-82576-2}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philosophicalfra0000kier_y4a6|title=Philosophical Fragments|publisher=Religion-online.org|access-date=February 9, 2014|author=Sören Kierkegaard|year=1985|isbn=978-0-691-02036-5|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/atheismcaseagain00smit_0|title=Atheism&nbsp;– The Case Against God|access-date=February 9, 2014|author=George H. Smith|year=1979|format=PDF|isbn=0-87975-124-X}} * {{cite book|last=Berman|first=David|title=A History of Atheism in Britain: From Hobbes to Russell|year=1990|url=https://books.google.com/books?id=Li4OAAAAQAAJ&q=A%20History%20of%20Atheism%20in%20Britain%3A%20From%20Hobbes%20to%20Russell&pg=PP1|publisher=London: Routledge|isbn=0-415-04727-7}} * Bradlaugh, Charles, Annie Besant and others. (1884) ''The Atheistic Platform: 12 Lectures''. London: Freethought Publishing. [https://books.google.com/books?id=jh8HAAAAQAAJ] * {{cite book|last=Buckley|first=M. J.|title=At the Origins of Modern Atheism|year=1990|isbn=0-300-04897-1|publisher=New Haven, CT: Yale University Press|url=https://archive.org/details/atoriginsofmoder00buck}} * {{cite book|author=Bullivant, Stephen|author2=Michael Ruse, eds.|title=The Oxford Handbook of Atheism|url=https://books.google.com/books?id=jbIVAgAAQBAJ&pg=PA267|year=2013|publisher=Oxford UP|isbn=9780199644650}} * {{cite book|last=Flew|first=Antony|author-link=Antony Flew|title=God and Philosophy|publisher=Prometheus Books|isbn=1-59102-330-0|year=2005}} * {{cite book|editor=Tom Flynn|title=The New Encyclopedia of Unbelief|year=2007|publisher=Prometheus Books|location=Buffalo, NY|isbn=978-1-59102-391-3}} * {{cite book|editor=Gaskin, J.C.A.|title=Varieties of Unbelief: From Epicurus to Sartre|publisher=•New York: Macmillan|year=1989|isbn=0-02-340681-X}} * {{cite book|last=Harbour|first=Daniel|title=An Intelligent Person's Guide to Atheism|publisher=London: Duckworth|isbn=0-7156-3229-9|year=2003}} * {{cite news|url=http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/sam_harris/2007/10/the_problem_with_atheism.html|title=The Problem with Atheism|last=Harris|first=Sam|date=2 October 2007|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524071308/http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/sam_harris/2007/10/the_problem_with_atheism.html|archive-date=2011-05-24|url-status=dead}} * Howson, Colin (2011). ''Objecting to God.'' Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-18665-0}} * {{cite book|last=Jacoby|first=Susan|author-link=Susan Jacoby|title=Freethinkers: A History of American Secularism|year=2004|publisher=Metropolitan Books|isbn=978-0-8050-7442-0}} * {{cite book|last=Krueger|first=D. E.|title=What is Atheism?: A Short Introduction|publisher=New York: Prometheus|year=1998|isbn=1-57392-214-5|url-access=registration|url=https://archive.org/details/whatisatheismsho0000krue}} * {{cite book|last=Le Poidevin|first=R.|title=Arguing for Atheism: An Introduction to the Philosophy of Religion|publisher=London: Routledge|url=https://books.google.com/books?id=M4YlYZi_cMUC&q=Arguing%20for%20Atheism%3A%20An%20Introduction%20to%20the%20Philosophy%20of%20Religion&pg=PP1|year=1996|isbn=0-415-09338-4}} * {{cite book|last=Mackie|first=J. L.|author-link=J. L. Mackie|title=The Miracle of Theism: Arguments For and Against the Existence of God|year=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-824682-X}} * {{cite book|last=Maritain|first=Jacques|title=The Range of Reason|publisher=London: Geoffrey Bles|year=1952|url=http://www.nd.edu/Departments/Maritain/etext/range.htm|access-date=2013-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407012751/http://www3.nd.edu/Departments/Maritain/etext/range.htm|archive-date=2013-04-07|url-status=dead}} * {{cite book|last=Martin|first=Michael|author-link=Michael Martin (philosopher)|title=Atheism: A Philosophical Justification|url=https://archive.org/details/atheismphilosoph00mart_0|url-access=registration|quote=Atheism: A Philosophical Justification.|location=Philadelphia|publisher=Temple University Press|year=1990|isbn=0-87722-943-0|access-date=2011-04-09}} * {{cite book|editor1=Michael Martin|editor2=Ricki Monnier|title=The Impossibility of God|year=2003|publisher=Prometheus Books|location=Buffalo, NY|isbn=1-59102-120-0}} * {{cite book|editor1=Michael Martin|editor2=Ricki Monnier|title=The Improbability of God|year=2006|publisher=Prometheus Books|location=Buffalo, NY|isbn=1-59102-381-5}} * {{cite book|last1=McTaggart|first1=John|last2=McTaggart|first2=Ellis|title=Some Dogmas of Religion|edition=New|year=1930|publisher=Edward Arnold & Co.|location=London|isbn=0-548-14955-0|orig-year=1906}} * {{cite book|last=Nielsen|first=Kai|author-link=Kai Nielsen (philosopher)|title=Philosophy and Atheism|year=1985|publisher=New York: Prometheus|isbn=0-87975-289-0|url=https://archive.org/details/philosophyatheis0000niel}} * {{cite book|last=Nielsen|first=Kai|title=Naturalism and Religion|year=2001|isbn=1-57392-853-4|publisher=New York: Prometheus}} * {{cite book|last=Onfray|first=Michel|year=2007|title=Atheist Manifesto|url=https://books.google.com/books?id=QpEAYMo7pFkC&q=Atheist%20Manifesto&pg=PP1|publisher=Arcade Publishing|location=New York|isbn=978-1-55970-820-3|access-date=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519174449/https://books.google.com/books?id=QpEAYMo7pFkC&lpg=PP1&dq=Atheist%20Manifesto&pg=PP1|archive-date=2011-05-19|url-status=live}} * {{cite book|last=Oppy|first=Graham|author-link=Graham Oppy|year=2006|title=Arguing about Gods|url=https://books.google.com/books?id=DlVtfUxPD14C&q=Arguing%20about%20Gods&pg=PP1|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-86386-4|access-date=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519174846/https://books.google.com/books?id=DlVtfUxPD14C&lpg=PP1&dq=Arguing%20about%20Gods&pg=PP1|archive-date=2011-05-19|url-status=live}} * {{cite book|last=Robinson|first=Richard|title=An Atheist's Values|url=http://www.positiveatheism.org/hist/athval0.htm|isbn=0-19-824191-7|publisher=Oxford: Clarendon Press|year=1964|access-date=2011-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110425091126/http://www.positiveatheism.org/hist/athval0.htm|archive-date=2011-04-25|url-status=dead}} * Rosenberg, Alex (2011). ''The Atheist’s Guide to Reality: Enjoying Life Without Illusions.'' New York: W. W. Norton & Co. {{ISBN|978-0-393-08023-0}} * {{cite book|last=Sharpe|first=R.A.|title=The Moral Case Against Religious Belief|publisher=London: SCM Press|year=1997|isbn=0-334-02680-6}} * {{cite book|last=Thrower|first=James|title=A Short History of Western Atheism|publisher=London: Pemberton|year=1971|isbn=0-301-71101-1|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ashorthistoryofw0000unse}} * Walters, Kerry (2010). ''Atheism: A Guide for the Perplexed.'' New York: Continuum. {{ISBN|978-0-8264-2493-8}} * {{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|title=Society without God: What the Least Religious Nations Can Tell Us About Contentment|publisher=NYU Press|year=2010|isbn=978-0-8147-9723-5}} * {{cite book|editor-last=Zuckerman|editor-first=Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=978-0-313-35183-9}} * ''Крайнев А. М.'' [https://razumru.ru/humanism/journal/58/krainev.htm Такім чынам, атэізм — гэта…] {{Канец сьпісу крыніцаў}} [[Катэгорыя:Агнастыцызм]] [[Катэгорыя:Атэізм]] [[Катэгорыя:Філязофія рэлігіі]] kmnu5bw895mnkptaod0vnbf3sv0km89 0 269499 2682494 2682188 2026-08-05T20:34:49Z Orange-kun 12061 2682494 wikitext text/x-wiki {{Друкарскі знак | Знак = [[Файл:BYN symbol.svg|64px|class=skin-invert-image]] | Назва = Сымбаль беларускага рубля | Іншыя назвы = Знак беларускага рубля | Назва ў Юнікодзе = Belarusian Ruble Sign | Юнікод = U+20C5 | URL-код = %E2%83%85 | HTML = &#8389; | UTF-16 = 0x20C5 | Краіна = {{Сьцягафікацыя|Беларусь}} <!-- Гісторыя --> | Варыяцыі = Br · BYR · BYB · BYN · р. · руб. | Час = | пр1 = }} '''Сы́мбаль белару́скага рубля́''' ('''[[File:BYN_symbol.svg|10px|baseline|link=|class=skin-invert-image]]''') — гэта [[валютны знак]], які выкарыстоўваецца для [[Беларускі рубель|беларускага рубля]], афіцыйнай валюты [[Беларусь|Беларусі]]. Дызайн быў ухвалены Ўправай [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь]] 27 студзеня 2026 году. Ён грунтуецца на кірылічнай вялікай літары «Б». == Вэрсія 2005 году == Сымбаль «Br» уяўляе сабой [[дыграф]] загалоўнай лацінскай літары «B» і маленькай лацінскай літары «r». Утвораны ад назвы грашовай адзінкі Беларусі: '''B''' — Беларускі ([[лацінка]]: ''Biełaruski'') і '''r''' — рубель ([[лацінка]]: ''rubiel'')<ref name="NBB">[https://www.nbrb.by/bel/press/481 Управай Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацьверджаны графічны знак нацыянальнай грашовай адзінкі — беларускага рубля] [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | прэс-рэлізы [[11 траўня]] [[2005]]</ref>. === Гісторыя === Да 2005 году выкарыстоўваліся сымбалі: * BYB (25. 05. 1992 — 01. 01. 2000). Пасьля 2005 году нараўне з «Br» выкарыстоўваюцца: * BYR (01. 01. 2000 — 01. 07. 2016); * BYN (з 01. 07. 2016). Да 2005 году для кароткага абазначэньня беларускага рубля выкарыстоўваліся традыцыйныя для слова «рубель» скарачэньні — '''р.''' і '''руб.''' У траўні 2005 году ўправа [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка]] зацьвердзіла новы сымбаль нацыянальнае валюты — {{Сымбаль2|Br}}. <blockquote>«Управай Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацьверджаны графічны знак нацыянальнай грашовай адзінкі — беларускага рубля. Ягоная ідэя заключалася ў стварэньні ўласнага абазначэньня нацыянальнай валюты Беларусі, арыгінальнага, вядомага й запамінальнага знака, які можна было б лёгка выкарыстоўваць як пры кампутарным наборы, так і пры напісаньні тэксту ад рукі. Графічны знак беларускага рубля ўяўляе сабой у выглядзе двух літар лацінскага альфабэту „Br“, дзе '''В''' — беларускі, '''r''' — рубель. Нацыянальны банк рэкамэндаваў банкам, нябанкаўскім крэдытна-фінансавым арганізацыям Рэспублікі Беларусь, іншым юрыдычным і фізычным асобам выкарыстоўваць дадзены графічны знак у якасьці ўказаньня на афіцыйную грашовую адзінку — беларускі рубель (як перад, так і пасьля наміналу (вартасьці) беларускага рубля) — пры вытворчасьці, разьмяшчэньні й распаўсюджваньні рэклямы на рынках тавараў, работ і паслуг, інфармацыйных, даведачных матэрыялаў, а таксама ў іншых мэтах». ''— Цытата артыкула (прэс-рэлізу) Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь ад 11 траўня 2005 году''<ref name="NBB" />.</blockquote> [[Файл:Зьмена напісаньня цаны.png|значак|Плянаваная зьмена напісаньня цаны пасьля ўвядзеньня сымбаля Br: '''100 руб. 25 кап.''' → '''Br100, 25'''|250x250пкс]] Сымбаль «Br» актыўна выкарыстоўваецца на сайтах самога Нацыянальнага банка рэспублікі, а таксама шэрага беларускіх камэрцыйных банкаў. У дзелавым абароце па-ранейшаму часьцей сустракаюцца традыцыйныя скарачэньні '''р.''' і '''руб.''' Прыз за стварэньне сымбаля «Br» атрымалі тры аўтары — усе яны даслалі на конкурс гэты варыянт. За графічны знак для беларускага рубля Аляксандру Гудашнікава з [[Полацак|Полацку]], Сяргею Разьніку зь [[Менск]]у й Аляксандру Седарцову з [[Гомель|Гомля]] належыць па 50 базавых велічынь, а дакладней, па 1 мільёну 275 тысячы Br{{Заўвага|Велічыня прыза на 13 траўня 2005 году}}, альбо 590$<ref name="KP">[https://www.kp.ru/daily/23509.4/138738/ У беларускага рубля зьявіўся свой знак] — «KP.ru», ад [[13 траўня]] [[2005]] году{{ref-ru}}</ref>. === Крытыка рэалізацыі === З часу ўвядзеньня «Br» прайшло шмат гадоў, а гэты графічны знак так і не ўвайшоў у паўсядзённае жыцьцё. Яго не выкарыстоўваюць ані ў крамах, ані ў рэкляме, ані нават у саміх банках<ref name="NAŠA NIVA">[https://m.nashaniva.com/ru/197876/ $, €, £, ₽, Br… Чаму не прыжываецца сымбаль беларускага рубля?] — «Наша Ніва», ад [[25 верасьня]] [[2017]] году</ref>. Не было праведзена аніякіх мерапрыемстваў для пераходу да новага знаку, ''«…у Нацбанку гавораць пра своеасаблівы трэнд у гэтай сфэры, не зьвязаны з запатрабаванасьцю…»''<ref name="NAŠA NIVA" />: <blockquote>«Вядомыя графічныя сымбалі гістарычна замацаваліся за асноўнымі сусьветнымі валютамі — [[Даляр|далярам]], [[Фунт стэрлінгаў|фунтам]] і [[Ена|енай]]. Пры ўводзе ў абарачэньне эўра таксама быў створаны спэцыяльны знак, які адразу атрымаў шырокае распаўсюджваньне. Стварэньне сымбаляў „маладых“ нацыянальных валют стала своеасаблівай модай на постсавецкай прасторы, аднак у большасьці выпадкаў гэтыя ініцыятывы не былі падтрыманы насельніцтвам і бізнэс-супольнасьцю»</blockquote> Законаў аб увядзеньні сымбаля ў абавязковае ўкараненьне не было, пры тым Нацыянальны банк не лічыць мэтазгодным прыняцьце такіх мер<ref name="NAŠA NIVA" />: <blockquote>«У сувязі з рэкамэндацыйным характарам выкарыстаньня графічнага знака Br Нацыянальны банк не лічыць мэтазгодным прыняцьце адміністрацыйных, а тым больш заканадаўчых мер па ягоным абавязковым укараненьні. Таму далейшае выкарыстаньне й (або) невыкарыстаньне субʼектамі гаспадараньня й фізычнымі асобамі зацьверджанай выявы графічнага знака беларускага рубля носіць добраахвотны характар».</blockquote> === Цікавыя факты === * Да моманту прыняцьця рашэньня аб зацьвярджэньні графічнага знака беларускага рубля такі ж сымбаль {{Сымбаль|Br}} ужо выкарыстоўваўся для абазначэньня ''[[Этыёпія|этыёпскага]] быра''. == Іншыя варыянты == На конкурс даслалі каля 5 тысяч варыянтаў графічнага знака беларускага рубля. Прыходзілі сымбалі<ref name="KP" />: * якія сымбалізавалі бусла; * зь літарай {{Сымбаль2|[[Ў]]}} — як зь літарай, якая выкарыстоўваецца толькі ў беларускай мове; * абрэвіятура ''«Да»'' — у якой «[[Д]]» азначае «грошы» ({{мова-ru|деньги}}), а літара «[[А]]» — «Беларускую эканоміку, якая актыўна разьвіваецца» ({{мова-ru|Активно развивающуюся белорусскую экономику}}). Як растлумачылі ва ўправе інфармацыі Нацыянальнага банка, каля 70% варыянтаў, дасланых на конкурс, абыгрывалі літары [[Б]] і [[Р]]<ref name="KP" />. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Знакі валют}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Беларускі рубель}} [[Катэгорыя:Грошы Беларусі]] [[Катэгорыя:Сымбалі валют]] jjp1ilsr6om392jwqwi36wggwmwiloq 0 269709 2682535 2681529 2026-08-05T22:41:26Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682535 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґентыла |лацінка = Gientyła / Hientyła |арыгінал = Gentile |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гента (імя)|Gento]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Гінтыла, Гінтэль, Гендзела, Гендзель, Гіндзель, Гінтала, Гандзель |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Гентыла''', '''Гінтыла''' (''Гінтэль''), '''Гендзела''' (''Гендзель'', ''Гіндзель''), '''Гінтала''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гантала, Генціла, Гендзела, пазьней Гіндэль або Гентэль (Gantalo, Gentile<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 85 (331).</ref>, Gendele, Gindel, Gentel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Gendele%2C+Gentel#v=snippet&q=Gendele%2C%20Gentel&f=false S. 140].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gindel#v=snippet&q=Gindel&f=false S. 595, 1685].</ref>. Іменная аснова [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gands 'посах', пераноснае 'чары'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Gindel і Gincyl<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 84—85.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Гандыл (Гінтыл, Гінтэль): ''Gandil'' (або ''[[Гаўдэль|Gaudil]]'', 1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=+Gaudil#v=snippet&q=Gaudil&f=false S. 502].</ref>, ''Gintil'' (1364, 1372, 1388<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 506.</ref>, 1399 гады<ref name="Trautmann-1925-32">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gintel#v=snippet&q=Gintel&f=false S. 32].</ref>), ''Gintel'' (1372, 1410 і 1419 гады)<ref name="Trautmann-1925-32"/>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Гендзэль (Gendzel)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 116.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Gintil'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. S. 667.</ref>; ''der Littowen gesinde. Gandiln'' (1404 год)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 315.</ref><ref>Ivoška D. Litauische historische Personennamen in dem Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409 // Acta linguistica Lithuanica. T. 81, 2019. P. 99.</ref>; ''generoso domino Petro alias Hyndyło'' (8 красавіка 1478 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 360.</ref>; ''в Жомоити… под Кгинтилишки'' (2 кастрычніка 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 86.</ref>; ''Marcin Gędziełowicz<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 2. — Warszawa, 2015. S. 30.</ref>… Adam Gintyło… Jan Gintyło… Jerzy Gintyło na miejscu rodzica swego Stanisława Gintyły… Kazimierz Gintyło na miejscu ojca swego Kazimierza Gintyła… Krzysztof Gintyło… Wojciech Gintyło… Anna Mikolajewiczówna Andrzejowa Gintyłowa na miejscu nieboszczyka małżonka swego Andrzeja Gintyły'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 2. — Warszawa, 2015. S. 116.</ref>; ''jey mosci paniey Maryanne Gincelownie Jakubowey Sztrunkowey'' (7 лютага 1668 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 269.</ref>; ''Jan Gintiłło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 70.</ref>, ''Józef Kazimierz Gintyło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 79.</ref>, ''Jan Gintiło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 117.</ref>, ''Samuel Gintiło… Dawid Gintiło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 151.</ref>, ''Kazimierz Gintiło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 152.</ref>, ''Dawid Gintel… Kazimierz Gintel''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 154.</ref> (1690 год); ''для пана Гентылы… Гентылы'' (1710 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 18. — Витебск, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_pNOAQAAMAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B&f=false С. 4, 8—10, 12, 14, 16—17, 19—23, 25—29].</ref><ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 17. — Витебск, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=35hOAQAAMAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B&f=false С. 70, 72—74].</ref>; ''Gindzele'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Dorota Gindziel'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Gindziel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Antolepty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rozalia Gandziel'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gandziel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Alfons-Jan Gintyłło'' (1933 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Мацей Пацавіч Гінталовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 23].</ref> * Гентыла — [[магілёў]]скі шляхціч, які ўпамінаецца ў 1710 годзе * Міхал Гендзель — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Дрысенскі павет|Дрысенскага павету]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20uyezd%20-%20PARTIALLY%20BLURRY/page/n5/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref> * Мацьвей Гендзель — праваслаўны з ваколіцаў [[Камянец|Камянцу]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №1157 убитым, раненым и без вести пропавшим солдатам. — СПб., 1915. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358817?page=75 С. 18507].</ref> Гендзяловічы і Гінтылы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды, якія мелі ўладаньні на [[Жамойць|Жамойці]] Гентылы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Гентыля (Gientyllo) і Гінтыля (Gintyllo) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. Гентыла (''Gentillo'') — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 653.</ref>. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе вёска [[Гінтэлішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай генд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5360rlrx04o8a8ol5hlmggb6vv1g2av 0 270556 2682515 2682236 2026-08-05T21:49:51Z ~2026-43099-08 99336 /* Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі */ 2682515 wikitext text/x-wiki '''Імёны старажытных ліцьвінаў''' (''літвінаў'', ''ліцьвіноў'') — засьведчаныя ў пісьмовых крыніцах [[Асабовае імя|асабовыя імёны]] тытульнага [[народ]]у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]. == Германскія імёны == === Паходжаньне === [[Файл:Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (1434, 1897).jpg|значак|Маестатная пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам на [[Лацінская мова|лаціне]]: + s(igillum) + maiestatis + incliti + principis + d(omi)ni + '''sigismu(n)di''' + dei gracia + magni ducis lithwanie + russe''<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. Z. 3—4, 1930. S. 725.</ref>]] Даўнюю традыцыю атаясамліваньня мясцовых [[Беларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] формаў зь іх [[Германскія мовы|германскімі]] адпаведнікамі засьведчыла напісаньне імя [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ў выкананым на загад [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы [[Вавэль|Кракаўскага каралеўскага замка]] (1471 год): «''…з пакаленьня Цэсарскага продка пранайясьнейшага '''[[Жыгімонт]]а''' Пана земь Ракускай, Чэскай, і Вугорскай''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 213.</ref><ref>Дашкевич Н. П. Заметки по истории Литовско-Русского государства. — Киев, 1885. С. 108.</ref>{{Заўвага|Таксама паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], «''за прозьбаю кроля [[Сьвятая Рымская імпэрыя|рымскага]] Жыгімонта''»<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 81.</ref>}}. Тым часам яшчэ вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (1365—1440) ва ўласных [[Лацінская мова|лацінамоўных]] дакумэнтах азначаў сябе германскім імём [[Жыгімонт|Sigismundus]]<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 144, 153, 164.</ref>. Гэтае ж імя пасьлядоўна ўжывалі ў лацінамоўных дакумэнтах вялікія князі з дынастыі [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — [[Жыгімонт Стары]] і [[Жыгімонт Аўгуст]]. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|значак|Партрэт вялікага князя [[Вітаўт]]а ({{мова-la|Vitoldus|скарочана}}) зь [[Берасьце|Берасьця]]]] На тоеснасьць імя [[Вітаўт (імя)|Вітаўт]] з германскім імём ''Witold'' (''Witolt''), вядомым за шмат гадоў да зьяўленьня літоўскага вялікага князя, а таксама на сьведчаньне атаясамліваньня гэтых імёнаў — адпаведную германскаму імю [[Лацінская мова|лацінізацыю]] імя Вітаўта (''Witoldus'') — зьвяртае ўвагу польскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Рэчэк||d|Q104416045}}. Ён жа зазначае, што германскія імёны на ''-old'' (або ''-аld'') бытавалі ў Польшчы яшчэ ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref>Acta Baltico-Slavica. Nr. 8. — Warszawa, 1973. S. 211.</ref>. Тым часам сярод паноў [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] пашырылася імя ''Витолтъ'' (цалкам адпаведнае германскаму ''Witolt''), якое прыйшло ў Малдову не зь Вялікага Княства Літоўскага. Прытым гэтая форма імя ў малдаўскім пісьменстве адзначаецца раней за яе зьяўленьне ва ўкраінскім пісьмовых крыніцах<ref>Юркенас Ю. О появлении сочетания al вместо дифтонга au в литовских древних личных именах // Kalbotyra. Vol. XV, 1967. С. 55.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што прускі храніст [[Віганд Марбурскі]] пісаў пра герцага Альгерда з [[Гогенштайн (Турынгія)|Гогенштайну]]{{Заўвага|{{мова-la|«Algardus comes de Hoensteyn»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algardus#v=snippet&q=Algardus&f=false S. 645].</ref>}}, тым часам пра аднаго з каралёў [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] Альгерда{{Заўвага|''Allegart''}} VIII стагодзьдзя пісаў аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. Спэцыяліст у галіне [[Анамастыка|анамастыкі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандра Суперанская||ru|Суперанская, Александра Васильевна}} тлумачыць імя [[Альгерд (імя)|Альгерд]] з германскіх моваў<ref>Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, такое ж тлумачэньне даецца ў беларускім «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе<ref>{{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)|к}} С. 22.</ref>. Павал Урбан таксама зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у{{Заўвага|''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>}}, а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]]). Германскае паходжаньне імя [[Любарт (імя)|Любарт (''Lubart'', ''Lubard'', ''Lubert'')]] сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>. Тое, што ліцьвіны былі «''аднаго народу''» з [[Готы|готамі]] і [[Гепіды|гепідамі]], «''на што імёны іх князёў і каралёў ясна паказваюць''», адзначаў [[Мацей Стрыйкоўскі]] ў сваёй [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі]]. Ён падаваў [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскія]] імёны і імёны ліцьвінаў у іх германскіх формах (''[[Альгімонт|Algimunt]]'', ''[[Германт|Germunt]]'', ''[[Рамант|Romunt]]'', ''[[Нарымонт (імя)|Narimunt]]'', ''[[Даўмонт (імя)|Dowmunt]]'', ''[[Скірмант|Skirmunt]]''), у тым ліку літоўскае імя ''Rodiswid'' і гепідзкае ''Rodiswida''{{Заўвага|Апроч таго, Мацей Стрыкоўскія падаваў такія вядомыя за яго часам імёны ліцьвінаў, як ''Videswid'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Wytsuit''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Wytsuit#v=snippet&q=%40Wytsuit&f=false S. 1573].</ref>), ''Moriwid'' (адзначалася германскае імя ''Marvid''<ref>Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo, 1982. S. 181.</ref>), ''Gyligin'' (адзначалася германскае імя ''Giligin''<ref>Sveriges medeltida personnamn. Hft. 7. — Uppsala, 1981. S. 228.</ref>), ''Aligin'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Alikin''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Alikin#v=snippet&q=Alikin&f=false S. 80].</ref>)}}<ref>Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Maciejá Stryjkowskiego. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vUghAQAAMAAJ&q=co+i+imiona+i+nazwiska+ich+xi%C4%85%C5%BC%C4%85t+i+kr%C3%B3l%C3%B3w+ja%C5%9Bnie+ukazuj%C4%85+#v=snippet&q=co%20i%20imiona%20i%20nazwiska%20ich%20xi%C4%85%C5%BC%C4%85t%20i%20kr%C3%B3l%C3%B3w%20ja%C5%9Bnie%20ukazuj%C4%85&f=false S. 47].</ref>. На тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі [[Германцы|германцаў]] ([[герулы|герулаў]] і [[Лянгабарды|лянгабардаў]]) таксама зьвяртаў увагу [[Альбэрт Каяловіч]] у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы»{{Заўвага|{{мова-la|«Quis enim Zivibundum, Algimundum, Narimundum audiens, non facile cogitet Herulum quempiam aut Longobardum nominari? Haec porro nomina Litvaniae principum sunt»|скарочана}}<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=Herulum+Longobardum+nominari#v=snippet&q=Herulum%20Longobardum%20nominari&f=false P. 7].</ref>}}. У гэтай жа працы ён упамінае [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарога]] «''in campo Swintoroha''», у імі якога ўжывае неўласьцівае для [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] [[Г|фрыкатыўнае ''г (h)'']], а іншыя імёны ліцьвінаў пасьлядоўна падае ў іх германскіх формах — [[Альгерд (імя)|''Olgerdus'']], [[Вітаўт (імя)|''Vitoldus'']], [[Гаштольд (імя)|''Gastoldus'']], [[Рымант|''Rimundus'']], [[Германт|''Germundus'']], ''Sigismundus'' і г. д. На вялікае падабенства імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (готаў) таксама зьвяртаў увагу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эварыст Андрэй Курапатніцкі||pl|Ewaryst Andrzej Kuropatnicki}} ў выдадзеным у 1789 годзе гербоўніку [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]] і Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|{{мова-pl|«…bo wiadomo, że Gottowie z Gettami jeden narod, a dla viekszego dowodu jedneż prawie imiona Gottskie i Litewskie przytaczam Narymund, Doumund, Algimund, Pisimond, Germond, te są stare tey prowincyi nazwiska Gottskim podobne: Torysmond, Trasimond, Hunimond, Zygmont, i moc innych»|скарочана}}<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PV5mAAAAMAAJ&q=nazwi%C5%BFka+Gott%C5%BFkim+podobne#v=snippet&q=nazwi%C5%BFka%20Gott%C5%BFkim%20podobne&f=false S. 30].</ref>}}. [[Гоцкая мова|Гоцкае]] паходжаньне імёнаў ліцьвінаў сьцьвярджаў прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=meyer%20Gothischen#v=snippet&q=meyer%20Gothischen&f=false S. 91—93]</ref>. На германскі характар імёнаў ліцьвінаў і меркаванае германскае паходжаньне валадароў Літвы (падобна [[Нарманская тэорыя|валадарам Русі]]) зьвяртаў увагу дацкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрэдэрык Шырн||da|Frederik Schiern}}{{Заўвага|{{мова-da|«Hos de gamle litauiske Fyrster og Stormænd træffer man Navne som Gastold, Gedigold, Ringold, Rumbold, Witold, Dovmund, Narimund, Olgimund, Rimund, Skirmund, Skomund, Widimund, og maaskee kan det antages, at de herskende Slægter i Litauen havde været af germansk Oprindelse, som jo de varægiske Slægter, der grundede deres Herredømme i Rusland, vides at have stammet fra Skandinavien»|скарочана}}}}<ref>Schiern F. Nyere historiske Studier. — Kjøbenhavn, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ySQob1hXWuwC&q=Skirmund#v=snippet&q=Skirmund&f=false S. 356].</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне шэрагу літоўскіх шляхецкіх прозьвішчаў (у тым ліку на [[Жамойць|Жамойці]]) сьцьвярджалася ў артыкулах «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год){{Заўвага|{{мова-pl|«[[Эйсімонт|Ejsmont]], [[Даўмонт (імя)|Dowmunt]], [[Манігерд|Mongird]], [[Нарвід|Norwid]], [[Мастаўт|Misztolt]], [[Даўконт|Dowkont]], [[Мільвід|Milwid]], [[Контаўт (імя)|Kontowt]], [[Даўгерд (імя)|Dowgird]], [[Гінтаўт|Gintowt]], [[Мільмонт|Milimont]], są to nazwiska skandynawskie»|скарочана}}<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>}} і «Літва» [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год){{Заўвага|{{мова-pl|«Ślady najazdu skandynawskiego pozostały do dziś na Żmudzi w podaniach i nazwie skandynawskiego brzmienia szlacheckich rodzin, np. Misztolt, Dowgird, Norwid, Dowkont i t. p.»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>}}{{Заўвага|Апроч таго, у ліцьвінаў бытавалі германскія імёны, якія раней адзначаліся ў [[Русіны|рускіх князёў і баяраў]]: [[Алег|Ольг (Алег)]], [[Аскольд (імя)|Яскольд (Аскольд)]], [[Ясмант|Ясмант (Асмунд)]], [[Уладзімер|Валадзімер]], [[Валадар|Валтар (Валадар)]], [[Гедзень]], [[Глеб]], [[Дзір]], [[Івар]], [[Ігар]], [[Лют]], [[Улеб]], [[Якун]] ды іншыя. Увогуле, яшчэ ў 1865 годзе датычна вялікіх князёў літоўскіх (Ягайлы і Вітаўта) адзначаўся неўласьцівы жамойтам «''касмапалітычны характар [[Нарманская тэорыя|нарманскіх]] князёў — прыбылых у Літву''»<ref>Соколов Н. И. Святая Жмудь // Вестник Западной России. Т. 2, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9aAZAAAAYAAJ&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 226].</ref>}}. Высунутыя ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] тлумачэньні імёнаў ліцьвінаў зь летувіскай мовы цьвёрда адпрэчваў народжаны на [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыне]] лінвіст [[Уладзіслаў Юргевіч]] (1818—1898), які азначыў іх як «''кур’ёзныя''»<ref>Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. Кн. 3. — М., 1883. С. 28.</ref>. Для народжанага на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] гісторыка [[Юзэф Эдвард Пузына|Юзэфа Эдварда Пузыны]] (1878—1949), які паходзіў з старажытнага княскага роду [[Пузыны|Пузынаў]], не выклікала сумневаў германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне цэлага шэрагу імёнаў ліцьвінаў. Ён жа крытыкаваў прыпісваньне тым імёнам [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня{{Заўвага|{{мова-pl|«Dla mnie nie ulega wątpliwości, że cały szereg imion litewskich został prawie żywcem przejęty z języków skandynawskich. Do takich imion zaliczam w pierwszym rzędzie następująae: Olgierd <nowiki>=</nowiki> Algard, Lingweni <nowiki>=</nowiki> Langewin, Witold ~ Witowt <nowiki>=</nowiki> Withoud, Wojszwil <nowiki>=</nowiki> Wajswiltis <nowiki>=</nowiki> Wissewalde <nowiki>=</nowiki> Wsiewołod, wreszcie, nasz Budiwid <nowiki>=</nowiki> Putuwer <nowiki>=</nowiki> Butywidas <nowiki>=</nowiki> Budwietis <nowiki>=</nowiki> Botwid. <…> Nadto uważam za pochodne z języków skandynawskich imiona kończące się na wil względnie wiłaś, jak Dawiłas, Gintwiłas, Gerdwiłas, Radziwiłas etc. lub na mont (mantas) jak Narymont, Jamont, Skomont, Dowmont etc. Te ostatnie wydają mi się kształtowane według germańskiego wzoru jak Edmund, Egmont, Zygmunt. Przypisywanie tym imionom pochodzenia rdzennie bałtyckiego wydaje mi się bezcelowem naciąganiem rzeczywistości»|скарочана}}<ref>Puzyna J. Sukcesorowie Trojdena // Ateneum Wileńskie. Z. 1, 1938. S. 14—15.</ref>}}. Тое, што імёны літоўскіх князёў і баяраў мелі паўночнагерманскае, а не жамойцкае паходжаньне, адзначаў народжаны і выхаваны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] дзяржаўны дзяяч [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] генэрал [[Люцыян Жалігоўскі]]<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 23—25.</ref>. Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] (1904—1974), які ў 1934—1938 гадох выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], у сваім дакладзе<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref> на Першым Міжнародным кангрэсе тапанімікі і антрапанімікі ў Парыжы (1938 год) зазначыў, што «''нават сёньня амаль усе літоўскія шляхецкія імёны маюць гоцкае паходжаньне''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Aujourd’hui encore, la presque totalité des noms de noblesse lituaniens sont d’origine gotique»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Voies et impasses de la toponymie lituanienne // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1958. P. 126.</ref>. На падставе ўласных шматгадовых дасьледаваньнях ён прыйшоў да высновы, што многія літоўскія ўласныя імёны альбо будуюцца паводле германскіх, альбо ёсьць запазычанымі з германскіх<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28.</ref>. У 1948 годзе Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што [[Гіпотэза|гіпатэтычныя]] [[Балтыйскія мовы|балтыйскія]] этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці{{Заўвага|{{мова-fr|«Tout ce qui a été dit depuis cinquante ans à ce sujet par Bezzenberger, Gerullis, Trautmann, Būga et Salys est absolument dénué de valeur»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Пераканаўчасьць пададзенай Раймондам Шмітляйнам аргумэнтацыі наконт літоўскіх імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновай]] ''-монт-'' ([[Жыгімонт]] ды іншыя) засьведчыў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Па працяглым маўчаньні зь летувіскага боку<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—98.</ref>, у 1966 годзе на старонках летувіскага савецкага часопісу «Baltistica» зьявілася рэцэнзія летувіскага савецкага тапаніміста [[Аляксандрас Ванагас|Аляксандраса Ванагаса]]<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—102.</ref> з рэзкай крытыкай гэтых высноваў і наступнай заявай: «''што да повязі літоўскай антрапаніміі з германскай, то трэба падкрэсьліць складанасьць гэтага пытаньня''». Аднак прытым Ванагас мусіў быў прызнаць, што «''падабенства паміж некаторымі найбольш старажытнымі літоўскімі і германскімі антрапонімамі сапраўды існуе''»<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28—29.</ref>. У 1989 годзе навуковая супольнасьць Летувы фактычна прызнала, што сэнс складаных імёнаў сярэднявечнай літоўскай шляхты цяжка патлумачыць з пункту гледжаньня летувіскай мовы<ref>Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. С. 121.</ref>{{Заўвага|У адпаведным выданьні (энцыкляпэдыя «Литва») гэта тлумачылася тым, што г.зв. «старажытныя летувіскія» двухасноўныя імёны (у адрозьнасьць ад аналягічных [[Славянскія мовы|славянскіх]]) нібы гістарычна страцілі сваю [[сэмантыка|сэмантыку]], тым часам летувіская мова (якую параўноўваюць з [[санскрыт]]ам і [[Старажытнагрэцкая мова|старажытнагрэцкай мовай]]) лічыцца адной з найбольш архаічных моваў, бо яна ў найбольшай ступені захавала асаблівасьці [[праіндаэўрапейская мова|праіндаэўрапейскай мовы]]<ref>[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 208.</ref>}}. Летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}} у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 2003 годзе, спасылаецца на дасьледаваньні Раймонда Шмітляйна і прызнае наяўнасьць вялікай колькасьці падобных адзінак у старажытнай літоўскай («''балтыйскай''») і германскай антрапаніміі, а таксама зазначае: «''мабыць, падабенства пералічаных адзінак у большасьці выпадкаў ня ёсьць толькі фармальным''» і што «''выпадковае падабенства вялікай колькасьці адзінак такой даўжыні ўяўляецца малаімаверным''»<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 38, 132, 164.</ref>{{Заўвага|Ёзас Юркенас тлумачыць гэта альбо вынікам агульнага параджальнага працэсу, альбо вынікам узаемнага ўплыву «балтыйскіх» і германскіх антрапанімічных радоў<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>. Аднак ён не падае хоць-якіх гістарычных сьведчаньняў або іншых аргумэнтаў на карысьць гіпатэтычнага ўплыву «старажытных балтаў» на старажытных германцаў}} ([[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]] — ''Gaudemund'', [[Вільгейда]] — ''Williheid'', [[Скірмант|Скірмунт]] — ''Sciremunt'', [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]] — ''Teutgerdis'', [[Таўтвід]] — ''Teutwidis'', [[Румбольд]] — ''Rumbold'', [[Германт]] — ''Germont'', [[Валімонт]] — ''Walmont'', [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]] — ''Mundgerd'', [[Монтвіл|Мунтвіл]] — ''Muntwil'', [[Талімонт (імя)|Талімунт]] — ''Talamund'', [[Эйсімонт|Эйсмунт]] — ''Eismund'', [[Саргоўд]] — ''Saregaud'', [[Відзігайла]] — ''Widigail'', [[Бірыбольд]] — ''Beribald'', [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]] — ''Visigerd'', [[Вільгерд]] — ''Vilgerd'', [[Керстэн|Керстын]] — ''Kerstin'', [[Гендрута]] — ''Genedrudis'', [[Мантывін|Монтвін]] — ''Mondawin'', [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] — ''Widimunt'', [[Вілімонт]] — ''Willimunt'', [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]] — ''Gastold'', [[Нартаўт|Нарталт]] — ''Nartolt'', [[Бартаўт|Барталт]] — ''Bartolt'' ды іншыя). Тое, што вялікая колькасьць германскіх адпаведнікаў не дазваляе лічыць такія супаданьні выпадковасьцю, Юркенас адзначыў яшчэ ў 1976 годзе<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&dq=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHv4aks6OGAxX06wIHHWurCu0Q6AF6BAgHEAI С. 8].</ref>. Спэцыяліст у галіне анамастыкі [[Ігар Капылоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што навуковая супольнасьць не прымае летувіскіх этымалёгіяў імёнаў ліцьвінаў<ref>Капылоў І. [http://csl.bas-net.by/press-nan/2012/08/08_yagaily.pdf Ягайлы] // [[Звязда]]. 8 жніўня 2012 г.</ref><ref>Капылоў І. [https://web.archive.org/web/20230122131427/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8054 Гедзіміны] // [[Звязда]]. № 85, 8 мая 2012. С. 4.</ref><ref>Капылоў І. Радзівілы // [[Звязда]]. № 47 (27162), 13 сакавіка 2012 г.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]]{{Заўвага|Пра падабенства вялікай колькасьці кельцкіх і германскіх складаных антрапонімаў пісаў яшчэ нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ганс Краэ||en|Hans Krahe}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 36.</ref>}} іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную з наступных прычынаў<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>: * Нерэпрэзэнтатыўнасьць лексычнага фонду летувіскай мовы для вытлумачэньня падобных імёнаў{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Гедзімін (імя)|Гедзімін]] нібы мусіць тлумачыцца ад летувіскіх словаў «журыцца» і «думка», імя [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] — ад «шмат» і «душыцца», імя [[Любарт (імя)|Любарт]] — ад «спыняць» і «лаяць», імя [[Гедыгольд|Гедыгоўд]] — ад «журыцца» і «лавіць», імя [[Скіргайла (імя)|Скіргайла]] — ад «вылучаць» і «шкадаваць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>. Дасьледнік Уладзімер Ягораў зьвяртае ўвагу на тое, што дзеля тлумачэньня зь летувіскай мовы імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновамі]] ''-віт-'' і ''-від-'' ([[Вітаўт (імя)|Вітаўт]], [[Віцень (імя)|Віцень]], [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]], [[Будзівід (імя)|Будзівід]] і г. д.) летувіскія аўтары ўжываюць форму дзеяслова ў трэцяй асобе мінулага часу (''išvydo''), тым часам у [[інфінітыў|інфінітыве]] (''išvysti'' — убачыць) і аснове цяперашняга часу (''išvyst-'') гэтага ж дзеяслова няма спалучэньня ''vyd-''<ref>Егоров В. Б. [http://inbelhist.org/litva-versus-belarus-vzglyad-so-storony/ Литва versus Беларусь? Взгляд со стороны] // Великий миф маленькой Летувы: сборник статей / [[Анатоль Тарас|А. Е. Тарас]]. — IBIK, 2016.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх мовах]] азначэньне заўсёды мусіць стаяць перад азначаным словам, таму пры тлумачэньні імёнаў з другой асновай ''-таўт-'' (Вітаўт, [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]], [[Гаштольд (імя)|Гастаўт]], [[Гетаўт (імя)|Гетаўт]], [[Контаўт (імя)|Контаўт]] і г. д.) зь летувіскай мовы азначанае слова мае быць ''tauta'' — «народ», якое ні пры якіх азначэньнях ня можа быць імем чалавека, таму гэтыя імёны для летувісаў — чужыя<ref name="Laskou-1993">[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15.</ref>}} (прытым абсалютная большасьць словаў, запісаных у сучасным [[Вялікі слоўнік летувіскай мовы|Вялікім слоўніку летувіскай мовы]], нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя{{Заўвага|Напрыклад, слова ''mantà'' з асноўным значэньнем 'рухомая маёмасьць', ад якога ў рэчышчы палітыкі летувізацыі спрабуюць выводзіць германскую іменную аснову [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]], упершыню зьяўляецца толькі ў слоўніку 1894 году ў форме ''monta''<ref>Skardžius P. Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà „bewegliche Habe“ // Zeitschrift für Slavische Philologie. Bd. 29, Nr. 1, 1960. S. 148.</ref>, тым часам адзіны выдадзены ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі слоўнік [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]] не фіксуе летувіскіх словаў ''gailas'' (зь нібы застарэлым значэньнем 'моцны', якое спрабуюць зьвязваць з асновай [[Гайла (імя)|-гайл-]]), ''gedauti'' ([[Геда|-гед-]]), ''girdė́ti'' ([[Герда|-герд-]]), ''mintis'' ([[Мін|-мін-]]), ''tauta'' ([[Тэўда (імя)|-тэўт-]])}}<ref>Виргиниюс Мисюнас, [https://geraldika.ru/article/32700?fbclid=IwAR28m-i_KnAC_5VGdQo4pIQez1zx3I6BcS0mFsqLfZBX7VunHv0VXpquyZM Витис: возникновение литовского названия Погони], geraldika.ru, 2.10.2012 г.</ref>) * Перадача ў летувіскай мове націскнога ''о'' праз ''а''{{Заўвага|Як паказвае Іван Ласкоў, у беларускай мове (з улікам уласьцівага ёй [[Аканьне|аканьня]]) не магла адбывацца замена націскнога «а» на «о», то бок пры запісе «на слых» замена «Мант» на «Монт» была немагчымай. Адпаведна, летувіскія формы «Жыгімантас», «Нарымантас» і падобныя не маглі быць першаснымі<ref name="Laskou-1993"/>}} * Брак у двух[[Аснова слова|асноўных]] летувіскіх словах злучальных галосных{{Заўвага|Імёны [[Гедзімін (імя)|Гедз-і-мін]], [[Альгімонт|Альг-і-монт]], [[Карыбут (імя)|Кар-ы-бут]], [[Карыгайла (імя)|Кар-ы-гайла]], [[Мантыгайла (імя)|Мант-ы-гайла]], [[Радзівіл (імя)|Радз-і-віл]], [[Таўцівіл (імя)|Таўц-і-віл]] ды іншыя маюць неўласьцівыя для летувіскай мовы злучальныя галосныя<ref name="Laskou-1993"/>}} * Перакручваньне генэтычных асноваў імёнаў у летувіскай перадачы{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Ягайла (імя)|Ягайла]] перарабляецца ў Ёгаля, каб патлумачыць яго ад [[Летувіская мова|лет.]] joti 'ехаць конна' і galia 'моц', імя [[Явойша]] — у Ёвайша, каб патлумачыць ад «ехаць конна» і «гасьцінны» і г. д.<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>}} Увогуле, сучасныя беларускія мовазнаўцы адзначаюць слушнасьць меркаваньня пра германска-кельцкае паходжаньне імёнаў ліцьвінаў<ref>Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць. — Віцебск, 2006. С. 14.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў. Сярод германскіх рысаў імёнаў ліцьвінаў ён адзначае захаваньне спалучэньняў ''-ск-'' і ''-св-'' (Скірмунт, [[Свалегед (імя)|Свальгед]]), уласьцівае для германскіх моваў і неўласьцівае для ўсходнебалтыйскіх, наяўнасьць дыфтонгу ''-эй-'' ([[Эйвільд]], [[Эймант]]), якога няма ў летувіскай мове, а таксама ўласьцівыя для германскіх імёнаў канчаткі ''-ен'' ([[Гердзень (імя)|Гердзень]], [[Тройдзень (імя)|Тройдзень]], [[Віцень (імя)|Віцень]]), ''-уд/-ут'' ([[Гердут (імя)|Гердуд]], [[Кейстут (імя)|Кейстут]], [[Яўнут (імя)|Яўнут]]) і ''-іла'', ''-ула'' ([[Вайдзіла (імя)|Вайдыла]], [[Віршыла|Віршула]]), якіх няма ў балтыйскіх імёнах<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. На карысьць унутранага ўсходнегерманскага ([[Готы|гоцкага]]) уплыву ў [[Літва|Літве]] і яго ўзьдзеяньня на ўрадавым узроўні сьведчыць наяўнасьць вялікай колькасьці рэліктаў усходнегерманскай мовы ва ўрадавай лексыцы Вялікага Княства Літоўскага (сок, дзякла, скарб, скарга, шкода, харугва, скрыня, грунт, копа, бонда, рум ды іншае) — як і германізмаў у базавай лексыцы беларускай мовы (буда, дах, рада, дзякуй, боты, гмах, кошт, струмень, гвалт, варта, мусіць, трапіць, рахаваць ды іншае)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29—31.</ref>. Як падсумоўвае Алёхна Дайліда, ''«[[Летувізацыя|„Балтыйская“ тэорыя]] не пацьверджана нічым наогул (у тым ліку і імёнамі). Балтыйская тэорыя не адлюстроўвае ніякіх гістарычных рэаліяў, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня [[Езуіты|езуітаў]] проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] германскае шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы»''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. === Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі === {{Аўтанумарацыя табліцы | {{ {| cellspacing="1" cellpadding="10" style="width: 100%; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! № !! Імя !! Тоеснае імя (зь перастаноўкай [[Двухасноўнае імя|асноваў]]) !! Германскі адпаведнік !! Германскі адпаведнік тоеснага імя{{Заўвага|Адпаведнікі зь перастаноўкай іменных асноваў прызнае летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>}} |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аба]]'''{{Заўвага|'''Вылучаным''' пазначаюцца імёны, якія маюць поўныя германскія адпаведнікі}} | — | ''Abo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абека|Абека (Абака)]]'''{{Заўвага|У дужках даюцца характэрныя варыяцыі імя паводле напісаньня ў гістарычных крыніцах}} | — | ''Abbeco'' (''Abbaco'') <br> Abo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абель]]''' | — | ''Abel'' (''Abilo'') <br> Abo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абор|Абор (Абар, Абэр, Абер)]]''' | | ''Abar'' (''Abor''{{Заўвага|name="Польшча"|Азначалася ў Польшчы, дзе германскія імёны бытавалі ўжо ў XIII ст.}}, Aber) <br> Abo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абуд|Абуд (Абод, Абут, Ябут)]]'''{{Заўвага|У інвэнтарах ВКЛ таксама азначаюцца наступныя чаргаваньні: Адам / Ядам (Адамава / Ядамава, Адамовіч / Ядамовіч)<ref>A. Vardų ir pavadinimų rodyklė // Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 1.</ref>, Андрэй / Яндрэй, Анікей / Янікей<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 387, 391, 425, 436.</ref>}} | | ''Abbud'' (''Abbod'', ''Abbott'') <br> Abo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абрат]]''' | | ''Abrada'' <br> Abo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агі|Агі (Ака, Ека, Яга, Яка)]]''' | — | ''Agi'' (''Egi'', ''Jag''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агіла|Агела (Агіль, Ягіл)]]''' | — | ''Agelo'' (''Agilus'', ''Egilo'') <br> Agi (Egi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аген|Аген (Агін, Ягін, Якін)]]''' | — | ''Agenus'' (''Agin'', ''Egen'', ''Ekino'') <br> Agi (Egi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якш|Якш (Якша, Агша)]]''' | — | ''Якша''{{Заўвага|Азначалася ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]}} <br> Agi (Egi) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якбут]]''' | | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Egi) + Boto (Buto) <br> Agi (Egi) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягвін|Ягвін (Яквін)]]''' | | ''Agwin'' (''Acwin'', ''Ecuin'') <br> Agi (Egi) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягайла (імя)|Ягайла (Ягейла, Ягела, Якейла, Агела, Агайла, Акайла, Ягіл)]]''' | | ''Aggalo'' (''Egelo'', ''Agela'', ''Eggel'', ''Egila'') <br> Agi (Jag) + Gailo (Gelo) <br> Agi (Jag) + -l- <br> ''Jogello'' (''Iagellus'', ''Jogallus'') <br> Jo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягінт|Ягінт (Агінт, Эгінт, Егінт, Ягент)]]''' | | ''Aginto'' (''Egind'') <br> Agi (Egi) + Gento (Gendo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягірд|Ягірд (Эгерд, Агірд, Эгірд, Егерт)]]''' | | ''Ægirdh'' (''Eggerd'', ''Agard'', ''Egert'', ''Aaggaard'') <br> Agi (Jag) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягоўд|Ягоўд (Ягалд, Ягольт, Аколд)]]''' | | ''Agold'' (''Egold'', ''Egolt'', ''Agoult'') <br> Agi (Egi) + Waldo <br> Agi (Egi) + Goldo <br> ''Ágautr'' <br> Agi (Egi) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягуці|Ягуці (Ягут, Ягуць, Акут, Якуці, Якуць)]]''' | | ''Águti'' (''Agut'', ''Akuti'') <br> Agi (Jag) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акунд|Акунд (Якунт, Яконт)]]''' | | ''Agundia'' (''Jaconta'') <br> Agi (Jag) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агар (імя)|Агар (Ягер)]] | | ''Agar'' (''Egiheri'') <br> Agi + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акман|Акман (Якіман, Экман, Ягеман)]]''' | | ''Ackmann'' (''Akemann'', ''Eckmann'', ''Egiman'') <br> Agi (Egi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягмін|Ягмін (Ягімін, Акмін, Якмін)]]''' | | ''Agminus'' (''Egiminus'', ''Jagmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Jakmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Agi (Egi) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агімонт|Агімонт (Агамонт, Экмунд)]]''' | | ''Agimunt'' (''Agamont'', ''Agamundus'', ''Egmond'', ''Egmont'') <br> Agi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ала (мужчынскае імя)|Ала (Ела)]]''' | — | ''Alo'' (''Allo'', ''Elo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алейка|Алейка (Алека)]]''' | — | ''Allecke'' (''Alico'') <br> Alo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліта (імя)|Аліта (Алета, Алата)]]''' | — | ''Alitta'' (''Alathe'') <br> Alo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліш|Аліш (Альш, Гальш)]]''' | — | ''Allisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Alsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Halsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Alo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбэрт|Альбэрт (Альберт, Аўбарт)]]''' | | ''Albert'' (''Albart'', ''Aubert') <br> Alo + Bert <br> Athal + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбут|Альбут (Альбот, Яльбут)]]''' | | ''Albot'' (''Elbot'', ''Albóðr'', ''Albutt'') <br> Alo + Boto (Buto) <br> Athal + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвін]]''' | | ''Alwin'' (''Alwini'') <br> Alo + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвіс]]''' | | ''Alvis'' (''Alois'') <br> Alo + Wis | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгерд (імя)|Альгерд (Альгерт, Альгард, Алігард, Альгарт, Гэльгерд, Гольгерт, Ольгерд, Альгірд)]]''' | | ''Algerd'' (''Algeard'', ''Algerðr'', ''Algert'', ''Algardus'', ''Algart'', ''Olgard'', ''Hallgerðr'', ''Halgardus'', ''Algiert'') <br> Alo + Gerd (Gardo) <br> Helgi (Alko) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алгет|Алгет (Альгет, Элгет)]]''' | | ''Alget'' (''Aalgidis'') <br> Alo + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алігут|Алігут (Алгуць, Аўгут, Аўгуць)]]''' | | ''Algut'' (''Alugod'') <br> Alo + Gudo (Guta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альман|Альман (Алеман, Эльман)]]''' | | ''Alman'' (''Alemann'', ''Ellmann'') <br> Alo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альмін]]''' | | ''Almin'' (''Almen'') <br> Alo + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яльмуд]]''' | | ''Alamud'' (''Almudis'') <br> Alo + Mot (Muta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аламунт|Аламунт (Альмонт, Эльмонт, Ялмонт)]]''' | | ''Alamunt'' (''Almunt'', ''Almond'', ''Elmund'') <br> Alo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Олда|Олда (Ольда, Голда, Оўда, Аўда)]]''' | — | ''Aldo'' (''Olda'', ''Holt''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Audo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алдыка|Алдыка (Олдыка, Аўдзіка, Галдык, Гольдзіка)]]''' | — | ''Aldiko'' <br> Aldo + -k- <br> ''Audeca'' <br> Audo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Альдона|Альдона (Алдунь)]]''' | — | ''Aldona'' (''Aldun'', ''Aldonis'') <br> Aldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аўтаўт]]''' | | ''Altolt'' (''Aldaud'') <br> Aldo + Waldo (Walt) <br> ''Autald'' <br> Audo (Auto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яўтар|Яўтар (Алтар, Гаўтар)]]''' | | ''Althar'' (''Alterius'', ''Autier'') <br> Aldo (Holt) + Heri (Hari) <br> ''Authar'' (''Hauthar'', ''Hautar'') <br> Audo (Auto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алег|Алько (Алек, Алех, Ольг, Эльг, Аўг)]]''' | — | ''Helgi'' (''Alko'', ''Alacho'', ''Elgo'', ''Algo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вольга|Вольга (Олюшка, Олюхна)]]''' | — | ''Hélga'' (''Helca'', ''Helcha'', ''Alga''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Holga''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгін|Альгін (Элькін, Аўгін, Яўгін, Вольгін)]]''' | — | ''Heligin'' (''Alkin'') <br> Helgi (Algo) + -n-<br> ''Augino'' <br> Augo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгіш]]''' | — | ''Halgasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Halgas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Helgi (Algo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Альгмін|Альгмін (Альхімен, Алькмін, Алігімін)]] | [[Мінялк]] | Helgi (Algo) + Minno <br> ''Alechmannus'' (''Alkeman'') <br> Helgi (Alko) + Mann | Minno + Helgi (Alko) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгімонт|Альгімонт (Альгімунд, Альгімунт, Алькімонт, Аўгімонт, Аўгімунд, Аўгімунт)]]''' | | ''Algemundus'' (''Alkemund'', ''Alhmunt'', ''Alchemont'') <br> Helgi (Algo) + Mund (Munt) <br> ''Augemundus'' (''Augemundr'') <br> Augo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амал|Амал (Амэла, Амаль, Амуль, Аміль, Яміль)]]''' | — | ''Amal'' (''Amelo'', ''Amul'', ''Amil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яр (імя)|Яр (Ар)]]''' | — | ''Aro'' (''Ahr'') <br> Aro + Mann | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярыла (імя)|Ярыла (Арэла, Арэль, Ярала, Эрэла)]]''' | — | ''Arila'' <br> Aro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярун|Ярун (Арун, Аруна)]]''' | — | ''Arun'' (''Eruni'', ''Aruna'') <br> Aro + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярунд|Ярунд (Яранд, Аранд, Арант)]]''' | — | ''Jarund'' (''Arant'', ''Jarant'') <br> Aro + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арбут|Арбут (Арбуд, Арбот)]]''' | | ''Árbót'' (''Arbod'') <br> Aro + Boto (Buto) <br> Aro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвід|Арвід (Ярвід, Арвіт)]]''' | | ''Arvid'' (''Arwit'') <br> Aro + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвіст|Арвіст (Гервіст)]]''' | | ''Ariovist'' (''Arwist'', ''Arwesth'') <br> Aro + West (Viste) <br> Heri (Hari) + West (Viste) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арыгольд|Арыгольд (Арыгалд, Яргалт)]]''' | | ''Aregaudus'' <br> Aro + Gaudo <br> ''Hargold'' <br> Heri (Hari) + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арман|Арман (Арыман, Ярман, Ярыман, Яроман)]]''' | | ''Arman'' (''Ariman'') <br> Aro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Армін (імя)|Ярмін (Армін, Ярэмін, Ярамін)]]''' | | ''Armin'' (''Arimin'') <br> Aro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмуць|Ярмут (Ярмуць, Армуць, Армот)]]''' | | ''Armuth'' <br> Aro + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмунд|Ярмунд (Армонт, Арамонт, Ярмонт)]]''' | | ''Armund'' (''Armunt'', ''Arimondus'', ''Eremunt'') <br> Aro + Mund | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яруд|Яруд (Арод, Арут, Ярут)]]''' | | ''Arodus'' (''Aruth'') <br> Aro + Hrodo (Ruodo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярна|Ярна (Арн, Аран, Яран, Арнь, Ярань)]]''' | — | ''Arno'' (''Arn'', ''Aran'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнольд|Арнольд (Ярнольт)]]''' | | ''Arnold'' (''Arnolt'', ''Ernold'') <br> Aro (Arno) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнат (імя)|Арнат (Ярнат, Эрнат)]]''' | | ''Arnad'' (''Arnato'') <br> Aro (Arno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Арбш]]''' | — | ''Erbsch'' (''Erbisch'') <br> Arbo (Erbo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярг]]''' | — | ''Argo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аргела|Аргела (Аргель, Яргель, Аргуль, Аргла, Яргла)]]''' | — | ''Argelo'' (''Argila'') <br> Argo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ашка|Ашка (Яска, Еска, Еш)]]''' | — | ''Asco'' (''Asc'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яскіль|Яскіль (Яскель, Яскал, Ашкіла, Ашкела)]]''' | — | ''Ascila'' (''Eskil'', ''Eskel'', ''Ascalo'') <br> Asco + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскольд (імя)|Аскольд (Яскольд, Яскольт, Яскулд, Яскулт, Яшчолд)]]''' | | ''Askold'' (''Ascolt'', ''Aschhold'') <br> Asco + Waldo (Walt) <br> ''Höskuldr'' <br> Hatho + Sculd | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Азьвін|Азьвін (Ясьвін)]]''' | | ''Asvin'' (''Assuin'', ''Aschwin'') <br> Asco + Wino <br> Asi + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскера|Аскера (Аскер, Ашкер)]]''' | | ''Ascher'' (''Ascar'') <br> Asco + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Есьман|Есьман (Ясьман, Яшман, Ешман, Эсьман, Эсман)]]''' | | ''Eschmann'' (''Esmann'', ''Ascman'', ''Asman'') <br> Asco + Mann <br> Asi + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ясмант|Ясмант (Асмонт, Ашмонт, Есмунт, Ясмонт, Есьмант, Яшмант, Эсмунт)]]''' | | ''Asmunt'' (''Ascmund'', ''Eschmunt'') <br> Asco + Mund (Munt) <br> ''Osmond'' <br> Asi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ас (імя)|Ас (Азь)]]''' | — | ''Asi'' (''Aso'', ''Osi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азела|Азела (Асіла, Ясіла, Ясель, Эзель)]]''' | — | ''Aselo'' (''Asilo'', ''Esilo'') <br> Asi + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асен|Асен (Асін, Ясін, Ашын)]]''' | — | ''Asin'' (''Asen'') <br> Asi + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азбут|Азбут (Язбут)]]''' | | ''Ásboð'' <br> Asi + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясвад]]''' | | ''Asuad'' <br> Asi + Wado | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясоўд|Ясоўд (Асвальд)]]''' | | ''Asold'' (''Asuald'', ''Oswald'') <br> Asi + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвід|Ясьвід (Ашвід)]]''' | | ''Asvid'' (''Esvid'', ''Ásviðr'') <br> Asi + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Ясьвіл|Ясьвіл (Асьвіл, Ашвіла)]] | | Asi + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвільт]]''' | | ''Asvild'' <br> Asi + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азгайла]]''' | | ''Easgel'' (''Esgel'') <br> Asi + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яскаўт|Яскаўт (Язкаўт)]]''' | | ''Askaut'' (''Ásgautr'', ''Oskautr'') <br> Asi + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгірд]]''' | | ''Esgerd'' (''Asgird'', ''Asgart'', ''Osgerd'') <br> Asi (Osi) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгін|Эзгін (Азгін, Ашкін, Ажгін)]]''' | | ''Eskin'' <br> Asi + -kin <br> Asi + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Осман|Асман (Осман, Ашман, Ясман)]]''' | | ''Osman'' (''Asman'') <br> Asi (Osi) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асьміна (імя)|Асьміна (Ашміна, Ашмена, Ясьмін, Яшмін, Эсьмін)]]''' | | ''Osminna'' <br> Asi (Osi) + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асмот|Асмот (Ашмот, Ясмут)]]''' | | ''Asmot'' (''Asmuot'') <br> Asi + Mot | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асінар (імя)|Ашнар]]''' | | ''Asnar'' (''Asinar'') <br> Asi + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яст|Яст (Асьць, Яшт)]]''' | — | ''Ast'' (''Osta'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьцейка|Асьцейка (Асьцека, Осьцік, Ясьцейка)]]''' | — | ''Oustecha'' (''Ostike'') <br> Ast (Osta) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьціла|Асьціла (Остэль)]]''' | — | ''Aostilo'' (''Ostell'') <br> Ast (Osta) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яштальд|Яштальд (Асталт, Аштаўт, Яшталт, Яштаўт)]]''' | | ''Astald'' (''Ostald'', ''Astout'', ''Austaldus'') <br> Ast (Osta) + Waldo <br> Ast (Osta) + Teudo <br> Asi (Osi) + Teudo | ''Teudasia'' <br> Teudo + Asi |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астар|Астар (Астэр, Ясьцер)]]''' | | ''Austerius'' (''Oster'', ''Astar''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Aster''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ast (Osta) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астрат]]''' | | ''Ostrat'' (''Ostrad'', ''Austrad'') <br> Ast (Osta) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бабіла|Бабіла (Бабіль, Бабела, Бабель)]]''' | — | ''Babilo'' (''Babel'') <br> Babo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бат (імя)|Бат (Бад, Бадзь)]]''' | — | ''Bado'' (''Bato'', ''Bath'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баціка|Баціка (Бадыка, Батка, Бацейка)]]''' | — | ''Badiko'' (''Battke'', ''Paticho'') <br> Bado (Bato) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадзіла|Бадзіла (Батыла, Батэла, Батуль)]]''' | — | ''Badila'' (''Bathel'') <br> Bado (Bato) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батаўт]]''' | | ''Bathelt'' (''Badald'', ''Badaut'') <br> Bado (Bato) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадвіла|Батвіла (Батвіл)]]''' | | ''Badvil'' (''Baduila'') <br> Bado (Bato) + Wilo | ''Willibad'' <br> Wilo + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батвін]]''' | | ''Batwin'' (''Badvin'') <br> Bado (Bato) + Wino | ''Winibad'' <br> Wino + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батар|Батар (Батэр, Бадар)]]''' | | ''Bathari'' (''Bater'', ''Bader'') <br> Bado (Bato) + Heri (Hari) | ''Heribad'' <br> Heri + Bado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больд|Больд (Больт, Бальт, Болт, Баўд, Боўд)]]''' | — | ''Bald'' (''Boldt'', ''Bolte'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балдыка|Балдыка (Бальдыка, Бальцік, Больцік, Болдык)]]''' | — | ''Baldiko'' (''Baldicke'', ''Baltichus'') <br> Bald (Bolte) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больцель|Больцель (Баўдзель, Балціла)]]''' | — | ''Baldilo'' <br> Bald (Bolte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальцін|Бальцін (Бальтын, Балтэн)]]''' | — | ''Baltin'' (''Balden'') <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдун|Больдун (Болтун, Бальцюн)]]''' | — | ''Baldun'' <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болташ]]''' | — | ''Boltsch'' <br> Bald (Bolte) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальдвін]]''' | | ''Baldwin'' <br> Bald + Wino | ''Winibald'' <br> Wino + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдаг]]''' | | ''Baldag'' <br> Bald (Bolte) + Dago | ''Dacbold'' <br> Dago + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтэр|Бальтэр (Болдэр, Балтр)]]''' | | ''Balterus'' (''Bolder'', ''Baldheri'') <br> Bald + Heri | ''Eribald'' (''Haribald'') <br> Heri + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтарт|Бальтарт (Балторт)]]''' | | ''Baltardus'' (''Balthart'') <br> Bald + Hardt (Hart) | ''Artbald'' (''Hartbald'') <br> Hardt (Hart) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтман|Балтман (Бальман, Больман)]]''' | | ''Baldman'' (''Balman'', ''Bollmann'') <br> Bald + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Баўдамір]]''' | | ''Baldomer'' <br> Bald + Mero (Miro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болтрык|Болтрык (Бальтрык, Бальдрых, Боўтрык)]]''' | [[Рыбалт]] | ''Boldericus'' (''Baldrich'', ''Baldric'') <br> Bald (Boldt) + Rick | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Балтрым|Балтрым (Баўтрым)]] | | Bald + Rim | ''Rimbald'' (''Rimbold'') <br> Rim + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтрун|Балтрун (Бальтрун, Баўтрун)]]''' | | ''Baltrun'' (''Baldrun'') <br> Bald + Runo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтрут|Бальтрут (Балтрот)]]''' | | ''Baltrudis'' <br> Bald + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бар (імя)|Бар (Бара, Пара)]]''' | — | ''Baro'' (''Paro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барэйка|Барэйка (Барака, Барэка, Барык, Парэйка, Парык)]]''' | — | ''Bareke'' (''Barocho'', ''Baricke'') <br> Baro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барыла|Барыла (Барэль, Парыла)]]''' | — | ''Barilo'' (''Barrell'', ''Parrell'') <br> Baro + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барут (імя)|Барут (Баруць, Парут)]]''' | — | ''Baruthus'' (''Baruth''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Baro + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвід|Барвід (Парвід)]]''' | | ''Barvid'' (''Barwidus'') <br> Baro + Wido | ''Widbor''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Widebor''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wido + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвік]]''' | | ''Barwic'' (''Barwig'') <br> Baro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвін|Барвін (Борвін, Парвін)]]''' | [[Вінбор]] | ''Barwin''{{Заўвага|[[Старэйшая рыфмаваная хроніка]] пра «''Барвіна з земляў [[Вэнэды|вэнэдаў]]''» — [[Генрых Борвін I|Генрыха Борвіна I]]}} <br> Baro + Wino | ''Wimber'' <br> Wino + Bеro <br> Wino + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвойн]]''' | | ''Barwein'' (''Berwein'') <br> Baro + Wino (Weine) <br> Baro + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баргайла|Баргайла (Баргаль, Баргель)]]''' | | ''Bargel''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Baro + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барконт]]''' | | ''Pargunt'' (''Bercunt'') <br> Baro (Paro) + Gunth (Cund) <br> Biro (Bero) + Gunth (Cund) | ''Gundabari'' <br> Gunth (Cund) + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Парман]]''' | | ''Parmann'' (''Barmann'') <br> Baro (Paro) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барда|Барда (Барта)]]''' | — | ''Bardo'' (''Barto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бардзіла|Бардзіла (Бартэль)]]''' | — | ''Bardilo'' (''Bartel'') <br> Bardo (Barto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барцін|Барцін (Бардзін)]]''' | — | ''Bardinus'' (''Barten''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bardo (Barto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бартаўт|Бартаўт (Барталт, Бартальт, Бартальд, Партаўт)]]''' | | ''Bartolt'' (''Bartout'', ''Bartold'') <br> Bardo (Barto) + Waldo (Walt) <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bardo + Teudo (Taut) | ''Teutbard'' <br> Teudo (Teuth) + Bard |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бень|Бень (Бін, Бінь)]]''' | — | ''Beno'' (''Ben'', ''Bino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінейка|Бінейка (Бенека, Беніка, Бінека)]]''' | — | ''Binnecke'' (''Beneko'', ''Bennico'') <br> Beno (Bino) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінель|Бінель (Бэнэль)]]''' | — | ''Benilo'' <br> Beno (Bino) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Беняш|Беняш (Бенеш, Бенюш)]]''' | — | ''Bensch'' (''Byenyasch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Beno + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінгель]]''' | | ''Bengel'' <br> Beno + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бенат]]''' | | ''Bennato'' (''Bennat'') <br> Beno + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінэрт]]''' | | ''Benert'' (''Benehard'') <br> Beno (Bino) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бімунт]]''' | | ''Bemund'' <br> Beno (Bino) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бера|Бера (Біра, Пера)]]''' | — | ''Bero'' (''Biro'', ''Pero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірэйка|Бірэйка (Бэрэйка, Бярэйка, Берыка, Бірык, Бірка, Берка, Пірыка, Пірка)]]''' | — | ''Birico'' (''Berico'', ''Bereke'', ''Birke'', ''Piricho'', ''Pircho'') <br> Bero (Biro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыла|Бірыла (Бярыла, Бярэла, Бірэла, Берыль, Бірыль, Біруль, Берла)]]''' | — | ''Berila'' (''Berela'', ''Berul'') <br> Bero (Biro) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірын (імя)|Берэн (Бірын, Бірэн)]]''' | — | ''Beren'' (''Birin'') <br> Bero (Biro) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірута (імя)|Бірута (Бірот, Бярута, Бірут, Біруць, Бэрот, Берут, Пірут, Перут)]]''' | — | ''Bierotte'' <br> Bero (Biro) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыбольд]]''' | | ''Beribald'' <br> Bero (Biro) + Bald (Boldt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвольд|Бэрвольд (Бэрвальд, Бэрвэльт)]]''' | | ''Berwoldus'' (''Beroald'') <br> Bero + Wald | ''Waldpero'' <br> Wald + Biro (Bero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвід|Бэрвід (Бірвід)]]''' | | ''Berwid'' <br> Bero + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Пэрвайн|Пэрвайн (Пэрвэйн, Пярвойнь)]]''' | | ''Perwein'' <br> Bero (Pero) + Wino (Weine) <br> Bero (Pero) + Uuenna | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Беркін|Беркін (Беркен, Бергін, Пергін)]]''' | | ''Berekin'' (''Beregen'', ''Perkin'') <br> Bero + -kin <br> Bero + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірат|Бірат (Берэт, Бірэта, Перат)]]''' | | ''Beradt'' (''Bereth'', ''Perret'') <br> Bero (Biro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэргарт (імя)|Бэргарт]]''' | | ''Berhard'' <br> Bero + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Перман|Перман (Бэрман, Бірман, Пэрман, Парман, Бірмэн, Бермень)]]''' | | ''Perman'' (''Berman'', ''Parmann'', ''Pirrmann'') <br> Bero (Pero) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрымунд (імя)|Перамонт (Парымонт)]]''' | | ''Peremunt'' (''Bermondus'') <br> Bero (Pero) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ператрут]]''' | | ''Perethrud'' (''Beretrudis'') <br> Bero (Pero) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берн|Берн (Бэрн, Перн, Бернь, Бірн)]]''' | — | ''Bern'' (''Pern'', ''Pirn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірнейка|Бірнейка (Бернейка, Бернека, Бэрніка)]]''' | — | ''Birnico'' (''Bernico'', ''Bernecke'') <br> Bern (Pirn) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бярнут]]''' | — | ''Barnut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bern + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бернуш|Бернуш (Бернаш)]]''' | — | ''Bernasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Bernisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bern + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнат|Бэрнат (Бэрнад, Бернат, Бернад, Барнат, Бернят, Парнат)]]''' | | ''Bernad'' (''Bernat'', ''Pernat'') <br> Bern + Joto <br> Bern + Hatho (Adi) <br> ''Bernard'' <br> Bern + Hardt | ''Hathubern'' <br> Hatho + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнар|Бэрнар (Бернар, Барнар, Пернар)]]''' | | ''Bernar'' (''Bernhari'', ''Pernhari'') <br> Bern + Heri (Hari) | ''Erbern'' <br> Heri + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнард|Бэрнард (Бярнард)]]''' | | ''Bernard'' (''Bernhard'') <br> Bern + Hardt | ''Hartbern'' <br> Hardt + Bern |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бергела|Бергела (Бергель, Бэргайла, Бэргаль, Пергайла)]]''' | | ''Bergel'' (''Bieregel'') <br> Berga + Gailo (Gelo) <br> Bero + Gailo (Gelo) <br> Berga + -l- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрт|Берт (Берць, Перць)]]''' | — | ''Bert'' (''Perht'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртыка]]''' | — | ''Bertike'' (''Berteka'') <br> Bert + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бертэль|Бертэль (Бэртэль, Перцель, Пірціль)]]''' | — | ''Bertel'' (''Pertilo'', ''Pirthilo'') <br> Bert + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртун]]''' | — | ''Berhtuni'' (''Perhtun'') <br> Bert + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берташ|Берташ (Бертыш, Бірташ)]]''' | — | ''Bertsch'' <br> Bert + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртальд|Бэртальд (Бэртаўт, Біртаўт)]]''' | | ''Bertold'' (''Bertolt'', ''Bertaut'', ''Birtoldus'') <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bert + Teudo (Taut) | ''Woltbert'' <br> Waldo (Walt) + Bert <br> ''Teutbert'' <br> Teudo (Taut) + Bert |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біе (імя)|Біе]]''' | — | ''Bie'' (''Biho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Бівойна|Бівойна (Бівайн, Бівэйн)]] | | ''Bivinus'' <br> Bie + Wino (Weine) <br> Bie + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біят|Біят (Біён, Біюць)]]''' | | ''Byatt'' (''Bietto'') <br> Bie + Joto (Juto) <br> Bie + Hatho | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біла (імя)|Біла (Біль)]]''' | — | ''Bilo'' (''Biel'', ''Pillo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біліка|Біліка (Білейка, Пілейка)]]''' | — | ''Biliko'' (''Pilicho'') <br> Bilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білін]]''' | — | ''Bilin'' <br> Bilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більвін|Більвін (Пільвін)]]''' | | ''Biliwin'' (''Pilwine'') <br> Bilo (Pillo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біляр|Біляр (Піляр)]]''' | | ''Biller'' (''Piller'', ''Bilihar'') <br> Bilo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більман|Більман (Біліман, Пілеман, Білмен)]]''' | | ''Billmann'' (''Biliman'', ''Pielemann'') <br> Bilo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Білімін|Білімін (Більмін)]] | | Bilo + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білят|Білят (Пілят, Білат)]]''' | | ''Bilaeth'' (''Pillat'') <br> Bilo (Pillo) + Joto <br> Bilo (Pillo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біць|Біць (Біт, Бець)]]''' | — | ''Bitto'' (''Beto'', ''Bedo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцейка|Біцейка (Бецейка, Бэтэйка, Біцік)]]''' | — | ''Beteke'' (''Bettika'') <br> Bitto (Beto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцель|Біцель (Бітэла, Бедэль)]]''' | — | ''Bitel'' (''Betilo'', ''Bedilo'') <br> Bitto (Beto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцін|Біцін (Біцен)]]''' | — | ''Bitinus'' (''Bettin'') <br> Bitto (Beto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітаўт|Бітаўт (Біталт)]]''' | | ''Bitold'' (''Betald'', ''Bidaut'', ''Bitaut'') <br> Bitto (Beto) + Waldo (Walt) <br> Bitto (Beto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітар|Бітар (Бэтэр)]]''' | | ''Betharius'' <br> Bitto (Beto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бруна]]''' | — | ''Bruno'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Брунейка]]''' | — | ''Brunico'' (''Brunicho'') <br> Bruno + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бубела|Бубела (Бубель)]]''' | — | ''Bubilo'' (''Bobel'') <br> Bubo (Bobo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бода|Буд (Буда, Бода, Будзь, Бодзь)]]''' | — | ''Bodo'' (''Budo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзейка|Будзейка (Будзека, Будзіка, Байдзейка)]]''' | — | ''Buddeke'' (''Bodico'', ''Bodeca'') <br> Bodo (Budo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзіла|Будзіла (Будэль, Бодзель)]]''' | — | ''Budilo'' (''Bodilo'', ''Budel'', ''Bodel'') <br> Bodo (Budo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзін|Будзін (Бодзен, Будэн, Бодзень, Будзень)]]''' | — | ''Budin'' (''Boden'', ''Budden'') <br> Bodo (Budo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будыш|Будыш (Бодыш, Будуш)]]''' | — | ''Bodusz''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bodo (Budo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівід (імя)|Будзівід (Будвід, Будзьвіт)]]''' | | ''Bodwidus'' <br> Bodo (Budo) + Wido | ''Widbod'' <br> Wid + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівіл|Будзівіл (Будавіл, Будвіл, Будзьвіл)]]''' | | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo | ''Willibodo'' <br> Wilo + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будгін|Будгін (Будкін, Бутгін, Буткін, Боткін)]]''' | | ''Budgen'' (''Budekin'', ''Bodkin'', ''Botgen'') <br> Bodo (Budo) + -kin <br> Bodo (Budo) + Ginno | ''Genobod'' <br> Ginno (Genno) + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Будзікід (імя)|Будзікід (Будгед)]] | [[Гедбуд]] | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) | Geda + Bodo (Budo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будар|Будар (Будэр, Бодар, Будр)]]''' | | ''Buder'' (''Boder'') <br> Bodo (Budo) + Heri (Hari) | ''Eribodo'' <br> Heri + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будрых|Будрых (Будрык)]]''' | | ''Buddrich'' (''Budrick'') <br> Bodo (Budo) + Rick (Rih) | ''Richbodo'' (''Ricbodo'') <br> Rick (Rih) + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бота|Бут (Бута, Буць, Бот, Боць)]]''' | — | ''Boto'' (''Buto'', ''Poto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцейка|Буцейка (Боцейка, Боцік, Бутыка, Бутка)]]''' | — | ''Butecke'' (''Butecho'', ''Botic'', ''Buttke'') <br> Boto (Buto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буціла|Буціла (Буцель, Боціла, Боцель)]]''' | — | ''Butila'' (''Butel'', ''Botilo'') <br> Boto (Buto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцень|Буцень (Бутэн, Боцін, Боцінь)]]''' | — | ''Buten'' (''Botin'') <br> Boto (Buto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Боч|Боч (Буч, Бутш)]]''' | — | ''Botsch'' <br> Boto + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутаўт (імя)|Бутаўт (Буталт, Буталд, Бутальд, Ботаўт, Ботальт, Бутэлць)]]''' | [[Вальбут]] <br> [[Тэўтабод (імя)|Таўбут]] | ''Butaldus'' (''Botaldus'', ''Boutaut'', ''Butaud'', ''Butaut'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) | ''Waldbott'' <br> Waldo + Boto (Buto) <br> ''Teubod'' <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвід|Бутвід (Ботвід)]]''' | [[Відбут]] | ''Butvid'' (''Botwid'') <br> Boto (Buto) + Wido | ''Wiboto'' <br> Wido + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутавіт|Бутавіт (Буцівіт, Ботвіт)]]''' | | ''Botwith'' <br> Boto (Buto) + Wito | ''Witbot'' <br> Wito + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвіл|Бутвіл (Ботвіл, Путвіл)]]''' | [[Вільбут]] | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo | ''Willebut'' (''Wilbot'') <br> Wilo + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвін|Бутвін (Ботвін, Ботвінь, Буцьвін, Бацьвін)]]''' | | ''Butwin'' (''Botwin'') <br> Boto (Buto) + Wino (Wini) <br> Bodo (Budo) + Wino | ''Uinebod'' <br> Wino + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгель]]''' | [[Галбута]] | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгер]]''' | [[Гербут]] | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero | ''Gerboth'' (''Gerbodo'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутар|Бутар (Бутэр)]]''' | [[Гарбут]] | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) | ''Harboth'' <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутэрт]]''' | | ''Bottart'' (''Boutard'') <br> Boto (Buto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутман]]''' | | ''Buthmann'' (''Bothmann'') <br> Boto (Buto) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутмін|Бутмін (Буцьмін)]]''' | [[Мінбут]] | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутнар|Бутнар (Бутэнэр)]]''' | [[Нарбут (імя)|Нарбут]] | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботрам|Ботрам (Бутрам, Бутрэм)]]''' | | ''Bothram'' <br> Boto (Buto) + Ramo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутырык (імя)|Бутрык (Бутрыка, Путрык)]]''' | | ''Butariks'' (''Buttericus'', ''Botric'', ''Poterich'') <br> Boto (Buto) + Rick | ''Richboto'' <br> Rick (Rih) + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутрым|Бутрым (Будрым, Ботрым, Путрым)]]''' | [[Рымбут]] | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim <br> Boto (Buto) + Rim | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботэй]]''' | [[Эйбут]] | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) | Eicho (Eich) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацейка|Пацейка (Пуцейка, Пуціка, Падзейка)]]''' | — | ''Potico'' (''Putico'') <br> Boto (Poto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пуціла|Пуціла (Путэль, Поцель)]]''' | — | ''Putilo'' (''Potilo'', ''Potel'') <br> Boto (Poto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бой (імя)|Буй]]''' | — | ''Boio'' (''Búi'', ''Beie'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буйка|Буйка (Бойка, Бейка)]]''' | — | ''Buyke'' (''Boiko'', ''Beiko'') <br> Boio (Beie) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Буйвід|Буйвід (Бойвід, Бувід, Бевід)]] | | Boio (Búi) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Боер|Боер (Бэер)]]''' | | ''Bojer'' (''Boyer'', ''Beieri'') <br> Boio (Beie) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бумонт]]''' | | ''Bumund'' (''Boymund'', ''Boemonda'') <br> Boio (Búi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бейнь|Бейна (Бейнь, Байнь)]]''' | — | ''Beino'' (''Beyn'', ''Bainus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнар|Бэйнар (Байнэр, Бэйнэр, Бейнар, Байнар, Бойнар)]]''' | | ''Beinher'' (''Bainarius'') <br> Beyn + Heri (Hari) <br> Boio (Beio) + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнарт|Бэйнарт (Бэйнэрт, Бойнарт, Бойнерт)]]''' | | ''Beynart'' (''Beinert'') <br> Beyn + Hardt <br> Boio (Beio) + *Nard | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бранта]]''' | — | ''Branto'' (''Brando'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунь|Бунь (Бонь)]]''' | — | ''Buno'' (''Bono'', ''Bun'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунейка|Бунейка (Буніка, Боніка)]]''' | — | ''Bunico'' (''Bonica'') <br> Buno (Bono) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунар|Бунар (Бонар, Бунэр, Бонэр)]]''' | | ''Buner'' (''Bonarius'') <br> Buno (Bono) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бурэйка]]''' | — | ''Buricho'' (''Buricke'') <br> Buro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бурга|Бурга (Борг)]]''' | — | ''Burga'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бургела|Бургела (Бургель, Пургель)]]''' | | ''Burgela'' (''Burgel'', ''Burgala'') <br> Burga + Gailo (Gelo) | ''Gelburg'' <br> Gailo (Gelo) + Burga |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бука (імя)|Бука (Буга, Бук, Бок)]]''' | — | ''Bugo'' (''Bucco'', ''Bock'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Букель|Букель (Бугіль, Букола)]]''' | — | ''Bukilo'' (''Bucilo'') <br> Bugo (Bucco) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугень|Бугень (Буген, Бугін, Букін, Букень, Бокін)]]''' | — | ''Bugen'' (''Bugin'', ''Bukin'') <br> Bugo (Bucco) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугайла|Бугайла (Бугель)]]''' | | ''Bugellus'' <br> Bugo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугар|Бугар (Богар, Багар, Букар)]]''' | | ''Buger'' (''Boger'') <br> Bugo (Bock) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буш|Буш (Бош, Бус, Бусь)]]''' | — | ''Boos'' (''Busch'', ''Boso'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушка|Бушка (Буска, Босіка, Боська, Бусека, Бусейка, Бошэйка, Бушэйка)]]''' | — | ''Buschke'' (''Buske'', ''Bosico'', ''Buseke'') <br> Boos (Boso) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушыла|Бушыла (Бусіл, Бузель, Пушыла)]]''' | — | ''Busilo'' (''Büschel'', ''Busel'', ''Poasilo'') <br> Boos + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бусінь|Бусінь (Бузэн)]]''' | — | ''Buosin'' <br> Boos + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушман|Бушман (Бусман)]]''' | | ''Bussman'' <br> Boos (Busch) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вэгер|Вэгер (Вакар, Вегер)]]''' | | ''Weger'' (''Wacaro'', ''Wagher'') <br> Wago (Wego) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войда|Войда (Вайда, Вад, Вэйда)]]''' | — | ''Waido'' (''Weido'', ''Waddo'', ''Woydo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіка|Вайдзіка (Вадэйка, Вайдзейка)]]''' | — | ''Vadiko'' <br> Waido (Waddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіла (імя)|Вайдыла (Вайдэль, Вэйдэль, Вайдэла, Вадыла, Вайтыль, Вадзела)]]''' | — | ''Wadila'' (''Weidel'', ''Wadelo'', ''Watilo'', ''Wadel'', ''Woydilo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waido (Waddo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзень|Вайдзень (Войдзін)]]''' | — | ''Waddin'' <br> Waido (Waddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдаўт]]''' | | ''Weidelt'' <br> Waido (Weido) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вэйдэр|Вэйдэр (Вайдэр, Вайдар)]]''' | | ''Weidher'' <br> Waido (Weido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вейдман|Вейдман (Вейдэман, Вайдман)]]''' | | ''Weidman'' (''Weideman'') <br> Waido (Weido) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдат (імя)|Войдат (Водат, Вайдзята)]]''' | | ''Woydath''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waido + Joto <br> Waido + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валь]]''' | — | ''Wal'' (''Walo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валейка|Валейка (Валека, Валіка)]]''' | — | ''Waleicho'' (''Walica'') <br> Wal + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валіла]]''' | — | ''Walilo'' <br> Wal + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валін (імя)|Валін]]''' | — | ''Walin'' <br> Wal + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валант|Валант (Валянт)]]''' | — | ''Waland'' <br> Wal + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валат]]''' | — | ''Wallath'' <br> Wal + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вальгун]]''' | | ''Walagoni'' (''Walahun'', ''Walegundis'') <br> Wal + Gunth (Gondo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальда (імя)|Вальд (Валда, Вольд, Волад)]]''' | — | ''Waldo'' (''Walt'', ''Woldt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальцейка|Вальцейка (Вальдзейка, Волдзік, Уладзейка, Валодка, Вайлодка)]]''' | — | ''Waltiko'' (''Waldecke'', ''Waldiko'', ''Woldeke'') <br> Waldo (Walt) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальдэн|Вальдэн (Вальдзін, Вальцін)]]''' | — | ''Valdenus'' (''Waldin'', ''Waltino'') <br> Waldo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валтун|Валтун (Вяльтун, Вольдан, Вальдан)]]''' | — | ''Waltun'' (''Woldan''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waldo (Walt) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальбут|Вальбут (Вяльбот, Вольбат, Валібут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Walbot'' (''Waldbott'') <br> Waldo (Walt) + Boto (Buto) <br> Wal (Walo) + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Волдат]]''' | [[Ятаўт]] | ''Waldad'' (''Valtat'', ''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) | ''Atald'' (''Adalt'', ''Hathald'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валадар|Валадар (Валтар, Вальтар)]]''' | | ''Walder'' (''Waltar'', ''Waldhar'') <br> Waldo (Walt) + Heri (Hari) | ''Erivald'' <br> Heri + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Уладзімер|Валадзімер (Уладзімер, Валдымэр, Вальдымэр, Валдымір)]]''' | | ''Waldmer'' (''Valdemar'', ''Woldimar'') <br> Waldo + Mero (Maro) | ''Meruald'' <br> Mero + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валімонт|Валімонт (Вальмунт, Вальмунд)]]''' | [[Монтаўт]] | ''Walmont'' (''Walmunt'', ''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Walamunt'' <br> Wal (Walo) + Mund (Munt) | ''Montaldus'' (''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варда|Варда (Ворда, Верда)]]''' | — | ''Wardo'' (''Warto'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варна (імя)|Варна]]''' | — | ''Warno'' (''Warin'', ''Werno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варнела]]''' | — | ''Warinela'' <br> Warno (Warin) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вярнат]]''' | | ''Warnad'' <br> Warno (Werno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ваз|Ваз (Вас, Вазь, Вязь, Вяж)]]''' | — | ''Waso'' (''Weso'', ''Woso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васбут|Васбут (Вазбут, Вязбут)]]''' | | ''Wospot'' <br> Waso (Woso) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгайла|Вазгайла (Вазгал, Васкайла, Вазгела, Вязгайла, Вяжгайла, Вайжгел)]]''' | | ''Vosgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waso (Woso) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгір]]''' | | ''Wasger'' <br> Waso + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгерд]]''' | | ''Wassgaard'' <br> Waso + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Важгін|Важгін (Васікін, Вашкін, Вашкен, Вазгін)]]''' | | ''Wesikin'' <br> Waso (Weso) + Ginno <br> Waso (Weso) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васмунт|Васмунт (Васмонт)]]''' | | ''Wassmundt'' (''Wasmundus''') <br> Waso + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірт|Вірт (Вэрд)]]''' | — | ''Werta'' (''Wirt'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцейка|Верцейка (Верцека, Вірцейка)]]''' | — | ''Verdico'' (''Wirdika'') <br> Werta (Werdo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцель|Верцель (Вірціла, Вірцель, Вірдзель)]]''' | — | ''Wertel'' (''Wirtele'', ''Wirdilo'') <br> Werta (Werdo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірцень|Вірцень (Вэртэн)]]''' | — | ''Wirtin'' (''Werdin'') <br> Werta (Werdo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вівіла (імя)|Вівіла]]''' | — | ''Vivilo'' <br> Vivo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вік (імя)|Вік (Віг)]]''' | — | ''Wigo'' (''Wic'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігіла|Вігіла (Вікула, Вігла, Вігель)]]''' | — | ''Wigilo'' (''Wigulo'', ''Wikeli'', ''Wiegel'') <br> Wigo (Wic) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віганд|Віганд (Вігант)]]''' | — | ''Wigand'' (''Wigant'') <br> Wigo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікша]]''' | — | ''Vycxza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Wigo (Wic) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігайла (імя)|Вігайла (Вігела, Вігал)]]''' | [[Гельвіх]] | ''Wigelo'' (''Wigal'') <br> Wigo + Gailo (Gelo) | ''Geilwihc'' (''Keilwic'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігерд|Вігерд (Вігірд)]]''' | | ''Wigerd'' (''Wicgard'') <br> Wigo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігінт|Вігінт (Вігент)]]''' | | ''Wigent'' <br> Wigo + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігунт|Вігунт (Вігунд, Вікунд, Вігонт, Віконт)]]''' | | ''Wigunt'' (''Wicgunt'', ''Wikund'') <br> Wigo (Wic) + Gunth (Cund) | ''Guntwic'' <br> Gunth + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігер|Вігер (Вікар)]]''' | | ''Wiger'' (''Vikar'') <br> Wigo (Wic) + Heri (Hari) | ''Ervig'' <br> Heri + Wigo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігмант|Вігмант (Вімунт, Вімант, Вімунць, Вегімонт)]]''' | [[Мандывік]] | ''Wigmont'' (''Wihmunt'', ''Wimund'', ''Vimont'', ''Wegemund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікерат]]''' | | ''Wicrat'' (''Wigerat'') <br> Wigo (Wic) + Rado (Rato) | ''Ratwig'' <br> Rado (Rato) + Wigo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Від (імя)|Від (Віда)]]''' | — | ''Wido'' (''Wid'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзейка|Відзейка (Відыка, Відзіка, Ведзейка, Ведзік)]]''' | — | ''Wideke'' (''Widike'', ''Wiedicke'', ''Wedeke'', ''Wiedek'') <br> Wido + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відыла (імя)|Відул (Відэль)]]''' | — | ''Widulo'' (''Widelo'', ''Widilo'') <br> Wido + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відын (імя)|Відзень (Відзін)]]''' | — | ''Widin'' <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відун|Відун (Відзюн)]]''' | — | ''Widun'' (''Widuni'') <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відут|Відут (Відута)]]''' | — | ''Widut'' <br> Wido + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відбут|Відбут (Вібут)]]''' | [[Бутвід]] | ''Widbod'' (''Wiboto'') <br> Wido + Bodo <br> Wido + Boto (Buto) | ''Botwid'' <br> Boto (Buto) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відаўт]]''' | | ''Widalt'' <br> Wido + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігайла]]''' | [[Гальвід]] | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відугер|Відугер (Відгер, Відугір)]]''' | [[Гервід]] | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero (Giro) | ''Gerwid'' <br> Gero + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзегірд|Відзегірд (Віцігерд)]]''' | [[Гірдзівід]] | ''Widgerd'' (''Vuitcardus'')) <br> Wido + Gerd (Gardo) | ''Gyrdvid'' <br> Gerd (Gyrd) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігін|Відзігін (Відукін, Ведзікен)]]''' | [[Гінвід]] | ''Widikin'' (''Widukin'', ''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) | Ginno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відэр|Відэр (Вэдэр, Відар)]]''' | | ''Wider'' (''Weder'', ''Víðarr'', ''Wiedher'') <br> Wido + Heri | ''Ervid'' <br> Heri + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відарт|Відарт (Відэрт)]]''' | [[Артавід]] | ''Vidart'' (''Widderd'') <br> Wido + Hardt (Hart) | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відукінд (імя)|Відгінт]]''' | | ''Widikint'' (''Wedigint'') <br> Wido + Kindo <br> Wido + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзіман]]''' | [[Манівід]] | ''Widiman'' <br> Wido + Mann | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | [[Мінвід]] | Wido + Minno | ''Minuit'' <br> Minno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзімонт (імя)|Відзімонт (Відзімунд, Відмунд, Відмунт)]]''' | [[Мантывід (імя)|Мантывід]] | ''Widimunt'' (''Widmund'', ''Widimond'') <br> Wido + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Wido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віт|Віт (Віта)]]''' | — | ''Wito'' (''Witt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцейка|Віцейка (Вітэк, Вітка)]]''' | — | ''Witicha'' (''Witteke'', ''Wittke'') <br> Wito + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віціла|Віціла (Вітэль, Вітуль)]]''' | — | ''Witila'' (''Witelo'', ''Witulo'') <br> Wito + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцень (імя)|Віцень (Вітэн, Вітын)]]''' | — | ''Wittenus'' (''Witin'') <br> Wito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітаўт (імя)|Вітаўт (Віталт, Вітаўд, Вітальд)]]''' | | ''Witolt'' (''Vitaut'', ''Witold'') <br> Wito + Waldo (Walt) <br> Wito + Teudo (Taut) | ''Teudwit'' <br> Teudo + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітвін]]''' | | ''Witwin'' <br> Wito + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітукін|Вітукін (Віткін)]]''' | | ''Wituchin'' (''Witikinus'') <br> Wito + -kin <br> Wito + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітар|Вітар (Вітэр)]]''' | | ''Witar'' (''Witer'', ''Withari'') <br> Wito + Heri (Hari) | ''Hariwit'' <br> Heri (Hari) + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітарт|Вітарт (Вітард, Вітэрт, Віторт)]]''' | | ''Witart'' (''Witard'') <br> Wito + Hardt (Hart) <br> ''Witrud'' <br> Wito + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікінт (імя)|Вікінт]]''' | | ''Wikind'' (''Witikint'') <br> Wito + Kindo <br> Wigo (Wic) + Kindo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітмонт]]''' | | ''Witmund'' <br> Wito + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE " align="left" | 1 | '''[[Віцэр]]''' | | ''Wicer'' (''Wizhere'') <br> Wizo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вела]]''' | — | ''Welo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велейка|Велейка (Велека, Веліка)]]''' | — | ''Weleka'' (''Weliko'') <br> Welo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велянт|Велянт (Велянда)]]''' | — | ''Welant'' (''Weland'') <br> Welo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велют|Велют (Велут, Велюць)]]''' | — | ''Welut'' <br> Welo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вяльмонт|Вяльмонт (Велімунт)]]''' | | ''Welamunt'' <br> Welo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велерат]]''' | | ''Welarat'' <br> Welo + Rado (Rato) <br> ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віла|Віла (Віль)]]''' | — | ''Wilo'' (''Wili'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілейка (імя)|Вілейка (Вілека, Вілік, Вілек)]]''' | — | ''Wilico'' (''Willeke'', ''Willeca'', ''Willicho'') <br> Wilo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілян]]''' | — | ''Willana'' (''Willan'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілень|Вілень (Вілін)]]''' | — | ''Wilennus'' (''Willin'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілун|Вілун (Вілюн)]]''' | — | ''Wilun'' <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілянт]]''' | — | ''Wilant'' (''Willand'') <br> Wilo + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляш|Віляш (Вілюш)]]''' | — | ''Willusch'' (''Vileša''{{Заўвага|name="Чэхія"}}, ''Willusius''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Wilasz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wilo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільбут]]''' | [[Бутвіл]] | ''Willebut'' <br> Wilo + Boto (Buto) | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вілгайла (імя)|Вілгайла (Вілігайла, Вілгал, Вільгела)]] | | ''Wilgils'' <br> Wilo + Gilo (< Gisel) <br> Wilo + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгейда|Вільгейда (Вілейт)]]''' | | ''Williheid'' (''Wilhaidis'', ''Williheit'', ''Willet'') <br> Wilo + Heido (Haido) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгерд|Вільгерд (Вільгард, Вільгерт)]]''' | [[Гердвіл]] | ''Vilgerd'' (''Wilgeard'', ''Vilgard'', ''Wilgert'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) | Gerd + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгет|Вільгет (Вільгат)]]''' | [[Гедзівіл]] | ''Wilgyth'' (''Wilgat'') <br> Wilo + Geda (Giddo) | Geda (Giddo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгод|Вільгод (Вількот)]]''' | [[Гудвіл]] | ''Willegod'' (''Wilgotus'', ''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) | ''Góðvili'' <br> Gudo (Godo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгельм|Вілім (Вілем, Вілям, Вільгельм)]]''' | | ''Willem'' (''Wilhelm'') <br> Wilo + Helmo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляўд|Віляўд (Вілгалд, Вілеўд)]]''' | | ''Wiliaud'' (''Wilgaut'') <br> Wilo + Gaud <br> ''Villald'' <br> Wilo + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вількін|Вількін (Вількен)]]''' | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл]] | ''Wilkin'' (''Wilken'', ''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno | Ginno + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віліман|Віліман (Вілман, Вільман)]]''' | [[Манвіл]] | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann | Mann + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілімонт|Вілімонт (Вільмунт, Вільмонт)]]''' | [[Монтвіл]] | ''Wilmunt'' (''Villemont'', ''Wilmont'') <br> Wilo + Mund (Munt) | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілят|Вілят (Віляд)]]''' | [[Ятвіл]] | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Joto <br> Wilo + Hatho (Adi) | ''Attavill'' <br> Hatho (Adi) + Wilo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільда|Вільта (Вільда, Вільць, Вільдзь)]]''' | — | ''Wilto'' (''Wildo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільцейка|Вільцейка (Вільдзека, Вільдзік)]]''' | — | ''Wildike'' <br> Wilto (Wildo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілдзен|Вілдзен (Вілцен)]]''' | — | ''Vilden'' <br> Wilto (Wildo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілтаўт|Вілтаўт (Вілталт)]]''' | [[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл]] | ''Wiltolt'' <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) | ''Waldowildis'' <br> Waldo + Wilto (Wildo) <br> ''Theudowills'' <br> Teudo (Taut) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віна (імя)|Віна]]''' | — | ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінка|Вінка (Вініка)]]''' | — | ''Winke'' (''Winika'', ''Winicho'') <br> Wino + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінела|Вінела (Вінель)]]''' | — | ''Winela'' (''Winilo'') <br> Wino + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віняш|Віняш (Вінаш)]]''' | — | ''Winsch'' (''Wiensch'') <br> Wino + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінбор|Вінбор (Вінабер, Вімбар, Вімбэр)]]''' | [[Борвін|Борвін (Барвін)]] | ''Wimber'' <br> Wino + Baro <br> Wino + Bero | ''Barwin'' <br> Baro + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінаўд|Вінаўд (Вінальд, Віняўт)]]''' | | ''Winoldus'' (''Wineuald'', ''Winolt'', ''Winoud'') <br> Wino + Waldo <br> ''Winiaud'' <br> Wino + Gaud | ''Waldwin'' <br> Waldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгер|Вінгер (Вінгір)]]''' | [[Гервін]] | ''Winger'' <br> Wino + Gero | ''Gerwin'' <br> Gero (Kero) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгіль]]''' | | ''Winigilo'' <br> Wino + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгольт]]''' | | ''Vingautr'' (''Winigaud'') <br> Wino + Gaudo (Gaut) <br> ''Wingolt'' <br> Wino + Goldo | ''Gautvin'' <br> Gaudo (Gaut) + Wino <br> ''Goldwine'' <br> Goldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінар|Вінар (Вінер)]]''' | | ''Winear'' (''Wiener'') <br> Wino + Heri (Hari) | ''Harwin'' <br> Heri (Hari) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінарт]]''' | [[Эртвін]] | ''Winard'' (''Winhart'') <br> Wino + Hardt (Hart) | ''Hertwin'' <br> Hardt (Hart) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінмот]]''' | | ''Winimod'' <br> Wino + Mot (Moda) | ''Motwin'' <br> Mot + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінстаўт]]''' | | ''Winstalt'' <br> Wino + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінда (імя)|Вінда (Віндзь, Вінць, Вэнт)]]''' | — | ''Windo'' (''Wind'', ''Wint'', ''Went'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндзейка|Віндзейка (Віндык)]]''' | — | ''Wendecke'' (''Wendico'') <br> Windo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтыла|Вінтыла (Вентыла, Віндул)]]''' | — | ''Wintila'' (''Wentilo'', ''Windilo'') <br> Windo (Wint) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтаўт]]''' | [[Таўтвін]] | ''Wintold'' <br> Windo + Waldo (Walt) <br> Wino + Teudo (Taut) | ''Teutwin'' <br> Teudo (Taut) + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндэр|Віндэр (Вінтэр, Вінтар)]]''' | | ''Winder'' (''Windhere'', ''Winter'') <br> Windo + Heri | ''Hariovind'' <br> Heri (Hari) + Windo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вера (мужчынскае імя)|Вера (Вара)]]''' | | ''Wero'' (''Varo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вярэйка|Вярэйка (Верыка, Варыка)]]''' | | ''Wericho'' (''Werica'', ''Waraco'') <br> Wero (Varo) + -k- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірла|Вірла (Вэрела)]]''' | | ''Werle'' (''Warrell'') <br> Wero + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірбольт]]''' | | ''Werbold'' (''Virboldus'') <br> Wero + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вербут|Вербут (Вербат, Вэрбут, Варбут, Вірбут)]]''' | | ''Werboto'' (''Warboto'') <br> Wero (Varo) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргаўд]]''' | | ''Vergaut'' (''Werigoz''{{Заўвага|name="goz"}}) <br> Wero + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергель|Вергель (Варгель, Вэргель, Віргель)]]''' | | ''Wargel'' <br> Wero (Varo) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варгіра]]''' | | ''Warger'' <br> Wero (Varo) + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргірд]]''' | | ''Wergerd'' (''Wirgardus'') <br> Wero + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергут|Вергут (Варгуць, Веркут)]]''' | | ''Vergot'' <br> Wero + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірконт|Вірконт (Вярконт, Варакунць)]]''' | | ''Wercund'' (''Wergund'', ''Warigundis'') <br> Wero (Varo) + Gunth (Cund) | ''Gunthivera'' <br> Gunth + Wero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірмонт|Вірмонт (Вярмонт, Вэрэмунд)]]''' | | ''Vermunt'' (''Virmundis'', ''Veremund'') <br> Wero + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верза|Верза (Вэрза, Верша)]]''' | — | ''Werzo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віршыла|Віршыла (Вяршыла, Верзэль, Вершэль, Вэрсэль, Вэрсула)]]''' | — | ''Werzel'' <br> Werzo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Вірсімунд]] | | Werzo + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віс|Віс (Вісь, Віж)]]''' | — | ''Wis'' (''Wiso'', ''Weise'', ''Waiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішэка|Вішэка (Віска, Вішка, Вішэйка, Віжэйк, Вешка, Вяшэйка)]]''' | — | ''Wiseko'' (''Wischke'') <br> Wis + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Візіла (імя)|Вішэла (Вісель, Вісул, Віжэль, Весіла, Везела)]]''' | — | ''Wisilo'' (''Wizilo'', ''Wisel'', ''Wisulo'') <br> Wis + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісень|Вісень (Віжын, Вішын, Вішнь)]]''' | — | ''Wisen'' (''Wisin'') <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісун]]''' | — | ''Wisun'' <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішынт|Вішынт (Высант)]]''' | — | ''Wisint'' (''Wisant'') <br> Wis + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісбар|Вісбар (Вісебар, Візбар, Віжбар, Вежбар)]]''' | | ''Wisbar'' <br> Wis + Baro | ''Barwis'' <br> Baro + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісівальд|Вісівальд (Вісевалод)]]''' | | ''Wiswald'' (''Wisewould'') <br> Wis + Waldo | ''Walvis'' <br> Waldo (Walt) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіда|Вісьвіда (Вішвід, Вісавід)]]''' | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Wis + Wido | ''Widuis'' <br> Wido + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіл|Вісьвіл (Весьвіл, Вішвіл)]]''' | | ''Uesuili'' <br> Wis + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісгайла|Вісгайла (Вісагайла, Візгайла, Візгела, Віжгайла)]] | | Wis + Gailo | ''Gelvisa'' (''Galoisus'') <br> Gailo (Gelo) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігаўд|Вісігаўд (Візгаўд, Візгаўт, Візгольд, Візкоўд)]]''' | | ''Wisogoz''{{Заўвага|name="goz"|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz (coz)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 609.</ref>}} <br> Wis + Gaud <br> ''Wisigold'' <br> Wis + Goldo | ''Gauduis'' <br> Gaud + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігер|Вісігер (Вісгер, Візгер, Віскер, Віскар, Вішкер, Візгір)]]''' | | ''Wisger'' (''Uuisager'', ''Wiscar'', ''Weisker'') <br> Wis + Gero (Kero) | ''Gervisa'' <br> Gero + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігерд (імя)|Вісігерд (Візгерд, Візгард, Візгерт, Вышгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт)]]''' | | ''Visigerd'' (''Wisgeard'', ''Wisigard'') <br> Wis + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігін|Вісігін (Вісакін, Візкін, Вісеген, Візгін)]]''' | [[Гінівойша]] | ''Visekin'' (''Wissegen'', ''Wiseken'') <br> Wis + -kin <br> Wis + Ginno | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Візгінт|Візгінт (Вісагінт, Высагінт, Віскінт)]] | | Wis + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісконт]]''' | | ''Wisgonda'' (''Wisagund'') <br> Wis + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісад|Вісад (Вішад)]]''' | | ''Wisad'' (''Wisod'') <br> Wis + Hatho (Adi) <br> Wis + Schat (Sado) | ''Aduisus'' (''Hadvisa'') <br> Hatho (Adi) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісман|Вісман (Вішман)]]''' | | ''Wisman'' <br> Wis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісьміл]] | | Wis + Milo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісімонт|Вісімонт (Вісімунт, Вісмунт, Візмунт, Вішмунт, Віжмонт, Вішмонт)]]''' | | ''Wisemund'' (''Wizmunt'') <br> Wis + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішымут|Вішымут (Вісімот)]]''' | | ''Vismuot'' (''Wismoda'') <br> Wis + Mot (Muto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віснар|Віснар (Візнэр, Вішнар, Вішнэр, Вішанар)]]''' | | ''Visnar'' (''Wisner'', ''Wisener'') <br> Wis + Noro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віст|Віст (Вест, Вешт)]]''' | — | ''West'' (''Viste'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вістэла]]''' | — | ''Wistila'' <br> West (Viste) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віштэнь|Віштэнь (Вайштэнь)]]''' | — | ''Wisten'' <br> West (Viste) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештар|Вештар (Вэстэр, Вестр, Вістар, Віштар, Вэйштар)]]''' | | ''Vestarr'' (''Wistarius'') <br> West (Viste) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештарт|Вештарт (Віштарт, Вістарт, Вестэрт, Вештард, Віштард, Вейстарт, Вейштарт, Войштарт)]]''' | | ''Westhard'' (''Guistardus'') <br> West (Viste) + Hardt (Hart) <br> ''Wistrud'' <br> Wis + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войша]]''' | — | ''Waiso'' (''Voysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyscha''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Weise'' (''Wiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшка|Войшка (Вайска, Вейшэка, Вейсейка)]]''' | — | ''Weiske'' <br> Weise + -k- <br> | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайшыла|Вайшыла (Вайшэль, Вэйшэль, Войшэль)]]''' | — | ''Weisel'' <br> Wiso (Waiso) + -l- <br> ''Woschel'' <br> Waiso (Voysch) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшын|Войшын (Войсін)]] | — | ''Vussin'' <br> Waiso (Voysch) + -n- <br> ''Wisin'' <br> Weise (Wiso) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшывід|Войшывід (Войшвід, Вэйшвід, Вайшвіта)]] | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Weise (Wiso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшвіл (імя)|Войшвіл (Вошвіл, Вашвіла, Весьвіл)]] | | ''Uesuili'' <br> Weise (Wiso) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайсар]]''' | | ''Weiser'' <br> Weise (Wiso) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войсят]]''' | | ''Woyssath''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Woyschat''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waiso (Voysch) + Hatho (Adi) <br> ''Wisad'' <br> Weise (Wiso) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшымунд|Войшымунд (Вайсмонт, Вэйсмант)]] | | ''Wasmundus'' <br> Waiso + Mund <br> ''Wisemund'' <br> Weise (Wiso) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшнар|Войшнар (Вайснар, Вейшнар, Вэйшнэр, Вайшнар, Вашнар)]]''' | [[Нарывойша]] | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro | Noro + Voysch |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшалк (імя)|Войшалк (Вышалк)]] | | Waiso (Voysch) + Scalc (Schelck) <br> Weise (Wiso) + Helgi (Algo) | ''Alguis'' <br> Helgi (Algo) + Wiso |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войштаўт|Войштаўт (Вештаўт, Выштальд, Вішталд, Вішталт)]] | | ''Westwalt'' <br> West + Waldo (Walt) <br> Waiso (Voysch) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Война]]''' | — | ''Uuenna'' (''Wona'', ''Woyna''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайнейка|Вайнейка (Ванейка, Ваніка, Вайнэка)]]''' | — | ''Vunnico'' (''Wonnecke'') <br> Uuenna (Wona) + -k- <br> ''Weinecke'' <br> Wino (Weine) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайніла|Вайніла (Вайналь)]]''' | — | ''Weinel'' <br> Wino (Weine) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войніш|Войніш (Войнюш)]]''' | — | ''Weinisch'' <br> Wino (Weine) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнар|Войнар (Вонар, Вайнэр, Вэйнэр, Вэйнар)]]''' | | ''Wunar'' (''Wuyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woynar''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Uuenna (Wona) + Heri (Hari) <br> ''Weiner'' <br> Wino (Weine) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнат|Войнат (Войнад, Войнят)]]''' | | ''Voinot'' (''Wonat'') <br> Uuenna (Wona) + Joto <br> Uuenna (Wona) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Воланг]]''' | | ''Wolank'' <br> Wolo + Lango (Lancho) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вольман]]''' | | ''Wolman'' (''Wolaman'') <br> Wolo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавейка]]''' | — | ''Gauke'' <br> Gawo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавіла|Гавіла (Гавуль)]]''' | — | ''Gavilo'' (''Gaul'') <br> Gawo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавень|Гавень (Гавін)]]''' | — | ''Gawin'' <br> Gawo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўвід]]''' | | ''Gauwida'' <br> Gawo + Wido | ''Widagauwo'' <br> Wido + Gawo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўгонт|Гаўгонт (Галігунт, Галігонт, Галгонт, Галконт, Гяўгунт)]]''' | | ''Gavigunt'' <br> Gawo + Gunth (Gondo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайла (імя)|Гайл (Гайль, Гейль, Гель)]]''' | — | ''Gailo'' (''Geilo'', ''Galo'', ''Gelo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелейка|Гелейка (Галейка, Гелека, Галека, Гайліка, Галка)]]''' | — | ''Geleko'' (''Galleke'', ''Geilke'', ''Galke'') <br> Gailo (Gelo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейлін|Гейлін (Гайлін, Галін, Галень)]]''' | — | ''Gailin'' (''Geilin'', ''Galinno'') <br> Gailo (Galo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлун|Гайлун (Гелун, Гелон)]]''' | — | ''Gelunus'' (''Galun'', ''Geluni'') <br> Gailo (Gelo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галбута|Галбута (Гельбат, Гелбут, Келбут)]]''' | [[Бутгель]] | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелёлд|Гелёлд (Гелальд)]]''' | | ''Geloldus'' (''Gelald'', ''Geilolt'', ''Kelolt'') <br> Gailo (Gelo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвід]]''' | [[Відзігайла]] | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвін|Гальвін (Гайльвін, Гельвін)]]''' | | ''Galvin'' (''Geilawina'', ''Gelwina'') <br> Gailo (Galo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвірд]]''' | | ''Geilwird'' <br> Gailo (Galo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гельвіх|Гельвіх (Кельвік)]]''' | [[Вігайла (імя)|Вігайла]] | ''Geilwich'' (''Kelwihc'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo | ''Wigelo'' <br> Wigo + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлігін|Гайлігін (Келікін)]]''' | | ''Gelikin'' <br> Gailo (Gelo) + Ginno <br> Gailo (Gelo) + -kin | ''Gingel'' <br> Ginno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелігуд|Гелігуд (Гелгод, Гелгуд, Гелгут)]]''' | [[Гудзігал]] | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галінт]]''' | | ''Galind'' (''Geilindis'') <br> Gailo (Galo) + Linto (Lindis) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайліман|Гайліман (Галеман, Гельман, Кельман)]]''' | [[Мангайла]] | ''Gailamanns'' (''Galiman'', ''Gelman'', ''Kalmannus'') <br> Gailo (Gelo) + Mann | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлімін|Гайлімін (Гальмін, Гельмін)]]''' | [[Мінігайла (імя)|Мінігайла]] | ''Geleminus'' (''Galmin'', ''Gaillemin'') <br> Gailo (Gelo) + Minno | ''Minigelus'' <br> Minno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галімонт|Галімонт (Галімунт)]]''' | [[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла]] | ''Galmund'' (''Geilmundus'', ''Gelmund'') <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гала (імя)|Гала]]''' | — | ''Halo'' (''Helli'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галека]]''' | — | ''Haleke'' (''Halika'') <br> Halo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галень|Галень (Гален)]]''' | — | ''Hallen'' <br> Halo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галабут|Галабут (Галабуд)]]''' | | ''Halboth'' (''Heliboto'') <br> Halo (Helli) + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельман|Гельман (Гельмэн)]]''' | | ''Hallmann'' <br> Halo (Helli) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гальмонт]]''' | | ''Hallmund'' (''Helmunt'') <br> Halo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ганус (імя)|Ганус (Гануш)]]''' | — | ''Hanus'' (''Johannes'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаст|Гаст (Гест, Каст, Гасьць, Гашт, Гесьць, Гешт, Кест, Гейст)]]''' | — | ''Gast'' (''Gest'', ''Cast'', ''Keast'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьцейка|Гасьцейка (Госьцік)]]''' | — | ''Gasticho'' (''Casticho'') <br> Gast (Cast) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьціла|Гастыла (Гастэла, Гастэль, Касьціла, Кастэль)]]''' | — | ''Gastila'' (''Gastel'', ''Kestilo'', ''Kastel'') <br> Gast + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кесьцень|Кесьцень (Касьцін, Гасьцін, Гаштын)]]''' | — | ''Kesten'' (''Castinus'', ''Gastin'') <br> Gast (Gest) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кейстут (імя)|Кестут (Гестут, Кістут, Кейстут)]] | — | Gast (Keast) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каштарт|Каштарт (Гастарт)]]''' | | ''Kastert'' (''Gastart'') <br> Gast (Cast) + Hardt (Hart) | ''Hartigast'' <br> Hardt (Hart) + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кестарт|Кестарт (Гестарт, Гестард, Гештарт, Кестэрт, Гейштарт)]]''' | | ''Gesterd'' (''Gisteard'') <br> Gast (Gest) + Hardt (Hart) <br> ''Gistrudis'' <br> Geso (Giso) + Trudo (Trut) | ''Thrudgis'' <br> Trudo (Trut) + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестар|Гестар (Гестэра, Гештар, Гештэр, Гейштэр, Гейштар, Кестэр, Кейстар)]]''' | | ''Gester'' (''Gaster'', ''Caster'') <br> Gast (Gest) + Heri (Hari) | ''Herigast'' <br> Heri + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаштольд (імя)|Гастаўд (Гашталт, Гаштольд, Каштаўт, Кашталт)]]''' | | ''Gastald'' (''Castald'', ''Gastaud'', ''Gastaut'') <br> Gast (Cast) + Waldo (Walt) <br> Gast (Cast) + Teudo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестаўт|Гестаўт (Гесталт, Гішталт, Гешталд, Гешталт, Гештаўт, Кешталт, Кестаўт, Кістаўт, Гестаўд, Гештаўд, Гіштаўт, Гейстаўт, Кейстаўт)]]''' | | ''Gistald'' (''Gestold''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gast (Gest) + Waldo (Walt) <br> Geso (Giso) + Teudo (Taut) | ''Teutgis'' <br> Teudo (Teuth) + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўд|Гаўт (Гаўда, Гаўдзь, Галд, Галдзь)]]''' | — | ''Gaudo'' (''Gauto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдык|Гаўдык (Галдык, Гальдык, Калдык)]]''' | — | ''Gaudeck'' (''Gaudich'') <br> Gaudo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзіла|Гаўдзіла (Гаўдэль, Гаўдзіль, Гальдзель)]]''' | — | ''Gaudila'' (''Gaudela'') <br> Gaudo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзін|Гаўдзін (Голдзін)]]''' | — | ''Gaudin'' <br> Gaudo + -n-<br> ''Goldine'' <br> Goldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэш|Гаўдэш (Гольташ)]]''' | — | ''Gautsch'' <br> Gaudo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтоўт]]''' | | ''Gautald'' (''Gaudald'') <br> Gaudo (Gauto) + Waldo (Walt) | ''Waltgaud'' <br> Waldo (Walt) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтвід]]''' | | ''Gautwidus'' (''Gautvidr'') <br> Gaudo (Gauto) + Wido | ''Widegaud'' <br> Wido + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гоўдвік]]''' | | ''Goldwig'' <br> Gaudo + Wigo (Wic) <br> Goldo + Wigo (Wic) | ''Wihgoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Wigo + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтэр|Гаўтэр (Гоўтэр)]]''' | | ''Gauter'' <br> Gaudo + Heri | ''Herigaudis'' <br> Heri + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда (Гаўдмонт, Каўдмонт)]]''' | | ''Gaudemund'' <br> Gaudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэрых|Галтрык]]''' | | ''Gautrik'' (''Gautrikr'', ''Gaudericus'') <br> Gaudo (Gauto) + Rick <br> ''Goldric'' <br> Goldo + Rick | ''Richcoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Rick (Rih) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гаўдрым]] | [[Рымгальд]] | Gaudo + Rim | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдрут|Гаўдрут (Каўтруд)]]''' | | ''Gautrude'' <br> Gaudo + Trudo (Drutus) | ''Trutgaudus'' <br> Trudo + Gaudo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геда|Геда (Гет, Гіда, Гада)]]''' | — | ''Geda'' (''Geto'', ''Giddo'', ''Gaddo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзейка|Гедзейка (Гадзейка, Гедыка, Гедык, Гадыка)]]''' | — | ''Gedicke'' (''Gädecke'', ''Gedeco''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Geda (Gaddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзель|Гедзель (Гадыла, Гідзель, Кіцела, Гаціла, Гатэль)]]''' | — | ''Gedel'' (''Gadilo'', ''Gitila'', ''Ketil'', ''Gattilo'', ''Gattel'', ''Catilo'') <br> Geda (Geto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзень|Гедзень (Гедэн, Гадзін, Гедзін, Гецень, Гіцень)]]''' | — | ''Gedenus'' (''Gadinus'', ''Giddinus'', ''Getina'') <br> Geda (Giddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедбуд|Гедбуд (Гедбод, Гедбут, Кедбут)]] | [[Будзікід (імя)|Будзікід]] | Geda + Bodo (Budo) | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадаальд|Гідульт (Гідаўд, Гедаўд)]]''' | | ''Gidoldus'' (''Gedoaldus'') <br> Geda (Giddo) + Waldo (Walt) | ''Wealdgyth'' <br> Waldo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гетаўт (імя)|Гетаўт (Геталт, Геталд, Гетальд, Гітаўт, Кетаўт, Гатаўт)]]''' | | ''Getoldus'' (''Ketold'', ''Cataudo'') <br> Geda (Geto) + Waldo (Walt) <br> Geda (Geto) + Teudo (Taut) | ''Theotgit'' <br> Teudo (Teuth) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівід|Гедзівід (Кедзівід, Гетвід)]] | | Geda + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівіл|Гедзівіл (Гедвіл, Гетвіл, Гідвіл, Гадвіл, Кедвіл)]] | [[Вільгет]] | Geda (Giddo) + Wilo | ''Wilgyth'' <br> Wilo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедвін]]''' | | ''Gedovin'' <br> Geda + Wino | ''Wynngeat'' <br> Wino + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітэр|Гітэр (Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр)]]''' | | ''Getær'' (''Gader'', ''Gatharius'', ''Gidhari'') <br> Geda (Giddo) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітарт|Гітарт (Гедарт, Гетарт, Кітарт)]]''' | | ''Gidheard'' (''Gạddert'') <br> Geda (Giddo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедыгольд|Гедыгоўд (Гедыгольд, Кедкаўд, Кедкольд)]] | | Geda + Gaudo <br> Geda + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедгонт|Гедгонт (Гедконт, Кітконт)]]''' | | ''Gadagunti'' <br> Geda (Gaddo) + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзіман|Гедзіман (Гедман, Гітман)]]''' | | ''Gidman'' (''Gettman'') <br> Geda (Giddo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзімін (імя)|Гедзімін (Гідзімін, Гідамін, Гідмін, Кедзімен, Кедмін, Кідмін)]]''' | | ''Giddeminus'' <br> Geda (Giddo) + Minno | ''Mengede''{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэнгдэны|Менгеды (пазьней Мэнгдэны)|de|Mengden (Adelsgeschlecht)}} — [[Нямеччына|нямецкі]], пазьней [[Інфлянты|інфлянцкі]] шляхецкі род, які паходзіць з [[Вэстфалія|Вэстфаліі]]}} <br> Minno (Menno) + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедмонт|Гедмонт (Кадзімонт, Гемонт)]]''' | | ''Gadamundus'' (''Gjetmund'', ''Gemundus'') <br> Geda (Gaddo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадарых|Гедрых (Гедрык, Кедрык)]]''' | | ''Gedrich'' (''Gadric'') <br> Geda (Gaddo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадзь|Гадзь (Гата, Ед, Едзь, Яд, Ядзь)]]''' | — | ''Hatho'' (''Had'', ''Hedo'', ''Adi'', ''Edo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Адзейка|Адзейка (Адзіка, Гадыка, Ядзейка, Ядзека, Ядык, Гадэйка)]]''' | — | ''Adecho'' (''Adika'', ''Chadico'', ''Edica'') <br> Hatho (Adi) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаціла|Гаціла (Гадзіла, Адзель)]]''' | — | ''Hetilo'' (''Hadala'', ''Adela'') <br> Hatho (Adi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ацень|Ацень (Едзін, Атэн)]]''' | — | ''Atten'' (''Edin'', ''Atin'') <br> Hatho (Adi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятаўт|Ятаўт (Атаўт, Гатаўт, Яталт, Яталд, Ятальд, Ядаўт, Ядальд)]]''' | [[Волдат]] | ''Atald'' (''Hathald'', ''Adalt'', ''Hadaud'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) | ''Waldad'' (''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) <br> ''Teuthad'' <br> Teudo (Teuth) + Hatho (Had) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвід|Ятвід (Адвід, Едзівід, Гетвід)]]''' | | ''Atvid'' (''Adhuid'', ''Hadewidis'') <br> Hatho (Edo) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядвіга|Ядвіга (Ядовіг)]]''' | | ''Hadwig'' (''Hedwig'') <br> Hatho (Hedo) + Wigo | ''Wichad'' <br> Wigo (Wic) + Hatho (Hedo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвіл|Ятвіл (Ядвіл, Ядвіла, Едзівіл, Гадвіл)]]''' | [[Вілят]] | ''Attavill'' (''Adovila'') <br> Hatho (Adi) + Wilo | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгаўд]]''' | | ''Hadegaud'' (''Adegaudus'') <br> Hatho (Adi) + Gaudo | ''Gauthaus''{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход had у haus)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=gauthaus#v=snippet&q=gauthaus&f=false S. 617, 789].</ref>}} <br> Gaudo (Gaut) + Hatho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгін]]''' | [[Гінят]] | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядаг|Ядаг (Адаўг, Адаўк, Ядаўг, Ядаўк, Ядалг)]]''' | | ''Adago'' (''Adaco'') <br> Hatho (Adi) + Dago <br> Hatho (Adi) + Daugo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядат|Ядат (Ядзят)]]''' | | ''Adat'' (''Adhad'') <br> Hatho (Adi) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадар|Гадар (Ядар, Атар)]]''' | | ''Hader'' (''Adar'', ''Hathari'') <br> Hatho (Had) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атарт|Атарт (Етарт, Едэрт)]]''' | | ''Atard'' (''Adahart'') <br> Hatho (Adi) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гатман|Гатман (Гадман, Адаман, Атман, Адамэн)]]''' | | ''Hadoman'' (''Adiman'', ''Athiman'') <br> Hatho (Adi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятмонт|Ятмонт (Адамонт, Этмант)]]''' | | ''Etmunt'' (''Jatmund'', ''Adimondus'') <br> Hatho (Adi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атрант]]''' | | ''Aderando'' <br> Hatho (Adi) + Rando (Ranto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейман]]''' | | ''Heyman'' (''Hayman'') <br> Haimo (Heimo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геймант|Геймант (Гаймунт)]]''' | | ''Haimund'' <br> Haimo (Heimo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Генрых|Генрык]]''' | | ''Henric'' (''Heimirich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Індрых|Індрых (Індрык, Гендрык)]]''' | | ''Hindrich'' (''Heinrich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайд|Гайд (Гайда, Гейда, Гайдзь, Гайць, Кейда, Кейт)]]''' | — | ''Gaidus'' (''Gaido'', ''Geide'', ''Geith'', ''Keith'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэль|Гайдэль (Гейтыла)]]''' | — | ''Gaidel'' (''Geitel'') <br> Gaidus (Geith) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдзен|Гейдзен (Гайдзен, Гайдэн, Гайцен)]]''' | — | ''Gaidene'' (''Gaidinus'') <br> Gaidus (Geith) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдар|Гейдар (Гайдар)]]''' | | ''Gaidheri'' (''Geiter'') <br> Gaidus (Geith) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейтарт|Гейтарт (Гайторт)]]''' | | ''Gaiterda'' <br> Gaidus (Geith) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэман]]''' | | ''Geidemann'' <br> Gaidus + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайда (імя)|Гайда (Гейда)]]''' | — | ''Heido'' (''Haido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайдэла|Гайдэла (Гайдэль)]]''' | — | ''Heidilo'' (''Heidel'') <br> Heido (Haido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвід]]''' | | ''Heidvid'' <br> Heido + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтгін|Эйтгін (Эйтыгін, Эйдыгін)]]''' | | ''Heitgin'' (''Heydekinus'') <br> Heido + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейдмант|Гейдмант (Гейтмант, Эйдмант, Эйтмант)]]''' | | ''Heidmundus'' <br> Heido + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]]''' | | ''Eidrich'' (''Heitrig'', ''Heidericus'') <br> Heido + Rick | ''Rihheid'' <br> Rick (Rih) + Heido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геза (імя)|Гез (Гіза, Гіжа, Гесь, Кезь, Кейза)]]''' | — | ''Geso'' (''Giso'', ''Keso'', ''Geiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геска|Гесека (Геска, Гізік, Кізік, Кейзік)]]''' | — | ''Giesecke'' (''Geske'', ''Kiessig'') <br> Geso (Giso) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізель|Гезела (Гізель, Кізіла, Кезела, Кізель)]]''' | — | ''Gesela'' (''Giesel'', ''Kisila'', ''Kisela'', ''Kiesel'') <br> Geso (Keso) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізбэрт|Гізбэрт (Гізэбэрт, Гіжбэрт, Гісбарт)]]''' | | ''Gisbert'' (''Gisebert'') <br> Geso (Giso) + Bert | ''Berdegis'' <br> Bert + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кезгайла|Кезгайла (Гезгайла)]] | | Geso (Keso) + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гішвід]]''' | | ''Gisoidis'' <br> Geso (Giso) + Wido | ''Widugis'' <br> Wido + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гесьмін|Гесьмін (Кесьмін, Кісьмен)]] | | Geso (Keso) + Minno (Menno) <br> ''Gezman'' <br> Geso (Keso) + Mann | ''Minegis'' <br> Minno + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гезімунд (імя)|Гесмонт (Гісімунт, Гізымант, Гіжымант, Гейсімонт, Гейсмонт)]]''' | | ''Gesimund'' (''Gesmondo'', ''Gisimund'', ''Gismondus'') <br> Geso (Giso) + Mund (Munt) | ''Mundegis'' <br> Mund + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гес]]''' | — | ''Haso'' (''Hesa'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьмір]]''' | | ''Hasmar'' (''Hessemer'') <br> Haso (Hesa) + Mero (Maro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелда|Гелда (Гілда, Гелдзь, Гільдзь, Кілт)]]''' | — | ''Geldo'' (''Gildo'', ''Gilto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальтаўт|Гальтоўт (Гелдаўд, Гальтаўт, Гельтульд)]]''' | | ''Geltolt'' (''Galdualdus'') <br> Geldo + Waldo (Walt) | ''Waldgelt'' <br> Waldo + Geldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ільць]]''' | — | ''Hilto'' (''Ildia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільцін|Гільцін (Ільдзін)]]''' | — | ''Hiltin'' (''Ildin'') <br> Hilto (Ildia) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілбуць|Ілбуць (Ілбудзь, Ільбуць)]]''' | | ''Ilbuth'' (''Ilbodus'', ''Hiltiboto'') <br> Hilto + Boto (Buto) | ''Buothilt'' <br> Boto (Buto) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілгут]]''' | | ''Illgut'' (''Hiltgudis'') <br> Hilto + Gudo (Guta) | ''Guthildis'' <br> Gudo (Guta) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільтэр]]''' | | ''Hilder'' <br> Hilto + Heri | ''Erhilt'' <br> Heri + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельтман|Гельтман (Гільман, Ільман)]]''' | | ''Heltmann'' (''Hillmann'', ''Ilmann'') <br> Hilto + Mann | ''Manehildis'' <br> Mann + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіка]]''' | — | ''Hico'' (''Hiko'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гікель]]''' | — | ''Hiccila'' <br> Hico (Hiko) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінгіла|Гінгіла (Гінгела, Гінгала)]]''' | — | ''Gingel'' (''Gengel'') <br> Geng + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гента (імя)|Гінт (Гент, Генда)]]''' | — | ''Gento'' (''Gendo'', ''Gentt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцейка|Гінцейка (Гендэк, Гендзік, Гіндзіка)]]''' | — | ''Gendecke'' (''Gentke'') <br> Gento (Gendo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гентыла|Гентыла (Гендзела, Гіндзель, Гінтыла, Гінтэль)]]''' | — | ''Gentile'' (''Gendele'', ''Gindel'', ''Gentel'') <br> Gento (Gendo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцін|Гінцін (Гендзін, Гінцень, Кінцен)]]''' | — | ''Genten'' (''Gendinus'') <br> Gento + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтш|Гінтш (Гінч)]]''' | — | ''Gentsch'' <br> Gento + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтаўт|Гінтаўт (Гінталт, Гінталд, Гентаўт, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт)]]''' | [[Таўцігін]] | ''Gentaltus'' (''Kentuald'', ''Gandualdus'', ''Candoaldo'') <br> Gento + Waldo (Walt) <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) | ''Theudekin'' (''Deutgen'') <br> Teudo + Ginno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтэр|Гінтэр (Гентар, Гандар, Гінтар, Кентар)]]''' | | ''Genter'' (''Genther'', ''Gander'') <br> Gento + Heri (Hari) | ''Erigand'' <br> Heri + Gento (Gando) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінтарт]]''' | | ''Genthardus'' (''Gentert'') <br> Gento + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гендырых (імя)|Гендрык (Гендрых, Гандрык)]]''' | | ''Gendricus'' (''Gendrich'', ''Gandaricus'') <br> Gento (Gendo) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гера|Гера (Кер, Гіра)]]''' | — | ''Gero'' (''Kero'', ''Giro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герэйка|Герэйка (Герыка, Герка, Гірэйка, Кірэйка, Кірык)]]''' | — | ''Gerico'' (''Gerecke'', ''Kericho'', ''Kiereck'') <br> Gero (Kero) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герыла|Герыла (Керыла, Керэль, Герла, Герэль, Геруль, Гірэла)]]''' | — | ''Gerilo'' (''Kerilo'', ''Kerelo'', ''Gerlo'') <br> Gero (Kero) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герын|Герын (Гірын)]]''' | — | ''Gerin'' (''Girin'') <br> Gero (Giro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керун|Керун (Герун, Герон)]]''' | — | ''Keruni'' (''Gerun'', ''Geron'') <br> Gero (Kero) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герута (імя)|Геруць (Геруд, Гаруць, Гіруць, Керут)]]''' | — | ''Geruthus'' (''Gerutha'') <br> Gero (Giro) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керш|Керш (Герш, Гірш, Геруш, Кірш)]]''' | — | ''Kiersch'' (''Giersch'', ''Gierasch'') <br> Gero (Kero) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гербут|Гербут (Гірбут, Гарбут, Кербут, Кірбут, Гірбуд, Гербудзь)]]''' | [[Бутгер]] | ''Gerboth'' (''Kerboto'', ''Gerbodo'', ''Garbutt'') <br> Gero (Kero) + Bodo (Budo) <br> Gero (Kero) + Boto (Buto) | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервала]]''' | | ''Gerwala'' <br> Gero + Wal (Walo) | ''Walager'' <br> Wal (Walo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геральд|Геральт (Гералт, Гералд, Геральд)]]''' | | ''Gerold'' (''Gerolt'') <br> Gero + Waldo (Walt) | ''Waldger'' <br> Waldo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервід|Гервід (Кірвід)]]''' | [[Відугер]] | ''Gerwid'' (''Gervidh'') <br> Gero + Wido | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кірвік|Кірвік (Гервік)]]''' | | ''Kerwic'' (''Gerwic'') <br> Gero (Kero) + Wigo (Wic) | ''Wicger'' <br> Wigo (Wic) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервіла|Гервіла (Гірвіл, Карвіл, Гервел)]]''' | | ''Gerwilo'' (''Garwilus'') <br> Gero (Giro) + Wilo | ''Vilgar'' <br> Wilo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервін|Гервін (Кервін, Гервен)]]''' | [[Вінгер]] | ''Gerwin'' (''Kerwin'', ''Girwin'', ''Gerwen'') <br> Gero (Kero) + Wino | ''Winger'' <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервойна]]''' | | ''Geruuni'' <br> Gero + Uuenna (Wona) | ''Vunniger'' <br> Uuenna (Wona) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гергард|Гіргарт]]''' | | ''Gerhard'' (''Girart'') <br> Gero (Giro) + Hardt (Hart) | ''Hartger'' <br> Hardt + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гер’ят|Гер’ят (Герат, Кір’ят)]]''' | | ''Gerath'' (''Gerjet'') <br> Gero + Hatho (Adi) <br> Gero + Joto | ''Hatger'' <br> Hatho + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герод|Герод (Гірод)]]''' | [[Гродгар (імя)|Рутгер]] | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) <br> Gero + Hatho | ''Rutger'' <br> Hrodo (Ruodo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геркін|Геркін (Гіргін, Кіркін)]]''' | | ''Gerken'' (''Gerkinus'', ''Gergin'') <br> Gero (Kero) + -kin <br> Gero (Kero) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герконт|Герконт (Гіргонт, Гіркунт, Гірконт, Кірконт, Гірканд)]] | | Gero (Kero) + Gunth (Cund) | ''Cundker'' (''Gunngeir'') <br> Gunth (Cund) + Gero (Kero) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керман (імя)|Керман (Герман, Гермэн)]]''' | | ''Kerman'' (''German'') <br> Gero (Kero) + Mann | ''Manger'' <br> Gero + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гермін|Гермін (Гірмін)]]''' | [[Мінгер]] | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno | ''Minger'' <br> Minno (Menno) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Германт|Германт (Гермунд, Гермунт, Гірмунт, Гармонт, Кірмонт)]]''' | | ''Germont'' (''Germund'', ''Germunt'', ''Girmunt'', ''Garimund'', ''Kermunt'') <br> Gero (Giro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керстэн|Керстэн (Керстын, Карштэн, Герштан)]]''' | [[Стангір]] | ''Kersten'' (''Kerstin'', ''Karsten'', ''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) | ''Staniger'' (''Stanker'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герстолт|Герстолт (Гірстолт, Герштаўт, Гірстоўт, Керстаўт)]] | | Gero (Giro) + Stalto | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертруда|Гертруда (Гердруда)]]''' | | ''Gertrud'' (''Gerdrud'', ''Girtrudis'') <br> Gero + Trudo | ''Thrudger'' <br> Trudo + Gero |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гір|Гір (Гіра, Гары)]]''' | — | ''Heri'' (''Hiro'', ''Hari'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гірык]]''' | — | ''Hierica'' <br> Heri (Hiro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыла (імя)|Гарыла (Герала, Гірыла)]]''' | — | ''Harilo'' (''Herilo'') <br> Heri (Hari) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарын|Гарын (Гірын)]]''' | — | ''Herin'' <br> Heri (Hari) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыш|Гарыш (Гіраш)]]''' | — | ''Harisch'' (''Heresch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Heri (Hari) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарбут|Гарбут (Гарбот, Гербут, Ербут)]]''' | [[Бутар]] | ''Harboth'' (''Herbothe'') <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гербэрт]]''' | | ''Herbert'' <br> Heri + Bert | ''Berther'' <br> Bert + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ірвіл]]''' | | ''Irvil'' (''Iruil'') <br> Heri (Hiro) + Wilo | ''Wileri'' <br> Wilo + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Герман (імя)|Герман (Гірман, Гарман, Гермен)]]''' | [[Манар]] | ''Hermann'' (''Hirimann'', ''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермін|Ермін (Герамін)]]''' | | ''Ermin'' (''Hermina'') <br> Heri + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермант|Ермант (Германт, Эрмант)]]''' | | ''Eremund'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Munt) | ''Munter'' <br> Mund (Mutn) + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ерандзь]]''' | [[Рандар]] | ''Herrand'' <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) <br> Heri (Hari) + -nd- | ''Randhere'' (''Ranthar'') <br> Rando + Heri (Hari) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герда|Герд (Гард, Гірд, Гердзь, Гардзь, Герт)]]''' | — | ''Gerd'' (''Geard'', ''Gardo'', ''Gyrd'', ''Gert'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзейка|Гердзейка (Гардзейка, Гірдзейка, Гертык)]]''' | — | ''Gerdeka'' (''Gardeke'', ''Gertke'') <br> Gerd + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзіла|Гердзіла (Гардзіла, Гардзела, Гердзяла, Гардзель, Гердзель, Гірдыла)]]''' | — | ''Gardila'' (''Gerdele'', ''Gertil'') <br> Gerd (Gardo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзень (імя)|Гердзень (Гірдзен, Гардзінь, Гердзін)]]''' | — | ''Gerden''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Girden''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Garden'', ''Gardin'', ''Gerdin'') <br> Gerd (Gert) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердун|Гердун (Гердзюн, Гірдзюн)]]''' | — | ''Gerdun'' (''Gartuni'') <br> Gerd (Gardo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердут (імя)|Гердут (Кердут, Гердуць, Кердуць)]]''' | — | ''Kerdut'' (''Gardut'', ''Gardot'') <br> Gerd + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертаўт|Гертаўт (Гортаўт, Гіртаўт, Кіртаўт)]]''' | | ''Gertoldus'' (''Kartold'') <br> Gerd (Gardo) + Waldo (Walt) | ''Waldigardis'' <br> Waldo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзівід|Гірдзівід (Гірдвід, Кірдвід)]]''' | | ''Gyrdvid'' (''Gertwidus'') <br> Gerd (Gyrd) + Wido | ''Widgerd'' <br> Wido + Gerd |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвіл|Гердвіл (Гертвіл, Гірдзівіл, Кірдвіл)]] | [[Вільгерд]] | Gerd + Wilo | ''Wilgeard'' (''Vilgard'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвойна|Гердвойна (Гердвайнь, Гердвэйнь, Гірдвойна)]] | | ''Geardwine'' <br> Gerd + Wino (Weine) <br> Gerd + Uuenna (Wona) | ''Weingard'' <br> Wino (Weine) + Gerd (Gardo) <br> ''Vunnegart'' <br> Uuenna (Wona) + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзімонт|Гірдзімонт (Герцімонт, Кірдзімонт)]]''' | [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]] | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) | ''Mundgerd'' <br> Mund + Gerd |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзь|Гардзь (Гарт, Арда)]]''' | — | ''Hardt'' (''Hart'', ''Ardo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардэль|Гардэль (Гертэль, Эртэль)]]''' | — | ''Hardell'' (''Hertilo'', ''Ertel'') <br> Hardt (Hart) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзіна (імя)|Гардзіна (Гардына, Ардын)]]''' | — | ''Hardin'' (''Herden'', ''Ardini'') <br> Hardt + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Артавід]]''' | [[Відарт]] | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эртвін]]''' | [[Вінарт]] | ''Hertwin'' (''Artwin'') <br> Hardt (Ardo) + Wino | ''Winhart'' <br> Wino + Hardt |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гартман|Гартман (Гертман, Эртман, Эрдман)]]''' | | ''Hartman'' (''Hertman'', ''Ertman'', ''Erdmann'') <br> Hardt + Mann | ''Manhardt'' <br> Mann + Hardt |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіба|Гіба (Геба, Кеба, Гейба)]]''' | — | ''Gibo'' (''Gebo'', ''Kebo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібейка|Кібейка (Гібейка, Гебейка, Гібік)]]''' | — | ''Kibicho'' (''Gebecke'', ''Gibico'') <br> Gibo (Kebo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібель|Кібель (Гібэль, Гебель)]]''' | — | ''Kiebel'' (''Giebel'', ''Gebel'') <br> Gibo (Kebo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гібін|Гібін (Гебіна, Гебэн, Гібінь, Гібен, Кебень)]]''' | — | ''Gibin'' (''Gebino'', ''Gebeno'', ''Kebene'') <br> Gibo (Gebo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібар|Кібар (Гібар, Кібір)]]''' | | ''Kiber'' (''Kebehere'', ''Gibahari'') <br> Gibo (Kebo) + Heri (Hiro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібарт|Кібарт (Кібэрт, Гібарт)]]''' | | ''Kibart'' (''Kibbert'', ''Gibert'') <br> Gibo (Kebo) + Bert <br> Gibo (Kebo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіў]]''' | — | ''Givo'' (''Gevo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівейка]]''' | — | ''Givika'' (''Geuica'') <br> Givo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівін|Гівін (Гівень)]]''' | — | ''Givin'' <br> Givo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гевалт|Гевалт (Гевалд, Гівалт)]]''' | | ''Gevald'' (''Givald'') <br> Givo (Gevo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геверт|Геверт (Гівэрт, Ківэрт)]]''' | | ''Gewert'' <br> Givo (Gevo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіль (імя)|Гіль (Кіл)]]''' | — | ''Gilo'' (''Gill'', ''Kil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілейка|Гілейка (Гілік, Кілейка)]]''' | — | ''Gilleke'' <br> Gilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілін|Гілін (Гілінь, Гілень)]]''' | — | ''Gillin'' (''Gillen'', ''Killin'') <br> Gilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кілбар]]''' | | ''Kilber'' (''Gilberia'') <br> Gilo (Kil) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілбут]]''' | | ''Gilbody'' <br> Gilo + Boto (Buto) <br> Gilo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кільман]]''' | | ''Killman'' (''Gillman'') <br> Gilo (Kil) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілімонт|Гілімонт (Гільмонт)]]''' | | ''Gilmondus'' (''Gilmont'', ''Gilimund'') <br> Gilo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гін|Гін (Гена, Кін, Кена, Кен, Гінь, Гень, Кінь)]]''' | — | ''Ginno'' (''Genno'', ''Gimmo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінейка|Гінейка (Гінка, Гінек, Генейка, Кінейка)]]''' | — | ''Gineke'' (''Genke'', ''Genike'') <br> Ginno (Genno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генела|Генела (Генель, Гінела, Гінель, Генуль, Кінель)]]''' | — | ''Genilo'' (''Genellus'', ''Ginolo'') <br> Ginno (Genno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генут|Генут (Генюта)]]''' | — | ''Genut'' (''Geniut'') <br> Ginno (Genno) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінюш|Кінюш (Генюш, Кінш, Гінюш)]]''' | — | ''Kinosz''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gennisch'') <br> Ginno (Genno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбар|Кімбар (Кімбэр, Гімбар, Гімбэр)]]''' | | ''Gimber'' (''Cimber'') <br> Ginno + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбарт|Кімбарт (Кімбэрт, Генбарт)]]''' | | ''Gimbert'' <br> Ginno (Genno) + Bert <br> ''Kinbardus'' <br> Ginno (Genno) + Bardo (Barto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінібут|Гінібут (Генбут, Гінбут, Кінбут, Гембут, Гімбут)]]''' | | ''Genobod'' (''Genbaud'') <br> Ginno + Bodo (Budo) <br> Gino + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінеўт|Гінеўт (Гінэльд)]]''' | | ''Ginaldus'' (''Genald'', ''Genaud'') <br> Ginno (Genno) + Waldo (Walt) | ''Waldgina'' <br> Waldo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гімольт]]''' | | ''Gemoldus'' (''Gimoldus''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ginno (Gimmo) + Waldo (Walt) <br> Gemo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінвід]] | [[Відзігін]] | Ginno + Wido | ''Widikin'' (''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл (Кінвіл)]] | [[Вількін]] | Ginno + Wilo | ''Willikin'' (''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінвін|Гінвін (Кінвін)]]''' | | ''Genuinus'' (''Kinewin'') <br> Ginno (Genno) + Wino | ''Winneken'' <br> Wino + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генавэфа|Генавіфа (Генавэва)]]''' | | ''Genovefa'' <br> Ginno (Genno) + Vivo (*Weif) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівойша]] | [[Вісігін]] | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Weise (Wiso) <br> Ginno + Waiso (Voysch) | ''Visekin'' <br> Wiso + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінят|Гінят (Генат, Гінат, Кінат, Кінят)]]''' | [[Ядгін]] | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) <br> ''Genniod'' <br> Ginno (Genno) + Audo (Oto) | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэр|Кінэр (Кінер, Кінар)]]''' | | ''Kiener'' (''Ginerius'', ''Gener'') <br> Ginno (Genno) + Heri | ''Herekin'' <br> Heri + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэрт|Кінэрт (Кенарт, Генэрт)]]''' | | ''Kinnert'' (''Ginart'', ''Genard'') <br> Ginno (Genno) + Hardt (Hart) | ''Hartgen'' <br> Hardt (Hart) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінконт|Генконт (Кінконт)]]''' | | ''Gengundis'' (''Genegondis'') <br> Ginno (Genno) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіман|Гіман (Кіман, Геман, Кеман)]]''' | | ''Gimiman'' (''Kinman'') <br> Ginno (Gimmo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімін|Кімін (Гімін)]]''' | | ''Gimmin'' <br> Ginno (Gimmo) + Minno <br> Ginno (Gimmo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімант|Кімант (Гімант, Кімунд, Кімунт)]]''' | | ''Kymund'' (''Ginmund'', ''Kinmonth'') <br> Ginno + Mund (Munt) <br> Gemo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінет]]''' | | ''Genet'' (''Gennett'', ''Ginetta'') <br> Ginno (Genno) + Nieth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гендрута|Гендрута (Гендруда, Гентруда, Гентрута, Кендрута)]]''' | | ''Genedrudis'' (''Gintrudis'') <br> Ginno (Genno) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гога|Гога (Гок)]]''' | — | ''Gogo'' (''Goki'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гогель|Гогель (Гугель, Кугель)]]''' | — | ''Goggilo'' (''Kugelo'') <br> Gogo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Грода|Грот (Гродзь, Род, Руд, Родзь)]]''' | — | ''Hrodo'' (''Roda'', ''Ruodo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзейка|Рудзейка (Родзейка, Рудзека, Родзіка, Рудзік)]]''' | — | ''Ruadicho'' (''Rodicho'', ''Hruodicho'', ''Rudek'') <br> Hrodo (Ruodo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзіла|Рудзіла (Рудзель, Родзель, Рудаль)]]''' | — | ''Rudila'' (''Rudela'', ''Hrodilo'', ''Ruadalo'') <br> Hrodo (Ruodo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родэлін]]''' | — | ''Rothelin'' (''Hrodelin'') <br> Hrodo (Roda) + lin | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родзень|Родзень (Рудзін, Рудзень, Рутэн)]]''' | — | ''Roden'' (''Rudin'', ''Ruethen'', ''Hrodin'') <br> Hrodo (Roda) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаш|Рудаш (Рудзеш, Рудзіш)]]''' | — | ''Rudusch'' (''Rudeš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rudiš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rutsch'') <br> Hrodo (Ruodo) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаўт|Рудаўт (Рудалт, Ротаўт)]]''' | | ''Rudolt'' (''Roudaut'', ''Rotaldus'', ''Rotaudus'', ''Hrotold'') <br> Hrodo (Ruodo) + Waldo (Walt) <br> Hrodo (Ruodo) + Teudo (Taut) | ''Theotrod'' <br> Teudo (Teuth) + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродвіл|Гродвіл (Родвіл, Рудзівіл)]]''' | | ''Hrodwil'' (''Rudwill'') <br> Hrodo (Ruodo) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгаўд (імя)|Рогаўд (Рогаўт)]]''' | | ''Rogaudus'' (''Hrodgaud'', ''Rotgaud'') <br> Hrodo (Roda) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгар (імя)|Рутгер (Рудкір, Рукір)]]''' | [[Герод]] | ''Rutger'' (''Rudker'', ''Rucker'') <br> Hrodo (Ruodo) + Gero (Kero) | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудэр|Рудэр (Рутэр, Ротар)]]''' | | ''Ruder'' (''Ruotar'', ''Rotar'', ''Hroadhar'', ''Grotchar'') <br> Hrodo (Ruodo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родаман|Родаман (Рудаман, Рудман, Рудамань)]]''' | | ''Rodoman'' (''Roudman'', ''Hrodman'') <br> Hrodo (Roda) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Градзімонт|Градзімонт (Радмонт)]]''' | | ''Hrodmunt'' (''Rodmundus'', ''Rodomonte'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) <br> ''Grodmundus'' | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гуда (імя)|Гут (Гуд, Гудзь, Гот, Года, Годзь)]]''' | — | ''Gudo'' (''Guta'', ''Got'', ''Godo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзейка|Гудзейка (Гудзіка, Гудзека, Гадзейка, Годыка, Гатыка, Кудзейка)]]''' | — | ''Gudecke'' (''Gudike'', ''Godeko'', ''Godica'', ''Gutthica'', ''Kudicke'') <br> Gudo (Guta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзіла|Гудзіла (Гадзіла, Годэль, Гутэль)]]''' | — | ''Gudila'' (''Godila'', ''Godel'', ''Güttel'') <br> Gudo (Guta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудан|Гудан (Годун, Гудон)]]''' | — | ''Godan'' (''Godun'') <br> Gudo (Godo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзін|Гудзін (Гудзень, Годын, Гоцін, Гуцін)]]''' | — | ''Gudin'' (''Godenus'', ''Godin'', ''Gutin'') <br> Gudo (Guta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готаўт|Готаўт (Готалт, Гутаўт, Гутальт, Гутальд, Годаўт)]]''' | | ''Gotolt'' (''Gotaldus'', ''Godaut'') <br> Gudo (Godo) + Waldo (Walt) <br> Gudo (Godo) + Tuedo (Taut) | ''Waltgudis'' <br> Waldo (Walt) + Gudo <br> ''Theudeguto'' (''Theudigota'') <br> Teudo + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Годвайн]]''' | | ''Gottwein'' (''Gutwein'') <br> Gudo (Godo) + Wino (Weine) <br> Gudo (Godo) + Uuenna (Wona) | ''Wunigodo'' <br> Uuenna (Wona) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудвіл|Гудвіл (Гудзьвіл, Годвіль, Гадвіла)]]''' | [[Вільгод]] | ''Góðvili'' (''Goedwil'', ''Goteswillo'') <br> Gudo (Godo) + Wilo | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутвін|Гутвін (Годвін)]]''' | | ''Gutvinus'' (''Guduin'', ''Godoinus'') <br> Gudo (Guta) + Wino | ''Wingot'' <br> Wino + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігал]]''' | [[Гелігуд]] | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутгер]]''' | | ''Gutgerius'' (''Cuotker'') <br> Gudo (Guta) + Gero (Kero) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігерд|Гудзігерд (Гудгерд, Годгерд)]]''' | | ''Gudegerdus'' (''Godegardus'', ''Gudhgärdh'') <br> Gudo (Godo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готгін|Готгін (Годкін, Гудгін)]]''' | | ''Göttgen'' (''Gotichin'', ''Godekin'', ''Goedgen'') <br> Gudo (Guta) + -kin <br> Gudo (Guta) + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутар|Гутар (Гутэр, Гудар, Гудэр, Готэр, Гудр, Кудэр, Кутар)]]''' | | ''Guter'' (''Guder'', ''Guther'', ''Gutthar'', ''Gotter'', ''Kuder'', ''Kutter'') <br> Gudo (Guta) + Heri (Hari) | ''Herrguth'' <br> Heri + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готарт|Готарт (Готард)]]''' | | ''Gotard'' (''Gottert'', ''Godhard'') <br> Gudo (Godo) + Hardt (Hart) <br> ''Gotrudis'' <br> Gudo (Godo) + Trudo (Trut) | ''Hardgot'' <br> Hardt (Hart) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Глеб]]''' | | ''Goteleib'' (''Gudleifr'', ''Gottlieb'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готліб|Готліб (Годліб)]]''' | | ''Gottlieb'' (''Goteleib'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) <br> ''Gottlieb'' (''Gudilub'', ''Gudeliva'') <br> Gudo (Got) + Lubo (Libo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудман|Гудман (Гутман, Годман)]]''' | [[Мангуд]] | ''Gudman'' (''Guotman'', ''Godman'') <br> Gudo (Godo) + Mann | ''Mangod'' <br> Mann + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудымін|Гудымін (Гудмін)]]''' | [[Мінгуд]] | ''Goudemen'' (''Gudmen'') <br> Gudo + Minno (Menno) | ''Mengodus'' <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудмунд|Готмант]]''' | | ''Gutmunt'' (''Godmont'', ''Gotmundus'') <br> Gudo (Got) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Косман]]''' | | ''Cosman'' (''Gossmann'') <br> Guso (Goza) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гошмант]]''' | | ''Gosmundus'' (''Gusimund'') <br> Guso (Goza) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунт|Гунд (Гунда, Гунта, Кунда, Гонда, Конда, Конт, Конць, Кондзь)]]''' | — | ''Gunth'' (''Gundo'', ''Gondo'', ''Cund'', ''Kunth'', ''Contus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канцейка|Канцейка (Кандыка, Кундзік, Кунцік)]]''' | — | ''Cunthicho'' (''Cundicho'') <br> Gunth (Kunth) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантэль|Кантэль (Гундзіла, Гунтуль)]]''' | — | ''Kuntilo'' (''Gundila'', ''Guntulo'', ''Gontella'') <br> Gunth (Kunth) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контын|Контын (Кондзін, Кундзін, Гондын, Гунтын, Гундзін)]]''' | — | ''Cundin'' (''Contina'', ''Guntin'', ''Gundin'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контун]]''' | — | ''Cunduni'' (''Gunduni'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контуш|Контуш (Кунтыш, Кунтуш)]]''' | — | ''Cundisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gondish'') <br> Gunth (Kunth) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контаўт (імя)|Контаўт (Гонтаўт, Конталт, Кунтаўт, Кунталт)]]''' | | ''Contaldus'' (''Gontald'', ''Gontaut'') <br> Gunth (Cund) + Waldo (Walt) <br> Gunth (Cund) + Teudo (Taut) <br> Cono + Teudo (Taut) | ''Waldegundis'' <br> Waldo + Gunth <br> ''Teutgundis'' <br> Teudo (Teuth) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандбут]]''' | | ''Gundbuth'' (''Gundboto'') <br> Gunth (Kunth) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контвід]]''' | | ''Gunduidis'' <br> Gunth (Kunth) + Wido | ''Widegundis'' <br> Wido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантыгерд]]''' | | ''Cundigart'' (''Guntegardis'') <br> Gunth (Kunth) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунтэр|Гунтар (Гундар, Гонтар, Кунтэр, Контэр, Контар)]]''' | | ''Guntar'' (''Gundar'', ''Gontar'', ''Kunter'', ''Konter'', ''Contari'') <br> Gunth (Kunth) + Heri (Hari) | ''Harigundis'' <br> Heri (Hari) + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантмін|Кантмін (Гонтмін)]]''' | | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гумонт]]''' | | ''Gummund'' (''Guntamund'', ''Cummunt'') <br> Gunth + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандрат|Кандрат (Кундрат, Контрад, Контрат)]]''' | | ''Conttrat'' (''Kundrat'', ''Gundarat'') <br> Gunth (Kunth) + Rado (Rato) | ''Ratcunda'' <br> Rado (Rato) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундэрык (імя)|Кондрыка (Кандрыка)]]''' | [[Рыконт]] | ''Condricus'' (''Gunderic'') <br> Gunth (Kunth) + Rick <br> ''Candericus'' (''Gandaricus'') <br> Gento (Gando) + Rick | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрым]]''' | [[Рымконт]] | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрыт]]''' | | ''Guntarith'' <br> Gunth (Kunth) + Rido | ''Riidgunt'' <br> Rido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундыслаў]]''' | | ''Gundisalv'' <br> Gunth (Gundo) + Aluo <br> Gunth (Gundo) + Salvo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабейка]]''' | — | ''Dabicho'' <br> Dabo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабела|Дабела (Дабіла, Дабіль, Дабель)]]''' | — | ''Dabila'' <br> Dabo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дань|Дань (Дан)]]''' | — | ''Dano'' (''Denno'', ''Dann'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данейка|Данейка (Даніка, Дэнэка, Дэнейка)]]''' | — | ''Danica'' (''Denecke'') <br> Dano (Denno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данюш|Данюш (Даніш)]]''' | — | ''Danisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Danis''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Dano + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзенгель|Дзенгель (Дзінгель, Дзінгайла, Дангель, Дангела)]]''' | | ''Dengel'' (''Dingela'') <br> Dano (Denno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данар|Данар (Данэр, Дэнэр)]]''' | | ''Danhari'' (''Danner'', ''Denner'') <br> Dano + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнарт]]''' | | ''Dannert'' (''Dännart'') <br> Dano + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Данкель]]''' | — | ''Danckel'' (''Danchilo'') <br> Danco + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамуль|Дамуль (Дамель)]]''' | — | ''Damulo'' (''Damilo'') <br> Dammo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўга|Даўга (Дава, Доўг, Доўк)]]''' | — | ''Daugo'' (''Davo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давейка|Давейка (Давіка)]]''' | — | ''Davico'' <br> Daugo (Davo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгіла|Даўгіла (Дагіла, Догель)]]''' | — | ''Dagila'' (''Dahilo'', ''Degel'') <br> Daugo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбор|Даўбор (Даўбар, Даўбэр, Даўбір, Доўбэр, Дабар, Даўпар)]]''' | | ''Dauber'' (''Deuber'', ''Daber'') <br> Daugo (Davo) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбарт|Даўбарт (Даберт, Дэбэрт)]]''' | | ''Daubert'' <br> Daugo (Davo) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давіл|Давіл (Тавіл)]]''' | | ''Davila'' (''Dauwila'', ''Tauili'') <br> Daugo (Davo) + Wilo <br> Daugo (Davo) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давірд|Давірд (Тавірд)]]''' | | ''Daverdt'' <br> Daugo (Davo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давінь]]''' | | ''Dawin'' (''Dauwin'') <br> Daugo (Davo) + Wino <br> Daugo (Davo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давойна|Давойна (Дэвойна, Дэвэйна, Давэйна, Давэйн, Давойн)]]''' | | ''Dewein'' <br> Daugo (Davo) + Wino (Weine) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгайла|Даўгайла (Дагала)]]''' | | ''Dagalo'' (''Dægel'') <br> Daugo (Davo) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгер|Даўгер (Даўер)]]''' | | ''Dauharjis'' (''Dauer'', ''Daherr'') <br> Daugo (Davo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгерд (імя)|Даўгерд (Даўгард, Даўгірд, Дагірд)]]''' | | ''Daugaard'' <br> Daugo (Davo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгод|Даўгод (Дагут, Даўгот, Даўгут)]]''' | | ''Dagott'' <br> Daugo (Davo) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгоўд|Даўгоўд (Доўгаўд, Даўгольд)]]''' | | ''Dagaud'' <br> Daugo (Davo) + Gaudo <br> Daugo (Davo) + Goldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгін|Даўгін (Даўкен, Даўген, Далгін)]]''' | | ''Dagin'' (''Dawkin'') <br> Daugo (Davo) + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўгінт|Даўгінт (Даўкінт, Даўгінд)]] | | Daugo (Davo) + Gento (Gendo) <br> Daugo (Davo) + Kindo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўконт|Даўконт (Даўгонт, Даўкант, Дэкант, Даўкунт)]]''' | | ''Dagant'' (''Dachant'') <br> Daugo (Davo) + Gunth (Kunth) <br> Dago + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўлюд|Даўлюд (Даўлід)]] | | Daugo (Davo) + Luido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмен|Даўмен (Даўман, Даўмін, Доўман)]]''' | [[Міндоўг (імя)|Міндаў]] | ''Dauman'' (''Daman'') <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) | ''Mindach'' <br> Minno + Daugo (Davo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмонт (імя)|Даўмонт (Даўмонд, Даўмунд, Даўмунт, Дамунт, Дамонт, Домунд)]]''' | | ''Damondus'' (''Damundus'') <br> Daugo (Davo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнар (імя)|Доўнар (Доўнэр, Дохнар)]]''' | | ''Douwner''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Daugo (Davo) + Noro (Nero) <br> ''Dæghnar'' <br> Dago + Noro (Nero) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] | | Daugo (Davo) + Spranco | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўят (імя)|Даўят (Даўют, Тавят)]]''' | | ''Dowyatt'' (''Daviato'') <br> Daugo (Davo) + Joto (Juto) <br> Daugo (Davo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дака (імя)|Дака (Дага)]]''' | — | ''Dago'' (''Dacco'', ''Taggo'', ''Daia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагейка|Дагейка (Дакейка)]]''' | — | ''Dageke'' (''Dagiko'') <br> Dago (Dacco) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакіла|Дакіла (Дакель)]]''' | — | ''Dacilo'' (''Dacilus'', ''Dagilo'') <br> Dago (Dacco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайль]]''' | — | ''Daila'' <br> Dago (Daia) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакінь|Дакінь (Дэген, Тагін)]]''' | — | ''Dacinus'' (''Daginus'', ''Taginus'') <br> Dago (Taggo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакварда]]''' | | ''Dagward'' <br> Dago (Dacco) + Wardo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагела|Дагела (Дзегель, Дагель, Дагайль)]]''' | | ''Dagela'' (''Degele'') <br> Dago + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэймонт|Дэймонт (Даймонт)]]''' | | ''Deimund'' (''Daymont'') <br> Dago (Daia) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэйна]]''' | — | ''Deina'' (''Dagena'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайнар|Дайнар (Дайнэр, Дэйнар, Дэйнэр)]]''' | | ''Deiner'' (''Degenher'') <br> Deina (Dagena) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дыдэла|Дыдэла (Дэдэла)]]''' | — | ''Dedela'' (''Dedila'') <br> Dedo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дорг (імя)|Дорг (Драга, Драка)]]''' | — | ''Drogo'' (''Drago'', ''Draco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даргіла|Даргіла (Драгіл, Драгул, Даргель)]]''' | — | ''Drogila'' (''Drogulus'') <br> Drogo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доргень|Доргень (Доргін)]]''' | — | ''Drogen'' (''Drogin'') <br> Drogo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Даргвойн|Даргвойн (Даргвайн)]] | | ''Dragwin'' <br> Drogo (Drago) + Wino (Weine) <br> Drogo + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Драгат|Драгат (Даргаць)]]''' | | ''Drogat'' <br> Drogo + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзір|Дзір (Дыра, Тыр)]]''' | — | ''Diehr'' (''Dioro'', ''Tier'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзярэйка|Дзярэйка (Дзерык, Дэрэк, Церэйка, Цірык)]]''' | — | ''Diericke'' <br> Diehr + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырэль|Тырэль (Цірыль, Тырыла)]]''' | — | ''Tyrell'' <br> Diehr (Tier) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырун|Тырун (Цірун)]]''' | — | ''Teoruni'' <br> Diehr (Tier) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырыш|Тырыш (Дэрэш, Дэрш)]]''' | — | ''Thiersch'' (''Dirisch'', ''Dirsche'') <br> Diehr (Tier) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырбут|Дырбут (Дзербут, Цірбут)]]''' | | ''Direbode'' <br> Diehr + Boto (Buto) <br> Diehr + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырольдзь]]''' | | ''Tirold'' (''Deorwald'') <br> Diehr (Tier) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дэрвін|Дэрвін (Дзеравін, Дырвін, Дэрвінь, Дарвінь)]]''' | | ''Derwin'' (''Direwine'', ''Deorwine'') <br> Diehr + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірман|Дзірман (Дырымен, Дзерман, Цірман, Дзірамін)]]''' | | ''Dierman'' (''Deormann'', ''Direman'', ''Derman'', ''Tiermann'') <br> Diehr + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірмант|Дзірмант (Дырманд, Дзірмунт, Дырмунт, Дзермант, Цірмонт)]]''' | | ''Dyrmond'' (''Diermunt'', ''Deormund'', ''Tiermunt'') <br> Diehr (Dioro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзерамер|Дзерамер (Дэрамэр)]]''' | | ''Diormerus'' (''Deormar'', ''Teormar'') <br> Diehr (Dioro) + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырмот]]''' | | ''Dyrmodh'' (''Deormod'') <br> Diehr (Dioro) + Mot (Moda) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Дзірсун]] | | Diehr + Suno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дуніла]]''' | — | ''Dunila'' <br> Duno + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дывіла]]''' | — | ''Divilo'' <br> Deiwe + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Іва]]''' | — | ''Ivo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ібут]]''' | | ''Ibodus'' <br> Ivo + Boto (Buto) <br> Ivo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Івар]]''' | | ''Ivar'' <br> Ivo + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ідзель]]''' | — | ''Idela'' (''Idilo'') <br> Ido + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інга|Інка]]''' | — | ''Ingo'' (''Incho'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгіль]]''' | — | ''Ingilo'' <br> Ingo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Імбар|Імбар (Імбэр)]]''' | | ''Imbor'' (''Imber'', ''Ingeborg'', ''Ingeburg'') <br> Ingo (Incho) + Burga | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ігар]]''' | | ''Inchar'' <br> Ingo (Incho) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгела|Інгела (Інгель)]]''' | | ''Ingeila'' (''Ingel'') <br> Ingo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйса|Эйса (Іса, Іза, Ейса)]]''' | — | ''Iso'' (''Heyse'', ''Eyse'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізбут|Ізбут (Есбут, Эйсбут)]]''' | | ''Isbodus'' <br> Iso + Bodo (Budo) <br> Iso + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісавін]]''' | | ''Isovin'' <br> Iso + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісад]]''' | | ''Isada'' <br> Iso + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ішман|Ішман (Ізман, Ісаман)]]''' | | ''Issmann'' (''Isaman'') <br> Iso + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсман|Эйсман (Айсман, Эйсыман, Эйсьмен)]]''' | | ''Eismann'' (''Eisemann'') <br> Iso (Eisen) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізмунт|Ізмунт (Ісмант, Ішмант)]]''' | | ''Ismund'' (''Isimund'', ''Isemund'') <br> Iso + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсімонт|Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт, Эйсмунд, Айсмант)]]''' | | ''Eismund'' (''Eisenmund'') <br> Iso (Eisen) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кагель]]''' | — | ''Cagel'' (''Kagel'', ''Cagilo'') <br> Caco (Kage) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Каз|Каз (Казь, Гась)]]''' | — | ''Cazo'' (''Kas'', ''Gazo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казека|Казека (Казейка, Казіка)]]''' | — | ''Kaseke'' <br> Cazo (Kas) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казіль|Казіль (Казела, Гасель)]]''' | — | ''Cazilo'' <br> Cazo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казімер|Казімер (Казмар, Казьмер, Казімір)]]''' | | ''Gazmar'' (''Gasmarus'') <br> Cazo (Gazo) + Mero (Maro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кор|Кор (Кара, Кар)]]''' | — | ''Caro'' (''Kárr'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карэйка (імя)|Карэйка (Карэка)]]''' | — | ''Kareke'' <br> Caro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыла|Карыла (Карэла)]]''' | — | ''Karila'' <br> Caro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыбут (імя)|Карыбут (Карыбот, Корбут, Карбот, Корбат, Карабут)]]''' | | ''Coributh''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Karbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Korbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Caro + Boto (Buto) <br> ''Karibaudis'' <br> Caro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карвіна (імя)|Карвіна (Карвін, Корвін)]]''' | | ''Caruin'' <br> Caro + Wino | ''Vinicar'' <br> Wino + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыгайла (імя)|Карыгайла]]''' | | ''Kargil'' <br> Caro + Gilo <br> ''Corgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Caro + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каргоўд|Каргоўд (Каргоўт)]]''' | | ''Caragolt'' <br> Caro + Goldo <br> Caro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Караман (імя)|Караман (Карман)]]''' | | ''Karaman'' (''Caroman'', ''Carman'') <br> Caro + Mann | ''Manakari'' <br> Mann + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кармін (імя)|Кармін]]''' | | ''Carmin'' (''Karmin'') <br> Caro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карымонт|Карымонт (Карымунт, Кармонт)]]''' | | ''Caromond'' (''Karmunt'', ''Kárimundr'') <br> Caro + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыят (імя)|Карыят]]''' | | ''Cariatto'' <br> Caro + Joto <br> Caro + Hatho (Adi) | ''Jutcar'' <br> Joto (Juto) + Caro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кароль (імя)|Кароль (Карэль, Караль)]]''' | — | ''Carolus'' (''Carellus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінда]]''' | — | ''Kindo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінціла|Кінціла (Кіндзель)]]''' | — | ''Kintilo'' (''Kindel'') <br> Kindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцібут]] | | Kindo + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцівіл]] | | Kindo + Wilo | ''Willekind'' <br> Wilo + Kindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кіндэр]]''' | | ''Kinder'' (''Kinter'') <br> Kindo + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кляўз|Кляўз (Кляўзь, Кляўс, Кляўш)]]''' | — | ''Klaus'' (''Nikolaus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кляўзгайла]] | | Klaus + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кома (імя)|Кома]]''' | — | ''Como'' (''Gumo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Куміла|Куміла (Гумель, Комель, Кумель)]]''' | — | ''Comela'' (''Gumila'') <br> Como (Gumo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Камонт|Камонт (Комант)]]''' | | ''Comont'' <br> Como + Mund (Munt) <br> ''Camund'' <br> Camo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кона|Кона (Куна, Кун)]]''' | — | ''Cono'' (''Cuno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунейка|Кунейка (Кунік, Канейка, Коніка)]]''' | — | ''Kuniko'' (''Chunico'', ''Kunecke'', ''Konneke'') <br> Cono (Cuno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Куніла|Куніла (Кунела)]]''' | — | ''Chunulo'' (''Künel'') <br> Cono (Cuno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунаш|Кунаш (Конаш)]]''' | — | ''Kühnsch'' (''Kunosch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Konosz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Cono (Cuno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конвід]] | | Cono + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канвіл|Канвіл (Кунвіл)]]''' | | ''Convilus'' (''Convilius''){{Заўвага|Імя Convilius можа быць супольным для [[кельты|кельтаў]] і [[германцы|германцаў]] — як і імя [[Радзівіл (імя)|Ratwilius]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292.</ref>}} <br> Cono (Cuno) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канігайла|Канігайла (Кунгель, Кунігель, Конгіл, Конкайл)]]''' | | ''Congallus'' (''Cungelus'', ''Kunigil'', ''Kunigel'') <br> Cono (Cuno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конгенд]] | | Cono + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конгер]]''' | | ''Kunger'' <br> Cono (Cuno) + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кангерд|Кангерд (Конгірд)]]''' | | ''Cunigard'' <br> Cono (Cuno) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунат|Кунат (Конат)]]''' | | ''Kunat'' <br> Cono + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конер]]''' | | ''Koner'' (''Cunari'') <br> Cono (Cuno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конарт|Конарт (Конерт, Кунэрт)]]''' | | ''Konert'' (''Kunert'', ''Conard'') <br> Cono (Cuno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конрад|Конрад (Конрат, Кунрад, Кунрат)]]''' | | ''Konrad'' (''Conrat'', ''Cunrad'', ''Cunrat'') <br> Cono (Cuno) + Rado | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кондрут]]''' | | ''Cundrud'' <br> Cono (Cuno) + Trudo (Drutus) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левік|Левік (Лявейка, Леўка)]]''' | — | ''Leuico'' (''Leweke'') <br> Leuo + -k- |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левальд|Левальд (Левальт)]]''' | | ''Lewald'' (''Lewolt'') <br> Leuo + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леварт|Леварт (Левард)]]''' | | ''Levard'' <br> Leuo + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леанард|Ленарт (Леанард, Ленард, Лінард, Лейнард, Лейнарт, Лейнэрт)]]''' | | ''Leonard'' (''Lennart'', ''Linard'') <br> Leon + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Легарт]]''' | | ''Legart'' (''Legard'') <br> Laico (Lecke) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лідэла]]''' | — | ''Ledila'' <br> Ledus (Leto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Летаўт]]''' | | ''Letald'' (''Letold'', ''Letaudus'') <br> Ledus (Leto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ліба]]''' | — | ''Libo'' <br> ''Lubo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэка|Лібэка (Лібіка, Лібік)]]''' | — | ''Libicho'' (''Libike'') <br> Libo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібель]]''' | — | ''Libila'' <br> Libo + -l- <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібельт]]''' | | ''Libolt'' <br> Libo + Waldo (Walt) <br> Lubo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэр]]''' | | ''Liberi'' (''Libheri'') <br> Libo + Heri <br> Lubo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лінда|Лінда (Ленць)]]''' | — | ''Lindis'' (''Linto'', ''Lend'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзік|Ліндзік (Ліндзейка)]]''' | — | ''Lindicke'' (''Lindecke'') <br> Lindis + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзін]]''' | — | ''Lendinus'' <br> Lindis (Lend) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лода|Лода (Лота, Лёда, Лёт, Лоць)]]''' | — | ''Lodo'' (''Lotto'', ''Lott'', ''Chlodio'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодзейка|Лодзейка (Лодыка, Лодзік, Лоцейка)]]''' | — | ''Hlodico'' (''Lotichius'') <br> Lodo (Chlodio) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лобарт]]''' | | ''Lobert'' (''Chlodobert'') <br> Lodo (Chlodio) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодальд]]''' | | ''Lodoald'' (''Chlodoald'') <br> Lodo (Chlodio) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Хлёдвіг|Лодвік (Людвік, Людзьвік)]]''' | | ''Lodwich'' (''Chlodwig'') <br> Lodo (Chlodio) + Wigo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодвін|Лодвін (Лотвін)]]''' | | ''Lodwin'' (''Hlotwin'') <br> Lodo (Chlodio) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодар|Лодар (Лотар)]]''' | | ''Loder'' (''Lotar'', ''Lodhari'') <br> Lodo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Люб|Люб (Люба)]]''' | — | ''Lubo'' (''Liuba'', ''Leubo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любейка|Любейка (Любіка)]]''' | — | ''Lubbeke'' (''Liubbecha'', ''Lubbiko'') <br> Lubo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любель (імя)|Любель]]''' | — | ''Liubilo'' (''Liebel'') <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любень|Любень]]''' | — | ''Luben'' (''Lubin'') <br> Lubo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любш]]''' | — | ''Lubisch'' <br> Lubo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любар (імя)|Любар (Любэр)]]''' | | ''Luber'' <br> Lubo + Heri (Hari) | ''Erliub'' <br> Heri + Lubo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любарт (імя)|Любарт (Любэрт, Люпарт, Лібарт, Лібэрт)]]''' | | ''Lubert'' (''Lubart'', ''Lupert''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Lubo + Bert <br> ''Liubhart'' (''Liebert'') <br> Lubo + Hardt (Hart) <br> ''Liubardus'' <br> Lubo + Bardo (Barto) | ''Beretliub'' <br> Bert + Lubo <br> ''Hartlib'' <br> Hardt (Hart) + Lubo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лют|Лют (Люд)]]''' | — | ''Liudo'' (''Liuto'', ''Liut'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людыка (імя)|Лютык (Людзіка, Людыка, Лідзейка, Лідака)]]''' | — | ''Ludica'' (''Liuticha'', ''Liedecke'') <br> Liudo (Liut) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людан]]''' | — | ''Liudan'' <br> Liudo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людзень|Людзень (Лютын)]]''' | — | ''Luden'' (''Liutin'', ''Liudin'') <br> Liudo (Liut) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютвін|Лютвін (Людвін)]]''' | | ''Liutwin'' (''Liuduin'', ''Litwin'') <br> Liudo + Wino | ''Winiliut'' <br> Wino + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Літавор|Лютувер (Лютвар, Людвэр, Літавор, Літавар, Лювер)]]''' | | ''Liutwar'' (''Liutward'', ''Litwart'') <br> Liudo + Wardo (Warto) <br> ''Leudovera'' (''Litwara'') <br> Liudo + Wero (Varo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютгарда|Людгарда]]''' | | ''Leutgardis'' (''Liudgerda'') <br> Liudo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютэр (імя)|Лютар (Лютэр, Людар, Людэр, Літэр)]]''' | | ''Liuthar'' (''Liuter'', ''Liudar'', ''Liuder'', ''Litterius'') <br> Liudo (Liut) + Heri (Hari) | ''Herileut'' <br> Heri + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людкен]]''' | | ''Lüdken'' (''Luidikin'', ''Lütgen'') <br> Liudo + -kin <br> Liudo + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людміна]]''' | | ''Ludzmin''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Liudo + Minno <br> ''Liudman'' <br> Liudo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Люмонт|Люмонт (Лімонт, Лемант, Людамонт)]]''' | | ''Liumunt'' (''Limund'', ''Lemond'', ''Ludimunt'') <br> Liudo (Liut) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянга|Лянга (Лянг, Лянк)]]''' | — | ''Lango'' (''Lang'', ''Lanck'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лангін|Лангін (Ленгін)]]''' | — | ''Langin'' (''Lengin'') <br> Lango + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лонгвін|Лангвін (Лонгвін, Лугвен)]]''' | | ''Langwin'' (''Langevin'') <br> Lango + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянгерд|Лянгерд (Лянгерд, Лянгерт, Лангерт, Лянгірдзь)]]''' | | ''Langarda'' (''Longard'') <br> Lango + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Лянгмін]] | | Lango + Minno <br> ''Langman'' <br> Lango + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянда|Лянда (Ланта, Ляндзь)]]''' | — | ''Lando'' (''Lanto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянтэла]]''' | — | ''Landel'' (''Lendel'') <br> Lando (Lanto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ландзіна|Ландзіна (Ляндзіна)]]''' | — | ''Landina'' <br> Lando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лямбэрт|Лямпэрт (Лямпарт, Лямбэрт, Лемберт)]]''' | | ''Lampert'' (''Lambert'') <br> Lando (Lanto) + Bert | ''Bertlanda'' <br> Bert + Lando |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мага]]''' | — | ''Mago'' (''Maco'', ''Megi'', ''Meco'', ''Meio'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магейка]]''' | — | ''Mageyke'' (''Magico'') <br> Mago + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Макула|Макула (Мегіла, Макела, Макель, Мекель, Мікель)]]''' | — | ''Maccula'' (''Megilo'', ''Mackel'', ''Meckel'') <br> Mago (Maco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мейла|Мейла (Мэйла, Майла)]]''' | — | ''Meilo'' (''Meil'') <br> Mago (Meio) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магін|Магін (Мегін)]]''' | — | ''Magin'' (''Megin'') <br> Mago (Megi) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магун]]''' | — | ''Maguno'' (''Magonus'') <br> Mago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магель|Магель (Мегаль, Магаль, Магала, Магайла)]]''' | | ''Megel'' (''Megele'') <br> Mago (Megi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магер]]''' | | ''Mager'' (''Magher'') <br> Mago + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Максьвіта]]''' | | ''Meguswind'' (''Mehsuint'') <br> Mago (Maco) + Suint (Suitha) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маж|Маж (Маза, Мас, Маз, Мась, Меж, Мезь)]]''' | — | ''Mazo'' (''Mezo'', ''Maas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэйка (імя)|Мажэйка (Мазейка, Мазека, Мажэка, Мажыка, Мяжэйка)]]''' | — | ''Mazecha'' (''Mazika'') <br> Mazo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэла|Мажэла (Мазала, Мазель, Масіль, Мазуль, Мяжала)]]''' | — | ''Mazela'' (''Mazola'', ''Massall'', ''Massul'', ''Massila'') <br> Mazo (Maas) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазан|Мазан (Мажан)]]''' | — | ''Massana'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазен]]''' | — | ''Massen'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масанд|Масанд (Масэнд)]]''' | — | ''Masenda'' <br> Mazo (Maas) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Межгел|Межгел (Мазгіль, Мезгель, Мазгел)]]''' | | ''Mesgilo'' <br> Mazo (Mezo) + Gilo (Gill) <br> Masgo (Meske) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мажырым|Мажырым (Мажрым, Мазрым)]] | | Mazo + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мала]]''' | — | ''Malo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малейка|Малейка (Маліка)]]''' | — | ''Malicho'' <br> Malo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мальвід|Мальвід (Мальвіт)]]''' | | ''Malwida'' <br> Malo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малгуд]]''' | | ''Maalgodus'' <br> Malo + Gudo (Godo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мамейка]]''' | — | ''Mamecho'' <br> Mamo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маміла|Маміла (Мамель, Мамуль)]]''' | — | ''Mamila'' <br> Mamo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ман|Ман (Мань)]]''' | — | ''Mann'' (''Manno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манейка|Манейка (Маніка, Манік)]]''' | — | ''Manniko'' (''Mannecho'') <br> Mann + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маніла (імя)|Маніла (Маніль, Манель)]]''' | — | ''Manila'' (''Mannila'', ''Mannel'') <br> Mann + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівід|Манівід (Манвід)]]''' | [[Відзіман]] | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido | ''Widiman'' <br> Wido + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Манвіл|Манвіл (Манівіл)]] | [[Віліман]] | Mann + Wilo | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівін]]''' | | ''Manewine'' (''Manwine'') <br> Wino + Mann | ''Winiman'' <br> Mann + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангайла|Мангайла (Мангейла, Мангель, Манкель)]]''' | [[Гайліман]] | ''Manigel'' (''Mangella'', ''Mangel'', ''Mankel'') <br> Mann + Gailo (Gelo) | ''Gailamanns'' <br> Mann + Gailo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манігерд|Манігерд (Манігірд, Мангірд, Манкірд)]]''' | | ''Manegardus'' (''Mangerðr'') <br> Mann + Gerd (Gardo) | ''Gartmann'' <br> Gerd (Gardo) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангін|Мангін (Манкін, Манген)]]''' | | ''Mannikin'' <br> Mann + -kin <br> Mann + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангуд|Мангуд (Мангут)]]''' | [[Гудман]] | ''Mangod'' (''Mangut'') <br> Mann + Gudo (Godo) | ''Guotman'' <br> Gudo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манар]]''' | [[Герман (імя)|Герман]] | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) | ''Hermann'' (''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манят|Манят (Манат)]]''' | | ''Mannato'' <br> Mann + Joto <br> Mann + Hatho (Adi) | ''Hadoman'' <br> Hatho (Adi) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантур|Мантур (Мінтур)]]''' | | ''Mandur'' (''Mandor'') <br> Mann + Torro | ''Tormann'' <br> Torro + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міркель|Міркель (Мэркель, Мэрхель, Мархіль)]]''' | — | ''Merkil'' (''Merkel'', ''Marchilo'') <br> Marcho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркальд]]''' | | ''Marcold'' (''Marcald'') <br> Marcho + Waldo | ''Valadamarca'' <br> Waldo + Marcho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргер]]''' | | ''Margger'' <br> Marcho + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Март (імя)|Март (Мерт)]]''' | — | ''Marti'' (''Mardo'', ''Merti'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Марціла|Марціла (Мартэла)]]''' | — | ''Martilo'' <br> Marti + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мардвін (імя)|Мардвін (Мортвін)]]''' | | ''Martoin'' (''Merduwinus'') <br> Marti (Mardo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маста|Маста (Масьць, Машт, Міст)]]''' | — | ''Masto'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьціла|Масьціла (Мастала, Масталь, Мастэль)]]''' | — | ''Mastilo'' (''Mastalo'', ''Mastal'') <br> Masto + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьцін]]''' | — | ''Mastin'' <br> Masto + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мастаўт|Мастаўт (Масталт, Машталт, Маштаўт, Мештаўт, Мішталт, Міштаўт)]]''' | | ''Mastoaldus'' <br> Masto + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Масьцівіл|Масьцівіл (Маствіл, Моствіл)]] | | Masto + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мат (імя)|Мат (Меда)]]''' | — | ''Matto'' (''Mado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мадзейка|Мадзейка (Мадзека, Мядзейка, Мэдыка, Медзіка, Мацейка)]]''' | — | ''Madacho'' (''Mädecke'', ''Maticke'') <br> Matto (Mado) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзел|Медзел (Мадзіла, Медзіла, Маціль)]]''' | — | ''Mädel'' (''Madelo'', ''Meddil'', ''Medulo'') <br> Matto (Mado) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзін|Медзін (Медзень, Мэдын)]]''' | — | ''Meddin'' (''Medden'') <br> Matto (Mado) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матывік]]''' | | ''Matouigius'' (''Mathwig'', ''Medovicus'') <br> Matto (Mado) + Wigo (Wic) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медвін]]''' | | ''Medwinus'' (''Matuvin'') <br> Matto (Mado) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матар]]''' | | ''Matter'' (''Mather'') <br> Matto + Heri (Hari) | ''Herimat''<br> Heri + Matto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медгін|Медгін (Метгін, Медакін)]]''' | | ''Matgen'' <br> Matto (Mado) + -kin <br> Matto (Mado) + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медрык|Медрык (Метрык, Матрык, Мітрык)]]''' | | ''Mederic'' (''Mēdrīc'', ''Metrick'', ''Mathrich'') <br> Matto (Mado) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Магон]]''' | — | ''Magonus'' (''Maganus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйн|Мэйн (Майн, Мейн, Мейнь)]]''' | — | ''Meyn'' (''Megin'', ''Meino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнэль|Мэйнэль (Майнэль)]]''' | — | ''Meynell'' <br> Meyn + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мейнуш]]''' | — | ''Mejnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}} (''Majnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}}) <br> Meyn + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнар|Мэйнар (Майнар)]]''' | | ''Meinar'' <br> Meyn + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнарт|Мэйнарт (Мэйнард, Мейнарт, Мэйнэрт, Мейнард, Майнарт, Майнард)]]''' | | ''Meinart'' (''Meynard'') <br> Meyn + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Міл (імя)|Міл (Міла, Міль, Мель)]]''' | — | ''Milo'' (''Melus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілейка|Мілейка (Міліка, Мілека, Мелека)]]''' | — | ''Milleke'' (''Milike'', ''Melleko'') <br> Milo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілен|Мілен (Мелін, Мэлін, Мелен, Мелень, Мілень, Мілін)]]''' | — | ''Mellen'' (''Melin'') <br> Milo (Melus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мельбут|Мельбут (Мільбут)]]''' | | ''Melbodo'' (''Mellobod'', ''Mellobaud'') <br> Milo (Melus) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільвід|Мільвід (Мельвід)]]''' | | ''Melvid'' (''Melewidis'') <br> Milo (Melus) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілар]]''' | | ''Milehar'' <br> Milo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мелкід|Мелкід (Мільгед, Мільгет)]]''' | | ''Meligedius'' <br> Milo (Melus) + Geda (Giddo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілкін|Мілкін (Мелькін, Мількен, Мільгін)]]''' | | ''Millikin'' <br> Milo (Melus) + Ginno <br> Milo + -kin | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільконт|Мільконт (Мелькунт)]]''' | | ''Milgunt'' <br> Milo + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мільмонт|Мільмонт (Мэльмонт, Мільмунт)]] | | Milo + Mund (Munt) <br> ''Malmund'' <br> Malo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілят|Мілят (Мілёт, Мялюта)]]''' | | ''Milliot'' (''Melot'') <br> Milo (Melus) + Joto (Juto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мін|Мін (Мен, Мінь, Мень)]]''' | — | ''Minno'' (''Menno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінейка (імя)|Мінейка (Мініка, Мінка, Менейка, Меніка)]]''' | — | ''Minnico'' (''Meniko'') <br> Minno (Menno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінела|Мінела (Меніль, Менюл)]]''' | — | ''Mennel'' (''Minel'', ''Minnul'') <br> Minno (Menno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінялк|Мінялк (Міналг, Мінаўг, Мінэльг, Менелк)]] | [[Альгмін]] | Minno + Helgi (Alko) | Helgi (Algo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінбут]]''' | [[Бутмін]] | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) <br> Minno + Boto (Buto) | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінаўт|Мінаўт (Міналт, Міналта, Меналта)]]''' | | ''Minolt'' (''Minaut'', ''Menalt'') <br> Minno + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінвід|Мінвід (Мінвіт, Менвід)]]''' | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | ''Minuit'' <br> Minno + Wido <br> ''Meginwid'' <br> Meyn (Megin) + Wido | Wido + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігайла (імя)|Мінігайла (Мінгель, Мэнгель, Мэнгела)]]''' | [[Гайлімін]] | ''Minigelus'' (''Mengel'') <br> Minno (Menno) + Gailo (Gelo) | ''Geleminus'' <br> Gailo (Gelo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгіла]]''' | | ''Mengilo'' (''Menkilo'') <br> Minno (Menno) + Gilo | ''Gilmin'' (''Gilmen'') <br> Gilo + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгер]]''' | [[Гермін]] | ''Minger'' (''Menger'') <br> Minno (Menno) + Gero | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгірд]]''' | | ''Mingard'' <br> Minno + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігаўд|Мінігаўд (Менгаўд, Мінгоўд, Менькоўт)]]''' | | ''Menegald'' (''Minegolt'') <br> Minno (Menno) + Goldo <br> ''Menigaut'' <br> Minno (Menno) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгін|Мінгін (Мінген, Менгін, Мэнкін)]]''' | | ''Mennigen'' (''Mennikin'', ''Minchin'') <br> Minno (Menno) + -kin <br> Minno (Menno) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгуд|Мінгуд (Мінгот)]]''' | [[Гудымін]] | ''Mengodus'' (''Mengotus'') <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) | ''Goudemen'' <br> Gudo + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінар|Мінар (Мінэр)]]''' | | ''Minar'' (''Miner'') <br> Minno (Menno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінард|Менарт (Мінарт, Мінард)]]''' | | ''Mennert'' (''Minart'', ''Minard'') <br> Minno (Menno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міндоўг (імя)|Міндаў (Міндоўг, Міндак, Міндаг, Мендак, Мендаг, Мэндаг, Мэндах)]]''' | [[Даўмен]] | ''Mindach'' (''Mendoch'') <br> Minno (Menno) + Daugo (Davo) <br> Meyn + Dago | ''Dauman'' <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінконт]]''' | [[Кантмін]] | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth (Kunth) | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінімонт|Мінімонт (Мінімунд, Мінімунт)]] | [[Мантымін]] | Minno + Mund (Munt) <br> ''Maginmund'' <br> Meyn (Megin) + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінят|Мінят (Мінют)]]''' | | ''Miniatus'' <br> Minno + Joto (Juto) <br> Minno + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінда|Мінда (Мінта, Мента, Манта)]]''' | — | ''Manto'' (''Mende'', ''Minte'', ''Mente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінціла|Мінціла (Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Міндзель)]]''' | — | ''Mindilo'' (''Mantillo'', ''Mintel'', ''Mendilo'') <br> Manto (Minte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінтаўт|Мінтаўт (Менталт)]]''' | [[Таўцімін]] | ''Mindelt'' (''Mendelt'', ''Mandelt'') <br> Manto (Minte) + Waldo (Walt) <br> Minno + Teudo (Taut) | Teudo (Taut) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендэр|Мендэр (Мэндэр, Мантэра, Міндэр, Мандэр, Мандр, Мінтар)]]''' | | ''Mender'' (''Mantarius'', ''Minder'') <br> Manto (Mende) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендрык|Мендрык (Мэндрык, Мандрык, Міндрык, Мендрэк)]]''' | | ''Mendrick'' (''Mandariks'', ''Mendrich'') <br> Manto (Mende) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міра (імя)|Мера (Мер, Мар)]]''' | — | ''Mero'' (''Miro'', ''Maro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірэйка|Мірэйка (Мярэйка, Марэйка, Мерка, Мірка)]]''' | — | ''Mirica'' (''Mereko'', ''Marêke'', ''Mercke'') <br> Mero (Miro) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мерула|Мерула (Марыла, Мерла, Марэла, Мірэла)]]''' | — | ''Merula'' (''Marilo'', ''Merlo'', ''Marellus'', ''Mirella'') <br> Mero + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірын|Мірын (Марын, Мэрэн)]]''' | — | ''Marinus'' (''Merrin'', ''Mehren'') <br> Mero (Maro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міруш|Міруш (Маруш)]]''' | — | ''Merusch'' <br> Mero (Miro) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Марбут]]''' | | ''Marbotte'' (''Meriboto'') <br> Mero (Maro) + Boto (Buto) | ''Botmar'' <br> Boto (Buto) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мервін|Мервін (Марвін, Мірвін)]]''' | | ''Mervinus'' (''Maruin'') <br> Mero (Maro) + Wino | ''Winimar'' <br> Wino + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргела|Маргела (Мергель, Маргель, Маргайла, Маргаль)]]''' | | ''Mergell'' <br> Mero (Maro) + Gailo (Gelo) | ''Geilamer'' (''Gelmer'') <br> Gailo (Gelo) + Mero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркунт]]''' | | ''Margundis'' (''Mariconda'') <br> Mero (Maro) + Gunth (Kunth) | ''Gundemar'' (''Cundmar'') <br> Gunth (Kunth) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мармонт|Мармонт (Марымонт, Мірмант)]]''' | | ''Marmundus'' (''Marmont'', ''Marimundo'', ''Miramunda'') <br> Mero (Maro) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мут|Мот (Мут, Мод, Моць)]]''' | — | ''Mot'' (''Muta'', ''Moda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Моціка|Моціка (Мацейка, Моцейка, Муцейка)]]''' | — | ''Motico'' (''Muteke'') <br> Mot (Muta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маціла|Муціла (Мутэль, Маціла, Мацель)]]''' | — | ''Mutila'' (''Mutel'', ''Motilo'') <br> Mot (Muta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мудзін|Мудзін (Мудын)]]''' | — | ''Modin'' (''Muttin'') <br> Mot (Muta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мутаўт]]''' | | ''Muotolt'' <br> Mot (Muta) + Waldo (Walt) <br> Mot (Muta) + Teudo (Taut) | ''Teutmodus'' <br> Teudo (Teuth) + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотвіл|Мотвіл (Модвіл)]]''' | | ''Moetwil'' <br> Mot (Muta) + Wilo | ''Willimot'' <br> Wilo + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотар|Мотар (Мутар, Модэр)]]''' | | ''Motar'' (''Muotar'', ''Moder'') <br> Mot + Heri (Hari) | ''Herimot'' <br> Heri + Mot |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мус|Мус (Муш, Музь)]]''' | — | ''Mus''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Musz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мусіла|Мусіла (Мусель)]]''' | — | ''Musilo'' (''Musula'') <br> Mus + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мунд|Монт (Мунд, Мунт, Монд, Мундзь, Мондзь)]]''' | — | ''Mund'' (''Munt'', ''Mond'', ''Mont'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандзейка|Мандзейка (Мундзейка, Монцека, Манцейка)]]''' | — | ''Mundicho'' (''Mondicus'') <br> Mund (Mont) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундыла (імя)|Мантыла (Монтэль)]]''' | — | ''Muntilo'' (''Montel'') <br> Mund (Munt) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтуш|Монтуш (Монтш)]]''' | — | ''Muntsch'' <br> Mund (Mont) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтаўт|Монтаўт (Монталт, Монталд, Мунталт)]]''' | [[Валімонт]] | ''Montald'' (''Montault'', ''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) <br> Mund (Munt) + Teudo (Taut) | ''Walmont'' (''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Teutmunt'' <br> Teudo (Teuth) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандывік]]''' | [[Вігмант]] | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) | ''Wigmunt'' (''Wicmund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантывід (імя)|Мантывід (Мунтвід, Мондвід)]] | [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] | Mund (Munt) + Wido | ''Widmund'' <br> Wido + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтвіл|Монтвіл (Мунтвіл, Мондвіл)]]''' | [[Вілімонт]] | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo | ''Wilmunt'' <br> Wilo + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантывін]]''' | | ''Mondawin'' (''Mundawins'') <br> Mund (Munt) + Wino | ''Winimunt'' <br> Wino + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла (Мантыгал, Мунтыгайла)]]''' | [[Галімонт]] | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) | ''Galmund'' <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд (Мунтыгерд, Мундыгерд, Мантыгард, Монтгард)]]''' | [[Гірдзімонт]] | ''Mundgerd'' (''Mundgerdr'') <br> Mund + Gerd | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мондар|Мондар (Мондэр, Монтар)]]''' | | ''Munder'' (''Munter'', ''Mundher'') <br> Mund (Munt) + Heri (Hari) | ''Hermunt'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Mont) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтарт]]''' | | ''Mundert'' (''Mundhart'') <br> Mund (Munt) + Hardt (Hart) | ''Hardmunt'' (''Hartomund'') <br> Hardt (Hart) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантымін]] | [[Мінімонт]] | Mund (Munt) + Minno | Minno + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундэрых (імя)|Мондрык]]''' | | ''Mondericus'' (''Mondrich'', ''Mundericus'') <br> Mund + Rick | ''Richmont'' <br> Rick (Rih) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантрым (імя)|Мантрым (Мунтрым, Мондрым)]] | [[Рымант]] | Mund (Munt) + Rim | ''Rimunt'' <br> Rim + Mund (Munt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нейка]]''' | — | ''Naicho'' (''Necke'', ''Nacho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нагела|Нагела (Нагель, Найгель, Найгайла)]]''' | | ''Nagel'' (''Nagal'') <br> Naicho (Nacho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наймант|Наймант (Нэймант, Намонт)]]''' | | ''Naimundus'' (''Neimundus'') <br> Naicho + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нань]]''' | — | ''Nanno'' (''Nenna'', ''Nannus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наніка]]''' | — | ''Nannicha'' <br> Nanno + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нанарт|Нанарт (Нангарт, Нанэрт, Нэнарт, Ненарт, Нінарт)]]''' | | ''Nanhart'' (''Nennert'') <br> Nanno (Nenna) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наць]]''' | — | ''Nath'' (''Nato'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Натар (імя)|Натар (Надэр, Нядар)]]''' | | ''Nater'' (''Nadhere'') <br> Nath + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нед|Нед (Ніт, Нідзь, Нець]])''' | — | ''Nieth'' (''Nied'', ''Nid'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ніціла]]''' | — | ''Nitilo'' (''Nidilo'', ''Nittel'') <br> Nieth (Nid) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нігайла|Нігайла (Негела, Нігал)]]''' | | ''Negele'' (''Niegel'') <br> Nieth + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітар|Нітар (Нідэр, Нэйдэр)]]''' | | ''Nieter'' (''Nither'', ''Nidar'') <br> Nieth (Nid) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітарт]]''' | | ''Nitart'' (''Nithart'') <br> Nieth + Hardt (Hart) | ''Hartnid'' <br> Hardt (Hart) + Nieth (Nid) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нетымер]]''' | | ''Nitimerus'' (''Niemer'') <br> Nieth + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нода|Нода (Нота, Ноць, Нут)]]''' | — | ''Noddo'' (''Noto'', ''Noth'', ''Nutte'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацейка|Нацейка (Надзейка)]]''' | — | ''Nothicho'' (''Nodiko'') <br> Noddo (Noto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацель]]''' | — | ''Notilo'' (''Nötel'', ''Noddilo'') <br> Noddo (Noto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутаўт]]''' | | ''Notaldus'' (''Noteldus'') <br> Noddo (Nutte) + Teudo (Taut) <br> Noddo (Nutte) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутар|Нутар (Нотар)]]''' | | ''Nudhari'' (''Nothar'') <br> Noddo (Nutte) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нор (імя)|Нор (Нар, Нер)]]''' | — | ''Noro'' (''Nero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэйка|Нарэйка (Нарыка, Норка)]]''' | — | ''Noriko'' (''Norke'') <br> Noro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэла|Нарэла (Нарэль)]]''' | — | ''Narelo'' <br> Noro (Nero) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нерын|Нерын (Нерэн)]]''' | — | ''Nerin'' (''Norin'') <br> Noro (Nero) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наруш|Наруш (Нарэш, Нарыш, Нараш)]]''' | — | ''Norusch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Noreš''{{Заўвага|name="Чэхія"|Германска-славянскае імя, якое азначалася ў Чэхіі}}, ''Norisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Noro + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбар]]''' | | ''Norber'' <br> Noro + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Норбэрт|Нарборт (Норбэрт)]]''' | | ''Norbert'' (''Nerbertus') <br> Noro (Nero) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбут (імя)|Нарбут (Нарбот, Норбут, Нарбуд, Нарыбут)]]''' | [[Бутнар]] | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвід|Нарвід (Норвід, Нервід)]]''' | | ''Norvid'' (''Narvid'') <br> Noro + Wido | ''Widhener'' <br> Wido + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвіл]]''' | | ''Norvilus'' <br> Noro + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нарывойша|Нарывойша (Нарвайс, Нарвойш, Нарвэйша, Нарвэйш, Норвэйш, Нарвош)]] | [[Войшнар]] | Noro + Weise (Wiso) <br> Noro + Waiso (Voysch) | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наргайла|Наргайла (Наргейла, Наргела)]]''' | | ''Nargella'' <br> Noro (Nero) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарман|Нарман (Норман, Нармен)]]''' | | ''Norman'' (''Neriman'') <br> Noro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарымонт (імя)|Нарымонт (Нарымунт, Нормунт, Нармунт)]]''' | | ''Normunt'' (''Normundus'') <br> Noro + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нарт|Нарт (Норда)]]''' | — | ''North'' (''Nardo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нартаўт|Нартаўт (Нартольт)]]''' | | ''Nartolt'' (''Nortold'') <br> North + Waldo (Walt) <br> Noro (Nero) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявіла|Нявіла (Нівіла, Навіла)]]''' | — | ''Newilo'' <br> Niwo (Nevo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявойст]]''' | — | ''Neosta'' <br> Niwo (Nevo) + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нявойна]] | | ''Nevin'' <br> Niwo (Nevo) + Wino (Weine) <br> Niwo (Nevo) + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Невярд|Невярд (Невярт)]]''' | | ''Niviard'' (''Niewerth'') <br> Niwo (Nevo) + Hardt | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Неўрад]]''' | | ''Niwrat'' (''Neurodus'') <br> Niwo (Nevo) + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нястольт]]''' | | ''Nistaldus'' <br> Nistio + Waldo <br> Niwo (Nevo) + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ота]]''' | — | ''Oto'' (''Odo'', ''Audo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адыла|Аціла (Ятыла, Аўдзіла)]]''' | — | ''Otilo'' (''Audilo'') <br> Oto (Audo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Одзін (імя)|Одзін]]''' | — | ''Odin'' <br> Oto (Odo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Отаўт]]''' | | ''Ottolt'' <br> Oto + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атгін]]''' | | ''Otken'' (''Oetgen'') <br> Oto + -kin <br> Oto + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атмут]]''' | | ''Otmot'' <br> Oto + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адрык|Адрык (Атарык)]]''' | | ''Odric'' (''Oterihc'') <br> Oto (Odo) + Rick | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Окель]]''' | — | ''Ockel'' (''Okilo'') <br> Occo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пац|Пац (Пач)]]''' | — | ''Pazzo'' (''Patza'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацолт|Пацолт (Пецальт)]]''' | | ''Pazolt'' (''Petzold'') <br> Pazzo + Waldo (Walt) <br> Petz + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прош|Прош (Прэз, Прыш, Брош)]]''' | — | ''Brezzo'' (''Prosch'', ''Brosch'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Прэзгінт|Прэзгінт (Брозгінт, Брызгінд, Брышгінт)]] | | Brezzo (Prosch) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прышмонт|Прышмонт (Прашмунт, Прэшмунт, Прышымунд, Прызмант)]]''' | | ''Prosmund'' (''Brosmundus'') <br> Brezzo (Prosch) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рабан|Рабан (Рапан, Грабан)]]''' | — | ''Rabanus'' (''Rapan'', ''Hraban'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапа (імя)|Рапа (Рап)]]''' | — | ''Rappo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапш]]''' | — | ''Rapsch'' <br> Rabanus (Rappo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рага|Рага (Рэга)]]''' | — | ''Rago'' (''Ragi'', ''Reggi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагіла|Рагіла (Рагул, Рагла)]]''' | — | ''Ragilo'' (''Regula'', ''Raggl'') <br> Rago (Reggi) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагінь|Рагін (Рагіна, Рэгін, Рэгінь, Рагінь, Рагіня)]]''' | — | ''Ragenus'' (''Ragina'', ''Regin'') <br> Rago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагвалод (імя)|Рагвалод (Рэгвальд)]]''' | | ''Ragvald'' <br> Rago + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагайла|Рагайла (Рагела, Рагель, Рагаль, Рэгель)]]''' | | ''Ragel'' (''Rogello'', ''Regel'') <br> Rago (Reggi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыгмонт|Рыгмонт (Рыгмунт)]]''' | | ''Regimunt'' (''Ragemunt'') <br> Rago (Reggi) + Mund (Munt) <br> ''Rigmunt'' <br> Rick + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раган]]''' | — | ''Raganus'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйн (імя)|Рэйн (Райна, Рэйна, Рэйнь, Райнь)]]''' | — | ''Rein'' (''Raino'', ''Reyne'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнальд|Рэйнальд (Рэйнальт, Рэгінальд)]]''' | | ''Reinald'' (''Raginald'') <br> Rein (Raganus) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэнігер|Рэнігер (Рэнікер)]]''' | | ''Ranniger'' (''Renger'', ''Renker'', ''Ragingar'') <br> Rein (Raganus) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнар]]''' | | ''Reinar'' (''Raganhar'') <br> Rein (Raganus) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раймунд|Раймунд (Раймунт, Рэймунд, Рэймунт, Раймонт, Рэймант)]]''' | | ''Raimund'' (''Raymond'', ''Raginmund'') <br> Rein (Raganus) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ракель|Ракель (Ракіль)]]''' | — | ''Rakila'' <br> Raco (Rako) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рад|Рад (Рат, Радзь)]]''' | — | ''Rado'' (''Rato'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіка|Радзіка (Радзейка)]]''' | — | ''Radike'' (''Radeke'', ''Radacho'') <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіла|Радзіла (Раціла, Радзель, Радуль)]]''' | — | ''Radila'' (''Ratilo'', ''Radel'', ''Radulus'') <br> Rado + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзень|Радзень (Рацін, Радзін)]]''' | — | ''Radin'' (''Rattin'', ''Radden'') <br> Rado (Rato) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радун|Радун (Радон, Радзюн)]]''' | — | ''Raduni'' <br> Rado + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радаш|Радаш (Радзюш, Радш, Раташ)]]''' | — | ''Radusch'' (''Ratsch'') <br> Rado (Rato) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратаўт|Ратаўт (Раталт, Раталд)]]''' | | ''Ratolt'' (''Ratald'', ''Rataud'') <br> Rado (Rato) + Waldo (Walt) <br> Rado + Teudo (Taut) | ''Waltrat'' <br> Waldo (Walt) + Rado (Rato) <br> ''Teudrad'' <br> Teudo (Teuth) + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзівіл (імя)|Радзівіл (Рацівіл, Радвіл)]]''' | | ''Ratwilius'' <br> Rado (Rato) + Wilo | ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радавін|Радавін (Радвін)]]''' | | ''Radowin'' (''Radwin'') <br> Rado + Wino | ''Winirad'' <br> Wino + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радыгайла]]''' | | ''Ratgeil'' (''Redgell'') <br> Rado (Rato) + Gailo | ''Geilrad'' (''Gailrat'') <br> Gailo + Rado (Rato) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратман (імя)|Ратман (Радман, Радзіман, Радаман, Радэман)]]''' | | ''Ratman'' (''Radman'', ''Rademann'') <br> Rado (Rato) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Радзімін|Радзімін (Радмін)]] | | Rado + Minno | ''Minrath'' (''Menrad'') <br> Rado (Rato) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзімонт]]''' | | ''Radmunt'' (''Ratemund'') <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Разела|Разела (Расель, Разель, Разэль, Ражэла)]]''' | — | ''Razala'' (''Rassel'') <br> Razo (Rasse) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рам]]''' | — | ''Ramo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Раміла|Раміла (Рамэль)]]''' | — | ''Ramilo'' (''Ramel''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамут|Рамут (Рамот, Рамуць)]]''' | — | ''Ramut'' <br> Ramo + -t- <br> Ramo + Mot (Muta) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамша]]''' | — | ''Ramsch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Ramysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ramesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Rames''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамаўт]]''' | | ''Ramaldus'' (''Ramolt'', ''Ramoudt'') <br> Ramo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамант|Рамант (Рамунт, Ромунт, Ромунд)]]''' | | ''Ramunt'' <br> Ramo + Mund (Munt) <br> ''Romont'' (''Romundus'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рань]]''' | — | ''Rano'' (''Rahn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раніла]]''' | — | ''Ranila'' <br> Rano + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ранвід]]''' | | ''Ranoid'' (''Ranvid'') <br> Rano + Wido | ''Widerannus'' <br> Wido + Rano |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ранда|Ранда (Рант, Рэнт, Рандзь)]]''' | — | ''Rando'' (''Ranto'', ''Rento'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзіла]]''' | — | ''Randilo'' <br> Rando + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзін]]''' | — | ''Randinus'' (''Randenus'') <br> Rando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандар|Рандар (Рандэр)]]''' | [[Ерандзь]] | ''Randhar'' (''Randhere'') <br> Rando + Heri (Hari) | ''Herrand'' (''Harranth'') <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рука (імя)|Рука (Рук)]]''' | — | ''Rucco'' (''Rocco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рокіль|Рокіль (Рукель, Рукля)]]''' | — | ''Rocula'' (''Rochilo'', ''Rukiel''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ruclo'') <br> Rucco (Rocco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рукша]]''' | — | ''Rocksch'' <br> Rucco (Rocco) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руга]]''' | — | ''Rugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руген (імя)|Руген (Ругін)]]''' | — | ''Rugin'' <br> Rugo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рувіль]]''' | — | ''Rowilo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рума|Рума (Рум, Ром, Ромь)]]''' | — | ''Rumo'' (''Ruom'', ''Rom'', ''Hruam'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамейка|Рамейка (Румейка, Роміка, Руміка)]]''' | — | ''Rümecke'' (''Hromiko'') <br> Rumo (Hruam) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румель|Румель (Ромель, Румуль)]]''' | — | ''Rummel'' (''Rommel'') <br> Rumo (Ruom) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румін|Румін (Ромен)]]''' | — | ''Rumin'' (''Romenus'') <br> Rumo (Ruom) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромат]]''' | — | ''Romatus'' <br> Rumo (Ruom) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румш|Румш (Ромыш, Ромш)]]''' | — | ''Rumsch'' (''Römisch'') <br> Rumo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румбольд|Румбольд (Румпольд, Румбоўд, Рамбальт, Ромбаль)]]''' | | ''Rumbold'' (''Rumpolt'', ''Rumbaut'', ''Rumbolt'', ''Rumpel'') <br> Rumo + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромбут|Ромбут (Румбут)]]''' | | ''Rombodus'' <br> Rumo (Ruom) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамвольт|Рамвольт (Румвольд, Рамульт, Ромальд, Рамуальд)]]''' | | ''Romualt'' (''Romuald'', ''Rumolt'', ''Romald'') <br> Rumo (Ruom) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Руна (імя)|Руна (Рунь)]]''' | — | ''Runo'' (''Run'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рунейка|Рунейка (Руніка, Ранейка)]]''' | — | ''Runnecke'' (''Runica'') <br> Runo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рупейка|Рупейка (Рупка)]]''' | — | ''Rupke'' <br> Rupo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рост (імя)|Рост (Росьць, Русьць)]]''' | — | ''Rost'' (''Rust'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Русьцейка|Русьцейка (Росьцейка, Ростэк, Русьцік, Рушцейка)]]''' | — | ''Rosteck'' <br> Rost (Rust) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Расьціла]]''' | — | ''Rustil'' <br> Rost (Rust) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростан|Ростан (Рустан, Руштан)]]''' | — | ''Rostan'' (''Ruston'') <br> Rost + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рустэн|Рустэн (Рустэнь, Ростэнь, Ростын)]]''' | — | ''Rusten'' (''Rosten'') <br> Rost (Rust) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростаўт|Ростаўт (Росталт, Роштаўт)]]''' | | ''Rostoldus'' (''Rostaldus'', ''Rustoldus'') <br> Rost (Rust) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рык|Рык (Рэйх)]]''' | — | ''Rick'' (''Rih'', ''Reiche'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхіла (імя)|Рыкель]]''' | — | ''Richilo'' (''Rikila'', ''Richela'') <br> Rick (Rih) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыбалт|Рыбалт (Рыбальт)]]''' | [[Болтрык]] | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald | ''Boldericus'' <br> Bald (Boldt) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыгала|Рыгала (Рыгель, Рыгайла, Рыкайла)]]''' | | ''Ricgela'' <br> Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыконт]]''' | [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]] | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) | ''Condricus'' <br> Gunth (Kunth) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхлік]]''' | | ''Richlich'' <br> Rick (Rih) + *Lic | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рым (імя)|Рым]]''' | — | ''Rim'' (''Rimo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымейка|Рымейка (Рымка)]]''' | — | ''Rimicho'' <br> Rim + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымель]]''' | — | ''Riemel'' (''Rimila'') <br> Rim + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэмест]]''' | — | ''Rimisto'' (''Remistus'') <br> Rim + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымут|Рымут (Рымуць)]]''' | — | ''Rymut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -t- <br> Rim + Mot (Muta) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымша|Рымша (Рымуш, Рымаш)]]''' | — | ''Rymsza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымбут]]''' | [[Бутрым]] | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымальд]]''' | | ''Rimald'' <br> Rim + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымавід (імя)|Рымавід (Рымвід, Рынвід)]] | | Rim + Wido <br> ''Rennuit'' <br> Rein + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымгайла|Рымгайла (Рымегель, Рымгейла, Рымгел, Рымкайл)]] | | ''Rimagil'' (''Rimgils'') <br> Rim + Gilo (< Gisel) <br> Rim + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымгальд]]''' | [[Гаўдрым]] | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo | Gaudo + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымар (імя)|Рымар (Рымэр, Рымер)]]''' | | ''Rimarus'' (''Rimer'') <br> Rim + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымард]]''' | | ''Rimmert'' (''Rymard'', ''Rimhart'') <br> Rim + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымконт]]''' | [[Кантрым]] | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Kunth) | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыман]]''' | | ''Rimann'' <br> Rim + Mann <br> Rick (Rih) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымант|Рымант (Рымунд, Рымунць, Рымонд)]]''' | [[Мантрым (імя)|Мантрым]] | ''Rimunt'' (''Rimund'') <br> Rim + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымтаўт|Рымтаўт (Рымталт, Рынтаўт)]] | | Rim + Teudo (Teudo) <br> ''Rintolt'' (''Rindolt'') <br> Rindr + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынк|Рынк (Рынка, Рынг)]]''' | — | ''Rinco'' (''Ringk'', ''Ringo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгіла|Рынгель (Рынкель, Рынгала, Рынгайла)]]''' | — | ''Ringel'' (''Rinkel'', ''Ringilo'') <br> Rinco (Ringk) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынкун]]''' | — | ''Ringun'' <br> Rinco (Ringk) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгольд (імя)|Рынгольд (Рынгальд, Рынгвальд)]]''' | | ''Ringold'' (''Ringwald'') <br> Rinco (Ringk) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыда|Рыда (Рыд, Рыдзь)]]''' | — | ''Rido'' (''Rito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдзіка|Рыдзіка (Рыдык)]]''' | — | ''Redeco'' <br> Rido + -k- <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдэль|Рыдэль (Рытэль)]]''' | — | ''Riedel'' <br> Rido (Rito) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытэн]]''' | — | ''Rieden'' <br> Rido (Rito) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытаўт]]''' | | ''Ritoldus'' (''Ritaud'') <br> Rido (Rito) + Waldo (Walt) | ''Waltrid'' <br> Waldo (Walt) + Rido <br> ''Theutrid'' <br> Teudo (Teuth) + Rido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдмонт]]''' | | ''Redmund'' <br> Rido + Mund (Munt) <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саба|Саба (Шаба)]]''' | — | ''Saba'' (''Sabas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіла (імя)|Сабіла (Сабела, Сабуль, Забіла, Забела, Забель, Шабель, Жабела)]]''' | — | ''Sabilo'' (''Sabel'', ''Sabulo'') <br> Saba + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіна|Сабіна (Сабін)]]''' | — | ''Sabine'' <br> Saba + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шабэр|Шабэр (Шабер)]]''' | | ''Sabherus'' <br> Saba + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сава (імя)|Сава]]''' | — | ''Soava'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савіла|Савіла (Савула, Савала, Савуль, Саваль, Саўль, Завіла, Шавіла, Савель, Шавела)]]''' | — | ''Savilo'' (''Sauulo'', ''Savalo'', ''Saul'') <br> Soava + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігайла|Савігайла (Саўгел, Салгел)]]''' | | ''Savigello'' <br> Soava + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігін|Савігін (Саўгін, Саўкін, Савукін, Саўген, Шаўген, Шаўкін, Жаўгін)]]''' | | ''Sawkin'' <br> Soava + -kin <br> Savas + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўгут|Саўгут (Саўгуць)]]''' | | ''Savegotus'' (''Savegotis'') <br> Soava + Gudo (Godo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўконт]]''' | | ''Savegonte'' <br> Soava + Gunth (Cund) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савімонт]] | | Soava + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўрык|Саўрык (Сеўрык)]]''' | | ''Savericus'' (''Severicus'') <br> Soava + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савірым]] | | Soava + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сак|Сак (Зак, Шак, Жак, Зага, Жага)]]''' | — | ''Sack'' (''Sacco'', ''Saage'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакель|Сакель (Жакель, Жагіль, Шакель)]]''' | — | ''Sakel'' (''Sagilo'') <br> Sack + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакень|Сакень (Сакен, Сакін, Шакен, Загень)]]''' | — | ''Sacken'' (''Sagin'') <br> Sack + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагель|Жагель (Загала, Жагала, Сагайла, Жагайла)]]''' | | ''Sagel'' (''Sagalo'') <br> Sack (Saage) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагар|Жагар (Загар, Закар, Жакор)]]''' | | ''Sagar'' (''Sahker'') <br> Sack (Saage) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сала (імя)|Сала (Шаль, Заль, Жоль)]]''' | — | ''Salvo'' (''Sallo'', ''Selo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салейка|Салейка (Салука, Салік, Салька, Шалейка, Залейка, Жалека, Жалейка, Сялейка)]]''' | — | ''Saleko'' (''Salucho'', ''Salico'', ''Selke'') <br> Salvo (Sallo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салін]]''' | — | ''Salina'' <br> Salvo (Sallo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салата (імя)|Салата (Саладзь)]]''' | | ''Saletho'' (''Salat'', ''Salado'') <br> Salvo (Sallo) + -t- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сельвін|Сельвін (Салавін, Шалавін)]]''' | | ''Selwin'' (''Salawins'', ''Seleuuin'') <br> Salvo (Selo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сальгер|Сальгер (Зальгер, Жалагер, Шалагір)]]''' | | ''Salger'' (''Salager'') <br> Salvo (Sallo) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салкірд|Салкірд (Саўгірд, Саўгард)]]''' | | ''Salgerd'' (''Salgerðr'', ''Salgard'') <br> Salvo (Sallo) + Gerd (Gyrd) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саламан|Саламан (Сальман, Саліман, Шаламан, Зальман, Саўман, Саламен)]]''' | | ''Salaman'' (''Salman'', ''Saleman'') <br> Salvo (Sallo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жалмонт|Жалмонт (Залмонт, Саўмонт)]]''' | | ''Salmond'' (''Salamund'') <br> Salvo (Sallo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сань]]''' | — | ''Sanno'' (''Senne'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Санель|Санель (Саніль, Сяніла, Сініла, Сенель, Сініль)]]''' | — | ''Sanilo'' (''Senilo'') <br> Sano (Senne) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сангушка|Сангаў (Сангушка)]] | | Sano + Gawo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Санда|Санда (Санта, Занта, Шанда)]]''' | — | ''Sando'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сандзейка]]''' | — | ''Sandika'' <br> Sando + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жандзель|Жандзель (Шэндзель)]]''' | — | ''Sandel'' (''Sendel'') <br> Sando + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сантаўт|Сантаўт (Жонтаўт)]]''' | | ''Santold'' <br> Sando + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зантэр|Зантэр (Сандэр, Сандар, Зандэр, Зандар, Жантар, Шантэр, Шандэр, Шандар)]]''' | | ''Santer'' (''Sander'', ''Sandheri'', ''Santari'') <br> Sando + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шандрык]]''' | | ''Sandrih'' <br> Sando + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сар|Сар (Сер, Сэр, Зара, Шар)]]''' | — | ''Sarus'' (''Serre'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарэйка|Сарэйка (Сарака, Зарык, Сярэйка, Сэрэйка, Серака, Шарэйка, Шарка, Жарэйка)]]''' | — | ''Saracho'' (''Saricho'', ''Serecho'') <br> Sarus (Serre) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарала|Сарала (Зарала, Сарул, Серуль, Сарыла, Сарэла, Сарэль, Шэрэль)]]''' | — | ''Saralo'' (''Serulus'', ''Sarilo'', ''Sarelo'') <br> Sarus (Serre) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сярбут|Сярбут (Сарбут)]]''' | | ''Serbutt'' (''Saraboto'') <br> Sarus (Serre) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвід|Сарвід (Зарвід, Сэрвід, Шэрвід)]]''' | | ''Sarvidis'' <br> Sarus + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвіла|Сарвіла (Сярвіла, Сэрвіла, Шэрвіла)]]''' | | ''Sarvilo'' (''Servil'') <br> Sarus + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргель|Саргель (Саргейла, Саргайла, Сяргель, Сяргайла)]]''' | | ''Sargeli'' <br> Sarus + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргонт]]''' | | ''Sergunda'' <br> Sarus (Serre) + Gunth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргоўд|Саргоўд (Саргаўт, Сарголт)]]''' | | ''Saregaud'' <br> Sarus + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргут|Саргут (Саргода, Сергута, Саргот, Шэргут, Саркут)]]''' | | ''Sargood'' (''Sergudo'', ''Serecutus'') <br> Sarus + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарман|Сарман (Сермана, Шараман)]]''' | | ''Saraman'' (''Sermanus'') <br> Sarus + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сармонт|Сармонт (Шармонт, Жармонт, Жэрмунт)]]''' | | ''Sarmund'' (''Saramund'') <br> Sarus + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Застаўд (імя)|Застаўд (Застальд, Зашталд, Зашталт, Жостаўд, Жосталт, Жажтаўт, Шэйстаўт)]] | | з + [[Яштальд|Аштаўт]]{{Заўвага|Параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>}} <br> Zeiz + Teudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Свала|Свала (Швала)]]''' | — | ''Swala'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Свалегед (імя)|Свалегед (Сьвелегат)]] | | Swala + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жвангін|Жвангін (Звангін)]]''' | | ''Suanikin'' (''Schwankinna'') <br> Svano + -kin <br> Svano + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінт|Сьвінта (Сьвіта, Сьвець, Жвін, Сьвен, Швінта)]]''' | — | ''Suint'' (''Swind'', ''Suitha'', ''Schwenn'', ''Schwindt'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінцейка|Сьвінцейка (Зьвініка, Сьвецека)]]''' | — | ''Suithiko'' (''Schwincke'', ''Schwindtke'') <br> Suint (Suitha) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтыла (імя)|Сьвінтэла (Сьвінтала, Швінтэль, Сьвітэль, Сьвідэль, Зьвіндзель, Зьвінель)]]''' | — | ''Svinthila'' (''Suitila'', ''Suentilo'') <br> Suint + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвідон|Сьвідон (Сьвідун, Сьвітун)]]''' | — | ''Suidun'' (''Switun'') <br> Suint + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывінбуд (імя)|Жывінбуд]]''' | | ''Switbodo'' <br> Suint (Suitha) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвентагал|Сьвентагал (Зьвінгель, Жвінгель)]] | | Suint + Gailo | ''Galsuintha'' (''Gelsuint'') <br> Gailo (Gelo) + Suint |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Швендэр|Швендэр (Сьвіндэр, Сьвідэр, Свэндар, Сьвінтар, Швыдэр)]]''' | | ''Schwender'' (''Swindheri'', ''Swidher'', ''Schwieder'') <br> Suint (Suitha) + Heri | ''Heriswind'' <br> Heri + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарог (Сьвентарог, Швінтарог, Швентарог)]] | | Suint + Rago | ''Raginswinda'' <br> Rago + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла (Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела)]] | | Suedrik (Swithric) + Gailo (Gelo) <br> Suint + Ricgela <br> Suint (Suitha) + Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтаўт|Сьвінтаўт (Сьвенталд, Сьвентальд)]]''' | | ''Switald'' (''Swindolt'') <br> Suint (Suitha) + Waldo (Walt) <br> Suint (Suitha) + Teudo (Taut) | ''Waltswind'' <br> Waldo (Walt) + Suint (Swind) <br> ''Theutsuint'' <br> Teudo (Teuth) + Suint |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зыбела|Зыбела (Сыбель)]]''' | — | ''Sibilo'' <br> Sibo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіга (імя)|Жыга (Зыга, Жык, Жэга)]]''' | — | ''Sigo'' (''Sick'', ''Segga'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігіла (імя)|Жыгіла (Сыгіла, Сігіл, Шыгель, Жыгуль, Жыгла, Зегель, Зекель, Секіл)]]''' | — | ''Sigilo'' (''Segil'', ''Siekel'') <br> Sigo (Sick) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгун|Жыгун (Зыгун, Жыгон)]]''' | — | ''Sigun'' (''Siguni'') <br> Sigo (Sick) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыбальт|Зыбальт (Зыбульт)]]''' | | ''Sibald'' (''Sibold'') <br> Sigo + Bald | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбар|Жыбар (Зыбар, Зыбэр, Сібар, Сыбэр, Жыбэр, Шыбар, Шэбар)]]''' | | ''Siber'' (''Sibar'') <br> Sigo + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбарт|Жыбарт (Жыбэрт, Зыбарт, Зыбэрт, Шыбарт, Жыбірт)]]''' | | ''Siebart'' (''Sybert'', ''Sigbert'') <br> Sigo + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігібут|Зігібут (Зыбут, Жыбуда, Жыбуць, Шыбот, Шыбут, Зэбут, Шэбут)]]''' | | ''Sigibot'' (''Sieboth'', ''Sibodo'') <br> Sigo (Segga) + Boto (Buto) <br> Sigo + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывальт|Жывальт (Зывальт, Зэвэльт)]]''' | | ''Siwaldus'' (''Sigiwald'') <br> Sigo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіварт|Зіварт (Зывэрт, Жыварт, Сіварт)]]''' | | ''Siwart'' (''Siewert'', ''Sigiward'') <br> Sigo + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгаўд|Жыгаўд (Шыгаўдзь)]]''' | | ''Sigaud'' <br> Sigo + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгел|Зыгел (Зыгель, Зэгала, Сігель, Жыгель, Жыгала, Сігайла, Жыгайла)]]''' | | ''Sigelo'' (''Sigala'', ''Sigel'', ''Segel'') <br> Sigo (Segga) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгерд|Зэгерд (Жыгарт, Сігірд)]]''' | | ''Segard'' (''Sigerd'', ''Sigart'', ''Sigird'', ''Siggard'') <br> Sigo (Segga) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгер|Зыгер (Зыгар, Жыгер, Жыгар, Жыкар, Шыкер, Зэгар)]]''' | | ''Siger'' (''Sigher'', ''Sikar'') <br> Sigo (Sick) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгуць|Жыгуць (Жыгота)]]''' | | ''Sigot'' (''Sægut'') <br> Sigo + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шыдаг]]''' | | ''Sidag'' (''Sigdag'') <br> Sigo + Dago | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыман|Зыман (Зыгман, Жыгман, Жыман, Зымань)]]''' | | ''Sieman'' (''Siegmann'') <br> Sigo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сімут|Сімут (Сымут, Жымот, Шымут)]]''' | | ''Simot'' (''Sigimout'') <br> Sigo + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгімонт|Жыгімонт (Зыгмунт, Жыкмонт, Зымонт, Сымунт, Сімонт)]]''' | | ''Sigimunt'' (''Sigimund'', ''Zygmont''{{Заўвага|name="Польшча"}}, Żygmont{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Simund'', ''Symont'') <br> Sigo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгрыда]]''' | | ''Segrida'' (''Sigrida'') <br> Sigo (Segga) + Rido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шэйбар]]''' | | ''Seiber'' <br> *Seio + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сайбут|Сайбут (Сэйбот, Сейбут, Сэйбут, Шэйбут)]]''' | | ''Seyboth'' (''Seiboth'') <br> *Seio + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зэйвальд|Зэйвальд (Жэйвэльт)]]''' | | ''Seywaldus'' (''Seivalt'') <br> *Seio + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саймонт|Саймонт (Саймунт, Сеймант, Шэймант, Жаймонт)]]''' | | ''Seymund'' (''Seimund'') <br> *Seio + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынь|Зынь (Зінь, Сінь, Зын, Жынь, Жын)]]''' | — | ''Sino'' (''Sini'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сінгер|Сінгер (Сынгер, Шынгер, Шынгір)]]''' | | ''Singer'' (''Singar'') <br> Sino + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зінар]]''' | | ''Siner'' (''Sinner'') <br> Sino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынгель|Зынгель (Зінгіль, Жынгель, Жынгал, Жынгіль, Сынгайла, Сінгайла)]]''' | | ''Singel'' (''Singilo'') <br> Singo + -l- <br> ''Sinigala'' <br> Sino + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жында|Жында (Зында)]]''' | — | ''Sindo'' (''Sindt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сындык|Сындык (Сындзік, Сіндзік)]]''' | — | ''Sindico'' <br> Sindo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жындуль|Жындуль (Жындэль, Жынтэль)]]''' | — | ''Sindulus'' (''Sindel'', ''Sintela'') <br> Sindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шымбольт]]''' | | ''Sinbald'' (''Sendebald'') <br> Sindo (Sindt) + Bald (Boldt) | ''Baltsint'' <br> Bald + Sindo (Sindt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сынталт|Сынталт (Сынтаўт)]]''' | | ''Sintualdus'' (''Sindolt'') <br> Sindo + Waldo (Walt) | ''Waltsinda'' <br> Waldo (Walt) + Sindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіндэр|Сіндэр (Сындэр, Шындэр, Шынтар)]]''' | | ''Sinder'' (''Sindheri'', ''Sintar'') <br> Sindo + Heri | ''Ersind'' <br> Heri + Sindo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скальк|Скальк (Скал, Сколк, Шальк)]]''' | | ''Scalc'' (''Schalch'', ''Schelck'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скольберт]]''' | | ''Skolbert'' <br> Scalc (Schalch) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скальбут]] | | Scalc (Schalch) + Boto (Buto) | ''Butaskalks'' <br> Boto (Buto) + Scalc |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скаламонт (імя)|Скаламонт (Скамонд, Скамонт)]]''' | | ''Scelemundus'' (''Scelemondo'', ''Scemund'') <br> Scalc (Schalch) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скольд]]''' | — | ''Sculd'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Скалдвіл|Скалдвіл (Скаўдвіл)]] | | Sculd + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скаўгерд|Скаўгард (Сколгірд, Скаўдэгірд)]]''' | | ''Skowgard'' (''Skovgaard'', ''Skjaldgerðr'') <br> Sculd + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скера|Скера (Скіра)]]''' | — | ''Scira'' (''Sciri'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірыла|Скірыла (Скерэль, Скірэль, Скерла)]]''' | — | ''Scirilo'' (''Skerilo'') <br> Scira + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скіран]]''' | — | ''Skerun'' <br> Scira + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірвін|Скірвін (Скервін)]]''' | | ''Scirwine'' (''Sherwin'') <br> Scira + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скіргайла (імя)|Скіргайла (Скірыгайла, Скіргал, Шыргал)]] | | Scira + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірман]]''' | | ''Scirman'' (''Scearmann'') <br> Scira + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірмант|Скірмант (Скірымонт, Скірымунт, Скірмунт, Скірмунд)]]''' | | ''Sciremunt'' (''Skīrmund'') <br> Scira + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скудэр]]''' | | ''Scoder'' <br> Scot + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сома (імя)|Сома (Сума)]]''' | — | ''Somo'' (''Sumo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саміла|Саміла (Суміла, Сумела, Сумель, Шуміла, Шумель)]]''' | — | ''Sumila'' <br> Somo (Sumo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Соман|Соман (Суман, Шуман)]]''' | — | ''Sumuni'' <br> Somo (Sumo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сомалт]]''' | | ''Somald'' <br> Somo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сумонт|Сумонт (Самонт, Шумонт)]]''' | | ''Sommund'' <br> Somo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стана|Стана (Штэйна, Штэйн)]]''' | — | ''Steina'' (''Stean'', ''Sten'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Станіка|Станіка (Станейка)]]''' | — | ''Steneke'' (''Steinicke'') <br> Steina (Stean) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Станвіла]] | | Steina (Stean) + Wilo | ''Wilstan'' <br> Wilo + Steina (Stean) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангель|Стангель (Штангель)]]''' | | ''Stengel'' (''Stangel'') <br> Steina (Stean) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангір|Стангір (Станкар, Штэнгер)]]''' | [[Керстэн]] | ''Staniger'' (''Stanker'', ''Stankar'', ''Steiniger'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) | ''Kerstin'' (''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Суг|Суг (Шук)]]''' | — | ''Sugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сугінт|Сугінт (Сугент)]]''' | | ''Sugenti'' <br> Sugo + Gento <br> Sugo + -nd- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жугар|Жугар (Жугер)]]''' | | ''Sugarius'' (''Suger'') <br> Sugo + Heri (Hari) <br> ''Sutgarius'' <br> Sudo + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суда|Суда (Сута, Судзь, Суць, Жудзь)]]''' | — | ''Sudo'' (''Suto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзіла|Судзіла (Судзель, Суціла, Шудзіла)]]''' | — | ''Sudila'' (''Sudela'') <br> Sudo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзень|Судзень (Судзін, Шудзень, Жудзін)]]''' | — | ''Suden'' <br> Sudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сударг]]''' | | ''Sudergo'' <br> Sudo + Argo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судар|Судар (Судзер, Сутар, Жудзер)]]''' | | ''Suderus'' (''Sudarius'', ''Sutari'') <br> Sudo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сутарт]]''' | | ''Sutardus'' (''Suthardus'') <br> Sudo (Suto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судман]]''' | | ''Sudhman'' <br> Sudo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судымуд]]''' | | ''Sutmodis'' <br> Sudo (Suto) + Mot (Moda) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзімонт (імя)|Судзімонт (Судымунд, Судымунт)]]''' | | ''Sudhmund'' <br> Sudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зута|Зута (Зота, Жута, Жуць, Жоць)]]''' | — | ''Zuto'' (''Zotto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зутан]]''' | — | ''Zotan'' <br> Zuto (Zotto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жутаўт|Зутаўт (Зотаўт, Жутальт, Жутаўт)]]''' | | ''Zotolt'' <br> Zuto (Zotto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суня|Суня (Шуня)]]''' | — | ''Sunja'' (''Sonna'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Соніка|Соніка (Шунейка)]]''' | — | ''Sonnica'' (''Sunneke'') <br> Sunja (Sonna) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунела]]''' | — | ''Sunilo'' (''Sunila'') <br> Sunja + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонбут]]''' | | ''Sonobodis'' <br> Sunja (Sonna) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунігайла (імя)|Сунігайла (Сунгал, Сангел, Шангайла, Зонгал, Жонгал)]]''' | | ''Sunigelo'' <br> Sunja + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунгард|Сунгард (Сонгард)]]''' | | ''Sungart'' (''Songarta'') <br> Sunja + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонгуць|Сонгуць (Жонкуць)]]''' | | ''Sungod'' (''Sunegod'') <br> Sunja (Sonna) + Gudo (Guta) | ''Godsune'' <br> Gudo + Sunno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонкін|Сонкін (Сунгін, Сонгін)]]''' | | ''Sunken'' <br> Sunja (Sonna) + -kin <br> Sunja (Sonna) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сунда|Сунда (Сонда, Зунда, Жунд)]]''' | — | ''Sundo'' (''Sondo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундаўт|Сундаўт (Сунтаўт, Сонтаўт)]]''' | | ''Sundolt'' (''Sunduald'') <br> Sundo + Waldo (Walt) <br> Sundo + Teudo (Daut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундар]]''' | | ''Sunder'' (''Sunthar'') <br> Sundo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зусель]]''' | — | ''Susilo'' <br> Suso + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сыр (імя)|Сыр (Сыса, Сур, Зыра, Жыр)]]''' | — | ''Sirio'' (''Siso'', ''Surro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сірэйка|Сірэйка (Сірык, Сірка, Сырэйка, Шырэйка, Зырка, Жырка)]]''' | — | ''Sireke'' (''Sirica'') <br> Sirio + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырбут|Сырбут (Сірбут, Сурбот)]]''' | | ''Sirobodus'' (''Sisebut'') <br> Sirio (Siso) + Boto (Buto) <br> Sirio (Siso) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырвід|Сырвід (Сырвіт, Сэрвіт, Шырвіт, Шырвід, Сурвід, Журвід)]]''' | | ''Sisuita'' (''Sesuito'') <br> Sirio (Siso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Шурвіла, Сырвіла, Шырвіл)]]''' | | ''Surville'' <br> Sirio (Surro) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвін|Сурвін (Шырвін, Жырвін)]]''' | | ''Surawine'' <br> Sirio (Surro) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргірд]]''' | | ''Sirigardus'' <br> Sirio + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сургонт|Сургонт (Сыргунт, Сургунд, Суркунт, Сургун, Сурконт, Сургант, Суркант)]]''' | | ''Sisigunda'' (''Surrigvn'') <br> Sirio (Siso) + Gunth <br> ''Surgant'' <br> Sirio (Surro) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд, Сіргольд)]]''' | | ''Siriaud''{{Заўвага|у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i}} <br> Sirio (Surro) + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргут|Сіргут (Сіргуд, Сыргут, Шыргут, Сургут)]]''' | | ''Sireguti'' (''Sisagut'') <br> Sirio (Siso) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурман|Сурман (Шурман, Шурмен, Шырман, Сысман, Зызман, Шышман)]]''' | | ''Surman'' <br> Sirio (Surro) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сурмін|Сурмін (Шырмін)]] | | Sirio (Surro) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шырмер|Шырмер (Шышымар, Жыжмар, Жыжмэр)]]''' | | ''Sisimir'' <br> Sirio (Siso) + Mero (Miro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сысымунд|Сысымант (Сысмунт, Сірмонт, Шырмунт, Зырмант, Жырмант, Жырмунт)]]''' | | ''Sisemund'' (''Sirmont'', ''Sirmund'') <br> Sirio (Siso) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сір’ят|Сір’ят (Сыр’ят, Сур’ят)]] | | Sirio (Surro) + Joto <br> Sirio (Surro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіт (імя)|Сіт (Сіда, Сіць, Сідзь, Зыд, Зыдзь, Жыць, Жыд)]]''' | — | ''Sito'' (''Sido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдзейка|Жыдзейка (Жыдык, Сыдыка, Сідзіка, Сідзейка, Сядзейка)]]''' | — | ''Siddeke'' (''Siedeck'', ''Sidicho'') <br> Sito (Sido) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіціла|Сіціла (Зыдэль, Жыдзель, Шытыла, Сяціла)]]''' | — | ''Sitil'' (''Sidila'', ''Siedel'') <br> Sito (Sido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зіцін|Зіцін (Жыцень, Жыдэн)]]''' | — | ''Sittin'' (''Sidden'') <br> Sito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдавін|Жыдавін (Зідавін)]]''' | | ''Sidewine'' <br> Sito (Sido) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сыдэр|Сыдэр (Зыдар, Жыдар)]]''' | | ''Sidierius'' (''Seederius'') <br> Sito (Sido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жытмунт|Жытмунт (Жытамонт)]]''' | | ''Sidimund'' <br> Sito (Sido) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сявела]]''' | — | ''Sevila'' <br> Sevia + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таль (імя)|Таль (Дала)]]''' | — | ''Talo'' (''Telo'', ''Dahl'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талейка|Талейка (Таліка, Талька, Далека)]]''' | — | ''Taleke'' (''Taliko'', ''Talke'', ''Dalleke'') <br> Talo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліла|Таліла (Талела)]]''' | — | ''Thalilo'' (''Tellelli'') <br> Talo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальна|Дальна (Дален, Тален)]]''' | — | ''Dalina'' (''Dallen'', ''Thalen'') <br> Talo (Dahl) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талюш|Талюш (Талюша)]]''' | — | ''Talsche'' (''Dalusch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Talo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Талівойша|Талівойша (Талівош, Тальвэш)]] | | Talo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальман|Дальман (Тальман, Тальмэн)]]''' | | ''Dalman'' (''Tallman'') <br> Talo (Dahl) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талмут]]''' | | ''Talamot'' (''Talmut'') <br> Talo + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талімонт (імя)|Талімонт (Талімунт, Тальмонт, Далмунт)]]''' | | ''Talamundus'' (''Talmont'', ''Dalmund'') <br> Talo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліят|Таліят (Талет, Талят, Далят)]]''' | | ''Talet'' <br> Talo + Joto <br> Talo + Hatho (Adi) <br> Talo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тора (імя)|Тора (Тара, Тура)]]''' | — | ''Torro'' (''Tara'', ''Turo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэйка|Турэйка (Турэка, Тарэйка)]]''' | — | ''Thureke'' <br> Torro (Turo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэла|Турэла (Турэль, Тарыла)]]''' | — | ''Turrell'' (''Darila'') <br> Torro (Turo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турын (імя)|Турын (Торень, Торн)]]''' | — | ''Torin'' <br> Torro (Turo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарант|Тарант (Турант, Таранда)]]''' | — | ''Tourant'' (''Turant'', ''Tourand'', ''Tharanth'') <br> Torro (Turo) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарут|Тарут (Таруць)]]''' | — | ''Tarut'' <br> Torro (Tara) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарбут]]''' | | ''Darebodus'' (''Thorbod'') <br> Torro (Tara) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торвальд (імя)|Таральд (Торальдзь, Таралд)]]''' | | ''Taruald'' (''Thorald'') <br> Torro + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарвід|Тарвід (Торвід, Дарвід)]]''' | | ''Torvid'' (''Darvid'') <br> Torro + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарвіл]]''' | | ''Tharuila'' (''Dorvil'') <br> Torro (Tara) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турвін]]''' | | ''Thurwine'' (''Torvin'') <br> Torro (Turo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торыгаўт]]''' | | ''Torgaut'' (''Þórgautr'') <br> Torro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарман|Тарман (Торман, Турман, Дарамен)]]''' | | ''Tormann'' (''Thurman'') <br> Torro + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дармонт|Дармонт (Дормант)]]''' | | ''Darmundus'' (''Dormont'', ''Tormund'') <br> Torro (Tara) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўда (імя)|Тоўт (Тэўт, Тэўць, Тоўць, Доўт, Доўда, Толт, Долт, Дзіт)]]''' | — | ''Teudo'' (''Teuth'', ''Deut'', ''Taut'', ''Daut'', ''Ditt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдзіка|Тыдзіка (Тоўтка, Тоўтык, Талцік, Толтык, Тытэйка, Тэтэйка, Доўтка)]]''' | — | ''Thiediko'' (''Theudiko'', ''Tetiko'') <br> Teudo (Teuth) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдыла (імя)|Таўціл (Тэўціл, Тоўтэль, Тальціл)]]''' | — | ''Teutilo'' <br> Teudo (Taut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудан|Дудан (Даўтан)]]''' | — | ''Dudan'' (''Deotan'', ''Theudan'') <br> Teudo (Deut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтэн|Таўтэн (Таўдзін)]]''' | — | ''Teuten'' (''Teudin'', ''Theotin'') <br> Teudo (Taut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыбарт]]''' | | ''Tiebert'' (''Teutbert'') <br> Teudo (Teuth) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўтабод (імя)|Таўбут (Дыбут, Цябот, Цебут, Табут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Teubod'' (''Diebot'', ''Thiabod'', ''Teutbodus'') <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) <br> Teudo (Teuth) + Boto (Buto) <br> ''Taboth'' <br> Dago + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтвал]]''' | | ''Teodwal'' <br> Teudo (Taut) + Wal | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдавальд (імя)|Тэльтаўт (Дзівалт, Дзевалт, Тывульт)]]''' | | ''Teutald'' (''Diwolt'', ''Dewalt'', ''Theudovald'') <br> Teudo (Deut) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвід|Таўтвід (Таўдвід, Таўвід)]]''' | | ''Teutwidis'' (''Teudoidis'') <br> Teudo (Taut) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл (Тэўтывіл, Таўдвіл, Даўтвіл, Даўдвіл)]]''' | [[Вілтаўт]] | ''Theudowills'' (''Theowilh'') <br> Teudo (Taut) + Wilo | ''Wiltolt'' <br> Wilo + Teudo (Taut) <br> Wilto + Teudo (Taut) <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвін|Таўтвін (Тэтвін)]]''' | [[Вінтаўт]] | ''Teutwin'' (''Tietwin'') <br> Teudo (Taut) + Wino | ''Wintold'' <br> Wino + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтэр|Тоўтэр (Доўтар, Даўтэр, Тытар)]]''' | | ''Theuter'' (''Deuter'', ''Thiether'') <br> Teudo (Teuth) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доўтарт|Доўтарт (Даўторт, Даўдэрт)]]''' | | ''Deutert'' (''Dautert'', ''Deudert'', ''Teuthart'') <br> Teudo (Daut) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігін|Таўцігін (Таўдзікін, Таўдгін, Таўткін, Таўдкін, Талцігін, Таўгін, Таўген)]]''' | [[Гінтаўт]] | ''Theudekin'' (''Deutgen'', ''Duethekin'') <br> Teudo (Deut) + -kin <br> Teudo (Deut) + Ginno | ''Gentaltus'' <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігіл]]''' | | ''Theudigilius'' <br> Teudo (Taut) + Gilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўгінт|Таўгінт (Таўтгінт)]]''' | | ''Theogint'' <br> Teudo (Taut) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігерд|Таўцігерд (Тэўтыгерд, Таўгірт)]]''' | | ''Teutgerdis'' (''Teutgardis'') <br> Teudo (Taut) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдман|Тыдман (Дытман, Дзітман, Дзітмань)]]''' | | ''Tiedmann'' (''Ditman'', ''Teutman'') <br> Teudo (Deut) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Таўцімін|Таўцімін (Таўтмін)]] | | Teudo (Taut) + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык, Дзетрык)]]''' | | ''Thidrich'' (''Ditricus'', ''Didrik'', ''Dettrich'', ''Theutrich'') <br> Teudo (Ditt) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Транята (імя)|Транята (Трайнята, Трайнят, Трайнат, Транят)]] | | Troannus + Joto <br> Troannus + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труда|Трут (Труць, Трод, Трот, Торт, Друт, Друта, Друць, Дорт)]]''' | — | ''Trudo'' (''Drutus'', ''Trut'', ''Drott'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Друцейка|Друцейка (Дардзейка)]]''' | — | ''Drudeke'' (''Drudico'') <br> Trudo (Drutus) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тартыла|Тартыла (Трудзіла, Друціла, Друтэль, Друтыль)]]''' | — | ''Trudila'' (''Drudilo'', ''Drutel'') <br> Trudo (Trut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труцень|Труцень (Трудзень, Друтынь, Друцень, Туртын)]]''' | — | ''Trutin'' (''Thrudine'') <br> Trudo (Drutus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тройдзень (імя)|Тройдзень (Тройдзін)]]''' | — | ''Trodden'' (''Truiden'', ''Trodinus'') <br> Trudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Тартавід]] | | Trudo (Trut) + Wido | ''Widrud'' <br> Wido + Trudo (Drutus) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Дротвіл|Дротвіл (Друтвіл, Дродвіл)]] | | Trudo (Drutus) + Wilo | ''Wildrud'' <br> Wilo + Trudo (Drutus) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Трубіла]]''' | — | ''Trubilo'' <br> Trubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туба]]''' | — | ''Tubo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тубела|Тубела (Тубіль, Тубель)]]''' | — | ''Tuobilo'' <br> Tubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тола|Тола (Тула)]]''' | | ''Tollo'' (''Tulla'', ''Dolo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дольвін]]''' | | ''Dolwin'' (''Tulwine'') <br> Tollo (Dolo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тульгаўд|Тульгаўд (Тулакалд)]]''' | | ''Dolcaudus'' <br> Tollo (Tulla) + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дульмант|Дульмант (Доламунт, Долмант, Дольмант, Тольмант)]]''' | | ''Tolmunt'' <br> Tollo (Dolo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тума|Тума (Дома)]]''' | — | ''Tumo'' (''Duomo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамейка|Дамейка (Дамека)]]''' | — | ''Dommick'' (''Domec'', ''Domke'') <br> Tumo (Duomo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туміла|Туміла (Таміла, Туміль, Тумель, Думель)]]''' | — | ''Tuomila'' (''Tumila'', ''Dummel'') <br> Tumo (Duomo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домін]]''' | — | ''Domin'' <br> Tumo (Duomo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домаш|Домаш (Доміш, Тумаш)]]''' | — | ''Domisch'' (''Domas''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Dumas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Tumo (Duomo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тумар (імя)|Тумар (Тумер, Домар, Томар)]]''' | | ''Thumer'' (''Domarius'') <br> Tumo (Duomo) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даматурт]]''' | | ''Domedrudis'' <br> Tumo (Duomo) + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дундзіла]]''' | — | ''Tuntil'' <br> Tunto (Dundo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тот|Тот (Дода, Туць, Дуда)]]''' | — | ''Tota'' (''Tuoto'', ''Dodo'', ''Duda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туцейка|Туцейка (Дудзіка, Додык)]]''' | — | ''Tuoticha'' (''Doudiche'', ''Dodico'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тутыла|Тутыла (Дудэла, Дудэль)]]''' | — | ''Tuotilo'' (''Totila'', ''Dodilo'', ''Dudel'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудзен|Дудзен (Дудзін)]]''' | — | ''Duden'' (''Dudin'', ''Dodin'') <br> Tota (Dodo, Tuoto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доман|Доман (Дотман)]]''' | | ''Domann'' (''Totman'') <br> Tota (Dodo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гуга|Гуга (Юга)]]''' | — | ''Hugo'' (''Ugo'', ''Ucho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убер|Убер (Губэр, Убэр, Убар)]]''' | | ''Uber'' (''Huber'', ''Hugbero'') <br> Hugo (Ucho) + Baro <br> Oto + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убарт|Убарт (Убэрт, Губэрт, Юбарт)]]''' | | ''Ubert'' (''Hubert'') <br> Hugo (Ucho) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Югель|Югель (Угаль, Югайла)]]''' | | ''Hugel'' (''Hugal'', ''Jugellus'') <br> Hugo (Ucho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Уграт]]''' | | ''Hughrat'' (''Hugirat'') <br> Hugo (Ucho) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ань|Ань (Ана, Ень)]]''' | — | ''Ano'' (''Enno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энейка|Энейка (Эніка, Аніка, Яніка)]]''' | — | ''Enneco'' (''Ennika'', ''Annico'') <br> Ano (Enno) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энель|Энель (Аніла, Анель)]]''' | — | ''Enilo'' (''Anilo'') <br> Ano (Enno) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яноўд]]''' | | ''Ennold'' (''Analdus'') <br> Ano (Enno) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янвін|Янвін (Анвін)]]''' | | ''Anwin'' (''Anoin'') <br> Ano + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Увойна|Увойна (Увайн, Увайнь)]] | | ''Owine'' <br> Ano + Wino (Weine) <br> Ano + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энгель|Энгель (Енгель, Ангель, Янгель, Янгайла)]]''' | | ''Engell'' (''Engela'', ''Angelus'', ''Angala'') <br> Ano (Enno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ангот|Ангот (Ангуць, Анкуд, Янгут)]]''' | | ''Angodus'' (''Angot'') <br> Ano + Gudo (Got) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Анар|Анар (Янар)]]''' | | ''Anarr'' (''Anheri'', ''Enar'') <br> Ano + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Улеб]]''' | | ''Uleifr'' <br> Ano + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліхвер|Аліфер (Аліхвер, Аліфір)]]''' | | ''Áleifr'' (''Olipher'') <br> Ano + Leifi | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Унгер|Унгер (Юнгер)]]''' | | ''Unger'' <br> Uno + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Унта]]''' | — | Unto (Undo) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундзіла|Ундзіла (Ундзель, Унтэль)]]''' | — | ''Undila'' (''Undela'') <br> Unto (Undo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундэр|Ундэр (Унтэр, Ундар)]]''' | | ''Untheri'' <br> Unto (Undo) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ур]]''' | — | ''Uro'' (''Uhr'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урыка]]''' | — | ''Urich'' <br> Uro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урвік]]''' | | ''Urwick'' <br> Uro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урліх|Урліх (Урлік)]]''' | | ''Urlich'' <br> Uro + *Lic <br> Udal + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урман|Урман (Урмэн, Юрман)]]''' | | ''Urmann'' <br> Uro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ціла|Ціла (Ціль)]]''' | — | ''Tilo'' (''Zill'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цілен]]''' | — | ''Zillen'' (''Zilina'') <br> Tilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільвін]]''' | | ''Tziliwin'' <br> Tilo (Zill) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільмунт|Цільмунт (Цільмонт, Тыльмонт)]]''' | | ''Zilimund'' <br> Tilo (Zill) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвербут|Цьвербут (Цьвірыбут, Цьвірбот)]] | | Twerda + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвермунт]] | | Twerda + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шат|Шат (Шад, Шаць, Шадзь, Жад, Зад, Жат, Зат)]]''' | — | ''Schat'' (''Schad'', ''Scato'', ''Sado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шацейка|Шацейка (Шадзейка, Задэйка, Задыка)]]''' | — | ''Scazciho'' (''Schatko''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Schat (Schad) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шаціла|Шаціла (Шацел)]]''' | — | ''Scazelo'' (''Schätzel'', ''Schadel'') <br> Schat + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Шадзібор|Шадзібор (Шатбар, Шайтбар)]] | | Schat (Schad) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шадзівід|Шадзівід (Жадзівід, Задвід)]]''' | | ''Zedwyd''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Schat (Sado) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жадзьвін]]''' | | ''Saduinus'' (''Sadwin'') <br> Schat (Sado) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйка|Эйка (Айка)]]''' | — | ''Eicho'' (''Eich'', ''Aico'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкель]]''' | — | ''Eichele'' <br> Eicho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгант]]''' | — | ''Eigant'' (''Aigant'') <br> Eicho + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Айгуста|Айгуста (Айгуст, Агуста, Агуст)]]''' | — | ''Eggusta'' <br> Agi (Eicho) + -st- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбар (імя)|Эйбар]]''' | | ''Eyber'' <br> Eicho (Eich) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбарт|Эйбарт (Эбарт, Эбэрт, Эберт)]]''' | | ''Eibert'' (''Ebart'', ''Ebert'') <br> Eicho (Eich) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбут|Эйбут (Эйбат, Айбут, Эйбуд)]]''' | [[Ботэй]] | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Eicho) + Bodo (Budo) <br> Eicho (Eich) + Boto (Buto) | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эварт|Эварт (Эйварт, Эвэрт)]]''' | | ''Ewart'' (''Eivard'', ''Ewert'') <br> Eicho (Eich) + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвід|Эйвід (Айвід)]]''' | | ''Övid'' (''Ecgwid'') <br> Eicho (Eich) + Wido | ''Viðey'' <br> Wido + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвільд|Эйвільд (Эйвільт, Эвільд, Эвільт, Айвільт)]]''' | | ''Evilda'' (''Agoildis'') <br> Eicho (Eich) + Wild | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвінд|Эвінт]]''' | | ''Evind'' (''Eivind'') <br> Eicho (Eich) + Windo (Winito) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгаўд|Эйгаўд (Эгаўдзь)]]''' | | ''Eygautr'' (''Øygautr'') <br> Eicho (Eich) + Gaudo (Gauto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгела|Эйгела (Эйгель, Айгель, Эгела, Эйгала, Эйгайла)]]''' | | ''Eigel'' (''Aigel'') <br> Eicho (Eich) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгіл]]''' | | ''Eigil'' <br> Eicho (Eich) + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгер|Эйгер (Эгер)]]''' | | ''Eygeirr'' (''ØygæiRR'', ''Eigar'') <br> Eicho (Eich) + Ger | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгерд|Эйгерд (Эйгард, Эгерд, Эйгірд, Айгерд, Айгірд)]]''' | | ''Eygerd'' (''Eygerðr'', ''Eigardus'', ''Eigaard'', ''Aigardus'') <br> Eicho (Eich) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгін|Эйгін (Эйкін, Айгін, Эйген)]]''' | | ''Eigina'' (''Eikin'', ''Eigen'', ''Aikin'', ''Aigina'') <br> Eicho (Aico) + Ginno <br> Eicho (Aico) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгінт|Эйгінт (Эйгант, Эйгент, Эгінт)]]''' | | ''Eigint'' (''Eigant'') <br> Eicho (Eich) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгот]]''' | | ''Eygoti'' (''Eyguti'', ''Øyguti'') <br> Eicho (Eich) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкар]]''' | | ''Aiccarius'' <br> Eicho (Aico) + Caro <br> ''Eckher'' (''Aicher'') <br> Eicho (Aico) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйруд]]''' | | ''Eirodus'' (''Eichrodus'') <br> Eicho (Eich) + Hrodo (Ruodo) | ''Rodney'' <br> Hrodo (Ruodo) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйман|Эйман (Эйхман, Айман)]]''' | | ''Eimann'' (''Eichmann'') <br> Eicho (Eich) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймін|Эймін (Аймен)]]''' | | ''Eiminus'' (''Aimenus'', ''Aiminus'') <br> Eicho (Eich) + Minno (Menno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймут]]''' | | ''Eimuth'' (''Eimuot'') <br> Eicho (Eich) + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймант|Эймант (Эймунд, Эймунт, Аймунт, Аймонт, Эйманд, Эмант)]]''' | | ''Eymunt'' (''Eymundus'', ''Aimont'', ''Eicmund'') <br> Eicho (Eich) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнар|Эйнар (Айнар, Эйнэр, Энар)]]''' | | ''Einar'' (''Ainar'', ''Einher'', ''Enar'') <br> Eicho (Eich) + Noro <br> Eino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрык|Эрык (Акрык, Ерык, Ірык, Арык)]]''' | | ''Erik'' (''Ackrich'', ''Erik'', ''Yric'', ''Orikus'') <br> Eicho (Aico) + Rick (Rih) | ''Ríkey'' <br> Rick + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйрым|Эйрым (Айрым, Акрым, Эрым)]]''' | | ''Eckrim'' (''Agrim'') <br> Agi (Eich) + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйна]]''' | — | ''Eino'' (''Egino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнік]]''' | — | ''Einicke'' <br> Eino + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйта|Эйта (Эйда, Эйць, Эйдзь)]]''' | — | ''Eito'' (''Eido'', ''Aito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйціла|Эйціла (Эйдзіл)]]''' | — | ''Eitel'' (''Aidilo'') <br> Eito (Eido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтун]]''' | — | ''Eidunn'' (''Aittuni'') <br> Eito (Eido) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтаўт|Эйтаўт (Айтаўт, Эйдаўт)]]''' | | ''Aitald'' (''Aitold'') <br> Eito (Aito) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвіл|Эйтвіл (Эйдвіл, Эйцьвіл)]]''' | | ''Eidoila'' <br> Eito (Eido) + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтарт|Эйтарт (Айтарт, Этарт)]]''' | | ''Aitard'' (''Eidhart'', ''Ethardus'') <br> Eito (Aito) + Hardt (Hart) <br> ''Eyþrúður'' (''Aitrudis'') <br> Eicho (Aico) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтман]]''' | | ''Eitmann'' (''Eydtman'') <br> Eito + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Эйтмін|Эйтмін (Эйцімін, Эйдмін, Этмін, Айтмін)]] | | Eito + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эльзман]]''' | | ''Elsmann'' <br> Elis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алсмунт]]''' | | ''Ausmunds'' <br> Auso + Mund (Munt) <br> ''Elsmund'' <br> Elis + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янда|Янда (Ант, Энт. Янт)]]''' | — | ''Ando'' (''Ende'', ''Anto'', ''Ente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзель|Эндзель (Андала, Янтуль)]]''' | — | ''Endil'' (''Andela'', ''Andala'') <br> Ando (Ende) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзінь|Эндзінь (Андзін)]]''' | — | ''Entin'' (''Anten'') <br> Ando (Ende) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янтаўт]]''' | | ''Antolt'' <br> Ando (Anto) + Waldo (Walt) <br> Ando (Anto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Антавіт]]''' | | ''Antvit'' (''Anduit'') <br> Ando (Anto) + Wito | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Андрат]]''' | | ''Andrad'' <br> Ando + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык, Яндрык)]]''' | | ''Entrich'' (''Endrichs'', ''Andrich'', ''Andricus'') <br> Ando (Ende) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрман|Эрман (Эрмэн, Ерман)]]''' | — | ''Erman'' (''Ermen'') |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эўдзіла|Эўдзіла (Эўціла)]]''' | — | ''Eudila'' <br> Euda + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнк|Юнк (Юнга)]]''' | — | ''Jungo'' (''Junk'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнгайла|Юнгайла (Юнгела, Юнгіл)]]''' | | ''Jungel'' <br> Jungo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юнць|Юнць (Юнда)]]''' | — | ''Jundt'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юндзіла|Юндзіла (Юндзель)]]''' | — | ''Jundel'' (''Juncila'', ''Junzila'') <br> Jundt + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юсіла]]''' | — | ''Jusila'' <br> Joso + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ява (імя)|Ява (Ева)]]''' | — | ''Aevo'' (''Evo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явін|Явін (Авін)]]''' | — | ''Evin'' (''Awin'') <br> Aevo (Evo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўбут]]''' | | ''Eubod'' <br> Aevo (Evo) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явалод|Яўлад (Евалт, Овальт)]]''' | | ''Ewald'' (''Avald'') <br> Aevo + Waldo <br> ''Hávaldr'' <br> Hatho + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явор|Явар (Явор, Авар, Овар)]]''' | | ''Awart'' <br> Aevo + Wardo (Warto) <br> ''Jovar'' (''Jovard'') <br> Jo + Wardo (Warto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явід]]''' | | ''Avid'' (''Áviðr'', ''Ovida'') <br> Aevo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явіл|Явіл (Авіла, Явіла)]]''' | | ''Avila'' <br> Aevo + Wilo <br> ''Jovila'' (''Juwilo'') <br> Jo + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явільт|Явільт (Авільт, Авілт, Явілт)]]''' | | ''Awild'' (''Avildis'') <br> Aevo + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Явойша]] | | ''Awise'' (''Êwiso'') <br> Aevo + Weise (Wiso) <br> Jo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явірт|Явірт (Явірд, Авірд)]]''' | | ''Æwirth'' (''Everd'') <br> Aevo + Werta (Wirt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўмонт|Яўмонт (Аўмонт)]]''' | | ''Eumund'' (''Awimund'') <br> Aevo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Еўна]]''' | — | ''Auno'' (''Euni'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўнут (імя)|Яўнут (Яўнуць)]]''' | — | ''Eunat'' <br> Auno (Euni) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ама|Ама (Ям)]]''' | — | ''Amo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямейка]]''' | — | ''Emmecke'' (''Ameke'') <br> Amo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямаўт]]''' | | ''Amolt'' (''Emmolt'', ''Emout'') <br> Amo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яман|Яман (Аман)]]''' | | ''Aman'' <br> Amo + Mann <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямін|Ямін (Амін)]]''' | | ''Ammin'' (''Emino'') <br> Amo + Minno <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амут|Амут (Ямуць)]]''' | | ''Amota'' (''Ammud'') <br> Amo + Mot (Muto) <br> Amo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямант|Ямант (Ямунд, Ямунт, Амонт)]]''' | | ''Amunt'' (''Ammundus'', ''Emunt'', ''Amont'', ''Amuntr'') <br> Amo + Mund (Munt) <br> ''Jomund'' <br> Jo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Якун|Якун (Акун, Якон, Акон)]]''' | | ''Hákon'' (Acun, Hacon) <br> HǫR + Cono (Cuno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ят|Ят (Яць, Ют)]]''' | — | ''Joto'' (''Juto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцейка|Юцейка (Ютка, Ютыка, Ятэйка, Ятэка, Юдзейка, Юдзека)]]''' | — | ''Jüttke'' (''Jüdicke'') <br> Joto (Juto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютэль|Ютэль (Юдэль, Ядэла, Ёдэль)]]''' | — | ''Jutilo'' (''Judel'') <br> Joto (Juto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцень|Юцень (Юдзін, Юцінь)]]''' | — | ''Jutten'' (''Judin'') <br> Joto (Juto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютша]]''' | — | ''Jutsche'' <br> Joto (Juto) + -sch- | — |- style="background:{{Колер|ВКЛ}}" height="2px" align="left" | 1 | colspan="4" | {{Заўвага|Апроч пададзеных у табліцы імёнаў, летувіскі лінгвіст Ёзас Юркенас таксама сьцьвярджае германскія адпаведнікі для наступных імёнаў (не падаючы спасылак на іх гістарычныя ўпаміны або з спасылкай на адзінкавы ўпамін у летувізаванай форме): Альвік — Alwih; Вінвіл — Vinovil; Вінмонт — Winemunt<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 107—108, 115, 121.</ref>; Бергаўд — Bercautius; Гельгаўд — Celgaud; Гудваль — Walagaudius; Мангаўд — Manegaud<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&dq=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjJnMKwuqOGAxVq_rsIHeFWA94Q6AF6BAgHEAI С. 8—9].</ref>, таксама расейская мовазнаўца Тацяна Тапарова (дачка [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімева Тапарова]]) такім жа спосабам сьцьвярджае наступныя адпаведнікі: Таўтвальд — Theudoald; Вірвальда — Verald<ref>Топорова Т. В. Культура в зеркале языка: древнегерманские двучленные имена собственные. — Москва, 1996. С. 229.</ref>}} |} }}}} == Славянскія імёны == Ужо ў XIV — першай палове XV стагодзьдзяў адначаліся славянскія імёны ліцьвінаў: [[Віленскія мучанікі|Кумец, Круглец, Няжыла]], [[Рак (імя)|Рачко]], Некраш, Неруш, Воўчка, Жук, Качан, Братоша, Лугіна, Радзім, Чапурна ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61, 187, 199—200.</ref>. Пазьней сярод ліцьвінаў пашырыліся такія славянскія імёны, як [[Дабрагост]], [[Дабяслаў]], [[Завіша]], [[Прадслаў (імя)|Прадслаў]] (Прадслаў [[Даўгерд (імя)|Даўгердавіч]], Прадслаў [[Даўгінт|Даўкінтавіч]], Прадслаў [[Шадзібор]]авіч), [[Станіслаў]], [[Судзівой]], [[Уладзіслаў]] ды іншыя. Як зазначае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, баярын-ліцьвін мог мець славянскае імя, а сыну зноў даць германскае: напрыклад, былі такія імёны, як Мантыгайла Жукевіч, Радзівіл Багданавіч, Даўмонт Воўкавіч, Юндыл Рачковіч. З Попісу войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году відаць, што бальшыню шляхты Літоўскае зямлі (у вузкім сэнсе) складалі шляхцічы з такімі славяна-германскімі імёнамі, — з чаго відаць, што чыста ўся германская шляхта Літвы цалкам славянізавалася<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 203.</ref>. Разам з тым, сярод славянскага з паходжаньня баярства часам сустракаліся германскія (гоцкія) імёны: [[Бутрым Якубавіч Неміровіч]], [[Гетаўт Каленікавіч]]. Апроч таго, сустракаліся імёны ліцьвінаў, утвораныя ў выніку спалучэньня германскіх і славянскіх асноваў (''Станквилъ{{Заўвага|У XIX стагодзьдзі на [[Троцкі павет|Троччыне]] адзначаліся шляхецкія прозьвішчы Стангвіла (Stangwiło) і Стонгвіл, Стэнгвіла або Стэнгвіл (Stongwił, Stengwiło, Stengwił)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 416, 418.</ref>}} [[Манвіл|Монвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref><ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 34.</ref>, ''Stazwiłowei''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|1к}} P. 57.</ref><ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 158.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, у XIX ст. на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]] адзначалася прозьвішча Winsław ([[Віна (імя)|Win]]-sław)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 832.</ref>, а на [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]] у XVII ст. — імя Rumsław ([[Рума|Rum]]-sław)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rums%C5%82aw#v=snippet&q=Rums%C5%82aw&f=false С. 434].</ref>}}). == Царкоўныя імёны == З пашырэньнем уплыву ў Вялікім Княства Літоўскім [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскай]] і [[Каталіцкая Царква|Рымскай]] цэркваў сярод ліцьвінаў пачалі бытаваць адпаведныя царкоўныя імёны. Ужо ў 1390 годзе пры двары [[Ягайла|Ягайлы]] служыў ліцьвін ({{мова-la|Lythuano|скарочана}}) [[Барыс]], лоўчыя ліцьвін [[Кузьма]] і ліцьвін [[Цімафей|Цімуш]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 60, 168.</ref>. Ліцьвін Барыс таксама ўпамінаецца ў 1394 годзе поруч зь вялікім князем [[Вітаўт]]ам<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што царкоўныя імёны часта ўжываліся ў народных формах: [[Іван]] — Івашка, [[Дзьмітры]] — Міцько, [[Мацьвей]] — Матысь або Мацко, [[Аляксей]] — Алёхна, [[Юры]] — Юшко ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>. Апроч таго, сярод ліцьвінаў даволі рана пачало бытаваць імя Барташ ([[Барташ Монтаўтавіч]], [[Барташ Табаравіч]] ды іншыя), якое ёсьць агульнай для славянаў і германцаў народнай формай царкоўнага імя [[Барталамей]]<ref>Hanks P. Dictionary of American Family Names. Vol. 1. — Oxford University Press, 2003. [https://books.google.by/books?id=FJoDDAAAQBAJ&pg=PA109&dq=bartosch+name&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjO2sGM55r9AhUO7aQKHTTUCKgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=bartosch%20name&f=false P. 109].</ref>. З часам імёны кананізаваных Канстантынопальскай і Рымскай цэрквамі [[сьвяты]]х цалкам выціснулі большасьць сваіх германскіх і славянскіх папярэднікаў, якія працягнулі бытаваць у патранамічных прозьвішчах і прыдомках. == Балтыйскія імёны == Адзначаецца магчымасьць бытаваньня сярод ліцьвінаў імёнаў [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня, бо ліцьвіны сутыкаліся з балтыйскімі плямёнамі, жылі побач або ўперамешку зь імі. Таксама і выхадцы з балтыйскіх плямёнаў маглі запазычыць імёны ліцьвіноў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58.</ref>{{Заўвага|Адно з найстарэйшых сьведчаньняў запісу германскіх, славянскіх і царкоўных імёнаў у іх [[Летувіская мова|жамойцкіх (летувіскіх) формах]] — укладзеная ў 1506 годзе ў Планянах ([[Жамойць]]) лацінамоўная ўгода, сьведкамі якой выступілі «''Gorgys Golgontanys, Gabrialos Stanyonos, Janvsys Mychalanys, Rimos Mylgynanys, Barthlomyeyos Jacvbanys, Bvtrimos Mikanys, Mylvydos Seneythanys''»<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 725.</ref>. Пазьней падобным жа спосабам жамойты запазычвалі хрысьціянскія імёны: напрыклад, у [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году ўпамінаюцца ''Петросъ Янойтисъ'', ''Стасюсъ Матеяйтись'', ''Лавриносъ Станойтисъ'', ''Миколаюсъ Кгрицойтисъ'', ''Яносъ Шимкойтисъ'', ''Петрашусъ Мартинойтисъ'', ''Якубосъ Янойтисъ'', ''Бенедыктасъ Ромашкойтисъ'', ''Лукашусъ Янойтисъ'', ''Миколисъ Кирдванисъ'', ''Бартошусъ Венцлавойтисъ'', ''Шимонасъ Янойтисъ'', ''Павилосъ Петройтисъ'', ''Андреюcъ Миколаяйтисъ'', ''Щепаносъ Юцайтисъ'', ''Селвестрасъ Велинайтисъ'', ''Петрасъ Матеевичъ'' ды іншыя жамойцкія баяры зь летувізаванымі хрысьціянскімі імёнамі<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A&f=false С. 1267, 1270—1272, 1275, 1291, 1295, 1298, 1305—1306, 1320].</ref>. Першыя спробы рэтраспэктыўна патлумачыць некаторыя літоўскія імёны зь летувіскай мовы зьмяшчаюцца ў ненадрукаваным рукапісе [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрта Каяловіча]] (1658 год): прозьвішча [[Даўбор]] ён спрабаваў зьвязаць зь летувіскім ''Dabar'' 'Зараз', а прозьвішча [[Даўгайла|Даўгяла]] — з ''Dawgalis'' 'Магутны'<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 146, 165.</ref>}}. Сярод прыкладаў балтыйскіх з паходжаньня імёнаў можна адзначыць імя Жыбенцяй (''Жибентяи''; ад {{мова-lt|žibinti|скарочана}} 'паліць, асьвятляць', ''žibintas'' 'ліхтар') — аднаго з забойцаў вялікага князя [[Кейстут]]а<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 295, 435.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нарманская тэорыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [[Аляксандар Бразгуноў|Бразгуноў А.]] Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 209—213. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць : вучэбны дапаможнік / Г. Мезенка, В. Ляшкевіч, Г. Семянькова; М-ва адукацыі РБ, УА «ВДУ імя П. М. Машэрава». — Віцебск: Выд-ва УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2006. — 238 с — Бібліягр.: с. 194—214. — {{ISBN|985-425-660-X}}. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] [http://belhist.narod.ru/hist/gen2.html Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 6, 2001. С. 42—53. * Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. — 1708 Sp. * Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. — 118 s. * Bergh L. Ph. C. Historische beschouwing der Nederlandsche Eigennamen // Taalkundig magazijn of gemengde bijdragen tot de kennis der Nederduitsche taal. 4o Deel, 1842. S. 307—338, 541—578. * Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. — 244 S. * Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. — 162 S. * Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. — 338 S. * Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6: Familiennamen aus Rufnamen. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2017. — 862 S. {{ISBN|978-3-11-042783-7}}. * Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 1—80. * Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. — 219 S. {{ISBN|3-7696-0117-3}} * Förstemann E. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1.: Personennamen. — Bonn, 1900. — 1699 Sp. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 1: Zu den ältesten Berührungen zwischen Römern und Germanen, Die Franken. — Berlin, 1970. — 474 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. — 329 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. — 252 S. * Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York: Walter de Gruyter, 1988. — 417 S. {{ISBN|3-11-011935-8}}. * Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. — 622 S. {{ISBN|978-3-11-018031-2}}. * Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln; Graz: Böhlau, 1967. — 299 p. * Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. — 266 S. * Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. — 94 S. * Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. — 437 S. * Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. — 264 S. * Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. — 64 S. * Köbler G. Gotisches Wörterbuch. — Leiden, 1989. — 716 S. {{ISBN|90-04-09128-9}}. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 1—245. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 247—367. * Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. S. 1—102. * Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. — 195 S. * Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. — 399 S. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. Teil: Text. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. — 874 S. {{ISBN|978-3-7001-0931-0}}. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. II. Teil: Register. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990. — 664 S. {{ISBN|978-3-7001-1718-6}}. * Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund: C. W. K. Gleerup, 1962. — 197 S. * Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. — 309 S. * Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. — 787 S. * Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. — 235 p. * Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham: English Place-Name Society, 2023. — 305 p. {{ISBN|978-1-911640-04-2}}. * Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. — 235 p. * Ferguson R. The Teutonic Name-System applied to the Family Names of France, England & Germany. — London, 1864. — 606 p. * Forssner T. Continental-Germanic Personal Names in England in Old and Middle English Times. — Uppsala, 1916. — 289 p. * Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum: A List of Anglo-Saxon Proper Names from the Time of Beda to that of King John. — Cambrigde, 1897. — 601 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. — 237 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. — 563 p. {{ISBN|2-222-03427-2}}. * [[Раймонд Шмітляйн|Schmittlein R.]] Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 95—106. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 15—20. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 81—88. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—168. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. P. 469—480. * Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII—XII). — Tübingen: Niemeyer, 1999. — 565 p. {{ISBN|3-484-55512-2}}. * Francovich Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e Antroponimia. — Rom: Artemide, 1999. — 286 p. {{ISBN|8886291345}}. * Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. — 400 s. * Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo: Det Norske Samlaget, 1982. — 239 s. {{ISBN|82-521-2036-9}}. * [[Уладыслаў Сямковіч|Semkowicz W.]] O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Nr. 9—10, 11—12, 1913; Nr. 1—2, 3—4, 5—6, 1914. * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5 (1920); T. 6 (1921—1923); T. 7 (1924—1925); T. 8 (1926—1927); T. 9 (1928—1929). * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 1997. {{ISBN|83-85579-14-1}}. * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 2002. {{ISBN|83-87623-72-5}}. * Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 79—106. * Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. {{ISBN|9955-497-40-8}}. * Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. — 1306 sp. * Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 2007. — 345 s. {{ISBN|978-91-7229-040-2}}. * Sveriges medeltida personnamn. Hft. 1—17. — Uppsala; Lund, 1967—2016. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.nordicnames.de/wiki/Main_Page Nordic Names] [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] 5vmkj27giqsycj8ojv1f0li88ygualy 0 271000 2682571 2676720 2026-08-06T08:25:01Z ~2026-43487-95 99346 /* Носьбіты */ 2682571 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Больд |лацінка = Bold |арыгінал = Bald |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Бальт, Больт, Больдзь, Больць, Баўд, Боўд, Боўта, Палд |вытворныя = |зьвязаныя = [[Балдыка]], [[Больцель]], [[Бальцін]] / [[Больдун]], [[Болташ]], [[Бальдвін]], [[Больдаг]], [[Бальтэр]], [[Бальтарт]], [[Балтман]], [[Баўдамір]], [[Болтрык]], [[Балтрым]], [[Балтрун]], [[Бальтрут]] <br> [[Бірыбольд]], [[Вірбольт]], [[Зыбальт]], [[Румбольд]], [[Рыбалт]], [[Шымбольт]] }} '''Больд''' (''Больдзь'', ''Боўд''), '''Больт''' (''Больць''), '''Болт''' (''Боўта''), '''Бальт''' (''Баўд'', ''Палд'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Балд або Палд, Балта або Палта, пазьней Бальд, Больд або Больта (Bald, Pald, Baltha, Palto, Boldt, Bolte) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Bald%2C+Baltha%2C+Boldt%2C+Bolte#v=snippet&q=Bald%2C%20Baltha%2C%20Boldt%2C%20Bolte&f=false S. 235].</ref>. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *balth, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] bald 'сьмелы, адважны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 50.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 10.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Балдыка|Балдыка (Бальдыка)]], [[Больцель|Больцель (Балціла)]], [[Балтэн|Бальтын (Балтэн)]], [[Бальцюн|Бальцюн (Болтун)]], [[Болташ]], [[Бальдвін]], [[Больдаг]], [[Бальтэр]], [[Бальтарт]], [[Балтман]], [[Баўдамір]], [[Болтрык|Болтрык (Боўтрык)]], [[Балтрун]], [[Бальтрут]], [[Бірыбольд]], [[Вірбольт]], [[Зыбальт]], [[Румбольд|Румбольд (Румпольд)]], [[Рыбалт]], [[Шымбольт]]. Адзначаліся германскія імёны Bald (Boldt, Bolte), Baldiko (Baldicke), Baldilo, Baltin (Balden), Baldun, Boltsch, Baldwin, Baldag, Balterus, Baltardus, Baldman, Baldomer, Boldericus, Baltrun, Baltrudis, Warbold, Sibald, Rumbold (Rumpolt), Ribald, Sinbald. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Bałdo (Bołdo) і Bauda, а таксама наступных імёнаў з асновай -балд- (-болд-, -болт-): Amalboldus, Baldwin, Baltmar, Bałdrzyk, Godbold, Libelt, Sebald, Sunobold, Tybald<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 11, 13.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Bawde'' (1408 год)<ref name="Trautmann-1925-17">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Bawde#v=snippet&q=Bawde&f=false S. 17].</ref>, ''Bavdil / Bawdil'' (1342 і 1397 гады)<ref name="Trautmann-1925-17"/>, ''Arpalte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Aripald (< Haribald)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Aripald+Haribald#v=snippet&q=Aripald%20Haribald&f=false S. 765].</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Arpalte#v=snippet&q=Arpalte&f=false S. 13].</ref>, ''Sampolte / Sampolt / Sampalte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Sambold<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 439.</ref>}} (1284, 1290 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sampolte+%2F+Sampolt+%2F+Sampalte#v=snippet&q=Sampolte%20%2F%20Sampolt%20%2F%20Sampalte&f=false S. 86].</ref>. Германскае імя Bolte гістарычна бытавала ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Hildebrand H. Das Rigische Schuldbuch (1286—1352). — St. Petersburg, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9rxLAAAAYAAJ&q=Bolte#v=snippet&q=Bolte&f=false S. XL, 5, 84].</ref>. Імя Болда (Болта) бытавала ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]: ''у Болъде'' (сярэдзіна 1340-х — 1370-я гады)<ref name="Zalizniak-2004-562">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 562, 713.</ref>; ''Ивашко Болта'' (каля 1495 году)<ref>Новгородские писцовые книги, изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1859. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=S2hcAAAAcAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0&f=false С. 409].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''люди [[Дубінкі|дубиньские]]… [[Матэла|Мотел]] Болтевичъ'' (1510 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 241.</ref>; ''Болтъ Янкович'' (XVI ст.)<ref>Lietuvos valstiečių ir miestelėnų ginčai su dvarų valdytojais (dokumentų rinkinys). D. 1. — Vilnius, 1959. P. 54.</ref>; ''Болтовая'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 115.</ref>; ''на реце на Реши с хоромами и с челядю неволною, на имя Болтя'' (6 студзеня 1536 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|19к}} P. 115.</ref>; ''людей волости [[Бабруйск|Бобруйское]]… а Грышко Болътевичъ'' (19 сакавіка 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 156.</ref>; ''село [[Даманавічы (Менская вобласьць)|Домановичи]]… Андрей Болдичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=txIWAAAAYAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 633].</ref>; ''Болдевая вдова'' (1555 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F&f=false С. 19].</ref>; ''Panas Bołtowicz'' (1560 год)<ref>Słownik historycznych nazw osobowych Białostocczyzny (XV—XVII w.). T. 1: A—O. — Białystok, 1997. S. 37.</ref>; ''Лазько Бавдичъ… Грицъ Болдичъ… Левко Бовдичъ… Лазко Бовдичъ… Савка Бавдичъ… Гриць Бовдичъ… Богдашъ, Левко Бовдичи… Лазько Бовдичъ… Левко Бавдичъ… Пилипъ Бавдичъ… Пронець Бавдичъ… Игнатъ, Федецъ Бавдичи… Иванъ Бавдичъ… Омельянъ а Романъ Балдичи… Микита Болдичъ… Пилипъ а Суринъ Бавдичи… Борисъ, Бельда Мелеховичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=uXBmAAAAcAAJ&q=%D0%91%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 4, 15—16, 20, 22, 25, 30, 115—117, 188].</ref>; ''Игнать Больдичъ… Василь Больдичъ'' (24 красавіка 1580 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 221].</ref>; ''подданых [[Сумілішкі|Сомилишских]]… Яна Болдевича'' (8 лістапада 1609 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 395].</ref>; ''od zastawnika Eliasza Bowty'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 1. — Warszawa, 2015. S. 269.</ref>; ''Boldziewicza… Bieltowicz'' (1671—1681 гады)<ref name="Zinkevičius-1977-122">Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 122, 125.</ref>; ''Joannes Balt de Sodeliszki'' (1699 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/krincino_krikstai_1697-1703-2.html Krinčino bažnyčios 1697—1703 metų Krikšto metrikų knyga, psl. 2], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Michael Baltowicz'' (20 кастрычніка 1731 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 1: A—C. — Roma, 1985. P. 78.</ref>; ''Wiktoria Bałdziewicz'' (1766 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=10pl&rid=D&search_lastname=Ba%C5%82dziewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Nescior Bout… Stefan Bout'' (30 студзеня 1779 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Bout#v=snippet&q=Bout&f=false С. 354].</ref>; ''Piotr Połdowicz'' (1785 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Po%C5%82dowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Bołt'' (1822 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Bo%C5%82t&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Балтут, Болтут, Баўтута, Болтат (адзначалася германскае імя Boutot<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/b/ B], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>): ''в Полоцкомъ повете… в Тимона, а в Климяты, а в Якова Балтутича'' (28 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 356.</ref>, ''з Васкомъ Балтутомъ'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 384.</ref>, ''Klimko Bołtuta… Chwiodor Bałtuta… Wasil Bołtutow… Iwana Piotrowicza Bałtuty synowie Filip y Klim… pomienianego Iwana Piotrowina Bołtutę'' (1693 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Baltuta#v=snippet&q=Baltuta&f=false С. 227, 229].</ref>, Трахім Баўтута (1876—?) — [[беларусы|беларус]] зь [[Віцебск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%91%D0%B0%D1%9E%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D1%85%D1%96%D0%BC_%D0%A5%D0%B2%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1876) Баўтута Трахім Хвядосавіч (1876)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Аляксандар Болтат (1895—?) — беларус, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Красноярское общество «Мемориал»</ref>, Болтуты-Ґілевічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Балбут, Балбот: ''Bołbutowicz'' (1671—1681 гады)<ref name="Zinkevičius-1977-122"/>, ''Jan Bołbot'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Bo%C5%82bot&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Świsłocz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Балтокін (адзначалася старажытнае германскае імя Baldechin<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Baldechin#v=snippet&q=%40Baldechin&f=false S. 236].</ref>): ''Bałtokin'' (1885—1889 гады)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/sorokpolska.pdf Parafia sorokpolska. Wykaz miejscowości i rodzin zamieszkałych w 1885—1889 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>; * Бальткір (адзначалася старажытнае германскае імя Baldger, Paltker<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Baldger+Paltker#v=snippet&q=Baldger%20Paltker&f=false S. 238].</ref>): на 1905 год існаваў фальварак Бальткіры<ref>[https://radzima.net/be/miejsce/boltkiry.html Бальткіры], [[Radzima.net]]</ref> ў [[Юрацішкі|Юрацішкаўскай]] воласьці<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 255.</ref>; * Пальмант (адзначалася старажытнае германскае імя Paldmunt<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Paldmunt#v=snippet&q=Paldmunt&f=false S. 240].</ref>): Пальманты — літоўскі шляхецкі род<ref>[https://lyczkowski.net/be/daviednik/spisy-slachty/slachta Літоўская шляхта], Генэалёгія Лычкоўскіх</ref>; * Балтрам, Баўтрам, Балтарам (адзначалася старажытнае германскае імя Baltram<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Baltram#v=snippet&q=Baltram&f=false S. 239].</ref>): ''Stanisław Bałtromowicz'' (1702 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ba%C5%82tromowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ostrowiec], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Ferdynand Piotr Bałtoromowicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Ba%C5%82toromowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Krynki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Regina Bautramowicz'' (1827 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Bautramowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Traby], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Болтрум: Іван Балтрумовіч (1882—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Поразаў|Поразава]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> }}. == Носьбіты == * Болда — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XIV стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-562"/> * Больт — [[Радамля|радамльскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Марцін Болт — жыхар [[Чашнікі|Чашнікаў]], які ўпамінаецца ў 1632 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230804212612/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1258-chashniki-inventar-1632-g Чашники инвентарь 1632 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 8 сьнежня 2018 г.</ref> * Мацьвей Баўтовіч — [[беларусы|беларус]]-праваслаўны зь [[Лепель|Лепелю]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Lepel%20town%20-%201%20-%20PARTIALLY%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 2.</ref> * Алена Болт (''Bołt'') — уладальніца гаспадаркі ў Пятровічах каля [[Шаркоўшчына|Шаркоўшчыны]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l20.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939. Część V], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Данат Болт (1893—?) — беларус з ваколіцаў [[Паставы|Паставаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Уладзімер Балт (1897—1938) — беларус з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Ленинградский мартиролог: 1937—1938</ref> * [[Міхась Баўтовіч]] ({{нар.}} 1957) — беларускі краязнаўца, археограф і выдавец [[Балты (дынастыя)|Балты]] — каралеўская дынастыя [[вэстготы|вэстготаў]], якая валадарыла ў 395—591 гадох. Болды (Bołdo) — прыгонныя зь вёскі [[Капітульшчына|Капітульшчыны]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 834.</ref>. Баўтовічы — [[парафія]]не царквы ў [[Чашнікі|Чашніках]] на 1888—1905 гады<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230103/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/170-prikhod-i-prikhozhane-tserkvi-chashniki-lepelskogo-uezda Приход и прихожане церкви Чашники Лепельского уезда], Архіў гісторыка Анішчанкі, 10 чэрвеня 2015 г.</ref>. Бельдзевічы (Bieldzieszewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 240.</ref>. Боўты — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]]. Болты — шляхецкі род [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]<ref>Список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Смоленской губернии. — Смоленск, 1897. С. 58.</ref>. Пальтавіц (''Paltawitz'') — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 385.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Болцічы (''Болтичи'')<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 32.</ref>. На 1901 год існавала вёска Балдаўка (Балдоўка) у Старадубскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 11.</ref>. На 1906 год існавалі вёскі Больдзіна і Болтава (Балтова) у Невельскім павеце, а таксама сядзіба і вёска Болтава ў Себескім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 267, 274, 286, 393—394.</ref>. На [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] існуе вёска [[Балты (вёска)|Балты]], на [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] — [[Баўцічы]] і [[Боўцічы]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Больцішкі]], на [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] — [[Бальцішкі]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Балды]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай балд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] nw0axno524rz87jaxan4w26w463s5g4 0 274821 2682526 2603061 2026-08-05T22:26:02Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682526 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Наймант |лацінка = Najmant |арыгінал = Naimund |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Нейка|Naicho]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Нэймант, Намонт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Наймант''' (''Нэймант'', ''Намонт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Нейка|Найха]] (Naicho) і [[Мунд|Мунд або Монт]] (Мунд, Mont) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Naicho%2C+Nacho%2C+Necke#v=snippet&q=Naicho%2C%20Nacho%2C%20Necke&f=false S. 1135, 1146].</ref><ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA439&dq=Mont+Mundo+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj_w-WVsdCCAxUSOuwKHY2QASwQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=Mont%20Mundo%20namenkunde&f=false S. 439].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Нейка|найх- (нейк-)]] (імя [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Нагела]]; германскае імя Nagel) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] nacho 'кіравацца, прытрымлівацца'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Nacho+Naicho#v=snippet&q=Nacho%20Naicho&f=false S. 1145—1146].</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. У гістарычным [[Германцы|германскім]] арэале адзначалася імя Naimundus (Neimundus)<ref>Medioevo romanzo, 24 (2000). [https://books.google.by/books?id=upQKAQAAMAAJ&q=%22neimundus%22&dq=%22neimundus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiR76zm-9KBAxWE2qQKHZUQDdIQ6AF6BAgHEAI P. 89].</ref><ref>Waard R. Études sur l’origine et la formation de la Chanson d’Aspremont. — Groningen, 1937. [https://books.google.by/books?id=JFEVAAAAMAAJ&q=%22neimundus%22&dq=%22neimundus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiR76zm-9KBAxWE2qQKHZUQDdIQ6AF6BAgIEAI P. 91].</ref><ref>The Annals of Roger de Hoveden. Vol. 2. — London, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JcMNAAAAYAAJ&q=naimundus#v=snippet&q=naimundus&f=false P. 145].</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах ''людеи… Намонъта Косовича… Намонтъ Косовичъ'' (12 траўня 1523 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 221—222.</ref>; ''Marianna Neymont'' (1790 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Neymont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Twery], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Barbara Nejmontt'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Nejmontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szawle], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Франц Неймант — [[беларусы|беларус]]-каталік з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 7.</ref> Найманты (Najmont) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]] і [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 145, 674.</ref>. Нэйманты (Nejmont) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 148.</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Неймунт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 315.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нейка|Найха]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай найх}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] bajw8et2zro2j0843c3x5r0kdbxhcke 2682527 2682526 2026-08-05T22:26:36Z ~2026-43099-08 99336 2682527 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Наймант |лацінка = Najmant |арыгінал = Naimund |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Нейка|Naicho]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Нэймант, Неймант, Намонт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Наймант''' (''Нэймант'', ''Намонт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Нейка|Найха]] (Naicho) і [[Мунд|Мунд або Монт]] (Мунд, Mont) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Naicho%2C+Nacho%2C+Necke#v=snippet&q=Naicho%2C%20Nacho%2C%20Necke&f=false S. 1135, 1146].</ref><ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA439&dq=Mont+Mundo+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj_w-WVsdCCAxUSOuwKHY2QASwQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=Mont%20Mundo%20namenkunde&f=false S. 439].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Нейка|найх- (нейк-)]] (імя [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Нагела]]; германскае імя Nagel) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] nacho 'кіравацца, прытрымлівацца'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Nacho+Naicho#v=snippet&q=Nacho%20Naicho&f=false S. 1145—1146].</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. У гістарычным [[Германцы|германскім]] арэале адзначалася імя Naimundus (Neimundus)<ref>Medioevo romanzo, 24 (2000). [https://books.google.by/books?id=upQKAQAAMAAJ&q=%22neimundus%22&dq=%22neimundus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiR76zm-9KBAxWE2qQKHZUQDdIQ6AF6BAgHEAI P. 89].</ref><ref>Waard R. Études sur l’origine et la formation de la Chanson d’Aspremont. — Groningen, 1937. [https://books.google.by/books?id=JFEVAAAAMAAJ&q=%22neimundus%22&dq=%22neimundus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiR76zm-9KBAxWE2qQKHZUQDdIQ6AF6BAgIEAI P. 91].</ref><ref>The Annals of Roger de Hoveden. Vol. 2. — London, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JcMNAAAAYAAJ&q=naimundus#v=snippet&q=naimundus&f=false P. 145].</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах ''людеи… Намонъта Косовича… Намонтъ Косовичъ'' (12 траўня 1523 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 221—222.</ref>; ''Marianna Neymont'' (1790 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Neymont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Twery], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Barbara Nejmontt'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Nejmontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szawle], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Франц Неймант — [[беларусы|беларус]]-каталік з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 7.</ref> Найманты (Najmont) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]] і [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 145, 674.</ref>. Нэйманты (Nejmont) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 148.</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Неймунт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 315.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нейка|Найха]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай найх}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ggz6jtq5aus820d2k2crf1swmnuy1xu 0 275904 2682489 2674794 2026-08-05T19:38:16Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682489 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |тып=[[публічная кампанія]] |лістынг на біржы=[[Нью-Ёрская фондавая біржа]] й [[Такійская фондавая біржа]] |заснаваная=15 траўня 1940 |заснавальнікі=Дзік і Мак Макдоналды (заснавальнікі канцэпцыі рэстаранаў), Рэй Крок (заснавальнік карпарацыі) |разьмяшчэньне=[[ЗША]]: [[Чыкага]] ([[Ілінойс]]) |ключавыя фігуры=Энрыке Эрнандэс (старшыня савета дырэктараў) Крыс Кемпінскі (прэзыдэнт і CEO) |галіна=Грамадзкае харчаваньне |прадукцыя=гамбургеры, курыца, бульба фры, безалькагольныя напоі, кактэйлі, салаты, дэсэрты, гарачыя пірожныя, кава, сьняданак |апэрацыйны прыбытак = US$10,356 мільярдаў (2021)<ref>[https://www.reuters.com/markets/companies/MCD/ "McDonald's Corp (MCD)"](англ.). Reuters. <small>Дата обращения: 30 апреля 2023. Архивировано 30 апреля 2023 года</small></ref> |чысты прыбытак = US$7.545 мільярдаў (2021)<ref>[https://www.reuters.com/markets/companies/MCD/ "McDonald's Corp (MCD)"](англ.). Reuters. <small>Дата обращения: 30 апреля 2023. Архивировано 30 апреля 2023 года</small></ref> |лік супрацоўнікаў=200 000 (2022) |аўдытар=Ernst & Young LLP |сайт=[https://mcdonalds.com mcdonalds.com] |дэвіз=I’m loving it, Ich liebe es, C’est tout ce que j’aime, вот что я люблю, Me encanta, 我就喜欢, Gosto tanto, Я це люблю |краіна={{Сьцягафікацыя|ЗША}} |лягатып=McDonald's Golden Arches.svg }} '''McDonald’s''' ({{з мовы||Мак-До́нальдс}}) — [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|амэрыканская]] карпарацыя, якая працуе ў сфэры грамадзкага харчаваньня, найбуйнейшая ў сьвеце сетка рэстаранаў хуткага харчаваньня, якая працуе па сыстэме [[Франчайзінг|франчайзінгу]]. Па выніках 2010 году кампанія займае 2-е месца па колькасьці рэстаранаў ва ўсім сьвеце пасьля рэстараннай сеткі [[Subway]]. Па стане на канец 2022 году пад гандлёвай маркай McDonald’s працавала 40 275 рэстаранаў, зь іх 95% на правах [[Франчайзінг|франчайзінгу]]. Карпарацыя ўваходзіць у сьпіс найбуйнейшых кампаній ЗША Fortune 500 (у 2022 годзе — 152-е месца).<ref>[https://fortune.com/company/mcdonalds/fortune500/ McDonald’s] {{ref-en}}</ref> Штаб-кватэра кампаніі разьмешчаная ў Оўк-Брук — прадмесьці [[Чыкага]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]. McDonald’s — найбуйнейшая ў сьвеце сетка рэстаранаў хуткага харчаваньня<ref>[https://www.forbes.com/pictures/591c79084bbe6f1b730a5811/2017-global-2000-restaura/#78d0bcc36d2a «McDonald’s Is King Of Restaurants In 2017 — pg.1»]. ''Forbes''. Retrieved December 12, 2017.</ref>, якая штодня абслугоўвае больш за 69 мільёнаў кліентаў у больш чым 100 краінах<ref>[https://www.chicagotribune.com/business/chi-mcdonalds-60-years-20150415-story.html «McDonald’s: 60 years, billions served»]. ''Chicago Tribune''. Retrieved July 30, 2017.</ref> у больш чым 40 000 гандлёвых кропках паводле стану на 2021 год<ref>[http://d18rn0p25nwr6d.cloudfront.net/CIK-0000063908/d72ec326-1c7b-4773-9130-0b32322d435d.html «MCDONALDS CORP, 10-K filed on 2/22/2019»]. Archived from the original on March 29, 2019.</ref>. McDonald’s больш за ўсё вядомы сваімі гамбургерамі, чызбургерамі й бульбай фры, хоць у іх мэню таксама ёсьць іншыя стравы, такія як курыца, рыба, садавіна й салаты. Іх самым прадаваным ліцэнзійным прадуктам зьяўляецца бульба фры, за якім варта [[Біг Мак]]<ref>Harris, William (April 7, 2009). [https://money.howstuffworks.com/10-popular-mcdonalds-menu-items.htm «10 Most Popular McDonald’s Menu Items of All Time»]. ''HowStuffWorks''. Retrieved May 2, 2023.</ref>. Даходы карпарацыі McDonald’s паступаюць ад арэнднай платы, роялці й камісыйных, што выплачваюцца франчайзі, а таксама ад продажаў у рэстаранах, якія кіруюцца кампаніяй. McDonald’s зьяўляецца другім па велічыні прыватным працадаўцам у сьвеце з 1,7 млн супрацоўнікаў (саступаючы Walmart з 2,3 млн супрацоўнікаў), большасьць зь якіх працуюць па [[Франшыза|франшызе]] рэстарана.<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-largest-employers.html «The World’s Largest Employers»]. ''WorldAtlas''. February 15, 2018. Retrieved March 29, 2019.</ref> Паводле стану на 2022 год McDonald’s займае шостае месца паводле велічыні ацэнкі [[Брэнд|брэнда]] ў сьвеце<ref>[https://www.kantar.com/campaigns/brandz/global «BrandZ Global Top 100 Most Valuable Brands»]. ''BrandZ''. December 11, 2022.</ref>. Mcdonald’s падвяргаўся крытыцы з-за ўзьдзеяньня сваёй прадукцыі на здароўе<ref>Robbins, John (October 8, 2010). [https://www.huffpost.com/entry/how-bad-is-mcdonalds-food_b_754814 «How Bad Is McDonald’s Food?»]. ''HuffPost''.</ref> й абыходжаньня з супрацоўнікамі. == Гісторыя == Кампанія заснавана ў 1940 годзе братамі Дыкам і Макам Мак-Доналдам (першы рэстаран адкрыўся ў [[Сан-Бэрнардына (Каліфорнія)|Сан-Бэрнардына]], штат [[Каліфорнія]]), у 1948 годзе ўпершыню ў сьвеце сфармулявала прынцыпы канцэпцыі «хуткага харчаваньня».<ref name=":1">[https://www.referenceforbusiness.com/history2/56/McDonald-s-Corporation.html McDonald’s Corporation — Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on McDonald’s Corporation] (анг.). NetIndustries, LLC.. <small>Дата обращения: 24 сентября 2019.</small> <small>Архивировано 28 сентября 2019 года.</small></ref> У 1954 годзе Рэй Крок набыў у братоў Мак-Доналдаў права выступаць у якасьці экслюзіўнага агента па франчайзінгу. У 1955 годзе ён адкрыў свой першы McDonald’s у мястэчку Дэс-Плэйнз, штат [[Іліной]] (у цяперашні час — музэй карпарацыі). У 1955 годзе Крокам была зарэгістраваная кампанія McDonald’s System, Іnc (у 1960 годзе перайменаваная ў McDonald’s Corporatіon).<ref>[https://web.archive.org/web/20190925164621/http://corporate.mcdonalds.com/corpmcd/about-us/history.html The McDonald’s Story] (англ.). McDonald’s Corporation. <small>Дата обращения: 24 сентября 2019.</small> <small>Архивировано 25 сентября 2019 года.</small></ref> У 1961 годзе ўсе правы на кампанію былі цалкам выкупленыя Крокам. Таксама ў 1961 годзе быў адкрыты першы [[Унівэрсытэт|ўнівэрсытэт]] гамбургералёгіі, адукацыйную ўстанову па падрыхтоўцы кадраў для харчовай галіны, у першую чаргу для працы ў сыстэме McDonald’s. усяго ў сьвеце дзейнічае 7 такіх унівэрсытэтаў: у [[Чыкага]] ([[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]), [[Токіё]] ([[Японія]]), [[Сан-Паўлу]] ([[Бразылія]]), [[Лёндан]]е ([[Вялікабрытанія]]), [[Мюнхэн]]е ([[Нямеччына]]), [[Шанхай|Шанхаі]], ([[Кітай]]), [[Сыднэй|Сыднэі]] ([[Аўстралія]]). Ужо з пачатку 1960-х гадоў кампанія рабіла вялікі ўпор на рэкляму, стаўшы адным з самых вядомых брэндаў. У 1962 годзе лягатыпам кампаніі сталі дзьве залатыя аркі, якія ўтвараюць літару «М», у наступным годзе быў прададзены мільярдны гамбургер, а таксама для прыцягненьня дзяцей быў уведзены клоўн з рудою галавою Рональд Макдональд.<ref name=":1" /> У 1968 годзе на рынак быў прадстаўлены «Біг Мак» і адкрыты тысячны рэстаран, у 1969 годзе быў прададзены пяцімільярдны гамбургер, з 1970 году кампанія McDonald’s мела прадстаўніцтва ўва ўсіх 50 штатах. З 1973 году ў рэстаранах пачалі прадаваць гатовыя сьняданкі, да канца 1980-х гадоў на McDonald’s прыпадала чвэрць рынку гатовых сьняданкаў. З 1975 году пачало разьвівацца абслугоўваньне кліентаў наўпрост ў аўтамабілях, з часам такая форма абслугоўваньня пачала даваць больш за палову выручкі сыстэмы McDonald’s. З 1979 году пачаліся продажы набораў ежы для дзяцей «Гэпі мілы», якія ўключалі цацку. У 1983 годзе ў мэню былі дададзеныя курыныя макнагетсы, ужо да канца гэтага году McDonald’s выйшла на другое месца ў сьвеце па розьнічным продажы кураціны.<ref name=":1" /> == Прадукты == [[Файл:Big Mac hamburger.jpg|значак|195пкс|Біг Мак]] McDonald’s у асноўным прадае гамбургеры, розныя віды [[Курыца|курыцы]], сэндвічы з курыцай (курыныя бургеры), бульба фры, [[Безалькагольны напой|безалькагольныя напоі]], [[Кактэйль|кактэйлі]], прадукты для сьняданку й [[Дэсэрт|дэсэрты]]. На большасьці рынкаў McDonald’s прапануе салаты й [[Вэгетарыянства|вэгетарыянскія]] стравы, ролы й іншыя мясцовыя стравы. У верасьні 2018 году McDonald’s [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] абвясьціла, што больш не выкарыстоўвае штучныя кансэрванты, араматызатары й фарбавальнікі цалкам у сямі клясычных бургерах, якія прадаюцца ў ЗША, уключаючы гамбургер, чызбургер, двайны чызбургер, McDouble, Quarter Pounder wіth Cheese, double Quarter Pounder wіth Cheese й [[Біг Мак]].<ref>[https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2018/09/28/mcdonalds-says-classic-burgers-no-longer-have-artificial-ingredients «McDonald’s says classic burgers no longer have artificial ingredients»]. ''Free Malaysia Today''. September 28, 2018. Retrieved October 1, 2018.</ref> Аднак марынаваныя агуркі па-ранейшаму будуць падрыхтаваны штучнымі кансэрвантамі, хаця кліенты могуць адмовіцца ад выкарыстаньня марынаваных агуркоў у сваіх бургерах<ref>[https://web.archive.org/web/20180928013237/https://www.afp.com/en/news/205/mcdonalds-says-classic-burgers-no-longer-have-artificial-ingredients-doc-19h75s1 «McDonald’s says classic burgers no longer have artificial ingredients»]. ''AFP.com''. Archived from the original on September 28, 2018. Retrieved October 1, 2018.</ref>. Мэню MсDonald’s складзена з улікам густаў спажыўцоў у іх адпаведных краінах. У рэстаранах некалькіх краінаў, асабліва ў [[Азія|Азіі]], падаюць суп. Гэта мясцовае адхіленьне ад стандартнага мэню зьяўляецца характэрнай рысай, якой асабліва вядомая сетка, і выкарыстоўваецца, напрыклад, для захаваньня рэгіянальных харчовых табу (рэлігійная забарона на спажываньне [[Ялавічына|ялавічыны]] ў [[Індыя|Індыі]]). Напрыклад, у мэню беларускага McDonald’s былі дранікі, бліны й «панскі» бургер. == Рэстараны == Па ўсім сьвеце налічваецца больш за 36 000 рэстаранаў McDonald’s. больш за трэць зь іх (14 146 рэстаранаў) знаходзяцца толькі ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатах]] — на другім месцы па велічыні знаходзіцца [[Японія]] з 2975 рэстаранамі, за ёй варта [[Кітай]] з 2700. На гэтыя тры краіны прыпадае большасьць сусьветных крам McDonald’s. === Тып === Большасьць аўтаномных рэстаранаў McDonald’s прапануюць як абслугоўваньне за стойкай, так і выязное абслугоўваньне, зь сядзячымі месцамі ў памяшканьні, а часам і на адкрытым паветры.<ref name=":0">Mohapatra, Sanjay (2012). ''Information Strategy Design and Practices''. Google Books: Springer Science & Business Media. p. 301. ISBN 978-1-4614-2427-7</bdi>.</ref> ''Drіve-Thru'', ''Auto-Mac'', ''Pay and Drіve'', альбо ''McDrіve'', як яго называюць у многіх краінах, часта мае асобныя станцыі для разьмяшчэньня, аплаты й атрыманьня замоваў, хоць апошнія два крокі часта камбінуюцца;<ref name=":0" /> упершыню ён быў прадстаўлены ў месьце [[Сэра-Віста]], штат [[Арызона]], у 1975 годзе<ref>Craven, Scott (August 29, 2016). [https://www.azcentral.com/story/travel/arizona/2016/08/29/mcdonalds-first-drive-through-sierra-vista-arizona/88009974/ «AZ Central — You won’t believe where McDonald’s opened its first drive-thru»] (News Article).</ref>, прытрымліваючыся прыкладу іншых сетак хуткага харчаваньня. [[Файл:McDonalds возле станции метро "Крещатик" - panoramio.jpg|значак|266пкс|McDonald’s у [[Кіеў|Кіеве]]]] ''McCafé'' — гэта дадатак у стылі [[Кавярня|кавярні]] да рэстаранаў McDonald’s. Ён быў створаны кампаніяй McDonald’s Australіa, пачынаючы з [[Мэльбурн]]а ў 1993 годзе.<ref>[https://mcdonalds.com.au/about-maccas/maccas-story «McDonald’s Australia»]. mcdonalds.com.au. Retrieved June 6, 2016.</ref> Па стане на 2016 год у большасьці McDonald’s у Аўстраліі ёсьць McCafé, разьмешчаныя ў існым рэстаране McDonald’s. У [[Тасманія|Тасманіі]] ў кожным рэстаране ёсьць McCafé, а астатнія дзяржавы хутка рушылі ўсьлед іх прыкладу.<ref name=":0" /> Пасьля пераходу на новы зьнешні выгляд McCafé некаторыя аўстралійскія рэстараны адзначылі павелічэньне продажаў да 60 адсоткаў. У канцы 2003 году па ўсім сьвеце налічвалася больш за 600 McCafé. Некаторыя месцы злучаны з аўтазаправачнымі станцыямі й кругласутачнымі крамамі,<ref>[https://web.archive.org/web/20120118024929/http://www.highbeam.com/doc/1G1-14996359.html «McDonald’s and BP test combined operations. (McDonald’s Restaurants; BP Oil Co.)»]. Archived from the original on January 18, 2012.</ref> у той час як іншыя, званыя McExpress, маюць абмежаваную колькасьць пасадачных месцаў альбо мэню альбо могуць быць разьмешчаны ў гандлёвым цэнтры. Іншыя McDonald’s разьмешчаны ў крамах [[Walmart]]. McStop-гэта месца, арыентаванае на дальнабойнікаў і падарожнікаў, якія могуць скарыстацца паслугамі на стаянках грузавікоў.<ref>[https://web.archive.org/web/20120516152446/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3604178F30F7B&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM «McDonald’s serves up 'MCSTOP' — Its restaurant for big crowds»]. August 16, 1984. Archived from the original on July 11, 2012.</ref> === Рэдызайн 2006 === У 2006 годзе McDonald’s прадставіў свой брэнд «Forever Young», зьмяніўшы дызайн усіх сваіх рэстаранаў, што стала першым буйным рэдызайнам з 1970-х гадоў.<ref>[https://web.archive.org/web/20060923173412/http://moneycentral.msn.com/content/invest/extra/P150732.asp?GT1=8180 «McDonald’s wants a digital-age makeover»]. Archived from the original on September 23, 2006.</ref> Ён нагадвае кавярню з драўлянымі сталамі, крэсламі з штучнай скуры й прыглушанымі кветкамі; чырвоны быў прыглушаны да тэракотавага, жоўты быў заменены на залацісты для больш «сонечнага» выгляду, а таксама былі дададзены аліўкавы й шалфей-зялёны. У больш цёплым афармленьні менш плястыка й больш цэґлы й дрэва, а сучасныя падвесныя сьвяцільні ствараюць больш мяккае сьвячэньне. У многіх рэстаранах ёсьць бясплатны Wі-Fі й тэлевізары з плоскім экранам. Іншыя ўдасканаленьні ўключаюць двайны прывад, плоскія дахі замест кутніх чырвоных дахаў і шклаплястыка замест дрэва. Замест звыклых залатых арак у рэстаранах устаноўлены «паўсвушы» (палова залатой аркі), падобныя на Nіke swoosh.<ref>Bruce Horovitz (May 9, 2011). [https://www.usatoday.com/money/industries/food/2011-05-06-mcdonalds-revamp_n.htm «McDonald’s revamps store to look more upscale»]. ''USA Today''. Retrieved June 26, 2012.</ref> === Пандэмія [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|COVІD-19]] === [[Файл:McDonalds Museum.jpg|значак|255пкс|Музэй McDonald’s]] У выніку пандэміі [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|COVІD-19]] McDonald’s закрыў большасьць сядзеньняў і ўсе гульнявыя зоны ў сваіх рэстаранах у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатах]].<ref>McLean, Rob. [https://edition.cnn.com/2020/03/16/business/mcdonalds-seating-coronavirus/index.html «McDonald’s closes seating at corporate-owned restaurants amid coronavirus outbreak»]. ''CNN''.</ref> Кампанія перайшла да заказаў на выезьдзе й ля абочынаў у месцах разьмяшчэньня магазінаў, а таксама да анляйн-сэрвісаў дастаўкі ежы.<ref>Saxena, Jaya (March 17, 2020). [https://www.eater.com/2020/3/17/21183240/mcdonalds-shuts-down-corporate-owned-dining-rooms-takeout-delivery-covid-19 «Corporate-Owned McDonald’s Will Only Offer Drive-Thru, Takeout, and Delivery Amid Coronavirus Pandemic»]. ''Eater''. Retrieved November 12, 2020.</ref> Паўторнае адкрыцьцё рэстаранаў McDonald’s для праезду на аўтамабілі ў [[Вялікабрытанія|Злучаным Каралеўстве]] прывяло да ўтварэньня значных транспартных чэргаў па ўсёй краіне.<ref>Hennessy, Peter (June 3, 2020). [https://www.lincolnshirelive.co.uk/news/local-news/mcdonalds-gainsborough-queues-police-reopening-4187460 «Police rush to McDonald’s as motorists cause problems on reopening day»]. ''lincolnshirelive''.</ref> У ліпені 2020 году, за другі квартал бягучага году, McDonald’s паведаміла аб прыбытку ў памеры 66 цэнтаў на акцыю. У параўнаньні з аналягічным пэрыядам мінулага году гэты паказчык зьнізіўся на 68%<ref>Haddon, Heather (July 28, 2020). [https://www.wsj.com/articles/coronavirus-pandemic-squeezes-mcdonalds-profit-11595934000?mod=business_lead_pos4 «Coronavirus Pandemic Squeezes McDonald’s Profit»]. ''The Wall Street Journal''. Retrieved July 28, 2020.</ref>. [[Файл:McDonald's in Kaliningrad, Russia.jpg|значак|255пкс|McDonald’s у [[Калінінград]]зе]] === Рэдызайн 2023 году й новая канцэпцыя === У ліпені 2023 году кампанія абвясьціла, што працуе над новай [[канцэпцыя]]й пад назвай «CosMc», якая будзе пратэставаная на некалькіх аб’ектах і, як чакаецца, выйдзе ў пачатку 2024 году. На момант аб’явы кампанія абяцала больш падрабязную інфармацыю на сваім дне інвэстара ў канцы году. Назва адсылае да пэрсанажа-іншаплянецяніну з 1980-х гадоў<ref>Wiener-Bronner, Danielle (July 27, 2023). [https://edition.cnn.com/2023/07/27/business/grimace-mcdonalds-earnings/index.html «McDonald’s teases new CosMc’s restaurant concept | CNN Business»]. ''CNN''. Retrieved August 14, 2023.</ref>. == Дзейнасьць == Пад гандлёвай маркай McDonald’s на канец 2022 году працавала 40 275 рэстаранаў у 100 краінах сьвету, зь іх 95% кіравалася па [[Франчайзінг|франчайзінгу]], таму асартымэнт рэстаранаў, памер і склад порцый можа моцна адрозьнівацца ў розных краінах. Агульны абарот сыстэмы McDonald’s склаў 118,2 млрд $ (з іх 48,7 млрд $ — у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]), Агульная колькасьць супрацоўнікаў — каля 2 млн. У 2018 годзе ўпершыню ў гісторыі карпарацыі выручка ад [[Франчайзінг|франчайзінгу]] перавысіла выручку ад уласных рэстаранаў (11 млрд $ супраць 10 млрд $), у 2022 годзе гэтыя суадносіны былі 14,1 млрд $ да 8,7 млрд$. Па звычайных умоў [[Франчайзінг|франчайзінгу]] карпарацыя набывае альбо арандуе нерухомасьць пад рэстаран, астатнія выдаткі нясе той, хто набывае права выкарыстоўваць гандлёвую марку. Стандартны тэрмін дзеяньня дагавора — 20 гадоў. Выручка ад [[Франчайзінг|франчайзінгу]] складаецца з стартавага ўнёску, арэнднай платы за нерухомасьць і адлічэньняў ад выручкі за выкарыстаньне гандлёвай маркі (у суме каля 7, 8% ад абароту).<ref>[https://web.archive.org/web/20230430135044/https://corporate.mcdonalds.com/content/dam/sites/corp/nfl/pdf/MCD_2023_Annual_Report.pdf Annual Report 2022 (Form 10-K)] (англ.). McDonald’s Corporation.</ref> [[Файл:Mcdonalds World locations map.JPG|значак|418x418пкс|Карта сьвету, на якой паказаны філіялы сеткі рэстаранаў «McDonald’s» і год пачатку іх дзейнасьці]] Падразьдзяленьні сфармаваны паводле геаграфічнага прынцыпу (зьвесткі на канец 2022 году): * [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] — 13 444 рэстарана (693 уласных), 41% выручкі; * Разьвітыя — рынкі [[Аўстралія]], [[Канада]], [[Францыя]], [[Нямеччына]], [[Нідэрлянды]], [[Гішпанія]], [[Італія]], [[Вялікабрытанія]]; 10 103 (1097), 49% выручкі; * Рынкі ў стадыі разьвіцьця — іншыя [[Краіна|краіны]], у якіх прысутнічае McDonald’s; 16 728 рэстаранаў (316 уласных), 10% выручкі. === Сыход McDonald’s з [[Расея|Расеі]] === [[Файл:Vkusno I Tochka symbol.svg|значак|171пкс|Лягатып «Вкусно и точка»]] 8 сакавіка 2022 году McDonald’s часова закрыў свае 850 установаў у [[Расея|Расеі]] з-за [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|ўварваньня ва Ўкраіну]].<ref>Patton, Leslie (March 8, 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-08/mcdonald-s-to-temporarily-close-its-850-russia-locations «McDonald’s to Shutter 850 Russia Stores After Backlash»]. [[:en:Bloomberg_News|''Bloomberg News''.]] Retrieved March 9, 2022.</ref> 16 траўня 2022 году McDonald’s абвясьціла, што закрыцьцё стане пастаянным і што яна прадае ўсе свае 850 крам у [[Расея|Расеі]].<ref>[https://www.theguardian.com/business/2022/may/16/mcdonalds-to-sell-russia-business--invasion-ukraine «McDonald’s to sell its business in Russia after 30 years».] ''theguardian''. May 16, 2022. Retrieved May 16, 2022.</ref>10 чэрвеня 2022 году маскальскі пакупнік McDonald’s абвясьціў аб новым лягатыпе ў якасьці спробы рэбрэндынгу. На ім быў намаляваны адзін круг і дзьве лініі, якія малявалі бургер і два бульбы фры<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61727807 «Russia’s new version of McDonald’s unveils logo».] BBC News. June 10, 2022. Retrieved June 10, 2022.</ref>. Бізнэс быў перайменаваны ў «[[Вкусно и Точка|Вкусно и точка]]», што прыкладна перакладаецца як «Смачна — і кропка»<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/mcdonalds-russia-reopens-under-new-ownership-renamed-vkusno-tochka-2022-06-12/ Tasty name but no Big Mac: Russia reopens rebranded McDonald’s restaurants] ''Reuters'' June 12, 2022</ref>. === Сыход McDonald’s зь [[Беларусь|Беларусі]] === [[Файл:Mak.by.png|значак|172пкс|Лягатып «Mak.by»]] 11 лістапада 2022 году McDonald’s у [[Беларусь|Беларусі]] абвясьціў, што ўсе 25 крам у 6 гарадах праз некалькі тыдняў правядуць рэбрэндынг і будуць працаваць як «Вкусно и точка». Але гэтага не адбылося, і жыцьцё Макдональдса было падоўжана да 27 лістапада 2022 году<ref>[https://ria.ru/20221122/mcdonalds-1833263882.html Рестораны McDonald’s в Минске продолжают работу в прежнем формате — РИА Новости, 22.11.2022]</ref>, з таго моманту рэстараны працавалі пад шыльдай «Мы открыты». У пачатку красавіка 2023 году кампанія «КСБ Вікторы рэстораны» (кіравала McDonald’s у краіне) падала заяўку на рэгістрацыю назвы й таварнага знака «[[Mak.by]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20230419183121/https://myfin.by/stati/view/u-byvsego-mcdonalds-v-belarusi-nakonec-poavitsa-nazvanie-i-svoj-logotip У бывшего McDonald’s в Беларуси наконец появится название и свой логотип]</ref>. 18 красавіка 2023 году сетка рэстаранаў была перайменавана ў «Mak.by»<ref>[https://web.archive.org/web/20230414094145/https://tochka.by/articles/life/byvshiy_mcdonald_s_menyaet_nazvanie/ Бывший McDonald’s меняет название.] ''tochka.by''</ref>. У гэты ж дзень запрацаваў мабільны дадатак. 18 кастрычніка 2023 году кампанія прадставіла новы дызайн пакаваньня для бульбы фры, бургераў і іншых прадуктаў<ref>[https://mak.by/ru/naslazhdajtes-lyubimyimi-produktami-teper-i-v-nashej-novoj-brendirovannoj-upakovke!.html Наслаждайтесь любимыми продуктами теперь и в нашей новой брендированной упаковке]! ''mak.by''</ref>. Дызайн распрацавала беларускае брэндынгавае агенцтва «Fabula Brandіng». == Крытыка == McDonald’s падвяргаўся крытыцы за шматлікія аспэкты сваёй дзейнасьці, уключаючы ўзьдзеяньне яе прадуктаў на здароўе, стаўленьне да супрацоўнікаў і іншыя мэтады вядзеньня бізнэсу. У канцы 1980-х гадоў Філ Сакалоф, мільянэр-бізнэсовец, які перанёс сардэчны прыступ ва ўзросьце 43 гадоў, разьмясьціў у ґазэтах Нью-Ёрка, Чыкага й іншых буйных гарадоў аб’явы на ўсю старонку, у якіх абвінавачваў мэню McDonald’s у тым, што яно ўяўляе пагрозу здароўю амэрыканцаў, і прасіў іх спыніць выкарыстоўваць ялавічны тлушч каб прыгатаваць ім бульбу фры<ref>Dennis McLellan (April 16, 2004). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-apr-16-me-sokolof16-story.html «Phil Sokolof, 82; Used His Personal Fortune in Fight Against High-Fat Foods»]. ''Los Angeles Times''. Retrieved August 11, 2017.</ref>. У 1990 годзе актывісты зь невялікай групы, вядомай як Лёнданскі Грынпіс (якая не мае дачыненьня да міжнароднай групы Greenpeace), распаўсюджвалі ўлёткі пад назвай «што ня так з McDonald’s?», у якіх крытыкаваліся яго экалягічныя, санітарныя й працоўныя паказчыкі. Карпарацыя напісала групе ліст з патрабаваньнем спыніць і папрасіць прабачэньня, а калі двое актывістаў адмовіліся адступіць, падала на іх у суд за паклёп, што прывяло да «справы Маклібэла», адной з самых працяглых справаў у ангельскай грамадзянскім праве. Дакумэнтальны фільм пра працэс Маклібела быў паказаны ў некалькіх краінах<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4266741.stm «McLibel: Longest case in English history»]. ''BBC News''. Retrieved April 9, 2015.</ref>. McDonald’s быў уцягнуты ў шэраг судовых пазоваў і іншых судовых разглядаў, большасьць зь якіх тычыліся спрэчак аб [[Таварны знак|таварных знаках]]. Кампанія прыгразіла многім прадпрыемствам харчовай прамысловасьці судовымі пазовамі, калі яны не прыбяруць «Mc» альбо «Mac» з гандлёвых найменьняў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:McDonald’s| ]] [[Катэгорыя:Рэстараны]] [[Катэгорыя:Фаст-фуд]] t79e8123m41g4311wi1y6zfxd7dch0v 0 276725 2682531 2681816 2026-08-05T22:33:49Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682531 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Стана |лацінка = Stana |арыгінал = Stean |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Стан, Штэйна, Штэйн, Сьцень, Стань, Стын |вытворныя = |зьвязаныя = [[Станіка]], [[Станвіла]], [[Стангель]], [[Стангір]] <br> [[Керстэн]] }} '''Стана''' (''Штэйна''), '''Стан''' (''Штэйн'', ''Сьцень'', ''Стань'', ''Стын'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Стэн, Стын, Стан або Стэйна (Sten, Stien, Stean, Steina) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QiJAAAAAYAAJ&q=Sten%2C+Stien#v=snippet&q=Sten%2C%20Stien&f=false S. 129].</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Steina#v=snippet&q=Steina&f=false S. 1359].</ref>. Іменная аснова -стэн- (-стан-, -стын-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] stains 'камень'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 202.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Станіка]], [[Стангель]], [[Стангір|Стангір (Станкар, Штэнгер)]], [[Керстэн|Керстэн (Керстын)]]. Адзначаліся германскія імёны Steneke, Stengel, Staniger (Stanker, Steiniger), Kersten (Kerstin). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Stanar, Stengel (Sztengel, Stengil)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 248, 253.</ref>, ''Stonoltus''<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 547.</ref>. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Гірстан: ''Presente… Girstano, ciue Brestensi'' (1308 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 119.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Stanno / Stene / Stenie / Stheyne'' (1305, 1320 і 1363 гады), ''Steynicke / Steneyke / Stenike''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Steinicke (Steinecke)<ref name="Gottschald-2006-473">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA473&dq=Staino+Stein+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjf9qKa6suCAxU6iP0HHfS3ByYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Staino%20Stein%20namenkunde&f=false S. 473].</ref>}} (1396, 1400 і 1483 гады), ''Stenebuth / Stenebut / Steynebuth'' (1339 і 1419 гады), ''Stenaute / Stenawte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Steinolt<ref name="Gottschald-2006-473"/>}} (1364 і 1417 гады), ''Steynegaud / Steynegaude / Stenegaude'' (1330, 1342, 1344, 1360, 1377 і 1379 гады), ''Warstenne''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Wærstan<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=W%C3%A6rstan#v=snippet&q=W%C3%A6rstan&f=false S. 475].</ref>}} (1388 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Stanno#v=snippet&q=Stanno&f=false S. 98—99, 116].</ref>. У 1610 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Georgius Stein, Regiomontanus Borussus'', у 1639 годзе — ''Georgius Stenike, Jastroviensis Borussus'', у 1650 годзе — ''Johannes Steiner, Regiomontanus Borussus'', у 1656 годзе — ''Christophorus Stein, Regiomontanus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%22Georgius+Stein%22#v=snippet&q=%22Georgius%20Stein%22&f=false S. 187, 405, 516, 551].</ref>. Германскія імёны Sten і Steneke бытавалі ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd. 2., 2013. S. 248.</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Станіла, Станіша, Станімір (Станмір) і Станята<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 801—802.</ref>. У [[Русь|рускіх]] берасьцяных граматах адзначалася германскае імя Стэн<ref>Sitzmann A. Die skandinavischen Personennamen in den Birkenrindeninschriften // Scando-Slavica. T. 53, 2007. S. 28.</ref>. У Чэхіі бытавалі імёны Štan, Štainer<ref>Archiv český: čili, Staré písemné památky české i moravské, sebrané z archivů domácích i cizích. Dil. XXX. — Praha, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yAwdAAAAMAAJ&q=%C5%A0tan#v=snippet&q=%C5%A0tan&f=false S. 305, 365].</ref> Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''nobilibus… Bartholomeo Stanyewicz… Joanne Stanowicz'' (4 траўня 1515 году)<ref>Rowell S.C. Martin III, Bishop of Medininkai, Archdeacon and Canon of Vilnius: the Lawyer Bishop // Acta Historica Universitatis Klaipedensis. Vol. XXVII, 2013. P. 60.</ref>; ''в Дорсунишском повете шестьдесят чоловеков… а Стеня Шошевича'' (26 студзеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 179.</ref>; ''земль пустовъских у [[Вількі|Вилкеиском]] повете… Станевъщыны'' (21 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 193.</ref>; ''Стан Янович'' (да 1533 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 21.</ref>; ''Стан Пронцевич'' (верасень 1536 — жнівень 1537 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 74.</ref>; ''Стан [[Вісімонт|Висмонтович]]… Стан [[Кандрат|Кундратович]]'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 215, 365, 367.</ref>; ''светковъ… а [[Ганус (імя)|Гануса]] Станевичъ'' (1 кастрычніка 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5#v=snippet&q=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&f=false С. 180].</ref>; ''на подданого господарьского тогожъ сорока на [[Нода|Нотя]] Станевича'' (17 траўня 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 316.</ref>; ''Стан [[Вештарт|Вештортович]]… Стан [[Мандзейка|Монткович]]'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 14, 16.</ref>; ''[[Нарэйка|Noreyko]] Staniewicz'' (27 ліпеня 1553 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 96.</ref>; ''боярину его королевской милости Петру Становичу'' (21 сакавіка 1563 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 262.</ref>; ''село Станевичовъ'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 26].</ref>; ''Бенъко а Станъ [[Мадзейка|Медиковичы]]'' (22 красавіка 1564 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 156.</ref>; ''Балтромей Становичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1263].</ref>; ''et [[Альбэрт|Albertum]] Stano'' (6 красавіка 1579 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|273к}} P. 56.</ref>; ''per dictum Albertum Stanowicz'' (14 траўня 1580 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|273к}} P. 56.</ref>; ''еt famatum Albertum Stanowicz'' (20 траўня 1580 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|273к}} P. 56.</ref>; ''Vrban Stoniewicz'' (2 жніўня 1597 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 466.</ref>; ''Wojciech Stanowicz'' (1621 год)<ref>Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 92.</ref>; ''ab honesto Bartholomeo Styny'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 579.</ref>; ''Thadeusz Szteyn Towarzysz Ussarski'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 99.</ref>; ''Parafia [[Дусяты|dusiatska]]… Sztejniczki folwark'' (1784 год)<ref>Skibicki S. Dekanat kupiski diecezji wileńskiej w świetle opisów parafii z 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2009. S. 41.</ref>; ''Marianna Sztejno'' (1824 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sztejno&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Zabłoć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Станіла, Станела, Станель (адзначалася старажытнае германскае імя Stennell<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Stennell#v=snippet&q=Stennell&f=false P. 479].</ref>, германскае імя Steinel<ref name="Gottschald-2006-473"/>): ''в Станила Ивашьковича'' (каля 1488 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 75.</ref>, ''homines… Stanielo'' (3 чэрвеня 1510 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 125.</ref>, ''землю… Станелевъщыну'' (17 студзеня 1523 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 203.</ref>, ''Jakiel Stanieliew. <…> Urban a Januc Stanilowiczy <…> Jakob Stanieliew.'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 551—552.</ref>, ''Staniełowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>, Адам Станілевіч (1909—1938) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Капыль|Капылю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Республики Коми</ref>; * Станюн (адзначалася старажытнае германскае імя *Steinin<ref>Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. S. 325.</ref>): ''Daniel Staniun'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 63.</ref>; * Стынегота (адзначалася старажытнае германскае імя Godstan<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Godstan#v=snippet&q=Godstan&f=false P. 264].</ref>): ''Stinegota capitaneus Scalowitarum'' ([[Хроніка Прускай зямлі]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 1. — Leipzig, 1861. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tPxxbl8_y64C&q=Stinegota#v=snippet&q=Stinegota&f=false S. 134].</ref>; * Сьцягрым (адзначалася старажытнае германскае імя Steingrímr<ref>Vasmer M. Schriften zur slavischen Altertumskunde und Namenkunde. — Wiesbaden, 1971. [https://books.google.by/books?id=smJgAAAAMAAJ&q=Stegrimovo+Steingr%C3%ADmr&dq=Stegrimovo+Steingr%C3%ADmr&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiTzqDk0MSDAxWqgP0HHc36C0YQ6AF6BAgIEAI S. 829].</ref><ref>Veröffentlichungen der Abteilung für Slavische Sprachen und Literaturen des Osteuropa-Instituts (Slavisches Seminar) an der Freien Universität Berlin. Bd. 38, 1953. [https://books.google.by/books?id=WDo_AQAAIAAJ&q=Stegrimovo+Steingr%C3%ADmr&dq=Stegrimovo+Steingr%C3%ADmr&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiTzqDk0MSDAxWqgP0HHc36C0YQ6AF6BAgLEAI S. 829].</ref>, Staigrim<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. P. 429.</ref><ref>Domesday Names: An Index of Latin Personal and Place Names in Domesday Book. — The Boydell Press, 1997. [https://books.google.by/books?id=B-fseNYY86sC&pg=PA196&dq=Staigrim&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjv_bH84uSFAxUaxQIHHWG_B-k4ChDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=Staigrim&f=false P. 196].</ref>): на [[Смаленскі павет|гістарычнай Смаленшчыне]] існуе вёска [[Сьцягрымава]]; * Букштын (адзначалася старажытнае германскае імя Burgstan<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Burgstan#v=snippet&q=Burgstan&f=false P. 121].</ref>): Букштыны (Buksztyn) — прыгонныя з ваколіцаў [[Валожын|Валожына]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 251.</ref>; * Гаўштан: на 1913 год існавала мясцовасьць Гаўштаны (Gowsztany) у [[Немянчын]]скай парафіі<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/parafia_niemenczynska_1913r.pdf Parafia niemenczyńska w 1913 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref> * Нястан: ''Нестан Миколаевич'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjtoeG35tWCAxUk_7sIHUuOAyUQ6AF6BAgIEAI P. 368].</ref>, ''Нестен Кривитевич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 13.</ref>, ''Jan Jakubowicz, syn jego Nestan'' (30 сьнежня 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 506.</ref>, на [[Мазырскі павет|гістарычнай Мазыршчыне]] існуе вёска [[Нястанавічы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Нястанішкі]]}}. == Носьбіты == * Стан Янавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца да 1533 году * Стан Пронцавіч — [[Горадня|гарадзенскі]] баярын, які ўпамінаецца паміж 1536 і 1537 гадамі * Пётар Мікалаевіч, Аўгуштын Марцінавіч і Ян Марцінавіч Становічы — [[Расены|расенскія]] [[зямяне]], якія ўпамінаюцца ў 1597 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 186—187, 218.</ref> * Франц Штэйн — [[беларусы|беларус]]-каталік з [[Асьвея|Асьвеі]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 10.</ref> * Авяр’ян Станевіч — праваслаўны зь [[Лепельскі павет|Лепельскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №961 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358787?page=15&rotate=0&theme=white С. 15371].</ref> * Павал Станевіч — праваслаўны зь [[Вялейскі павет (Віленская губэрня)|Вялейскага павету]], зьніклы ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №503 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1915. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358796?page=33 С. 8033].</ref> Штэйн (Szteyn) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 282.</ref>. На 1903 год існаваў [[засьценак]] Штайнішкі ў Вількамірскім павеце Ковенскай губэрні<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 168.</ref>. На 1905 год існавалі засьценкі 1-я, 2-я і 3-я Станішкі ў [[Лынтупы|Лынтупскай]] воласьці<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 293.</ref>. На 1906 год існавала вёска Букштыны<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 36.</ref> (цяпер частка вёскі [[Навікі (Шапечынскі сельсавет)|Навікоў]] на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]]). [[Від (імя)|Віт]]гірэн-Штанэн (''Witgirren-Stannen'') — былая вёска каля [[Рагніт]]у ў [[Прусія|Прусіі]]<ref>Палмайтис Л. Предложение по научной русификации исконных наименований перешедшей в состав России северной части бывшей Восточной Пруссии. — Европейский институт рассеянных этнических меньшинств, 2003. С. 49.</ref>. На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуе вёска [[Стэйнішкі]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Штайнаў]] і [[Штэнкен]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай стан}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] sfgfw7yxox40p8emsi7plfve5yf2lwa 0 279262 2682565 2677467 2026-08-06T08:05:32Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2682565 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Бандары |Статус = хутар |Назва ў родным склоне = Бандароў |Назва па-расейску = |Лацінка = Bandary |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1686 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = |Раён = |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Бандары''' — даўні хутар; месьціўся каля сучаснай вёскі [[Кавалі (Брагінскі раён)|Кавалі]], што ў Буркоўскім сельсавеце [[Брагінскі раён|Брагінскім раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Перастаў існаваць да сярэдзіны XIX ст. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]][[Файл:Крыўча Варацец Чахі Зьвяняцкае Бандары ў пастой 1686-1687 гг.jpg|170пкс|значак|Хутар Бандары ў пастой 1686-1687 гг.]] 28 чэрвеня 1687 году futor Bednarze названы ў справе [[Оўруч|Оўруцкага]] [[гродзкі суд|гродзкага суда]] сярод паселішчаў часткі [[Брагін|Брагінскага]] маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых [[Сёмуха|«świątek zielonych»]] у 1687 годзе, пастоем рэестравых казакоў запарозскага палкоўніка Паўла Апостала Шчуроўскага. Тады ў 3 дварах (каля 18 жыхароў) разьмясьціліся трое казакоў і двое коней. Хутарцоў прымусілі справіць 1 воз з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л.}} дзёгцю; зь іх выбралі здору, гарэлкі, рыбы на 28 злотых, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} 9 вёдраў, аўса 24 вядры, 3 пары хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў, 3 злотых за порах, солі 150 гусак; пану палкоўніку аддалі 2 валоў на 26 зл., 2 вепрукоў, 13 падсьвінкаў, 27 кур<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 15. Опис 1. Справа 5. А. 332; Архив Юго-Западной России. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 155</ref>. Згодна з «Тарыфам падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.», складзеным на падставе папярэдняй люстрацыі, wieś Bondary — у палове Брагінскага маёнтку, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы пан Аляксандар Антоні Бандынэлі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]] ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia... na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. – Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] У 1754 годзе з 8 двароў (×6 — прыкладна 48 жыхароў) вёскі Бандары Брагінскага маёнтку «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачваліся 1 злоты і 6 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна дзеля супрацьстаяньня гайдамакам.}} — 4 злотых, 24 грошы<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 189</ref>. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты [[Вішнявецкія|Вішнявецкай]] Міхалавай [[Замойскія|Замойскай]] панам войскім ашмянскім Францам Антоніем Ракіцкім. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бандары апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах расейскай рэвізіі 1795 году, даведваемся, што хутары Бандары, [[Пажаркі]], [[Унігаўка|Унегаўка]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], вёскі [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], [[Шкураты]] і інш., якія належалі Людвіку і Алаізію Ракіцкім, «по праву заставному» былі ў валоданьні рэчыцкага лоўчага пана Андрэя Солтана<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 72</ref>. Тады хутар Бандары складалі 6 двароў, у якіх жылі 14 падданых мужчынскага і 12 жаночага полу. Прозьвішчы — Новік, Зазуля, Назаранка, Кулай, Бандарэнка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 333. Воп. 3. Спр. 1. А. 215-216</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Брагінскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] 6whosjvv1y0dr5hgmpavvp6mxl2l91d 0 280276 2682501 2682406 2026-08-05T21:16:31Z ~2026-43099-08 99336 2682501 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Зынь |лацінка = Zyń |арыгінал = Sini |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Зын, Зін, Зінь, Сінь, Жын, Жынь |вытворныя = |зьвязаныя = [[Зынгель]], [[Сінгер]], [[Зінар]] }} '''Зынь''' (''Жынь''), '''Зын''' (''Жын''), '''Зін''' (''Зінь''), '''Сінь''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сіні або Зіні, Сіна або Зіна (Sini, Sino) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1337">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sini+Sino#v=snippet&q=Sini%20Sino&f=false S. 1337].</ref>. Іменная аснова -сін- (-зын-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sineigs 'стары', [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] sin 'сэнс, меркаваньне' або ад асновы [[Жында|-сінд- (-зынд-)]]<ref name="Gottschald-2006-462">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA462&dq=Sinner+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjgxNS6sf-BAxX0iP0HHVKRB6AQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=Sinner%20namenkunde&f=false S. 462].</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -сін- (-зін-) зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], а для іменнай асновы -жын- за найбольш адэкватнае прызнае ''žinóti'' 'ведаць', ''pa-žìnti'' 'спазнаць'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 24.</ref> (фіксуецца ў слоўніку [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=%C5%BEinoti&id=32047060000 žinóti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Зынгель]], [[Сінгер]], [[Зінар]], адзначаліся германскія імёны Singel, Singer, Siner. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Zynbiert (Sinbert, Zymbiert), Zynwirt (Sinwirt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 242.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Матеи Жиневич'' (1524-1566 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 98.</ref>; ''Юхно Жинь''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 68.</ref>, ''Богушъ Жин''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 69.</ref>, ''Иванъ Жиневичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 96.</ref> (1528 год); ''бояр господаръских Рудоминского ж повету… Матея, а Бартломея Жиневичов'' (7 сакавіка 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 141.</ref>; ''Давидъ Зыновичъ… земяне замку нашого Городецкого, на имя Давыдъ а Василь Зеновичы… отцу ихъ Зынову'' (10 ліпеня 1544 году)<ref>Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pDhAAAAAcAAJ&q=%D0%97%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 334—335].</ref>; ''Ероцъки Зыневичъ… Иванъ Жыневичъ… Алекъсанъдер Жыневичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 248.</ref>; ''Zyn'' (1670 год)<ref>Bystroń J. Nazwiska polskie. — Lwów, 1936. S. 283.</ref>; ''Anna Zinewicz'' (1718 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zinewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Żyrowicze (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Grzegorz Zyniewicz'' (1801 год)<ref>Kłapkowski W. Konwent Dominikanów w Sejnach // Ateneum wileńskie. R. 13, z. 2. — Wilno, 1938. S. 95 (163).</ref>; ''Jadwiga z Ciechanowiczów Siniewicz'' (4 красавіка 1887 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 136.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сініла, Жыніл, Жынель (у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Sinnelo<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA502&dq=%22Sinnelo%22+sinlo&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiG-fe-laWKAxWH_7sIHerxEEAQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Sinnelo%22%20sinlo&f=false P. 502].</ref>, таксама адзначалася старажытнае германскае імя [[Санель|Senilo]]<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sanilo#v=snippet&q=Sanilo&f=false S. 1296].</ref>): ''Jan Siniłło'' (1828 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=21uk&rid=B&search_lastname=Sini%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Dąbrowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Józef Żynielewicz'' (7 лютага 1780 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 306.</ref>, Антон Жыніл — праваслаўны з ваколіцаў [[Лужкі|Лужкоў]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №285 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004351639?page=70 С. 4550].</ref>; * Шымбар (адзначалася германскае імя Simper<ref name="Gottschald-2006-462"/>): ''Миколаи Шимъборовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 58.</ref>, ''s panem Stanisławem Szymborem'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 42.</ref>; * Сімбарт (адзначалася старажытнае германскае імя Sinbertus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 200.</ref>, германскае імя Sempert<ref name="Gottschald-2006-462"/>): Андрэй Сімбарт — жыхар [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1905 год<ref>Приложение к № 42 Витебских Губернских Ведомостей, 17 октября 1905 года. С. 2.</ref> (у сьпісе 1907 году — латыш-лютэранін<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 3.</ref>) }}. == Носьбіты == * Мацей Жыневіч — [[Рудаміна|рудамінскі]] баярын, які ўпамінаецца паміж 1524 і 1566 гадамі * Юхна Жынь і Богуш Жын — рудамінскія баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Іван Жыневіч — [[ваўкавыск]]і баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Яроцкі Зыневіч, Іван і Аляксандар Жыневічы — ваўкавыскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1565 году * Іван Зіневіч — жыхар [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 2.</ref> * Пётар Зіновіч — праваслаўны з [[Чавускі павет|Чавускага павету]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №1315 убитым, раненым и без вести пропавшим солдатам. — СПб., 1915. [https://dlib.rsl.ru/viewer/01004358848#?page=75e С. 21035].</ref> * Юстын Жын — праваслаўны з ваколіцаў [[Лужкі|Лужкоў]], паранены ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №526 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358820?page=91 С. 8411].</ref> * Ёсіф Сіневіч (1885—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Койданаў|Койданава]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1885) Сіневіч Іосіф Казіміравіч (1885)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Уладзімер Жынь (1905—1938) — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index7.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Томской обл.</ref> * Аляксандар Зіневіч (1912—?) — беларус з ваколіцаў [[Клецак|Клецку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Жыневіч або Зыневіч (Zyniewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сін}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5x4vv4xflhwo31xwghextm73i4pw2w4 0 282500 2682500 2681218 2026-08-05T21:14:08Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682500 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Даґела |лацінка = Dagieła / Dahieła |арыгінал = Dagela |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Дака (імя)|Dago]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] <br> Dago + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Дзегель, Дагель, Догель, Дагайль, Дайгала |вытворныя = [[Даўгайла]], [[Даўгіла]] |зьвязаныя = }} '''Дагела''' (''Дагель'', ''Догель'', ''Дагайль''), '''Дзегель''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Дагела, пазьней Дэгела (Dagela, Degele<ref>Steub L. Die oberdeutschen Familiennamen. — München, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=V2w5AAAAMAAJ&q=Degele#v=snippet&q=Degele&f=false S. 117].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>L’Année épigraphique: revue des publications épigraphiques relatives a l’antiquité romaine. — Presses Universitaires de France, 2005. [https://books.google.by/books?id=gHQaAAAAYAAJ&q=Dagela+1138&dq=Dagela+1138&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj_2MLKgOOFAxU62AIHHbfWBscQ6AF6BAgGEAI P. 400].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Дака (імя)|-даг- (-дак-, -таг-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дакіла]], [[Шыдаг]], [[Ядаг]]; германскія імёны Dacilo, Sidag, Adago) паходзіць ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Догел: ''Dogel'' (1309 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Dogel#v=snippet&q=Dogel&f=false S. 499].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Dogela'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 33.</ref>; ''Piotr Dagiel'' (23 сакавіка 1645 году, 2 траўня 1654 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 137, 213.</ref>; ''pana Dogieła'' (9 сакавіка 1704 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 3, т. 2. — Киев, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L745AQAAMAAJ&q=Dogie%C5%82a#v=snippet&q=Dogie%C5%82a&f=false С. 623].</ref>; ''Józef Kazimierz Dagielewicz'' (1751 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=6671&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=900&searchtable=&rpp2=50 Giełwany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wasil Doygało… Trochim Doygało'' (1762 год)<ref>[https://sources.ruzhany.info/114_29.html «Inwentarż Maiętnosci Rożaneÿ. 1762»], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 209.</ref>; ''Piotr Dogiel'' (6 лютага 1764 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 164.</ref>; ''Wawrzyniec Dogiel'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Dogiel%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mścibów], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Мацей Догель]] (1715—1760) — гісторык-археограф, правазнаўца ВКЛ * Ануфры Догель — уладальнік зямлі ў [[Полацкі павет|Полацкім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 342.</ref> * Зянон Догель — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 2.</ref> * Антон, Восіп, Станіслаў, Уладзіслаў, Флярыян і Франц Догелі — беларусы з ваколіцаў [[Ліда|Ліды]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 15.</ref> * Аўгустын, Браніслаў, Станіслаў і Эдуард Догелі — беларусы-каталікі з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 2.</ref> * Іван Дагель — праваслаўны з [[Наваградзкі павет (Менская губэрня)|Наваградзкага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №797 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358636?page=265 С. 12743].</ref> * Аляксандар Дзегель — праваслаўны з Наваградзкага павету, пакінуты на полі бою ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №788 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358832?page=179 С. 12605].</ref> * Сямён Догель — праваслаўны з [[Полацкі павет|Полацкага павету]], зьніклы ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №1007 убитым, раненым и без вести пропавшим солдатам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358631?page=106 С. 16106].</ref> * Васіль Дзегелевіч — праваслаўны з ваколіцаў [[Зэмбін]]у, паранены ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №474 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 7575. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358636?page=127 С. 9139].</ref> * Давыд Догель (1882—?) — беларус з ваколіцаў [[Сіроцін]]а, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4_%D0%90%D0%BD%D1%83%D1%84%D1%80%D1%8B%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1882) Догель Давыд Ануфрыевіч (1882)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Догелі (Dogiel) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 259.</ref>. Дагайлёвіч (Dogajlowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Догелі]]. == Глядзіце таксама == * [[Дака (імя)|Дага]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай даг}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] q3dio73rw3l1ma6yhmyhnh2hoozquli 0 285969 2682574 2654058 2026-08-06T08:48:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2682574 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ба́рташ Капу́стка''' ({{мова-pl|Bartosz Kapustka}}; {{Н}} 23 сьнежня 1996 году) — польскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Легія Варшава|Легія]]». == Кар’ера == === Клюбная === Запачаткаваў сваю кар’еру ў кастрычніку 2012 году, калі быў пераведзены ў асноўную каманду «[[Краковія Кракаў|Краковіі]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20240301102519/https://cracovia.pl/aktualnosci/druzyny-mlodziezowe/bartek-kapustka-wlaczony-do-kadry-pierwszej-druzyny/ «Bartek Kapustka włączony do kadry pierwszej drużyny!»]. KS Cracovia.</ref>. Пасьля [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]], дзе няблага згуляў за зборную сваёй краіны, быў заўважаны замежнымі клюбамі. У жніўні 2016 году Капустка склаў працоўную дамову з ангельскім клюбам «[[Лэстэр Сіці]]» за 7,5 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў. Кантракт гульца быў разьлічаны на пяць гадоў<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/36946485 «Bartosz Kapustka: Leicester City sign Poland winger»]. BBC Sport.</ref>. У якасьці матывацыі да пераходу Капустка адзначыў, што жадаў бы працаваць з [[Кляўдыё Раньеры]]<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11712/10517451/bartosz-kapustka-explains-why-he-wants-move-to-leicester «Bartosz Kapustka explains why he wants move to Leicester»]. Sky Sports.</ref>. Сам жа Раньеры прызнаваўся, што быў няпэўны, калі паляк будзе гатовы згуляць у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]]<ref>[https://www.telegraph.co.uk/football/2016/11/28/leicester-city-recruitment-fire-claudio-ranieri-admits-75m-signing/ «Leicester City recruitment under fire as Claudio Ranieri admits £7.5m signing is not ready for Premier League»] The Telegraph</ref>. 7 студзеня 2017 году гулец дэбютаваў у складзе каманды ў матчы трэцяга раўнду [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]] супраць «[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртану]]», выйшаўшы на замену на 84-й хвіліне замест [[Марк Олбрайтан|Марка Олбрайтана]]. 8 лютага 2017 году гулец згулаў у паўторным матчы чацьвертага раўнду кубка краіны супраць «[[Дэрбі Каўнці]]», гуляючы ў цэнтры нападу пад нападнікам [[Агмэд Муса|Агмэдам Муса]]<ref>[https://web.archive.org/web/20181226084338/https://www.hitc.com/en-gb/2017/02/08/leicester-city-fans-react-on-twitter-to-bartosz-kapustkas-perfor/page/1-2/ «Leicester City fans react on Twitter to Bartosz Kapustka’s performance»]. HITC Sport.</ref>. Капустка зрабіў 47 дакрананьняў і два перахопы, перш чым быў заменены [[Рыяд Марэз|Рыядам Марэзам]] на 81-й хвіліне. Ня маючы гульнявой практыкі, гулец быў накіраваны ў арэнды спачатку ў нямецкім «[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбургу]]», а потым бэльгійскім «[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн|Аўд-Гавэрлі]]». 13 жніўня 2020 году Капустка вярнуўся ў Польшчы, далучыўшыся да «[[Легія Варшава|Легіі]]». Ужо 22 жніўня згуляў у матчы першага туру чэмпіянату супраць «[[Ракаў Чанстахова|Ракава]]». 29 лістапада ўлучыў першы мяч у кашулі сталічнай каманды ў браму суперніка, засмуціўшы брамніка «[[Пяст Глівіцы|Пяста]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20241214190838/https://legia.com/pilka-nozna/bartosz-kapustka-plus-500-zawodnikiem-meczu-z-piastem-gliwice/12038 «Bartosz Kapustka Plus 500 Zawodnikiem Meczu z Piastem Gliwice»]. Legia Warszawa.</ref>. У ліпені 2021 году атрымаў цяжкую траўму, якая выключыла спартоўца з футболу на 8—9 месяцаў<ref>[https://www.sport.pl/pilka/7,65039,27358213,to-juz-pewne-dramat-bartosz-kapustki-pilkarz-legii-w-tym-roku.html «Dramat Bartosza Kapustki. Oficjalnie: Piłkarz Legii w tym roku już nie zagra!»] Sport.pl.</ref>. === Міжнародная === 7 верасьня 2015 году Капустка дэбютаваў у нацыянальнай [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] ў матчы супраць [[зборная Гібральтару па футболе|зборнай Гібральтару]], замяніўшы [[Якуб Блашчыкоўскі|Якуба Блашчыкоўскага]]. У дэбютнай сустрэчы забіў свой першы гол<ref>[http://www.uefa.com/news/newsid=2279955.html «Lewandowski’s Poland in for 'fierce fight'»]. UEFA.</ref>. У падрыхтоўчы час перад пачаткам [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]] Капустка стаў удзельнікам бойкі ля начнога клюбу, у выніку якой атрымаў траўмы. Па інцыдэнце ён асабіста патэлефанаваў галоўнаму трэнэру зборнай [[Адам Навалка|Адаму Навалку]], каб папрасіць прабачэньня<ref name="goal">[http://www.goal.com/euro2016/en/article/a-new-star-is-born-poland-teenager-kaputska-lights-up-northern-ireland-win/kvmpbiz113l618dbfxk3nod8h «A new star is born: Poland teenager Kapustka lights up Northern Ireland win»]. Goal.</ref>. У рэшце рэшт Капустка застаўся ў складзе і прадэманстраваў выдатную гульню ў стартавым матчы, у якім польская дружына перамагла каманду [[Зборная Паўночнай Ірляндыі па футболе|зборнай Паўночнай Ірляндыі]]<ref name="goal"/>. == Дасягненьні == '''«Легія»''': * [[Чэмпіянат Польшчы па футболе|Чэмпіён Польшчы]]: 2021 * Уладальнік [[Кубак Польшчы па футболе|Кубка Польшчы]]: 2023, 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Польшчы па футболе|Супэркубка Польшчы]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Польшча на ЧЭ-2016}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Капустка, Барташ}} [[Катэгорыя:Польскія футбалісты]] 5pirbittg7rv7g3gbzgdcp9ct6yq49p 0 291774 2682518 2680967 2026-08-05T22:14:00Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682518 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыґун |лацінка = Žygun / Žyhun |арыгінал = Siguni |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Зыгун, Жыгон |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Жыгун''' (''Жыгон''), '''Зыгун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігун (Siguni, Sigun<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 33.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siguni#v=snippet&q=Siguni&f=false S. 1319].</ref>. Іменная аснова [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивань Жыкгунъ'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 466.</ref>; ''Jan Żygun… Żygony'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=%C5%BBygun&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Zygun'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zygun&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Павал Жыгун — [[беларусы|беларус]]-правалаўны з [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%201%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 3.</ref> * Васіль Жыгун — праваслаўны з [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №179 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923699?page=295 С. 2856].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай сіг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 7s97zt27dt8hpk5jl4r0u2gqxtngbz2 2682519 2682518 2026-08-05T22:15:10Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682519 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыґун |лацінка = Žygun / Žyhun |арыгінал = Siguni |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Зыгун, Жыгон |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Жыгун''' (''Жыгон''), '''Зыгун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігун (Siguni, Sigun<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 33.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siguni#v=snippet&q=Siguni&f=false S. 1319].</ref>. Іменная аснова [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивань Жыкгунъ'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 466.</ref>; ''Jan Żygun… Żygony'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=%C5%BBygun&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Zygun'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zygun&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Павал Жыгун — [[беларусы|беларус]]-праваслаўны з [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%201%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 3.</ref> * Васіль Жыгун — праваслаўны з [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №179 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923699?page=295 С. 2856].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай сіг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] b3bwya2zirblr3xpg5spzsxarf12bav 2682521 2682519 2026-08-05T22:19:03Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682521 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыґун |лацінка = Žygun / Žyhun |арыгінал = Siguni |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Зыгун, Жыгон |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Жыгун''' (''Жыгон''), '''Зыгун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігун (Siguni, Sigun<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 33.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siguni#v=snippet&q=Siguni&f=false S. 1319].</ref>. Іменная аснова [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивань Жыкгунъ'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 466.</ref>; ''Jan Żygun… Żygony'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=%C5%BBygun&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Zygun'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zygun&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхал і Павал Жыгуны — [[беларусы]]-праваслаўныя з [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%201%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 3.</ref><ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 3.</ref> * Васіль Жыгун — праваслаўны з [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №179 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923699?page=295 С. 2856].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай сіг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 73q46c3epk27f2s4tshnbm7s6bx1b9c 2682523 2682521 2026-08-05T22:19:47Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682523 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыґун |лацінка = Žygun / Žyhun |арыгінал = Siguni |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Зыгун, Жыгон |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Жыгун''' (''Жыгон''), '''Зыгун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігун (Siguni, Sigun<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 33.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siguni#v=snippet&q=Siguni&f=false S. 1319].</ref>. Іменная аснова [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивань Жыкгунъ'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 466.</ref>; ''Jan Żygun… Żygony'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=%C5%BBygun&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Zygun'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zygun&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхал і Павал Жыгуны — [[беларусы]]-праваслаўныя з [[Дрыса|Дрысы]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%201%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 2.</ref><ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 3.</ref> * Васіль Жыгун — праваслаўны з [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №179 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923699?page=295 С. 2856].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай сіг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 02rveq0yaovs59wsbdhfm6ke3zaaph7 2682524 2682523 2026-08-05T22:21:44Z ~2026-43099-08 99336 /* Носьбіты */ 2682524 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыґун |лацінка = Žygun / Žyhun |арыгінал = Siguni |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Зыгун, Жыгон |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Жыгун''' (''Жыгон''), '''Зыгун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігун (Siguni, Sigun<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 33.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siguni#v=snippet&q=Siguni&f=false S. 1319].</ref>. Іменная аснова [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивань Жыкгунъ'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 466.</ref>; ''Jan Żygun… Żygony'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=%C5%BBygun&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Zygun'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zygun&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхал і Павал Жыгуны — [[беларусы]]-праваслаўныя з [[Дрыса|Дрысы]] і ваколіцаў на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%201%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 2.</ref><ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Drissa%20town%20-%202%20-%20LESS%20BLURRY/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1912 год]. С. 3.</ref> * Васіль Жыгун — праваслаўны з [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №179 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923699?page=295 С. 2856].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай сіг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 9lzjakl1n4iuau4eixm0wgoblno9rt3 0 292082 2682514 2682396 2026-08-05T21:48:47Z ~2026-43099-08 99336 2682514 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ростан |лацінка = Rostan |арыгінал = Rostan |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рост (імя)|Rost]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Рустан, Руштан |вытворныя = [[Рустэн]] |зьвязаныя = }} '''Ростан''', '''Рустан''' (''Руштан'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рустан або Ростан (Ruston, Rostan) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Ruston%2C+Rostan#v=snippet&q=Ruston%2C%20Rostan&f=false P. 448].</ref><ref>Debrabandere F. Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk. — Amsterdam, 2003.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/r/ R], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>. Іменная аснова [[Рост (імя)|руст- (рост-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Русьцейка|Расьцейка]], [[Расьціла]], [[Ростаўт]]; германскія імёны Rosteck, Rustil, Rostoldus) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] rustjan 'падрыхтаваць, узброіць', rusti 'рыштунак, амуніцыя'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rusto%2C+Rust%2C+Rost#v=snippet&q=Rusto%2C%20Rust%2C%20Rost&f=false S. 1286].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''od ziem ludzi [[Дзісна|dzisienskich]] Jazkta y Stanka Rostaniewiczow'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 122.</ref>; ''Michał Rostan'' (1751 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rostan&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Якаў Руштан — жыхар [[Вяліскі павет|Вяліскага павету]] на 1905 год<ref>Приложение к № 229 Витебских Губернских Ведомостей, 12 октября 1905 года. С. 1.</ref> * Андрэй Рустановіч — праваслаўны з [[Рэжыца|Рэжыцы]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Rezhitsa%20town/page/8/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 9.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай руст}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] bjoey7xccj3cf24m7bnjenuvvfra95i 0 293359 2682502 2681151 2026-08-05T21:17:58Z ~2026-43099-08 99336 2682502 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сава |лацінка = Sava |арыгінал = Soava |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = |вытворныя = [[Саба]], [[Сала (імя)|Сала]] |зьвязаныя = [[Савіла]], [[Савігайла]], [[Савігін]], [[Саўгут]], [[Саўконт]], [[Савімонт]], [[Саўрык]], [[Савірым]] }} '''Сава''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сава або Савас (Soava, Savas<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA479&dq=%22savas%22+savilo&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicgpXag8yEAxU78bsIHW3jDGAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22savas%22%20savilo&f=false P. 479].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://books.google.by/books?id=mM5tAAAAMAAJ&q=Soava+Soavarich+Soavegotha&dq=Soava+Soavarich+Soavegotha&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjyyvSr2NaFAxU0_QIHHaQ0CCEQ6AF6BAgIEAI S. 33].</ref>. Іменная аснова саў- паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sauil, старагерманскага sowila 'сонца'<ref name="Dajlida-2019-18">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы саў- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''sãvas'' 'свой, уласны'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такім значэньнем у летувіскіх слоўніках)}}. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны [[Савіла]], [[Савігайла|Савігайла (Саўгел)]], [[Савігін|Савігін (Саўгін)]], [[Саўгут]], [[Саўконт]], [[Саўрык]]. Адзначаліся германскія імёны Savilo, Savigello, Sawkin, Savegot, Savegonte, Saveric. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sawkor'', ''Sawgute / Sawgotthe''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Savegotis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 18 (264).</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawgute+%2F+Sawgotthe#v=snippet&q=Sawgute%20%2F%20Sawgotthe&f=false S. 90].</ref>, ''Sawarycke / Sauricke''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Savaricus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>}} (1315 і 1365 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 710].</ref>, ''Sawirte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Seviertus<ref name="Morlet-1971-195">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 90—91].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines nostros districtus [[Мерач|Merecensis]]… [[Нарт|Narta]] Ortimnowicza… Narta Sowiczewicza, Narta Czielkowicza'' (16 жніўня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 99.</ref>; ''на воеводиную Троцкую… служебъника ее Якуба а Богдана Савича'' (сьнежань 1515 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=7_FZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0+%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D1%8E#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%20%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D1%8E&f=false С. 857—858].</ref>; ''писара кгродского Троцкого пана Лаврына Савича'' (22 красавіка 1591 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=95VIAQAAMAAJ&q=%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 84].</ref>{{Заўвага|Таксама: * Савейка: ''чоловека… Совеика Ляшковича'' (9 чэрвеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 339.</ref>, ''Saweykiszkie'' (25 траўня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 699.</ref>, ''Józef Soweykа'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 302.</ref>, ''na miejscu P. Józefa Soweyki'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 78.</ref>, Іван, Павал, Прохар і Флярыян Савейкі — [[беларусы]]-праваслаўныя з [[Полацкі павет|Полацкага павету]] на 1907 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Polotsk%20uyezd/page/n1/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 3.</ref>, Мікалай Савейка (1886—?) — беларус з ваколіцаў [[Асьвея|Асьвеі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D1%96%D1%87_(1886) Савейка Мікалай Кузьміч (1886)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>; * Савань: Саваневічы (Sawaniewicz) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 16.</ref>; * Савант: ''Sawanciszki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; * Савібор (адзначалася германскае імя Seubar<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Seubar#v=snippet&q=Seubar&f=false P. 48].</ref>): ''земля Совиборова в Рудоминъскои волости'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 21.</ref>; * Саварт, Шаверда (адзначалася старажытнае германскае імя Seviertus<ref name="Morlet-1971-195"/>, *Savardus<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>): у XVI ст. існаваў «дварэц» Савортавы (''Совортовы'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref name=Sprogis-1888-295>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 295.</ref>, Шаверды — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Савойна: ''велюнци… а Юремъ Совоиновичомъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 48.</ref>; * Савігед: ''князя Ивановы люди Юрьевича болничане… Совикгед'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 37.</ref>; * Саўгоўд (адзначалася старажытнае германскае імя Salgaudis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 194.</ref>): у XVI ст. існавала «зямля» Саўгодзішкі (''Совговдишки'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref name=Sprogis-1888-295/>; * Саўдарг: ''Jakub Saudarg… Andrzey Saudarg'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=%40Saudarg#v=snippet&q=%40Saudarg&f=false С. 527, 532].</ref>; * Шаўдоўк: ''чоловека… Богдана Шовдовковича'' (28 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 327.</ref>; * [[Саламан|Саўман]] (адзначалася старажытнае германскае ім Sæmann<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 236.</ref>): Стэфан Венцлававіч Саўмановіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 189].</ref>; * Саўнар: ''Петраш Совнарович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 59.</ref>, ''Hrehory Węcławowicz Sawnarowicz na miejscu Dawida Sawnarowicza i Jana Józefowicza Sawnarowicza… Kazimier Sownar'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 304—305.</ref> }}. == Носьбіты == * Аўгуст Савіч — каталік з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №854 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358794?page=220 С. 13660].</ref> Савіч (Sawicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай саў}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 38h1kskizr9eoj3bxyy8w4f31y11b30 0 294742 2682559 2682426 2026-08-06T07:01:57Z Dymitr 10914 /* Трэці кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак 2682559 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = 7 ліпеня 2026 |Дата заканчэньня = 5 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 36<br />''Усяго:'' 81 (з 53 асацыяцыяў) |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 72-ы розыгрыш трафэю з часоў Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў і 35-ы розыгрыш пад назвай [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]]. Фінал адбудзецца на стадыёне «[[Рыяд-Эйр Мэтрапалітана]]» у [[Мадрыд]]зе 5 чэрвеня 2026 году. Гэта будзе другі раз, калі «Мэтрапалітана» прыме фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА пасьля 2019 году. Сэзон пачнецца 7 ліпеня 2026 году кваліфікацыйнымі раўндамі, а лігавая фаза пачнецца 8 верасьня 2026 году. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуюцца ў лігавую фазу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]], у фінал [[Міжкантынэнтальны кубак ФІФА 2027 году|Міжкантынэнтальнага кубка ФІФА 2027 году]], у групавы этап [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2029 году|клюбнага чэмпіянату сьвету ФІФА 2029 году]] і атрымаюць права згуляць супраць пераможцы [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў]] у [[Супэркубак УЭФА 2027 году|Супэркубку УЭФА 2027 году]]. Свой тытул ужо другі год запар будзе абараняць «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]». == Расклад матчаў == Яшчэ ў сьнежні 2025 году быў падрыхтаваны расклад матчаў сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/news-media/news/02a0-1f71bdf70a9a-b6067bd647f2-1000--2026-european-football-calendar-match-and-draw-dates-for-all/|загаловак=2026 European football calendar: Match and draw dates for all UEFA competitions, draws and events|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата публікацыі=15.12.2025}}</ref>. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |7—8 ліпеня 2026 |14—15 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |21—22 ліпеня 2026 |28—29 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |4—5 жніўня 2026 |11 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |18—19 жніўня 2026 |25—26 жніўня 2026 |- | rowspan="8" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="8" |27 жніўня 2026 | colspan="2" |8—10 верасьня 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |13—14 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |20—21 кастрычніка 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |3—4 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |24—25 лістапада 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |8—9 сьнежня 2026 |- |7 гульнявы дзень | colspan="2" |19—20 студзеня 2027 |- |8 гульнявы дзень | colspan="2" |27 студзеня 2027 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |29 студзеня 2027 |16—17 лютага 2027 |23—24 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |9—10 сакавіка 2027 |16—17 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |6—7 красавіка 2027 |13—14 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |27—28 красавіка 2027 |4—5 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |5 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так|caption= |[[Сабах Баку|Сабах]]|AZE|4–1|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|2–0|2–1 |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|3–5|[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|2–0|1–5 |[[Флёра Талін]]|EST|4–5|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|2–3|2–2 |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|4–2|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|3–1|1–1 |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|1–3|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|0–1|1–2 |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|4–3|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–0|2–3 |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|3–4|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|0–2|3–2 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|4–3|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1–1|3–2 |[[МЛ Віцебск]]|BLR|1–5|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–4|0–1 |[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|2–7|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|1–1|1–6 |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|1–5|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|1–1|0–4 |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|3–2|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|1–0|2–2 |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|4–1|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|2–1|2–0 |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|4–2|[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|2–1|2–1 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|3–0|[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|3−0|0–0 |[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|0–9|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|0−4|0–5 |[[Сабах Баку|Сабах]]|AZE|3–0|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|1−0|2–0 |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|0–1|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|0−0|0–1 |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|5–5 (4−3 p)|[[Лех Познань]]|POL|1–4|4–1 (aet) |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|3–2|[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|2−0|1–2 |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|3–2|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–0|2–2 |[[Амонія Нікасія]]|CYP|1–1 (5−6 p)|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|1–0|0–1 (aet) |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|3–4|[[Дынама Заграб]]|CRO|1−1|2–3 (aet) |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|2−3|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|2−1|0−2 |[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|1–3|[[Слован Браціслава]]|SVK|0−2|1–1 |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|5−5 (1−4 p)|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SVN|3–3|2–2 (aet) |heading13=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]|TUR|2–1|[[Гурнік Забжэ]]|POL|1−0|1–1 |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|6–0|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|4−0|2–0 }} === Трэці кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Дынама Заграб]]|CRO|Матч 1|[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|5–0|11 жн |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|Матч 2|[[Слован Браціслава]]|SVK|1−2|11 жн |[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|Матч 3|[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|1−0|11 жн |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|Матч 4|[[Сабах Баку|Сабах]]|AZE|2−1|11 жн |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|Матч 5|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SVN|2−1|11 жн |[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|Матч 6|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|1–0|11 жн |heading7=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Алімпіякос Пірэй]]|GRE|Матч 1|[[НЭК Нэймэген]]|NED|0–0|11 жн |[[Юніён Сэн-Жыль|Юніён Сэн-Жылюаз]]|BEL|Матч 2|[[Будэ-Глімт (футбольны клюб)|Будэ-Глімт]]|NOR|3–3|11 жн |[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]|TUR|Матч 3|[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|2−0|11 жн |[[Спарта Прага]]|CZE|Матч 4|[[Алімпік Ліён]]|FRA|2–1|11 жн }} === Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так |heading1=Шлях чэмпіёнаў |Пераможца матчу 3|<!--BUL/KAZ-->|Матч 1|[[АЕК Атэны]]|GRE|18 жн|26 жн |[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]|SCO|Матч 2|[[ЛАСК Лінц]]|AUT|19 жн|25 жн |Пераможца матчу 1|<!--CRO/LTU-->|Матч 3|[[Вікінг Ставангер]]|NOR|18/19 жн|25/26 жн |Пераможца матчу 2|<!--SWE/SVK-->|Матч 4|Пераможца матчу 5|<!--ARM/SVN-->|18/19 жн|25/26 жн |Пераможца матчу 6|<!--ISR/SRB-->|Матч 5|Пераможца матчу 4|<!--DEN/AZE-->|18/19 жн|25/26 жн |heading6=Шлях прадстаўнікоў ліг |Пераможца матчу 3|<!--TUR/AUT-->|Матч 1|Пераможца матчу 4|<!--CZE/FRA-->|18/19 жн|25/26 жн |Пераможца матчу 1|<!--GRE/NED-->|Матч 2|Пераможца матчу 2|<!--BEL/NOR-->|18/19 жн|25/26 жн }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Афіцыйны сайт]. {{Ліга чэмпіёнаў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга чэмпіёнаў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] iq53i1oahew22yu3qwlp6w0dhqk04cq 0 294743 2682562 2682431 2026-08-06T07:05:16Z Dymitr 10914 /* Трэці кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак 2682562 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>15 кастрычніка 2026 |Дата заканчэньня = 2 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 6-ы сэзон трэцяга паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуецца ў лігавую фазу [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў]], калі толькі папярэдне не атрымае месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лізе чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]] або тую ж Лігу Эўропы праз вынікі ў нацыянальным чэмпіянаце. Як дзейны чэмпіён ангельскі клюб «Крыстал Пэлас» аўтаматычна кваліфікаваўся ў лігавую фазу Лігі Эўропы, таму ня здолее абараніць свой тытул, бо новая фарматная сыстэма не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі Эўропы ў Лігу канфэрэнцыяў пачынаючы зь лігавай фазы. Фінальны матч будзе згуляны на стадыёне «[[Бэшыкташ (стадыён)|Бэшыкташ]]» у [[Стамбул]]е<ref>[https://www.nss-sports.com/en/lifestyle/45432/besiktas-park-2026-europa-league-final-stadium Why is the Europa League final stadium shaped like an amphitheatre?]. NSS Sports.</ref>, які папярэдне за год за таго прымаў у сваіх сьценах фінал [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў]]. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбыўся ў сераду, але ў выключных выпадках фінал мог ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="6" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="6" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |17 сьнежня 2026 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |15 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |2 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|2–1|[[Мілсамі Архэй|Мілсамі]]|MDA|1–1|1–0 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|2–0|[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]]|GIB|2–0|0–0 |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|4–2|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]|KAZ|0–1|4–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Конас-Кій Номадс]]|WAL|2–3|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|0–0|2–3 |[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|6–0|[[Тарпэда Кутаісі]]|GEO|3−0|3–0 |[[Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)|Дыфэрданж 03]]|LUX|1–3|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|0–0|1–3 |[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]|MKD|0–1|1–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|3–1|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]|MNE|1–0|2–1 |[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]|ALB|1–1 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:5)|[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–1|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Глентаран Бэлфаст|Глентаран]]|NIR|1–4|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|1–2|0–2 |[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–2|[[Морнар Бар|Морнар]]|MNE|2–1|2–1 |[[Мандорф-ле-Бэн (футбольны клюб)|Мандорф-ле-Бэн]]|LUX|2–3|[[Дынама Тбілісі]]|GEO|1–2|1–1 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Петравац (футбольны клюб)|Петравац]]|MNE|2–5|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|1–3|1–2 |[[Карнарван Таўн]]|WAL|0–10|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|0–5|0–5 |[[Марсашлок (футбольны клюб)|Марсашлок]]|MLT|0–4|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|0–3|0–1 |[[Гэгельман Коўна|Гэгельман]]|LTU|1–4|[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1−1|0–3 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|3–3 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 6:5)|[[Елімай Семей|Елімай]]|KAZ|1–1|2–2 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|5–3|[[Вікінгур Лейрвік|Вікінгур]]|FRO|3–1|2–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|3–2|[[Віртус Акуавіва|Віртус]]|SMR|3−1|0–1 |[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]|BIH|2–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|1–2 |[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]]|GIB|0–6|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|0–5|0–1 |[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|3–2|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]|NIR|1−0|2–2 |[[Пэн-і-Бонт Брыджэнд|Пэн-і-Бонт]]|WAL|0–4|[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|0–1|0–3 |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–2|[[Гамрун Спартанз]]|MLT|1–1|2–1 |[[УНА Штрасэн]]|LUX|3–0|[[Ля Фіярыта Монтэджардана|Ля Фіярыта]]|SMR|1–0|2–0 |[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]]|ALB|2–6|[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|2–1|0–5 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|+:-|—||—|— |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань|Інтэр Эскальдэс]]|AND|+:-|—||—|— |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|6–3|[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|3–0|3–3 |[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|3–7|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|2−6|1–1 |[[МЛ Віцебск]]|BLR|5–1|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|3–0|2–1 |[[Флёра Талін]]|EST|1−1 (4−2 p)|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|1–0|0−1 (aet) |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|2−3|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1−1|1−2 (aet) |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|4–8|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–3|2–5 (aet) |heading9=Асноўны шлях |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|2–0|[[Дэры Сіці]]|IRL|1–0|1–0 |[[Істанбул Башакшэхір]]|TUR|1–3|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|0–2 |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|6–1|[[Дукаджыні Кліна|Дукаджыні]]|KOS|1–0|5–1 |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|8–0|[[Колрэйн (футбольны клюб)|Колрэйн]]|NIR|5–0|3–0 |[[ФКСБ Бухарэст|ФКСБ]]|ROU|3–7|[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|2–3|1–4 |[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|5–2|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|4–1|1–1 |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|7–1|[[Валета (футбольны клюб)|Валета]]|MLT|3–1|4–0 |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|1–5|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|0−2|1–3 |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|1–0|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|1–0|0–0 |[[ГАІС Гётэборг|ГАІС]]|SWE|1–6|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|1–0|0–6 |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|4–3|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|1−2|3–1 (aet) |[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|3–4|[[ГКС Катавіцы]]|POL|2–1|1–3 |[[Вараждзін-2012 (футбольны клюб)|Вараждзін]]|CRO|3–4|[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|3–2|0–2 |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|0–7|[[Апалён Лімасол]]|CYP|0–4|0–3 |[[Брава Любляна|Брава]]|SVN|3−4|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|2–1|1–3 |[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|3–5|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|2–2|1–3 |[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|6–4|[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|5–2|1–2 |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|3–2|[[Зрынскі Мостар]]|BIH|1–0|2–2 |[[Зымбру Кішынёў|Зымбру]]|MDA|2–3|[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|1–1|1–2 |[[Дынама Тбілісі]]|GEO|5–7|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|3–0|2–7 |[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|1–4|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|1–1|0–3 |[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|4–0|[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|1–0|3–0 |[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–5|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|1–1|0–4 |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|2–2 (4–5 p)|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|1–0|1–2 (aet) |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|5–0|[[ГБ Торсгаўн]]|FRO|2–0|3–0 |[[Панявеж (футбольны клюб)|Панявеж]]|LTU|2–2 (2–3 p)|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|1–1|1–1 (aet) |[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|3–4|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|2–0|1–4 |[[Нэфтчы Баку]]|AZE|3–4|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|2–4|1–0 |[[Пакш (футбольны клюб)|Пакш]]|HUN|3–4|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|1–2|2–2 |[[Жалезьнічар Панчава]]|SRB|0–5|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|0−1|0–4 |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|2–8|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|1–4|1–4 |[[Палесьсе Жытомір|Палесьсе]]|UKR|4–5|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|3–3|1–2 |[[ЛНЗ Чаркасы]]|UKR|0–0 (2–4 p)|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|0–0|0–0 (aet) |[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|3–9|[[Рапід Вена]]|AUT|1–3|2–6 |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|4–2|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]|BUL|2–0|2–2 |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|1–4|[[ЧФР Клуж]]|ROU|1–1|0–3 |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|4–4 (5–4 p)|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|2–1|2–3 (aet) |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|2–1|[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|1–0|1–1 |[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|6–0|[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|4–0|2–0 |[[Спартак Трнава]]|SVK|0–0 (3–5 p)|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|0–0|0–0 (aet) |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|3–3 (4–3 p)|[[Копэр (футбольны клюб)|Копэр]]|SVN|0–2|3–1 (aet) |[[АЕК Лярнака]]|CYP|3–3 (3–4 p)|[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|0–1|3–2 (aet) |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|5–0|[[УНА Штрасэн]]|LUX|4–0|1–0 }} === Трэці кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|Матч 1|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|6 жн|13 жн |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|Матч 2|[[МЛ Віцебск]]|BLR|6 жн|13 жн |[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|Матч 3|[[Флёра Талін]]|EST|6 жн|13 жн |[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|Матч 4|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|6 жн|13 жн |heading5=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Інтэр Турку]]|FIN|Матч 1|[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|6 жн|13 жн |[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|Матч 2|[[Хайдук Спліт]]|CRO|6 жн|13 жн |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|Матч 3|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|6 жн|13 жн |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|Матч 4|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|1−1|11 жн |[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|Матч 5|[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|6 жн|13 жн |[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|Матч 6|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|1−0|13 жн |[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|Матч 7|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|6 жн|13 жн |[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|Матч 8|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|6 жн|13 жн |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|Матч 9|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|6 жн|13 жн |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|Матч 10|[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|6 жн|13 жн |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|Матч 11|[[ГКС Катавіцы]]|POL|6 жн|12 жн |[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|Матч 12|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|6 жн|13 жн |[[ЧФР Клуж]]|ROU|Матч 13|[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|6 жн|13 жн |[[Дынама Кіеў]]|UKR|Матч 14|[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|6 жн|13 жн |[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|Матч 15|[[Апалён Лімасол]]|CYP|0−1|11 жн |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|Матч 16|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|6 жн|13 жн |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|Матч 17|[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|6 жн|13 жн |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|Матч 18|[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|6 жн|13 жн |[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|Матч 19|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|6 жн|13 жн |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|Матч 20|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|6 жн|13 жн |[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|Матч 21|[[Рапід Вена]]|AUT|6 жн|12 жн |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|Матч 22|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|6 жн|13 жн |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|Матч 23|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|6 жн|12 жн |[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]]|CZE|Матч 24|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|6 жн|13 жн |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|Матч 25|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|6 жн|13 жн |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|Матч 26|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|6 жн|13 жн }} === Раўнд плэй-оф === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |Прагуляўшы матч ЛЭ ШЧ 6|<!--SUI/ISL-->|Матч 1|Пераможца матчу 2|<!--BIH/BLR-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ ШЧ 4|<!--IRL/ALB-->|Матч 2|Прагуляўшы матч ЛЭ ШЧ 3|<!--FIN/ROU-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 1|<!--SMR/KOS-->|Матч 3|Пераможца матчу 3|<!--AND/EST-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ ШЧ 5|<!--POL/FRO-->|Матч 4|Пераможца матчу 4|<!--LVA/HUN-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ ШЧ 2|<!--GIB/CYP-->|Матч 5|Прагуляўшы матч ЛЭ ШЧ 1|<!--NIR/GEO-->|20 жн|27 жн |heading6=Шлях прадстаўнікоў ліг |Пераможца матчу 18|<!--FIN/SCO-->|Матч 1|[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]|GER|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 7|<!--HUN/POL-->|Матч 2|[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]|FRA|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 1|<!--FIN/LIE-->|Матч 3|Пераможца матчу 23|<!--HUN/DEN-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 5|<!--POR/SCO-->|Матч 4|Пераможца матчу 21|<!--EST/AUT-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 13|<!--ROU/NOR-->|Матч 5|[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]]|ENG|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 2|<!--LTU/CRO-->|Матч 6|Пераможца матчу 17|<!--POL/SWE-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 4|<!--GRE/BUL-->|Матч 7|Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 1|<!--CZE/TUR-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 20|<!--SWE/BEL-->|Матч 8|Пераможца матчу 19|<!--SCO/MKD-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 3|<!--GRE/BEL-->|Матч 9|Пераможца матчу 15|<!--NOR/CYP-->|20 жн|27 жн |[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]|ITA|Матч 10|Пераможца матчу 11|<!--ISR/POL-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 22|<!--IRL/DEN-->|Матч 11|Пераможца матчу 25|<!--CRO/FIN-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 2|<!--POL/SCO-->|Матч 12|Пераможца матчу 24|<!--CZE/LVA-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 9|<!--ISL/DEN-->|Матч 13|Пераможца матчу 10|<!--MDA/SUI-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 6|<!--LVA/ALB-->|Матч 14|Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 4|<!--AUT/CYP-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 7|<!--ARM/SUI-->|Матч 15|Пераможца матчу 5|<!--NED/IRL-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 8|<!--POR/BLR-->|Матч 16|Пераможца матчу 12|<!--ISR/AUT-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 26|<!--NED/SVK-->|Матч 17|Пераможца матчу 14|<!--UKR/AZE-->|20 жн|27 жн |[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]|ESP|Матч 18|Пераможца матчу 3|<!--SRB/KAZ-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу 16|<!--SUI/FRO-->|Матч 19|Прагуляўшы матч ЛЭ АШ 6|<!--ISR/BUL-->|20 жн|27 жн }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/ Ліга канфэрэнцыяў УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга канфэрэнцыяў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] f3id99a9kfhgui5tni1rph9ld6583g9 0 295173 2682560 2682429 2026-08-06T07:03:23Z Dymitr 10914 /* Трэці кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак 2682560 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга Эўропы УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>16 верасьня 2026 |Дата заканчэньня = 26 траўня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 25+11<br />''Усяго:'' 45+31 (з 40 асацыяцыяў) |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 56-ы сэзон другога паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і 18-ы зь іх пасьля перайменаваньня Кубка УЭФА ў [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігу Эўропы УЭФА]]. Фінал будзе згуляны 26 траўня 2027 году на стадыёне «[[Вальдштадыён]]» у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]], [[Нямеччына]]<ref>[https://profis.eintracht.de/news/zuschlag-fuer-europa-league-endspiel-2027-158966 Zuschlag für Europa-League-Endspiel]. Eintracht Frankfurt.</ref>. Дзейны чэмпіён «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]» ня здолее абараніць свой тытул, бо як пераможца Лігі Эўропы аўтаматычна кваліфікавалася ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў]], а новы фармат не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі чэмпіёнаў у Лігу Эўропы пасьля лігавага этапу. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбудзецца ў сераду, але ў выключных выпадках фінал можа ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. Толькі ў першы гульнявы дзень лігавага этапу матчы расьцягнуцца на сераду і чацьвер. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу Эўропы УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="8" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="8" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |16—17 верасьня 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |7 гульнявы дзень | colspan="2" |21 студзеня 2027 |- |8 гульнявы дзень | colspan="2" |28 студзеня 2027 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |29 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |26 траўня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Дынама Кіеў]]|UKR|0–0 ([[пэнальці (футбол)|п]]. 4:2)|[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|0–0|0–0 ({{падказка|д.ч.|дадатковы час}}) |[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|6–0|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|3–0|3–0 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|3–2|[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|2–0|1–2 |[[ЦСКА Сафія]]|BUL|5–3|[[Дэры Сіці]]|IRL|3–2|2–1 |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|1–0|[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|0–0|1–0 |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|1–5|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|1–2|0–3 }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|2–4|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|1–1|1–3 |[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|0–0 (4–5 p)|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|0–0|0–0 (aet) |[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|1–4|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|0–1|1–3 |[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|3−4|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|1–2|2−2 |[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|3–0|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|1–0|2–0 |[[Хайдук Спліт]]|CRO|2–4|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|2–0|0–4 (aet) |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|0–6|[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|0–5|0–1 |[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|2–6|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|2–1|0–5 |[[Дынама Кіеў]]|UKR|2–5|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|2–3|0–2 }} === Трэці кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|Матч 1|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|0–0|11 жн |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|Матч 2|[[Амонія Нікасія]]|CYP|6 жн|13 жн |[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|Матч 3|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|6 жн|13 жн |[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|Матч 4|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|3–1|13 жн |[[Лех Познань]]|POL|Матч 5|[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|6 жн|13 жн |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|Матч 6|[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|6 жн|13 жн |heading7=Асноўны шлях |[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|Матч 1|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|6 жн|13 жн |[[Ягелёнія Беласток|Ягелёнія]]|POL|Матч 2|[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]|SCO|6 жн|13 жн |[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|Матч 3|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|6 жн|13 жн |[[Рэд Бул Зальцбург]]|AUT|Матч 4|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|6 жн|13 жн |[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|Матч 5|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|6 жн|13 жн |[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|Матч 6|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|6 жн|13 жн |[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|Матч 7|[[Гурнік Забжэ]]|POL|1–0|13 жн }} === Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]|TUR|Матч 1|Пераможца матчу АШ 7|<!--HUN/POL-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу ШЧ 3|<!--FIN/ROU-->|Матч 2|Прагуляўшы матч ЛЧ 5|<!--ARM/SVN-->|20 жн|27 жн |[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]|BEL|Матч 3|Пераможца матчу ШЧ 2|<!--GIB/CYP-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЧ 6|<!--ISR/SRB-->|Матч 4|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|20 жн|27 жн |Пераможца матчу ШЧ 4|<!--IRL/ALB-->|Матч 5|[[Лілестрэм (футбольны клюб)|Лілестрэм]]|NOR|20 жн|27 жн |Пераможца матчу АШ 2|<!--POL/SCO-->|Матч 6|Пераможца матчу ШЧ 1|<!--NIR/GEO-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЧ 2|<!--SWE/SVK-->|Матч 7|Пераможца матчу АШ 4|<!--AUT/CYP-->|20 жн|27 жн |Прагуляўшы матч ЛЧ 3|<!--BUL/KAZ-->|Матч 8|Пераможца матчу АШ 3|<!--GRE/BEL-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу ШЧ 5|<!--POL/FRO-->|Матч 9|Пераможца матчу ШЧ 6|<!--SUI/ISL-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу АШ 1|<!--CZE/TUR-->|Матч 10|Прагуляўшы матч ЛЧ 1|<!--CRO/LTU-->|20 жн|27 жн |Пераможца матчу АШ 5|<!--POR/SCO-->|Матч 11|Прагуляўшы матч ЛЧ 4|<!--DEN/AZE-->|20 жн|27 жн |[[ОФІ Іракліён]]|GRE|Матч 12|Пераможца матчу АШ 6|<!--ISR/BUL-->|20 жн|27 жн }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Ліга Эўропы УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга Эўропы УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга Эўропы УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] phf712xr7hano3nyhfcqbis8u0vuk0q 0 303243 2682495 2680092 2026-08-05T20:49:53Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Aldi?oldid=1367521497 2682495 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Aldi''' — агульная гандлёвая марка двух нямецкіх міжнародных сямейных сетак дысконтных [[супэрмаркет]]аў, якія маюць больш за 13,6 тысячаў крамах у 18 краінах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.businessinsider.com/aldi-history-albrecht-family-karl-theo-grocery-store-shop-retail-2022-12|загаловак=Aldi History, From Small Family Store to Leading Global Chain|выдавецтва=businessinsider.com|копія=https://web.archive.org/web/20231002234859/https://www.businessinsider.com/aldi-history-albrecht-family-karl-theo-grocery-store-shop-retail-2022-12|дата копіі=02.10.2023}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Wagstyl, Stefan|спасылка=https://www.ft.com/content/d9aa0f70-10f1-11e4-94f3-00144feabdc0|загаловак=Karl Albrecht, Aldi co-founder, 1920-2014|выдавец=The Financial Times|дата публікацыі=21.07.2014|копія=https://ghostarchive.org/archive/20221210211205/https://www.ft.com/content/d9aa0f70-10f1-11e4-94f3-00144feabdc0#axzz3AvQD2LNT|дата копіі=10.12.2022}}</ref>. Бізнэс быў заснаваны братамі [[Карл Альбрэхт|Карлам]] і [[Тэо Альбрэхт|Тэо Альбрэхтамі]] ў 1946 годзе, калі яны перанялі краму сваёй маці ў [[Эсэн]]е. У 1960 годзе прадпрыемства было падзеленае на дзьве асобныя групы, якія пазьней сталі Aldi Nord (першапачаткова працавала ў паўночнай [[Нямеччына|ФРН]]), з штаб-кватэрай у Эсэне, і Aldi Süd (першапачаткова працавала ў паўднёвай ФРН), з штаб-кватэрай у суседнім [[Мюльгайм-на-Руры|Мюльгайме]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.aldi-nord.de/impressum.html|загаловак=Impressum|выдавецтва=Aldi Nord|копія=https://web.archive.org/web/20170330184556/http://www.aldi-nord.de/impressum.html|дата копіі=30.03.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.aldi-sud.de/de/html/impressum.htm|загаловак=Impressum|выдавецтва=Aldi Süd|копія=https://web.archive.org/web/20130323155741/http://aldi-sud.de/de/html/impressum.htm|дата копіі=23.03.2013}}</ref>. Зь цягам міжнароднай экспансіі дзьве часткі захавалі гэты падзел, падзяліўшы паміж сабой сусьветныя рынкі, за выключэньнем [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], дзе Aldi Süd працуе пад маркай Aldi, а кампанія Aldi Nord валодае сеткай [[Trader Joe’s]]. Назва крамы паўстала ў 1962 годзе як скарочаная складовая форма ад «Альбрэхтавай зьніжкі» ({{мова-de|Albrecht Diskont|скарочана}})<ref>{{спасылка|аўтар=Connolly, Kate|спасылка=https://www.theguardian.com/business/2019/apr/02/late-grand-dame-of-aldi-clan-sparks-family-feud-with-her-will|загаловак=Late 'grand dame' of Aldi clan sparks family feud with her will|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=02.04.2019}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Sahinturk, Deniz|спасылка=https://www.rd.com/article/what-aldi-stands-for/|загаловак=This Is What ALDI Actually Stands For|дата публікацыі=01.09.2023}}</ref>. Не зважаючы на фінансавы падзел дзьвюх сетак, у Нямеччыне Aldi Nord і Aldi Süd часам працаваць супольна праз агульныя брэнды крамаў або падчас перамоваў з падрадчыкамі. Aldi ёсьць галоўным канкурэнтам нямецкай дысконтнай сеткі [[Lidl]] на большасьці рынкаў<ref>{{навіна|аўтар=Giammona, Craig|спасылка=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-03/amazon-gets-the-headlines-but-lidl-is-still-the-grocer-to-watch|загаловак=The Germans Are Escalating America's Grocery Price War|выдавец=Bloomberg.com|дата публікацыі=03.01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20211112205921/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-03/amazon-gets-the-headlines-but-lidl-is-still-the-grocer-to-watch|дата копіі=12.11.2021}}</ref>. == Гісторыя == У 1913 годзе маці Карла і Тэо Альбрэхтаў адкрыла невялікую краму ў прадмесьці [[Эсэн]]у ў [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]<ref name="ConquerUS2" >{{навіна|аўтар=Weymouth, Lauren|спасылка=https://www.msn.com/en-us/money/companies/secrets-of-the-german-supermarkets-conquering-america/ss-AAqAXE5?li=BBnbfcL&ocid=mailsignout#image=1|загаловак=Secrets of the German supermarkets conquering America (24 slides)|выдавец=MSN: Money|копія=https://web.archive.org/web/20170907214827/https://www.msn.comments/en-us/money/companies/secrets-of-the-german-supermarkets-conquering-america/ss-AAqAXE5?li=BBnbfcL&ocid=mailsignout|дата копіі=07.09.2017}}</ref>. Іхны бацька працаваў шахтаром, а пасьля таго як астма прымусіла яго пакінуць гэтую працу, ён знайшоў занятак памочніка пекара. Карл і Тэо нарадзіліся адпаведна ў 1920 і 1922 гадах<ref name=":1" >{{спасылка|спасылка=https://www.jaxdailyrecord.com/news/2023/aug/28/aldi-a-family-business-that-grew-into-an-international-player/|загаловак=Aldi: A family business that grew into an international player|выдавецтва=Jax Daily Record|дата публікацыі=28.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240124135532/https://www.jaxdailyrecord.com/news/2023/aug/28/aldi-a-family-business-that-grew-into-an-international-player/|дата копіі=24.01.2024}}</ref>. Тэо Альбрэхт прайшоў вучнёўства ў краме маці, а Карл Альбрэхт працаваў у аддзеле дэлікатэсаў. Карл узяў пад свой кантроль іншую харчовую краму, а пазьней служыў у нямецкім войску за часам [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]. У 1945 годзе браты перанялі маціну краму і хутка адкрылі яшчэ адзін гандлёвы пункт паблізу<ref name="ConquerUS2" />. Да 1950 году браты Альбрэхты валодалі ўжо 13 крамамі ў Рурскай даліне<ref>{{спасылка|аўтар=Cattley, Alice|спасылка=https://www.lovemoney.com/gallerylist/51751/aldi-the-incredible-story-of-the-german-supermarket-taking-over-the-world|загаловак=Aldi: the incredible story of the German supermarket taking over the world|выдавецтва=www.lovemoney.com|дата публікацыі=02.10.2024|копія=https://web.archive.org/web/20180705233255/https://www.lovemoney.com/gallerylist/51751/aldi-the-incredible-story-of-the-german-supermarket-taking-over-the-world|дата копіі=05.07.2018}}</ref>. [[Файл:Albrecht Filiale 1958.png|значак|зьлева|Крама Альбрэхтаў у Эсэне на фатаздымку 1958 году.]] Іхняя ідэя палягала на тым, каб адразу адымаць з коштаў тавараў юрыдычна дазволеную максымальную зьніжку ў 3% перад продажам. Рынкавыя лідэры таго часу, якія часта былі каапэратывамі, патрабавалі ад пакупнікоў трымацца складанай сыстэмы ў зборы зьніжкавых марак і дасыланьня іх краме, каб вярнуць грошы ў рамках прапанаванай зьніжкі. Браты Альбрэхты таксама пільна сачылі за таварамі, які ня мелі попыту з боку пакупнікоў, хутка прыбіраючы іх з паліцаў, што скарачала выдаткі за кошт адсутнасьці рэклямы. Таксама яны трымалі памеры сваіх крамаў невялікім<ref name="ConquerUS2" />. Да 1960 году ў Нямеччыне іхняя сетка пашырылася да 300-х крамаў<ref name=":1" />. === Падзел === У 1960 годзе браты падзялілі кампанію. Як мяркуецца, гэты падзел адбыўся праз спрэчку наконт таго, ці павінны яны прадаваць у сваіх крамах [[цыгарэта|цыгарэты]]. Пасьля падзелу Тэо ўзяўся кіраваць Aldi Nord, а Карл прыдбаў кампанію Aldi Süd<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9729434/Billionaire-Aldi-heir-Berthold-Albrecht-dies-at-58.html|загаловак=Billionaire Aldi heir Berthold Albrecht dies at 58|выдавецтва=the Telegraph|дата публікацыі=07.12.2012|копія=https://web.archive.org/web/20190402104251/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9729434/Billionaire-Aldi-heir-Berthold-Albrecht-dies-at-58.html|дата копіі=02.04.2019}}</ref>. На той час яны сумесна валодалі 300 крамамі<ref name=":0" >{{навіна|аўтар=Rice, Xan|спасылка=https://www.theguardian.com/business/2019/mar/05/long-read-aldi-discount-supermarket-changed-britain-shopping|загаловак=The Aldi effect: how one discount supermarket transformed the way Britain shops|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=05.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190305101332/https://www.theguardian.com/business/2019/mar/05/long-read-aldi-discount-supermarket-changed-britain-shopping|дата копіі=05.03.2019}}</ref>. Аднак журналіст Мартын Куна паставіў пад сумнеў гэтую прычыну падзелу ў артыкуле, апублікаваным у [[Westdeutsche Allgemeine Zeitung]] у верасьні 2009 году, дзе ён выказаў здагадку, што сапраўдная прычына падзелу палягала ў значна адрозных стылях кіраваньня братоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.waz.de/kultur/article196035/die-brueder-albrecht.html|загаловак=Die Brüder Albrecht|выдавецтва=www.waz.de|дата публікацыі=12.09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20240630065218/https://www.waz.de/kultur/article196035/die-brueder-albrecht.html|дата копіі=30.06.2024}}</ref>. У 1962 годзе яны прыдумалі назву Aldi, як скарот ад выразу «Альбрэхтавыя зьніжка» ({{мова-de|Albrecht Diskont|скарочана}}. Гэта назва стала іхняй афіцыйнай карпаратыўнай назвай у 1975 годзе<ref>{{спасылка|аўтар=Tyler, Jessica|спасылка=https://www.businessinsider.com/aldi-store-growth-history-2018-8|загаловак=Here's how Aldi's explosive growth transformed it from a corner store in Germany to one of the biggest supermarket chains in the world|выдавецтва=Business Insider|копія=https://web.archive.org/web/20240206101854/https://www.businessinsider.com/aldi-store-growth-history-2018-8|дата копіі=06.02.2024}}</ref>. Aldi Nord і Aldi Süd фінансава і юрыдычна існуюць асобна ад 1966 году<ref name=":0" />. === Міжнароднае пашырэньне === [[Файл:Aldi Essen-Schonnebeck.jpg|значак|Першая крама Aldi ў Эсэне, якая была зачыненая ў 2020 годзе.]] Aldi пачала міжнародную экспансію ў 1967 годзе, калі Aldi Süd набыла харчовую сетку Hofer у [[Аўстрыя|Аўстрыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://unternehmen.aldi-sued.de/de/ueber-aldi-sued/unternehmen/daten-und-fakten/|загаловак=Aldi Süd – About Aldi Süd (German)|копія=https://web.archive.org/web/20141029221011/https://unternehmen.aldi-sued.de/de/ueber-aldi-sued/unternehmen/daten-und-fakten|дата копіі=29.10.2014}}</ref>. Aldi Nord адкрыла свае першыя крамы па-за мяжою ў [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]] у 1973 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.aldi-nord.de/aldi_ueber_uns_814.html|загаловак=Aldi Nord – About us (German)|копія=https://web.archive.org/web/20140228080204/http://www.aldi-nord.de/aldi_ueber_uns_814.html|дата копіі=28.02.2014}}</ref>, а за гэтым рушылі іншыя краіны. У 1976 годзе Aldi Süd адкрыла сваю першую краму ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ў штаце [[Аёва]]<ref>{{навіна|аўтар=Johnson, Patt|спасылка=https://www.desmoinesregister.com/story/money/business/new-business/2015/09/10/aldi-windsor-heights-store/72029716/|загаловак=Aldi to open Windsor Heights store|выдавец=The Register and Tribune|дата публікацыі=10.09.2015}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Springer, Jon|спасылка=https://www.supermarketnews.com/foodservice-retail/the-forgotten-story-of-aldi-s-u-s-debut|загаловак=The Forgotten Story of Aldi's U.S. Debut|выдавецтва=www.supermarketnews.com|дата публікацыі=05.08.2019}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Beck, Andrea|спасылка=https://www.mashed.com/261767/what-you-didnt-know-about-aldis-first-us-location/|загаловак=What You Didn't Know About Aldi's First US Location|выдавецтва=Mashed|дата публікацыі=14.10.2020|копія=https://web.archive.org/web/20241007094528/https://www.mashed.com/261767/what-you-didnt-know-about-aldis-first-us-location/|дата копіі=07.10.2024}}</ref>, а ў 1979 годзе Aldi Nord набыла ў гэтай жа краіне сетку [[Trader Joe’s]]<ref name="ConquerUS2" />. Па аб’яднаньні Нямеччыны і падзеньня жалезнай заслоны Aldi пачала хуткую экспансію. Браты сышлі з пасадаў кіраўнікоў у 1993 годзе. Кантроль над кампаніямі быў перададзены прыватным сямейным фондам, то бок Siepmann Foundation сталі ўладальнікамі Aldi Süd, а фонды Markus, Jakobus, and Lukas прыдбалі Aldi Nord. У жніўні 2023 году Aldi Süd пагадзілася набыць каля 400 крамаў [[Winn-Dixie]] і [[Harveys]] на паўднёвым усходзе ЗША, узгодніўшы дамову 7 сакавіка 2024 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://corporate.aldi.us/fileadmin/fm-dam/newsroom/Press_Releases/ALDI_to_Acquire_Winn-Dixie_and_Harveys_Supermarket_to_Continue_Growth_in_the_Southeast.pdf|загаловак=ALDI to Acquire Winn-Dixie and Harveys Supermarket to Continue Growth in the Southeast|выдавецтва=Zeno Group|копія=https://web.archive.org/web/20230817172841/https://corporate.aldi.us/fileadmin/fm-dam/newsroom/Press_Releases/ALDI_to_Acquire_Winn-Dixie_and_Harveys_Supermarket_to_Continue_Growth_in_the_Southeast.pdf|дата копіі=17.08.2023}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Basch, Mark|спасылка=https://www.jaxdailyrecord.com/news/2024/mar/07/aldi-completes-acquisition-of-winn-dixie-parent-company-southeastern-grocers/|загаловак=Aldi completes acquisition of Winn-Dixie parent company Southeastern Grocers|выдавецтва=Jax Daily Record|дата публікацыі=07.03.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241007092801/https://www.jaxdailyrecord.com/news/2024/mar/07/aldi-completes-acquisition-of-winn-dixie-parent-company-southeastern-grocers/|дата копіі=07.10.2024}}</ref>. У лютым 2025 году Aldi прадала 170 з гэтых крамаў кампаніі Southeastern Grocers. Адначасна з гэтым Aldi паведаміла, што ўсё ж такі пераробіць блізу 220 крамаў Winn-Dixie і Harveys пад свой фармат да 2027 году, працягваючы працаваць пад існымі брэндамі паводле часовай ліцэнзіі да завяршэньня перабудовы<ref>{{спасылка|спасылка=https://progressivegrocer.com/winn-dixie-harveys-banners-acquired-consortium-private-investors|загаловак=Winn-Dixie, Harveys Banners Acquired by Consortium of Private Investors|выдавецтва=Progressive Grocer|дата публікацыі=07.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250208012154/https://progressivegrocer.com/winn-dixie-harveys-banners-acquired-consortium-private-investors|дата копіі=08.02.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://aldi.com/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Нямецкія гандлёвыя сеткі]] [[Катэгорыя:Нямецкія кампаніі]] pl3mxjcp2yca27au6xhp2qazdx75ffz 0 303315 2682477 2682468 2026-08-05T15:25:02Z Дамінік 64057 2682477 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Савіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай, нязгоднымі (дэзунітамі), сярод якіх названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 9 міль 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] oba7kwnd851qn8jj1tcbj67gnyp9dxh 2682481 2682477 2026-08-05T15:45:19Z Дамінік 64057 2682481 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дэзунітамі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] g5l7cu52ofcn1jdcaxenx2utqobrp90 2682551 2682481 2026-08-06T06:19:11Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай */ 2682551 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] nlzcqz7gm6xmo1d5wpyws72r0msm4ha 2682552 2682551 2026-08-06T06:20:35Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай */ 2682552 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі, праваслаўнымі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] 266drn52nx7p3yad5314i5mu56xao4g 2682554 2682552 2026-08-06T06:52:53Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай */ 2682554 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі, праваслаўнымі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. У інвэнтары Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы, складзеным 13 жніўня 1792 году, засьведчана, што да яе прыходу належалі верныя з 27 двароў у Сьвірыдавічах, 8 у Янпалі, 6 у Сьцяпанаўцы, 9 у Радліне, 23 у Бярозаўцы, 18 у Маладушы, 9 у вёсцы Барсук. Зь іх мужчын было 330, жанчын — 311 душ. Узначальваў прыход сьвятар Фадзей Лісевіч<ref>НГАБ. Ф. 1299. Воп. 1. Спр. 1. А. 10адв.-11адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] 0kzrjvn5chg1ihpi8z888t6a7k34otz 2682556 2682554 2026-08-06T06:59:44Z Дамінік 64057 2682556 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] [[Файл:Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|зьлева|150px|Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі, праваслаўнымі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. У інвэнтары Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы, складзеным 13 жніўня 1792 году, засьведчана, што да яе прыходу належалі верныя з 27 двароў у Сьвірыдавічах, 8 у Янпалі, 6 у Сьцяпанаўцы, 9 у Радліне, 23 у Бярозаўцы, 18 у Маладушы, 9 у вёсцы Барсук. Зь іх мужчын было 330, жанчын — 311 душ. Узначальваў прыход сьвятар Фадзей Лісевіч<ref>НГАБ. Ф. 1299. Воп. 1. Спр. 1. А. 10адв.-11адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] srzznu4m3glmd0biacpzom0qc33lo47 2682561 2682556 2026-08-06T07:04:36Z Дамінік 64057 2682561 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] [[Файл:Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|зьлева|150px|Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] [[Файл:Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|150px|Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі, праваслаўнымі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. У інвэнтары Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы, складзеным 13 жніўня 1792 году, засьведчана, што да яе прыходу належалі верныя з 27 двароў у Сьвірыдавічах, 8 у Янпалі, 6 у Сьцяпанаўцы, 9 у Радліне, 23 у Бярозаўцы, 18 у Маладушы, 9 у вёсцы Барсук. Зь іх мужчын было 330, жанчын — 311 душ. Узначальваў прыход сьвятар Фадзей Лісевіч<ref>НГАБ. Ф. 1299. Воп. 1. Спр. 1. А. 10адв.-11адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] 2lpxgkiuwanqp8bp0jkicjycpx7fjyb 2682573 2682561 2026-08-06T08:47:23Z Дамінік 64057 2682573 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі, праваслаўнымі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. [[Файл:Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|зьлева|150px|Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] [[Файл:Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|150px|Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] У інвэнтары Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы, складзеным 13 жніўня 1792 году, засьведчана, што да яе прыходу належалі верныя з 27 двароў у Сьвірыдавічах, 8 у Янпалі, 6 у Сьцяпанаўцы, 9 у Радліне, 23 у Бярозаўцы, 18 у Маладушы, 9 у вёсцы Барсук. Зь іх мужчын было 330, жанчын — 311 душ. Узначальваў прыход сьвятар Фадзей Лісевіч<ref>НГАБ. Ф. 1299. Воп. 1. Спр. 1. А. 10адв.-11адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] itzc5ibmmuf6ll7itmcp462u21ip9sc 2682575 2682573 2026-08-06T08:54:47Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2682575 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сьвірыдавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сьвірыдавічаў |Лацінка = Śvirydavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XVI стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 18 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1776 г.png|значак|зьлева|150px|Згадка пра Сьвірыдавічы ў рэестры 1676 г.]] [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы — аднаасобная ўласнасьць С. Прыбары.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў супольным валоданьні С. Прыбары і К. Бурбіны. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сьвірыдавічы ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] '''Сьвіры́давічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Засьпенскі сельсавет|Засьпенскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як тое падаў [[Аляксандар Ельскі]] ў слоўнікавым артыкуле, кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] у другой палове XVI ст. падараваў Сьвірыдавічы з прылегласьцямі панам Прыбарам<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. T. XI. S. 716</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] 1676 году, 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>. У датаваным 4-м ліпеня 1690 году рэестры паведамляецца аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, [[Маладуша]] і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Ёсьць пісьмовая зьвестка пра паселішча на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і Сьвірыдавічы пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку Рэчыцкага павету, было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату што да Сьвірыдавіцкай царквы ў добрах пана Прыбары, на 1764 год яе адміністратарам быў сьвятар Арцемій Турцэвіч, вікары [[Холмеч|Холмецкай]] царквы, а прыход складалі жыхары 30 двароў у Сьвірыдавічах, Маладушы і Радліне<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Сьвірыдавічах — 14, у Маладушы — 11<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. 18 лютага 1784 году адбылася візытацыя царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў сяле Сьвірыдавічы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай. Прыход узначальваў сьвятар Якуб Сівіцкі. У яго складзе пры самай царкве 22 дымы вёскі Сьвірыдавічы з 56 мужчынамі і 61 белагаловай; нязгоднымі (дызунітамі, праваслаўнымі) тут названыя адпаведна 15 і 29 асобаў, за 3 мілі 15 дымоў вёскі Маладуша з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных — 24 і 14 асобаў, за 2 мілі 21 дым вёскі Бярозаўка з 61 мужчынам і 61 жанчынай, нязгодных — 24 і 21 асоба, за паўчвэрці мілі 6 дымоў вёскі Барсукі з 12 мужчынамі і 12 белагаловымі, нязгодных — 9 і 4 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Сьцяпанаўка з 14 мужчынамі і 14 белагаловымі, нязгодных — 4 і 6 асобаў, за мілю 7 дымоў вёскі Янпаль (Ямпаль) з 18 мужчынамі і 19 жанчынамі, нязгодных — 9 і 14 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Чэсаў (Czesow) з 11 мужчынамі і 9 белагаловымі, нязгодных — 10 і 9 асобаў, за паўмілі 5 дымоў вёскі Радлін з 10 мужчынамі і 13 жанчынамі, нязгодных — 2 і 6 асобаў, за 2 мілі 4 дымы вёскі Вышамір з 7 мужчынамі і 7 белагаловымі, нязгодных — 2 і 4 асобы. Таксама згаданы фундуш царкве паноў Антонія, Траяна і Бэнэдыкта Прыбараў, пазначаны 28-м чэрвеня 1781 году<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. [[Файл:Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|зьлева|150px|Загаловак інвэнтара Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] [[Файл:Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|150px|Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] У інвэнтары Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы, складзеным 13 жніўня 1792 году, засьведчана, што да яе прыходу належалі верныя з 27 двароў у Сьвірыдавічах, 8 у Янпалі, 6 у Сьцяпанаўцы, 9 у Радліне, 23 у Бярозаўцы, 18 у Маладушы, 9 у вёсцы Барсук. Зь іх мужчын было 330, жанчын — 311 душ. Узначальваў прыход сьвятар Фадзей Лісевіч<ref>НГАБ. Ф. 1299. Воп. 1. Спр. 1. А. 10адв.-11адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сьвірыдавічы — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сяльцо Сьвірыдавічы, вёскі Барсукі, Маладушша, Ямпаль, Сьцяпанаўка, Радлін, фальварак Чэсаў названыя ўласнасьцю Адама, Бэнэдыкта і Траяна Прыбараў<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71—72</ref> У парэформавы пэрыяд Сьвірыдавічы адміністрацыйна належалі да Засьпенскай воласьці. На 1909 год у сяле Сьвірыдавічы налічваўся 71 двор з 499 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 20 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 178</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Сьвірыдавічы, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Засьпенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Засьпенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] 3zwvh0c45l4fa052tjr9nyb0pqkj5nv 0 303344 2682475 2026-08-05T15:16:20Z Dymitr 10914 пачатак 2682475 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Уладзіме́р Танке́віч''' ({{Н}} 22 ліпеня 2004 году) — беларускі футбаліст, абаронца гарадзенага «[[Нёман Горадня|Нёману]]». == Кар’ера == Выхаванец футбольнай акадэміі гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]». У сэзоне 2021 году пачаў выступаць за дублюючы склад гарадзенскага клюбу, таксама працягваючы выступаць на юнацкім узроўні. У сакавіку 2024 года на правах арэнды далучыўся да «[[Ліда (футбольны клюб)|Ліды]]», што было разьлічана да заканчэньня сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/185753|загаловак="Лида" усилилась вратарем и защитником|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=29.03.2024}}</ref>. Дэбютаваў за лідзкую каманду 7 красавіка ў матчы першага туру [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі]] супраць пінскай «[[Хваля Пінск|Хвалі]]», зьявіўшыся на полі ў стартавым складзе. Агулам Танкевіч у тым сэзоне быў гульцом асноўнага складу, прапусьціўшы цягам Першай лігі толькі дзьве сустрэчы праз дыскаліфікацыю за атрыманьне 4-й і 6-й жоўтай карткі цягам розыгрышу. У студзені 2025 году на правах арэнднай дамовы прыяднаўся да «[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргоні]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/197602|загаловак="Неман" отдал двух игроков в аренду "Сморгони"|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=24.01.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250124114450/https://football.by/news/197602|дата копіі=24.01.2025}}</ref>. Дэбютаваў за клюб у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] 16 сакавіка 2025 году ў матчы супраць менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», выйшаўшы на замену на 80-й хвіліне. Сваім дэбютным загнаным голам за клюб вызначыўся 21 красавіка ў матчы супраць віцебскага [[МЛ Віцебск|МЛ]]. Як і ў папярэдняй камандзе быў гульцом першай адзінаццатцы, прапусьціўшы толькі некалькі матчаў праз дыскваліфікацыі. У студзені 2026 году па вяртаньні з арэнды склаў з гарадзенскім клюбам новы трохгадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://bel.football/news/vladimir-tonkevich-podpisal-dolgosrochnyy-kontrakt-s-nemanom|загаловак=Владимир Тонкевич подписал долгосрочный контракт с «Неманом»|выдавецтва=bel.football|дата публікацыі=19.01.2026}}</ref>. Дэбютаваў за клюб 21 сакавіка ў матчы супраць барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], выйшаўшы на поле ў стартавым складзе. Як адзначыў галоўны трэнэр каманды [[Ігар Кавалевіч]], абаронца стаў добра спрактыкаваным за гады арэнды<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-02-25 |url = https://football.by/news/214555 |загаловак = Игорь Ковалевич - о молодых защитниках "Немана": "Кирко заметно прибавил, довольны прогрессом Тонкевича" |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-08-05 |мова = ru}}</ref>. У выніку Танкевіч заняў сваё пачэснае месца ў асноўным складзе на правым баку абароны гарадзенцаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Танкевіч, Уладзімер}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] ikb1cmdijsoogi6mj102wpykvb4opd6 2682563 2682475 2026-08-06T07:08:55Z Dymitr 10914 /* Кар’ера */ + дасягненьні 2682563 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Уладзіме́р Танке́віч''' ({{Н}} 22 ліпеня 2004 году) — беларускі футбаліст, абаронца гарадзенага «[[Нёман Горадня|Нёману]]». == Кар’ера == Выхаванец футбольнай акадэміі гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]». У сэзоне 2021 году пачаў выступаць за дублюючы склад гарадзенскага клюбу, таксама працягваючы выступаць на юнацкім узроўні. У сакавіку 2024 года на правах арэнды далучыўся да «[[Ліда (футбольны клюб)|Ліды]]», што было разьлічана да заканчэньня сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/185753|загаловак="Лида" усилилась вратарем и защитником|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=29.03.2024}}</ref>. Дэбютаваў за лідзкую каманду 7 красавіка ў матчы першага туру [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі]] супраць пінскай «[[Хваля Пінск|Хвалі]]», зьявіўшыся на полі ў стартавым складзе. Агулам Танкевіч у тым сэзоне быў гульцом асноўнага складу, прапусьціўшы цягам Першай лігі толькі дзьве сустрэчы праз дыскаліфікацыю за атрыманьне 4-й і 6-й жоўтай карткі цягам розыгрышу. У студзені 2025 году на правах арэнднай дамовы прыяднаўся да «[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргоні]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/197602|загаловак="Неман" отдал двух игроков в аренду "Сморгони"|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=24.01.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250124114450/https://football.by/news/197602|дата копіі=24.01.2025}}</ref>. Дэбютаваў за клюб у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] 16 сакавіка 2025 году ў матчы супраць менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», выйшаўшы на замену на 80-й хвіліне. Сваім дэбютным загнаным голам за клюб вызначыўся 21 красавіка ў матчы супраць віцебскага [[МЛ Віцебск|МЛ]]. Як і ў папярэдняй камандзе быў гульцом першай адзінаццатцы, прапусьціўшы толькі некалькі матчаў праз дыскваліфікацыі. У студзені 2026 году па вяртаньні з арэнды склаў з гарадзенскім клюбам новы трохгадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://bel.football/news/vladimir-tonkevich-podpisal-dolgosrochnyy-kontrakt-s-nemanom|загаловак=Владимир Тонкевич подписал долгосрочный контракт с «Неманом»|выдавецтва=bel.football|дата публікацыі=19.01.2026}}</ref>. Дэбютаваў за клюб 21 сакавіка ў матчы супраць барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], выйшаўшы на поле ў стартавым складзе. Як адзначыў галоўны трэнэр каманды [[Ігар Кавалевіч]], абаронца стаў добра спрактыкаваным за гады арэнды<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-02-25 |url = https://football.by/news/214555 |загаловак = Игорь Ковалевич - о молодых защитниках "Немана": "Кирко заметно прибавил, довольны прогрессом Тонкевича" |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-08-05 |мова = ru}}</ref>. У выніку Танкевіч заняў сваё пачэснае месца ў асноўным складзе на правым баку абароны гарадзенцаў. == Дасягненьні == '''«Нёман»''': * Уладальніка [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Танкевіч, Уладзімер}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] e60qvxf4d22qcfj01loyje35peks7cv 0 303345 2682482 2026-08-05T15:53:00Z Dymitr 10914 пачатак 2682482 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Арцём Толкін''' ({{Н}} 12 ліпеня 2000 году) — беларускі футбаліст, абаронца «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]». == Кар’ера == Займаўся ў футбольнай акадэміі гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», дзе ў сэзоне 2018 году трапіў у клюбны дубль. У ліпені 2020 году на правах вольнага агента далучыўся да другалігавага «[[Астравец (футбольны клюб)|Астраўца]]», падпісаўшы кантракт да канца сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/142335|загаловак=Три игрока пополнили состав "Островца"|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=31.07.2020|копія=https://web.archive.org/web/20260531174304/https://football.by/news/142335|дата копіі=31.05.2026}}</ref>. Дэбютаваў за клюб 1 жніўня 2020 году ў матчы супраць стаўпецкага «[[Кронан Стоўпцы|Кронану]]», адгуляўшы першы тайм сустрэчы. У лютым 2021 году падоўжыў супрацу з астравецкім клюбам яшчэ на год<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/148585|загаловак=Три футболиста продлили контракты с "Островцом"|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=12.02.2021}}</ref>. Разам з клюбам заняў першае месца ў гарадзенскім дывізіёне, прасунуўшыся ў фінальны этап чэмпіянату. У выніку каманда стала пераможцам [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]], але цягам вырашальнай стадыі сам футбаліст гуляў толькі эпізадычна. У лютым 2022 году ён пакінуў клюб па заканчэньні тэрміну дзеі кантракту<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/160964|загаловак=Кашевский и Толкин покинули "Островец"|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=04.02.2022|копія=https://web.archive.org/web/20260531174304/https://football.by/news/160964|дата копіі=31.05.2026}}</ref>. Ужо празь месяц абаронца далучыўся да «[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слоніму-2017]]», склаўшы працоўную ўгоду да канца сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/161833|загаловак=Толкин перешел в "Слоним-2017"|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=04.03.2022|копія=https://web.archive.org/web/20260531174304/https://football.by/news/161833|дата копіі=31.05.2026}}</ref>. Дэбютаваў у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]] 10 красавіка ў матчы супраць «[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргоні]]», выйшаўшы на поле ў стартавым складзе. У далейшым працягваў выступаць за слонімскі клюб як адзін з ключавых гульцоў, таксама часам выконваючы ролю капітана. У канцы верасьня 2024 году вызначыўся сэрыяй загнаных запар галоў супраць «Астраўцу», салігорскага «Шахцёра-2» і барысаўскага БАТЭ-2. Першы галявы дубль зьдзейсьніў 1 лістапада 2024 году ў матчы супраць «[[Ворша (футбольны клюб)|Воршы]]». Па двух сэзонах у камандзе пакінуў клюб. У лютым 2025 году як вольны агент прыяднаўся да «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]», падпісаўшы кантракт да канца сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sfc-slutsk.by/publications/nash-novichok-2025-02-04|загаловак=Наш новичок.|выдавецтва=Афіцыйны сайт ФК «Слуцку»|дата публікацыі=04.02.2025}}</ref>. На пачатку сакавіка дэбютаваў у кашулі клюбу ў чвэрцьфінальным матчы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] супраць «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]». А праз тыдзень запачаткаваў выступы ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] ў матчы супраць віцебскага [[МЛ Віцебск|МЛ]]. У наступным матчы, які адбыўся 29 сакавіка, пацэліў два галы ў браму «Смаргоні». У сьнежні 2025 году зьявілася інфармацыя, што абаронца пакінуў слуцкі клюб<ref>{{спасылка|спасылка=https://sfc-slutsk.by/publications/pokinuli-klub-2025-12-02|загаловак=Покинули клуб!|выдавецтва=Афіцыйны сайт ФК «Слуцку»|дата публікацыі=02.12.2025}}</ref>, але ў студзені зноў узмоцніў шыхты каманды<ref>{{спасылка|спасылка=https://sfc-slutsk.by/publications/perepodpisal-kontrakt-2026-01-13|загаловак=Переподписал контракт.|выдавецтва=Афіцыйны сайт ФК «Слуцку»|дата публікацыі=13.01.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260531174304/https://sfc-slutsk.by/publications/perepodpisal-kontrakt-2026-01-13|дата копіі=31.05.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Толкін, Арцём}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] 4tvqxgtz3wnf3tjdlti7bnfnophq50y 0 303346 2682483 2026-08-05T16:20:54Z Dymitr 10914 пачатак 2682483 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Кіры́л Адамо́віч''' ({{Н}} 15 лютага 2006 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «[[Нафтан Наваполацак|Нафтану]]» (у арэндзе зь менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»). == Кар’ера == Пачаў займацца футболам у акадэміі «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]». Таксама пасьпеў прайсьці футбольныя школы Мурашкі, [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], берасьцейскага «[[Рух Берасьце|Руху]]» і сталічнага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». Да апошняга з памянёных клюбаў прыяднаўся ў 2022 годзе, дзе браў удзел у юнацкіх спаборніцтвах<ref name=":0" >{{спасылка|спасылка=https://fcnaftan-novopolotsk.by/новости/document-10213.html|загаловак=Кирилл Адамович - игрок ФК «Нафтан-Новополоцк»!|выдавецтва=fcnaftan-novopolotsk.by|дата публікацыі=17.02.2026}}</ref>. У пачатку сэзону 2024 году далучыўся да другой каманды клюбу, дзе дэбютаваў за клюб 18 траўня 2024 году ў матчы [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі]] супраць барысаўскага БАТЭ-2. Першым голам у «Дынама-2» адзначыўся праз год у матчы супраць «[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічаў]]». Таксама ў складзе юнацкай каманды менчукоў браў удзел у розыгрышы [[Юнацкая ліга УЭФА|Юнацкай лігі УЭФА]]. У лютым 2026 году на правах аднагадовай арэнднай дамовы далучыўся да наваполацкага «[[Нафтан Наваполацак|Нафтану]]»<ref name=":0" /><ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-02-17 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20263/lyuty7/kiryl-adamovich-pasprabue-syabe-navapolacku |загаловак = Кірыл Адамовіч паспрабуе сябе ў Наваполацку |выдавец = Афіцыйны сайт ФК «Дынама» Менск |дата доступу = 2026-08-05 |мова = be}}</ref>. Дэбютаваў у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] 22 сакавіка 2026 году ў матчы супраць магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]», выйшаўшы на замену на 72-й хвіліне. Гулец хутка замацаваўся ў асноўным складзе каманды. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Адамовіч, Кірыл}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] gwo26dmbb79jctpfyds29evfow2wle9 0 303347 2682487 2026-08-05T18:28:10Z Dymitr 10914 пачатак 2682487 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ільля́ Віхро́ў''' ({{Н}} 25 сьнежня 2002 году) — беларускі футбаліст, абаронца бабруйскай «[[Белшына Бабруйск|Белшыны]]». == Кар’ера == Выхаванец футбольнай акадэміі бабруйскай «[[Белшына Бабруйск|Белшыны]]». У сэзоне 2019 году накіраваўся да складу другой каманды бабруйскага клюбу, дэбютаваў за дублюючую каманду 20 красавіка 2019 году ў матчы [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]] супраць «[[Нёманец Узда|Узды]]». Першым голам адзначыўся 7 верасьня ў матчы супраць стаўпецкага «Нёману-Агра». Па сэзоне другая каманда была расфармаваная, таму футбаліст выправіўся выступаць за дублюючы склад. У 2021 годзе бабруйскі клюб ізноў заявіў другую каманду клюбу дзеля ўдзелу ў Другой лізе, у складзе якога зноў выступаў гулец. У сэзоне 2023 годзе футбаліст бараніў колеры бабруйскага «[[Тарпэда Бабруйск|Тарпэда]]». Пасьля заканчэньня сэзону пакінуў клюб, адправіўшыся праходзіць тэрміновую вайсковую службу. У сакавіку 2025 году далучыўся да бабруйскай «Белшыны»<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbelshina.by/novosti/novosti-kluba/voprosy-bolelshchikov-direktoru-kluba-?sphrase_id=9384|загаловак=Вопросы болельщиков директору клуба|выдавецтва=fcbelshina.by|дата публікацыі=26.03.2025}}</ref>, калі той выступаў у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]. Дэбютаваў за першую каманду 26 красавіка ў матчы супраць «[[Астравец (футбольны клюб)|Астраўцу]]», выйшаўшы на замену на 76-й хвіліне. Дэбютны матч у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] згуляў 22 сакавіка 2026 году ў матчы супраць берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]». Пры гэтым калі ў папярэднім сэзоне футбаліст быў гульцом ратацыі, па выхадзе ў элітны дывізіён Віхроў замацаваўся ў асноўным складзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Віхроў, Ільля}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] 69qzwbnfnf8p55w5h0s59xiphwg7fi7 0 303348 2682491 2026-08-05T20:17:40Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Rupert_Murdoch?oldid=1363444240 2682491 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Кіт Ру́пэрт Мэ́рдак''' ({{мова-en|Keith Rupert Murdoch}}; 11 сакавіка 1931 году) — народжаны ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] амэрыканскі бізнэсовы магнат, інвэстар і мэдыя-магнат<ref>{{навіна|спасылка=http://www.businesspundit.com/10-most-influential-media-moguls-in-history/|загаловак=10 Most Influential Media Moguls in History|выдавец=Business Pundit|дата публікацыі=20.07.2011|копія=https://web.archive.org/web/20170606021540/http://www.businesspundit.com/10-most-influential-media-moguls-in-history/|дата копіі=06.06.2017}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Mahler, Jonathan|спасылка=https://www.nytimes.com/interactive/2019/04/03/magazine/rupert-murdoch-fox-news-trump.html|загаловак=How Rupert Murdoch’s empire of influence remade the world|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.04.2019}}</ref>. Праз сваю кампанію [[News Corp]] ён ёсьць уладальнікам сотняў мясцовых, нацыянальных і міжнародных выданьняў ва ўсім сьвеце, у тым ліку ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ([[The Sun]] і [[The Times]]), [[Аўстралія|Аўстраліі]] ([[The Daily Telegraph]], [[Herald Sun]] і [[The Australian]]), у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ([[The Wall Street Journal]] і [[New York Post]]), кніжнага выдавецтва [[HarperCollins]] і тэлевізійных каналаў [[Sky News Australia]] і [[Fox News]] (праз [[Fox Corporation]]). Ён таксама быў уладальнікам [[Sky]] (да 2018), [[21st Century Fox]] (да 2019) і цяпер ужо няіснага [[News of the World]]. З чыстым капіталам у 21,7 млрд даляраў ЗША паводле зьвестак на 2 сакавіка 2022 году Мэрдак займаў 31-ы радок сярод найбольш заможных людзей ЗША і 71-ы радок у сьвеце паводле часопісу [[Forbes]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.forbes.com/profile/rupert-murdoch/|загаловак=#31 Rupert Murdoch & family|выданьне=Forbes|год=02.03.2022}}</ref>. У сувязі зь ягоным значным багацьцем і ўплывам на мэдыя і палітыку Мэрдака апісваюць як алігарха<ref>{{навіна|аўтар=Reich, Robert|спасылка=https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/nov/20/protect-democracy-free-press|загаловак=To protect US democracy from tyrants, we must protect the truly free press|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=19.11.2024}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Kuper, Simon|спасылка=https://www.ft.com/content/1da1da6b-9410-4ab5-a295-f3a9e48f9977|загаловак=From Putin to Musk: the making of a modern-day oligarch|выдавецтва=Financial Times|дата публікацыі=28.10.2023}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Dumas, Daisy|спасылка=https://www.theguardian.com/australia-news/2025/jan/25/grace-tame-wears-anti-murdoch-shirt-to-prime-minister-anthony-albanese-australian-of-the-year-morning-tea-ntwnfb|загаловак=Grace Tame wears anti-Murdoch shirt to PM's morning tea in snipe at 'morbidly wealthy oligarchs'|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=25.01.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мэрдак, Рупэрт}} [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]] f3v3lyhwkyiuws5z7vkgo3weelntme9 0 303349 2682553 2026-08-06T06:47:40Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Даніла_Андрэевіч_Сокал?oldid=4754899 2682553 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Дані́ла Со́кал''' ({{Н}} 27 лютага 2001 году) — беларускі футбаліст, брамнік барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец мазырскай СДЮШАР-1. У дарослым футболе дэбютаваў 29 жніўня 2016 году ў складзе мазырскага «[[Мантажнік Мазыр|Мантажніка]]» ў матчы Другой лігі супраць жыткавіцкага [[ЮАС Жыткавічы|ЮАС]] (5:0). Ня маючы на той момант 16 гадоў, стаў адным з наймаладзейшых гульцоў у гісторыі беларускага футболу<ref>{{Cite web |title=Футбол. Вторая лига. В "Монтажнике" дебютировал 15-летний вратарь Данила Сокол |url=https://www.pressball.by/news/football/242164 |website = pressball.by |access-date=2022-03-26 |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327134339/https://www.pressball.by/news/football/242164 |archive-date=2022-03-27 |url-status=dead }}</ref>. У 2017 годзе выступаў за дубль мазырскай «[[Славія Мазыр|Славіі]]», пасьля гуляў за «Мантажнік» на аматарскім узроўні, а таксама пачаў выступаць у [[пляжны футбол|пляжным футболе]] за мазырскую каманду «[[М-Сіці Мазыр|М-Сіці]]», выклікаўся ў нацыянальную зборную Беларусі па пляжным футболе. У ліпені 2020 году зноў далучыўся да дубля «Славіі», дзе замацаваўся ў складзе. У красавіку 2021 году быў аддадзены ў арэнду ў койданаўскі «[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]]»<ref>{{cite web|url = https://www.pressball.by/news/football/382414 |title = Футбол. Вратарь "Славии" Сокол будет выступать за дзержинский "Арсенал" на правах аренды |website = pressball.by |language = ru |url-status = dead}}</ref>. Пачынаў сэзон 2021 году рэзэрвовым брамнікам койданаўцаў, аднак пазьней даў рады ў канкурэнтнай барацьбе з [[Павал Галавенка|Паўлам Галавенкам]], а ў другой палове сэзону чаргаваўся ў складзе з [[Уладзімер Пяцігорац|Уладзімерам Пяцігорцам]]. Паводле вынікаў сэзону дапамог «Арсэналу» выйсьці ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшую лігу]]. У сьнежні 2021 году па заканчэньні арэнды вярнуўся ў «Славію»<ref>{{cite web|date = 2021-12-13|url = https://football.by/news/159310 |title = По окончании срока аренды в "Арсенале" Сокол вернулся в "Славию" |website = football.by |access-date = 2023-12-06 |language = ru}}</ref>. У пачатку 2022 году пачаў рыхтавацца да новага сэзону з асноўным складам мазырскага клюбу. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 20 сакавіка 2022 году ў матчы 1-га туру супраць барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] (0:3), адгуляўшы на полі ўсе 90 хвілінаў. У далейшым у сэзоне 2022 году быў асноўным брамнікам каманды, а ў 2023 годзе рэдка зьяўляўся на полі, гуляючы пераважна за дубль. У сьнежні 2023 году падоўжыў кантракт з «Славіяй»<ref>{{cite web|date = 2023-12-06|url = https://football.by/news/181541 |title = Данила Сокол продлил соглашение со "Славией" |website = football.by |access-date = 2023-12-06 |language = ru}}</ref>, а ў лютым 2024 году быў аддадзены ў арэнду ў бабруйскую «[[Белшына Бабруйск|Белшыну]]»<ref>{{cite web|date = 2024-02-14|url = https://football.by/news/184005 |title = "Белшина" арендовала у "Славии" вратаря |website = football.by |access-date = 2024-02-14 |language = ru}}</ref>. Футбаліст адразу ж здолеў замацавацца ў асноўнай камандзе бабруйскага клюбу, стаўшы галоўным брамнікам каманды. Па заканчэньні сэзону пакінуў як бабруйскім клюб, гэтак і распараджэньне мазырчукоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://bel.football/news/danila-sokol-mozhet-prodolzhit-kareru-v-bate|загаловак=Данила Сокол продолжит карьеру в БАТЭ|выдавецтва=bel.football|дата публікацыі=29.12.2024}}</ref>. У сьнежні 2024 году зьявілася інфармацыя, што футбаліст стане гульцом барысаўскага БАТЭ. У студзені 2025 году на правах вольнага агента далучыўся да барысаўскага клюбу, падпісаўшы кантракт да канца сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbate.by/news/2206|загаловак=Данила Сокол — игрок БАТЭ|выдавецтва=fcbate.by|дата публікацыі=14.01.2025}}</ref>. Сэзон пачынаў у ролі рэзэрвовага брамніка, неўзабаве выправіўшыся таксама да складу другой каманды. У далейшым здолеў замацавацца ў асноўнай камандзе барысаўскага клюбу ў ролі першага галкіпэра. На пачатку 2026 году стаў уладальнікам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], пацягнуўшы з правага кута ў фінальным матчы ў сэрыі пэнальці стрэл [[Аляксандар Сялява|Аляксандра Сялявы]]<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-05-16 |url = https://football.by/news/218328 |загаловак = Се ля ви. Минское "Динамо" снова разминулось с национальным кубком, который уехал в Борисов |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-08-06 |мова = ru}}</ref>. === Міжнародная === 8 кастрычніка 2021 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 21 году)]], адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у адборачным матчы чэмпіянату Эўропы 2023 году супраць зборнай Грэцыі (0:2). За далейшыя месяцы яшчэ часам прыцягваўся да матчаў каманды. == Дасягненьні == '''БАТЭ''': * Уладальніка [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{Склад ФК БАТЭ}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сокал, Даніла}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] 527mg3wuj1z0x0h3pkj2r8ba5g7qj6l 0 303350 2682555 2026-08-06T06:58:08Z Dymitr 10914 пачатак 2682555 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Кіры́л Апанасе́віч''' ({{Н}} 6 лютага 2007 году) — беларускі футбаліст, нападнік бабруйскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец футбольнай акадэміі менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», адкуль затым перабраўся ў барысаўскі [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. У сэзоне 2025 году накіраваўся выступаць за другую каманду клюбу, запачаткаваўшы выступы ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]] 29 сакавіка 2025 году ў матчы супраць «[[Ворша (футбольны клюб)|Воршы]]». У стартавым матчы адразу адзначыўся голам. За асноўную каманду барысаўскага клюбу дэбютаваў 25 ліпеня году ў матчы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] супраць наваполацкага «[[Нафтан Наваполацак|Нафтану]]», таксама пацэліўшы гол у браму суперніка. У [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] ўпершыню згуляў 1 жніўня супраць «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», выйшаўшы на замену на 57-й хвіліне. У далейшым працягнуў выступаць за асноўную каманду клюбу. Дэбютны гол у чэмпіянаце паклаў на свой рахунак 23 лістапада зноў у браму «Нафтану». На пачатку 2026 году разам з клюбам стаў уладальнікам Кубка Беларусі, дзе ў фінале 16 траўня 2026 году адзнаыўся голам у браму менскага «Дынама» як у асноўны час, гэтак і ў сэрыі пэнальці<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/218328|загаловак=Се ля ви. Минское "Динамо" снова разминулось с национальным кубком, который уехал в Борисов|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=16.05.2026}}</ref>. === Міжнародная === У верасьні 2025 году атрымаў выклік у [[юнацкая зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 19 гадоў)]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbate.by/news/2609|загаловак=Кирилл Апанасевич вызван в юниорскую сборную Беларуси|выдавецтва=fcbate.by|дата публікацыі=01.09.2025}}</ref>. Дэбютаваў за каманду 5 верасьня 2025 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Расеі. Сваім дэбютным загнаным голам у кашулі юнацкай зборнай вызначыўся 8 верасьня ў наступным таварыскім матчы супраць зборнай Расеі<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbate.by/news/2620|загаловак=Кирилл Апанасевич забивает за юниорскую сборную Беларуси|выдавецтва=fcbate.by|дата публікацыі=08.09.2025}}</ref>. == Дасягненьні == '''БАТЭ''': * Уладальніка [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} {{Склад ФК БАТЭ}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Апанасевіч, Кірыл}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] espr78ypqobpil78ylxcx9mjituka02 0 303351 2682576 2026-08-06T10:01:05Z Dymitr 10914 пачатак 2682576 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Яго́р Хралянко́ў''' ({{Н}} 11 лістапада 2005 году) — беларускі футбаліст, абаронца берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]». == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец футбольнай акадэміі берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]», да якой далучыўся ў 2018 годзе. У 2021 годзе перайшоў у берасьцейскі «[[Рух Берасьце|Рух]]». У чэрвені 2022 году пакінуў клюб, бо той спыніў сваё існаваньне. У пачатку 2023 году вярнуўся ў «Дынама», дзе пачаў выступаць за дублюючы склад. У ліпені 2023 году ўпершыню пачаў прыцягвацца да матчаў асноўнай каманды. Дэбютаваў 22 ліпеня 2023 году ў матчы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] супраць гомельскага «[[Паперпрам Гомель|Паперпраму]]», выйшаўшы на замену на 87-й хвіліне<ref>{{спасылка|спасылка=https://dynamo-brest.by/by/egor-khralenkov-debyutiroval-za-osnovnoj-sostav-dinamo-brest|загаловак=Егор Храленков дебютировал за основной состав «Динамо-Брест»|выдавецтва=dynamo-brest.by|дата публікацыі=22.07.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230822114823/https://dynamo-brest.by/by/egor-khralenkov-debyutiroval-za-osnovnoj-sostav-dinamo-brest|дата копіі=22.08.2023}}</ref>. Першы матч у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] згуляў 20 жніўня 2023 году супраць мазырскай «[[Славія Мазыр|Славіі]]». Першым голам адзначыўся 9 лістапада 2024 году ў матчы супраць барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], аднак цягам сэзону заставаўся гульцом ратацыі. У канцы ліпеня 2025 году дзеля здабыцьця гульнявой практыкі на правах арэнды прыяднаўся да «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://dynamo-brest.by/burak-i-khralenkov-arendovany-slutskom|загаловак=Бурак и Храленков арендованы «Слуцком»|выдавецтва=dynamo-brest.by|дата публікацыі=24.07.2025|копія=https://web.archive.org/web/20260518061942/https://dynamo-brest.by/burak-i-khralenkov-arendovany-slutskom|дата копіі=18.05.2026}}</ref>. У новай камандзе таксама быў перадусім гульцом замены. У сьнежні 2025 году пакінуў слуцкі клюб па заканчэньні тэрміну дзеі арэнднага пагадненьня<ref>{{спасылка|спасылка=https://sfc-slutsk.by/publications/pokinul-klub-2025-12-15|загаловак=Покинул клуб.|выдавецтва=sfc-slutsk.by|дата публікацыі=15.12.2025}}</ref>. === Міжнародная === У пачатку 2021 году ў складзе юнацкай [[Юнацкая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 17 гадоў)]] браў удзел у [[Кубак разьвіцьця|Кубку разьвіцьця]], дзе заняў з камандай выніковае чацьвертае месца. У кастрычніку 2021 году разам з зборнай накіраваўся на кваліфікацыйныя матчы да юнацкага чэмпіянату Эўропы. Першы матч на турніры згуляў 16 кастрычніка 2021 году супраць зборнай Славаччыны. У чэрвені 2023 году атрымаў выклік у юніёрскую [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 19 гадоў)]]. Дэбютаваў за каманду 18 чэрвеня 2023 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Грузіі<ref>{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/175817|загаловак=Юниорская сборная Беларуси обыграла грузин в товарищеском матче|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=18.06.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230619083251/https://football.by/news/175817|дата копіі=19.06.2023}}</ref>. У сакавіку 2024 году атрымаў выклік у моладзевую [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 21 году)]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://team.abff.by/news/article/vyzov-v-molodeznuu-sbornuu-70195|загаловак=Вызов в молодежную сборную|выдавецтва=abff.by|дата публікацыі=06.03.2024|копія=https://web.archive.org/web/20250516133448/https://team.abff.by/news/article/vyzov-v-molodeznuu-sbornuu-70195|дата копіі=16.05.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Хралянкоў, Ягор}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] n76wycdp0n0aqdeh19br14knes0e4r4