Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 3253 2686741 2678073 2026-08-25T10:15:52Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686741 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч | Імя = Любарт | Лацінка = Lubart | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = Lubart. Любарт (1578).jpg | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = Уяўны партрэт Любарта, 1578 г. | Герб = | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = 1299 | Месца нараджэньня = | Памёр = 1384 (?) | Месца сьмерці = | Род = | Бацька = [[Гедзімін]] | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Лю́барт Гедзімі́навіч''' (у праваслаўі '''Дзьмітры'''; 1299 — 1384?) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], князь валынскі (уладзімерскі і луцкі). == Імя == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)|Імёны ліцьвінаў}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Любартъ Кгедиминовичь'' (8 сьнежня 1322 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 21.</ref>; ''От князя от [[Кейстут|Кестутя]] и от князя от Либорта у Торунь к местычемъ'' (па 1341 годзе)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514173508/http://starbel.by/dok/d069.htm Послание литовских князей Кейстута и Любарта жителям Торуни (после 1341)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 23.</ref>; ''Lubardus filius Gedimini ducis Litwanorum'' ([[Хроніка Яна з Чарнкова]] пад 1349 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica. Pomniki dziejowe polski. T. 2. — Lwów, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AUghAQAAMAAJ&q=%40Lubardus#v=snippet&q=%40Lubardus&f=false S. 629].</ref>; ''Rex Leobardum'' ([[Дубніцкая хроніка]] пад 1451 годам)<ref>Chronicon Budense. Post elapsos ab editione prima et rarissima 365 annos, secundam adornavit. — Budae, 1838. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3QdfAAAAcAAJ&q=Leobardum+#v=snippet&q=Leobardum&f=false P. 317].</ref>; ''Оже я князь [[Яўнут|Еоунутии]], и Кистюти, и Любартъ'' (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Nobilibus viris Oligerdo Magno et Kenstuto ac Lubardo fratribus ducibus Lituanorum'' (23 кастрычніка 1373 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511070032/http://starbel.by/dok/d070.htm Послание папы Григория XI в.к.л. Ольгерду с призывом принять католичество (1373)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Lubertus Lytwanus'' (1376 год)<ref name="Urban-2001-168">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 168.</ref>; ''Lunardus dux Lituanorum'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''das Luwburten was gewest'' ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год)<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 265.</ref>; ''Lubart'' ([[Хроніка Віганда]]<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 618].</ref>, 18 студзеня 1401 году<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 72].</ref>); ''non Luberti in Lutzik''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Luberti#v=snippet&q=Luberti&f=false S. 111].</ref>, ''Lubertus''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Lubertus#v=snippet&q=Lubertus&f=false S. 115].</ref> ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]]); ''Lubarth''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Любортъ''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''Lubarth'' ([[Ян Длугаш]])<ref>Joannis Długossii seu longini canonici Cracoviensis Historiae Polonicae libri XII. T. 3. L. 9, 10. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ONvkM5EkcLYC&q=Lubarth#v=snippet&q=Lubarth&f=false P. 406, 500].</ref>; ''Любортъ'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A&f=false С. 72].</ref> і [[Сафійскі першы летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A&f=false С. 235].</ref>); ''оть князя Луцкого и Володимерского Люборта Кгедиминовича'' (14 лютага 1498 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 20.</ref>; ''Любордъ Гедимановичь''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 221].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]). == Жыцьцяпіс == [[Файл:Lubart. Любарт (1366, 1930).jpg|значак|Пячаць Любарта, 1366 г.]] Паводле [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]], Любарт нарадзіўся ў 1299 г. і быў першым сынам [[Гедзімін]]а ад трэцяй жонкі [[Еўна Полацкая|Еўны Полацкай]]. Выступае ў гістарычных крыніцах у 1336—1382 гадох. У 1330-х гадох удзельнічаў у літоўскіх наездах на [[Мазовія|Мазовію]]. Першым шлюбам, відаць, жанаты з дачкой уладзімера-валынскага князя [[Андрэй Юр'евіч|Андрэя Юр’евіча]] (Ганнай ?). Па сьмерці апошняга гаспадара [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] [[Юры-Баляслаў II Тройдзенавіч|Юрыя-Баляслава II Тройдзенавіча]] (1340 год), пры падтрымцы бацькі Любарт заняў [[Валынь]]. Прэтэндаваў і на [[Галічына|Галічыну]], у 1340—1349 гадох галіцкае баярства на чале зь [[Дзьмітры Дзядзька|Дзьмітрыем Дзядзькам]] намінальна прызнавала гаспадаром то Любарта, то польскага караля [[Казімір III Вялікі|Казіміра III Вялікага]], то вугорскага [[Людвік I Вялікі|Людвіка I Вялікага]]. Гэта выклікала канфрантацыю паміж Любартам, з аднаго боку, і Казімірам і Людвікам, з другога. Падтрымліваў прыязныя стасункі з кіеўскім мітрапалітам [[Феагност]]ам, у 1347 годзе падтрымаў яго ініцыятыву па скасаваньні асобнай [[Галіцкая мітраполія|Галіцкай мітраполіі]], каб яна не паслужыла інструмэнтам пашырэньня ўплыву [[Польшча|Польшчы]] і [[Вугоршчына|Вугоршчыны]] на паўднёва-заходнія землі [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]]. Быў зьвязаны дынастычным шлюбам зь вялікім князем маскоўскім [[Сямён Горды|Сямёнам Гордым]]: у 1350 годзе ажаніўся зь яго пляменьніцай Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна. У [[жнівень|жніўні]] — [[лістапад]]зе 1349 году Казімер пры падтрымцы [[Залатая Арда|Залатой Арды]], Вугоршчыны і Мазовіі захапіў амаль усю тэрыторыю былога Галіцка-Валынскага княства, у тым ліку [[Берасьце]]. У 1350 годзе войскі ВКЛ вярнулі Берасьце і Валынь, нават на кароткі час авалодалі [[Львоў|Львовам]], але Галічына засталася ў руках Казімера. У 1351—1352 гадох польска-вугорскія войскі зьдзейсьнілі некалькі паходаў на Берасьце, [[Белз]], [[Уладзімер Валынскі]]. У жніўні 1351 году Любарт разам з [[Кейстут]]ам быў захоплены ў палон вугорцамі; 15 жніўня 1351 году падпісаў умову зь Людвікам, паводле якой ВКЛ мусіла заплаціць вялікі выкуп, адмаўлялася ад прэтэнзіяў на Галічыну, але захавала большую частку Валыні. У 1352 годзе склаў сэпаратную мірную ўмову з Казімерам і мазавецкімі князямі, але ўжо ў 1353 годзе далучыўся да наездаў Кейстута на Польшчу. Па працяглым пэрыядзе мірных дачыненьняў з Казімерам (1356—1366) у выніку ваеннага паходу апошняга адмовіўся ад прэтэнзіяў на Белскую і [[Холм]]скую землі, саступіў Польшчы заходнюю частку Валыні з цэнтрам ва Ўладзімеры, якую вярнуў па сьмерці Казімера ў 1370 годзе. У 1376 годзе браў удзел у шырокамаштабнай літоўскай выправе на Польшчу, што выклікала няўдалую для яго вайну зь Людвікам у 1377 годзе, у выніку якой Любарт мусіў прызнаць сябе васалам Вугоршчыны і пакінуць Людвіку сваіх сыноў у якасьці заложнікаў. Па сьмерці Людвіка ў 1382 годзе выкупіў у вугорскіх старастаў некаторыя памежныя галіцкія крэпасьці ([[Лапацін]], [[Алеска]] ды іншыя). За Любартам значэньне аднаго з галоўных палітычных цэнтраў ВКЛ набыў [[Луцак]]. У 1375 годзе ён згадзіўся на стварэньне першай у ВКЛ [[Луцкая каталіцкая япархія|Луцкай каталіцкай япархіі]], юрысдыкцыя якой ахоплівала і паўднёва-заходнія землі [[Беларусь|Беларусі]]. Сын Любарта ад першага шлюбу, Іван, быў адным з чарнігаўскіх удзельных князёў. Ад другой жонкі Любарт меў трох сыноў — Фёдара, Лазара і Сямёна. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [[Алесь Белы|Белы А.]] Любарт-Дзмітрый // {{Літаратура/ЭГБ|4}} * Насевіч В. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * Paszkiewicz H. Polityka ruska Kazimierza Wielkiego. Warszawa, 1925. * Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od konca czternastego wieku. Warszawa, 1895. * Довнар-Запольский М. В. Из истории литовско-польской борьбы за Волынь // Киевские университетские известия. 1896. № 8. * Филевич И. П. Борьба Польши и Литвы-Руси за галицко-владимирское наследие. СПб., 1890. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20060205024421/http://www.autary.iig.pl/bely/www/encyklapedyja/l.htm#6 Арыгінальны артыкул] [[Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] krszhk0df2qhumc8if0oi6jndmc6hru 0 4479 2686770 2686212 2026-08-25T11:09:53Z ~2026-46522-15 99707 2686770 wikitext text/x-wiki {{Манарх | Імя = Альґерд | Лацінка = Algierd<ref>{{Літаратура/Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс, 2001)}}</ref> | Тытул = | Партрэт = Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578).jpg | Памер = | Апісаньне = Альгерд (уяўны партрэт) | Імя пры нараджэньні = | Пасада = 12-ы [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] | Пачатак тэрміну = [[1345]] | Канец тэрміну = [[1377]] | Каранацыя = | Папярэднік = [[Еўнут]] | Наступнік = [[Ягайла]] | Дата нараджэньня = [[1296]] | Месца нараджэньня = | Дата сьмерці = [[24 траўня]] [[1377]] | Месца сьмерці = | Дата пахаваньня = | Месца пахаваньня = | Нашчадкі = Ад [[Марыя Яраслаўна Віцебская|Марыі]]:<br/> [[Андрэй Альгердавіч|Андрэй Полацкі]],<br/> [[Дзьмітры Альгердавіч Старэйшы|Дзьмітры Бранскі]],<br/> [[Уладзімер Альгердавіч|Уладзімер Кіеўскі]],<br/> [[Карыгайла|Карыгайла Чартарыйскі]]<br />Ад [[Ульяна Аляксандраўна Цьвярская|Ульяніі]]:<br/> [[Ягайла]],<br/> [[Скіргайла]],<br/> [[Фёдар Альгердавіч]], <br/>[[Дзьмітры Карыбутавіч]],<br/> [[Лугвен|Лугвен Наўгародзкі]], <br/>[[Аляксандар Альгердавіч|Аляксандар]], <br/>[[Сьвідрыгайла Альгердавіч|Сьвідрыгайла]]<br />'''разам:''' 12 сыноў і 5 дачок | Каралеўскі дом = | Дынастыя = [[Гедзімінавічы]] | Каралеўскі гімн = | Каралеўскі дэвіз = | Жонка = [[Марыя Яраслаўна Віцебская|Марыя]], [[Ульяна Аляксандраўна Цьвярская|Ульяна]] | Бацька = [[Гедзімін]] | Маці = [[Еўна Полацкая|Еўна]] ([[Вольга (жонка Гедзіміна)|Вольга]]) | Сайт = }} '''Альге́рд Гедзімі́навіч'''{{Заўвага|Паводле [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскага]] [[Памяньнік|памяньніку]], у праваслаўі меў імя '''Дзьмітры'''<ref>Голубев С. Т. Древний помянник Киево-Печерской лавры (конца XV — начала XVI столетия) // Чтения в историческом обществе Нестора летописца. Кн. 6, 1892. С. 6.</ref>}} (1296 — травень 1377) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] (1345—1377), князь крэўскі і віцебскі; адзін з найбуйнейшых вайскаводаў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пражыў больш за 80 гадоў, кіраваў дзяржавай 32 гады; бацька 12 сыноў, у тым ліку [[Ягайла|Ягайлы]], [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлы]], [[Скіргайла|Скіргайлы]], [[Уладзімер Альгердавіч|Уладзімера]]. У часы Альгерда тэрыторыя Вялікага Княства Літоўскага павялічылася больш чым у два разы, а [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускія землі]] занялі цэнтральнае месца ў дзяржаве. Гэта забясьпечыла рост іхнай эканомікі, разьвіцьцё культуры, умацаваньне [[беларуская мова|беларускай мовы]] як афіцыйнай<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 223.</ref><ref>[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 105.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Альгерд (імя)|Імёны ліцьвінаў}} Алгерд, Алгерт, Олгард, Алгард, Алгарда, Алгарт, Олгарт, Галгерд, Галгард або Голгерд, пазьней Алгірт, Алкард або Алегард (Algerd<ref name="Seibicke-1996-80">Seibicke W. Historisches deutsches Vornamenbuch. Bd. 1. — Berlin, 1996. [https://books.google.by/books?id=eFBmAAAAMAAJ&q=algerd+adalgard&dq=algerd+adalgard&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjB1eC7g8aJAxWf1QIHHXl-DCAQ6AF6BAgJEAI S. 80].</ref>, Algeard<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 37.</ref><ref>[https://www.behindthename.com/name/algeard/submitted Algeard], Behind the Name</ref><ref> Keith Briggs, [https://keithbriggs.info/Anglo-Saxon_dithematic_names.html#a Anglo-Saxon dithematic names]</ref><ref name="Fleming-1998-74-101">Fleming R. Domesday Book and the Law: Society and Legal Custom in Early Medieval England. — Cambridge, 1998. [https://books.google.by/books?id=gBm2eQvZlN4C&pg=PA101&dq=%22Algeard%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiXwruY4oCGAxXS_7sIHWpBCzoQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Algeard%22&f=false P. 74, 101].</ref>, Algerðr<ref>Falk H. Anmälan av «Norsk isländska dopnamn och fin gerade namn från medeltiden samlade och utgivna av EH Lind». Häftena 1—4 // Arkiv för nordisk filologi. Bd. 23 (27). — Lund, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gvWmhGW4sFwC&q=Algerdr#v=snippet&q=Algerdr&f=false S. 97].</ref><ref>Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. S. 17.</ref>, Algerde<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-0 Navn anno 1900 på bokstaven A], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Algert<ref>Stark F. Die Kosenamen der Germanen: eine Studie. — Wien, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0VAJAAAAQAAJ&q=Algert#v=snippet&q=Algert&f=false S. 180].</ref><ref name="Brons-1877-26">Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Algert#v=snippet&q=Algert&f=false S. 26].</ref>, Algerth<ref name="Brons-1877-26"/>, Olgard<ref>Raveling I. Die ostfriesischen Vornamen: Herkunft, Bedeutung und Verbreitung. — Aurich, 1972. [https://books.google.by/books?id=S2xmAAAAMAAJ&q=Olgard+gard&dq=Olgard+gard&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIqeuEn4KEAxVg_rsIHXSiCJMQ6AF6BAgEEAI S. 89].</ref>, Algardus<ref name="Krause-1856-39">Krause C. E. H. Beiträge zur gefchichte Stade’s 1286 1315 Die 41 ersten Folien des ältesten Stadterbebuchs // Programm des Gymnasium’s zu Stade für Ostern 1856. — Stade, 1856. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bL1bAAAAcAAJ&q=Algardus%2C+Halgardus#v=snippet&q=Algardus%2C%20Halgardus&f=false S. 39].</ref>, Algard<ref>[https://taaldacht.nl/germaanse-namen/ Germaanse namen], Taaldacht</ref>, Algardis<ref name="Morlet-1971-16">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 16.</ref><ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 131, 277.</ref>, Algart<ref>Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=+Algart+#v=snippet&q=Algart&f=false S. 14, 58].</ref>, Olgart<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1609.</ref>, Hallgerðr<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Hall+%22gerdr%22#v=snippet&q=Hall%20%22gerdr%22&f=false S. 38, 141].</ref>, Hallgerd<ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 107.</ref>, Halgerd<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=halgerd+halgard&dq=halgerd+halgard&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjgmJekjuWFAxW4gv0HHRHVAHcQ6AF6BAgHEAI S. 164].</ref>, Halgardus<ref name="Krause-1856-39"/>, Holgerd<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 570.</ref>, Algiert<ref>Debrabandere F. Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk. — Amsterdam, 2003.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/a/ A], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Allcard<ref>Ferguson R. English Surnames: And Their Place in the Teutonic Family. — London and New York, 1858. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L70EAAAAIAAJ&q=Allcard+Alcheard+#v=snippet&q=Allcard%20Alcheard&f=false P. 218].</ref>, Allegaert<ref>Germain J., Herbillon J. Dictionnaire des noms de famille en Wallonie et à Bruxelles. — Bruxelles, 2007. [https://www.google.by/books/edition/Dictionnaire_des_noms_de_famille_en_Wall/4bYErd60g3YC?hl=ru&gbpv=1&dq=allegaert+adalgardis&pg=PA127&printsec=frontcover P. 127].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Algart#v=snippet&q=Algart&f=false S. 167].</ref><ref name="Seibicke-1996-80"/><ref name="Fleming-1998-74-101"/><ref name="Morlet-1971-16"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ала (мужчынскае імя)|ал-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Алігут]], [[Альмін]], [[Аламунт]]; германскія імёны Algut, Almin, Alamunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] alls 'увесь, кожны'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 52.</ref> або ад асновы -адал- (ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] adal 'шляхетны')<ref name="Supieranskaja-2005-168">Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Wisgeard, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Альгерд германскаму імю Olgard (Olgardus) сьцьвердзіў мовазнаўца і літаратуразнаўца-мэдыявіст [[Аляксандар Бразгуноў]]<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 211.</ref>. Гоцкае паходжаньне імя Альгерд адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Olgerd%20gard#v=snippet&q=Olgerd%20gard&f=false S. 92]</ref>. Формы імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Алкердъ'' (1330—1359 гады)<ref>Смоленские грамоты XIII — XIV вв. — М., 1963. С. 69—71.</ref>; ''Самъ Олкгердъ Божію милостью великий князь Литовьскій, Рускій, Жомоитскій и иныхъ''<ref name="Urban-2001-125">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 125.</ref> (25 жніўня 1342 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 24.</ref>; ''Господарю его милости Князю Великому Олигарду'' (30 сьнежня 1347 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 25—26.</ref>; ''Olgerdus'' (1347 і 1352 гады)<ref>Лаврецкий Г. А. Граффити храма в Сынковичах. Проблема датировки // Архитектура: сборник научных трудов. Вып. 11, 2018. С. 13.</ref>; ''а за великого князя Олькерта и за Корьята''<ref name="Urban-2001-162">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 162.</ref> (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Helgerdi Suppremi principis lythwanorum'' (''Helgerdus supremus prinreps''<ref>Rowell S. C. Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295—1345. — Cambridge, 1994. [https://books.google.by/books?id=X1cHAwAAQBAJ&pg=PA61&dq=%22helgerdus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi35p6d7-6BAxWGgv0HHWpkBcgQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22helgerdus%22&f=false P. 61].</ref>; 14 жніўня 1358 году)<ref>Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=2Pc4AQAAMAAJ&q=Helgerdi#v=snippet&q=Helgerdi&f=false S. 73].</ref>; ''Allexandro filio Holgerti'' (запіс пад 1366 годам)<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. S. 717.</ref>; ''Algherde'' (7 лістапада 1367 году)<ref>[http://starbel.by/dok/d041.htm Договор между Тевтонским орденом в Ливонии и ВКЛ о пограничном режиме на реке Двине (1367)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Kenna uxor Kazimiri ducis Saxonie, filia Olgerti ducis Lithuanie'' («Kalendarz Krakowski» пад 1368 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica: Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Kraków, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9kkhAQAAMAAJ&q=Kenna+Olgerti#v=snippet&q=Kenna%20Olgerti&f=false S. 653].</ref>; ''ὁ βασιλεὺς, ὁ Ἄλγερδος''{{Заўвага|Тытуляваньне польскага караля [[Казімер III Вялікі|Казімера]]: ''ὁ κράλης τῆς Λαχίας, ὁ Καζίμοιρος''<ref>Svarevičiūtė K. Lietuvos didžiojo kunigaikščio Algirdo graikiškas laiškas Bizantijos epistolografijos kontekste // Literatūra. T. 53 (3), 2011. P. 96.</ref>}} (1371 год)<ref>Patrologiae cursus completus, seu bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s.s patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum sive latinorum, sive graecorum qui ab aevo apostolico ad aetatem Innocentii III (ann.1216) pro occidentalibus, et ad Photii tempora (ann. 863) pro orientalibus. T. CLII, 1866.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=J0X56dX0k74C&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82#v=snippet&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82&f=false P. 1451].</ref><ref>Mitteilungen der Litauischen literarischen Gesellschaft. Heft 29. — Heidelberd, 1907. [https://books.google.by/books?newbks=1&hl=ru&id=0dZMAAAAYAAJ&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82+Olgerd#v=snippet&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82%20Olgerd&f=false S. 358].</ref>; ''Се язъ князь великии Олгердъ''<ref name="Urban-2001-125"/> (1372 год<ref>[https://web.archive.org/web/20250123122754/http://starbel.by/dok/d038.htm Перемирие между Великим княжеством Литовским и Великим княжеством Московским (1372)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 46.</ref>; ''Olgordi'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Algirde, quondam rex Littovie'' (1377 год, 10 кастрычніка 1385 году, 11 кастрычніка 1385 году)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 74, 77, 79.</ref>; ''huius pater Helgorth… Helgorth Keistuthy'' (запіс пад 1386 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica. Pomniki dziejowe Polski. T. 2. — Lwów, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UBdTAAAAcAAJ&q=Helgorth#v=snippet&q=Helgorth&f=false S. 862].</ref>; ''Olcardus noster olim genitor'' (15 траўня 1390 году)<ref>[http://starbel.by/dok/d039.htm Пожалование села Понары Виленскому кафедральному костелу (1390)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 31.</ref>; ''vnser feter herczog Algart''<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 263—264.</ref> ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год); ''Algerde''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algerde#v=snippet&q=Algerde&f=false S. 93, 103].</ref> або ''Algarde''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algarden#v=snippet&q=Algarden&f=false S. 76, 103, 113, 115]</ref> ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]]); ''Algard''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?id=8H8OAAAAYAAJ&pg=PA533&dq=Algard&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjU0-GuxZP9AhWCuaQKHQpeD3MQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Algard&f=false S. 508, 519, 520, 522, 527, 533, 578, 587].</ref> або ''Algart''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algart#v=snippet&q=Algart&f=false S. 522, 549, 567, 577, 583, 592, 604].</ref> ([[Хроніка Віганда]]); ''Olgerth''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Олкгирд''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''Algardus'' (па 1409 годзе)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=0jchAQAAMAAJ&pg=PA997&dq=Algardus&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwit6dvz3a79AhWRtKQKHTCYCRUQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Algardus&f=false S. 997].</ref>; ''ex genitoris nostri olim magni ducis Lythwanie Olgerdi'' (14 ліпеня 1431 году)<ref>Codex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 2. — Cracoviae, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FC6aOCae2PkC&q=Olgerdi#v=snippet&q=Olgerdi&f=false P. 257].</ref>; ''avo videlicet Olgerdo olim magno duce Lithwanie'' (1440 год)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам: Ч. 1. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=11JfAAAAcAAJ&q=Olgerdo#v=snippet&q=Olgerdo&f=false С. 6].</ref>; ''Olgerdus filius Gedimini'' ([[Ян Длугаш]])<ref>Joannis Długossii seu longini canonici Cracoviensis Historiae Polonicae libri XII. T. 3. L. 9, 10. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?id=ONvkM5EkcLYC&pg=PA472&dq=%22Olgerdus+filius+Gedimini%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj35cCcg539AhURPOwKHSFkBDY4ChDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%22Olgerdus%20filius%20Gedimini%22&f=false P. 472].</ref>; ''князь Олгердъ Гедиминовичь… къ Олгерду Гедиминовичю… Олигерду Гедиминовичю'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 53, 56, 187].</ref>; ''къ великому князю Олгерду Гедименовичю Литовскому'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E&f=false С. 223].</ref>; ''Олгордъ князь Литовьскыи… за Олгорда'' ([[Рагоскі летапісец]])<ref>ПСРЛ. Т. 15. — М., 2000. [https://books.google.by/books?id=YRIaAgAAQBAJ&pg=PA41&dq=%22%D0%9E%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8C%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjerLbkxM-BAxXXM-wKHZg-KvcQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false С. 59].</ref>; ''Olgierd… Olgierd Gidyminowicz'' ([[Хроніка Быхаўца]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 138—141.</ref>; ''князь велики Литовьскій Олгердъ Гедимановичъ''<ref name="Urban-2001-125"/><ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?id=8mBKAQAAMAAJ&pg=PA221&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%D0%9E%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJzJOx_639AhUEOewKHQlpD7gQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q&f=false С. 221].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''Олгерд… Олгерд Гидиминовичь'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 41—43, 63.</ref>. == Жыцьцяпіс == === Паходжаньне і радавод === Паводле [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]], Альгерд нарадзіўся ў 1296 г. і быў першым сынам [[Гедзімін]]а ад другой жонкі Вольгі Смаленскай. Атрымаў ад бацькі Крэўскае княства<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 222.</ref>. У 1318 годзе ажаніўся зь віцебскай князёўнай Марыяй Яраслаўнай і два гады пражыў ва [[Усьвяты|Ўсьвятах]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Хто такі Альгерд? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 13.</ref>, а ў 1320 годзе па сьмерці цесьця атрымаў [[Віцебскае княства]] ў спадчыну. У 1320—1330-я гады віцебск князь Альгерд Гедзімінавіч умацаваў [[Горны замак (Віцебск)|Горны]] і [[Ніжні замак (Віцебск)|Ніжні]] замкі Віцебска каменнымі сьценамі з абарончымі [[вежа]]мі. Сярод іншага, у Горным замку ўзьвёў княжацкі палац. Да 1345 году пабудаваў у [[Заручаўе|Заручаўі]] праваслаўную [[Царква Сьвятога Духа (Віцебск)|царкву Сьвятога Духа]], якая стала галоўным храмам аднайменнага жаночага [[манастыр]]а ў Віцебску<ref name="а"/>. [[Файл:Facial Chronicle - b.08, p.421 - Algierd at Moscow.jpg|значак|200пкс|Альгерд адыходзіць ад [[Масква|Масквы]], 1370 г. Мініятура летапіснага зводу XVI ст.]] У 1341 годзе вялікі князь Гедзімін падзяліў свае ўладаньні паміж сынамі. Альгерд, апроч Віцебскага княства, атрымаў славутую цьвержу [[Крэва]] і землі на рацэ [[Бярэзіна|Бярэзіне]]. У 1345 годзе ў хаўрусе з братам [[Кейстут]]ам скінуў віленскага князя — свайго малодшага брата [[Еўнут]]у і стаў вялікім князем. Еўнут атрымаў [[Заслаўе]], адкуль потым уцёк у [[Пскоў]], аднак пазьней зноў вярнуўся ў Заслаўе. === Пашырэньне межаў Вялікага Княства Літоўскага === ==== Войны з Тэўтонскім ордэнам ==== Пасьпяхова змагаўся супраць агрэсіі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (бітвы 1345, 1347, 1348, 1352, 1365, 1370 гадоў і інш.), у тым ліку выйграў цяжкую бітву з крыжакамі на рацэ Стрэве ў 1348 годзе. У 1341 годзе надаў дапамогу [[Пскоўскае княства|Пскоўскаму княству]] ў барацьбе супраць крыжакоў. ==== Збліжэньне ўсходнеславянскіх зямель ==== Вёў пасьпяховую палітыку, накіраваную на далейшае аб’яднаньне, эканамічнае і культурна-этнічнае збліжэньне ўсходнеславянскіх зямель у адзінай дзяржаве. Калі быў віцебскім князем, авалодаў [[Мажайск]]ам. У 1340-я гады далучыў да Вялікага Княства Літоўскага [[Чарнігава-Северскае княства|Чарнігаўска-Северскае княства]]. У палітычнай залежнасьці ад Альгерда апынулася і [[Смаленскае княства]] (1350-я гады). Каля 1355 году далучыў да ўласнай дзяржавы [[Бранскае княства]], у 1356, 1359 і 1362 гадох — гарады [[Ржэў]], [[Амсьціслаў]], [[Тарапец]]. ==== Войны з татарамі ==== З 1351 году бесьперапынна вёў барацьбу з татарамі; у 1361—1362 гадох адваяваў у [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Кіеўскае княства]], усю [[Севершчына|Севершчыну]] і іншыя землі. У канцы 1362 году ў вялікай [[Бітва на Сініх Водах|бітве Сініх Водах]] (каля ракі [[Паўднёвы Буг|Бога]]) разграміў войскі трох татарскіх князёў — васалаў Залатой Арды і далучыў да Вялікага Княства Літоўскага [[Чорнае мора|Прычарнаморскія землі]] ва ўтоцы ракі [[Серат]]а, басэйнах [[Днестар|Днястра]] і Бога, паўднёвае Падняпроўе, Падольскую, Пераяслаўскую і [[Валынь|Валынскую]] землі. Удзельным князем [[Кіеў|Кіева]] пасадзіў свайго сына Ўладзімера, [[Падольле]] аддаў у кіраваньне новагародзкім князям Карыятавічам, войскі якіх складалі галоўную сілу ў бітве на рацэ Сініх Водах; з 1342 году ягоны сын [[Андрэй Полацкі]] стаў пскоўскім князем. === Войны з Маскоўскім княствам === [[Файл:Facial Chronicle - b.09, p.119 - Death of Algirdas.jpg|міні|200пкс|Сьмерць Альгерда. Мініятура летапіснага зводу XVI ст.]] У процівагу аб’яднаўчай палітыцы [[Маскоўскае княства|маскоўскага]] князя [[Дзьмітры Данской|Дзьмітрыя Данскога]] падтрымліваў сэпаратысцкую барацьбу [[Цьвярское княства|цьвярскіх князёў]]. Каб замацаваць зьвяз зь Цьвярскім княствам, па сьмерці першай жонкі пабраўся шлюбам з князёўнай Ульлянай Аляксандраўнай Цьвярской. Намер Альгерда скласьці антымаскоўскі хаўрус з ханам Джанібэкам скончыўся няўдачай. Учыніў тры выправы на [[Масква|Маскву]] (1368, 1370, 1372). Аўтар «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» з захапленьнем адзначыў уменьне Альгерда паставіць свайго супраціўніка ў безвыходнае становішча і такім чынам прадыктаваць яму сваю волю. У патрэбны момант вялікі князь дзеяў сьмела і вынаходліва. Вось як летапісец апісвае завязку выправы Альгерда на Маскву. Маскоўскі князь Дзьмітры Іванавіч «''без каждое прычыны, опустошивши докончания и приязнь и прыслал до великого князя Ольгерда посла своей со отповедию, а прыслал к нему огонь и саблю''» і перадаў, што будзе ў Літве ўлетку. У адказ Альгерд перадаў маскоўскаму князю: «''Я, дасть Бог, в него буду на Велик день, а поцалую его красным яйцом через шчыт сулицою''». І сапраўды, раніцай на Вялікдзень ён нечакана зьявіўся на Паклоннай гары пад Масквой. Захоплены зьнянацку маскоўскі князь мусіў прасіць літасьці і міру. Альгерд пашкадаваў маскоўскага валадара, а сваю перамогу засьведчыў тым, што пастукаў залатой [[дзіда]]й у [[Маскоўскі Крэмль|крамлёўскія муры]]: «''Хоць я з табой і замірыўся, але хачу сабе яшчэ тую славу ўчыніць, што вялікі князь Альгерд дзіду сваю пад Масквой прыхінуў''»<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 48.</ref>. Спрабаваў падпарадкаваць Вялікаму Княства Літоўскаму [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]] (у 1342 годзе пскавічы прынялі на княжаньне ягонага сына Андрэя — вядомага ў гісторыі як [[Андрэй Полацкі]]), вёў барацьбу з [[Польшча]]й за [[Валынь]] і [[Падляшша]] (1349—1351, 1366). Такім чынам, Альгерду давялося ваяваць на поўдні — з татарамі, на захадзе — з Польшчай, на ўсходзе — з Масквой, на паўночным захадзе — з крыжакамі, на паўночным усходзе — з Ноўгарадам, Псковам і Цьвер’ю. Гэта патрабавала тытанічнага напружаньня і ўменьня. Галоўнае было апярэдзіць супраціўніка, перамагчы яго малой сілай. === Вынікі кіраваньня === [[Файл:Algierd. Альгерд (1942) (2).jpg|200px|значак|Вялікі князь Альгерд. Беларуская марка, 1942 г.]] За час княжаньня Альгерда тэрыторыя Вялікага Княства Літоўскага павялічылася ўдвая і яно стала найбольшай і наймагутнейшай дзяржавай сярэднявечнае Эўропы. Альгерд быў ня толькі выдатным вайскаводам, але і мудрым дзяржаўным дзеячом, меў вылучныя дыпляматычныя здольнасьці, набыў славу выдатнага будаўніка дзяржавы, які дбаў ня толькі пра яе моц, але і пра росквіт. У летапісе Паўночна-Ўсходняй [[Русь|Русі]] так характарызавалі высокія маральныя якасьці і здаровы лад жыцьця Альгерда: «''… Ён, ня піў ні віна, ні піва, меў вялікі розум і падпарадкаваў многія землі, у тайне рыхтаваў свае паходы, ваюючы ня столькі колькасьцю, колькі ўменьнем''»<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 46.</ref>{{Заўвага|Апошнія словы гэтага выказваньня і ўзяў сабе на ўзбраеньне расейскі вайскавод [[Аляксандар Сувораў|Сувораў]]}}. Гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] падлічыў, што за княжаньнем Альгерда Гедзімінавіча плошча Вялікага Княства Літоўскага дасягнула 630 000 кв.км, 1/3 якіх складалі землі сучаснай Беларусі, а 10 % — сучаснай Летувы<ref name="а"/>. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} [[Файл:Algierd. Альгерд (1366, 1930).jpg|міні|200пкс|Прарысоўка пячаці Альгерда з рускім надпісам]] За валадараньнем Альгерда [[беларуская мова]] шырока выкарыстоўвалася ў справаваньні і пры велікакняскім двары. Яна пасьпяхова абслугоўвала ўсе сфэры грамадзкага жыцьця і ўсе клясы. Па-беларуску пісаліся шматлікія акты, граматы, статуты ды іншыя. Яна пранікла і ў царкоўна-рэлігійную сфэру. На беларускую мову перакладаліся аповесьці рэлігійнага зьместу, ствараліся жывоты і г. зв. «Хаджэньні» ў [[Палестына|Палестыну]] і [[Канстантынопаль]]. Найбольш значным жанрам беларускай літаратуры заставаліся летапісы і хронікі, якія былі люстэркам грамадзка-палітычнага жыцьця тагачаснага Вялікага Княства Літоўскага. Захавалася прарысоўка вялікакняскай пячаці Альгерда (каля 1366 году), якая мае выявы стралы і рускі надпіс<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII. Z. 3—4, 1930. S. 709—710.</ref>: {{пачатак цытаты}}ПЕЧАТЬ КН(ЯЗ)Я ВЕ(ЛИКОГ)О + ОЛГЕР(ДА){{канец цытаты}} [[Файл:Монета Ольгерда. До 1377.svg|значак|200пкс|Прарысоўка манэты з рускім надпісам «''Князь Олгердъ''» (да 1377 г.)<ref>Саввов Р. [https://www.academia.edu/28638116/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B8%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_A_new_classification_of_most_ancient_coins_of_the_Grand_Duchy_of_Lithuania Новая классификация древнейших монет Великого княжества Литовского] // Pieniądz a propaganda : wspólne dziedzictwo Europy : studia i materiały : Białoruś, Bułgaria, Czechy, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Polska, Rosja, Rumunia, Słowacja, Ukraina / pod redakcją naukową Krzysztofa Filipowa. — Augustów: Polskie Towarzystwo Numizmatyczne. Zarząd Główny, 2015. S. 133—134.</ref>]] Умову Альгерда і смаленскага князя [[Сьвятаслаў Іванавіч|Сьвятаслава Іванавіча]] з маскоўскім князем [[Дзьмітры Іванавіч|Дзьмітрыем Іванавічам]] (1371 год<ref>[https://web.archive.org/web/20111021022139/http://www.haidamaka.org.ua/hramoty_14/23.jpg Арыгінальны тэкст умовы]</ref>) змацавалі падобнай вялікакняскай пячацьцю з выявай стралы, і імаверна, такой жа легендай (пашкоджана; у легендзе захаваліся літары Л И (імаверна, «ВЕЛИКОГО») І О)<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich. // Ateneum Wilenskie. R. VII. Z. 3—4, 1930. S. 709.</ref>. Апроч таго, захавалася апісаньне вялікакняскае пячаці, прывешанай да ўмовы Альгерда і [[Кейстут]]а з польскім каралём Казімерам у 1366 годзе. На той пячаці была выява [[Пагоня|Пагоні]] і вакол яе рускі надпіс<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII. Z. 3—4, 1930. S. 709.</ref>. Імаверна, што тая пячаць выглядала падобна да пячаці сына Альгерда — [[Лугвен|Сямёна Лугвена]]. Як і іншыя вялікія князі літоўскія ([[Гедзімін]], [[Ягайла]], [[Вітаўт]]) падаваў тытулятуру з словамі «[[Бог|Божаю]] міласьцю» («''Божью милостью Великий Князь Литовский''», 1347 год)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. У 1338 годзе цалаваў крыж на знак складаньня ўмовы зь ліфлянцкімі крыжакамі. На прапанову псковічаў у 1342 годзе заняць княскі сталец і хрысьціцца ў праваслаўі адказваў: «''уже крещенъ есмь, и христианинъ есмь, второе креститися не хощу я, и на княжении у васъ сести не хощу''». У 1345 годзе заснаваў у віленскім [[Горні замак (Вільня)|Горнім замку]] царкву Сьвятога Міхала, а ў 1346 годзе — [[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленскую саборную царкву Прачыстае]], якая пазьней стала катэдральным саборам [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 69.</ref>. Увогуле, мусіў быць хрысьціянінам, каб ажаніцца ў 1318 годзе зь віцебскай князёўнай (шлюбы хрысьціянаў з паганцамі забараняліся [[Трульскі сабор|Трульскім саборам]] 691 году). Дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]] зьвяртае ўвагу на тое, што паводле Чудаўскага сьпісу «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Сказание о князьях Владимирских|Сказания о князьях Владимирских|ru|Сказание о князьях Владимирских}}» Альгерд спачыў у царкве, заснаванай яго жонкай<ref>Сіцька З. Утроп Літвы. — Смаленск, 2009. С. 237.</ref>{{Заўвага|Сьведчаньні пра нейкае адметнае пахаваньне Альгерда захаваліся ў сучаснай да гэтай падзеі [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніцы Лівоніі Германа Вартбэрга]], дзе гаворыцца адно пра спаленьне каштоўных рэчаў і 18 коней (што адпавядае тэндэнцыям ордэнскіх храністаў выяўляць ліцьвінаў зь нейкімі ўласнымі абрадамі дзеля абгрунтаваньня сваёй вайсковай агрэсіі на Літву), і ў пазьнейшай (1460—1480-я) хроніцы [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], дзе сьцьвярджацца спаленьне самога цела вялікага князя на гэты раз толькі з адным канём, аднак Длугаш падае памылковыя біяграфічныя зьвесткі пра Альгерда, а ў сьцьверджаных ім месцах абрадавага спаленьня нябожчыкаў (на [[Сьвінтарог]]у ў [[Вільня|Вільні]], у Кукавецкім гаі каля [[Вількамір]]у або на месцы Кукавецкага фальварку каля [[Майшагола|Майшаголы]]) археолягі ня выявілі сьлядоў спаленьня. Выяўленыя буйныя могільнікі XIII ст. у [[Кернаў|Кернаве]], а таксама выяўлены ў 2009 годзе буйны могільнік XIV ст. у [[Веркі|Верках]] (у межах Вільні) зьмяшчаюць адно трупапалажэньні, гэта прыводзіць археолягаў да высновы, што ў гэты час ліцьвіны не практыкавалі спаленьне памерлых. Наогул, зьвесткі пра спаленьне ліцьвінамі памерлых сустракаюцца адно ў ордэнскіх храністаў, а ў царкоўных творах і апісаньнях веры ліцьвінаў ([[Геранім Праскі]], [[Піюс II (папа рымскі)|Сыльвіё Пікаляміні]]) спаленьне памерлых не ўпамінаецца.}}. == Ушанаваньне памяці == У 1862 годзе ў [[Ноўгарад]]зе ([[Расейская імпэрыя]]) ўзьвялі помнік «Тысячагодзьдзе Расеі», у якім увекавечылі памяць пра вялікага князя літоўскага Альгерда Гедзімінавіча сярод іншых дзяржаўных дзеячаў [[Усходнія славяне|усходняга славянства]]. 27 чэрвеня 2014 году на [[Рынкавая плошча (Віцебск)|Рынкавай плошчы]] ў [[Віцебск]]у адкрылі [[Помнік князю Альгерду (Віцебск)|помнік князю Альгерду]], аўтарам якога быў скульптар [[Сяргей Бандарэнка]]<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Пукшанскі.|загаловак=Вяртаньне князя|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140625/1403655076-vyartanne-knyazya|гал.рэд. [[Алесь Карлюкевіч]]|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=25 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/117-27727 117 (27727)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140625_1.pdf 1], [https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140625_2.pdf 2]|issn=1990-763X}}</ref>. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Уяўныя партрэты вялікага князя Альгерда" class="center"> Algierd. Альгерд (L. Decius, 1521).jpg|L. Decius, 1521 г. Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578).jpg|З хронікі {{nowrap|[[Аляксандар Гваньіні|А. Гваньіні]]}} «[[Апісаньне Эўрапейскай Сарматыі]]», 1578 г. Algierd. Альгерд (1578).jpg|З кнігі Б. Папроцкага «Гняздо цноты», 1578 г.{{Заўвага|У кнізе аналягічным партрэтам ілюструюцца яшчэ некалькі гістарычных асобаў}} Algierd. Альгерд (A. Tarasievič, 1675).jpg|З радаводу князёў [[Палубінскія|Палубінскіх]]. [[Аляксандар Тарасевіч|А. Тарасевіч]], 1675 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Algierd. Альгерд (1831).jpg|B. Zaydler, 1831 г. Algierd. Альгерд (J. Aziambłoŭski, 1833-39).jpg|[[Юзэф Азямблоўскі|Ю. Азямблоўскі]], 1833 г. Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578, 1885).jpg|Зь перавыданьня хронікі Гваньіні, 1885 г. Algierd. Альгерд (1890).jpg|З кнігі П. Бацюшкава «Беларусь і Літва», 1890 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Algierd. Альгерд (1906).jpg|Невядомы мастак, 1906 г. Algierd. Альгерд (1906) (2).jpg|Невядомы мастак, 1906 г. Algierd. Альгерд (M. Barvicki, 1908).jpg|М. Барвіцкі, 1908 г. Algierd. Альгерд (1911).jpg|Невядомы мастак, 1911 г. </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://asoby.belinter.net/cont.php?x=a | загаловак = Альгерд | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://asoby.belinter.net Гісторыя Беларусі. Асобы.] | дата = 9 сакавіка 2011 | мова = | камэнтар = }} * {{YouTube|iqsyjm1pzq4|Гісторыя пад знакам Пагоні. Альгерд}} {{Вялікія князі літоўскія}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Альгердавічы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1377 годзе]] qts10iebioy0dhjtke53q2zcuycjiqk 2686773 2686770 2026-08-25T11:11:18Z ~2026-46522-15 99707 2686773 wikitext text/x-wiki {{Манарх | Імя = Альґерд | Лацінка = Algierd<ref>{{Літаратура/Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс, 2001)}}</ref> | Тытул = | Партрэт = Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578).jpg | Памер = | Апісаньне = Альгерд (уяўны партрэт) | Імя пры нараджэньні = | Пасада = 12-ы [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] | Пачатак тэрміну = [[1345]] | Канец тэрміну = [[1377]] | Каранацыя = | Папярэднік = [[Еўнут]] | Наступнік = [[Ягайла]] | Дата нараджэньня = [[1296]] | Месца нараджэньня = | Дата сьмерці = [[24 траўня]] [[1377]] | Месца сьмерці = | Дата пахаваньня = | Месца пахаваньня = | Нашчадкі = Ад [[Марыя Яраслаўна Віцебская|Марыі]]:<br/> [[Андрэй Альгердавіч|Андрэй Полацкі]],<br/> [[Дзьмітры Альгердавіч Старэйшы|Дзьмітры Бранскі]],<br/> [[Уладзімер Альгердавіч|Уладзімер Кіеўскі]],<br/> [[Карыгайла|Карыгайла Чартарыйскі]]<br />Ад [[Ульяна Аляксандраўна Цьвярская|Ульяніі]]:<br/> [[Ягайла]],<br/> [[Скіргайла]],<br/> [[Фёдар Альгердавіч]], <br/>[[Дзьмітры Карыбутавіч]],<br/> [[Лугвен|Лугвен Наўгародзкі]], <br/>[[Аляксандар Альгердавіч|Аляксандар]], <br/>[[Сьвідрыгайла Альгердавіч|Сьвідрыгайла]]<br />'''разам:''' 12 сыноў і 5 дачок | Каралеўскі дом = | Дынастыя = [[Гедзімінавічы]] | Каралеўскі гімн = | Каралеўскі дэвіз = | Жонка = [[Марыя Яраслаўна Віцебская|Марыя]], [[Ульяна Аляксандраўна Цьвярская|Ульяна]] | Бацька = [[Гедзімін]] | Маці = [[Еўна Полацкая|Еўна]] ([[Вольга (жонка Гедзіміна)|Вольга]]) | Сайт = }} '''Альге́рд Гедзімі́навіч'''{{Заўвага|Паводле [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскага]] [[Памяньнік|памяньніку]], у праваслаўі меў імя '''Дзьмітры'''<ref>Голубев С. Т. Древний помянник Киево-Печерской лавры (конца XV — начала XVI столетия) // Чтения в историческом обществе Нестора летописца. Кн. 6, 1892. С. 6.</ref>}} (1296 — травень 1377) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] (1345—1377), князь крэўскі і віцебскі; адзін з найбуйнейшых вайскаводаў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пражыў больш за 80 гадоў, кіраваў дзяржавай 32 гады; бацька 12 сыноў, у тым ліку [[Ягайла|Ягайлы]], [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлы]], [[Скіргайла|Скіргайлы]], [[Уладзімер Альгердавіч|Уладзімера]]. У часы Альгерда тэрыторыя Вялікага Княства Літоўскага павялічылася больш чым у два разы, а [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускія землі]] занялі цэнтральнае месца ў дзяржаве. Гэта забясьпечыла рост іхнай эканомікі, разьвіцьцё культуры, умацаваньне [[беларуская мова|беларускай мовы]] як афіцыйнай<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 223.</ref><ref>[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 105.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Альгерд (імя)|Імёны ліцьвінаў}} Алгерд, Алгерт, Олгард, Алгард, Алгарда, Алгарт, Олгарт, Галгерд, Галгард або Голгерд, пазьней Алгірт, Алкард або Алегард (Algerd<ref name="Seibicke-1996-80">Seibicke W. Historisches deutsches Vornamenbuch. Bd. 1. — Berlin, 1996. [https://books.google.by/books?id=eFBmAAAAMAAJ&q=algerd+adalgard&dq=algerd+adalgard&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjB1eC7g8aJAxWf1QIHHXl-DCAQ6AF6BAgJEAI S. 80].</ref>, Algeard<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 37.</ref><ref>[https://www.behindthename.com/name/algeard/submitted Algeard], Behind the Name</ref><ref> Keith Briggs, [https://keithbriggs.info/Anglo-Saxon_dithematic_names.html#a Anglo-Saxon dithematic names]</ref><ref name="Fleming-1998-74-101">Fleming R. Domesday Book and the Law: Society and Legal Custom in Early Medieval England. — Cambridge, 1998. [https://books.google.by/books?id=gBm2eQvZlN4C&pg=PA101&dq=%22Algeard%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiXwruY4oCGAxXS_7sIHWpBCzoQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Algeard%22&f=false P. 74, 101].</ref>, Algerðr<ref>Falk H. Anmälan av «Norsk isländska dopnamn och fin gerade namn från medeltiden samlade och utgivna av EH Lind». Häftena 1—4 // Arkiv för nordisk filologi. Bd. 23 (27). — Lund, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gvWmhGW4sFwC&q=Algerdr#v=snippet&q=Algerdr&f=false S. 97].</ref><ref>Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. S. 17.</ref>, Algerde<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-0 Navn anno 1900 på bokstaven A], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Algert<ref>Stark F. Die Kosenamen der Germanen: eine Studie. — Wien, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0VAJAAAAQAAJ&q=Algert#v=snippet&q=Algert&f=false S. 180].</ref><ref name="Brons-1877-26">Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Algert#v=snippet&q=Algert&f=false S. 26].</ref>, Algerth<ref name="Brons-1877-26"/>, Olgard<ref>Raveling I. Die ostfriesischen Vornamen: Herkunft, Bedeutung und Verbreitung. — Aurich, 1972. [https://books.google.by/books?id=S2xmAAAAMAAJ&q=Olgard+gard&dq=Olgard+gard&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIqeuEn4KEAxVg_rsIHXSiCJMQ6AF6BAgEEAI S. 89].</ref>, Algardus<ref name="Krause-1856-39">Krause C. E. H. Beiträge zur gefchichte Stade’s 1286 1315 Die 41 ersten Folien des ältesten Stadterbebuchs // Programm des Gymnasium’s zu Stade für Ostern 1856. — Stade, 1856. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bL1bAAAAcAAJ&q=Algardus%2C+Halgardus#v=snippet&q=Algardus%2C%20Halgardus&f=false S. 39].</ref>, Algard<ref>[https://taaldacht.nl/germaanse-namen/ Germaanse namen], Taaldacht</ref>, Algardis<ref name="Morlet-1971-16">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 16.</ref><ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 131, 277.</ref>, Algart<ref>Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=+Algart+#v=snippet&q=Algart&f=false S. 14, 58].</ref>, Olgart<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1609.</ref>, Hallgerðr<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Hall+%22gerdr%22#v=snippet&q=Hall%20%22gerdr%22&f=false S. 38, 141].</ref>, Hallgerd<ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 107.</ref>, Halgerd<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=halgerd+halgard&dq=halgerd+halgard&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjgmJekjuWFAxW4gv0HHRHVAHcQ6AF6BAgHEAI S. 164].</ref>, Halgardus<ref name="Krause-1856-39"/>, Holgerd<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 570.</ref>, Algiert<ref>Debrabandere F. Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk. — Amsterdam, 2003.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/a/ A], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Allcard<ref>Ferguson R. English Surnames: And Their Place in the Teutonic Family. — London and New York, 1858. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L70EAAAAIAAJ&q=Allcard+Alcheard+#v=snippet&q=Allcard%20Alcheard&f=false P. 218].</ref>, Allegaert<ref>Germain J., Herbillon J. Dictionnaire des noms de famille en Wallonie et à Bruxelles. — Bruxelles, 2007. [https://www.google.by/books/edition/Dictionnaire_des_noms_de_famille_en_Wall/4bYErd60g3YC?hl=ru&gbpv=1&dq=allegaert+adalgardis&pg=PA127&printsec=frontcover P. 127].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Algart#v=snippet&q=Algart&f=false S. 167].</ref><ref name="Seibicke-1996-80"/><ref name="Fleming-1998-74-101"/><ref name="Morlet-1971-16"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ала (мужчынскае імя)|ал-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Алігут]], [[Альмін]], [[Аламунт]]; германскія імёны Algut, Almin, Alamunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] alls 'увесь, кожны'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 52.</ref> або ад асновы -адал- (ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] adal 'шляхетны')<ref name="Supieranskaja-2005-168">Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Wisgeard, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Альгерд германскаму імю Olgard (Olgardus) сьцьвердзіў мовазнаўца і літаратуразнаўца-мэдыявіст [[Аляксандар Бразгуноў]]<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 211.</ref>. Гоцкае паходжаньне імя Альгерд адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Olgerd%20gard#v=snippet&q=Olgerd%20gard&f=false S. 92]</ref>. Формы імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Алкердъ'' (1330—1359 гады)<ref>Смоленские грамоты XIII — XIV вв. — М., 1963. С. 69—71.</ref>; ''Самъ Олкгердъ Божію милостью великий князь Литовьскій, Рускій, Жомоитскій и иныхъ''<ref name="Urban-2001-125">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 125.</ref> (25 жніўня 1342 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 24.</ref>; ''Господарю его милости Князю Великому Олигарду'' (30 сьнежня 1347 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 25—26.</ref>; ''Olgerdus'' (1347 і 1352 гады)<ref>Лаврецкий Г. А. Граффити храма в Сынковичах. Проблема датировки // Архитектура: сборник научных трудов. Вып. 11, 2018. С. 13.</ref>; ''а за великого князя Олькерта и за Корьята''<ref name="Urban-2001-162">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 162.</ref> (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Helgerdi Suppremi principis lythwanorum'' (''Helgerdus supremus prinreps''<ref>Rowell S. C. Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295—1345. — Cambridge, 1994. [https://books.google.by/books?id=X1cHAwAAQBAJ&pg=PA61&dq=%22helgerdus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi35p6d7-6BAxWGgv0HHWpkBcgQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22helgerdus%22&f=false P. 61].</ref>; 14 жніўня 1358 году)<ref>Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=2Pc4AQAAMAAJ&q=Helgerdi#v=snippet&q=Helgerdi&f=false S. 73].</ref>; ''Allexandro filio Holgerti'' (запіс пад 1366 годам)<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. S. 717.</ref>; ''Algherde'' (7 лістапада 1367 году)<ref>[http://starbel.by/dok/d041.htm Договор между Тевтонским орденом в Ливонии и ВКЛ о пограничном режиме на реке Двине (1367)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Kenna uxor Kazimiri ducis Saxonie, filia Olgerti ducis Lithuanie'' («Kalendarz Krakowski» пад 1368 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica: Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Kraków, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9kkhAQAAMAAJ&q=Kenna+Olgerti#v=snippet&q=Kenna%20Olgerti&f=false S. 653].</ref>; ''ὁ βασιλεὺς, ὁ Ἄλγερδος''{{Заўвага|Тытуляваньне польскага караля [[Казімер III Вялікі|Казімера]]: ''ὁ κράλης τῆς Λαχίας, ὁ Καζίμοιρος''<ref>Svarevičiūtė K. Lietuvos didžiojo kunigaikščio Algirdo graikiškas laiškas Bizantijos epistolografijos kontekste // Literatūra. T. 53 (3), 2011. P. 96.</ref>}} (1371 год)<ref>Patrologiae cursus completus, seu bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s.s patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum sive latinorum, sive graecorum qui ab aevo apostolico ad aetatem Innocentii III (ann.1216) pro occidentalibus, et ad Photii tempora (ann. 863) pro orientalibus. T. CLII, 1866.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=J0X56dX0k74C&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82#v=snippet&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82&f=false P. 1451].</ref><ref>Mitteilungen der Litauischen literarischen Gesellschaft. Heft 29. — Heidelberd, 1907. [https://books.google.by/books?newbks=1&hl=ru&id=0dZMAAAAYAAJ&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82+Olgerd#v=snippet&q=%CE%91%CE%BB%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82%20Olgerd&f=false S. 358].</ref>; ''Се язъ князь великии Олгердъ''<ref name="Urban-2001-125"/> (1372 год<ref>[https://web.archive.org/web/20250123122754/http://starbel.by/dok/d038.htm Перемирие между Великим княжеством Литовским и Великим княжеством Московским (1372)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 46.</ref>; ''Olgordi'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Algirde, quondam rex Littovie'' (1377 год, 10 кастрычніка 1385 году, 11 кастрычніка 1385 году)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 74, 77, 79.</ref>; ''huius pater Helgorth… Helgorth Keistuthy'' (запіс пад 1386 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica. Pomniki dziejowe Polski. T. 2. — Lwów, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UBdTAAAAcAAJ&q=Helgorth#v=snippet&q=Helgorth&f=false S. 862].</ref>; ''Olcardus noster olim genitor'' (15 траўня 1390 году)<ref>[http://starbel.by/dok/d039.htm Пожалование села Понары Виленскому кафедральному костелу (1390)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 31.</ref>; ''vnser feter herczog Algart''<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 263—264.</ref> ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год); ''Algerde''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algerde#v=snippet&q=Algerde&f=false S. 93, 103].</ref> або ''Algarde''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algarden#v=snippet&q=Algarden&f=false S. 76, 103, 113, 115]</ref> ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]]); ''Algard''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?id=8H8OAAAAYAAJ&pg=PA533&dq=Algard&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjU0-GuxZP9AhWCuaQKHQpeD3MQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Algard&f=false S. 508, 519, 520, 522, 527, 533, 578, 587].</ref> або ''Algart''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algart#v=snippet&q=Algart&f=false S. 522, 549, 567, 577, 583, 592, 604].</ref> ([[Хроніка Віганда]]); ''Olgerth''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Олкгирд''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''Algardus'' (па 1409 годзе)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=0jchAQAAMAAJ&pg=PA997&dq=Algardus&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwit6dvz3a79AhWRtKQKHTCYCRUQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Algardus&f=false S. 997].</ref>; ''ex genitoris nostri olim magni ducis Lythwanie Olgerdi'' (14 ліпеня 1431 году)<ref>Codex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 2. — Cracoviae, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FC6aOCae2PkC&q=Olgerdi#v=snippet&q=Olgerdi&f=false P. 257].</ref>; ''avo videlicet Olgerdo olim magno duce Lithwanie'' (1440 год)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам: Ч. 1. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=11JfAAAAcAAJ&q=Olgerdo#v=snippet&q=Olgerdo&f=false С. 6].</ref>; ''Olgerdus filius Gedimini'' ([[Ян Длугаш]])<ref>Joannis Długossii seu longini canonici Cracoviensis Historiae Polonicae libri XII. T. 3. L. 9, 10. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?id=ONvkM5EkcLYC&pg=PA472&dq=%22Olgerdus+filius+Gedimini%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj35cCcg539AhURPOwKHSFkBDY4ChDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%22Olgerdus%20filius%20Gedimini%22&f=false P. 472].</ref>; ''князь Олгердъ Гедиминовичь… къ Олгерду Гедиминовичю… Олигерду Гедиминовичю'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 53, 56, 187].</ref>; ''къ великому князю Олгерду Гедименовичю Литовскому'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E&f=false С. 223].</ref>; ''Олгордъ князь Литовьскыи… за Олгорда'' ([[Рагоскі летапісец]])<ref>ПСРЛ. Т. 15. — М., 2000. [https://books.google.by/books?id=YRIaAgAAQBAJ&pg=PA41&dq=%22%D0%9E%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8C%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjerLbkxM-BAxXXM-wKHZg-KvcQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false С. 59].</ref>; ''Olgierd… Olgierd Gidyminowicz'' ([[Хроніка Быхаўца]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 138—141.</ref>; ''князь велики Литовьскій Олгердъ Гедимановичъ''<ref name="Urban-2001-125"/><ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?id=8mBKAQAAMAAJ&pg=PA221&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%D0%9E%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJzJOx_639AhUEOewKHQlpD7gQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q&f=false С. 221].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''Олгерд… Олгерд Гидиминовичь'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 41—43, 63.</ref>. == Жыцьцяпіс == === Паходжаньне і радавод === Паводле [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]], Альгерд нарадзіўся ў 1296 г. і быў першым сынам [[Гедзімін]]а ад другой жонкі Вольгі Смаленскай. Атрымаў ад бацькі Крэўскае княства<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 222.</ref>. У 1318 годзе ажаніўся зь віцебскай князёўнай Марыяй Яраслаўнай і два гады пражыў ва [[Усьвяты|Ўсьвятах]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Хто такі Альгерд? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 13.</ref>, а ў 1320 годзе па сьмерці цесьця атрымаў [[Віцебскае княства]] ў спадчыну. У 1320—1330-я гады віцебск князь Альгерд Гедзімінавіч умацаваў [[Горны замак (Віцебск)|Горны]] і [[Ніжні замак (Віцебск)|Ніжні]] замкі Віцебска каменнымі сьценамі з абарончымі [[вежа]]мі. Сярод іншага, у Горным замку ўзьвёў княжацкі палац. Да 1345 году пабудаваў у [[Заручаўе|Заручаўі]] праваслаўную [[Царква Сьвятога Духа (Віцебск)|царкву Сьвятога Духа]], якая стала галоўным храмам аднайменнага жаночага [[манастыр]]а ў Віцебску<ref name="а"/>. [[Файл:Facial Chronicle - b.08, p.421 - Algierd at Moscow.jpg|значак|200пкс|Альгерд адыходзіць ад [[Масква|Масквы]], 1370 г. Мініятура летапіснага зводу XVI ст.]] У 1341 годзе вялікі князь Гедзімін падзяліў свае ўладаньні паміж сынамі. Альгерд, апроч Віцебскага княства, атрымаў славутую цьвержу [[Крэва]] і землі на рацэ [[Бярэзіна|Бярэзіне]]. У 1345 годзе ў хаўрусе з братам [[Кейстут]]ам скінуў віленскага князя — свайго малодшага брата [[Еўнут]]у і стаў вялікім князем. Еўнут атрымаў [[Заслаўе]], адкуль потым уцёк у [[Пскоў]], аднак пазьней зноў вярнуўся ў Заслаўе. === Пашырэньне межаў Вялікага Княства Літоўскага === ==== Войны з Тэўтонскім ордэнам ==== Пасьпяхова змагаўся супраць агрэсіі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (бітвы 1345, 1347, 1348, 1352, 1365, 1370 гадоў і інш.), у тым ліку выйграў цяжкую бітву з крыжакамі на рацэ Стрэве ў 1348 годзе. У 1341 годзе надаў дапамогу [[Пскоўскае княства|Пскоўскаму княству]] ў змаганьні супраць крыжакоў. ==== Збліжэньне ўсходнеславянскіх зямель ==== Вёў пасьпяховую палітыку, накіраваную на далейшае аб’яднаньне, эканамічнае і культурна-этнічнае збліжэньне ўсходнеславянскіх зямель у адзінай дзяржаве. Калі быў віцебскім князем, авалодаў [[Мажайск]]ам. У 1340-я гады далучыў да Вялікага Княства Літоўскага [[Чарнігава-Северскае княства|Чарнігаўска-Северскае княства]]. У палітычнай залежнасьці ад Альгерда апынулася і [[Смаленскае княства]] (1350-я гады). Каля 1355 году далучыў да ўласнай дзяржавы [[Бранскае княства]], у 1356, 1359 і 1362 гадох — гарады [[Ржэў]], [[Амсьціслаў]], [[Тарапец]]. ==== Войны з татарамі ==== З 1351 году бесьперапынна вёў змаганьне з татарамі; у 1361—1362 гадох адваяваў у [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Кіеўскае княства]], усю [[Севершчына|Севершчыну]] і іншыя землі. У канцы 1362 году ў вялікай [[Бітва на Сініх Водах|бітве Сініх Водах]] (каля ракі [[Паўднёвы Буг|Бога]]) разграміў войскі трох татарскіх князёў — васалаў Залатой Арды і далучыў да Вялікага Княства Літоўскага [[Чорнае мора|Прычарнаморскія землі]] ва ўтоцы ракі [[Серат]]а, басэйнах [[Днестар|Днястра]] і Бога, паўднёвае Падняпроўе, Падольскую, Пераяслаўскую і [[Валынь|Валынскую]] землі. Удзельным князем [[Кіеў|Кіева]] пасадзіў свайго сына Ўладзімера, [[Падольле]] аддаў у кіраваньне новагародзкім князям Карыятавічам, войскі якіх складалі галоўную сілу ў бітве на рацэ Сініх Водах; з 1342 году ягоны сын [[Андрэй Полацкі]] стаў пскоўскім князем. === Войны з Маскоўскім княствам === [[Файл:Facial Chronicle - b.09, p.119 - Death of Algirdas.jpg|міні|200пкс|Сьмерць Альгерда. Мініятура летапіснага зводу XVI ст.]] У процівагу захопніцкай палітыцы [[Маскоўскае княства|маскоўскага]] князя [[Дзьмітры Данской|Дзьмітрыя Данскога]] падтрымліваў змаганьне [[Цьвярское княства|цьвярскіх князёў]]. Каб замацаваць зьвяз зь Цьвярскім княствам, па сьмерці першай жонкі пабраўся шлюбам з князёўнай Ульлянай Аляксандраўнай Цьвярской. Намер Альгерда скласьці антымаскоўскі хаўрус з ханам Джанібэкам скончыўся няўдачай. Учыніў тры выправы на [[Масква|Маскву]] (1368, 1370, 1372). Аўтар «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» з захапленьнем адзначыў уменьне Альгерда паставіць свайго супраціўніка ў безвыходнае становішча і такім чынам прадыктаваць яму сваю волю. У патрэбны момант вялікі князь дзеяў сьмела і вынаходліва. Вось як летапісец апісвае завязку выправы Альгерда на Маскву. Маскоўскі князь Дзьмітры Іванавіч «''без каждое прычыны, опустошивши докончания и приязнь и прыслал до великого князя Ольгерда посла своей со отповедию, а прыслал к нему огонь и саблю''» і перадаў, што будзе ў Літве ўлетку. У адказ Альгерд перадаў маскоўскаму князю: «''Я, дасть Бог, в него буду на Велик день, а поцалую его красным яйцом через шчыт сулицою''». І сапраўды, раніцай на Вялікдзень ён нечакана зьявіўся на Паклоннай гары пад Масквой. Захоплены зьнянацку маскоўскі князь мусіў прасіць літасьці і міру. Альгерд пашкадаваў маскоўскага валадара, а сваю перамогу засьведчыў тым, што пастукаў залатой [[дзіда]]й у [[Маскоўскі Крэмль|крамлёўскія муры]]: «''Хоць я з табой і замірыўся, але хачу сабе яшчэ тую славу ўчыніць, што вялікі князь Альгерд дзіду сваю пад Масквой прыхінуў''»<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 48.</ref>. Спрабаваў падпарадкаваць Вялікаму Княства Літоўскаму [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]] (у 1342 годзе пскавічы прынялі на княжаньне ягонага сына Андрэя — вядомага ў гісторыі як [[Андрэй Полацкі]]), вёў змаганьне з [[Польшча]]й за [[Валынь]] і [[Падляшша]] (1349—1351, 1366). Такім чынам, Альгерду давялося ваяваць на поўдні — з татарамі, на захадзе — з Польшчай, на ўсходзе — з Масквой, на паўночным захадзе — з крыжакамі, на паўночным усходзе — з Ноўгарадам, Псковам і Цьвер’ю. Гэта патрабавала тытанічнага напружаньня і ўменьня. Галоўнае было апярэдзіць супраціўніка, перамагчы яго малой сілай. === Вынікі кіраваньня === [[Файл:Algierd. Альгерд (1942) (2).jpg|200px|значак|Вялікі князь Альгерд. Беларуская марка, 1942 г.]] За час княжаньня Альгерда тэрыторыя Вялікага Княства Літоўскага павялічылася ўдвая і яно стала найбольшай і наймагутнейшай дзяржавай сярэднявечнае Эўропы. Альгерд быў ня толькі выдатным вайскаводам, але і мудрым дзяржаўным дзеячом, меў вылучныя дыпляматычныя здольнасьці, набыў славу выдатнага будаўніка дзяржавы, які дбаў ня толькі пра яе моц, але і пра росквіт. У летапісе Паўночна-Ўсходняй [[Русь|Русі]] так характарызавалі высокія маральныя якасьці і здаровы лад жыцьця Альгерда: «''… Ён, ня піў ні віна, ні піва, меў вялікі розум і падпарадкаваў многія землі, у тайне рыхтаваў свае паходы, ваюючы ня столькі колькасьцю, колькі ўменьнем''»<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 46.</ref>{{Заўвага|Апошнія словы гэтага выказваньня і ўзяў сабе на ўзбраеньне расейскі вайскавод [[Аляксандар Сувораў|Сувораў]]}}. Гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] падлічыў, што за княжаньнем Альгерда Гедзімінавіча плошча Вялікага Княства Літоўскага дасягнула 630 000 кв.км, 1/3 якіх складалі землі сучаснай Беларусі, а 10 % — сучаснай Летувы<ref name="а"/>. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} [[Файл:Algierd. Альгерд (1366, 1930).jpg|міні|200пкс|Прарысоўка пячаці Альгерда з рускім надпісам]] За валадараньнем Альгерда [[беларуская мова]] шырока выкарыстоўвалася ў справаваньні і пры велікакняскім двары. Яна пасьпяхова абслугоўвала ўсе сфэры грамадзкага жыцьця і ўсе клясы. Па-беларуску пісаліся шматлікія акты, граматы, статуты ды іншыя. Яна пранікла і ў царкоўна-рэлігійную сфэру. На беларускую мову перакладаліся аповесьці рэлігійнага зьместу, ствараліся жывоты і г. зв. «Хаджэньні» ў [[Палестына|Палестыну]] і [[Канстантынопаль]]. Найбольш значным жанрам беларускай літаратуры заставаліся летапісы і хронікі, якія былі люстэркам грамадзка-палітычнага жыцьця тагачаснага Вялікага Княства Літоўскага. Захавалася прарысоўка вялікакняскай пячаці Альгерда (каля 1366 году), якая мае выявы стралы і рускі надпіс<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII. Z. 3—4, 1930. S. 709—710.</ref>: {{пачатак цытаты}}ПЕЧАТЬ КН(ЯЗ)Я ВЕ(ЛИКОГ)О + ОЛГЕР(ДА){{канец цытаты}} [[Файл:Монета Ольгерда. До 1377.svg|значак|200пкс|Прарысоўка манэты з рускім надпісам «''Князь Олгердъ''» (да 1377 г.)<ref>Саввов Р. [https://www.academia.edu/28638116/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B8%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_A_new_classification_of_most_ancient_coins_of_the_Grand_Duchy_of_Lithuania Новая классификация древнейших монет Великого княжества Литовского] // Pieniądz a propaganda : wspólne dziedzictwo Europy : studia i materiały : Białoruś, Bułgaria, Czechy, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Polska, Rosja, Rumunia, Słowacja, Ukraina / pod redakcją naukową Krzysztofa Filipowa. — Augustów: Polskie Towarzystwo Numizmatyczne. Zarząd Główny, 2015. S. 133—134.</ref>]] Умову Альгерда і смаленскага князя [[Сьвятаслаў Іванавіч|Сьвятаслава Іванавіча]] з маскоўскім князем [[Дзьмітры Іванавіч|Дзьмітрыем Іванавічам]] (1371 год<ref>[https://web.archive.org/web/20111021022139/http://www.haidamaka.org.ua/hramoty_14/23.jpg Арыгінальны тэкст умовы]</ref>) змацавалі падобнай вялікакняскай пячацьцю з выявай стралы, і імаверна, такой жа легендай (пашкоджана; у легендзе захаваліся літары Л И (імаверна, «ВЕЛИКОГО») І О)<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich. // Ateneum Wilenskie. R. VII. Z. 3—4, 1930. S. 709.</ref>. Апроч таго, захавалася апісаньне вялікакняскае пячаці, прывешанай да ўмовы Альгерда і [[Кейстут]]а з польскім каралём Казімерам у 1366 годзе. На той пячаці была выява [[Пагоня|Пагоні]] і вакол яе рускі надпіс<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII. Z. 3—4, 1930. S. 709.</ref>. Імаверна, што тая пячаць выглядала падобна да пячаці сына Альгерда — [[Лугвен|Сямёна Лугвена]]. Як і іншыя вялікія князі літоўскія ([[Гедзімін]], [[Ягайла]], [[Вітаўт]]) падаваў тытулятуру з словамі «[[Бог|Божаю]] міласьцю» («''Божью милостью Великий Князь Литовский''», 1347 год)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. У 1338 годзе цалаваў крыж на знак складаньня ўмовы зь ліфлянцкімі крыжакамі. На прапанову псковічаў у 1342 годзе заняць княскі сталец і хрысьціцца ў праваслаўі адказваў: «''уже крещенъ есмь, и христианинъ есмь, второе креститися не хощу я, и на княжении у васъ сести не хощу''». У 1345 годзе заснаваў у віленскім [[Горні замак (Вільня)|Горнім замку]] царкву Сьвятога Міхала, а ў 1346 годзе — [[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленскую саборную царкву Прачыстае]], якая пазьней стала катэдральным саборам [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 69.</ref>. Увогуле, мусіў быць хрысьціянінам, каб ажаніцца ў 1318 годзе зь віцебскай князёўнай (шлюбы хрысьціянаў з паганцамі забараняліся [[Трульскі сабор|Трульскім саборам]] 691 году). Дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]] зьвяртае ўвагу на тое, што паводле Чудаўскага сьпісу «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Сказание о князьях Владимирских|Сказания о князьях Владимирских|ru|Сказание о князьях Владимирских}}» Альгерд спачыў у царкве, заснаванай яго жонкай<ref>Сіцька З. Утроп Літвы. — Смаленск, 2009. С. 237.</ref>{{Заўвага|Сьведчаньні пра нейкае адметнае пахаваньне Альгерда захаваліся ў сучаснай да гэтай падзеі [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніцы Лівоніі Германа Вартбэрга]], дзе гаворыцца адно пра спаленьне каштоўных рэчаў і 18 коней (што адпавядае тэндэнцыям ордэнскіх храністаў выяўляць ліцьвінаў зь нейкімі ўласнымі абрадамі дзеля абгрунтаваньня сваёй вайсковай агрэсіі на Літву), і ў пазьнейшай (1460—1480-я) хроніцы [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], дзе сьцьвярджацца спаленьне самога цела вялікага князя на гэты раз толькі з адным канём, аднак Длугаш падае памылковыя біяграфічныя зьвесткі пра Альгерда, а ў сьцьверджаных ім месцах абрадавага спаленьня нябожчыкаў (на [[Сьвінтарог]]у ў [[Вільня|Вільні]], у Кукавецкім гаі каля [[Вількамір]]у або на месцы Кукавецкага фальварку каля [[Майшагола|Майшаголы]]) археолягі ня выявілі сьлядоў спаленьня. Выяўленыя буйныя могільнікі XIII ст. у [[Кернаў|Кернаве]], а таксама выяўлены ў 2009 годзе буйны могільнік XIV ст. у [[Веркі|Верках]] (у межах Вільні) зьмяшчаюць адно трупапалажэньні, гэта прыводзіць археолягаў да высновы, што ў гэты час ліцьвіны не практыкавалі спаленьне памерлых. Наогул, зьвесткі пра спаленьне ліцьвінамі памерлых сустракаюцца адно ў ордэнскіх храністаў, а ў царкоўных творах і апісаньнях веры ліцьвінаў ([[Геранім Праскі]], [[Піюс II (папа рымскі)|Сыльвіё Пікаляміні]]) спаленьне памерлых не ўпамінаецца.}}. == Ушанаваньне памяці == У 1862 годзе ў [[Ноўгарад]]зе ([[Расейская імпэрыя]]) ўзьвялі помнік «Тысячагодзьдзе Расеі», у якім увекавечылі памяць пра вялікага князя літоўскага Альгерда Гедзімінавіча сярод іншых дзяржаўных дзеячаў [[Усходнія славяне|усходняга славянства]]. 27 чэрвеня 2014 году на [[Рынкавая плошча (Віцебск)|Рынкавай плошчы]] ў [[Віцебск]]у адкрылі [[Помнік князю Альгерду (Віцебск)|помнік князю Альгерду]], аўтарам якога быў скульптар [[Сяргей Бандарэнка]]<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Пукшанскі.|загаловак=Вяртаньне князя|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140625/1403655076-vyartanne-knyazya|гал.рэд. [[Алесь Карлюкевіч]]|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=25 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/117-27727 117 (27727)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140625_1.pdf 1], [https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140625_2.pdf 2]|issn=1990-763X}}</ref>. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Уяўныя партрэты вялікага князя Альгерда" class="center"> Algierd. Альгерд (L. Decius, 1521).jpg|L. Decius, 1521 г. Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578).jpg|З хронікі {{nowrap|[[Аляксандар Гваньіні|А. Гваньіні]]}} «[[Апісаньне Эўрапейскай Сарматыі]]», 1578 г. Algierd. Альгерд (1578).jpg|З кнігі Б. Папроцкага «Гняздо цноты», 1578 г.{{Заўвага|У кнізе аналягічным партрэтам ілюструюцца яшчэ некалькі гістарычных асобаў}} Algierd. Альгерд (A. Tarasievič, 1675).jpg|З радаводу князёў [[Палубінскія|Палубінскіх]]. [[Аляксандар Тарасевіч|А. Тарасевіч]], 1675 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Algierd. Альгерд (1831).jpg|B. Zaydler, 1831 г. Algierd. Альгерд (J. Aziambłoŭski, 1833-39).jpg|[[Юзэф Азямблоўскі|Ю. Азямблоўскі]], 1833 г. Algierd. Альгерд (A. Guagnini, 1578, 1885).jpg|Зь перавыданьня хронікі Гваньіні, 1885 г. Algierd. Альгерд (1890).jpg|З кнігі П. Бацюшкава «Беларусь і Літва», 1890 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Algierd. Альгерд (1906).jpg|Невядомы мастак, 1906 г. Algierd. Альгерд (1906) (2).jpg|Невядомы мастак, 1906 г. Algierd. Альгерд (M. Barvicki, 1908).jpg|М. Барвіцкі, 1908 г. Algierd. Альгерд (1911).jpg|Невядомы мастак, 1911 г. </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://asoby.belinter.net/cont.php?x=a | загаловак = Альгерд | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://asoby.belinter.net Гісторыя Беларусі. Асобы.] | дата = 9 сакавіка 2011 | мова = | камэнтар = }} * {{YouTube|iqsyjm1pzq4|Гісторыя пад знакам Пагоні. Альгерд}} {{Вялікія князі літоўскія}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Альгердавічы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1377 годзе]] ni547fdxbcdv7elu70rgtj6bgu9ffvd 0 6087 2686650 2678185 2026-08-25T01:07:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686650 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Польшча |Назва = Познань |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Познані |Назва на мове краіны = Poznań |Герб = POL Poznań COA.svg |Сьцяг = POL Poznań flag.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = X стагодзьдзе |Статус з = 1253 |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Ваяводзтва = [[Велікапольскае ваяводзтва|Велікапольскае]] |Павет = |Гміна = |Прэзыдэнт места = |Пасада кіраўніка = Мэр |Кіраўнік = [[Яцэк Яськовяк]] |Плошча = 261.85 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 534 239 |Год падліку колькасьці = 2025 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельcіцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 60-001 — 61-890 |Тэлефонны код = +48 61 |Аўтамабільны нумарны знак = PO |TERYT = |Выява = Stary_Rynek_w_Poznaniu,_widok_z_drona.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 34 |Даўгата градусаў = 16 |Даўгата хвілінаў = 44 |Даўгата сэкундаў = 8 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.poznan.pl/ www.poznan.pl] }} '''По́знань''' ці '''Пазна́нь''' ({{мова-pl|Poznań}}{{Заўвага|{{мова-la|Posnania}}, {{мова-de|Posen}}, {{Мова-yi|פּױזן , Poyzn}}}}, пры нагодзе ўжываецца назва '''Стольнае места Познань''') — адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых польскіх гарадоў, разьмешчаны над ракой [[Варта]]й; сталіца [[Велікапольшча|Велікапольшчы]] і [[Велікапольскае ваяводзтва|Велікапольскага ваяводзтва]]. Пятае паводле колькасьці насельніцтва места ў [[Польшча|Польшчы]]. Урадавы орган — Рада места Познані. == Апісаньне гораду == Познань — гэта дынамічны гаспадарчы, акадэмічны, навуковы і культурніцкі асяродак. Дзякуючы выбітным эканамічным вынікам, імпэтнай гаспадарцы, і пастаянным [[Міжнародны Кірмаш у Познані|Міжнародным Кірмашам у Познані]] горад гэты часта называюць гаспадарчай сталіцай [[Польшча|Польшчы]] па інвэстыцыйнай прывабнасьці толькі нязначна саступаючы нашмат большай Варшаве. Познань ёсьць таксама вялікім цэнтрам прамысловасьці. У Познані дзейнічае дзевяць дзяржаўных, вышэйшых школаў і колькінаццаць прыватных, адукуючых некалькі дзясяткаў тысяч студэнтаў. Яны працягваюць традыцыю такіх установаў як [[Акадэмія Любранскага]], [[Колішні Езуіцкі Калегіюм у Познані|Езуіцкі Калегіюм]] ці [[Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча|Познанскі ўнівэрсытэт]]. У горадзе таксама дзейнічаюць шматлікія дасьледніцкія ўстановы. Усё гэта робіць Познань адным з галоўных польскіх акадэмічных асяродкаў. Горад называюць таксама «музыкальнай сталіцай Польшчы» дзякуючы славутым хлапчуковым і мужчынскім хорам, арганізаваным кожныя 5 гадоў скрыпічным і лютнавым конкурсам імя Генрыка Веняўскага, а таксама дзякуючы дзейнасьці камэральнага аркестра пад дырэкцыяй Агнешкі Дучмаль, опэры і Польскага Тэатра Танцу. [[Файл:Poznań - jednostki pomocnicze od 2011.png|230пкс|міні|зьлева|Раёны Познані]] Познань гэта важны камунікацыйны вузел, роўна дарожны як і чыгуначны. Праз места прабягаюць краёвая шаша: [[Аўтастрада A2 (Польшча)|аўтастрада A2]], (E30) [[Бэрлін]] — Познань — [[Варшава]] — [[Менск]] — [[Масква]] * DK 5 (E261) [[Сьвеце]] — [[Быдгашч]] — Познань — [[Уроцлаў]] * DK 11 [[Калабжэг]] — [[Кашалін]] — Познань — [[Остраў Велікапольскі|Остраў]] — [[Кэмпна]] — [[Люблінец]] — [[Бытам]] [[Файл:Poznan Fara 106-07.jpg|міні|300пкс|Езуіцкі Касьцёл]] * DK 92 (альтэрнатыўная да A2) [[Балевіцка]] — [[Пневы]] — Познань — [[Вжэсьня]] — [[Слупца]] — [[Конін]]. У горадзе месьціцца таксама міжнароднае лётнішча [[Лётнішча-Лавіца|Лавіца]]. У самім Познані кладзецца вялікі націск на разьвіцьцё публічнай камунікацыі. Познань — гэта горад на правах [[павет]]у. Падзелены на 5 дзяльніц, якія ня маюць адміністрацыйнай самастойнасьці, але якія маюць частку гмінных устаноў ([[Старэ Мяста (Познань)|Старэ Мяста]], [[Новэ Мяста (Познань)|Новэ Мяста]], [[Ежыцэ]], [[Грунвальд (Познань)|Грунвальд]], [[Вільда]]). У кожную дзяльніцу ўваходзіць некалькі дзясяткаў самаўрадавых раёнаў, аднак яны не пакрываюць усёй плошчы места, а іхныя самаўрады спаўняюць адно дапаможную функцыю. Места таксама цесна зьвязана з атачаючымі яго гмінамі, якія разам утвараюць Познанскую аглямэрацыю. Цяперачы заўважаецца пераезд жыхароў з самога Познаня ў акалічныя мясцовасьці. Па за моцнымі эканамічнымі і камунікацыйнымі сувязямі аглямэрацыю сутварае таксама супольная інфраструктура н. п. вадацягнік. [[Файл:Poznan Poland.jpg|міні|350пкс|Познанскае старамесьце, усходняя частка, з правага боку відочная [[лоджыя]] [[Познанская ратуша|ратуша]] і [[Буднічыя домікі ў Познані|буднічыя домікі]]. У нізе відаць Вадаграй Празэрпіны.]] == Гаспадарка == Каля горада прабягае [[Аўтастрада A2 (Польшча)|аўтастрада A2]], міжнародны шлях [[Бэрлін]] — [[Варшава]] — [[Менск]] — [[Масква]]. Разьвітая электрамашынная прамысловасьць (мэталёвы, машынны, транспартных сродкаў, электронны і электратэхнічны), спажыўны, хімічны, адзежавы. Другі пасьля Варшавы асяродак банкаў і найбуйнейшы ў краіне кірмашны цэнтар. == Геаграфічныя каардынаты == * Даўжыня ў кілямэтрах: ** найшырэйшая (NW — SE) — 26 км ** найменшая (NE — SE) — 10,6 км == Вышэйшыя ўстановы == Дзяржаўныя вышэйшыя ўстановы: * [[Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча]] * [[Мэдычная Акадэмія імя Кароля Марцінкоўскага ў Познані]] * [[Сельскагаспадарчая Акадэмія ў Познані]] * [[Эканамічная Акадэмія ў Познані]] * [[Акадэмія фізычнага выхаваньня ў Познані]] * [[Акадэмія Мастацтваў у Познані]] * [[Музычная Акадэмія ў Познані]] * [[Познанская Палітэхніка]] * [[Заходні Інстытут]] імя Зыгмунта Вайцяхоўскага == Культура == З 2003 году дзейнічае [[Беларускі культурна-асьветніцкі цэнтар у Познані]]. Арганізацыя гэтая аб’ядноўвае выхадцаў зь Беларусі і прыхільнікаў беларушчыны. БКАЦ рэгулярна ладзіць культурніцкія мерапрыемствы на якіх прэзэнтуе беларускую спадчыну і сучасныя здабыткі беларускае культуры. == Гарады-сябры == * [[Нотынгэмшыр]], [[Ангельшчына]] * [[Пазуэла-дэ-Аляркон]], [[Гішпанія]] * [[Таледа (ЗША)|Таледа]], [[ЗША]] * [[Чыкага]], [[ЗША]] * [[Шэньчжэнь]], [[Кітай]] * [[Асэн]], [[Нідэрлянды]] * [[Гановэр]], [[Нямеччына]] * [[Нэблус]], [[Палестына]] * [[Харкаў]], [[Украіна]] * [[Ювэскюлэ]], [[Фінляндыя]] * [[Рэн (горад)|Рэн]], [[Францыя]] * [[Брно]], [[Чэхія]] == Турызм == [[Файл:Koziołki_na_ratuszu.jpg|міні|Казьляняткі на познанскай ратушы]] [[Файл:Poznan Stary Rynek 243-15.jpg|міні|Старамесьце ўначы]] === Славутасьці === * [[Стары горад (Познань)|Стары горад]] * Пляц [[Стары Рынак (Познань)|Стары Рынак]] * [[Познанская ратуша|Ратуша]] (на Старым Рынку) * Камяніцы (на Старым Рынку) * [[Познанскі замак|Каралеўскі замак]] * [[Кайзэраўскі замак (Познань)|Кайзэраўскі замак]] * [[Катэдральны сабор Сьвятых Пятра і Паўла (Познань)|Катэдральны Сабор]] == Асобы == '''Жыхары''' * [[Уладыслаў Негалеўскі]] (1819—1885) — польскі праўнік, лібэральны палітык, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20040730072136/http://www.youarein.poznan.pl/ Poznan]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20050817024240/http://www.city.poznan.pl/ Гарадзкі Інфарматар]{{ref-pl}} * [http://www.poznanczyk.com Сэрвіс Пазнаняк]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20051001113300/http://www.wirtualnypoznan.pl/ Віртуальная Познань]{{ref-pl}} * [http://poznan.naszemiasto.pl Наша Места — інфармацыі, навіны]{{ref-pl}} * [http://www.ipoznan.pl/ Інтэрактыўны Познань]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20051025033102/http://www.poznan4u.com.pl/ Познань 4U]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20090929073406/http://www.mpk.poznan.pl/ Гарадзкая камунікацыйная кампанія ў Познані]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20051013070253/http://www.posir.poznan.pl/ Познанскія асяродкі спорту і адпачынку]{{ref-pl}} * [http://www.marathon.poznan.pl Найбольшы маратонны бег у Польшчы]{{ref-pl}} * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?c879 Дыяграма познанскіх хмарачосаў]{{ref-pl}} {{Сталіцы польскіх ваяводзтваў}} [[Катэгорыя:Познань| ]] t6a64z08tivxjgx0d1e1d8r3gc37if7 0 6909 2686619 2676064 2026-08-24T20:22:39Z ~2026-46258-00 99701 /* Літаратура */ Цибулькін В. В., Сердюченко М. М. Чарівне Полісся: людність, доля, час / В. В. Цибулькін, М. М. Сердюченко. — Київ: Видавничий дім «С К І Ф», 2025. — 168 с. ISBN 978-966-370-242-1 2686619 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Палесьсе (неадназначнасьць)}} [[Файл:Ukraine Polissya depression en.jpg|міні|250пкс|Палесьсе на мапе Ўкраіны]] '''Пале́сьсе''' ([[Заходнепалеская мова|мясцовае]]: ''Полісьсе'', {{мова-uk|Полісся}}, {{мова-pl|Polesie}}, {{Мова-ru|Полесье}}) — [[гістарычна-этнічны рэгіён|гістарычна-этнічны]]<ref name="Polexia">[http://zhurnal.lib.ru/p/poleshuk_j/p1.shtml Полещук Ю. Polexia.]</ref> і [[фізыка-геаграфічны рэгіён]], разьмешчаны на тэрыторыі [[Палеская нізіна|Палескай нізіны]]. Палесьсе знаходзіцца ў складзе чатырох дзяржаваў: [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіны]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Расея|Расеі]]. Агульная плошча Палесься складае каля 130 тыс. км².<ref>[https://web.archive.org/web/20041106231359/http://www.unesco.ru/rus/pages/bythemes/polessie.php Международный семинар «Стратегии защиты и использования водных ресурсов и биологическое разнообразие в Полесье». 29-30 Мая 2003. Пинск. Беларусь.]</ref><ref>Плошча Палескай нізіны складае больш за 270 тыс. км². [http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=ru&base=bse&page=showid&id=55565 Рыбин Н. Н. Полесская низменность.]</ref> == Геаграфія == [[Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Marsh in Polesia, 1890.jpg|міні|250пкс|[[Іван Шышкін|І. Шышкін]] «Балота. Палесьсе», [[1890]]]] Палесьсе знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніны]], пераважна паабапал [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскай]] мяжы, а таксама часткова ў [[Польшча|Польшчы]] ([[Люблінскае ваяводзтва]]) і [[Расея|Расеі]] ([[Бранская вобласьць]]). Сярэдняя вышыня — 100—250 м над узроўнем мора. Асноўныя рэкі — [[Прыпяць]], [[Дняпро]] (у сярэдняй плыні), [[Дзясна]]. Палесьсе — адна з найбольшых [[балота|балотных]] тэрыторыяў у Эўропе. У [[1960-я|1960]]—[[1980-я]] значныя абшары Палесься былі асушаныя падчас [[мэліярацыя|мэліярацыі]]. === Беларускае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Беларускае Палесьсе}} Беларускае Палесьсе займае паўднёвыя раёны [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] абласьцей. Падзяляецца на [[Заходняе Палесьсе|Заходняе]] і [[Усходняе Палесьсе|Ўсходняе Палесьсе]]. Умоўнай мяжой паміж Заходнім і Ўсходнім Палесьсем лічыцца [[Ясельда]] і [[Гарынь]], а таксама дзялянка [[Прыпяць|Прыпяці]] паміж вусьцямі гэтых рэчак<ref>Климчук Ф. Д. [http://www.zagorodde.noka.ru/arx/nadpo.zip Некоторые дискуссионные вопросы средневековой истории Надъясельдья и Погорынья]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Palaeoslavica, XII (2004). No 1. Cambridge — Massachusetts. С. 5—28</ref>. Апроч таго, Беларускае Палесьсе таксама падзяляюць на [[Берасьцейскае Палесьсе|Берасьцейскае]], [[Прыпяцкае Палесьсе|Прыпяцкае]], [[Гомельскае Палесьсе|Гомельскае]] ды [[Мазырскае Палесьсе|Мазырскае]]<ref>Природа Белоруссии. Популярная энциклопедия. — Мн.: БелЭн 1986. — 600 с.: ил.</ref>. [[Загародзьдзе]] — мясцовасьць на поўдні Берасьцейскай вобласьці, асноўная частка Берасьцейска-Пінскага Палесься<ref>[https://web.archive.org/web/20070701035653/http://www.zagorodde.noka.ru/index.html Общество «Загородье».]</ref>. === Украінскае Палесьсе === [[Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Polesie Landscape, 1884.jpg|міні|250пкс|[[Іван Шышкін|І. Шышкін]] «Пэйзаж Палесься», [[1890]]]] {{Асноўны артыкул|Украінскае Палесьсе}} Украінскае Палесьсе ўяўляе сабою шырокую амаль стокілямэтровую паласу на поўначы краіны і складае каля 19% ад усёй тэрыторыі Ўкраіны.<ref>[https://web.archive.org/web/20091028050027/http://www.nashkray.kiev.ua/zapovednik/zgit.htm Заповедники Украины. Житомирская область.]</ref> У залежнасьці ад разьмяшчэньня адносна [[Дняпро|Дняпра]] падзяляецца на правабярэжнае і левабярэжнае Палесьсе. Паводле прыродна-геаграфічных і адміністрацыйных (у залежнасьці ад [[Адміністрацыйны падзел Украіны|Адміністрацыйнага падзелу Ўкраіны]]) асаблівасьцяў вылучаюць пяць фізыка-геаграфічных абласьцей: [[Валынскае Палесьсе]], [[Жытомірскае Палесьсе]], [[Кіеўскае Палесьсе]], [[Чарнігаўскае Палесьсе]] і [[Ноўгарад-Северскае Палесьсе]].<ref>[http://www.photoukraine.com/russian/articles?id=147 Украинское Полесье.]</ref> === Люблінскае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Люблінскае Палесьсе}} У Польшчы да Палесься належаць некаторыя рэгіёны [[Люблінскае ваяводзтва|Люблінскага ваяводзтва]], а менавіта даліна [[Заходні Буг|Буг]]а ў раёне Волі-Ўргускай і [[Ленчыцка-Ўлодаўскае паазер'е]] ([[Люблінскае Палесьсе]].<ref>[https://web.archive.org/web/20101126183459/http://polska.ru/turystyka/miasta/wojewodstwa/lubelskie.html Туристический путеводитель по Люблинскому воеводству.]</ref> Заходняя мяжа Люблінскага Палесься праходзіць па рацэ [[Вепш]].<ref name="Polexia"/> === Бранска-Жыздрынскае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Бранска-Жыздрынскае Палесьсе}} Бранска-Жыздрынскае Палесьсе знаходзіцца на тэрыторыі Бранскай вобласьці Расеі.<ref name="Polexia"/> == Насельніцтва == [[Файл:Borders of Poland before 1660 (128904766).jpg|міні|250пкс|Палесьсе (Podlesien) са сталіцай у [[Пінск]]у на нямецкай мапе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (тэрытарыяльны падзел [[1660]] року, выдадзеная ў [[1890]] року]] Жыхары Палесься завуцца [[палешук]]амі.<ref>Адсюль пайшло распаўсюджанае прозьвішча [[Палешук]]. [http://toldot.сom/rus/articles/art/4051 Толдот Йешурун. Что означает фамилия Полищук?]{{Недаступная спасылка|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тэрмін «палешук» зьяўляецца [[экзаэтнонім]]ам і як [[саманазва]] жыхарамі Палесься амаль не ўжываецца. У этнічным пляне найбольшую цікавасьць уяўляюць заходнія палешукі — усходнеславянская этнічная супольнасьць, якая валодае некаторымі прыкметамі самабытнага, але не сфармаванага этнасу.<ref>Антонюк Г. [https://web.archive.org/web/20121120091832/http://demiurgos.communityhost.ru/thread/?thread__mid=786459387 Западные полешуки] // [[Збудінне]]. № 6 (68). [[1993]]</ref> Яшчэ ў XIX ст. шэраг дасьледнікаў ([[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], Д. Шэндрык) фіксавалі наяўнасьць у заходніх палешукоў адметных асаблівасьцяў у фізычным абліччы. [[Юльян Талька-Грынцэвіч]] на аснове [[антрапалёгія|антрапалягічных]] рысаў вылучаў паляшукоў у самастойную групу, адрозную ад [[беларусы|беларусаў]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. [[Павал Шпілеўскі]], сьвядома адрозьніваў «палескую мову» ад беларускай і даволі дакладна пазначыў межы яе распаўсюду.<ref>Шпилевский П. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю // Современник. 1853. Т. 39. N6. С. 75—98. Т. 40 N7. С. 1—20, 39—110; 1854. Т. 48. N11. С. 1—58; 1855. Т. 52. N7. С. 1—62.</ref> [[Павал Чубінскі]] вылучаў Палесьсе як асобны этнаграфічны раён<ref name="Polexia"/>. [[Павал Баброўскі]] прыйшоў да высновы, што палешукі — самастойны народ.<ref>Бобровский П. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. Спб., 1863. Ч.1. С. 621—623.</ref> == Мова == {{Асноўны артыкул|Заходнепалеская літаратурная мікрамова}} У канцы [[1980-я|1980-х]] некалькі энтузіястаў на чале з мовазнаўцам [[Мікола Шэляговіч|Міколам Шэляговічам]] заняліся кадыфікацыяй мовы на аснове [[Янаў|паўднёваянаўскіх]] гаворак; аднак, у выніку справа скончылася практычна нічым у першую чаргу праз вузкую лякалізацыю абраных за аснову гаворак і мноства словаў, не характэрных для іншых гаворак Палесься.<ref>Коряков Ю. Б. [http://lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций. Диссертация на соискание ученой степени кандидата филологических наук]. — Москва: МГУ им. М. В. Ломоносова, 2002. — С. 80—82.</ref> == Іншыя значэньні == Таксама Палесьсем часта завуць раўнінныя тэрыторыі, уласьцівыя раёнам распаўсюду старажытных алювіяльных і флювіягляцыяльных адкладаў (галоўным чынам [[пясок|пяскоў]]) у краявой паласе мацерыковага [[зьледзяненьне|зьледзяненьня]] Эўропы (напрыклад, [[Палеская нізіна]], [[Мяшчэрская нізіна]], раўніны ўсходніх раёнаў Польшчы). == Глядзіце таксама == * [[Палеская нізіна]] * [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік]] == Крыніцы і заўвагі == {{Зноскі}} == Літаратура == * Цибулькін В. В., Сердюченко М. М. Чарівне Полісся: людність, доля, час / В. В. Цибулькін, М. М. Сердюченко. — Київ: Видавничий дім «С К І Ф», 2025. — 168 с. ISBN 978-966-370-242-1 * Антонюк Г. [https://web.archive.org/web/20121120091832/http://demiurgos.communityhost.ru/thread/?thread__mid=786459387 Западные полешуки] // [[Збудінне]]. №6 (68). [[1993]] * Дынько А. [https://web.archive.org/web/20081121180722/http://arche.bymedia.net/6-2000/dynko600.html Найноўшая гісторыя яцвягаў] // [[ARCHE]] Skaryna. №6(11). [[2000]]. * Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — нач. XX вв. в контексте Центрально-Восточной Европы. — Минск: БГУ, 2004. * [[Генадзь Цыхун|Цыхун Г.]] [http://languages.miensk.com/Lang_Eu_As_Af/Indoeuropean/Westpalesian/prajekt_sheliah.htm Пра заходнепалескую літаратурную мікрамову] // Загародзьдзе-3: Матэрыялы навукова-краязнаўчай канфэрэнцыі «Палесьсе ў ХХ ст.» (1—4 чэрвеня, Беласток) / Укл. і аг. рэд. Ф. Клімука, А. Энгелькінг, В. Лабачэўская. — Менск: Тэхналёгія, 2001. — 320 с. — Наклад 320 ас. ISBN 985-458-034-2. * Белорусское полесье // [https://web.archive.org/web/20110526083344/http://by.ethnology.ru/by_lib/j_russia/graf/j_russia.html?1 Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном экономическом и бытовом значении] / Под ред. П. П. Семенова. Т. 3. Ч. 2. — СПб.—М., 1882. * Бобровский П. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. — Спб., 1863. Ч. 1. С. 621—623. * Булгаковский Д. Г. [https://web.archive.org/web/20100411002642/http://by.ethnology.ru/by_lib/blgkvsky_01/graf/blgkvsky_01_cont.html Пинчуки. Этнографический очерк] // Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 13. Вып. 3. — СПб., 1890. * Довнар-Запольский М. В. Белорусское Полесье: Сборник этнографических материалов. Вып. 1. — К., 1895. * Киркор А. К. Долина Припети // Живописная Россия: Литовское и Белорусское Полесье. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 345. * Полесье. Материальная культура // Бондарчик В. К., Кирчив Р. Ф. (отв. ред.). — Киев: Наукова думка, 1988. * Сербов И. А. Поездки по Полесью 1911 и 1912 гг. — Вильна, 1914. * Шпилевский П. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю // Современник. 1853. Т. 39. N6. С. 75—98. — Мн.: Беларусь, 2004. {{Рэгіёны Палесься}} {{Гістарычныя рэгіёны Беларусі}} {{Гістарычныя вобласьці расьсяленьня ўкраінцаў}} [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Польшчы]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Расеі]] [[Катэгорыя:Палесьсе| ]] ghmunj15pe1sh4yo5q0hof981vl8bds 2686647 2686619 2026-08-24T22:40:26Z Jeż0216 52282 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2686619|2686619]] удзельніка [[Special:Contributions/~2026-46258-00|~2026-46258-00]] ([[User talk:~2026-46258-00|гутаркі]]): Cross-wiki spam 2686647 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Палесьсе (неадназначнасьць)}} [[Файл:Ukraine Polissya depression en.jpg|міні|250пкс|Палесьсе на мапе Ўкраіны]] '''Пале́сьсе''' ([[Заходнепалеская мова|мясцовае]]: ''Полісьсе'', {{мова-uk|Полісся}}, {{мова-pl|Polesie}}, {{Мова-ru|Полесье}}) — [[гістарычна-этнічны рэгіён|гістарычна-этнічны]]<ref name="Polexia">[http://zhurnal.lib.ru/p/poleshuk_j/p1.shtml Полещук Ю. Polexia.]</ref> і [[фізыка-геаграфічны рэгіён]], разьмешчаны на тэрыторыі [[Палеская нізіна|Палескай нізіны]]. Палесьсе знаходзіцца ў складзе чатырох дзяржаваў: [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіны]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Расея|Расеі]]. Агульная плошча Палесься складае каля 130 тыс. км².<ref>[https://web.archive.org/web/20041106231359/http://www.unesco.ru/rus/pages/bythemes/polessie.php Международный семинар «Стратегии защиты и использования водных ресурсов и биологическое разнообразие в Полесье». 29-30 Мая 2003. Пинск. Беларусь.]</ref><ref>Плошча Палескай нізіны складае больш за 270 тыс. км². [http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=ru&base=bse&page=showid&id=55565 Рыбин Н. Н. Полесская низменность.]</ref> == Геаграфія == [[Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Marsh in Polesia, 1890.jpg|міні|250пкс|[[Іван Шышкін|І. Шышкін]] «Балота. Палесьсе», [[1890]]]] Палесьсе знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніны]], пераважна паабапал [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскай]] мяжы, а таксама часткова ў [[Польшча|Польшчы]] ([[Люблінскае ваяводзтва]]) і [[Расея|Расеі]] ([[Бранская вобласьць]]). Сярэдняя вышыня — 100—250 м над узроўнем мора. Асноўныя рэкі — [[Прыпяць]], [[Дняпро]] (у сярэдняй плыні), [[Дзясна]]. Палесьсе — адна з найбольшых [[балота|балотных]] тэрыторыяў у Эўропе. У [[1960-я|1960]]—[[1980-я]] значныя абшары Палесься былі асушаныя падчас [[мэліярацыя|мэліярацыі]]. === Беларускае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Беларускае Палесьсе}} Беларускае Палесьсе займае паўднёвыя раёны [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] абласьцей. Падзяляецца на [[Заходняе Палесьсе|Заходняе]] і [[Усходняе Палесьсе|Ўсходняе Палесьсе]]. Умоўнай мяжой паміж Заходнім і Ўсходнім Палесьсем лічыцца [[Ясельда]] і [[Гарынь]], а таксама дзялянка [[Прыпяць|Прыпяці]] паміж вусьцямі гэтых рэчак<ref>Климчук Ф. Д. [http://www.zagorodde.noka.ru/arx/nadpo.zip Некоторые дискуссионные вопросы средневековой истории Надъясельдья и Погорынья]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Palaeoslavica, XII (2004). No 1. Cambridge — Massachusetts. С. 5—28</ref>. Апроч таго, Беларускае Палесьсе таксама падзяляюць на [[Берасьцейскае Палесьсе|Берасьцейскае]], [[Прыпяцкае Палесьсе|Прыпяцкае]], [[Гомельскае Палесьсе|Гомельскае]] ды [[Мазырскае Палесьсе|Мазырскае]]<ref>Природа Белоруссии. Популярная энциклопедия. — Мн.: БелЭн 1986. — 600 с.: ил.</ref>. [[Загародзьдзе]] — мясцовасьць на поўдні Берасьцейскай вобласьці, асноўная частка Берасьцейска-Пінскага Палесься<ref>[https://web.archive.org/web/20070701035653/http://www.zagorodde.noka.ru/index.html Общество «Загородье».]</ref>. === Украінскае Палесьсе === [[Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Polesie Landscape, 1884.jpg|міні|250пкс|[[Іван Шышкін|І. Шышкін]] «Пэйзаж Палесься», [[1890]]]] {{Асноўны артыкул|Украінскае Палесьсе}} Украінскае Палесьсе ўяўляе сабою шырокую амаль стокілямэтровую паласу на поўначы краіны і складае каля 19% ад усёй тэрыторыі Ўкраіны.<ref>[https://web.archive.org/web/20091028050027/http://www.nashkray.kiev.ua/zapovednik/zgit.htm Заповедники Украины. Житомирская область.]</ref> У залежнасьці ад разьмяшчэньня адносна [[Дняпро|Дняпра]] падзяляецца на правабярэжнае і левабярэжнае Палесьсе. Паводле прыродна-геаграфічных і адміністрацыйных (у залежнасьці ад [[Адміністрацыйны падзел Украіны|Адміністрацыйнага падзелу Ўкраіны]]) асаблівасьцяў вылучаюць пяць фізыка-геаграфічных абласьцей: [[Валынскае Палесьсе]], [[Жытомірскае Палесьсе]], [[Кіеўскае Палесьсе]], [[Чарнігаўскае Палесьсе]] і [[Ноўгарад-Северскае Палесьсе]].<ref>[http://www.photoukraine.com/russian/articles?id=147 Украинское Полесье.]</ref> === Люблінскае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Люблінскае Палесьсе}} У Польшчы да Палесься належаць некаторыя рэгіёны [[Люблінскае ваяводзтва|Люблінскага ваяводзтва]], а менавіта даліна [[Заходні Буг|Буг]]а ў раёне Волі-Ўргускай і [[Ленчыцка-Ўлодаўскае паазер'е]] ([[Люблінскае Палесьсе]].<ref>[https://web.archive.org/web/20101126183459/http://polska.ru/turystyka/miasta/wojewodstwa/lubelskie.html Туристический путеводитель по Люблинскому воеводству.]</ref> Заходняя мяжа Люблінскага Палесься праходзіць па рацэ [[Вепш]].<ref name="Polexia"/> === Бранска-Жыздрынскае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Бранска-Жыздрынскае Палесьсе}} Бранска-Жыздрынскае Палесьсе знаходзіцца на тэрыторыі Бранскай вобласьці Расеі.<ref name="Polexia"/> == Насельніцтва == [[Файл:Borders of Poland before 1660 (128904766).jpg|міні|250пкс|Палесьсе (Podlesien) са сталіцай у [[Пінск]]у на нямецкай мапе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (тэрытарыяльны падзел [[1660]] року, выдадзеная ў [[1890]] року]] Жыхары Палесься завуцца [[палешук]]амі.<ref>Адсюль пайшло распаўсюджанае прозьвішча [[Палешук]]. [http://toldot.сom/rus/articles/art/4051 Толдот Йешурун. Что означает фамилия Полищук?]{{Недаступная спасылка|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тэрмін «палешук» зьяўляецца [[экзаэтнонім]]ам і як [[саманазва]] жыхарамі Палесься амаль не ўжываецца. У этнічным пляне найбольшую цікавасьць уяўляюць заходнія палешукі — усходнеславянская этнічная супольнасьць, якая валодае некаторымі прыкметамі самабытнага, але не сфармаванага этнасу.<ref>Антонюк Г. [https://web.archive.org/web/20121120091832/http://demiurgos.communityhost.ru/thread/?thread__mid=786459387 Западные полешуки] // [[Збудінне]]. № 6 (68). [[1993]]</ref> Яшчэ ў XIX ст. шэраг дасьледнікаў ([[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], Д. Шэндрык) фіксавалі наяўнасьць у заходніх палешукоў адметных асаблівасьцяў у фізычным абліччы. [[Юльян Талька-Грынцэвіч]] на аснове [[антрапалёгія|антрапалягічных]] рысаў вылучаў паляшукоў у самастойную групу, адрозную ад [[беларусы|беларусаў]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. [[Павал Шпілеўскі]], сьвядома адрозьніваў «палескую мову» ад беларускай і даволі дакладна пазначыў межы яе распаўсюду.<ref>Шпилевский П. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю // Современник. 1853. Т. 39. N6. С. 75—98. Т. 40 N7. С. 1—20, 39—110; 1854. Т. 48. N11. С. 1—58; 1855. Т. 52. N7. С. 1—62.</ref> [[Павал Чубінскі]] вылучаў Палесьсе як асобны этнаграфічны раён<ref name="Polexia"/>. [[Павал Баброўскі]] прыйшоў да высновы, што палешукі — самастойны народ.<ref>Бобровский П. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. Спб., 1863. Ч.1. С. 621—623.</ref> == Мова == {{Асноўны артыкул|Заходнепалеская літаратурная мікрамова}} У канцы [[1980-я|1980-х]] некалькі энтузіястаў на чале з мовазнаўцам [[Мікола Шэляговіч|Міколам Шэляговічам]] заняліся кадыфікацыяй мовы на аснове [[Янаў|паўднёваянаўскіх]] гаворак; аднак, у выніку справа скончылася практычна нічым у першую чаргу праз вузкую лякалізацыю абраных за аснову гаворак і мноства словаў, не характэрных для іншых гаворак Палесься.<ref>Коряков Ю. Б. [http://lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций. Диссертация на соискание ученой степени кандидата филологических наук]. — Москва: МГУ им. М. В. Ломоносова, 2002. — С. 80—82.</ref> == Іншыя значэньні == Таксама Палесьсем часта завуць раўнінныя тэрыторыі, уласьцівыя раёнам распаўсюду старажытных алювіяльных і флювіягляцыяльных адкладаў (галоўным чынам [[пясок|пяскоў]]) у краявой паласе мацерыковага [[зьледзяненьне|зьледзяненьня]] Эўропы (напрыклад, [[Палеская нізіна]], [[Мяшчэрская нізіна]], раўніны ўсходніх раёнаў Польшчы). == Глядзіце таксама == * [[Палеская нізіна]] * [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік]] == Крыніцы і заўвагі == {{Зноскі}} == Літаратура == * Антонюк Г. [https://web.archive.org/web/20121120091832/http://demiurgos.communityhost.ru/thread/?thread__mid=786459387 Западные полешуки] // [[Збудінне]]. №6 (68). [[1993]] * Дынько А. [https://web.archive.org/web/20081121180722/http://arche.bymedia.net/6-2000/dynko600.html Найноўшая гісторыя яцвягаў] // [[ARCHE]] Skaryna. №6(11). [[2000]]. * Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — нач. XX вв. в контексте Центрально-Восточной Европы. — Минск: БГУ, 2004. * [[Генадзь Цыхун|Цыхун Г.]] [http://languages.miensk.com/Lang_Eu_As_Af/Indoeuropean/Westpalesian/prajekt_sheliah.htm Пра заходнепалескую літаратурную мікрамову] // Загародзьдзе-3: Матэрыялы навукова-краязнаўчай канфэрэнцыі «Палесьсе ў ХХ ст.» (1—4 чэрвеня, Беласток) / Укл. і аг. рэд. Ф. Клімука, А. Энгелькінг, В. Лабачэўская. — Менск: Тэхналёгія, 2001. — 320 с. — Наклад 320 ас. ISBN 985-458-034-2. * Белорусское полесье // [https://web.archive.org/web/20110526083344/http://by.ethnology.ru/by_lib/j_russia/graf/j_russia.html?1 Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном экономическом и бытовом значении] / Под ред. П. П. Семенова. Т. 3. Ч. 2. — СПб.—М., 1882. * Бобровский П. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. — Спб., 1863. Ч. 1. С. 621—623. * Булгаковский Д. Г. [https://web.archive.org/web/20100411002642/http://by.ethnology.ru/by_lib/blgkvsky_01/graf/blgkvsky_01_cont.html Пинчуки. Этнографический очерк] // Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 13. Вып. 3. — СПб., 1890. * Довнар-Запольский М. В. Белорусское Полесье: Сборник этнографических материалов. Вып. 1. — К., 1895. * Киркор А. К. Долина Припети // Живописная Россия: Литовское и Белорусское Полесье. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 345. * Полесье. Материальная культура // Бондарчик В. К., Кирчив Р. Ф. (отв. ред.). — Киев: Наукова думка, 1988. * Сербов И. А. Поездки по Полесью 1911 и 1912 гг. — Вильна, 1914. * Шпилевский П. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю // Современник. 1853. Т. 39. N6. С. 75—98. — Мн.: Беларусь, 2004. {{Рэгіёны Палесься}} {{Гістарычныя рэгіёны Беларусі}} {{Гістарычныя вобласьці расьсяленьня ўкраінцаў}} [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Польшчы]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Расеі]] [[Катэгорыя:Палесьсе| ]] kabj9f65vj4ayfecbf9977iym0hmaoa 2686695 2686647 2026-08-25T08:40:16Z ~2026-46522-15 99707 2686695 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Палесьсе (неадназначнасьць)}} [[Файл:Ukraine Polissya depression en.jpg|міні|250пкс|Палесьсе на мапе Ўкраіны]] '''Пале́сьсе''' ([[Заходнепалеская мова|мясцовае]]: ''Полісьсе'', {{мова-uk|Полісся|скарочана}}, {{мова-pl|Polesie|скарочана}}, {{Мова-ru|Полесье|скарочана}}) — [[гістарычна-этнічны рэгіён|гістарычна-этнічны]]<ref name="Polexia">[http://zhurnal.lib.ru/p/poleshuk_j/p1.shtml Полещук Ю. Polexia.]</ref> і [[фізыка-геаграфічны рэгіён]], разьмешчаны на тэрыторыі [[Палеская нізіна|Палескай нізіны]]. Палесьсе знаходзіцца ў складзе чатырох дзяржаваў: [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіны]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Расея|Расеі]]. Агульная плошча Палесься складае каля 130 тыс. км²<ref>[https://web.archive.org/web/20041106231359/http://www.unesco.ru/rus/pages/bythemes/polessie.php Международный семинар «Стратегии защиты и использования водных ресурсов и биологическое разнообразие в Полесье». 29-30 Мая 2003. Пинск. Беларусь.]</ref>{{Заўвага|Плошча Палескай нізіны складае больш за 270 тыс. км². [http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=ru&base=bse&page=showid&id=55565 Рыбин Н. Н. Полесская низменность.]}}. == Геаграфія == [[Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Marsh in Polesia, 1890.jpg|міні|250пкс|[[Іван Шышкін|І. Шышкін]] «Балота. Палесьсе», [[1890]]]] Палесьсе знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніны]], пераважна паабапал [[Беларуска-ўкраінская граніца|беларуска-ўкраінскай граніцы]], а таксама часткова ў [[Польшча|Польшчы]] ([[Люблінскае ваяводзтва]]) і [[Расея|Расеі]] ([[Бранская вобласьць]]). Сярэдняя вышыня — 100—250 м над узроўнем мора. Асноўныя рэкі — [[Прыпяць]], [[Дняпро]] (у сярэдняй плыні), [[Дзясна]]. Палесьсе — адна з найбольшых [[балота|балотных]] тэрыторыяў у Эўропе. У 1960—1980-я] гады значныя абшары Палесься былі асушаныя ў часу[[мэліярацыя|мэліярацыі]]. === Беларускае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Беларускае Палесьсе}} Беларускае Палесьсе займае паўднёвыя раёны [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] абласьцей. Падзяляецца на [[Заходняе Палесьсе|Заходняе]] і [[Усходняе Палесьсе|Ўсходняе Палесьсе]]. Умоўнай мяжой паміж Заходнім і Ўсходнім Палесьсем лічыцца [[Ясельда]] і [[Гарынь]], а таксама дзялянка [[Прыпяць|Прыпяці]] паміж утокамі гэтых рэчак<ref>Климчук Ф. Д. [http://www.zagorodde.noka.ru/arx/nadpo.zip Некоторые дискуссионные вопросы средневековой истории Надъясельдья и Погорынья]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Palaeoslavica, XII (2004). No 1. Cambridge — Massachusetts. С. 5—28</ref>. Апроч таго, Беларускае Палесьсе таксама падзяляюць на [[Берасьцейскае Палесьсе|Берасьцейскае]], [[Прыпяцкае Палесьсе|Прыпяцкае]], [[Гомельскае Палесьсе|Гомельскае]] і [[Мазырскае Палесьсе|Мазырскае]]<ref>Природа Белоруссии. Популярная энциклопедия. — Мн.: БелЭн 1986. — 600 с.: ил.</ref>. [[Загародзьдзе]] — мясцовасьць на поўдні Берасьцейскай вобласьці, асноўная частка Берасьцейска-Пінскага Палесься<ref>[https://web.archive.org/web/20070701035653/http://www.zagorodde.noka.ru/index.html Общество «Загородье».]</ref>. === Украінскае Палесьсе === [[Файл:Ivan Ivanovich Shishkin - Polesie Landscape, 1884.jpg|міні|250пкс|[[Іван Шышкін|І. Шышкін]] «Пэйзаж Палесься», [[1890]]]] {{Асноўны артыкул|Украінскае Палесьсе}} Украінскае Палесьсе — гэта шырокая амаль стокілямэтровая паласа на поўначы краіны, што складае каля 19% ад усёй тэрыторыі Ўкраіны.<ref>[https://web.archive.org/web/20091028050027/http://www.nashkray.kiev.ua/zapovednik/zgit.htm Заповедники Украины. Житомирская область.]</ref> У залежнасьці ад разьмяшчэньня адносна [[Дняпро|Дняпра]] падзяляецца на правабярэжнае і левабярэжнае Палесьсе. Паводле прыродна-геаграфічных і адміністрацыйных (у залежнасьці ад [[Адміністрацыйны падзел Украіны|Адміністрацыйнага падзелу Ўкраіны]]) асаблівасьцяў вылучаюць пяць фізыка-геаграфічных абласьцей: [[Валынскае Палесьсе]], [[Жытомірскае Палесьсе]], [[Кіеўскае Палесьсе]], [[Чарнігаўскае Палесьсе]] і [[Ноўгарад-Северскае Палесьсе]].<ref>[http://www.photoukraine.com/russian/articles?id=147 Украинское Полесье.]</ref> === Люблінскае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Люблінскае Палесьсе}} У Польшчы да Палесься належаць некаторыя рэгіёны [[Люблінскае ваяводзтва|Люблінскага ваяводзтва]], а менавіта даліна [[Заходні Буг|Буг]]а ў раёне Волі-Ўргускай і [[Ленчыцка-Ўлодаўскае паазер'е]] ([[Люблінскае Палесьсе]].<ref>[https://web.archive.org/web/20101126183459/http://polska.ru/turystyka/miasta/wojewodstwa/lubelskie.html Туристический путеводитель по Люблинскому воеводству.]</ref> Заходняя мяжа Люблінскага Палесься праходзіць па рацэ [[Вепш]].<ref name="Polexia"/> === Бранска-Жыздрынскае Палесьсе === {{Асноўны артыкул|Бранска-Жыздрынскае Палесьсе}} Бранска-Жыздрынскае Палесьсе знаходзіцца на тэрыторыі Бранскай вобласьці Расеі.<ref name="Polexia"/> == Насельніцтва == [[Файл:Borders of Poland before 1660 (128904766).jpg|міні|250пкс|Палесьсе (Podlesien) са сталіцай у [[Пінск]]у на нямецкай мапе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (тэрытарыяльны падзел [[1660]] року, выдадзеная ў [[1890]] року]] Жыхары Палесься завуцца [[палешук]]амі{{Заўвага|Адсюль пайшло распаўсюджанае прозьвішча [[Палешук]]. [http://toldot.сom/rus/articles/art/4051 Толдот Йешурун. Что означает фамилия Полищук?]{{Недаступная спасылка|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}. Тэрмін «палешук» зьяўляецца [[экзаэтнонім]]ам і як [[саманазва]] жыхарамі Палесься амаль не ўжываецца. У этнічным пляне найбольшую цікавасьць уяўляюць заходнія палешукі — усходнеславянская этнічная супольнасьць, якая валодае некаторымі прыкметамі самабытнага, але не сфармаванага этнасу.<ref>Антонюк Г. [https://web.archive.org/web/20121120091832/http://demiurgos.communityhost.ru/thread/?thread__mid=786459387 Западные полешуки] // [[Збудінне]]. № 6 (68). [[1993]]</ref> Яшчэ ў XIX ст. шэраг дасьледнікаў ([[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], Д. Шэндрык) фіксавалі наяўнасьць у заходніх палешукоў адметных асаблівасьцяў у фізычным абліччы. [[Юльян Талька-Грынцэвіч]] на аснове [[антрапалёгія|антрапалягічных]] рысаў вылучаў паляшукоў у самастойную групу, адрозную ад [[беларусы|беларусаў]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. [[Павал Шпілеўскі]], сьвядома адрозьніваў «палескую мову» ад беларускай і даволі дакладна пазначыў межы яе распаўсюду.<ref>Шпилевский П. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю // Современник. 1853. Т. 39. N6. С. 75—98. Т. 40 N7. С. 1—20, 39—110; 1854. Т. 48. N11. С. 1—58; 1855. Т. 52. N7. С. 1—62.</ref> [[Павал Чубінскі]] вылучаў Палесьсе як асобны этнаграфічны раён<ref name="Polexia"/>. [[Павал Баброўскі]] прыйшоў да высновы, што палешукі — самастойны народ.<ref>Бобровский П. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. Спб., 1863. Ч.1. С. 621—623.</ref> == Мова == {{Асноўны артыкул|Заходнепалеская літаратурная мікрамова}} У канцы [[1980-я|1980-х]] некалькі энтузіястаў на чале з мовазнаўцам [[Мікола Шэляговіч|Міколам Шэляговічам]] заняліся кадыфікацыяй мовы на аснове [[Янаў|паўднёваянаўскіх]] гаворак; аднак, у выніку справа скончылася практычна нічым у першую чаргу праз вузкую лякалізацыю абраных за аснову гаворак і мноства словаў, не характэрных для іншых гаворак Палесься.<ref>Коряков Ю. Б. [http://lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций. Диссертация на соискание ученой степени кандидата филологических наук]. — Москва: МГУ им. М. В. Ломоносова, 2002. — С. 80—82.</ref> == Іншыя значэньні == Таксама Палесьсем часта завуць раўнінныя тэрыторыі, уласьцівыя раёнам распаўсюду старажытных алювіяльных і флювіягляцыяльных адкладаў (галоўным чынам [[пясок|пяскоў]]) у краявой паласе мацерыковага [[зьледзяненьне|зьледзяненьня]] Эўропы (напрыклад, [[Палеская нізіна]], [[Мяшчэрская нізіна]], раўніны ўсходніх раёнаў Польшчы). == Глядзіце таксама == * [[Палеская нізіна]] * [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Дынько А. [https://web.archive.org/web/20081121180722/http://arche.bymedia.net/6-2000/dynko600.html Найноўшая гісторыя яцвягаў] // [[ARCHE]] Skaryna. № 6 (11). 2000. * [[Генадзь Цыхун|Цыхун Г.]] [http://languages.miensk.com/Lang_Eu_As_Af/Indoeuropean/Westpalesian/prajekt_sheliah.htm Пра заходнепалескую літаратурную мікрамову] // Загародзьдзе-3: Матэрыялы навукова-краязнаўчай канфэрэнцыі «Палесьсе ў ХХ ст.» (1—4 чэрвеня, Беласток) / Укл. і аг. рэд. Ф. Клімука, А. Энгелькінг, В. Лабачэўская. — Менск: Тэхналёгія, 2001. — 320 с. — Наклад 320 ас. ISBN 985-458-034-2. * Антонюк Г. [https://web.archive.org/web/20121120091832/http://demiurgos.communityhost.ru/thread/?thread__mid=786459387 Западные полешуки] // [[Збудінне]]. №6 (68). [[1993]] * Белорусское полесье // [https://web.archive.org/web/20110526083344/http://by.ethnology.ru/by_lib/j_russia/graf/j_russia.html?1 Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном экономическом и бытовом значении] / Под ред. П. П. Семенова. Т. 3. Ч. 2. — СПб.—М., 1882. * Бобровский П. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. — Спб., 1863. Ч. 1. С. 621—623. * Булгаковский Д. Г. [https://web.archive.org/web/20100411002642/http://by.ethnology.ru/by_lib/blgkvsky_01/graf/blgkvsky_01_cont.html Пинчуки. Этнографический очерк] // Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 13. Вып. 3. — СПб., 1890. * Довнар-Запольский М. В. Белорусское Полесье: Сборник этнографических материалов. Вып. 1. — К., 1895. * Киркор А. К. Долина Припети // Живописная Россия: Литовское и Белорусское Полесье. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 345. * Полесье. Материальная культура // Бондарчик В. К., Кирчив Р. Ф. (отв. ред.). — Киев: Наукова думка, 1988. * Сербов И. А. Поездки по Полесью 1911 и 1912 гг. — Вильна, 1914. * Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — нач. XX вв. в контексте Центрально-Восточной Европы. — Минск: БГУ, 2004. * Шпилевский П. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю // Современник. 1853. Т. 39. N6. С. 75—98. — Мн.: Беларусь, 2004. {{Рэгіёны Палесься}} {{Гістарычныя рэгіёны Беларусі}} {{Гістарычныя вобласьці расьсяленьня ўкраінцаў}} [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Польшчы]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Расеі]] [[Катэгорыя:Палесьсе| ]] 7lei9drpn2pz837npcciyoeys5wl3c1 0 9264 2686706 2678069 2026-08-25T09:01:52Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686706 wikitext text/x-wiki {{Манарх | Імя = Кейстут | Лацінка = Kiejstut | Тытул = | Партрэт = Kiejstut. Кейстут (A. Piańkoŭski, 1838).jpg | Памер = | Апісаньне = Кейстут (уяўны партрэт) | Імя пры нараджэньні = | Пасада = [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] | Пачатак тэрміну = 1381 | Канец тэрміну = 1382 | Каранацыя = | Папярэднік = [[Ягайла]] | Наступнік = [[Ягайла]] | Дата нараджэньня = 1297 | Месца нараджэньня = | Дата сьмерці = 15 жніўня 1382 | Месца сьмерці = [[Крэва]] | Дата пахаваньня = | Месца пахаваньня = | Нашчадкі = '''Ад 1-га шлюбу:''' Патрыкей, [[Войшвіл|Войшвіл (Войшвілт)]], [[Войдат]], [[Бутаўт|Бутаўт Генрык]]<br />'''Ад Біруты:''' [[Вітаўт]], [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонт]], [[Таўцівіл Кейстутавіч|Таўцівіл]] | Каралеўскі дом = | Дынастыя = [[Гедзімінавічы]] | Каралеўскі гімн = | Каралеўскі дэвіз = | Жонка = [[Бірута]] | Бацька = [[Гедзімін]] | Маці = | Сайт = }} '''Кейстут Гедзімінавіч''' (1297 — 15 жніўня 1382) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] (1381 — 15 жніўня 1382), [[князь]] [[Троцкае княства|троцкі]] і [[Гарадзенскае княства|гарадзенскі]] (1341—1345). == Імя == {{Асноўны артыкул|Кейстут (імя)|Імёны ліцьвінаў}} Гаст або Гест, пазьней Кіст (Gast, Gestr<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Gestr#v=snippet&q=Gestr&f=false S. 38].</ref>, Gest<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=gest+gestr&dq=gest+gestr&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi_-pK5i-WFAxWo-gIHHaWiAaAQ6AF6BAgNEAI S. 145].</ref><ref>Bass A. Deutsche Vornamen. — Leipzig, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9JotAQAAMAAJ&q=Gast+Gest+Gist+#v=snippet&q=Gast%20Gest%20Gist&f=false S. 128].</ref>, Keast<ref name="Ferguson-1864-296">Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Keast#v=snippet&q=Keast&f=false P. 296].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gast%2C+Gasto#v=snippet&q=Gast%2C%20Gasto&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Кейстут паходзіць ад [[Прагерманская мова|прагерманскага]] і [[Праславянская мова|праславянскага]] keist-, ад якога славянскае кисть, дыялектавае [[Расейская мова|расейскае]] кистать 'неахайна рабіць штосьці', [[Дацкая мова|данскае]] keite 'левая рука', keitet 'ляўшун', таксама 'няспрытны, неахайны'; у мове ліцьвінаў, відаць, наадварот азначала 'спрытны, увішны'<ref name="Dajlida-2019-23">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Яшчэ ў [[Раўданскі рукапіс|Раўданскім рукапісе]], апублікаваным [[Тэадор Нарбут|Тэадорам Нарбутам]], імя Кейстут тлумачылася як «спрытнюга» (''fortelnik''), што засьведчыла традыцыйнасьць разуменьня германскага паходжаньня гэтага імя<ref name="Dajlida-2019-23"/>. Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: ''От князя от Кестутя и от князя от [[Любарт|Либорта]] у Торунь к местычемъ'' (па 1341 годзе)<ref name="Torun">[https://web.archive.org/web/20210514173508/http://starbel.by/dok/d069.htm Послание литовских князей Кейстута и Любарта жителям Торуни (после 1341)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 23.</ref>; ''Kestutus'' ([[Дубніцкая хроніка]] пад 1351 годам)<ref>Chronicon Budense. Post elapsos ab editione prima et rarissima 365 annos, secundam adornavit. — Budae, 1838. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3QdfAAAAcAAJ&q=Kestutum#v=snippet&q=Kestutum&f=false P. 316—317].</ref>; ''Оже я князь [[Яўнут|Еоунутии]], и Кистютии, и Любартъ''<ref name="Urban-2001-164">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 164.</ref> (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Nos Kynstutus dux. lythwanorum'' (14 жніўня 1358 году)<ref>Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2Pc4AQAAMAAJ&q=Kynstutus#v=snippet&q=Kynstutus&f=false S. 73].</ref>; ''Kenstutte'' (7 лістапада 1367 году<ref>[http://starbel.by/dok/d041.htm Договор между Тевтонским орденом в Ливонии и ВКЛ о пограничном режиме на реке Двине (1367)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>, 29 верасьня 1379 году<ref>[http://starbel.by/dok/d049.htm Договор о перемирии на 10 лет между ВКЛ и Тевтонским орденом (1379)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Kenstutte#v=snippet&q=Kenstutte&f=false P. 53].</ref>); ''Се язъ князь великии [[Альгерд|Олгердъ]] со своимъ братомъ, со княземъ Кестутьемъ''<ref name="Urban-2001-164"/> (1372 год<ref>[https://web.archive.org/web/20250123122754/http://starbel.by/dok/d038.htm Перемирие между Великим княжеством Литовским и Великим княжеством Московским (1372)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 46.</ref>; ''Nobilibus viris Oligerdo Magno et Kenstuto ac Lubardo fratribus ducibus Lituanorum'' (23 кастрычніка 1373 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511070032/http://starbel.by/dok/d070.htm Послание папы Григория XI в.к.л. Ольгерду с призывом принять католичество (1373)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''filium Chestudi, ducis Lituanorum'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''rex Keynstuthe'' (27 лютага 1380 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514173937/http://starbel.by/dok/d087.htm Договор между в.к.л. Ягайлом и магистром Ливонии Вильгельмом фон Фримерсхаймом (1380)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Kinstudti filius'' (14 чэрвеня 1384 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Kinstudti#v=snippet&q=Kinstudti&f=false S. 5].</ref>; ''Kinstudti filio'' (1 студзеня 1386 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511072042/http://starbel.by/dok/d095.htm Обязательство Тевтонского ордена помогать князю Витовту в возвращении вотчины (1386)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''vnser vater herczog Kinstutt''<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 263—264.</ref> ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год); ''Kynstut''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=kynstut#v=snippet&q=kynstut&f=false S. 447, 519, 527—528, 545—548, 550, 557—558, 563, 566, 588, 570—571, 577, 583, 596, 598, 601—604, 606, 609, 613, 618, 619, 620].</ref>, ''Kinstut''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Kinstut#v=snippet&q=Kinstut&f=false S. 529, 531, 535, 555, 570—571, 581, 583, 596, 599, 603, 607, 613—614].</ref>, ''Kynstud''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=kynstud#v=snippet&q=kynstud&f=false S. 508, 522, 527—531, 533—535, 537, 540, 545, 548—549, 567, 573, 595, 614].</ref>, ''Kinstoud''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Kinstoud#v=snippet&q=Kinstoud&f=false S. 520, 529, 538—539, 547, 549—550, 555, 562—563, 565, 570, 583, 607, 621].</ref> ([[Хроніка Віганда]]); ''Keinstut'' ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Keinstut#v=snippet&q=Keinstut&f=false S. 81, 84—85, 94, 104, 106—107, 113].</ref>; ''Kyestuti'', ''Kyerstruch''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Кестоутіи'', ''Кестутіи''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''[[Войдат|Waydoth]], Kenstotten sone'' (Хроніка [[Дэтмар зь Любеку|Дэтмара зь Любеку]])<ref>Chroniken der deutschen Städte. Bd. 1. — Leipzig, 1884. [https://books.google.by/books?id=BJRDAAAAYAAJ&pg=PA533&dq=%22Waydoth%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0m7iQ4679AhWVt6QKHRrDDpoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Waydoth%22&f=false S. 533].</ref>; ''Kinstod'' (Хроніка [[Ёган фон Посільге|Ёгана фон Посільге]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 3. — Leipzig, 1866. [https://books.google.by/books?id=DyVNxczEjcwC&pg=PA94&dq=Kinstod&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHjNSP5K79AhWEq6QKHWQqDgMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Kinstod&f=false S. 91, 94, 105, 118, 123]</ref>; ''Kynstodus'' (па 1409 годзе)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=0jchAQAAMAAJ&pg=PA997&dq=Kynstodus&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi6wuXQ3679AhWWLOwKHTymCHUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Kynstodus&f=false S. 997].</ref>; ''Kinstot… Kynstotte… Kynstot'' (да 1416 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Kinstot+Kynstotte+Kynstot#v=snippet&q=Kinstot%20Kynstotte%20Kynstot&f=false S. 1026].</ref>; ''Кейстутей''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9&f=false С. 56, 67, 83].</ref> або ''Кестутій''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B9#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B9&f=false С. 56, 72]</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]); ''Кестутей''<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9&f=false С. 223—225, 238].</ref> або ''Кестютей''<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. С. 235.</ref> ([[Сафійскі першы летапіс]]); ''пры великомъ князи Кестути'' (31 жніўня 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 248, 357.</ref>; ''пры великом князи Кгестути'' (5 лютага 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 251.</ref>; ''Кестутей Гедимановичь''<ref name="Urban-2001-164"/><ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?id=8mBKAQAAMAAJ&pg=PA217&dq=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B5%D0%BC%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwitjIaTiK79AhUMGewKHWwWApcQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B5%D0%BC%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%8A&f=false С. 217].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''Кестут'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 41—42, 62—63.</ref>. == Жыцьцяпіс == [[Файл:Kiejstut. Кейстут (M. Barvicki, 1908).jpg|160px|значак|зьлева|Кейстут. М. Барвіцкі, 1908 г.]] Паводле [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]], Кейстут нарадзіўся ў 1297 г. і быў другім сынам [[Гедзімін]]а ад другой жонкі Вольгі Смаленскай. Малодшы брат [[Альгерд]]а. У 1330-я гады, у час панаваньня бацькі быў князем у [[Трокі|Троках]]. У склад ягонага княства ўваходзілі [[Горадня]], [[Падляшша]] і частка [[Жамойць|Жамойці]], якую яшчэ не захапілі крыжакі. Вёў пасьпяховае змаганьне з рыцарамі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Кейстут // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 86.</ref>. Па сьмерці [[Гедзімін]]а (зіма 1341 году) і старэйшага брата [[Манівід Гедзімінавіч|Манівіда]] (1342 год) [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]], відаць, ня меў уладных амбіцыяў. Тым часам вонкавае становішча Вялікага Княства Літоўскім было складаным, [[Ордэн]] рыхтаваў вялікую вайсковую выправу. Альгерд з Кейстутам былі найстарэйшымі пасьля Нарымонта сярод [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]], а ў [[Вільня|Вільні]] ж сядзеў наймалодшы сын Гедзіміна — [[Яўнут Гедзімінавіч|Яўнут]], малады і няздольны да ўлады, з сваёй маці [[Леанідыя (жонка Гедзіміна)|Леанідыяй]] ([[Еўна (жонка Гедзіміна)|Еўнай]]). У 1345 годзе Леанідыя памёрла, Альгерд і Кейстут надумалі ўзяць ўладу. Кейстут з [[Трокі|Трокаў]] з войскам прыйшоў у Вільню і паланіў Яўнута, па гэтым паклікаў Альгерда і перадаў яму Вільню як старэйшаму, прызнаючы вярхоўную ўладу брата. Альгерд з Кейстутам падзялілі ВКЛ на [[Паловы ВКЛ|дзьве паловы]], Альгерд быў уладаром ва [[Усходняя палова ВКЛ|ўсходняй палове]] і меў тытул [[вялікі князь|вялікага князя]], Кейстут быў уладаром у [[Заходняя палова ВКЛ|заходняй палове]] і яму падпарадкоўваліся ўсе [[родзічы]] маючыя там удзелы. Яны спачатку дамовіліся дзяліць усе зноў здабытыя землі. У 1352 годзе Кейстут атрымаў да сваіх уладаньняў яшчэ й [[Берасьцейская зямля|Берасьцейскую зямлю]]. Але потым, відаць, умовы дамовы паміж братамі зьмяніліся, бо Альгерд не дзяліўся з Кейстутам далучанымі землямі. [[Файл:Kiejstut. Кейстут (1353, 1930).jpg|значак|170пкс|Пячаць Кейстута, 1353 г.]] Па сьмерці Альгерда, яго спадчыньнікам быў [[Ягайла]], але Кейстут, відаць, як старэйшы лічыў сабе вялікім князям, а Ягайла жадаў захаваць тыя ўмовы, што былі паміж яго бацькам Альгердам і Кейстутам. Ягайла склаў з Ордэнам змову супраць Кейстута, але змову выкрылі, Ягайлу арыштавалі і зьняволілі ў [[Полацак|Полацку]]. Аднак празь нейкі час яго вызвалілі пад абяцаньне прызнаньня вярхоўнай улады Кейстута. Неўзабаве Ягайла зноў склаў змову з Ордэнам, яму падманам удалася паланіць і спачатку зьняволіць Кейстута ў [[Крэўскі замак|Крэўскім замку]]. Пазьней Кейстута задушылі на загад Ягайлы<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Кейстут // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 87.</ref><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 50.</ref>. [[Файл:Kiejstut. Кейстут (K. Kielisiński, 1379, 1842).jpg|значак|170пкс|Пячаць Кейстута, 1379 г.]] Пячацямі Кейстута з лацінскімі надпісамі змацоўваецца грамата да [[Торунь|торунскіх]] купцоў, складзеная па 1341 годзе<ref name="Torun"/>. == Нашчадкі == Ад 1-га шлюбу з рускай князёўнай * Патрыкей (Patirg) * «''Waysewist''», «''Wezewilte, nobilis satrapa''», «''Woyszwylt''» — невядома ці ён сын Кейстута напраўду і як дакладна звалі гэта чалавека — [[Войшвіл|Войшвіл (Войшвілт)]], загінуў ў 1370 годзе * [[Войдат]] * [[Бутаўт|Бутаўт Генрык]] — разам з старэйшымі братамі склаў няўдалую змову супраць бацькі, зьбег, жыў пры двары імпэратара [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] Ад 2-га шлюбу зь [[Бірута]]й * [[Вітаўт]] * [[Таўцівіл]] * [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонт]] == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} У 1351 годзе, за часамі [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|валадараньня]] [[Альгерд]]а, Кейстут рушыў у [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] ў выправу з вайсковымі аддзеламі з [[Трокі|Трокаў]], [[Горадня|Горадні]], [[Дарагічын]]а і [[Берасьце|Берасьця]]. У час сустрэчы вугорскі кароль [[Людвік I Вялікі|Людвік (Лаёш) Вялікі]] ўчыніў зь ім мір, на знак замірэньня Кейстут загадаў зарэзаць [[карова|быка]] і па забіцьці павярнуўся да свайго войска і пракрычаў «''па-літоўску''» (паводле вугорскай кронікі, ''lithwanice''): «''Рагаціна — розьні нашы. Госпад на ны!''» ([[Стараславянская мова|па-стараславянску]] «на ны» азначае «на нас»{{Заўвага|Як зазначае [[Аляксандар Брукнэр]], {{мова-pl|«Dla dzisiejszych Litwomanów bardzo bolesna przy tym uwaga, bo ów Kiejstut, naswybitniejszy Litwy pogańskiej przedstawiciel, nie po litewsku, lecz, o zgrozo, po białorusku rotę przysięgi wraz z swymi odprawia»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. [http://slowianie.3bird.pl/download/materialy/slowianie-materialy-aleksander-bruckner-mitologia-slowianska-i-polska.pdf Mitologia słowiańska i polska]. — Warszawa, 1980.</ref>), у запісе кронікі — «''rogachina roznenachy gospanany''», што перамовілі яго ліцьвіны (''Lithwani''). З тым, што гэтая прамова ёсьць узорам славянскай мовы, пагаджаецца большасьць дасьледнікаў: [[Аляксандар Мяжынскі]], [[Аляксандар Брукнэр]], [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андраш Золтан||be|Андраш Золтан}} ды іншыя<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 86.</ref>. У [[Лацінская мова|лацінскім]] акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі Кейстутам, [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкеем]] і [[Войшвіл]]там і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужываюцца трансьлітараваныя ў лаціну «''гутарковыя''» назвы памежных пунктаў «''Каменны брод''» (''in vulgari a Kamyoni brod'') і «''вусьце вялікай стругі''» (''uscze welikey strugi'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 62.</ref>. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта [[беларуская мова|беларускія словы]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. Захаваліся зьвесткі пра пячаці тыпу «ПЕЧАТ» з выявай дзіды і крыжа (пазьней такія выявы сустракаюцца на пячацях [[Вітаўт]]а). Гісторык і нумізмат Аляксей Ільін датуе іх сярэдзінай XIV ст. і залічвае да пячацяў Кейстута<ref>Ильин А. А. Классификация русских удельных монет. Вып.1. — Л., 1940.</ref>. Таксама захавалася апісаньне пячаці Кейстута з умовы Альгерда і Кейстута з польскім каралём Казімерам (1366 год) з выявай ваяра зь мечам і тарчай, вакол выявы — рускі надпіс<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich. // Ateneum Wilenskie. Z. 3—4, 1930. S. 702—703.</ref>: {{пачатак цытаты}}СЕ ПЕЧАТЬ КИИСТУТИЯ{{канец цытаты}} Паводле ўсіх сьпісаў першай рэдакцыі [[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх|Летапісцу вялікіх князёў літоўскіх]], Кейстут з нагоды скаргі на дзеяньні Ягайлы сказаў наступныя словы свайму сыну Вітаўту: «''Бог нас асьцярог''». Гісторык [[Алег Ліцкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што [[Тэадор Нарбут]] у сваёй публікацыі [[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]] на падставе ўласных уяўленьняў пра Кейстута як [[Паганства|паганца]] зьмяніў гэтую фразу на «''Богі нас асьцераглі''»<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 122.</ref>. == Галерэя == === Уяўныя партрэты === <gallery widths=150 heights=150 caption="Уяўныя партрэты вялікага князя Кейстута" class="center"> Kiejstut. Кейстут (1578).jpg|З кнігі Б. Папроцкага «Гняздо цноты», 1578 г. Kiejstut. Кейстут (A. Tarasievič, 1675).jpg|[[Аляксандар Тарасевіч|Тарасевіч А.]], 1675 г. Kiejstut. Кейстут (A. Piańkoŭski, 1838).jpg|А. Пянькоўскі, 1838 г. Kiejstut. Кейстут (1841).jpg|Невядомы мастак, 1841 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Kiejstut. Кейстут (K. Swoboda, 1842).jpg|К. Свабода, 1842 г. Kiejstut. Кейстут (L. Beyer, 1801-49).jpg|L. Beyer, 1-я палова XIX ст. Kiejstut. Кейстут (Z. Gloger, 1900).jpg|[[Зыгмунт Глогер|З. Глогер]], 1900 г. Kiejstut. Кейстут (1910).jpg|Невядомы мастак, 1910 г. </gallery> === У мастацтве === <gallery widths=150 heights=150 caption="Вялікі князь Кейстут у мастацтве" class="center"> Kiejstut, Jahajła. Кейстут, Ягайла (XVI).jpg|Перамовы Кейстута і [[Ягайла|Ягайлы]] (уверсе), забойства Кейстута (унізе). Мініятура летапіснага зводу XVI ст. Kiejstut, Biruta. Кейстут, Бірута (A. Lesser, 1872).jpg|Кейстут і Бірута. A. Lesser, 1872 г. Kiejstut. Кейстут (1878).jpg|Забойства Кейстута. Невядомы мастак, 1878 г. Kiejstut. Кейстут (M. Andriolli, 1882).jpg|Забойства Кейстута. [[Міхал Эльвіра Андрыёлі|М. Э. Андрыёлі]], 1882 </gallery> {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Альгерд]] |назва = [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] |гады = 1377—1382 |наступнік = [[Ягайла]] }} {{Канец блёку}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == * Максім Каўняровіч, [https://web.archive.org/web/20210524182234/https://www.racyja.com/kultura/dzyarzhava-volatau-algerd-i-kejstut/ «Дзяржава волатаў. Альгерд і Кейстут — гаспадары Вялікага Княства Літоўскага»], [[Беларускае Радыё Рацыя]], 2021 г. {{Вялікія князі літоўскія}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] lm1leg5i15g7ne7mi22zu5ekli7r5zh 0 9410 2686612 2676248 2026-08-24T20:12:15Z ~2026-46325-89 99700 2686612 wikitext text/x-wiki {{Вайсковы дзяяч |поўнае імя = Станіслаў Булак-Балаховіч |лацінка = Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič |месца нараджэньня = [[маёнтак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэйшты||lt|Meikštai}}, [[Відзы|Відзаўская]] [[воласьць]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі павет]], [[Ковенская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца сьмерці = [[Варшава]], [[Генэрал-губэрнатарства (Трэці Райх)|Генэрал-губэрнатарства для акупаваных польскіх земляў]], [[Трэці Райх]] |партрэт = [[File:Stanislav Bulak-Balahovich and horse.jpg]] |подпіс = Балаховіч у польскай форме |мянушка = Бацька |прыналежнасьць = [[Расейская імпэрыя]] (1914—1917)<br />[[Расейская рэспубліка]] (1917)<br />[[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (1918)<br />[[Белая армія|Белы рух]] (1918—1919)<br />[[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1919—1921)<br />[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] (1921—1940) |званьне = [[Генэрал-лейтэнант]] [[File:PL Epolet gen bryg.svg|38px]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусьветная вайна]], [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі]], [[польска-савецкая вайна]] ([[Варшаўская бітва (1920)]]), [[Другая сусьветная вайна]] ([[Абарона Варшавы (1939)]]) |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Сьвятога Ўладзімера IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны III ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава II ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж II ступені}}|{{Георгіеўскі крыж III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж IV ступені}}|[[Файл:CroixdeGuerreFR-BronzePalm.png|60px|Ваенны крыж (Францыя) з пальмавай галіной]]|[[Файл:Krzyż Waleczności Armii Bułak-Bałachowicza BAR.svg|60px|«Крыж храбрых» Булак-Балаховіча]]}} |сувязі = брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]] |у адстаўцы = }} '''Станісла́ў Була́к-Балахо́віч''' ({{мова-ru|Станислав Булак-Балахович}}, {{мова-pl|Stanisław Bułak-Bałachowicz}}; {{Дата ў старым стылі|22 лютага|1883|10 лютага}}, в. Мэйшты, цяпер [[Ігналінскі раён]], [[Летува]] — 10 траўня 1940, [[Варшава]], цяпер [[Польшча]]) — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзеяч. Афіцэр кавалерыі [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]], генэрал-маёр [[Белы рух|Белай арміі]], генэрал [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], камандзір дабраахвотніцкіх атрадаў польскай арміі ў 1920 годзе, удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]]. Таксама вядомы як ''Бацька Булак-Балаховіч''. Брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]]. == Раньнія гады == === Дзяцінства. Паходжаньне === Нарадзіўся 22 лютага (па старым стылі — 10 лютага) 1883 году ў [[Мэйшты|Мэйштах]] [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскага павету]], [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў сялянскай каталіцкай сям’і<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234.</ref>. Бацька — Нікадзім Міхал, [[беларусы|беларус]], быў кухарам Мэйштовічаў з Мэйштаў. Маці — Юзэфа з дому Шафранаў, [[палякі|полька]], была пакаёўкай Малгажаты Мэйштовічавай (з дому Корвін-Мілеўскай) і дачкой кухара Корвін-Мілеўскіх<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 243.</ref>. Пасьля жаніцьбы, разам з братам Людвікам, пры дапамозе ўзятай у Мэйштовічаў пазыкі, Нікадзім купіў маёнтак Юдуцыны пад [[Шаркоўшчына]]й, а ў 1887 годзе прадаў гэты маёнтак графу Лапацінскаму, падзяліўшы з братам інвэнтар. Пасьля продажу маёнтку бацька ўзяў у доўгатэрміновую арэнду ад Мэйштовічаў маёнтак Стакапіёва Браслаўскага павету<ref name="dva">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 235.</ref>. Нікадзім і Юзэфа Балаховічы мелі 9 дзяцей: трох сыноў і шэсьць дачок. Найстарэйшай была дачка Марыя, наступны — Станіслаў<ref name="adzin">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 241.</ref>. Ягоныя браты былі намнога малодшыя за яго: [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]] нарадзіўся ў 1894, Мечыслаў — у 1899. Малодшых сясьцёр звалі: Паўліна, Людміла, Вераніка, Ганна й Стэфанія<ref name="adzin"/>. Бацька Балаховіча быў сьвядомым беларусам. Маці варожа ставілася да беларускага пытаньня. Дома Балаховічы гаварылі [[беларуская мова|па-беларуску]]. Станіслаў ведаў таксама [[расейская мова|расейскую]], [[польская мова|польскую]] (даволі дрэнна), [[летувіская мова|летувіскую]] й [[нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234"/><ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 242.</ref>. Паводле мужчынскай і жаночай лініі сваякамі Балаховічаў зьяўляліся сем’і Карловічаў, Лапінскіх, Ясінскіх, Лаўрыновічаў, Рабэльчышаў, Эйсмантаў, Рудзінскіх і Балаховічаў. Усе яны жылі на Браслаўшчыне й Сьвянцяншчыне<ref name="adzin"/>. Сваё імя Станіслаў, першы сын Балаховічаў, атрымаў па хросным бацьку Станіславе Незабытоўскім. Хроснаю маці была Марыя Мэйштовічыха<ref name="adzin"/>. «Булак» — уласнабеларускае слова, якое азначае «воблака». Праўдападобна, гэта мянушка аднаго з шматлікіх адгалінаваньняў Балаховічаў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 255.</ref>. === Адукацыя === Хатнім настаўнікам, які даў першую навуку, быў стрыечны брат Юліюш Ясінскі. Пачатковую адукацыю атрымаў у павятовай школе ў [[Езяросы|Новааляксандраўску]] Ковенскага павету<ref name="dva"/>. Пасьля вучыўся ў чатырохгадовай прыватнай польскай гімназіі Сьв. Станіслава ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], пад апекай кс. Ксавэрыя Ясінскага, ягонага дзядзькі па маці, у якога й жыў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236.</ref>. Пажаданьнем сям’і было, каб Станіслаў паступіў у духоўную сэмінарыю. Паколькі яму было тады толькі 16 гадоў, то ён адбыў дзеля гэтага гадавую практыку ў маёнтку Міхала Мэйштовіча,пасьля чаго адмовіўся ад духоўнай кар’еры й прайшоў 4-гадовыя практычна-агранамічныя курсы ў маёнтку Броэль—Плятэраў у Бяльмонтах<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236"/>. === Праца === З 1902 году пачаў самастойна зарабляць на сябе. У 1903 годзе працаваў як бугальтар пры пабудове чыгункі на [[Наваградак|Наваградчыне]]. Зіму правёў на Каўказе ў свайго швагра, загадчыка чыгуначных складоў. З сакавіка 1904 году да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] займаў пасаду ўпаўнаважанага адміністратара маёнтку Гарадзец-Лужкі на Дзісеншчыне, які належаў графам Зыберк-Плятэрам. У маёнтку й мястэчку Балаховіч арганізаваў добраахвотную пажарную каманду, якую ўзначальваў да вайны<ref name="adzin"/>. == Вайсковая служба == === Пачатак Першай сусьветнай вайны. Імпэратарская армія === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič11.jpg|значак|Як жаўнер аддзелу Пуніна]] З пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], 20 жніўня 1914 году з групай дабраахвотнікаў зь Дзісеншчыны й братам Язэпам на ўласных конях, экіпіраваны й узброены, адправіўся дабраахвотнікам на фронт<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237.</ref>. Паводле ягоных словаў, зрабіў гэта пасьля адозвы вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч (малодшы)|Мікалая Мікалаевіча]] да [[палякі|палякаў]] ад 1 жніўня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>, у якой той заявіў «Хай сатруцца граніцы, якія разадралі на часткі рускі народ. Ды ўзьяднаецца ён разам пад скіпэтрам рускага цара. Пад скіпэтрам гэтым адродзіцца Польшча, вольная ў сваёй веры, мове й самакіраваньні»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.e-reading.me/chapter.php/1004336/18/Shirokorad_Aleksandr_-_Uteryannye_zemli_Rossii._Ot_Petra_I_do_Grazhdanskoy_voyny.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Детище мировой войны| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Быў накіраваны на перападрыхтоўку ў 53 батальён у [[Полацак|Полацку]]. 20 жніўня 1914 году прыбыў і залічаны ў сьпісы 2-га Лейб-уланскага Курляндзкага палка (на 1910 полк быў разьмешчаны ў горадзе [[Кальварыя (горад)|Кальварыя]]). Службу адбываў у 5-м эскадроне, 3-м зьвязе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. Паказаў сябе на службе добра, атрымаў мэдаль сьв. Георгія 4-й, 3-й і 2-й ступені, два срэбныя й адзін залаты. Быў паранены ў баі пад Ваўрам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. 9 чэрвеня 1915 году быў паранены ў плячо падчас бою ля вёскі Сярдыкі пад [[Коўна]]м<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238.</ref>. Быў акружаны выведвальным атрадам немцаў, аднак прарваўся й своечасова папярэдзіў рэзэрву пра напад, які рыхтаваўся. Паранены, браў удзел у адбіцьці начной атакі і быў за мужнасьць прадстаўлены да афіцэрскага чыну. 9 ліпеня 1915 году атрымаў першы афіцэрскі чын за мужнасьць, са старшынствам з 9 чэрвеня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. За захоп нямецкага абозу 17 ліпеня атрымаў першую афіцэрскую ўзнагароду, стужку сьв. Ганны за адвагу і падвышэньне да камандзіра 3-га зьвязу 5-га эскадрону. 30 жніўня падчас контратакі на вёску Лепалаты ў [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] быў кантужаны цяжкім снарадам і лекаваўся ў [[Кейданы|Кейданах]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. 2-ая кавалерыйская дывізія была перакінутая на Дынабурскі фронт. Балаховіч вызначыўся падчас адступленьня, камандуючы ўзводам каля [[Фрыдрыхштат]]у й Якабштату, яму атрымалася 2 тыдні абараняць гэтую пазыцыю<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. У лістападзе 1915 году быў камандзіраваны ў партызанскі атрад адмысловай важнасьці пры штабе Паўночнага фронту ў якасьці камандзіра эскадрону. Пад камандаваньнем Леаніда Пуніна гэты атрад дзейнічаў супраць немцаў у раёне [[Рыга|Рыгі]]<ref name="rovs">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=person&mode=text&id=42| копія = | дата копіі = | загаловак = Станислав Булак-Балахович| фармат = | назва праекту = Русский обще-воинский союз| выдавец =rovs.atropos.spb.ru| дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. За сталыя дзёрзкія вылазкі ў тыл немцаў пунінскія партызаны былі празваныя «рыцарамі сьмерці»<ref name="rovs"/>. 23 студзеня 1916 году падчас бітвы пад Тукумам быў паранены карабіннай куляй у левае плячо<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239.</ref>. Быў эвакуяваны ў [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] у Ангельскі шпіталь, у красавіку вярнуўся на фронт і атрымаў Крыж сьв. Станіслава II ступені й прызначэньне камандзірам эскадрону<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239"/>. Пазьней быў прызначаны камандзірам 2-га эскадрону Пуніна й прадстаўлены на атрыманьне чыну паручніка. У жніўні 1916 году быў адкамандзіраваны з 2-м эскадронам са 120 людзьмі ў 6-ы сыбірскі корпус у распараджэньне начальніка штабу генэрала Ярашэвіча. Тут дабіўся посьпеху й атрымаў намінацыю на памочніка камандзіра атраду Пуніна й прадстаўлены да чыну ротмістра, а таксама атрымаў падзяку корпусу й XII арміі ў загадзе. 25 сьнежня 1917 падчас наступленьня быў цяжка паранены куляй у сківіцу й галаву. Паранены давёў атаку да канца<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 240.</ref>. У чэрвені 1917 году быў абраны салдацкім камітэтам камандзірам эскадрону і ў сувязі з гэтым пераведзены ў паручнікі ваенным камісарам [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Пасьля знаходзіўся на лячэньні ў Петраградзе<ref name="backa"/>. На момант [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]] знаходзіўся ў [[Луга|Лузе]] ([[Санкт-Пецярбурская губэрня]]), дзе меў атрад і кантраляваў ваколіцы<ref name="backa">{{Спасылка | аўтар = Корявцев П. М.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.derjavapskov.ru/cat/cattema/catcattemaall/catcattemaallb/catcattemaallbbulach/3201| копія = | дата копіі = | загаловак = «Батька»: история одного предателя| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. === Служба ў Чырвонай арміі === Бальшавікі, ня маючы рэальных сілаў у раёне дысьлякацыі атраду Балаховіча, вырашылі легалізаваць яго<ref name="backa"/>. У лютым 1918 прызначаны камандзірам I Лускага партызанскага кавалерыйскага палка IV Петраградзкай дывізіі [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], які пазьней быў перайменаваны ў 3-і Петраградзкі кавалерыйскі полк<ref name="backa"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249.</ref>. Загадам [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]] частка не падлягала кантролю ваеннага камісара. Балаховіч выкарыстаў гэта, не дапускаючы набору камуністамі й запаўняючы шэрагі беларусамі, палякамі ды расейцамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У ліпені 1918 году партызанскі атрад займаўся задушэньнем сялянскіх антыбальшавіцкіх паўстаньняў у Лускім павеце і ў Стругах Белых, якія былі выкліканыя дзеяньнямі прадатрадаў<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. Пазьней старшыня Пскоўскага губвыканкаму дакладваў пра задушэньні на зьезьдзе наступнае: «Атрад вёў відавочна правакацыйную працу ў вёсцы. На ягоныя зьверскія "рэквізыцыі" й наогул ягоную манеру ад сялянаў увесь час даводзілася чуць скаргі. Калі з прычыны гэтага паднімалася сялянскае паўстаньне, Балаховіч ехаў і ўціхамірваў яго са страшнай жорсткасьцю…»<ref name="backa"/>. На 25 кастрычніка 1918 году колькасьць палка складала 1121 чалавек (38 — камандны склад, 883 — у страі і 200 па-за строем)<ref name="rovs"/>. З узмацненьнем [[Белы рух|белага руху]] й адначасовым ростам рэпрэсіяў з боку органаў [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]] Булак-Балаховіч прыйшоў да высновы пра неабходнасьць перайсьці на бок белых<ref name="backa"/>. У сярэдзіне кастрычніка 1918-га ў [[Пскоў|Пскове]], які заставаўся ў руках немцаў, зьявіліся два афіцэры-балахоўцы, якія ўсталявалі кантакт з штабам белага Добраахвотніцкага корпусу, які фармаваўся ў гэтым горадзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. 17 кастрычніка было распрацаванае пагадненьне паміж Балаховічам і начальнікам выведкі Пскоўскага корпусу. Згодна зь ім, Балаховіч меўся перайсьці на бок белых у пачатку лістапада. Але ягоны I эскадрон пад камандаваньнем падэсаула Пярмікіна перайшоў да белых ужо 26 кастрычніка, праз што Балаховіч апынуўся ў складанай сытуацыі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Намесьнік камісара Паўночнай камуны Багацін выклікаў Балаховіча да сябе, пагражаючы ў выпадку няяўкі Рэвалюцыйным трыбуналам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У Петраград паехаў пераапрануты ў Балаховіча ягоны ардынарац, [[татары]]н Куба Хасяневіч, які перад канцом падарожжа пераапрануўся й зьбег<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Балаховіч у гэты час пераканаў вайсковага камісара Гдоўска-Тарошынскага раёну [[Ян Фабрыцыюс|Яна Фабрыцыюса]] ў сваёй адданасьці савецкай уладзе й паабяцаў адпомсьціць Пярмікіну<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Пасьля гэтага сфабрыкаваў загад ваеннага Рэўкаму, паводле якога яму прадпісвалася наступаць на Пскоў, ды пачаў зьбіраць свае падразьдзяленьні ў раёне станцыі Белыя Стругі. Тут як «атаман сялянскіх партызанскіх атрадаў» ён выдаў адозву да сялянства з заклікам змагацца з бальшавікамі ды пачаў прасоўвацца ў бок Тарошына<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250.</ref>. У Пскоў Булак-Балаховіч са сваімі паплечнікамі (каля 800 шабель) прыбыў 2 лістапада 1918 году. Атраду была абвешчаная [[амністыя]], афіцэрам былі захаваныя іх ранейшыя чыны, а Булак-Балаховічу — нададзенае званьне [[Ротмістар (Расейская імпэрыя)|ротмістра]]<ref name="rovs"/>. === У Белай арміі === [[Файл:Bułak-Bałachowicz real photo.jpg|значак|Візыт найвышэйшага камандаваньня эстонскай арміі ў Пскоў 31 траўня 1919 г. Генэрал С. Булак-Балаховіч (зьлева) размаўляе з камандуючым эстонскай арміяй Ёханэсам Лайданэрам]] У сярэдзіне лістапада Булак Балаховіч і ягоныя афіцэры дабіліся адхіленьня генэрал-маёра Аляксея Вандама ад камандаваньня й паспрабавалі правесьці на пасаду самога Балаховіча, аднак камандаваньне корпусам прыняў Г. Нэф<ref name="rovs"/>. 25 сьнежня 1918 году часткі Паўночнай арміі падпарадкаваліся ўладзе незалежнай [[Эстонія|Эстоніі]]. Армія была пераўтвораная ў Паўночна-Заходні корпус, які быў падзелены на дзьве групы ў апэратыўных адносінах. Адна група дзейнічала ў раёне [[Нарва (горад)|Нарвы]], другая — на [[пскоў]]скім напрамку<ref name="hryck">{{Спасылка | аўтар = [[Анатоль Грыцкевіч]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Станіслаў Булак-Балаховіч (1883—1940)| фармат = | назва праекту = | выдавец = jivebelarus.net| дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У студзені 1919 году за пасьпяховае адступленьне ад Пскову быў прызначаны падпалкоўнікам<ref name="rovs"/>. У лютым атрад увайшоў у склад Паўночнага корпусу генэрала Радзянкі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. У канцы лютага Булак-Балаховіч прапанаваў камандаваньню зрабіць набег на бальшавікоў. Балаховіч павінен быў з востраву Парысара зайсьці ў тыл, выставіўшы заслону для прыкрыцьця левага флянгу атраду палкоўніка Вятрэнкі<ref name="rovs"/>. Наступленьне павінна было пачацца а 4-й гадзіне раніцы, але а 1-й гадзіне ночы Балаховіч папрасіў адкласьці набег да наступнага дня. Гэтую просьбу ён матываваў зьяўленьнем трэшчынаў на лёдзе [[Чудзкае возера|Чудзкага возера]], па якім меўся ісьці партызанскі атрад. Адмяніць прыказ Радзянка ўжо ня мог, бо іншыя часткі выступілі ўжо ўвечары мінулага дня й сувязі зь імі не было. У выніку атрад Вятрэнкі атрымаў неапраўданыя страты<ref name="rovs"/>. Пасьля гэтага няўдалага набегу, з мэтай пераўтварэньня партызанскага атраду ў страявую частку, камандаваньне скасавала штаб атраду Булак-Балаховіча як залішні, а сам конны атрад быў пераназваны ў Конны полк Булак-Балаховіча<ref name="rovs"/>. Вясной полк дзейнічаў на беразе Чудзкага возера ў раёне вёскі Мэхікарм і вострава Пірысар, адкуль рабіў пірацкія напады ў тыл частак Чырвонай Арміі, у тым ліку на Талабскія астравы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. 5 красавіка Балаховіч заняў [[Гдоў]], дзе яму ўдалося захапіць казначэйства, кулямёты й вялікую колькасьць рыштунку<ref name="rovs"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Да [[Вялікдзень|Вялікдня]] 1919 году Булак-Балаховіч атрымаў званьне палкоўніка і, паводле хадайніцтва генэрала А.Радзянкі, прызначаны інспэктарам кавалерыі корпусу. Паводле словаў Радзянкі, зрабіў ён гэта з мэтай «адцягнуць яго ад партызанаў ягонага атраду й гэтым спыніць у корпусе імкненьне да партызаншчыны»<ref name="rovs"/>. У гэты час ён знаходзіўся ў [[Нарва (горад)|Нарве]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Камандаваньне палком атрымаў [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп Балаховіч]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Не пазьней за красавік 1919 палкоўнік летувіскай арміі Мікас Гядгаўдас прапанаваў Станіславу Булак-Балаховічу перайсьці са сваім атрадам у склад летувіскай арміі, на што той пагадзіўся. У лісьце прадстаўніку [[Летува|Летувы]] Балаховіч выказаўся, што ён «здаўна выношваў мару прыбыць на чале добра ўзброенага атраду для абароны межаў на сваю Радзіму»<ref>Балахоўцы… С. 74.</ref>. Ён сказаў, што гатовы стварыць у Эстоніі атрад у некалькі соцень жаўнераў летувіскай арміі, але для гэтага «неабходна некаторая маральная й матэрыяльная падтрымка з боку Летувы». 10 траўня прадстаўнік атраду Балаховіча жаўнер Галкін перадаў летувіскім прадстаўнікам пісьмовае прашэньне аб залічэньні ў летувіскае войска «Балаховіча зь летувісамі». 15 траўня летувіскі міністар загадвае маёру Аляксандрасу Шумскасу выехаць у Эстонію й арганізаваць перапраўку атраду Балаховіча ў Летуву, на што летувіскім урадам было выдзелена {{лік|10000}} аўксінаў. Балаховіч, прыняўшы летувіскія грошы, адкладвае высылку жаўнераў на пазьнейшы час<ref>Балахоўцы… С. 75.</ref>. У лісьце ад 15 чэрвеня Балаховіч абавязваецца ў хуткім часе ажыцьцявіць ускладзеныя на яго задачы, але адзначае пра складанасьць збору летувісаў. 14 чэрвеня на летувіскі фронт быў высланы невялікі атрад пад камандаваньнем Паўлоўскага. Аднак неўзабаве, пасьля некалькіх баёў на баку летувісаў, празь небаяздольнасьць і харчовае ды фінансавае пытаньне атрад быў высланы назад. 27 ліпеня камандуючы летувіскай арміяй Сыльвестрас Жукаўскас загадаў перадаць прадстаўніку Балаховіча наступнае: «Паведаміце, што мы яго не чакаем і што хай атрымлівае забесьпячэньне ад латвійскага насельніцтва…»<ref>Балахоўцы… С. 77.</ref>. У канцы красавіка, падчас падрыхтоўкі да наступленьня, Станіслаў атрымаў назад камандаваньне зыходнай групай<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251.</ref>. 15 траўня ягоны атрад пераправіўся на караблёх праз Чудзкае возера й заняў Гдоў. Гэты манэўр [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі|дапамог эстонцам]] заняць 25 траўня [[Пскоў]]. За гэтыя дзеяньні Балаховіч падвышаны да палкоўніка<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. 29 траўня часткі Балаховіча ўступілі ў [[Пскоў]], ужо заняты на той час часткамі 2-й эстонскай дывізіі<ref name="backa"/>. Тут Балаховіч гаспадарыць як вайсковы камэндант Пскоўска-Гдоўскага раёну. З часам гаспадараньня Балаховіча зьвязаныя публічныя павешаньні на ліхтарах, якія праходзілі днём. Пакараньні праходзілі амаль штодзённа ў прысутнасьці самога Балаховіча<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. У ліпені, пасьля пратэсту прадстаўнікоў саюзьнікаў, пакараньні сьмерцю ў цэнтры гораду былі спыненыя<ref name="rovs"/>. Балаховіч таксама прымяняў сьмяротныя пакараньні ў дачыненьні да прадаўцоў нюхацельнага [[какаін]]у, таксама за некаторыя злоўжываньні расстраляў некалькі байцоў сваёй сотні<ref name="rovs"/>. За 10 месяцаў было павешана агулам каля 120 чалавек<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. Таксама Балаховічам практыкаваўся прымусовы збор з «заможных элемэнтаў» (у асноўным [[Габрэі|жыдоў]]) на ўтрыманьне частак Белай арміі<ref name="rovs"/>. У ліпені 1919 году, на бок Булак-Балаховіча перайшоў пяхотны полк Чырвонай Арміі<ref name="hryck"/>. У кіраўніцтве белай арміі насьпяваў канфлікт паміж белымі генэраламі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалаем Юдзенічам]] і [[Аляксандар Радзянка|Аляксандрам Радзянкам]], [[манархізм|манархістамі]], якія складалі большасьць у палітычным і вайсковым кіраўніцтве Паўночна-Заходняй арміі, і рэвалюцыйна-дэмакратычнай групай у гэтай арміі на чале з Булак-Балаховічам, які быў на левым, [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|эсэраўскім]], крыле гэтай групы<ref name="hryck"/>. У жніўні, па просьбе генэрала Арсеньнева, Балаховіч быў прызначаны генэрал-маёрам. Падставай для падвышэньня стаў пераход частак Балаховіча й эстонцаў у контарнаступленьне супраць бальшавікоў, якія блізка падышлі да Пскова<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/>. Прыкладна ў той жа час абвінавачаны ў друкаваньні фальшывых грошай, так званых [[Керанкі|керанак]]. Па патрабаваньні Балаховіча Тэшнэр вырабіў [[клішэ]] для 40-рублёвых керанак, якія друкаваліся ў доме Камэрцыйнага банку пад памяшканьнем раённай камэндатуры<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. У Пскове Балаховіч актыўна кантактаваў з прадстаўнікамі [[Антанта|Антанты]] й эстонскага войска, у выніку чаго прадстаўнікі саюзьнікаў 19 жніўня 1919 году адхілілі генэрала Арсеньнева з пасады камандзіра 2-га корпусу й прызначылі на ягонае месца Балаховіча<ref name="backa"/>. 22 жніўня 1919 году галоўнакамандуючы Мікалай Юдзеніч аддаў загад палкоўніку Б. Перамыкіну заняць Пскоў, арыштаваць Булак-Балаховіча й аддаць яго пад ваенны суд за беззаконныя дзеяньні<ref name="hryck"/>. 23 жніўня Булак-Балаховіч быў зьняты з пасады камандуючага корпусам<ref name="hryck"/>. Булак-Балаховічу з дваццацьцю коньнікамі зь ягонай асабістай сотні ўдалося ўцячы ў Гдоў, дзе ён падпарадкаваўся Юдзенічу<ref name="hryck"/>. Балаховіч фармальна здаў камандаваньне, але ягоны атрад прыняў брат Язэп Балаховіч<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253.</ref>. 26 жніўня праз пагаршэньне стасункаў між эстонцамі й Паўночнай-Заходняй арміяй з прычыны арышту Балаховіча эстонцы пакінулі Пскоў, у выніку чаго той быў заняты бальшавікамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. Юдзеніч не пераймаўся стратай Пскова, ягонай галоўнай мэтай было наступленьне на Петраград<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. У хуткім часе Балаховіч уцёк з-пад хатняга арышту. 25 жніўня Балаховіч зь невялікім атрадам сышоў у кірунку станцыі Могліна, дзе прыняў удзел у баі з бальшавікамі<ref name="rovs"/>. Працягваў партызанскую барацьбу пры эстонскай падтрымцы ў раёне Пскову<ref name="rovs"/>. Пасьля паразы Паўночна-Заходняй арміі пад Петраградам у лістападзе 1919 году сярод яе камандаваньня ўзмацніліся рознагалосьсі. Яны абвастрыліся пасьля адыходу Паўночна-Заходняй арміі на тэрыторыю Эстоніі й пачатку мірных перамоваў паміж Савецкай Расеяй і Эстоніяй. Расейская Паўночна-Заходняя армія павінная была быць інтэрнаваная й падлягала ліквідацыі<ref name="hryck"/>. === На баку БНР === {{Асноўны артыкул|Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі}} [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič3.png|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім сабакам Райтам, кастрычнік-лістапад 1919 году]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič5.jpg|значак|зьлева| Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім штабам, кастрычнік-лістапад 1919]] [[Файл:Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэнне на службу.jpg|значак|Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэньне на службу]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]] зьвярнула ўвагу на Булак-Балаховіча яшчэ восеньню 1918 году, адразу пасьля ягонага пераходу на бок белых. Усталяваньне кантакту было немагчымым праз адсутнасьць беларускага прадстаўніцтва ў Эстоніі. Акрамя гэтага, нямецкія акупацыйныя ўлады не пагаджаліся на арганізацыю беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132.</ref>. Праз год, 18 кастрычніка 1919 году, шэф [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Беларускай вайскова-дыпляматычнай місіі ў Латвіі й Эстоніі]] палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] устанавіў кантакт з Балаховічам. «Бачыўся з прадстаўнікамі Атрада Ген. Балаховіча. Балаховіч цяперака зусім вольны чалавек… Хацеў бы быць бліжэ да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён. Трэба, кажэ, добра пазнаёміцца з картай, рухам і гісторыяй.» — так адзначыў першую завочную сустрэчу [[Кастусь Езавітаў]]. Далей Езавітаў зазначыў: «Я прапанаваў запытаць яго: Ці ведае ён беларускую (простую) мову; ці ведае мову літоўскую; ці ведае што фамілія его зусім беларуская; па літоўску была б Балаховічунас; як ён адносіцца да нацыянальных пытаньняў і ці прызнае ён незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі»<ref name="Балахоўцы. С. 19">Балахоўцы… С. 19.</ref>. Празь некалькі дзён прадстаўнікі генэрала ізноў сустрэліся зь Езавітавым. «Яны прыйшлі да мяне і паведамілі, што Балаховіч беларускую мову ведае і Беларускую Народную Рэспубліку прызнае і гатоў бараніць». Для свайго пераходу Балаховіч запрасіў 400 тысячаў марак, якія была патрэбныя на ўтрыманьне атраду<ref name="Балахоўцы. С. 19"/>. 14 лістапада 1919 году Балаховіч падаў афіцыйную дэклярацыю аб беларускім грамадзянстве й прыняцьці яго на беларускую службу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Атрад атрымаў афіцыйную назву «Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі». Не пазьней за 24 лістапада Балаховіч атрымаў ад [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]] беларускую форму, пячаткі й штамп Асобнага атраду<ref>Балахоўцы… С. 105</ref>. 26 лістапада — «Асобны аддзел», паводле дамовы беларускіх дыпляматаў [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й Езавітава з урадам Эстоніі, прыняты на часовае ўтрыманьне Эстоніі, фінансавыя выдаткі залічаныя ў якасьці дзяржаўнай пазыкі БНР<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Не ўдалося дабіцца згоды эстонцаў на павялічэньне атраду шляхам мабілізацыі беларусаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі, а таксама атрымаць дапамогу з боку дзяржаваў Антанты. Амэрыканская місія перадала балахоўцам палявы шпіталь і мэдыкамэнты<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133.</ref>. У лістападзе — сьнежні 1919 году «Асобны аддзел» займаў частку антыбальшавіцкага фронту каля [[Ізборск]]у, паміж эстонскай і латыскай арміямі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. З прычыны эстонска-савецкіх перамоваў Езавітаў зрабіў у [[Рыга|Рызе]] прапанову прыняць атрад Балаховіча пад латыскае камандаваньне, на што атрымаў адмову. Магчыма, адной з прычынаў адмовы сталі беларускія прэтэнзіі на [[Дзьвінск]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. У пачатку студзеня 1920 году [[Латвія]] выказала згоду прыняць частку атраду на сваёй тэрыторыі, у населеным пункце [[Алукснэ|Марыенбург]], аднак адмовілася прыняць яго пад сваё камандаваньне<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. 22 студзеня 1920 году «Асобны аддзел» юрыдычна ўключаны Радаю БНР (урад [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]) у склад беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134.</ref>. У ноч на з 27 на 28 студзеня 1920 году Балаховіч арыштаваў галоўнакамандуючага Паўночна-Заходняй арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]]. Арышт Юдзеніча быў зьдзейсьнены Булак-Балаховічам нібыта для «разьлікаў» на ўтрыманьне рэшткаў Паўночна-заходняга войска. Юдзеніч быў вызвалены эстонскімі ўладамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. 8 лютага 1920 году Езавітаў зьвярнуўся зь лістом да [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкага]], у якім, спасылаючыся на ягоны дэкрэт аб фармаваньні беларускага войска, прасіў выдзеліць атраду генэрала Булак-Балаховіча ўчастак фронту на левым флянгу польскіх войскаў. Гэты ліст прадстаўніку Польскай рэспублікі ў Рызе, Б. Боўфалу ўручыў сакратар беларускай місіі [[Янка Чарапук]]. Боўфал адмовіўся рабіць нейкія крокі ў гэтай справе, сьцьвярджаючы што Езавітава й Душэўскага адклікаў іхны ўласны ўрад, якога Польшча не прызнае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. === Пад польскім камандаваньнем. Польска-савецкая вайна === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч і польскія афіцэры. Берасьце, 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič8.jpg|значак|Генэрал-маёр Станіслаў Булак-Балаховіч з чынамі штабу ягонага атраду. [[Чаромха]], 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič7.jpg|значак|зьлева|Штаб групы Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920]] [[Файл:Bulak-Balachowicz and his men, 1920.jpg|значак|Балаховіч з атрадам, 14 сакавіка 1920]] [[Файл:Konnaja vyviedka hrupy Bałachoviča.jpg|значак|257x257пкс| Конная выведка групы Станіслава Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920.]] Палякамі былі распачатыя сакрэтныя перамовы з Балаховічам пры пасярэдніцтве ягонага брата Язэпа ў канцы студзеня 1920. 17 лютага 1920 году Балаховіч выказаў згоду на пераход пад польскае камандаваньне (у дзень прыняцьця ў склад беларускага войска ўрадам Антона Луцкевіча), адпаведнае пагадненьне было падпісанае ў Рызе 23 лютага<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Зінаіда Гіпіюс|Зінаіды Гіпіюс]], сам Булак-Балаховіч у канцы сакавіка 1920 году так тлумачыў абставіны пераходу свайго атраду з Эстоніі ў Польшчу<ref>Балахоўцы… С. 149</ref>: {{Цытата|Эстонія выпусьціла толькі адзін мой атрад узброеным. Мае людзі ў гэтым атрадзе адмовіліся раззброіцца. У красавіку я павінен зь імі ізноў ісьці супраць бальшавікоў […] Палякі прымуць мяне. Мой атрад ужо у Брэст-Літоўску. Я сустрэнуся зь Пілсудзкім і пакіну яго неадкладна, каб узьяднацца з атрадам […] Я беларус і каталік, але я змагаўся за Расею і буду падтрымліваць расейскую справу.}} 26 лютага атрад (налічваў каля 800 байцоў) пераведзены ў [[Берасьце]] (у [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскую крэпасьць]]) для падмацаваньня й перафармаваньня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/><ref>Балахоўцы… С. 22.</ref>. Адзіным папаўненьнем атраду былі няпоўныя 200 жаўнераў, дастаўленыя з Эстоніі й Латвіі 21 чэрвеня 1920<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Толькі кожны пяты жаўнер быў беларусам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Атрад генэрала Булак-Балаховіча быў адасланы на фронт у ваколіцы [[Кіеў|Кіева]] 9 чэрвеня 1920. 10 чэрвеня польскія войскі пачалі адступленьне з глыбіню польскіх пазыцыяў ува Ўкраіне, выкліканае прарывам арміі [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]]. У сярэдзіне ліпеня часткі Балаховіча абараняюць лінію [[Стыр]]ы й выхады з палескіх абшараў. У канцы ліпеня атрад адступіў на [[Стаход]]. У хуткім часе, атрад, падмацаваны арэнбурскімі казакамі правёў пасьпяховы бой за [[Любяшоў|Любешаў]], аднак для прыкрыцьця пяхоты адступіў да [[Камень-Кашырскі|Камень-Кашырскага]]. 3 жніўня генэрал пакінуў і Камэнь-Кашырскі. Празь некалькі дзён Балаховіч перайшоў [[Заходні Буг|Буг]] і перайшоў у Людвінаў. На гэты час ягоны атрад складаў ня больш за 700 чалавек<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 137.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič9.jpg|зьлева|значак|230x230пкс|Станіслаў Булак-Балаховіч у Берасьці, 1920]] У сярэдзіне жніўня, у пераломны момант [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]], у складзе 3-й арміі прыкрываў манэўр польскіх войскаў з-над Вяпра. 15 жніўня аддаў прыказ сканцэнтраваць свае сілы ў [[Лэнчна]]й, які выкананы на наступны дзень. У гэты дзень атрад налічваў 1000 штыхоў і 400 шабляў. Пасьля камбінаванай пасьпяховай атакі на Пухачаў рушыў у напрамку [[Уладава|Ўладавы]] (17 жніўня)<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 138.</ref>. У верасьні польскія войскі пачалі наступленьне на фронце ад мяжы з Румыніяй да Берасьця. 13 верасьня група генэрала Балаховіча ўзяла [[Камень-Кашырскі]]. 26 верасьня Балаховічам ўзяты [[Пінск]], гэтым расьсек 4-ю савецкую армію. Апэрацыя па захопу самога Пінску сталася адной з самых удалых вайсковых апэрацыяў групы Балаховіча за час ваенных дзеяньняў на бальшавіцкім фронце. 30 верасьня група генэрала Булак-Балаховіча была замененая 18-й ПД, завяршыўшы свой удзел у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 139.</ref>. === Палескі паход === ==== Перадумовы ==== У той час, калі вяліся перамовы пра перавод Балаховіча на польскі бок, Пілсудзкі шукаў хаўрусьнікаў з боку Расеі. Пілсудзкі знайшоў паплечніка ў асобе [[Барыс Савінкаў|Барыса Савінкава]]. 16 студзеня, сярод іншага, ён пагадзіўся на правядзеньне плебісцыту на тэрыторыі [[Летува|Летувы]] й Беларусі. Савінкаў атрымаў ад Пілсудзкага дазвол на стварэньне расейскага вайсковага фармаваньня на тэрыторыі Польшчы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 141.</ref>. 27 жніўня 1920 году паміж Савінкавым і Булак-Балаховічам была складзеная дамова, паводле якой Савінкаў абавязваўся правесьці кандыдатуру генэрала на пост галоўнакамандуючага расейскімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Польшчы, а Булак-Балаховіч згаджаўся прызнаць палітычнае кіраўніцтва Савінкава й ягонага Расейскага палітычнага камітэту (РПК)<ref name="rovs"/>. Булак-Балаховіч назваў сваю групу Расейскай народнай дабраахвотніцкай арміяй, а над ягоным штабам у [[Пінск]]у лунаў [[Сьцяг Расеі|расейскі сьцяг]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 142.</ref>. Восеньню 1920 зьявіўся [[Беларускі палітычны камітэт]]. Створаны, хутчэй за ўсё, каб стварыць палітычную шыльду для далейшага беларускага паходу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144.</ref>. У пачатку кастрычніка Пілсудзкі прымае рашэньне пра паход [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]] на [[Вільня|Вільню]], у выніку якога пазьней была створаная марыянэткавая дзяржава [[Сярэдняя Літва]]. Верагодна, паход Балаховіча павінен быў быць працягам паходу Жалігоўскага. 12 кастрычніка 1920 году ў Рызе падпісаная папярэдняя польска-савецкая мірная дамова. Гэтая дамова абавязвала польскі бок выдаліць са сваёй тэрыторыі або раззброіць антысавецкія ўзброеныя фармаваньні да 2 лістапада. Польскае камандаваньне прапанавала Балаховічу далей весьці барацьбу самастойна або пакінуць тэрыторыю Польшчы са зброяй у руках, у выніку чаго той вырашыў перайсьці польска-савецкую мяжу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144"/>. 12 кастрычніка Балаховіч падпісаў пагадненьне зь Беларускім палітычным камітэтам. БПК абавязваўся дапамагаць генэралу ў арганізацыі беларускай арміі, а Балаховіч павінен быў перадаць уладу на занятай ім тэрыторыі<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 145.</ref>. ==== Баявыя дзеяньні ==== Армія генэрала Булак-Балаховіча ў пачатку лістапада 1920 году налічвала каля 20 тысячаў чалавек. Яна складалася з 1, 2 і 3-й ПД, Пешай сялянскай брыгады, 1-й кавалерыйскай дывізіі (КД), палка данскіх казакоў, Тубыльскага кавалерыйскага палка (КП), асабістых сотняў братоў Балаховічаў, палка цяжкай артылерыі, чыгуначнага палка, самалётнай эскадрыльлі, а таксама штабных і тылавых частак. На баявыя часткі прыпадала каля 15 тыс. У баях ня бралі ўдзел некаторыя часткі, якія не пасьпелі прыбыць альбо былі інтэрнаваныя польскім бокам (полк цяжкай артылерыі). Полк данскіх казакоў ухіліўся ад баявых дзеяньняў. У бой уступілі каля 11 тыс. жаўнераў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 153—154.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič. Станіслаў Булак-Балаховіч (1921-29).jpg|значак| Фатаграфічны партрэт Станіслава Булак-Балаховіча па вайне]] Плян прадугледжваў заняцьце лініі [[Оўруч]] — [[Мазыр]] — [[Жлобін]], а затым удар на поўнач, на [[Бабруйск]] і [[Барысаў]], і вызваленьне Беларусі. Хутчэй за ўсё, плян быў распрацаваны самім Пілсудзкім<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 152.</ref>. Плян быў разьлічаны на заняцьце Менску польскімі войскамі, што й адбылося 15 кастрычніка. Аднак Балаховіч прамарудзіў з ударам, а польскія войскі вымушаныя былі пакінуць Менск 17 кастрычніка, выконваючы пагадненьне аб замірэньні. Балаховіч аддаў загад аб наступе ад [[Тураў|Турава]] на Мазыр 5 лістапада 1920 году. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 лістапада — мястэчка [[Скрыгалаў]] і вёску [[Скрыгалаўская Слабада]]. 10 лістапада ў другой палове дня часткі палкоўніка Мацьвеева (1-я КД) узялі Мазыр<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 155.</ref>. Апоўдні 12 лістапада ў Мазыр прыбыў генэрал Булак-Балаховіч. З гэтай нагоды былі вывешаныя [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускія сьцягі]]. 16 лістапада Балаховіч заявіў, што не прызнае ўрадаў Луцкевіча й Ластоўскага, а БПК ператварыўся ва ўрад БНР. Гэты ўрад прысвоіў Балаховічу тытул Начальніка Беларускай Дзяржавы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 156.</ref>. Ноччу з 17 на 18 лістапада пасьля бальшавіцкага наступу, войска Балаховіча пакінула горад Мазыр. У выніку адступленьня 29 лістапада Балаховіч адступіў у нэўтральную зону, створаную раней між Польшчай і СССР. 30 лістапада ён перайшоў мяжу і на наступны дзень накіраваўся ў Варшаву зь дзеячамі БПК<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 160.</ref>. Атрад пазьней быў раззброены польскімі войскамі. == Міжваенны пэрыяд. Другая сусьветная вайна == Пасьля савецка-польскай вайны быў прызнаны генэралам, але не залічаны ў склад польскага войска як чынны генэрал.[[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič10.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч у цывільным, каля 1922 г.|329x329пкс|зьлева]]У лютым 1921 году Балаховіч арганізаваў сустрэчу прадстаўнікоў Беларускага палітычнага камітэту й «[[Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб|Зялёнага Дубу]]» дзеля падрыхтоўкі да партызанскай вайны ў Беларусі на выпадак польска-савецкай вайны. Але ў хуткім часе штаб Зялёнага Дубу ў Лунінцы быў ліквідаваны расейскім Саюзам абароны Радзімы й свабоды. Пры падтрымцы Балаховіча й на польскія грошы была ўтвораная новая арганізацыя Беларускіх беспартыйных актывістаў, але вялікіх посьпехаў яна не дабілася<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265.</ref>. 27 красавіка 1921 году склаў дамову зь [[Дзяржаўны камітэт БНР|Дзяржаўным камітэтам БНР]] у асобе часткі дэлегацыі БНР у [[Парыж]]ы палкоўніка [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]] й сакратара прэзыдыюму камітэту БНР [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], паводле якой камітэт прызнаваў генэрала Булак-Балаховіча «вярхоўным камандуючым над усімі ўзброенымі сіламі Беларусі»<ref name="rovs" />. Ён быў уведзены ў склад камітэту з правам вырашальнага голасу, аднак неўзабаве гэты камітэт распаўся й большасьць ягоных сяброў распачала антыпольскую дзейнасьць<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265" />.[[Файл:Foto Pruszków BBWR 4.jpg|значак|301x301пкс|Сустрэча кампаніі BBWR. Прушкаў 1933 года, Станіслаў Булак-Балаховіч на пярэднім плане.]]Булак-Балаховіч займаўся сельскай гаспадаркай, разводзіў коней; на лясных работах у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] былі заняты яго былыя партызаны. Агенты АДПУ арганізавалі на Булак-Балаховіча некалькі замахаў, але ўсе яны скончыліся няўдала, у выніку аднаго зь іх 11 чэрвеня 1923 году быў застрэлены малодшы брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266.</ref>. Удзельнічаў у сустрэчы BBWR(Беспартыйны блок падтрымкі рэформаў) у [[Прушкаў|Прушку]] ў 1933. Займаўся вэтэранскай дзейнасьцю. Але з 1937 да 1939 году ўдзельнічае ў [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайне ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]], дзе дапамагае арганізоўваць выведку ў тыле рэспубліканцаў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. [[Файл:Hierta fon Hierchard.jpg|значак|317x317пкс|Герта фон Герхард (другая жонка Станіслава Булак-Балаховіча) у Берасьці, 1920 г.]] Пасьля акупацыі Польшчы [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] спрабаваў арганізаваць партызанскі атрад для барацьбы з нацысцкімі акупантамі, удзельнічаў у абароне Варшавы. Быў забіты ў [[Варшава|Варшаве]] 10 траўня 1940 году нямецкім патрулём. Месца ягонага пахаваньня невядомае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. == Сям’я == У 1905 годзе ажаніўся першы раз з дачкой лекара з Лужкоў Марціна Гарбэля, Генрыетай. У гэтым шлюбе ў 1907 годзе ў іх нарадзілася дачка Алена, а ў 1910 годзе сын Мэдард, у 1911 годзе сын Генрык. Зь першай жонкай жыў асобна з 1913 году, яна мела ўнутраны рак і памерла ў 1915 годзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237" />. Другім шлюбам (1918/9) жанаты з Гертай фон Герхард. У шлюбе дочкі: Зоф’я й Марыя. Трэцім шлюбам жанаты зь Янінай Карэчкай. У шлюбе дочкі: Данута й Барбара. == Літаратурная дзейнасьць == [[Файл:POL Bulak Balachowicz plaque, Warsaw 01.jpg|значак|Мэмарыяльная шыльда ў [[Варшава|Варшаве]]|293x293пкс]]Выпусьціў дзьве кнігі пра магчымасьць вайны зь Нямеччынай: «Wojna bedzie czy nie bedzie» («Вайна, будзе ці ня будзе», 1931) і «Precz z Hitlerem czy niech zyje Hitler» («Далоў Гітлера ці хайль Гітлер?», 1933). Вядомыя два вершы, якія ён напісаў па-беларуску: «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96 Покліч бацькі]» (1919) і «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8C Шарак ці брысь]» (1927)<ref name="hryck"/>. == Музыка == Да постаці С.Булак-Балаховіча зьвярталіся ў сваіх песьнях бард [[Андрэй Мельнікаў]] ("Сынкі мае", "Вяртаньне Булак-Балаховіча") і гурт [[Dzieciuki]] ("Хлопцы-балахоўцы"). == У мастацтве == [[Файл:BPN rower 2010 9.JPG|значак|239x239пкс|Роварная акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.]] == Памяць == Сымбалічная магіла генэрала Станіслава Булак-Балаховіча месьціцца на варшаўскіх Камунальных, былых вайсковых, могілках.<ref>https://charter97.org/ru/news/2016/5/10/203627/</ref> У Варшаве на будынку праваслаўнай духоўнай сэмінарыі ў раёне Саска-Кэмпа знаходзіцца памятная дошка ў памяць пра Булак-Балаховіча.<ref>https://budzma.org/news/vandruem-pa-varshave-1.html</ref> Таксама ў Варшаве 15 траўня 2010,адбылася [[Ровар|роварная]] акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.<ref>Biełaruskaja nacyjanalnaja pamiać</ref> == Крыніцы й заўвагі== {{Крыніцы|2}} ;Заўвагі {{заўвагі}} == Літаратура == * Авторский коллектив. Гражданская война в России: энциклопедия катастрофы / Составитель и ответственный редактор: Д. М. Володихин, научный редактор С. В. Волков. — 1-е. — М.: Сибирский цирюльник, 2010. — С. 301. — 400 с. — {{ISBN|978-5-903888-14-6}}. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|частка = |загаловак = Жаўнеры БНР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 373|сэрыя = |isbn = 978-5-00076-003-1|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070928043523/http://www.bie.ee/historyja/historyja.htm Інфармацыя і фота пра Асобны атрад войск БНР у Эстоніі] * [https://web.archive.org/web/20081120075445/http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак — Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году] * [https://web.archive.org/web/20160120151715/http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html А. Грыцкевіч — Станіслаў Булак-Балаховіч] * {{Спасылка | аўтар = Ю. Віцьбіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 лютага 2008| url = http://jivebelarus.net/history/new-history/anticom-resist-and-partisans-at-belarus.html?page=10#lnk9| загаловак = Асобны Дабравольны Народны Аддзел БНР| фармат = | назва праекту = Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі| выдавец = Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў| дата = 20 красавіка 2009 | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20080409110735/http://lib.na.by/authors/bulak-balachovic/index.shtml Вершы С. Булак-Балаховіча] * {{YouTube|z0-Vw7Kl6oI|„Генерал няскончанай вайны”, 1. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} * {{YouTube|62z7_n5NeyU|„Генерал няскончанай вайны”, 2. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Булак-Балаховіч, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія генэралы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы БНР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы]] ib7u7hqwnlq0r76w9ndokprtj773ycb 2686617 2686612 2026-08-24T20:19:51Z 12394875i 99698 2686617 wikitext text/x-wiki {{Вайсковы дзяяч |поўнае імя = Станіслаў Булак-Балаховіч |лацінка = Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič |месца нараджэньня = [[маёнтак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэйшты||lt|Meikštai}}, [[Відзы|Відзаўская]] [[воласьць]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі павет]], [[Ковенская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца сьмерці = [[Варшава]], [[Генэрал-губэрнатарства (Трэці Райх)|Генэрал-губэрнатарства для акупаваных польскіх земляў]], [[Трэці Райх]] |партрэт = [[File:Stanislav Bulak-Balahovich and horse.jpg]] |подпіс = Балаховіч у польскай форме |мянушка = Бацька |прыналежнасьць = [[Расейская імпэрыя]] (1914—1917)<br />[[Расейская рэспубліка]] (1917)<br />[[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (1918)<br />[[Белая армія|Белы рух]] (1918—1919)<br />[[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1919—1921)<br />[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] (1921—1940) |званьне = [[Генэрал-лейтэнант]] [[File:PL Epolet gen bryg.svg|38px]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусьветная вайна]], [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі]], [[польска-савецкая вайна]] ([[Варшаўская бітва (1920)]]), [[Другая сусьветная вайна]] ([[Абарона Варшавы (1939)]]) |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Сьвятога Ўладзімера IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны III ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава II ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж II ступені}}|{{Георгіеўскі крыж III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж IV ступені}}|[[Файл:CroixdeGuerreFR-BronzePalm.png|60px|Ваенны крыж (Францыя) з пальмавай галіной]]|[[Файл:Krzyż Waleczności Armii Bułak-Bałachowicza BAR.svg|60px|«Крыж храбрых» Булак-Балаховіча]]}} |сувязі = брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]] |у адстаўцы = }} '''Станісла́ў Була́к-Балахо́віч''' ({{мова-ru|Станислав Булак-Балахович|скарочана}}, {{мова-pl|Stanisław Bułak-Bałachowicz|скарочана}}; {{Дата ў старым стылі|22 лютага|1883|10 лютага}}, в. Мэйшты, цяпер [[Ігналінскі раён]], [[Летува]] — 10 траўня 1940, [[Варшава]], цяпер [[Польшча]]) — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзяяч. Афіцэр кавалерыі [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]], генэрал-маёр [[Белы рух|Белай арміі]], генэрал [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], камандзір дабраахвотніцкіх атрадаў польскай арміі ў 1920 годзе, удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]]. Таксама вядомы як ''Бацька Булак-Балаховіч''. Брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]]. == Раньнія гады == === Дзяцінства. Паходжаньне === Нарадзіўся 22 лютага (паводле старога стылю — 10 лютага) 1883 году ў [[Мэйшты|Мэйштах]] [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскага павету]], [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў сялянскай каталіцкай сям’і<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234.</ref>. Бацька — Нікадзім Міхал, [[беларусы|беларус]], быў кухарам Мэйштовічаў з Мэйштаў. Маці — Юзэфа з дому Шафранаў, [[палякі|полька]], была пакаёўкай Малгажаты Мэйштовічавай (з дому Корвін-Мілеўскай) і дачкой кухара Корвін-Мілеўскіх<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 243.</ref>. Пасьля жаніцьбы, разам з братам Людвікам, пры дапамозе ўзятай у Мэйштовічаў пазыкі, Нікадзім купіў маёнтак Юдуцыны пад [[Шаркоўшчына]]й, а ў 1887 годзе прадаў гэты маёнтак графу Лапацінскаму, падзяліўшы з братам інвэнтар. Пасьля продажу маёнтку бацька ўзяў у доўгатэрміновую арэнду ад Мэйштовічаў маёнтак Стакапіёва Браслаўскага павету<ref name="dva">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 235.</ref>. Нікадзім і Юзэфа Балаховічы мелі 9 дзяцей: трох сыноў і шэсьць дачок. Найстарэйшай была дачка Марыя, наступны — Станіслаў<ref name="adzin">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 241.</ref>. Ягоныя браты былі намнога малодшыя за яго: [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]] нарадзіўся ў 1894, Мечыслаў — у 1899. Малодшых сясьцёр звалі: Паўліна, Людміла, Вераніка, Ганна й Стэфанія<ref name="adzin"/>. Бацька Балаховіча быў сьвядомым беларусам. Маці варожа ставілася да беларускага пытаньня. Дома Балаховічы гаварылі [[беларуская мова|па-беларуску]]. Станіслаў ведаў таксама [[расейская мова|расейскую]], [[польская мова|польскую]] (даволі дрэнна), [[летувіская мова|летувіскую]] й [[нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234"/><ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 242.</ref>. Паводле мужчынскай і жаночай лініі сваякамі Балаховічаў зьяўляліся сем’і Карловічаў, Лапінскіх, Ясінскіх, Лаўрыновічаў, Рабэльчышаў, Эйсмантаў, Рудзінскіх і Балаховічаў. Усе яны жылі на Браслаўшчыне й Сьвянцяншчыне<ref name="adzin"/>. Сваё імя Станіслаў, першы сын Балаховічаў, атрымаў па хросным бацьку Станіславе Незабытоўскім. Хроснаю маці была Марыя Мэйштовічыха<ref name="adzin"/>. «Булак» — уласнабеларускае слова, якое азначае «воблака». Праўдападобна, гэта мянушка аднаго з шматлікіх адгалінаваньняў Балаховічаў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 255.</ref>. === Адукацыя === Хатнім настаўнікам, які даў першую навуку, быў стрыечны брат Юліюш Ясінскі. Пачатковую адукацыю атрымаў у павятовай школе ў [[Езяросы|Новааляксандраўску]] Ковенскага павету<ref name="dva"/>. Пасьля вучыўся ў чатырохгадовай прыватнай польскай гімназіі Сьв. Станіслава ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], пад апекай кс. Ксавэрыя Ясінскага, ягонага дзядзькі па маці, у якога й жыў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236.</ref>. Пажаданьнем сям’і было, каб Станіслаў паступіў у духоўную сэмінарыю. Паколькі яму было тады толькі 16 гадоў, то ён адбыў дзеля гэтага гадавую практыку ў маёнтку Міхала Мэйштовіча,пасьля чаго адмовіўся ад духоўнай кар’еры й прайшоў 4-гадовыя практычна-агранамічныя курсы ў маёнтку Броэль—Плятэраў у Бяльмонтах<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236"/>. === Праца === З 1902 году пачаў самастойна зарабляць на сябе. У 1903 годзе працаваў як бугальтар пры пабудове чыгункі на [[Наваградак|Наваградчыне]]. Зіму правёў на Каўказе ў свайго швагра, загадчыка чыгуначных складоў. З сакавіка 1904 году да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] займаў пасаду ўпаўнаважанага адміністратара маёнтку Гарадзец-Лужкі на Дзісеншчыне, які належаў графам Зыберк-Плятэрам. У маёнтку й мястэчку Балаховіч арганізаваў добраахвотную пажарную каманду, якую ўзначальваў да вайны<ref name="adzin"/>. == Вайсковая служба == === Пачатак Першай сусьветнай вайны. Імпэратарская армія === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič11.jpg|значак|Як жаўнер аддзелу Пуніна]] З пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], 20 жніўня 1914 году з групай дабраахвотнікаў зь Дзісеншчыны й братам Язэпам на ўласных конях, экіпіраваны й узброены, адправіўся дабраахвотнікам на фронт<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237.</ref>. Паводле ягоных словаў, зрабіў гэта пасьля адозвы вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч (малодшы)|Мікалая Мікалаевіча]] да [[палякі|палякаў]] ад 1 жніўня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>, у якой той заявіў «Хай сатруцца граніцы, якія разадралі на часткі рускі народ. Ды ўзьяднаецца ён разам пад скіпэтрам рускага цара. Пад скіпэтрам гэтым адродзіцца Польшча, вольная ў сваёй веры, мове й самакіраваньні»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.e-reading.me/chapter.php/1004336/18/Shirokorad_Aleksandr_-_Uteryannye_zemli_Rossii._Ot_Petra_I_do_Grazhdanskoy_voyny.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Детище мировой войны| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Быў накіраваны на перападрыхтоўку ў 53 батальён у [[Полацак|Полацку]]. 20 жніўня 1914 году прыбыў і залічаны ў сьпісы 2-га Лейб-уланскага Курляндзкага палка (на 1910 полк быў разьмешчаны ў горадзе [[Кальварыя (горад)|Кальварыя]]). Службу адбываў у 5-м эскадроне, 3-м зьвязе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. Паказаў сябе на службе добра, атрымаў мэдаль сьв. Георгія 4-й, 3-й і 2-й ступені, два срэбныя й адзін залаты. Быў паранены ў баі пад Ваўрам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. 9 чэрвеня 1915 году быў паранены ў плячо падчас бою ля вёскі Сярдыкі пад [[Коўна]]м<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238.</ref>. Быў акружаны выведвальным атрадам немцаў, аднак прарваўся й своечасова папярэдзіў рэзэрву пра напад, які рыхтаваўся. Паранены, браў удзел у адбіцьці начной атакі і быў за мужнасьць прадстаўлены да афіцэрскага чыну. 9 ліпеня 1915 году атрымаў першы афіцэрскі чын за мужнасьць, са старшынствам з 9 чэрвеня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. За захоп нямецкага абозу 17 ліпеня атрымаў першую афіцэрскую ўзнагароду, стужку сьв. Ганны за адвагу і падвышэньне да камандзіра 3-га зьвязу 5-га эскадрону. 30 жніўня падчас контратакі на вёску Лепалаты ў [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] быў кантужаны цяжкім снарадам і лекаваўся ў [[Кейданы|Кейданах]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. 2-ая кавалерыйская дывізія была перакінутая на Дынабурскі фронт. Балаховіч вызначыўся падчас адступленьня, камандуючы ўзводам каля [[Фрыдрыхштат]]у й Якабштату, яму атрымалася 2 тыдні абараняць гэтую пазыцыю<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. У лістападзе 1915 году быў камандзіраваны ў партызанскі атрад адмысловай важнасьці пры штабе Паўночнага фронту ў якасьці камандзіра эскадрону. Пад камандаваньнем Леаніда Пуніна гэты атрад дзейнічаў супраць немцаў у раёне [[Рыга|Рыгі]]<ref name="rovs">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=person&mode=text&id=42| копія = | дата копіі = | загаловак = Станислав Булак-Балахович| фармат = | назва праекту = Русский обще-воинский союз| выдавец =rovs.atropos.spb.ru| дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. За сталыя дзёрзкія вылазкі ў тыл немцаў пунінскія партызаны былі празваныя «рыцарамі сьмерці»<ref name="rovs"/>. 23 студзеня 1916 году падчас бітвы пад Тукумам быў паранены карабіннай куляй у левае плячо<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239.</ref>. Быў эвакуяваны ў [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] у Ангельскі шпіталь, у красавіку вярнуўся на фронт і атрымаў Крыж сьв. Станіслава II ступені й прызначэньне камандзірам эскадрону<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239"/>. Пазьней быў прызначаны камандзірам 2-га эскадрону Пуніна й прадстаўлены на атрыманьне чыну паручніка. У жніўні 1916 году быў адкамандзіраваны з 2-м эскадронам са 120 людзьмі ў 6-ы сыбірскі корпус у распараджэньне начальніка штабу генэрала Ярашэвіча. Тут дабіўся посьпеху й атрымаў намінацыю на памочніка камандзіра атраду Пуніна й прадстаўлены да чыну ротмістра, а таксама атрымаў падзяку корпусу й XII арміі ў загадзе. 25 сьнежня 1917 падчас наступленьня быў цяжка паранены куляй у сківіцу й галаву. Паранены давёў атаку да канца<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 240.</ref>. У чэрвені 1917 году быў абраны салдацкім камітэтам камандзірам эскадрону і ў сувязі з гэтым пераведзены ў паручнікі ваенным камісарам [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Пасьля знаходзіўся на лячэньні ў Петраградзе<ref name="backa"/>. На момант [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]] знаходзіўся ў [[Луга|Лузе]] ([[Санкт-Пецярбурская губэрня]]), дзе меў атрад і кантраляваў ваколіцы<ref name="backa">{{Спасылка | аўтар = Корявцев П. М.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.derjavapskov.ru/cat/cattema/catcattemaall/catcattemaallb/catcattemaallbbulach/3201| копія = | дата копіі = | загаловак = «Батька»: история одного предателя| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. === Служба ў Чырвонай арміі === Бальшавікі, ня маючы рэальных сілаў у раёне дысьлякацыі атраду Балаховіча, вырашылі легалізаваць яго<ref name="backa"/>. У лютым 1918 прызначаны камандзірам I Лускага партызанскага кавалерыйскага палка IV Петраградзкай дывізіі [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], які пазьней быў перайменаваны ў 3-і Петраградзкі кавалерыйскі полк<ref name="backa"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249.</ref>. Загадам [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]] частка не падлягала кантролю ваеннага камісара. Балаховіч выкарыстаў гэта, не дапускаючы набору камуністамі й запаўняючы шэрагі беларусамі, палякамі ды расейцамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У ліпені 1918 году партызанскі атрад займаўся задушэньнем сялянскіх антыбальшавіцкіх паўстаньняў у Лускім павеце і ў Стругах Белых, якія былі выкліканыя дзеяньнямі прадатрадаў<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. Пазьней старшыня Пскоўскага губвыканкаму дакладваў пра задушэньні на зьезьдзе наступнае: «Атрад вёў відавочна правакацыйную працу ў вёсцы. На ягоныя зьверскія "рэквізыцыі" й наогул ягоную манеру ад сялянаў увесь час даводзілася чуць скаргі. Калі з прычыны гэтага паднімалася сялянскае паўстаньне, Балаховіч ехаў і ўціхамірваў яго са страшнай жорсткасьцю…»<ref name="backa"/>. На 25 кастрычніка 1918 году колькасьць палка складала 1121 чалавек (38 — камандны склад, 883 — у страі і 200 па-за строем)<ref name="rovs"/>. З узмацненьнем [[Белы рух|белага руху]] й адначасовым ростам рэпрэсіяў з боку органаў [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]] Булак-Балаховіч прыйшоў да высновы пра неабходнасьць перайсьці на бок белых<ref name="backa"/>. У сярэдзіне кастрычніка 1918-га ў [[Пскоў|Пскове]], які заставаўся ў руках немцаў, зьявіліся два афіцэры-балахоўцы, якія ўсталявалі кантакт з штабам белага Добраахвотніцкага корпусу, які фармаваўся ў гэтым горадзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. 17 кастрычніка было распрацаванае пагадненьне паміж Балаховічам і начальнікам выведкі Пскоўскага корпусу. Згодна зь ім, Балаховіч меўся перайсьці на бок белых у пачатку лістапада. Але ягоны I эскадрон пад камандаваньнем падэсаула Пярмікіна перайшоў да белых ужо 26 кастрычніка, праз што Балаховіч апынуўся ў складанай сытуацыі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Намесьнік камісара Паўночнай камуны Багацін выклікаў Балаховіча да сябе, пагражаючы ў выпадку няяўкі Рэвалюцыйным трыбуналам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У Петраград паехаў пераапрануты ў Балаховіча ягоны ардынарац, [[татары]]н Куба Хасяневіч, які перад канцом падарожжа пераапрануўся й зьбег<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Балаховіч у гэты час пераканаў вайсковага камісара Гдоўска-Тарошынскага раёну [[Ян Фабрыцыюс|Яна Фабрыцыюса]] ў сваёй адданасьці савецкай уладзе й паабяцаў адпомсьціць Пярмікіну<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Пасьля гэтага сфабрыкаваў загад ваеннага Рэўкаму, паводле якога яму прадпісвалася наступаць на Пскоў, ды пачаў зьбіраць свае падразьдзяленьні ў раёне станцыі Белыя Стругі. Тут як «атаман сялянскіх партызанскіх атрадаў» ён выдаў адозву да сялянства з заклікам змагацца з бальшавікамі ды пачаў прасоўвацца ў бок Тарошына<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250.</ref>. У Пскоў Булак-Балаховіч са сваімі паплечнікамі (каля 800 шабель) прыбыў 2 лістапада 1918 году. Атраду была абвешчаная [[амністыя]], афіцэрам былі захаваныя іх ранейшыя чыны, а Булак-Балаховічу — нададзенае званьне [[Ротмістар (Расейская імпэрыя)|ротмістра]]<ref name="rovs"/>. === У Белай арміі === [[Файл:Bułak-Bałachowicz real photo.jpg|значак|Візыт найвышэйшага камандаваньня эстонскай арміі ў Пскоў 31 траўня 1919 г. Генэрал С. Булак-Балаховіч (зьлева) размаўляе з камандуючым эстонскай арміяй Ёханэсам Лайданэрам]] У сярэдзіне лістапада Булак Балаховіч і ягоныя афіцэры дабіліся адхіленьня генэрал-маёра Аляксея Вандама ад камандаваньня й паспрабавалі правесьці на пасаду самога Балаховіча, аднак камандаваньне корпусам прыняў Г. Нэф<ref name="rovs"/>. 25 сьнежня 1918 году часткі Паўночнай арміі падпарадкаваліся ўладзе незалежнай [[Эстонія|Эстоніі]]. Армія была пераўтвораная ў Паўночна-Заходні корпус, які быў падзелены на дзьве групы ў апэратыўных адносінах. Адна група дзейнічала ў раёне [[Нарва (горад)|Нарвы]], другая — на [[пскоў]]скім напрамку<ref name="hryck">{{Спасылка | аўтар = [[Анатоль Грыцкевіч]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Станіслаў Булак-Балаховіч (1883—1940)| фармат = | назва праекту = | выдавец = jivebelarus.net| дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У студзені 1919 году за пасьпяховае адступленьне ад Пскову быў прызначаны падпалкоўнікам<ref name="rovs"/>. У лютым атрад увайшоў у склад Паўночнага корпусу генэрала Радзянкі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. У канцы лютага Булак-Балаховіч прапанаваў камандаваньню зрабіць набег на бальшавікоў. Балаховіч павінен быў з востраву Парысара зайсьці ў тыл, выставіўшы заслону для прыкрыцьця левага флянгу атраду палкоўніка Вятрэнкі<ref name="rovs"/>. Наступленьне павінна было пачацца а 4-й гадзіне раніцы, але а 1-й гадзіне ночы Балаховіч папрасіў адкласьці набег да наступнага дня. Гэтую просьбу ён матываваў зьяўленьнем трэшчынаў на лёдзе [[Чудзкае возера|Чудзкага возера]], па якім меўся ісьці партызанскі атрад. Адмяніць прыказ Радзянка ўжо ня мог, бо іншыя часткі выступілі ўжо ўвечары мінулага дня й сувязі зь імі не было. У выніку атрад Вятрэнкі атрымаў неапраўданыя страты<ref name="rovs"/>. Пасьля гэтага няўдалага набегу, з мэтай пераўтварэньня партызанскага атраду ў страявую частку, камандаваньне скасавала штаб атраду Булак-Балаховіча як залішні, а сам конны атрад быў пераназваны ў Конны полк Булак-Балаховіча<ref name="rovs"/>. Вясной полк дзейнічаў на беразе Чудзкага возера ў раёне вёскі Мэхікарм і вострава Пірысар, адкуль рабіў пірацкія напады ў тыл частак Чырвонай Арміі, у тым ліку на Талабскія астравы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. 5 красавіка Балаховіч заняў [[Гдоў]], дзе яму ўдалося захапіць казначэйства, кулямёты й вялікую колькасьць рыштунку<ref name="rovs"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Да [[Вялікдзень|Вялікдня]] 1919 году Булак-Балаховіч атрымаў званьне палкоўніка і, паводле хадайніцтва генэрала А.Радзянкі, прызначаны інспэктарам кавалерыі корпусу. Паводле словаў Радзянкі, зрабіў ён гэта з мэтай «адцягнуць яго ад партызанаў ягонага атраду й гэтым спыніць у корпусе імкненьне да партызаншчыны»<ref name="rovs"/>. У гэты час ён знаходзіўся ў [[Нарва (горад)|Нарве]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Камандаваньне палком атрымаў [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп Балаховіч]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Не пазьней за красавік 1919 палкоўнік летувіскай арміі Мікас Гядгаўдас прапанаваў Станіславу Булак-Балаховічу перайсьці са сваім атрадам у склад летувіскай арміі, на што той пагадзіўся. У лісьце прадстаўніку [[Летува|Летувы]] Балаховіч выказаўся, што ён «здаўна выношваў мару прыбыць на чале добра ўзброенага атраду для абароны межаў на сваю Радзіму»<ref>Балахоўцы… С. 74.</ref>. Ён сказаў, што гатовы стварыць у Эстоніі атрад у некалькі соцень жаўнераў летувіскай арміі, але для гэтага «неабходна некаторая маральная й матэрыяльная падтрымка з боку Летувы». 10 траўня прадстаўнік атраду Балаховіча жаўнер Галкін перадаў летувіскім прадстаўнікам пісьмовае прашэньне аб залічэньні ў летувіскае войска «Балаховіча зь летувісамі». 15 траўня летувіскі міністар загадвае маёру Аляксандрасу Шумскасу выехаць у Эстонію й арганізаваць перапраўку атраду Балаховіча ў Летуву, на што летувіскім урадам было выдзелена {{лік|10000}} аўксінаў. Балаховіч, прыняўшы летувіскія грошы, адкладвае высылку жаўнераў на пазьнейшы час<ref>Балахоўцы… С. 75.</ref>. У лісьце ад 15 чэрвеня Балаховіч абавязваецца ў хуткім часе ажыцьцявіць ускладзеныя на яго задачы, але адзначае пра складанасьць збору летувісаў. 14 чэрвеня на летувіскі фронт быў высланы невялікі атрад пад камандаваньнем Паўлоўскага. Аднак неўзабаве, пасьля некалькіх баёў на баку летувісаў, празь небаяздольнасьць і харчовае ды фінансавае пытаньне атрад быў высланы назад. 27 ліпеня камандуючы летувіскай арміяй Сыльвестрас Жукаўскас загадаў перадаць прадстаўніку Балаховіча наступнае: «Паведаміце, што мы яго не чакаем і што хай атрымлівае забесьпячэньне ад латвійскага насельніцтва…»<ref>Балахоўцы… С. 77.</ref>. У канцы красавіка, падчас падрыхтоўкі да наступленьня, Станіслаў атрымаў назад камандаваньне зыходнай групай<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251.</ref>. 15 траўня ягоны атрад пераправіўся на караблёх праз Чудзкае возера й заняў Гдоў. Гэты манэўр [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі|дапамог эстонцам]] заняць 25 траўня [[Пскоў]]. За гэтыя дзеяньні Балаховіч падвышаны да палкоўніка<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. 29 траўня часткі Балаховіча ўступілі ў [[Пскоў]], ужо заняты на той час часткамі 2-й эстонскай дывізіі<ref name="backa"/>. Тут Балаховіч гаспадарыць як вайсковы камэндант Пскоўска-Гдоўскага раёну. З часам гаспадараньня Балаховіча зьвязаныя публічныя павешаньні на ліхтарах, якія праходзілі днём. Пакараньні праходзілі амаль штодзённа ў прысутнасьці самога Балаховіча<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. У ліпені, пасьля пратэсту прадстаўнікоў саюзьнікаў, пакараньні сьмерцю ў цэнтры гораду былі спыненыя<ref name="rovs"/>. Балаховіч таксама прымяняў сьмяротныя пакараньні ў дачыненьні да прадаўцоў нюхацельнага [[какаін]]у, таксама за некаторыя злоўжываньні расстраляў некалькі байцоў сваёй сотні<ref name="rovs"/>. За 10 месяцаў было павешана агулам каля 120 чалавек<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. Таксама Балаховічам практыкаваўся прымусовы збор з «заможных элемэнтаў» (у асноўным [[Габрэі|жыдоў]]) на ўтрыманьне частак Белай арміі<ref name="rovs"/>. У ліпені 1919 году, на бок Булак-Балаховіча перайшоў пяхотны полк Чырвонай Арміі<ref name="hryck"/>. У кіраўніцтве белай арміі насьпяваў канфлікт паміж белымі генэраламі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалаем Юдзенічам]] і [[Аляксандар Радзянка|Аляксандрам Радзянкам]], [[манархізм|манархістамі]], якія складалі большасьць у палітычным і вайсковым кіраўніцтве Паўночна-Заходняй арміі, і рэвалюцыйна-дэмакратычнай групай у гэтай арміі на чале з Булак-Балаховічам, які быў на левым, [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|эсэраўскім]], крыле гэтай групы<ref name="hryck"/>. У жніўні, па просьбе генэрала Арсеньнева, Балаховіч быў прызначаны генэрал-маёрам. Падставай для падвышэньня стаў пераход частак Балаховіча й эстонцаў у контарнаступленьне супраць бальшавікоў, якія блізка падышлі да Пскова<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/>. Прыкладна ў той жа час абвінавачаны ў друкаваньні фальшывых грошай, так званых [[Керанкі|керанак]]. Па патрабаваньні Балаховіча Тэшнэр вырабіў [[клішэ]] для 40-рублёвых керанак, якія друкаваліся ў доме Камэрцыйнага банку пад памяшканьнем раённай камэндатуры<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. У Пскове Балаховіч актыўна кантактаваў з прадстаўнікамі [[Антанта|Антанты]] й эстонскага войска, у выніку чаго прадстаўнікі саюзьнікаў 19 жніўня 1919 году адхілілі генэрала Арсеньнева з пасады камандзіра 2-га корпусу й прызначылі на ягонае месца Балаховіча<ref name="backa"/>. 22 жніўня 1919 году галоўнакамандуючы Мікалай Юдзеніч аддаў загад палкоўніку Б. Перамыкіну заняць Пскоў, арыштаваць Булак-Балаховіча й аддаць яго пад ваенны суд за беззаконныя дзеяньні<ref name="hryck"/>. 23 жніўня Булак-Балаховіч быў зьняты з пасады камандуючага корпусам<ref name="hryck"/>. Булак-Балаховічу з дваццацьцю коньнікамі зь ягонай асабістай сотні ўдалося ўцячы ў Гдоў, дзе ён падпарадкаваўся Юдзенічу<ref name="hryck"/>. Балаховіч фармальна здаў камандаваньне, але ягоны атрад прыняў брат Язэп Балаховіч<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253.</ref>. 26 жніўня праз пагаршэньне стасункаў між эстонцамі й Паўночнай-Заходняй арміяй з прычыны арышту Балаховіча эстонцы пакінулі Пскоў, у выніку чаго той быў заняты бальшавікамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. Юдзеніч не пераймаўся стратай Пскова, ягонай галоўнай мэтай было наступленьне на Петраград<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. У хуткім часе Балаховіч уцёк з-пад хатняга арышту. 25 жніўня Балаховіч зь невялікім атрадам сышоў у кірунку станцыі Могліна, дзе прыняў удзел у баі з бальшавікамі<ref name="rovs"/>. Працягваў партызанскую барацьбу пры эстонскай падтрымцы ў раёне Пскову<ref name="rovs"/>. Пасьля паразы Паўночна-Заходняй арміі пад Петраградам у лістападзе 1919 году сярод яе камандаваньня ўзмацніліся рознагалосьсі. Яны абвастрыліся пасьля адыходу Паўночна-Заходняй арміі на тэрыторыю Эстоніі й пачатку мірных перамоваў паміж Савецкай Расеяй і Эстоніяй. Расейская Паўночна-Заходняя армія павінная была быць інтэрнаваная й падлягала ліквідацыі<ref name="hryck"/>. === На баку БНР === {{Асноўны артыкул|Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі}} [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič3.png|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім сабакам Райтам, кастрычнік-лістапад 1919 году]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič5.jpg|значак|зьлева| Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім штабам, кастрычнік-лістапад 1919]] [[Файл:Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэнне на службу.jpg|значак|Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэньне на службу]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]] зьвярнула ўвагу на Булак-Балаховіча яшчэ восеньню 1918 году, адразу пасьля ягонага пераходу на бок белых. Усталяваньне кантакту было немагчымым праз адсутнасьць беларускага прадстаўніцтва ў Эстоніі. Акрамя гэтага, нямецкія акупацыйныя ўлады не пагаджаліся на арганізацыю беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132.</ref>. Праз год, 18 кастрычніка 1919 году, шэф [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Беларускай вайскова-дыпляматычнай місіі ў Латвіі й Эстоніі]] палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] устанавіў кантакт з Балаховічам. «Бачыўся з прадстаўнікамі Атрада Ген. Балаховіча. Балаховіч цяперака зусім вольны чалавек… Хацеў бы быць бліжэ да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён. Трэба, кажэ, добра пазнаёміцца з картай, рухам і гісторыяй.» — так адзначыў першую завочную сустрэчу [[Кастусь Езавітаў]]. Далей Езавітаў зазначыў: «Я прапанаваў запытаць яго: Ці ведае ён беларускую (простую) мову; ці ведае мову літоўскую; ці ведае што фамілія его зусім беларуская; па літоўску была б Балаховічунас; як ён адносіцца да нацыянальных пытаньняў і ці прызнае ён незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі»<ref name="Балахоўцы. С. 19">Балахоўцы… С. 19.</ref>. Празь некалькі дзён прадстаўнікі генэрала ізноў сустрэліся зь Езавітавым. «Яны прыйшлі да мяне і паведамілі, што Балаховіч беларускую мову ведае і Беларускую Народную Рэспубліку прызнае і гатоў бараніць». Для свайго пераходу Балаховіч запрасіў 400 тысячаў марак, якія была патрэбныя на ўтрыманьне атраду<ref name="Балахоўцы. С. 19"/>. 14 лістапада 1919 году Балаховіч падаў афіцыйную дэклярацыю аб беларускім грамадзянстве й прыняцьці яго на беларускую службу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Атрад атрымаў афіцыйную назву «Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі». Не пазьней за 24 лістапада Балаховіч атрымаў ад [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]] беларускую форму, пячаткі й штамп Асобнага атраду<ref>Балахоўцы… С. 105</ref>. 26 лістапада — «Асобны аддзел», паводле дамовы беларускіх дыпляматаў [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й Езавітава з урадам Эстоніі, прыняты на часовае ўтрыманьне Эстоніі, фінансавыя выдаткі залічаныя ў якасьці дзяржаўнай пазыкі БНР<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Не ўдалося дабіцца згоды эстонцаў на павялічэньне атраду шляхам мабілізацыі беларусаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі, а таксама атрымаць дапамогу з боку дзяржаваў Антанты. Амэрыканская місія перадала балахоўцам палявы шпіталь і мэдыкамэнты<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133.</ref>. У лістападзе — сьнежні 1919 году «Асобны аддзел» займаў частку антыбальшавіцкага фронту каля [[Ізборск]]у, паміж эстонскай і латыскай арміямі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. З прычыны эстонска-савецкіх перамоваў Езавітаў зрабіў у [[Рыга|Рызе]] прапанову прыняць атрад Балаховіча пад латыскае камандаваньне, на што атрымаў адмову. Магчыма, адной з прычынаў адмовы сталі беларускія прэтэнзіі на [[Дзьвінск]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. У пачатку студзеня 1920 году [[Латвія]] выказала згоду прыняць частку атраду на сваёй тэрыторыі, у населеным пункце [[Алукснэ|Марыенбург]], аднак адмовілася прыняць яго пад сваё камандаваньне<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. 22 студзеня 1920 году «Асобны аддзел» юрыдычна ўключаны Радаю БНР (урад [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]) у склад беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134.</ref>. У ноч на з 27 на 28 студзеня 1920 году Балаховіч арыштаваў галоўнакамандуючага Паўночна-Заходняй арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]]. Арышт Юдзеніча быў зьдзейсьнены Булак-Балаховічам нібыта для «разьлікаў» на ўтрыманьне рэшткаў Паўночна-заходняга войска. Юдзеніч быў вызвалены эстонскімі ўладамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. 8 лютага 1920 году Езавітаў зьвярнуўся зь лістом да [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкага]], у якім, спасылаючыся на ягоны дэкрэт аб фармаваньні беларускага войска, прасіў выдзеліць атраду генэрала Булак-Балаховіча ўчастак фронту на левым флянгу польскіх войскаў. Гэты ліст прадстаўніку Польскай рэспублікі ў Рызе, Б. Боўфалу ўручыў сакратар беларускай місіі [[Янка Чарапук]]. Боўфал адмовіўся рабіць нейкія крокі ў гэтай справе, сьцьвярджаючы што Езавітава й Душэўскага адклікаў іхны ўласны ўрад, якога Польшча не прызнае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. === Пад польскім камандаваньнем. Польска-савецкая вайна === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч і польскія афіцэры. Берасьце, 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič8.jpg|значак|Генэрал-маёр Станіслаў Булак-Балаховіч з чынамі штабу ягонага атраду. [[Чаромха]], 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič7.jpg|значак|зьлева|Штаб групы Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920]] [[Файл:Bulak-Balachowicz and his men, 1920.jpg|значак|Балаховіч з атрадам, 14 сакавіка 1920]] [[Файл:Konnaja vyviedka hrupy Bałachoviča.jpg|значак|257x257пкс| Конная выведка групы Станіслава Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920.]] Палякамі былі распачатыя сакрэтныя перамовы з Балаховічам пры пасярэдніцтве ягонага брата Язэпа ў канцы студзеня 1920. 17 лютага 1920 году Балаховіч выказаў згоду на пераход пад польскае камандаваньне (у дзень прыняцьця ў склад беларускага войска ўрадам Антона Луцкевіча), адпаведнае пагадненьне было падпісанае ў Рызе 23 лютага<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Зінаіда Гіпіюс|Зінаіды Гіпіюс]], сам Булак-Балаховіч у канцы сакавіка 1920 году так тлумачыў абставіны пераходу свайго атраду з Эстоніі ў Польшчу<ref>Балахоўцы… С. 149</ref>: {{Цытата|Эстонія выпусьціла толькі адзін мой атрад узброеным. Мае людзі ў гэтым атрадзе адмовіліся раззброіцца. У красавіку я павінен зь імі ізноў ісьці супраць бальшавікоў […] Палякі прымуць мяне. Мой атрад ужо у Брэст-Літоўску. Я сустрэнуся зь Пілсудзкім і пакіну яго неадкладна, каб узьяднацца з атрадам […] Я беларус і каталік, але я змагаўся за Расею і буду падтрымліваць расейскую справу.}} 26 лютага атрад (налічваў каля 800 байцоў) пераведзены ў [[Берасьце]] (у [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскую крэпасьць]]) для падмацаваньня й перафармаваньня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/><ref>Балахоўцы… С. 22.</ref>. Адзіным папаўненьнем атраду былі няпоўныя 200 жаўнераў, дастаўленыя з Эстоніі й Латвіі 21 чэрвеня 1920<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Толькі кожны пяты жаўнер быў беларусам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Атрад генэрала Булак-Балаховіча быў адасланы на фронт у ваколіцы [[Кіеў|Кіева]] 9 чэрвеня 1920. 10 чэрвеня польскія войскі пачалі адступленьне з глыбіню польскіх пазыцыяў ува Ўкраіне, выкліканае прарывам арміі [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]]. У сярэдзіне ліпеня часткі Балаховіча абараняюць лінію [[Стыр]]ы й выхады з палескіх абшараў. У канцы ліпеня атрад адступіў на [[Стаход]]. У хуткім часе, атрад, падмацаваны арэнбурскімі казакамі правёў пасьпяховы бой за [[Любяшоў|Любешаў]], аднак для прыкрыцьця пяхоты адступіў да [[Камень-Кашырскі|Камень-Кашырскага]]. 3 жніўня генэрал пакінуў і Камэнь-Кашырскі. Празь некалькі дзён Балаховіч перайшоў [[Заходні Буг|Буг]] і перайшоў у Людвінаў. На гэты час ягоны атрад складаў ня больш за 700 чалавек<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 137.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič9.jpg|зьлева|значак|230x230пкс|Станіслаў Булак-Балаховіч у Берасьці, 1920]] У сярэдзіне жніўня, у пераломны момант [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]], у складзе 3-й арміі прыкрываў манэўр польскіх войскаў з-над Вяпра. 15 жніўня аддаў прыказ сканцэнтраваць свае сілы ў [[Лэнчна]]й, які выкананы на наступны дзень. У гэты дзень атрад налічваў 1000 штыхоў і 400 шабляў. Пасьля камбінаванай пасьпяховай атакі на Пухачаў рушыў у напрамку [[Уладава|Ўладавы]] (17 жніўня)<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 138.</ref>. У верасьні польскія войскі пачалі наступленьне на фронце ад мяжы з Румыніяй да Берасьця. 13 верасьня група генэрала Балаховіча ўзяла [[Камень-Кашырскі]]. 26 верасьня Балаховічам ўзяты [[Пінск]], гэтым расьсек 4-ю савецкую армію. Апэрацыя па захопу самога Пінску сталася адной з самых удалых вайсковых апэрацыяў групы Балаховіча за час ваенных дзеяньняў на бальшавіцкім фронце. 30 верасьня група генэрала Булак-Балаховіча была замененая 18-й ПД, завяршыўшы свой удзел у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 139.</ref>. === Палескі паход === ==== Перадумовы ==== У той час, калі вяліся перамовы пра перавод Балаховіча на польскі бок, Пілсудзкі шукаў хаўрусьнікаў з боку Расеі. Пілсудзкі знайшоў паплечніка ў асобе [[Барыс Савінкаў|Барыса Савінкава]]. 16 студзеня, сярод іншага, ён пагадзіўся на правядзеньне плебісцыту на тэрыторыі [[Летува|Летувы]] й Беларусі. Савінкаў атрымаў ад Пілсудзкага дазвол на стварэньне расейскага вайсковага фармаваньня на тэрыторыі Польшчы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 141.</ref>. 27 жніўня 1920 году паміж Савінкавым і Булак-Балаховічам была складзеная дамова, паводле якой Савінкаў абавязваўся правесьці кандыдатуру генэрала на пост галоўнакамандуючага расейскімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Польшчы, а Булак-Балаховіч згаджаўся прызнаць палітычнае кіраўніцтва Савінкава й ягонага Расейскага палітычнага камітэту (РПК)<ref name="rovs"/>. Булак-Балаховіч назваў сваю групу Расейскай народнай дабраахвотніцкай арміяй, а над ягоным штабам у [[Пінск]]у лунаў [[Сьцяг Расеі|расейскі сьцяг]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 142.</ref>. Восеньню 1920 зьявіўся [[Беларускі палітычны камітэт]]. Створаны, хутчэй за ўсё, каб стварыць палітычную шыльду для далейшага беларускага паходу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144.</ref>. У пачатку кастрычніка Пілсудзкі прымае рашэньне пра паход [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]] на [[Вільня|Вільню]], у выніку якога пазьней была створаная марыянэткавая дзяржава [[Сярэдняя Літва]]. Верагодна, паход Балаховіча павінен быў быць працягам паходу Жалігоўскага. 12 кастрычніка 1920 году ў Рызе падпісаная папярэдняя польска-савецкая мірная дамова. Гэтая дамова абавязвала польскі бок выдаліць са сваёй тэрыторыі або раззброіць антысавецкія ўзброеныя фармаваньні да 2 лістапада. Польскае камандаваньне прапанавала Балаховічу далей весьці барацьбу самастойна або пакінуць тэрыторыю Польшчы са зброяй у руках, у выніку чаго той вырашыў перайсьці польска-савецкую мяжу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144"/>. 12 кастрычніка Балаховіч падпісаў пагадненьне зь Беларускім палітычным камітэтам. БПК абавязваўся дапамагаць генэралу ў арганізацыі беларускай арміі, а Балаховіч павінен быў перадаць уладу на занятай ім тэрыторыі<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 145.</ref>. ==== Баявыя дзеяньні ==== Армія генэрала Булак-Балаховіча ў пачатку лістапада 1920 году налічвала каля 20 тысячаў чалавек. Яна складалася з 1, 2 і 3-й ПД, Пешай сялянскай брыгады, 1-й кавалерыйскай дывізіі (КД), палка данскіх казакоў, Тубыльскага кавалерыйскага палка (КП), асабістых сотняў братоў Балаховічаў, палка цяжкай артылерыі, чыгуначнага палка, самалётнай эскадрыльлі, а таксама штабных і тылавых частак. На баявыя часткі прыпадала каля 15 тыс. У баях ня бралі ўдзел некаторыя часткі, якія не пасьпелі прыбыць альбо былі інтэрнаваныя польскім бокам (полк цяжкай артылерыі). Полк данскіх казакоў ухіліўся ад баявых дзеяньняў. У бой уступілі каля 11 тыс. жаўнераў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 153—154.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič. Станіслаў Булак-Балаховіч (1921-29).jpg|значак| Фатаграфічны партрэт Станіслава Булак-Балаховіча па вайне]] Плян прадугледжваў заняцьце лініі [[Оўруч]] — [[Мазыр]] — [[Жлобін]], а затым удар на поўнач, на [[Бабруйск]] і [[Барысаў]], і вызваленьне Беларусі. Хутчэй за ўсё, плян быў распрацаваны самім Пілсудзкім<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 152.</ref>. Плян быў разьлічаны на заняцьце Менску польскімі войскамі, што й адбылося 15 кастрычніка. Аднак Балаховіч прамарудзіў з ударам, а польскія войскі вымушаныя былі пакінуць Менск 17 кастрычніка, выконваючы пагадненьне аб замірэньні. Балаховіч аддаў загад аб наступе ад [[Тураў|Турава]] на Мазыр 5 лістапада 1920 году. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 лістапада — мястэчка [[Скрыгалаў]] і вёску [[Скрыгалаўская Слабада]]. 10 лістапада ў другой палове дня часткі палкоўніка Мацьвеева (1-я КД) узялі Мазыр<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 155.</ref>. Апоўдні 12 лістапада ў Мазыр прыбыў генэрал Булак-Балаховіч. З гэтай нагоды былі вывешаныя [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускія сьцягі]]. 16 лістапада Балаховіч заявіў, што не прызнае ўрадаў Луцкевіча й Ластоўскага, а БПК ператварыўся ва ўрад БНР. Гэты ўрад прысвоіў Балаховічу тытул Начальніка Беларускай Дзяржавы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 156.</ref>. Ноччу з 17 на 18 лістапада пасьля бальшавіцкага наступу, войска Балаховіча пакінула горад Мазыр. У выніку адступленьня 29 лістапада Балаховіч адступіў у нэўтральную зону, створаную раней між Польшчай і СССР. 30 лістапада ён перайшоў мяжу і на наступны дзень накіраваўся ў Варшаву зь дзеячамі БПК<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 160.</ref>. Атрад пазьней быў раззброены польскімі войскамі. == Міжваенны пэрыяд. Другая сусьветная вайна == Пасьля савецка-польскай вайны быў прызнаны генэралам, але не залічаны ў склад польскага войска як чынны генэрал.[[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič10.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч у цывільным, каля 1922 г.|329x329пкс|зьлева]]У лютым 1921 году Балаховіч арганізаваў сустрэчу прадстаўнікоў Беларускага палітычнага камітэту й «[[Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб|Зялёнага Дубу]]» дзеля падрыхтоўкі да партызанскай вайны ў Беларусі на выпадак польска-савецкай вайны. Але ў хуткім часе штаб Зялёнага Дубу ў Лунінцы быў ліквідаваны расейскім Саюзам абароны Радзімы й свабоды. Пры падтрымцы Балаховіча й на польскія грошы была ўтвораная новая арганізацыя Беларускіх беспартыйных актывістаў, але вялікіх посьпехаў яна не дабілася<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265.</ref>. 27 красавіка 1921 году склаў дамову зь [[Дзяржаўны камітэт БНР|Дзяржаўным камітэтам БНР]] у асобе часткі дэлегацыі БНР у [[Парыж]]ы палкоўніка [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]] й сакратара прэзыдыюму камітэту БНР [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], паводле якой камітэт прызнаваў генэрала Булак-Балаховіча «вярхоўным камандуючым над усімі ўзброенымі сіламі Беларусі»<ref name="rovs" />. Ён быў уведзены ў склад камітэту з правам вырашальнага голасу, аднак неўзабаве гэты камітэт распаўся й большасьць ягоных сяброў распачала антыпольскую дзейнасьць<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265" />.[[Файл:Foto Pruszków BBWR 4.jpg|значак|301x301пкс|Сустрэча кампаніі BBWR. Прушкаў 1933 года, Станіслаў Булак-Балаховіч на пярэднім плане.]]Булак-Балаховіч займаўся сельскай гаспадаркай, разводзіў коней; на лясных работах у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] былі заняты яго былыя партызаны. Агенты АДПУ арганізавалі на Булак-Балаховіча некалькі замахаў, але ўсе яны скончыліся няўдала, у выніку аднаго зь іх 11 чэрвеня 1923 году быў застрэлены малодшы брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266.</ref>. Удзельнічаў у сустрэчы BBWR(Беспартыйны блок падтрымкі рэформаў) у [[Прушкаў|Прушку]] ў 1933. Займаўся вэтэранскай дзейнасьцю. Але з 1937 да 1939 году ўдзельнічае ў [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайне ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]], дзе дапамагае арганізоўваць выведку ў тыле рэспубліканцаў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. [[Файл:Hierta fon Hierchard.jpg|значак|317x317пкс|Герта фон Герхард (другая жонка Станіслава Булак-Балаховіча) у Берасьці, 1920 г.]] Пасьля акупацыі Польшчы [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] спрабаваў арганізаваць партызанскі атрад для барацьбы з нацысцкімі акупантамі, удзельнічаў у абароне Варшавы. Быў забіты ў [[Варшава|Варшаве]] 10 траўня 1940 году нямецкім патрулём. Месца ягонага пахаваньня невядомае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. == Сям’я == У 1905 годзе ажаніўся першы раз з дачкой лекара з Лужкоў Марціна Гарбэля, Генрыетай. У гэтым шлюбе ў 1907 годзе ў іх нарадзілася дачка Алена, а ў 1910 годзе сын Мэдард, у 1911 годзе сын Генрык. Зь першай жонкай жыў асобна з 1913 году, яна мела ўнутраны рак і памерла ў 1915 годзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237" />. Другім шлюбам (1918/9) жанаты з Гертай фон Герхард. У шлюбе дочкі: Зоф’я й Марыя. Трэцім шлюбам жанаты зь Янінай Карэчкай. У шлюбе дочкі: Данута й Барбара. == Літаратурная дзейнасьць == [[Файл:POL Bulak Balachowicz plaque, Warsaw 01.jpg|значак|Мэмарыяльная шыльда ў [[Варшава|Варшаве]]|293x293пкс]]Выпусьціў дзьве кнігі пра магчымасьць вайны зь Нямеччынай: «Wojna bedzie czy nie bedzie» («Вайна, будзе ці ня будзе», 1931) і «Precz z Hitlerem czy niech zyje Hitler» («Далоў Гітлера ці хайль Гітлер?», 1933). Вядомыя два вершы, якія ён напісаў па-беларуску: «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96 Покліч бацькі]» (1919) і «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8C Шарак ці брысь]» (1927)<ref name="hryck"/>. == Музыка == Да постаці С.Булак-Балаховіча зьвярталіся ў сваіх песьнях бард [[Андрэй Мельнікаў]] ("Сынкі мае", "Вяртаньне Булак-Балаховіча") і гурт [[Dzieciuki]] ("Хлопцы-балахоўцы"). == У мастацтве == [[Файл:BPN rower 2010 9.JPG|значак|239x239пкс|Роварная акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.]] == Памяць == Сымбалічная магіла генэрала Станіслава Булак-Балаховіча месьціцца на варшаўскіх Камунальных, былых вайсковых, могілках.<ref>https://charter97.org/ru/news/2016/5/10/203627/</ref> У Варшаве на будынку праваслаўнай духоўнай сэмінарыі ў раёне Саска-Кэмпа знаходзіцца памятная дошка ў памяць пра Булак-Балаховіча.<ref>https://budzma.org/news/vandruem-pa-varshave-1.html</ref> Таксама ў Варшаве 15 траўня 2010,адбылася [[Ровар|роварная]] акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.<ref>Biełaruskaja nacyjanalnaja pamiać</ref> == Крыніцы й заўвагі== {{Крыніцы|2}} ;Заўвагі {{заўвагі}} == Літаратура == * Авторский коллектив. Гражданская война в России: энциклопедия катастрофы / Составитель и ответственный редактор: Д. М. Володихин, научный редактор С. В. Волков. — 1-е. — М.: Сибирский цирюльник, 2010. — С. 301. — 400 с. — {{ISBN|978-5-903888-14-6}}. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|частка = |загаловак = Жаўнеры БНР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 373|сэрыя = |isbn = 978-5-00076-003-1|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070928043523/http://www.bie.ee/historyja/historyja.htm Інфармацыя і фота пра Асобны атрад войск БНР у Эстоніі] * [https://web.archive.org/web/20081120075445/http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак — Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году] * [https://web.archive.org/web/20160120151715/http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html А. Грыцкевіч — Станіслаў Булак-Балаховіч] * {{Спасылка | аўтар = Ю. Віцьбіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 лютага 2008| url = http://jivebelarus.net/history/new-history/anticom-resist-and-partisans-at-belarus.html?page=10#lnk9| загаловак = Асобны Дабравольны Народны Аддзел БНР| фармат = | назва праекту = Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі| выдавец = Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў| дата = 20 красавіка 2009 | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20080409110735/http://lib.na.by/authors/bulak-balachovic/index.shtml Вершы С. Булак-Балаховіча] * {{YouTube|z0-Vw7Kl6oI|„Генерал няскончанай вайны”, 1. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} * {{YouTube|62z7_n5NeyU|„Генерал няскончанай вайны”, 2. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Булак-Балаховіч, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія генэралы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы БНР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы]] d0udxxz89r0stkgrq670ch4r7rux9um 2686618 2686617 2026-08-24T20:21:56Z ~2026-46325-89 99700 2686618 wikitext text/x-wiki {{Вайсковы дзяяч |поўнае імя = Станіслаў Булак-Балаховіч |лацінка = Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič |месца нараджэньня = [[маёнтак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэйшты||lt|Meikštai}}, [[Відзы|Відзаўская]] [[воласьць]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі павет]], [[Ковенская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца сьмерці = [[Варшава]], [[Генэрал-губэрнатарства (Трэці Райх)|Генэрал-губэрнатарства для акупаваных польскіх земляў]], [[Трэці Райх]] |партрэт = [[File:Stanislav Bulak-Balahovich and horse.jpg]] |подпіс = Балаховіч у польскай форме |мянушка = Бацька |прыналежнасьць = [[Расейская імпэрыя]] (1914—1917)<br />[[Расейская рэспубліка]] (1917)<br />[[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (1918)<br />[[Белая армія|Белы рух]] (1918—1919)<br />[[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1919—1921)<br />[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] (1921—1940) |званьне = [[Генэрал-лейтэнант]] [[File:PL Epolet gen bryg.svg|38px]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусьветная вайна]], [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі]], [[польска-савецкая вайна]] ([[Варшаўская бітва (1920)]]), [[Другая сусьветная вайна]] ([[Абарона Варшавы (1939)]]) |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Сьвятога Ўладзімера IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны III ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава II ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж II ступені}}|{{Георгіеўскі крыж III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж IV ступені}}|[[Файл:CroixdeGuerreFR-BronzePalm.png|60px|Ваенны крыж (Францыя) з пальмавай галіной]]|[[Файл:Krzyż Waleczności Armii Bułak-Bałachowicza BAR.svg|60px|«Крыж храбрых» Булак-Балаховіча]]}} |сувязі = брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]] |у адстаўцы = }} '''Станісла́ў Була́к-Балахо́віч''' ({{мова-ru|Станислав Булак-Балахович}}, {{мова-pl|Stanisław Bułak-Bałachowicz}}; {{Дата ў старым стылі|22 лютага|1883|10 лютага}}, в. Мэйшты, цяпер [[Ігналінскі раён]], [[Летува]] — 10 траўня 1940, [[Варшава]], цяпер [[Польшча]]) — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзеяч. Афіцэр кавалерыі [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]], генэрал-маёр [[Белы рух|Белай арміі]], генэрал [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], камандзір дабраахвотніцкіх атрадаў польскай арміі ў 1920 годзе, удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]]. Таксама вядомы як ''Бацька Булак-Балаховіч''. Брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]]. == Раньнія гады == === Дзяцінства. Паходжаньне === Нарадзіўся 22 лютага (па старым стылі — 10 лютага) 1883 году ў [[Мэйшты|Мэйштах]] [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскага павету]], [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў сялянскай каталіцкай сям’і<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234.</ref>. Бацька — Нікадзім Міхал, [[беларусы|беларус]], быў кухарам Мэйштовічаў з Мэйштаў. Маці — Юзэфа з дому Шафранаў, [[палякі|полька]], была пакаёўкай Малгажаты Мэйштовічавай (з дому Корвін-Мілеўскай) і дачкой кухара Корвін-Мілеўскіх<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 243.</ref>. Пасьля жаніцьбы, разам з братам Людвікам, пры дапамозе ўзятай у Мэйштовічаў пазыкі, Нікадзім купіў маёнтак Юдуцыны пад [[Шаркоўшчына]]й, а ў 1887 годзе прадаў гэты маёнтак графу Лапацінскаму, падзяліўшы з братам інвэнтар. Пасьля продажу маёнтку бацька ўзяў у доўгатэрміновую арэнду ад Мэйштовічаў маёнтак Стакапіёва Браслаўскага павету<ref name="dva">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 235.</ref>. Нікадзім і Юзэфа Балаховічы мелі 9 дзяцей: трох сыноў і шэсьць дачок. Найстарэйшай была дачка Марыя, наступны — Станіслаў<ref name="adzin">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 241.</ref>. Ягоныя браты былі намнога малодшыя за яго: [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]] нарадзіўся ў 1894, Мечыслаў — у 1899. Малодшых сясьцёр звалі: Паўліна, Людміла, Вераніка, Ганна й Стэфанія<ref name="adzin"/>. Бацька Балаховіча быў сьвядомым беларусам. Маці варожа ставілася да беларускага пытаньня. Дома Балаховічы гаварылі [[беларуская мова|па-беларуску]]. Станіслаў ведаў таксама [[расейская мова|расейскую]], [[польская мова|польскую]] (даволі дрэнна), [[летувіская мова|летувіскую]] й [[нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234"/><ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 242.</ref>. Паводле мужчынскай і жаночай лініі сваякамі Балаховічаў зьяўляліся сем’і Карловічаў, Лапінскіх, Ясінскіх, Лаўрыновічаў, Рабэльчышаў, Эйсмантаў, Рудзінскіх і Балаховічаў. Усе яны жылі на Браслаўшчыне й Сьвянцяншчыне<ref name="adzin"/>. Сваё імя Станіслаў, першы сын Балаховічаў, атрымаў па хросным бацьку Станіславе Незабытоўскім. Хроснаю маці была Марыя Мэйштовічыха<ref name="adzin"/>. «Булак» — уласнабеларускае слова, якое азначае «воблака». Праўдападобна, гэта мянушка аднаго з шматлікіх адгалінаваньняў Балаховічаў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 255.</ref>. === Адукацыя === Хатнім настаўнікам, які даў першую навуку, быў стрыечны брат Юліюш Ясінскі. Пачатковую адукацыю атрымаў у павятовай школе ў [[Езяросы|Новааляксандраўску]] Ковенскага павету<ref name="dva"/>. Пасьля вучыўся ў чатырохгадовай прыватнай польскай гімназіі Сьв. Станіслава ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], пад апекай кс. Ксавэрыя Ясінскага, ягонага дзядзькі па маці, у якога й жыў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236.</ref>. Пажаданьнем сям’і было, каб Станіслаў паступіў у духоўную сэмінарыю. Паколькі яму было тады толькі 16 гадоў, то ён адбыў дзеля гэтага гадавую практыку ў маёнтку Міхала Мэйштовіча,пасьля чаго адмовіўся ад духоўнай кар’еры й прайшоў 4-гадовыя практычна-агранамічныя курсы ў маёнтку Броэль—Плятэраў у Бяльмонтах<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236"/>. === Праца === З 1902 году пачаў самастойна зарабляць на сябе. У 1903 годзе працаваў як бугальтар пры пабудове чыгункі на [[Наваградак|Наваградчыне]]. Зіму правёў на Каўказе ў свайго швагра, загадчыка чыгуначных складоў. З сакавіка 1904 году да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] займаў пасаду ўпаўнаважанага адміністратара маёнтку Гарадзец-Лужкі на Дзісеншчыне, які належаў графам Зыберк-Плятэрам. У маёнтку й мястэчку Балаховіч арганізаваў добраахвотную пажарную каманду, якую ўзначальваў да вайны<ref name="adzin"/>. == Вайсковая служба == === Пачатак Першай сусьветнай вайны. Імпэратарская армія === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič11.jpg|значак|Як жаўнер аддзелу Пуніна]] З пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], 20 жніўня 1914 году з групай дабраахвотнікаў зь Дзісеншчыны й братам Язэпам на ўласных конях, экіпіраваны й узброены, адправіўся дабраахвотнікам на фронт<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237.</ref>. Паводле ягоных словаў, зрабіў гэта пасьля адозвы вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч (малодшы)|Мікалая Мікалаевіча]] да [[палякі|палякаў]] ад 1 жніўня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>, у якой той заявіў «Хай сатруцца граніцы, якія разадралі на часткі рускі народ. Ды ўзьяднаецца ён разам пад скіпэтрам рускага цара. Пад скіпэтрам гэтым адродзіцца Польшча, вольная ў сваёй веры, мове й самакіраваньні»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.e-reading.me/chapter.php/1004336/18/Shirokorad_Aleksandr_-_Uteryannye_zemli_Rossii._Ot_Petra_I_do_Grazhdanskoy_voyny.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Детище мировой войны| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Быў накіраваны на перападрыхтоўку ў 53 батальён у [[Полацак|Полацку]]. 20 жніўня 1914 году прыбыў і залічаны ў сьпісы 2-га Лейб-уланскага Курляндзкага палка (на 1910 полк быў разьмешчаны ў горадзе [[Кальварыя (горад)|Кальварыя]]). Службу адбываў у 5-м эскадроне, 3-м зьвязе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. Паказаў сябе на службе добра, атрымаў мэдаль сьв. Георгія 4-й, 3-й і 2-й ступені, два срэбныя й адзін залаты. Быў паранены ў баі пад Ваўрам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. 9 чэрвеня 1915 году быў паранены ў плячо падчас бою ля вёскі Сярдыкі пад [[Коўна]]м<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238.</ref>. Быў акружаны выведвальным атрадам немцаў, аднак прарваўся й своечасова папярэдзіў рэзэрву пра напад, які рыхтаваўся. Паранены, браў удзел у адбіцьці начной атакі і быў за мужнасьць прадстаўлены да афіцэрскага чыну. 9 ліпеня 1915 году атрымаў першы афіцэрскі чын за мужнасьць, са старшынствам з 9 чэрвеня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. За захоп нямецкага абозу 17 ліпеня атрымаў першую афіцэрскую ўзнагароду, стужку сьв. Ганны за адвагу і падвышэньне да камандзіра 3-га зьвязу 5-га эскадрону. 30 жніўня падчас контратакі на вёску Лепалаты ў [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] быў кантужаны цяжкім снарадам і лекаваўся ў [[Кейданы|Кейданах]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. 2-ая кавалерыйская дывізія была перакінутая на Дынабурскі фронт. Балаховіч вызначыўся падчас адступленьня, камандуючы ўзводам каля [[Фрыдрыхштат]]у й Якабштату, яму атрымалася 2 тыдні абараняць гэтую пазыцыю<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. У лістападзе 1915 году быў камандзіраваны ў партызанскі атрад адмысловай важнасьці пры штабе Паўночнага фронту ў якасьці камандзіра эскадрону. Пад камандаваньнем Леаніда Пуніна гэты атрад дзейнічаў супраць немцаў у раёне [[Рыга|Рыгі]]<ref name="rovs">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=person&mode=text&id=42| копія = | дата копіі = | загаловак = Станислав Булак-Балахович| фармат = | назва праекту = Русский обще-воинский союз| выдавец =rovs.atropos.spb.ru| дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. За сталыя дзёрзкія вылазкі ў тыл немцаў пунінскія партызаны былі празваныя «рыцарамі сьмерці»<ref name="rovs"/>. 23 студзеня 1916 году падчас бітвы пад Тукумам быў паранены карабіннай куляй у левае плячо<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239.</ref>. Быў эвакуяваны ў [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] у Ангельскі шпіталь, у красавіку вярнуўся на фронт і атрымаў Крыж сьв. Станіслава II ступені й прызначэньне камандзірам эскадрону<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239"/>. Пазьней быў прызначаны камандзірам 2-га эскадрону Пуніна й прадстаўлены на атрыманьне чыну паручніка. У жніўні 1916 году быў адкамандзіраваны з 2-м эскадронам са 120 людзьмі ў 6-ы сыбірскі корпус у распараджэньне начальніка штабу генэрала Ярашэвіча. Тут дабіўся посьпеху й атрымаў намінацыю на памочніка камандзіра атраду Пуніна й прадстаўлены да чыну ротмістра, а таксама атрымаў падзяку корпусу й XII арміі ў загадзе. 25 сьнежня 1917 падчас наступленьня быў цяжка паранены куляй у сківіцу й галаву. Паранены давёў атаку да канца<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 240.</ref>. У чэрвені 1917 году быў абраны салдацкім камітэтам камандзірам эскадрону і ў сувязі з гэтым пераведзены ў паручнікі ваенным камісарам [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Пасьля знаходзіўся на лячэньні ў Петраградзе<ref name="backa"/>. На момант [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]] знаходзіўся ў [[Луга|Лузе]] ([[Санкт-Пецярбурская губэрня]]), дзе меў атрад і кантраляваў ваколіцы<ref name="backa">{{Спасылка | аўтар = Корявцев П. М.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.derjavapskov.ru/cat/cattema/catcattemaall/catcattemaallb/catcattemaallbbulach/3201| копія = | дата копіі = | загаловак = «Батька»: история одного предателя| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. === Служба ў Чырвонай арміі === Бальшавікі, ня маючы рэальных сілаў у раёне дысьлякацыі атраду Балаховіча, вырашылі легалізаваць яго<ref name="backa"/>. У лютым 1918 прызначаны камандзірам I Лускага партызанскага кавалерыйскага палка IV Петраградзкай дывізіі [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], які пазьней быў перайменаваны ў 3-і Петраградзкі кавалерыйскі полк<ref name="backa"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249.</ref>. Загадам [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]] частка не падлягала кантролю ваеннага камісара. Балаховіч выкарыстаў гэта, не дапускаючы набору камуністамі й запаўняючы шэрагі беларусамі, палякамі ды расейцамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У ліпені 1918 году партызанскі атрад займаўся задушэньнем сялянскіх антыбальшавіцкіх паўстаньняў у Лускім павеце і ў Стругах Белых, якія былі выкліканыя дзеяньнямі прадатрадаў<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. Пазьней старшыня Пскоўскага губвыканкаму дакладваў пра задушэньні на зьезьдзе наступнае: «Атрад вёў відавочна правакацыйную працу ў вёсцы. На ягоныя зьверскія "рэквізыцыі" й наогул ягоную манеру ад сялянаў увесь час даводзілася чуць скаргі. Калі з прычыны гэтага паднімалася сялянскае паўстаньне, Балаховіч ехаў і ўціхамірваў яго са страшнай жорсткасьцю…»<ref name="backa"/>. На 25 кастрычніка 1918 году колькасьць палка складала 1121 чалавек (38 — камандны склад, 883 — у страі і 200 па-за строем)<ref name="rovs"/>. З узмацненьнем [[Белы рух|белага руху]] й адначасовым ростам рэпрэсіяў з боку органаў [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]] Булак-Балаховіч прыйшоў да высновы пра неабходнасьць перайсьці на бок белых<ref name="backa"/>. У сярэдзіне кастрычніка 1918-га ў [[Пскоў|Пскове]], які заставаўся ў руках немцаў, зьявіліся два афіцэры-балахоўцы, якія ўсталявалі кантакт з штабам белага Добраахвотніцкага корпусу, які фармаваўся ў гэтым горадзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. 17 кастрычніка было распрацаванае пагадненьне паміж Балаховічам і начальнікам выведкі Пскоўскага корпусу. Згодна зь ім, Балаховіч меўся перайсьці на бок белых у пачатку лістапада. Але ягоны I эскадрон пад камандаваньнем падэсаула Пярмікіна перайшоў да белых ужо 26 кастрычніка, праз што Балаховіч апынуўся ў складанай сытуацыі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Намесьнік камісара Паўночнай камуны Багацін выклікаў Балаховіча да сябе, пагражаючы ў выпадку няяўкі Рэвалюцыйным трыбуналам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У Петраград паехаў пераапрануты ў Балаховіча ягоны ардынарац, [[татары]]н Куба Хасяневіч, які перад канцом падарожжа пераапрануўся й зьбег<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Балаховіч у гэты час пераканаў вайсковага камісара Гдоўска-Тарошынскага раёну [[Ян Фабрыцыюс|Яна Фабрыцыюса]] ў сваёй адданасьці савецкай уладзе й паабяцаў адпомсьціць Пярмікіну<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Пасьля гэтага сфабрыкаваў загад ваеннага Рэўкаму, паводле якога яму прадпісвалася наступаць на Пскоў, ды пачаў зьбіраць свае падразьдзяленьні ў раёне станцыі Белыя Стругі. Тут як «атаман сялянскіх партызанскіх атрадаў» ён выдаў адозву да сялянства з заклікам змагацца з бальшавікамі ды пачаў прасоўвацца ў бок Тарошына<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250.</ref>. У Пскоў Булак-Балаховіч са сваімі паплечнікамі (каля 800 шабель) прыбыў 2 лістапада 1918 году. Атраду была абвешчаная [[амністыя]], афіцэрам былі захаваныя іх ранейшыя чыны, а Булак-Балаховічу — нададзенае званьне [[Ротмістар (Расейская імпэрыя)|ротмістра]]<ref name="rovs"/>. === У Белай арміі === [[Файл:Bułak-Bałachowicz real photo.jpg|значак|Візыт найвышэйшага камандаваньня эстонскай арміі ў Пскоў 31 траўня 1919 г. Генэрал С. Булак-Балаховіч (зьлева) размаўляе з камандуючым эстонскай арміяй Ёханэсам Лайданэрам]] У сярэдзіне лістапада Булак Балаховіч і ягоныя афіцэры дабіліся адхіленьня генэрал-маёра Аляксея Вандама ад камандаваньня й паспрабавалі правесьці на пасаду самога Балаховіча, аднак камандаваньне корпусам прыняў Г. Нэф<ref name="rovs"/>. 25 сьнежня 1918 году часткі Паўночнай арміі падпарадкаваліся ўладзе незалежнай [[Эстонія|Эстоніі]]. Армія была пераўтвораная ў Паўночна-Заходні корпус, які быў падзелены на дзьве групы ў апэратыўных адносінах. Адна група дзейнічала ў раёне [[Нарва (горад)|Нарвы]], другая — на [[пскоў]]скім напрамку<ref name="hryck">{{Спасылка | аўтар = [[Анатоль Грыцкевіч]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Станіслаў Булак-Балаховіч (1883—1940)| фармат = | назва праекту = | выдавец = jivebelarus.net| дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У студзені 1919 году за пасьпяховае адступленьне ад Пскову быў прызначаны падпалкоўнікам<ref name="rovs"/>. У лютым атрад увайшоў у склад Паўночнага корпусу генэрала Радзянкі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. У канцы лютага Булак-Балаховіч прапанаваў камандаваньню зрабіць набег на бальшавікоў. Балаховіч павінен быў з востраву Парысара зайсьці ў тыл, выставіўшы заслону для прыкрыцьця левага флянгу атраду палкоўніка Вятрэнкі<ref name="rovs"/>. Наступленьне павінна было пачацца а 4-й гадзіне раніцы, але а 1-й гадзіне ночы Балаховіч папрасіў адкласьці набег да наступнага дня. Гэтую просьбу ён матываваў зьяўленьнем трэшчынаў на лёдзе [[Чудзкае возера|Чудзкага возера]], па якім меўся ісьці партызанскі атрад. Адмяніць прыказ Радзянка ўжо ня мог, бо іншыя часткі выступілі ўжо ўвечары мінулага дня й сувязі зь імі не было. У выніку атрад Вятрэнкі атрымаў неапраўданыя страты<ref name="rovs"/>. Пасьля гэтага няўдалага набегу, з мэтай пераўтварэньня партызанскага атраду ў страявую частку, камандаваньне скасавала штаб атраду Булак-Балаховіча як залішні, а сам конны атрад быў пераназваны ў Конны полк Булак-Балаховіча<ref name="rovs"/>. Вясной полк дзейнічаў на беразе Чудзкага возера ў раёне вёскі Мэхікарм і вострава Пірысар, адкуль рабіў пірацкія напады ў тыл частак Чырвонай Арміі, у тым ліку на Талабскія астравы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. 5 красавіка Балаховіч заняў [[Гдоў]], дзе яму ўдалося захапіць казначэйства, кулямёты й вялікую колькасьць рыштунку<ref name="rovs"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Да [[Вялікдзень|Вялікдня]] 1919 году Булак-Балаховіч атрымаў званьне палкоўніка і, паводле хадайніцтва генэрала А.Радзянкі, прызначаны інспэктарам кавалерыі корпусу. Паводле словаў Радзянкі, зрабіў ён гэта з мэтай «адцягнуць яго ад партызанаў ягонага атраду й гэтым спыніць у корпусе імкненьне да партызаншчыны»<ref name="rovs"/>. У гэты час ён знаходзіўся ў [[Нарва (горад)|Нарве]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Камандаваньне палком атрымаў [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп Балаховіч]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Не пазьней за красавік 1919 палкоўнік летувіскай арміі Мікас Гядгаўдас прапанаваў Станіславу Булак-Балаховічу перайсьці са сваім атрадам у склад летувіскай арміі, на што той пагадзіўся. У лісьце прадстаўніку [[Летува|Летувы]] Балаховіч выказаўся, што ён «здаўна выношваў мару прыбыць на чале добра ўзброенага атраду для абароны межаў на сваю Радзіму»<ref>Балахоўцы… С. 74.</ref>. Ён сказаў, што гатовы стварыць у Эстоніі атрад у некалькі соцень жаўнераў летувіскай арміі, але для гэтага «неабходна некаторая маральная й матэрыяльная падтрымка з боку Летувы». 10 траўня прадстаўнік атраду Балаховіча жаўнер Галкін перадаў летувіскім прадстаўнікам пісьмовае прашэньне аб залічэньні ў летувіскае войска «Балаховіча зь летувісамі». 15 траўня летувіскі міністар загадвае маёру Аляксандрасу Шумскасу выехаць у Эстонію й арганізаваць перапраўку атраду Балаховіча ў Летуву, на што летувіскім урадам было выдзелена {{лік|10000}} аўксінаў. Балаховіч, прыняўшы летувіскія грошы, адкладвае высылку жаўнераў на пазьнейшы час<ref>Балахоўцы… С. 75.</ref>. У лісьце ад 15 чэрвеня Балаховіч абавязваецца ў хуткім часе ажыцьцявіць ускладзеныя на яго задачы, але адзначае пра складанасьць збору летувісаў. 14 чэрвеня на летувіскі фронт быў высланы невялікі атрад пад камандаваньнем Паўлоўскага. Аднак неўзабаве, пасьля некалькіх баёў на баку летувісаў, празь небаяздольнасьць і харчовае ды фінансавае пытаньне атрад быў высланы назад. 27 ліпеня камандуючы летувіскай арміяй Сыльвестрас Жукаўскас загадаў перадаць прадстаўніку Балаховіча наступнае: «Паведаміце, што мы яго не чакаем і што хай атрымлівае забесьпячэньне ад латвійскага насельніцтва…»<ref>Балахоўцы… С. 77.</ref>. У канцы красавіка, падчас падрыхтоўкі да наступленьня, Станіслаў атрымаў назад камандаваньне зыходнай групай<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251.</ref>. 15 траўня ягоны атрад пераправіўся на караблёх праз Чудзкае возера й заняў Гдоў. Гэты манэўр [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі|дапамог эстонцам]] заняць 25 траўня [[Пскоў]]. За гэтыя дзеяньні Балаховіч падвышаны да палкоўніка<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. 29 траўня часткі Балаховіча ўступілі ў [[Пскоў]], ужо заняты на той час часткамі 2-й эстонскай дывізіі<ref name="backa"/>. Тут Балаховіч гаспадарыць як вайсковы камэндант Пскоўска-Гдоўскага раёну. З часам гаспадараньня Балаховіча зьвязаныя публічныя павешаньні на ліхтарах, якія праходзілі днём. Пакараньні праходзілі амаль штодзённа ў прысутнасьці самога Балаховіча<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. У ліпені, пасьля пратэсту прадстаўнікоў саюзьнікаў, пакараньні сьмерцю ў цэнтры гораду былі спыненыя<ref name="rovs"/>. Балаховіч таксама прымяняў сьмяротныя пакараньні ў дачыненьні да прадаўцоў нюхацельнага [[какаін]]у, таксама за некаторыя злоўжываньні расстраляў некалькі байцоў сваёй сотні<ref name="rovs"/>. За 10 месяцаў было павешана агулам каля 120 чалавек<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. Таксама Балаховічам практыкаваўся прымусовы збор з «заможных элемэнтаў» (у асноўным [[Габрэі|жыдоў]]) на ўтрыманьне частак Белай арміі<ref name="rovs"/>. У ліпені 1919 году, на бок Булак-Балаховіча перайшоў пяхотны полк Чырвонай Арміі<ref name="hryck"/>. У кіраўніцтве белай арміі насьпяваў канфлікт паміж белымі генэраламі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалаем Юдзенічам]] і [[Аляксандар Радзянка|Аляксандрам Радзянкам]], [[манархізм|манархістамі]], якія складалі большасьць у палітычным і вайсковым кіраўніцтве Паўночна-Заходняй арміі, і рэвалюцыйна-дэмакратычнай групай у гэтай арміі на чале з Булак-Балаховічам, які быў на левым, [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|эсэраўскім]], крыле гэтай групы<ref name="hryck"/>. У жніўні, па просьбе генэрала Арсеньнева, Балаховіч быў прызначаны генэрал-маёрам. Падставай для падвышэньня стаў пераход частак Балаховіча й эстонцаў у контарнаступленьне супраць бальшавікоў, якія блізка падышлі да Пскова<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/>. Прыкладна ў той жа час абвінавачаны ў друкаваньні фальшывых грошай, так званых [[Керанкі|керанак]]. Па патрабаваньні Балаховіча Тэшнэр вырабіў [[клішэ]] для 40-рублёвых керанак, якія друкаваліся ў доме Камэрцыйнага банку пад памяшканьнем раённай камэндатуры<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. У Пскове Балаховіч актыўна кантактаваў з прадстаўнікамі [[Антанта|Антанты]] й эстонскага войска, у выніку чаго прадстаўнікі саюзьнікаў 19 жніўня 1919 году адхілілі генэрала Арсеньнева з пасады камандзіра 2-га корпусу й прызначылі на ягонае месца Балаховіча<ref name="backa"/>. 22 жніўня 1919 году галоўнакамандуючы Мікалай Юдзеніч аддаў загад палкоўніку Б. Перамыкіну заняць Пскоў, арыштаваць Булак-Балаховіча й аддаць яго пад ваенны суд за беззаконныя дзеяньні<ref name="hryck"/>. 23 жніўня Булак-Балаховіч быў зьняты з пасады камандуючага корпусам<ref name="hryck"/>. Булак-Балаховічу з дваццацьцю коньнікамі зь ягонай асабістай сотні ўдалося ўцячы ў Гдоў, дзе ён падпарадкаваўся Юдзенічу<ref name="hryck"/>. Балаховіч фармальна здаў камандаваньне, але ягоны атрад прыняў брат Язэп Балаховіч<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253.</ref>. 26 жніўня праз пагаршэньне стасункаў між эстонцамі й Паўночнай-Заходняй арміяй з прычыны арышту Балаховіча эстонцы пакінулі Пскоў, у выніку чаго той быў заняты бальшавікамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. Юдзеніч не пераймаўся стратай Пскова, ягонай галоўнай мэтай было наступленьне на Петраград<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. У хуткім часе Балаховіч уцёк з-пад хатняга арышту. 25 жніўня Балаховіч зь невялікім атрадам сышоў у кірунку станцыі Могліна, дзе прыняў удзел у баі з бальшавікамі<ref name="rovs"/>. Працягваў партызанскую барацьбу пры эстонскай падтрымцы ў раёне Пскову<ref name="rovs"/>. Пасьля паразы Паўночна-Заходняй арміі пад Петраградам у лістападзе 1919 году сярод яе камандаваньня ўзмацніліся рознагалосьсі. Яны абвастрыліся пасьля адыходу Паўночна-Заходняй арміі на тэрыторыю Эстоніі й пачатку мірных перамоваў паміж Савецкай Расеяй і Эстоніяй. Расейская Паўночна-Заходняя армія павінная была быць інтэрнаваная й падлягала ліквідацыі<ref name="hryck"/>. === На баку БНР === {{Асноўны артыкул|Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі}} [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič3.png|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім сабакам Райтам, кастрычнік-лістапад 1919 году]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič5.jpg|значак|зьлева| Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім штабам, кастрычнік-лістапад 1919]] [[Файл:Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэнне на службу.jpg|значак|Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэньне на службу]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]] зьвярнула ўвагу на Булак-Балаховіча яшчэ восеньню 1918 году, адразу пасьля ягонага пераходу на бок белых. Усталяваньне кантакту было немагчымым праз адсутнасьць беларускага прадстаўніцтва ў Эстоніі. Акрамя гэтага, нямецкія акупацыйныя ўлады не пагаджаліся на арганізацыю беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132.</ref>. Праз год, 18 кастрычніка 1919 году, шэф [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Беларускай вайскова-дыпляматычнай місіі ў Латвіі й Эстоніі]] палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] устанавіў кантакт з Балаховічам. «Бачыўся з прадстаўнікамі Атрада Ген. Балаховіча. Балаховіч цяперака зусім вольны чалавек… Хацеў бы быць бліжэ да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён. Трэба, кажэ, добра пазнаёміцца з картай, рухам і гісторыяй.» — так адзначыў першую завочную сустрэчу [[Кастусь Езавітаў]]. Далей Езавітаў зазначыў: «Я прапанаваў запытаць яго: Ці ведае ён беларускую (простую) мову; ці ведае мову літоўскую; ці ведае што фамілія его зусім беларуская; па літоўску была б Балаховічунас; як ён адносіцца да нацыянальных пытаньняў і ці прызнае ён незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі»<ref name="Балахоўцы. С. 19">Балахоўцы… С. 19.</ref>. Празь некалькі дзён прадстаўнікі генэрала ізноў сустрэліся зь Езавітавым. «Яны прыйшлі да мяне і паведамілі, што Балаховіч беларускую мову ведае і Беларускую Народную Рэспубліку прызнае і гатоў бараніць». Для свайго пераходу Балаховіч запрасіў 400 тысячаў марак, якія была патрэбныя на ўтрыманьне атраду<ref name="Балахоўцы. С. 19"/>. 14 лістапада 1919 году Балаховіч падаў афіцыйную дэклярацыю аб беларускім грамадзянстве й прыняцьці яго на беларускую службу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Атрад атрымаў афіцыйную назву «Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі». Не пазьней за 24 лістапада Балаховіч атрымаў ад [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]] беларускую форму, пячаткі й штамп Асобнага атраду<ref>Балахоўцы… С. 105</ref>. 26 лістапада — «Асобны аддзел», паводле дамовы беларускіх дыпляматаў [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й Езавітава з урадам Эстоніі, прыняты на часовае ўтрыманьне Эстоніі, фінансавыя выдаткі залічаныя ў якасьці дзяржаўнай пазыкі БНР<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Не ўдалося дабіцца згоды эстонцаў на павялічэньне атраду шляхам мабілізацыі беларусаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі, а таксама атрымаць дапамогу з боку дзяржаваў Антанты. Амэрыканская місія перадала балахоўцам палявы шпіталь і мэдыкамэнты<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133.</ref>. У лістападзе — сьнежні 1919 году «Асобны аддзел» займаў частку антыбальшавіцкага фронту каля [[Ізборск]]у, паміж эстонскай і латыскай арміямі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. З прычыны эстонска-савецкіх перамоваў Езавітаў зрабіў у [[Рыга|Рызе]] прапанову прыняць атрад Балаховіча пад латыскае камандаваньне, на што атрымаў адмову. Магчыма, адной з прычынаў адмовы сталі беларускія прэтэнзіі на [[Дзьвінск]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. У пачатку студзеня 1920 году [[Латвія]] выказала згоду прыняць частку атраду на сваёй тэрыторыі, у населеным пункце [[Алукснэ|Марыенбург]], аднак адмовілася прыняць яго пад сваё камандаваньне<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. 22 студзеня 1920 году «Асобны аддзел» юрыдычна ўключаны Радаю БНР (урад [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]) у склад беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134.</ref>. У ноч на з 27 на 28 студзеня 1920 году Балаховіч арыштаваў галоўнакамандуючага Паўночна-Заходняй арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]]. Арышт Юдзеніча быў зьдзейсьнены Булак-Балаховічам нібыта для «разьлікаў» на ўтрыманьне рэшткаў Паўночна-заходняга войска. Юдзеніч быў вызвалены эстонскімі ўладамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. 8 лютага 1920 году Езавітаў зьвярнуўся зь лістом да [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкага]], у якім, спасылаючыся на ягоны дэкрэт аб фармаваньні беларускага войска, прасіў выдзеліць атраду генэрала Булак-Балаховіча ўчастак фронту на левым флянгу польскіх войскаў. Гэты ліст прадстаўніку Польскай рэспублікі ў Рызе, Б. Боўфалу ўручыў сакратар беларускай місіі [[Янка Чарапук]]. Боўфал адмовіўся рабіць нейкія крокі ў гэтай справе, сьцьвярджаючы што Езавітава й Душэўскага адклікаў іхны ўласны ўрад, якога Польшча не прызнае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. === Пад польскім камандаваньнем. Польска-савецкая вайна === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч і польскія афіцэры. Берасьце, 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič8.jpg|значак|Генэрал-маёр Станіслаў Булак-Балаховіч з чынамі штабу ягонага атраду. [[Чаромха]], 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič7.jpg|значак|зьлева|Штаб групы Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920]] [[Файл:Bulak-Balachowicz and his men, 1920.jpg|значак|Балаховіч з атрадам, 14 сакавіка 1920]] [[Файл:Konnaja vyviedka hrupy Bałachoviča.jpg|значак|257x257пкс| Конная выведка групы Станіслава Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920.]] Палякамі былі распачатыя сакрэтныя перамовы з Балаховічам пры пасярэдніцтве ягонага брата Язэпа ў канцы студзеня 1920. 17 лютага 1920 году Балаховіч выказаў згоду на пераход пад польскае камандаваньне (у дзень прыняцьця ў склад беларускага войска ўрадам Антона Луцкевіча), адпаведнае пагадненьне было падпісанае ў Рызе 23 лютага<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Зінаіда Гіпіюс|Зінаіды Гіпіюс]], сам Булак-Балаховіч у канцы сакавіка 1920 году так тлумачыў абставіны пераходу свайго атраду з Эстоніі ў Польшчу<ref>Балахоўцы… С. 149</ref>: {{Цытата|Эстонія выпусьціла толькі адзін мой атрад узброеным. Мае людзі ў гэтым атрадзе адмовіліся раззброіцца. У красавіку я павінен зь імі ізноў ісьці супраць бальшавікоў […] Палякі прымуць мяне. Мой атрад ужо у Брэст-Літоўску. Я сустрэнуся зь Пілсудзкім і пакіну яго неадкладна, каб узьяднацца з атрадам […] Я беларус і каталік, але я змагаўся за Расею і буду падтрымліваць расейскую справу.}} 26 лютага атрад (налічваў каля 800 байцоў) пераведзены ў [[Берасьце]] (у [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскую крэпасьць]]) для падмацаваньня й перафармаваньня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/><ref>Балахоўцы… С. 22.</ref>. Адзіным папаўненьнем атраду былі няпоўныя 200 жаўнераў, дастаўленыя з Эстоніі й Латвіі 21 чэрвеня 1920<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Толькі кожны пяты жаўнер быў беларусам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Атрад генэрала Булак-Балаховіча быў адасланы на фронт у ваколіцы [[Кіеў|Кіева]] 9 чэрвеня 1920. 10 чэрвеня польскія войскі пачалі адступленьне з глыбіню польскіх пазыцыяў ува Ўкраіне, выкліканае прарывам арміі [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]]. У сярэдзіне ліпеня часткі Балаховіча абараняюць лінію [[Стыр]]ы й выхады з палескіх абшараў. У канцы ліпеня атрад адступіў на [[Стаход]]. У хуткім часе, атрад, падмацаваны арэнбурскімі казакамі правёў пасьпяховы бой за [[Любяшоў|Любешаў]], аднак для прыкрыцьця пяхоты адступіў да [[Камень-Кашырскі|Камень-Кашырскага]]. 3 жніўня генэрал пакінуў і Камэнь-Кашырскі. Празь некалькі дзён Балаховіч перайшоў [[Заходні Буг|Буг]] і перайшоў у Людвінаў. На гэты час ягоны атрад складаў ня больш за 700 чалавек<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 137.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič9.jpg|зьлева|значак|230x230пкс|Станіслаў Булак-Балаховіч у Берасьці, 1920]] У сярэдзіне жніўня, у пераломны момант [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]], у складзе 3-й арміі прыкрываў манэўр польскіх войскаў з-над Вяпра. 15 жніўня аддаў прыказ сканцэнтраваць свае сілы ў [[Лэнчна]]й, які выкананы на наступны дзень. У гэты дзень атрад налічваў 1000 штыхоў і 400 шабляў. Пасьля камбінаванай пасьпяховай атакі на Пухачаў рушыў у напрамку [[Уладава|Ўладавы]] (17 жніўня)<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 138.</ref>. У верасьні польскія войскі пачалі наступленьне на фронце ад мяжы з Румыніяй да Берасьця. 13 верасьня група генэрала Балаховіча ўзяла [[Камень-Кашырскі]]. 26 верасьня Балаховічам ўзяты [[Пінск]], гэтым расьсек 4-ю савецкую армію. Апэрацыя па захопу самога Пінску сталася адной з самых удалых вайсковых апэрацыяў групы Балаховіча за час ваенных дзеяньняў на бальшавіцкім фронце. 30 верасьня група генэрала Булак-Балаховіча была замененая 18-й ПД, завяршыўшы свой удзел у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 139.</ref>. === Палескі паход === ==== Перадумовы ==== У той час, калі вяліся перамовы пра перавод Балаховіча на польскі бок, Пілсудзкі шукаў хаўрусьнікаў з боку Расеі. Пілсудзкі знайшоў паплечніка ў асобе [[Барыс Савінкаў|Барыса Савінкава]]. 16 студзеня, сярод іншага, ён пагадзіўся на правядзеньне плебісцыту на тэрыторыі [[Летува|Летувы]] й Беларусі. Савінкаў атрымаў ад Пілсудзкага дазвол на стварэньне расейскага вайсковага фармаваньня на тэрыторыі Польшчы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 141.</ref>. 27 жніўня 1920 году паміж Савінкавым і Булак-Балаховічам была складзеная дамова, паводле якой Савінкаў абавязваўся правесьці кандыдатуру генэрала на пост галоўнакамандуючага расейскімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Польшчы, а Булак-Балаховіч згаджаўся прызнаць палітычнае кіраўніцтва Савінкава й ягонага Расейскага палітычнага камітэту (РПК)<ref name="rovs"/>. Булак-Балаховіч назваў сваю групу Расейскай народнай дабраахвотніцкай арміяй, а над ягоным штабам у [[Пінск]]у лунаў [[Сьцяг Расеі|расейскі сьцяг]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 142.</ref>. Восеньню 1920 зьявіўся [[Беларускі палітычны камітэт]]. Створаны, хутчэй за ўсё, каб стварыць палітычную шыльду для далейшага беларускага паходу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144.</ref>. У пачатку кастрычніка Пілсудзкі прымае рашэньне пра паход [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]] на [[Вільня|Вільню]], у выніку якога пазьней была створаная марыянэткавая дзяржава [[Сярэдняя Літва]]. Верагодна, паход Балаховіча павінен быў быць працягам паходу Жалігоўскага. 12 кастрычніка 1920 году ў Рызе падпісаная папярэдняя польска-савецкая мірная дамова. Гэтая дамова абавязвала польскі бок выдаліць са сваёй тэрыторыі або раззброіць антысавецкія ўзброеныя фармаваньні да 2 лістапада. Польскае камандаваньне прапанавала Балаховічу далей весьці барацьбу самастойна або пакінуць тэрыторыю Польшчы са зброяй у руках, у выніку чаго той вырашыў перайсьці польска-савецкую мяжу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144"/>. 12 кастрычніка Балаховіч падпісаў пагадненьне зь Беларускім палітычным камітэтам. БПК абавязваўся дапамагаць генэралу ў арганізацыі беларускай арміі, а Балаховіч павінен быў перадаць уладу на занятай ім тэрыторыі<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 145.</ref>. ==== Баявыя дзеяньні ==== Армія генэрала Булак-Балаховіча ў пачатку лістапада 1920 году налічвала каля 20 тысячаў чалавек. Яна складалася з 1, 2 і 3-й ПД, Пешай сялянскай брыгады, 1-й кавалерыйскай дывізіі (КД), палка данскіх казакоў, Тубыльскага кавалерыйскага палка (КП), асабістых сотняў братоў Балаховічаў, палка цяжкай артылерыі, чыгуначнага палка, самалётнай эскадрыльлі, а таксама штабных і тылавых частак. На баявыя часткі прыпадала каля 15 тыс. У баях ня бралі ўдзел некаторыя часткі, якія не пасьпелі прыбыць альбо былі інтэрнаваныя польскім бокам (полк цяжкай артылерыі). Полк данскіх казакоў ухіліўся ад баявых дзеяньняў. У бой уступілі каля 11 тыс. жаўнераў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 153—154.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič. Станіслаў Булак-Балаховіч (1921-29).jpg|значак| Фатаграфічны партрэт Станіслава Булак-Балаховіча па вайне]] Плян прадугледжваў заняцьце лініі [[Оўруч]] — [[Мазыр]] — [[Жлобін]], а затым удар на поўнач, на [[Бабруйск]] і [[Барысаў]], і вызваленьне Беларусі. Хутчэй за ўсё, плян быў распрацаваны самім Пілсудзкім<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 152.</ref>. Плян быў разьлічаны на заняцьце Менску польскімі войскамі, што й адбылося 15 кастрычніка. Аднак Балаховіч прамарудзіў з ударам, а польскія войскі вымушаныя былі пакінуць Менск 17 кастрычніка, выконваючы пагадненьне аб замірэньні. Балаховіч аддаў загад аб наступе ад [[Тураў|Турава]] на Мазыр 5 лістапада 1920 году. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 лістапада — мястэчка [[Скрыгалаў]] і вёску [[Скрыгалаўская Слабада]]. 10 лістапада ў другой палове дня часткі палкоўніка Мацьвеева (1-я КД) узялі Мазыр<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 155.</ref>. Апоўдні 12 лістапада ў Мазыр прыбыў генэрал Булак-Балаховіч. З гэтай нагоды былі вывешаныя [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускія сьцягі]]. 16 лістапада Балаховіч заявіў, што не прызнае ўрадаў Луцкевіча й Ластоўскага, а БПК ператварыўся ва ўрад БНР. Гэты ўрад прысвоіў Балаховічу тытул Начальніка Беларускай Дзяржавы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 156.</ref>. Ноччу з 17 на 18 лістапада пасьля бальшавіцкага наступу, войска Балаховіча пакінула горад Мазыр. У выніку адступленьня 29 лістапада Балаховіч адступіў у нэўтральную зону, створаную раней між Польшчай і СССР. 30 лістапада ён перайшоў мяжу і на наступны дзень накіраваўся ў Варшаву зь дзеячамі БПК<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 160.</ref>. Атрад пазьней быў раззброены польскімі войскамі. == Міжваенны пэрыяд. Другая сусьветная вайна == Пасьля савецка-польскай вайны быў прызнаны генэралам, але не залічаны ў склад польскага войска як чынны генэрал.[[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič10.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч у цывільным, каля 1922 г.|329x329пкс|зьлева]]У лютым 1921 году Балаховіч арганізаваў сустрэчу прадстаўнікоў Беларускага палітычнага камітэту й «[[Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб|Зялёнага Дубу]]» дзеля падрыхтоўкі да партызанскай вайны ў Беларусі на выпадак польска-савецкай вайны. Але ў хуткім часе штаб Зялёнага Дубу ў Лунінцы быў ліквідаваны расейскім Саюзам абароны Радзімы й свабоды. Пры падтрымцы Балаховіча й на польскія грошы была ўтвораная новая арганізацыя Беларускіх беспартыйных актывістаў, але вялікіх посьпехаў яна не дабілася<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265.</ref>. 27 красавіка 1921 году склаў дамову зь [[Дзяржаўны камітэт БНР|Дзяржаўным камітэтам БНР]] у асобе часткі дэлегацыі БНР у [[Парыж]]ы палкоўніка [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]] й сакратара прэзыдыюму камітэту БНР [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], паводле якой камітэт прызнаваў генэрала Булак-Балаховіча «вярхоўным камандуючым над усімі ўзброенымі сіламі Беларусі»<ref name="rovs" />. Ён быў уведзены ў склад камітэту з правам вырашальнага голасу, аднак неўзабаве гэты камітэт распаўся й большасьць ягоных сяброў распачала антыпольскую дзейнасьць<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265" />. Булак-Балаховіч займаўся сельскай гаспадаркай, разводзіў коней; на лясных работах у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] былі заняты яго былыя партызаны. Агенты АДПУ арганізавалі на Булак-Балаховіча некалькі замахаў, але ўсе яны скончыліся няўдала, у выніку аднаго зь іх 11 чэрвеня 1923 году быў застрэлены малодшы брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266.</ref>.[[Файл:Foto Pruszków BBWR 4.jpg|значак|301x301пкс|Сустрэча кампаніі BBWR. Прушкаў 1933 года, Станіслаў Булак-Балаховіч на пярэднім плане.]]Удзельнічаў у сустрэчы BBWR(Беспартыйны блок падтрымкі рэформаў) у [[Прушкаў|Прушку]] ў 1933. Займаўся вэтэранскай дзейнасьцю. Але з 1937 да 1939 году ўдзельнічае ў [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайне ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]], дзе дапамагае арганізоўваць выведку ў тыле рэспубліканцаў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. [[Файл:Hierta fon Hierchard.jpg|значак|232x232px|Герта фон Герхард (другая жонка Станіслава Булак-Балаховіча) у Берасьці, 1920 г.]] Пасьля акупацыі Польшчы [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] спрабаваў арганізаваць партызанскі атрад для барацьбы з нацысцкімі акупантамі, удзельнічаў у абароне Варшавы. Быў забіты ў [[Варшава|Варшаве]] 10 траўня 1940 году нямецкім патрулём. Месца ягонага пахаваньня невядомае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. == Сям’я == У 1905 годзе ажаніўся першы раз з дачкой лекара з Лужкоў Марціна Гарбэля, Генрыетай. У гэтым шлюбе ў 1907 годзе ў іх нарадзілася дачка Алена, а ў 1910 годзе сын Мэдард, у 1911 годзе сын Генрык. Зь першай жонкай жыў асобна з 1913 году, яна мела ўнутраны рак і памерла ў 1915 годзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237" />. Другім шлюбам (1918/9) жанаты з Гертай фон Герхард. У шлюбе дочкі: Зоф’я й Марыя. Трэцім шлюбам жанаты зь Янінай Карэчкай. У шлюбе дочкі: Данута й Барбара. [[File:“Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.jpg|значак|239x239пкс|[[Анатоль Змітравіч Крывенка]] “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.]] [[File:Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.jpg|значак|239x239пкс|''Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.''|зьлева]] == Літаратурная дзейнасьць == [[Файл:POL Bulak Balachowicz plaque, Warsaw 01.jpg|значак|Мэмарыяльная шыльда ў [[Варшава|Варшаве]]|293x293пкс]]Выпусьціў дзьве кнігі пра магчымасьць вайны зь Нямеччынай: «Wojna bedzie czy nie bedzie» («Вайна, будзе ці ня будзе», 1931) і «Precz z Hitlerem czy niech zyje Hitler» («Далоў Гітлера ці хайль Гітлер?», 1933). Вядомыя два вершы, якія ён напісаў па-беларуску: «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96 Покліч бацькі]» (1919) і «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8C Шарак ці брысь]» (1927)<ref name="hryck"/>. == Музыка == Да постаці С.Булак-Балаховіча зьвярталіся ў сваіх песьнях бард [[Андрэй Мельнікаў]] ("Сынкі мае", "Вяртаньне Булак-Балаховіча") і гурт [[Dzieciuki]] ("Хлопцы-балахоўцы"). == У мастацтве == ''Анатоль Крывенка'' (беларускі мастак, жывапісец) пісаў партрэт Балаховічу ў 1996. Так сама Алесь Цыркуноў пісаў партрэт Балаховічу ў 1999.<ref>[https://adradjency.narod.ru/nashaniusky/bulak-balahovich.html Адраджэнцы Беларусi | Нашаніускі перыяд]</ref> [[Файл:BPN rower 2010 9.JPG|значак|239x239пкс|Роварная акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.|зьлева]] == Памяць == Сымбалічная магіла генэрала Станіслава Булак-Балаховіча месьціцца на варшаўскіх Камунальных, былых вайсковых, могілках.<ref>https://charter97.org/ru/news/2016/5/10/203627/</ref> У Варшаве на будынку праваслаўнай духоўнай сэмінарыі ў раёне Саска-Кэмпа знаходзіцца памятная дошка ў памяць пра Булак-Балаховіча.<ref>https://budzma.org/news/vandruem-pa-varshave-1.html</ref> Таксама ў Варшаве 15 траўня 2010,адбылася [[Ровар|роварная]] акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.<ref>Biełaruskaja nacyjanalnaja pamiać</ref> == Крыніцы й заўвагі== {{Крыніцы|2}} ;Заўвагі {{заўвагі}} == Літаратура == * Авторский коллектив. Гражданская война в России: энциклопедия катастрофы / Составитель и ответственный редактор: Д. М. Володихин, научный редактор С. В. Волков. — 1-е. — М.: Сибирский цирюльник, 2010. — С. 301. — 400 с. — {{ISBN|978-5-903888-14-6}}. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|частка = |загаловак = Жаўнеры БНР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 373|сэрыя = |isbn = 978-5-00076-003-1|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070928043523/http://www.bie.ee/historyja/historyja.htm Інфармацыя і фота пра Асобны атрад войск БНР у Эстоніі] * [https://web.archive.org/web/20081120075445/http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак — Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году] * [https://web.archive.org/web/20160120151715/http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html А. Грыцкевіч — Станіслаў Булак-Балаховіч] * {{Спасылка | аўтар = Ю. Віцьбіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 лютага 2008| url = http://jivebelarus.net/history/new-history/anticom-resist-and-partisans-at-belarus.html?page=10#lnk9| загаловак = Асобны Дабравольны Народны Аддзел БНР| фармат = | назва праекту = Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі| выдавец = Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў| дата = 20 красавіка 2009 | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20080409110735/http://lib.na.by/authors/bulak-balachovic/index.shtml Вершы С. Булак-Балаховіча] * {{YouTube|z0-Vw7Kl6oI|„Генерал няскончанай вайны”, 1. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} * {{YouTube|62z7_n5NeyU|„Генерал няскончанай вайны”, 2. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Булак-Балаховіч, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія генэралы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы БНР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы]] hvmlarmr2j45lr96f650a6d7dj9g3zg 2686620 2686618 2026-08-24T20:23:47Z ~2026-46325-89 99700 2686620 wikitext text/x-wiki {{Вайсковы дзяяч |поўнае імя = Станіслаў Булак-Балаховіч |лацінка = Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič |месца нараджэньня = [[маёнтак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэйшты||lt|Meikštai}}, [[Відзы|Відзаўская]] [[воласьць]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі павет]], [[Ковенская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца сьмерці = [[Варшава]], [[Генэрал-губэрнатарства (Трэці Райх)|Генэрал-губэрнатарства для акупаваных польскіх земляў]], [[Трэці Райх]] |партрэт = [[File:Stanislav Bulak-Balahovich and horse.jpg]] |подпіс = Балаховіч і кабыла |мянушка = Бацька |прыналежнасьць = [[Расейская імпэрыя]] (1914—1917)<br />[[Расейская рэспубліка]] (1917)<br />[[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (1918)<br />[[Белая армія|Белы рух]] (1918—1919)<br />[[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1919—1921)<br />[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] (1921—1940) |званьне = [[Генэрал-лейтэнант]] [[File:PL Epolet gen bryg.svg|38px]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусьветная вайна]], [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі]], [[польска-савецкая вайна]] ([[Варшаўская бітва (1920)]]), [[Другая сусьветная вайна]] ([[Абарона Варшавы (1939)]]) |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Сьвятога Ўладзімера IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны III ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава II ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж II ступені}}|{{Георгіеўскі крыж III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж IV ступені}}|[[Файл:CroixdeGuerreFR-BronzePalm.png|60px|Ваенны крыж (Францыя) з пальмавай галіной]]|[[Файл:Krzyż Waleczności Armii Bułak-Bałachowicza BAR.svg|60px|«Крыж храбрых» Булак-Балаховіча]]}} |сувязі = брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]] |у адстаўцы = }} '''Станісла́ў Була́к-Балахо́віч''' ({{мова-ru|Станислав Булак-Балахович}}, {{мова-pl|Stanisław Bułak-Bałachowicz}}; {{Дата ў старым стылі|22 лютага|1883|10 лютага}}, в. Мэйшты, цяпер [[Ігналінскі раён]], [[Летува]] — 10 траўня 1940, [[Варшава]], цяпер [[Польшча]]) — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзеяч. Афіцэр кавалерыі [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]], генэрал-маёр [[Белы рух|Белай арміі]], генэрал [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], камандзір дабраахвотніцкіх атрадаў польскай арміі ў 1920 годзе, удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]]. Таксама вядомы як ''Бацька Булак-Балаховіч''. Брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]]. == Раньнія гады == === Дзяцінства. Паходжаньне === Нарадзіўся 22 лютага (па старым стылі — 10 лютага) 1883 году ў [[Мэйшты|Мэйштах]] [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскага павету]], [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў сялянскай каталіцкай сям’і<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234.</ref>. Бацька — Нікадзім Міхал, [[беларусы|беларус]], быў кухарам Мэйштовічаў з Мэйштаў. Маці — Юзэфа з дому Шафранаў, [[палякі|полька]], была пакаёўкай Малгажаты Мэйштовічавай (з дому Корвін-Мілеўскай) і дачкой кухара Корвін-Мілеўскіх<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 243.</ref>. Пасьля жаніцьбы, разам з братам Людвікам, пры дапамозе ўзятай у Мэйштовічаў пазыкі, Нікадзім купіў маёнтак Юдуцыны пад [[Шаркоўшчына]]й, а ў 1887 годзе прадаў гэты маёнтак графу Лапацінскаму, падзяліўшы з братам інвэнтар. Пасьля продажу маёнтку бацька ўзяў у доўгатэрміновую арэнду ад Мэйштовічаў маёнтак Стакапіёва Браслаўскага павету<ref name="dva">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 235.</ref>. Нікадзім і Юзэфа Балаховічы мелі 9 дзяцей: трох сыноў і шэсьць дачок. Найстарэйшай была дачка Марыя, наступны — Станіслаў<ref name="adzin">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 241.</ref>. Ягоныя браты былі намнога малодшыя за яго: [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]] нарадзіўся ў 1894, Мечыслаў — у 1899. Малодшых сясьцёр звалі: Паўліна, Людміла, Вераніка, Ганна й Стэфанія<ref name="adzin"/>. Бацька Балаховіча быў сьвядомым беларусам. Маці варожа ставілася да беларускага пытаньня. Дома Балаховічы гаварылі [[беларуская мова|па-беларуску]]. Станіслаў ведаў таксама [[расейская мова|расейскую]], [[польская мова|польскую]] (даволі дрэнна), [[летувіская мова|летувіскую]] й [[нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234"/><ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 242.</ref>. Паводле мужчынскай і жаночай лініі сваякамі Балаховічаў зьяўляліся сем’і Карловічаў, Лапінскіх, Ясінскіх, Лаўрыновічаў, Рабэльчышаў, Эйсмантаў, Рудзінскіх і Балаховічаў. Усе яны жылі на Браслаўшчыне й Сьвянцяншчыне<ref name="adzin"/>. Сваё імя Станіслаў, першы сын Балаховічаў, атрымаў па хросным бацьку Станіславе Незабытоўскім. Хроснаю маці была Марыя Мэйштовічыха<ref name="adzin"/>. «Булак» — уласнабеларускае слова, якое азначае «воблака». Праўдападобна, гэта мянушка аднаго з шматлікіх адгалінаваньняў Балаховічаў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 255.</ref>. === Адукацыя === Хатнім настаўнікам, які даў першую навуку, быў стрыечны брат Юліюш Ясінскі. Пачатковую адукацыю атрымаў у павятовай школе ў [[Езяросы|Новааляксандраўску]] Ковенскага павету<ref name="dva"/>. Пасьля вучыўся ў чатырохгадовай прыватнай польскай гімназіі Сьв. Станіслава ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], пад апекай кс. Ксавэрыя Ясінскага, ягонага дзядзькі па маці, у якога й жыў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236.</ref>. Пажаданьнем сям’і было, каб Станіслаў паступіў у духоўную сэмінарыю. Паколькі яму было тады толькі 16 гадоў, то ён адбыў дзеля гэтага гадавую практыку ў маёнтку Міхала Мэйштовіча,пасьля чаго адмовіўся ад духоўнай кар’еры й прайшоў 4-гадовыя практычна-агранамічныя курсы ў маёнтку Броэль—Плятэраў у Бяльмонтах<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236"/>. === Праца === З 1902 году пачаў самастойна зарабляць на сябе. У 1903 годзе працаваў як бугальтар пры пабудове чыгункі на [[Наваградак|Наваградчыне]]. Зіму правёў на Каўказе ў свайго швагра, загадчыка чыгуначных складоў. З сакавіка 1904 году да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] займаў пасаду ўпаўнаважанага адміністратара маёнтку Гарадзец-Лужкі на Дзісеншчыне, які належаў графам Зыберк-Плятэрам. У маёнтку й мястэчку Балаховіч арганізаваў добраахвотную пажарную каманду, якую ўзначальваў да вайны<ref name="adzin"/>. == Вайсковая служба == === Пачатак Першай сусьветнай вайны. Імпэратарская армія === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič11.jpg|значак|Як жаўнер аддзелу Пуніна]] З пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], 20 жніўня 1914 году з групай дабраахвотнікаў зь Дзісеншчыны й братам Язэпам на ўласных конях, экіпіраваны й узброены, адправіўся дабраахвотнікам на фронт<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237.</ref>. Паводле ягоных словаў, зрабіў гэта пасьля адозвы вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч (малодшы)|Мікалая Мікалаевіча]] да [[палякі|палякаў]] ад 1 жніўня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>, у якой той заявіў «Хай сатруцца граніцы, якія разадралі на часткі рускі народ. Ды ўзьяднаецца ён разам пад скіпэтрам рускага цара. Пад скіпэтрам гэтым адродзіцца Польшча, вольная ў сваёй веры, мове й самакіраваньні»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.e-reading.me/chapter.php/1004336/18/Shirokorad_Aleksandr_-_Uteryannye_zemli_Rossii._Ot_Petra_I_do_Grazhdanskoy_voyny.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Детище мировой войны| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Быў накіраваны на перападрыхтоўку ў 53 батальён у [[Полацак|Полацку]]. 20 жніўня 1914 году прыбыў і залічаны ў сьпісы 2-га Лейб-уланскага Курляндзкага палка (на 1910 полк быў разьмешчаны ў горадзе [[Кальварыя (горад)|Кальварыя]]). Службу адбываў у 5-м эскадроне, 3-м зьвязе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. Паказаў сябе на службе добра, атрымаў мэдаль сьв. Георгія 4-й, 3-й і 2-й ступені, два срэбныя й адзін залаты. Быў паранены ў баі пад Ваўрам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. 9 чэрвеня 1915 году быў паранены ў плячо падчас бою ля вёскі Сярдыкі пад [[Коўна]]м<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238.</ref>. Быў акружаны выведвальным атрадам немцаў, аднак прарваўся й своечасова папярэдзіў рэзэрву пра напад, які рыхтаваўся. Паранены, браў удзел у адбіцьці начной атакі і быў за мужнасьць прадстаўлены да афіцэрскага чыну. 9 ліпеня 1915 году атрымаў першы афіцэрскі чын за мужнасьць, са старшынствам з 9 чэрвеня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. За захоп нямецкага абозу 17 ліпеня атрымаў першую афіцэрскую ўзнагароду, стужку сьв. Ганны за адвагу і падвышэньне да камандзіра 3-га зьвязу 5-га эскадрону. 30 жніўня падчас контратакі на вёску Лепалаты ў [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] быў кантужаны цяжкім снарадам і лекаваўся ў [[Кейданы|Кейданах]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. 2-ая кавалерыйская дывізія была перакінутая на Дынабурскі фронт. Балаховіч вызначыўся падчас адступленьня, камандуючы ўзводам каля [[Фрыдрыхштат]]у й Якабштату, яму атрымалася 2 тыдні абараняць гэтую пазыцыю<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. У лістападзе 1915 году быў камандзіраваны ў партызанскі атрад адмысловай важнасьці пры штабе Паўночнага фронту ў якасьці камандзіра эскадрону. Пад камандаваньнем Леаніда Пуніна гэты атрад дзейнічаў супраць немцаў у раёне [[Рыга|Рыгі]]<ref name="rovs">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=person&mode=text&id=42| копія = | дата копіі = | загаловак = Станислав Булак-Балахович| фармат = | назва праекту = Русский обще-воинский союз| выдавец =rovs.atropos.spb.ru| дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. За сталыя дзёрзкія вылазкі ў тыл немцаў пунінскія партызаны былі празваныя «рыцарамі сьмерці»<ref name="rovs"/>. 23 студзеня 1916 году падчас бітвы пад Тукумам быў паранены карабіннай куляй у левае плячо<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239.</ref>. Быў эвакуяваны ў [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] у Ангельскі шпіталь, у красавіку вярнуўся на фронт і атрымаў Крыж сьв. Станіслава II ступені й прызначэньне камандзірам эскадрону<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239"/>. Пазьней быў прызначаны камандзірам 2-га эскадрону Пуніна й прадстаўлены на атрыманьне чыну паручніка. У жніўні 1916 году быў адкамандзіраваны з 2-м эскадронам са 120 людзьмі ў 6-ы сыбірскі корпус у распараджэньне начальніка штабу генэрала Ярашэвіча. Тут дабіўся посьпеху й атрымаў намінацыю на памочніка камандзіра атраду Пуніна й прадстаўлены да чыну ротмістра, а таксама атрымаў падзяку корпусу й XII арміі ў загадзе. 25 сьнежня 1917 падчас наступленьня быў цяжка паранены куляй у сківіцу й галаву. Паранены давёў атаку да канца<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 240.</ref>. У чэрвені 1917 году быў абраны салдацкім камітэтам камандзірам эскадрону і ў сувязі з гэтым пераведзены ў паручнікі ваенным камісарам [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Пасьля знаходзіўся на лячэньні ў Петраградзе<ref name="backa"/>. На момант [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]] знаходзіўся ў [[Луга|Лузе]] ([[Санкт-Пецярбурская губэрня]]), дзе меў атрад і кантраляваў ваколіцы<ref name="backa">{{Спасылка | аўтар = Корявцев П. М.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.derjavapskov.ru/cat/cattema/catcattemaall/catcattemaallb/catcattemaallbbulach/3201| копія = | дата копіі = | загаловак = «Батька»: история одного предателя| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. === Служба ў Чырвонай арміі === Бальшавікі, ня маючы рэальных сілаў у раёне дысьлякацыі атраду Балаховіча, вырашылі легалізаваць яго<ref name="backa"/>. У лютым 1918 прызначаны камандзірам I Лускага партызанскага кавалерыйскага палка IV Петраградзкай дывізіі [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], які пазьней быў перайменаваны ў 3-і Петраградзкі кавалерыйскі полк<ref name="backa"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249.</ref>. Загадам [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]] частка не падлягала кантролю ваеннага камісара. Балаховіч выкарыстаў гэта, не дапускаючы набору камуністамі й запаўняючы шэрагі беларусамі, палякамі ды расейцамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У ліпені 1918 году партызанскі атрад займаўся задушэньнем сялянскіх антыбальшавіцкіх паўстаньняў у Лускім павеце і ў Стругах Белых, якія былі выкліканыя дзеяньнямі прадатрадаў<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. Пазьней старшыня Пскоўскага губвыканкаму дакладваў пра задушэньні на зьезьдзе наступнае: «Атрад вёў відавочна правакацыйную працу ў вёсцы. На ягоныя зьверскія "рэквізыцыі" й наогул ягоную манеру ад сялянаў увесь час даводзілася чуць скаргі. Калі з прычыны гэтага паднімалася сялянскае паўстаньне, Балаховіч ехаў і ўціхамірваў яго са страшнай жорсткасьцю…»<ref name="backa"/>. На 25 кастрычніка 1918 году колькасьць палка складала 1121 чалавек (38 — камандны склад, 883 — у страі і 200 па-за строем)<ref name="rovs"/>. З узмацненьнем [[Белы рух|белага руху]] й адначасовым ростам рэпрэсіяў з боку органаў [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]] Булак-Балаховіч прыйшоў да высновы пра неабходнасьць перайсьці на бок белых<ref name="backa"/>. У сярэдзіне кастрычніка 1918-га ў [[Пскоў|Пскове]], які заставаўся ў руках немцаў, зьявіліся два афіцэры-балахоўцы, якія ўсталявалі кантакт з штабам белага Добраахвотніцкага корпусу, які фармаваўся ў гэтым горадзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. 17 кастрычніка было распрацаванае пагадненьне паміж Балаховічам і начальнікам выведкі Пскоўскага корпусу. Згодна зь ім, Балаховіч меўся перайсьці на бок белых у пачатку лістапада. Але ягоны I эскадрон пад камандаваньнем падэсаула Пярмікіна перайшоў да белых ужо 26 кастрычніка, праз што Балаховіч апынуўся ў складанай сытуацыі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Намесьнік камісара Паўночнай камуны Багацін выклікаў Балаховіча да сябе, пагражаючы ў выпадку няяўкі Рэвалюцыйным трыбуналам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У Петраград паехаў пераапрануты ў Балаховіча ягоны ардынарац, [[татары]]н Куба Хасяневіч, які перад канцом падарожжа пераапрануўся й зьбег<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Балаховіч у гэты час пераканаў вайсковага камісара Гдоўска-Тарошынскага раёну [[Ян Фабрыцыюс|Яна Фабрыцыюса]] ў сваёй адданасьці савецкай уладзе й паабяцаў адпомсьціць Пярмікіну<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Пасьля гэтага сфабрыкаваў загад ваеннага Рэўкаму, паводле якога яму прадпісвалася наступаць на Пскоў, ды пачаў зьбіраць свае падразьдзяленьні ў раёне станцыі Белыя Стругі. Тут як «атаман сялянскіх партызанскіх атрадаў» ён выдаў адозву да сялянства з заклікам змагацца з бальшавікамі ды пачаў прасоўвацца ў бок Тарошына<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250.</ref>. У Пскоў Булак-Балаховіч са сваімі паплечнікамі (каля 800 шабель) прыбыў 2 лістапада 1918 году. Атраду была абвешчаная [[амністыя]], афіцэрам былі захаваныя іх ранейшыя чыны, а Булак-Балаховічу — нададзенае званьне [[Ротмістар (Расейская імпэрыя)|ротмістра]]<ref name="rovs"/>. === У Белай арміі === [[Файл:Bułak-Bałachowicz real photo.jpg|значак|Візыт найвышэйшага камандаваньня эстонскай арміі ў Пскоў 31 траўня 1919 г. Генэрал С. Булак-Балаховіч (зьлева) размаўляе з камандуючым эстонскай арміяй Ёханэсам Лайданэрам]] У сярэдзіне лістапада Булак Балаховіч і ягоныя афіцэры дабіліся адхіленьня генэрал-маёра Аляксея Вандама ад камандаваньня й паспрабавалі правесьці на пасаду самога Балаховіча, аднак камандаваньне корпусам прыняў Г. Нэф<ref name="rovs"/>. 25 сьнежня 1918 году часткі Паўночнай арміі падпарадкаваліся ўладзе незалежнай [[Эстонія|Эстоніі]]. Армія была пераўтвораная ў Паўночна-Заходні корпус, які быў падзелены на дзьве групы ў апэратыўных адносінах. Адна група дзейнічала ў раёне [[Нарва (горад)|Нарвы]], другая — на [[пскоў]]скім напрамку<ref name="hryck">{{Спасылка | аўтар = [[Анатоль Грыцкевіч]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Станіслаў Булак-Балаховіч (1883—1940)| фармат = | назва праекту = | выдавец = jivebelarus.net| дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У студзені 1919 году за пасьпяховае адступленьне ад Пскову быў прызначаны падпалкоўнікам<ref name="rovs"/>. У лютым атрад увайшоў у склад Паўночнага корпусу генэрала Радзянкі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. У канцы лютага Булак-Балаховіч прапанаваў камандаваньню зрабіць набег на бальшавікоў. Балаховіч павінен быў з востраву Парысара зайсьці ў тыл, выставіўшы заслону для прыкрыцьця левага флянгу атраду палкоўніка Вятрэнкі<ref name="rovs"/>. Наступленьне павінна было пачацца а 4-й гадзіне раніцы, але а 1-й гадзіне ночы Балаховіч папрасіў адкласьці набег да наступнага дня. Гэтую просьбу ён матываваў зьяўленьнем трэшчынаў на лёдзе [[Чудзкае возера|Чудзкага возера]], па якім меўся ісьці партызанскі атрад. Адмяніць прыказ Радзянка ўжо ня мог, бо іншыя часткі выступілі ўжо ўвечары мінулага дня й сувязі зь імі не было. У выніку атрад Вятрэнкі атрымаў неапраўданыя страты<ref name="rovs"/>. Пасьля гэтага няўдалага набегу, з мэтай пераўтварэньня партызанскага атраду ў страявую частку, камандаваньне скасавала штаб атраду Булак-Балаховіча як залішні, а сам конны атрад быў пераназваны ў Конны полк Булак-Балаховіча<ref name="rovs"/>. Вясной полк дзейнічаў на беразе Чудзкага возера ў раёне вёскі Мэхікарм і вострава Пірысар, адкуль рабіў пірацкія напады ў тыл частак Чырвонай Арміі, у тым ліку на Талабскія астравы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. 5 красавіка Балаховіч заняў [[Гдоў]], дзе яму ўдалося захапіць казначэйства, кулямёты й вялікую колькасьць рыштунку<ref name="rovs"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Да [[Вялікдзень|Вялікдня]] 1919 году Булак-Балаховіч атрымаў званьне палкоўніка і, паводле хадайніцтва генэрала А.Радзянкі, прызначаны інспэктарам кавалерыі корпусу. Паводле словаў Радзянкі, зрабіў ён гэта з мэтай «адцягнуць яго ад партызанаў ягонага атраду й гэтым спыніць у корпусе імкненьне да партызаншчыны»<ref name="rovs"/>. У гэты час ён знаходзіўся ў [[Нарва (горад)|Нарве]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Камандаваньне палком атрымаў [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп Балаховіч]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Не пазьней за красавік 1919 палкоўнік летувіскай арміі Мікас Гядгаўдас прапанаваў Станіславу Булак-Балаховічу перайсьці са сваім атрадам у склад летувіскай арміі, на што той пагадзіўся. У лісьце прадстаўніку [[Летува|Летувы]] Балаховіч выказаўся, што ён «здаўна выношваў мару прыбыць на чале добра ўзброенага атраду для абароны межаў на сваю Радзіму»<ref>Балахоўцы… С. 74.</ref>. Ён сказаў, што гатовы стварыць у Эстоніі атрад у некалькі соцень жаўнераў летувіскай арміі, але для гэтага «неабходна некаторая маральная й матэрыяльная падтрымка з боку Летувы». 10 траўня прадстаўнік атраду Балаховіча жаўнер Галкін перадаў летувіскім прадстаўнікам пісьмовае прашэньне аб залічэньні ў летувіскае войска «Балаховіча зь летувісамі». 15 траўня летувіскі міністар загадвае маёру Аляксандрасу Шумскасу выехаць у Эстонію й арганізаваць перапраўку атраду Балаховіча ў Летуву, на што летувіскім урадам было выдзелена {{лік|10000}} аўксінаў. Балаховіч, прыняўшы летувіскія грошы, адкладвае высылку жаўнераў на пазьнейшы час<ref>Балахоўцы… С. 75.</ref>. У лісьце ад 15 чэрвеня Балаховіч абавязваецца ў хуткім часе ажыцьцявіць ускладзеныя на яго задачы, але адзначае пра складанасьць збору летувісаў. 14 чэрвеня на летувіскі фронт быў высланы невялікі атрад пад камандаваньнем Паўлоўскага. Аднак неўзабаве, пасьля некалькіх баёў на баку летувісаў, празь небаяздольнасьць і харчовае ды фінансавае пытаньне атрад быў высланы назад. 27 ліпеня камандуючы летувіскай арміяй Сыльвестрас Жукаўскас загадаў перадаць прадстаўніку Балаховіча наступнае: «Паведаміце, што мы яго не чакаем і што хай атрымлівае забесьпячэньне ад латвійскага насельніцтва…»<ref>Балахоўцы… С. 77.</ref>. У канцы красавіка, падчас падрыхтоўкі да наступленьня, Станіслаў атрымаў назад камандаваньне зыходнай групай<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251.</ref>. 15 траўня ягоны атрад пераправіўся на караблёх праз Чудзкае возера й заняў Гдоў. Гэты манэўр [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі|дапамог эстонцам]] заняць 25 траўня [[Пскоў]]. За гэтыя дзеяньні Балаховіч падвышаны да палкоўніка<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. 29 траўня часткі Балаховіча ўступілі ў [[Пскоў]], ужо заняты на той час часткамі 2-й эстонскай дывізіі<ref name="backa"/>. Тут Балаховіч гаспадарыць як вайсковы камэндант Пскоўска-Гдоўскага раёну. З часам гаспадараньня Балаховіча зьвязаныя публічныя павешаньні на ліхтарах, якія праходзілі днём. Пакараньні праходзілі амаль штодзённа ў прысутнасьці самога Балаховіча<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. У ліпені, пасьля пратэсту прадстаўнікоў саюзьнікаў, пакараньні сьмерцю ў цэнтры гораду былі спыненыя<ref name="rovs"/>. Балаховіч таксама прымяняў сьмяротныя пакараньні ў дачыненьні да прадаўцоў нюхацельнага [[какаін]]у, таксама за некаторыя злоўжываньні расстраляў некалькі байцоў сваёй сотні<ref name="rovs"/>. За 10 месяцаў было павешана агулам каля 120 чалавек<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. Таксама Балаховічам практыкаваўся прымусовы збор з «заможных элемэнтаў» (у асноўным [[Габрэі|жыдоў]]) на ўтрыманьне частак Белай арміі<ref name="rovs"/>. У ліпені 1919 году, на бок Булак-Балаховіча перайшоў пяхотны полк Чырвонай Арміі<ref name="hryck"/>. У кіраўніцтве белай арміі насьпяваў канфлікт паміж белымі генэраламі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалаем Юдзенічам]] і [[Аляксандар Радзянка|Аляксандрам Радзянкам]], [[манархізм|манархістамі]], якія складалі большасьць у палітычным і вайсковым кіраўніцтве Паўночна-Заходняй арміі, і рэвалюцыйна-дэмакратычнай групай у гэтай арміі на чале з Булак-Балаховічам, які быў на левым, [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|эсэраўскім]], крыле гэтай групы<ref name="hryck"/>. У жніўні, па просьбе генэрала Арсеньнева, Балаховіч быў прызначаны генэрал-маёрам. Падставай для падвышэньня стаў пераход частак Балаховіча й эстонцаў у контарнаступленьне супраць бальшавікоў, якія блізка падышлі да Пскова<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/>. Прыкладна ў той жа час абвінавачаны ў друкаваньні фальшывых грошай, так званых [[Керанкі|керанак]]. Па патрабаваньні Балаховіча Тэшнэр вырабіў [[клішэ]] для 40-рублёвых керанак, якія друкаваліся ў доме Камэрцыйнага банку пад памяшканьнем раённай камэндатуры<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. У Пскове Балаховіч актыўна кантактаваў з прадстаўнікамі [[Антанта|Антанты]] й эстонскага войска, у выніку чаго прадстаўнікі саюзьнікаў 19 жніўня 1919 году адхілілі генэрала Арсеньнева з пасады камандзіра 2-га корпусу й прызначылі на ягонае месца Балаховіча<ref name="backa"/>. 22 жніўня 1919 году галоўнакамандуючы Мікалай Юдзеніч аддаў загад палкоўніку Б. Перамыкіну заняць Пскоў, арыштаваць Булак-Балаховіча й аддаць яго пад ваенны суд за беззаконныя дзеяньні<ref name="hryck"/>. 23 жніўня Булак-Балаховіч быў зьняты з пасады камандуючага корпусам<ref name="hryck"/>. Булак-Балаховічу з дваццацьцю коньнікамі зь ягонай асабістай сотні ўдалося ўцячы ў Гдоў, дзе ён падпарадкаваўся Юдзенічу<ref name="hryck"/>. Балаховіч фармальна здаў камандаваньне, але ягоны атрад прыняў брат Язэп Балаховіч<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253.</ref>. 26 жніўня праз пагаршэньне стасункаў між эстонцамі й Паўночнай-Заходняй арміяй з прычыны арышту Балаховіча эстонцы пакінулі Пскоў, у выніку чаго той быў заняты бальшавікамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. Юдзеніч не пераймаўся стратай Пскова, ягонай галоўнай мэтай было наступленьне на Петраград<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. У хуткім часе Балаховіч уцёк з-пад хатняга арышту. 25 жніўня Балаховіч зь невялікім атрадам сышоў у кірунку станцыі Могліна, дзе прыняў удзел у баі з бальшавікамі<ref name="rovs"/>. Працягваў партызанскую барацьбу пры эстонскай падтрымцы ў раёне Пскову<ref name="rovs"/>. Пасьля паразы Паўночна-Заходняй арміі пад Петраградам у лістападзе 1919 году сярод яе камандаваньня ўзмацніліся рознагалосьсі. Яны абвастрыліся пасьля адыходу Паўночна-Заходняй арміі на тэрыторыю Эстоніі й пачатку мірных перамоваў паміж Савецкай Расеяй і Эстоніяй. Расейская Паўночна-Заходняя армія павінная была быць інтэрнаваная й падлягала ліквідацыі<ref name="hryck"/>. === На баку БНР === {{Асноўны артыкул|Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі}} [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič3.png|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім сабакам Райтам, кастрычнік-лістапад 1919 году]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič5.jpg|значак|зьлева| Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім штабам, кастрычнік-лістапад 1919]] [[Файл:Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэнне на службу.jpg|значак|Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэньне на службу]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]] зьвярнула ўвагу на Булак-Балаховіча яшчэ восеньню 1918 году, адразу пасьля ягонага пераходу на бок белых. Усталяваньне кантакту было немагчымым праз адсутнасьць беларускага прадстаўніцтва ў Эстоніі. Акрамя гэтага, нямецкія акупацыйныя ўлады не пагаджаліся на арганізацыю беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132.</ref>. Праз год, 18 кастрычніка 1919 году, шэф [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Беларускай вайскова-дыпляматычнай місіі ў Латвіі й Эстоніі]] палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] устанавіў кантакт з Балаховічам. «Бачыўся з прадстаўнікамі Атрада Ген. Балаховіча. Балаховіч цяперака зусім вольны чалавек… Хацеў бы быць бліжэ да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён. Трэба, кажэ, добра пазнаёміцца з картай, рухам і гісторыяй.» — так адзначыў першую завочную сустрэчу [[Кастусь Езавітаў]]. Далей Езавітаў зазначыў: «Я прапанаваў запытаць яго: Ці ведае ён беларускую (простую) мову; ці ведае мову літоўскую; ці ведае што фамілія его зусім беларуская; па літоўску была б Балаховічунас; як ён адносіцца да нацыянальных пытаньняў і ці прызнае ён незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі»<ref name="Балахоўцы. С. 19">Балахоўцы… С. 19.</ref>. Празь некалькі дзён прадстаўнікі генэрала ізноў сустрэліся зь Езавітавым. «Яны прыйшлі да мяне і паведамілі, што Балаховіч беларускую мову ведае і Беларускую Народную Рэспубліку прызнае і гатоў бараніць». Для свайго пераходу Балаховіч запрасіў 400 тысячаў марак, якія была патрэбныя на ўтрыманьне атраду<ref name="Балахоўцы. С. 19"/>. 14 лістапада 1919 году Балаховіч падаў афіцыйную дэклярацыю аб беларускім грамадзянстве й прыняцьці яго на беларускую службу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Атрад атрымаў афіцыйную назву «Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі». Не пазьней за 24 лістапада Балаховіч атрымаў ад [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]] беларускую форму, пячаткі й штамп Асобнага атраду<ref>Балахоўцы… С. 105</ref>. 26 лістапада — «Асобны аддзел», паводле дамовы беларускіх дыпляматаў [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й Езавітава з урадам Эстоніі, прыняты на часовае ўтрыманьне Эстоніі, фінансавыя выдаткі залічаныя ў якасьці дзяржаўнай пазыкі БНР<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Не ўдалося дабіцца згоды эстонцаў на павялічэньне атраду шляхам мабілізацыі беларусаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі, а таксама атрымаць дапамогу з боку дзяржаваў Антанты. Амэрыканская місія перадала балахоўцам палявы шпіталь і мэдыкамэнты<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133.</ref>. У лістападзе — сьнежні 1919 году «Асобны аддзел» займаў частку антыбальшавіцкага фронту каля [[Ізборск]]у, паміж эстонскай і латыскай арміямі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. З прычыны эстонска-савецкіх перамоваў Езавітаў зрабіў у [[Рыга|Рызе]] прапанову прыняць атрад Балаховіча пад латыскае камандаваньне, на што атрымаў адмову. Магчыма, адной з прычынаў адмовы сталі беларускія прэтэнзіі на [[Дзьвінск]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. У пачатку студзеня 1920 году [[Латвія]] выказала згоду прыняць частку атраду на сваёй тэрыторыі, у населеным пункце [[Алукснэ|Марыенбург]], аднак адмовілася прыняць яго пад сваё камандаваньне<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. 22 студзеня 1920 году «Асобны аддзел» юрыдычна ўключаны Радаю БНР (урад [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]) у склад беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134.</ref>. У ноч на з 27 на 28 студзеня 1920 году Балаховіч арыштаваў галоўнакамандуючага Паўночна-Заходняй арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]]. Арышт Юдзеніча быў зьдзейсьнены Булак-Балаховічам нібыта для «разьлікаў» на ўтрыманьне рэшткаў Паўночна-заходняга войска. Юдзеніч быў вызвалены эстонскімі ўладамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. 8 лютага 1920 году Езавітаў зьвярнуўся зь лістом да [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкага]], у якім, спасылаючыся на ягоны дэкрэт аб фармаваньні беларускага войска, прасіў выдзеліць атраду генэрала Булак-Балаховіча ўчастак фронту на левым флянгу польскіх войскаў. Гэты ліст прадстаўніку Польскай рэспублікі ў Рызе, Б. Боўфалу ўручыў сакратар беларускай місіі [[Янка Чарапук]]. Боўфал адмовіўся рабіць нейкія крокі ў гэтай справе, сьцьвярджаючы што Езавітава й Душэўскага адклікаў іхны ўласны ўрад, якога Польшча не прызнае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. === Пад польскім камандаваньнем. Польска-савецкая вайна === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч і польскія афіцэры. Берасьце, 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič8.jpg|значак|Генэрал-маёр Станіслаў Булак-Балаховіч з чынамі штабу ягонага атраду. [[Чаромха]], 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič7.jpg|значак|зьлева|Штаб групы Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920]] [[Файл:Bulak-Balachowicz and his men, 1920.jpg|значак|Балаховіч з атрадам, 14 сакавіка 1920]] [[Файл:Konnaja vyviedka hrupy Bałachoviča.jpg|значак|257x257пкс| Конная выведка групы Станіслава Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920.]] Палякамі былі распачатыя сакрэтныя перамовы з Балаховічам пры пасярэдніцтве ягонага брата Язэпа ў канцы студзеня 1920. 17 лютага 1920 году Балаховіч выказаў згоду на пераход пад польскае камандаваньне (у дзень прыняцьця ў склад беларускага войска ўрадам Антона Луцкевіча), адпаведнае пагадненьне было падпісанае ў Рызе 23 лютага<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Зінаіда Гіпіюс|Зінаіды Гіпіюс]], сам Булак-Балаховіч у канцы сакавіка 1920 году так тлумачыў абставіны пераходу свайго атраду з Эстоніі ў Польшчу<ref>Балахоўцы… С. 149</ref>: {{Цытата|Эстонія выпусьціла толькі адзін мой атрад узброеным. Мае людзі ў гэтым атрадзе адмовіліся раззброіцца. У красавіку я павінен зь імі ізноў ісьці супраць бальшавікоў […] Палякі прымуць мяне. Мой атрад ужо у Брэст-Літоўску. Я сустрэнуся зь Пілсудзкім і пакіну яго неадкладна, каб узьяднацца з атрадам […] Я беларус і каталік, але я змагаўся за Расею і буду падтрымліваць расейскую справу.}} 26 лютага атрад (налічваў каля 800 байцоў) пераведзены ў [[Берасьце]] (у [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскую крэпасьць]]) для падмацаваньня й перафармаваньня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/><ref>Балахоўцы… С. 22.</ref>. Адзіным папаўненьнем атраду былі няпоўныя 200 жаўнераў, дастаўленыя з Эстоніі й Латвіі 21 чэрвеня 1920<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Толькі кожны пяты жаўнер быў беларусам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Атрад генэрала Булак-Балаховіча быў адасланы на фронт у ваколіцы [[Кіеў|Кіева]] 9 чэрвеня 1920. 10 чэрвеня польскія войскі пачалі адступленьне з глыбіню польскіх пазыцыяў ува Ўкраіне, выкліканае прарывам арміі [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]]. У сярэдзіне ліпеня часткі Балаховіча абараняюць лінію [[Стыр]]ы й выхады з палескіх абшараў. У канцы ліпеня атрад адступіў на [[Стаход]]. У хуткім часе, атрад, падмацаваны арэнбурскімі казакамі правёў пасьпяховы бой за [[Любяшоў|Любешаў]], аднак для прыкрыцьця пяхоты адступіў да [[Камень-Кашырскі|Камень-Кашырскага]]. 3 жніўня генэрал пакінуў і Камэнь-Кашырскі. Празь некалькі дзён Балаховіч перайшоў [[Заходні Буг|Буг]] і перайшоў у Людвінаў. На гэты час ягоны атрад складаў ня больш за 700 чалавек<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 137.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič9.jpg|зьлева|значак|230x230пкс|Станіслаў Булак-Балаховіч у Берасьці, 1920]] У сярэдзіне жніўня, у пераломны момант [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]], у складзе 3-й арміі прыкрываў манэўр польскіх войскаў з-над Вяпра. 15 жніўня аддаў прыказ сканцэнтраваць свае сілы ў [[Лэнчна]]й, які выкананы на наступны дзень. У гэты дзень атрад налічваў 1000 штыхоў і 400 шабляў. Пасьля камбінаванай пасьпяховай атакі на Пухачаў рушыў у напрамку [[Уладава|Ўладавы]] (17 жніўня)<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 138.</ref>. У верасьні польскія войскі пачалі наступленьне на фронце ад мяжы з Румыніяй да Берасьця. 13 верасьня група генэрала Балаховіча ўзяла [[Камень-Кашырскі]]. 26 верасьня Балаховічам ўзяты [[Пінск]], гэтым расьсек 4-ю савецкую армію. Апэрацыя па захопу самога Пінску сталася адной з самых удалых вайсковых апэрацыяў групы Балаховіча за час ваенных дзеяньняў на бальшавіцкім фронце. 30 верасьня група генэрала Булак-Балаховіча была замененая 18-й ПД, завяршыўшы свой удзел у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 139.</ref>. === Палескі паход === ==== Перадумовы ==== У той час, калі вяліся перамовы пра перавод Балаховіча на польскі бок, Пілсудзкі шукаў хаўрусьнікаў з боку Расеі. Пілсудзкі знайшоў паплечніка ў асобе [[Барыс Савінкаў|Барыса Савінкава]]. 16 студзеня, сярод іншага, ён пагадзіўся на правядзеньне плебісцыту на тэрыторыі [[Летува|Летувы]] й Беларусі. Савінкаў атрымаў ад Пілсудзкага дазвол на стварэньне расейскага вайсковага фармаваньня на тэрыторыі Польшчы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 141.</ref>. 27 жніўня 1920 году паміж Савінкавым і Булак-Балаховічам была складзеная дамова, паводле якой Савінкаў абавязваўся правесьці кандыдатуру генэрала на пост галоўнакамандуючага расейскімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Польшчы, а Булак-Балаховіч згаджаўся прызнаць палітычнае кіраўніцтва Савінкава й ягонага Расейскага палітычнага камітэту (РПК)<ref name="rovs"/>. Булак-Балаховіч назваў сваю групу Расейскай народнай дабраахвотніцкай арміяй, а над ягоным штабам у [[Пінск]]у лунаў [[Сьцяг Расеі|расейскі сьцяг]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 142.</ref>. Восеньню 1920 зьявіўся [[Беларускі палітычны камітэт]]. Створаны, хутчэй за ўсё, каб стварыць палітычную шыльду для далейшага беларускага паходу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144.</ref>. У пачатку кастрычніка Пілсудзкі прымае рашэньне пра паход [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]] на [[Вільня|Вільню]], у выніку якога пазьней была створаная марыянэткавая дзяржава [[Сярэдняя Літва]]. Верагодна, паход Балаховіча павінен быў быць працягам паходу Жалігоўскага. 12 кастрычніка 1920 году ў Рызе падпісаная папярэдняя польска-савецкая мірная дамова. Гэтая дамова абавязвала польскі бок выдаліць са сваёй тэрыторыі або раззброіць антысавецкія ўзброеныя фармаваньні да 2 лістапада. Польскае камандаваньне прапанавала Балаховічу далей весьці барацьбу самастойна або пакінуць тэрыторыю Польшчы са зброяй у руках, у выніку чаго той вырашыў перайсьці польска-савецкую мяжу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144"/>. 12 кастрычніка Балаховіч падпісаў пагадненьне зь Беларускім палітычным камітэтам. БПК абавязваўся дапамагаць генэралу ў арганізацыі беларускай арміі, а Балаховіч павінен быў перадаць уладу на занятай ім тэрыторыі<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 145.</ref>. ==== Баявыя дзеяньні ==== Армія генэрала Булак-Балаховіча ў пачатку лістапада 1920 году налічвала каля 20 тысячаў чалавек. Яна складалася з 1, 2 і 3-й ПД, Пешай сялянскай брыгады, 1-й кавалерыйскай дывізіі (КД), палка данскіх казакоў, Тубыльскага кавалерыйскага палка (КП), асабістых сотняў братоў Балаховічаў, палка цяжкай артылерыі, чыгуначнага палка, самалётнай эскадрыльлі, а таксама штабных і тылавых частак. На баявыя часткі прыпадала каля 15 тыс. У баях ня бралі ўдзел некаторыя часткі, якія не пасьпелі прыбыць альбо былі інтэрнаваныя польскім бокам (полк цяжкай артылерыі). Полк данскіх казакоў ухіліўся ад баявых дзеяньняў. У бой уступілі каля 11 тыс. жаўнераў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 153—154.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič. Станіслаў Булак-Балаховіч (1921-29).jpg|значак| Фатаграфічны партрэт Станіслава Булак-Балаховіча па вайне]] Плян прадугледжваў заняцьце лініі [[Оўруч]] — [[Мазыр]] — [[Жлобін]], а затым удар на поўнач, на [[Бабруйск]] і [[Барысаў]], і вызваленьне Беларусі. Хутчэй за ўсё, плян быў распрацаваны самім Пілсудзкім<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 152.</ref>. Плян быў разьлічаны на заняцьце Менску польскімі войскамі, што й адбылося 15 кастрычніка. Аднак Балаховіч прамарудзіў з ударам, а польскія войскі вымушаныя былі пакінуць Менск 17 кастрычніка, выконваючы пагадненьне аб замірэньні. Балаховіч аддаў загад аб наступе ад [[Тураў|Турава]] на Мазыр 5 лістапада 1920 году. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 лістапада — мястэчка [[Скрыгалаў]] і вёску [[Скрыгалаўская Слабада]]. 10 лістапада ў другой палове дня часткі палкоўніка Мацьвеева (1-я КД) узялі Мазыр<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 155.</ref>. Апоўдні 12 лістапада ў Мазыр прыбыў генэрал Булак-Балаховіч. З гэтай нагоды былі вывешаныя [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускія сьцягі]]. 16 лістапада Балаховіч заявіў, што не прызнае ўрадаў Луцкевіча й Ластоўскага, а БПК ператварыўся ва ўрад БНР. Гэты ўрад прысвоіў Балаховічу тытул Начальніка Беларускай Дзяржавы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 156.</ref>. Ноччу з 17 на 18 лістапада пасьля бальшавіцкага наступу, войска Балаховіча пакінула горад Мазыр. У выніку адступленьня 29 лістапада Балаховіч адступіў у нэўтральную зону, створаную раней між Польшчай і СССР. 30 лістапада ён перайшоў мяжу і на наступны дзень накіраваўся ў Варшаву зь дзеячамі БПК<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 160.</ref>. Атрад пазьней быў раззброены польскімі войскамі. == Міжваенны пэрыяд. Другая сусьветная вайна == Пасьля савецка-польскай вайны быў прызнаны генэралам, але не залічаны ў склад польскага войска як чынны генэрал.[[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič10.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч у цывільным, каля 1922 г.|329x329пкс|зьлева]]У лютым 1921 году Балаховіч арганізаваў сустрэчу прадстаўнікоў Беларускага палітычнага камітэту й «[[Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб|Зялёнага Дубу]]» дзеля падрыхтоўкі да партызанскай вайны ў Беларусі на выпадак польска-савецкай вайны. Але ў хуткім часе штаб Зялёнага Дубу ў Лунінцы быў ліквідаваны расейскім Саюзам абароны Радзімы й свабоды. Пры падтрымцы Балаховіча й на польскія грошы была ўтвораная новая арганізацыя Беларускіх беспартыйных актывістаў, але вялікіх посьпехаў яна не дабілася<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265.</ref>. 27 красавіка 1921 году склаў дамову зь [[Дзяржаўны камітэт БНР|Дзяржаўным камітэтам БНР]] у асобе часткі дэлегацыі БНР у [[Парыж]]ы палкоўніка [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]] й сакратара прэзыдыюму камітэту БНР [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], паводле якой камітэт прызнаваў генэрала Булак-Балаховіча «вярхоўным камандуючым над усімі ўзброенымі сіламі Беларусі»<ref name="rovs" />. Ён быў уведзены ў склад камітэту з правам вырашальнага голасу, аднак неўзабаве гэты камітэт распаўся й большасьць ягоных сяброў распачала антыпольскую дзейнасьць<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265" />. Булак-Балаховіч займаўся сельскай гаспадаркай, разводзіў коней; на лясных работах у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] былі заняты яго былыя партызаны. Агенты АДПУ арганізавалі на Булак-Балаховіча некалькі замахаў, але ўсе яны скончыліся няўдала, у выніку аднаго зь іх 11 чэрвеня 1923 году быў застрэлены малодшы брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266.</ref>.[[Файл:Foto Pruszków BBWR 4.jpg|значак|301x301пкс|Сустрэча кампаніі BBWR. Прушкаў 1933 года, Станіслаў Булак-Балаховіч на пярэднім плане.]]Удзельнічаў у сустрэчы BBWR(Беспартыйны блок падтрымкі рэформаў) у [[Прушкаў|Прушку]] ў 1933. Займаўся вэтэранскай дзейнасьцю. Але з 1937 да 1939 году ўдзельнічае ў [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайне ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]], дзе дапамагае арганізоўваць выведку ў тыле рэспубліканцаў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. [[Файл:Hierta fon Hierchard.jpg|значак|232x232px|Герта фон Герхард (другая жонка Станіслава Булак-Балаховіча) у Берасьці, 1920 г.]] Пасьля акупацыі Польшчы [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] спрабаваў арганізаваць партызанскі атрад для барацьбы з нацысцкімі акупантамі, удзельнічаў у абароне Варшавы. Быў забіты ў [[Варшава|Варшаве]] 10 траўня 1940 году нямецкім патрулём. Месца ягонага пахаваньня невядомае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. == Сям’я == У 1905 годзе ажаніўся першы раз з дачкой лекара з Лужкоў Марціна Гарбэля, Генрыетай. У гэтым шлюбе ў 1907 годзе ў іх нарадзілася дачка Алена, а ў 1910 годзе сын Мэдард, у 1911 годзе сын Генрык. Зь першай жонкай жыў асобна з 1913 году, яна мела ўнутраны рак і памерла ў 1915 годзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237" />. Другім шлюбам (1918/9) жанаты з Гертай фон Герхард. У шлюбе дочкі: Зоф’я й Марыя. Трэцім шлюбам жанаты зь Янінай Карэчкай. У шлюбе дочкі: Данута й Барбара. [[File:“Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.jpg|значак|239x239пкс|[[Анатоль Змітравіч Крывенка]] “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.]] [[File:Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.jpg|значак|239x239пкс|''Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.''|зьлева]] == Літаратурная дзейнасьць == [[Файл:POL Bulak Balachowicz plaque, Warsaw 01.jpg|значак|Мэмарыяльная шыльда ў [[Варшава|Варшаве]]|293x293пкс]]Выпусьціў дзьве кнігі пра магчымасьць вайны зь Нямеччынай: «Wojna bedzie czy nie bedzie» («Вайна, будзе ці ня будзе», 1931) і «Precz z Hitlerem czy niech zyje Hitler» («Далоў Гітлера ці хайль Гітлер?», 1933). Вядомыя два вершы, якія ён напісаў па-беларуску: «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96 Покліч бацькі]» (1919) і «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8C Шарак ці брысь]» (1927)<ref name="hryck"/>. == Музыка == Да постаці С.Булак-Балаховіча зьвярталіся ў сваіх песьнях бард [[Андрэй Мельнікаў]] ("Сынкі мае", "Вяртаньне Булак-Балаховіча") і гурт [[Dzieciuki]] ("Хлопцы-балахоўцы"). == У мастацтве == ''Анатоль Крывенка'' (беларускі мастак, жывапісец) пісаў партрэт Балаховічу ў 1996. Так сама Алесь Цыркуноў пісаў партрэт Балаховічу ў 1999.<ref>[https://adradjency.narod.ru/nashaniusky/bulak-balahovich.html Адраджэнцы Беларусi | Нашаніускі перыяд]</ref> [[Файл:BPN rower 2010 9.JPG|значак|239x239пкс|Роварная акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.|зьлева]] == Памяць == Сымбалічная магіла генэрала Станіслава Булак-Балаховіча месьціцца на варшаўскіх Камунальных, былых вайсковых, могілках.<ref>https://charter97.org/ru/news/2016/5/10/203627/</ref> У Варшаве на будынку праваслаўнай духоўнай сэмінарыі ў раёне Саска-Кэмпа знаходзіцца памятная дошка ў памяць пра Булак-Балаховіча.<ref>https://budzma.org/news/vandruem-pa-varshave-1.html</ref> Таксама ў Варшаве 15 траўня 2010,адбылася [[Ровар|роварная]] акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.<ref>Biełaruskaja nacyjanalnaja pamiać</ref> == Крыніцы й заўвагі== {{Крыніцы|2}} ;Заўвагі {{заўвагі}} == Літаратура == * Авторский коллектив. Гражданская война в России: энциклопедия катастрофы / Составитель и ответственный редактор: Д. М. Володихин, научный редактор С. В. Волков. — 1-е. — М.: Сибирский цирюльник, 2010. — С. 301. — 400 с. — {{ISBN|978-5-903888-14-6}}. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|частка = |загаловак = Жаўнеры БНР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 373|сэрыя = |isbn = 978-5-00076-003-1|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070928043523/http://www.bie.ee/historyja/historyja.htm Інфармацыя і фота пра Асобны атрад войск БНР у Эстоніі] * [https://web.archive.org/web/20081120075445/http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак — Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году] * [https://web.archive.org/web/20160120151715/http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html А. Грыцкевіч — Станіслаў Булак-Балаховіч] * {{Спасылка | аўтар = Ю. Віцьбіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 лютага 2008| url = http://jivebelarus.net/history/new-history/anticom-resist-and-partisans-at-belarus.html?page=10#lnk9| загаловак = Асобны Дабравольны Народны Аддзел БНР| фармат = | назва праекту = Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі| выдавец = Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў| дата = 20 красавіка 2009 | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20080409110735/http://lib.na.by/authors/bulak-balachovic/index.shtml Вершы С. Булак-Балаховіча] * {{YouTube|z0-Vw7Kl6oI|„Генерал няскончанай вайны”, 1. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} * {{YouTube|62z7_n5NeyU|„Генерал няскончанай вайны”, 2. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Булак-Балаховіч, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія генэралы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы БНР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы]] 99xwm93psewjfy21pqc4vbrrbwzngsh 2686621 2686620 2026-08-24T20:27:21Z Франак Радзівіл 96369 2686621 wikitext text/x-wiki {{Вайсковы дзяяч |поўнае імя = Станіслаў Булак-Балаховіч |лацінка = Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič |месца нараджэньня = [[маёнтак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэйшты||lt|Meikštai}}, [[Відзы|Відзаўская]] [[воласьць]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі павет]], [[Ковенская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца сьмерці = [[Варшава]], [[Генэрал-губэрнатарства (Трэці Райх)|Генэрал-губэрнатарства для акупаваных польскіх земляў]], [[Трэці Райх]] |партрэт = [[File:Stanislav Bulak-Balahovich and horse.jpg]] |подпіс = Балаховіч і кабыла |мянушка = Бацька |прыналежнасьць = [[Расейская імпэрыя]] (1914—1917)<br />[[Расейская рэспубліка]] (1917)<br />[[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (1918)<br />[[Белая армія|Белы рух]] (1918—1919)<br />[[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1919—1921)<br />[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] (1921—1940) |званьне = [[Генэрал-лейтэнант]] [[File:PL Epolet gen bryg.svg|38px]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусьветная вайна]], [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі]], Паход Булак-Балаховіча, [[польска-савецкая вайна]] ([[Варшаўская бітва (1920)]]), [[Другая сусьветная вайна]] ([[Абарона Варшавы (1939)]]) |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Сьвятога Ўладзімера IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны III ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава II ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж II ступені}}|{{Георгіеўскі крыж III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж IV ступені}}|[[Файл:CroixdeGuerreFR-BronzePalm.png|60px|Ваенны крыж (Францыя) з пальмавай галіной]]|[[Файл:Krzyż Waleczności Armii Bułak-Bałachowicza BAR.svg|60px|«Крыж храбрых» Булак-Балаховіча]]}} |сувязі = брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]] |у адстаўцы = }} '''Станісла́ў Була́к-Балахо́віч''' ({{мова-ru|Станислав Булак-Балахович}}, {{мова-pl|Stanisław Bułak-Bałachowicz}}; {{Дата ў старым стылі|22 лютага|1883|10 лютага}}, в. Мэйшты, цяпер [[Ігналінскі раён]], [[Летува]] — 10 траўня 1940, [[Варшава]], цяпер [[Польшча]]) — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзеяч. Афіцэр кавалерыі [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]], генэрал-маёр [[Белы рух|Белай арміі]], генэрал [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], камандзір дабраахвотніцкіх атрадаў польскай арміі ў 1920 годзе, удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]]. Таксама вядомы як ''Бацька Булак-Балаховіч''. Брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]]. == Раньнія гады == === Дзяцінства. Паходжаньне === Нарадзіўся 22 лютага (па старым стылі — 10 лютага) 1883 году ў [[Мэйшты|Мэйштах]] [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскага павету]], [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў сялянскай каталіцкай сям’і<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234.</ref>. Бацька — Нікадзім Міхал, [[беларусы|беларус]], быў кухарам Мэйштовічаў з Мэйштаў. Маці — Юзэфа з дому Шафранаў, [[палякі|полька]], была пакаёўкай Малгажаты Мэйштовічавай (з дому Корвін-Мілеўскай) і дачкой кухара Корвін-Мілеўскіх<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 243.</ref>. Пасьля жаніцьбы, разам з братам Людвікам, пры дапамозе ўзятай у Мэйштовічаў пазыкі, Нікадзім купіў маёнтак Юдуцыны пад [[Шаркоўшчына]]й, а ў 1887 годзе прадаў гэты маёнтак графу Лапацінскаму, падзяліўшы з братам інвэнтар. Пасьля продажу маёнтку бацька ўзяў у доўгатэрміновую арэнду ад Мэйштовічаў маёнтак Стакапіёва Браслаўскага павету<ref name="dva">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 235.</ref>. Нікадзім і Юзэфа Балаховічы мелі 9 дзяцей: трох сыноў і шэсьць дачок. Найстарэйшай была дачка Марыя, наступны — Станіслаў<ref name="adzin">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 241.</ref>. Ягоныя браты былі намнога малодшыя за яго: [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]] нарадзіўся ў 1894, Мечыслаў — у 1899. Малодшых сясьцёр звалі: Паўліна, Людміла, Вераніка, Ганна й Стэфанія<ref name="adzin"/>. Бацька Балаховіча быў сьвядомым беларусам. Маці варожа ставілася да беларускага пытаньня. Дома Балаховічы гаварылі [[беларуская мова|па-беларуску]]. Станіслаў ведаў таксама [[расейская мова|расейскую]], [[польская мова|польскую]] (даволі дрэнна), [[летувіская мова|летувіскую]] й [[нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234"/><ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 242.</ref>. Паводле мужчынскай і жаночай лініі сваякамі Балаховічаў зьяўляліся сем’і Карловічаў, Лапінскіх, Ясінскіх, Лаўрыновічаў, Рабэльчышаў, Эйсмантаў, Рудзінскіх і Балаховічаў. Усе яны жылі на Браслаўшчыне й Сьвянцяншчыне<ref name="adzin"/>. Сваё імя Станіслаў, першы сын Балаховічаў, атрымаў па хросным бацьку Станіславе Незабытоўскім. Хроснаю маці была Марыя Мэйштовічыха<ref name="adzin"/>. «Булак» — уласнабеларускае слова, якое азначае «воблака». Праўдападобна, гэта мянушка аднаго з шматлікіх адгалінаваньняў Балаховічаў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 255.</ref>. === Адукацыя === Хатнім настаўнікам, які даў першую навуку, быў стрыечны брат Юліюш Ясінскі. Пачатковую адукацыю атрымаў у павятовай школе ў [[Езяросы|Новааляксандраўску]] Ковенскага павету<ref name="dva"/>. Пасьля вучыўся ў чатырохгадовай прыватнай польскай гімназіі Сьв. Станіслава ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], пад апекай кс. Ксавэрыя Ясінскага, ягонага дзядзькі па маці, у якога й жыў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236.</ref>. Пажаданьнем сям’і было, каб Станіслаў паступіў у духоўную сэмінарыю. Паколькі яму было тады толькі 16 гадоў, то ён адбыў дзеля гэтага гадавую практыку ў маёнтку Міхала Мэйштовіча,пасьля чаго адмовіўся ад духоўнай кар’еры й прайшоў 4-гадовыя практычна-агранамічныя курсы ў маёнтку Броэль—Плятэраў у Бяльмонтах<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236"/>. === Праца === З 1902 году пачаў самастойна зарабляць на сябе. У 1903 годзе працаваў як бугальтар пры пабудове чыгункі на [[Наваградак|Наваградчыне]]. Зіму правёў на Каўказе ў свайго швагра, загадчыка чыгуначных складоў. З сакавіка 1904 году да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] займаў пасаду ўпаўнаважанага адміністратара маёнтку Гарадзец-Лужкі на Дзісеншчыне, які належаў графам Зыберк-Плятэрам. У маёнтку й мястэчку Балаховіч арганізаваў добраахвотную пажарную каманду, якую ўзначальваў да вайны<ref name="adzin"/>. == Вайсковая служба == === Пачатак Першай сусьветнай вайны. Імпэратарская армія === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič11.jpg|значак|Як жаўнер аддзелу Пуніна]] З пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], 20 жніўня 1914 году з групай дабраахвотнікаў зь Дзісеншчыны й братам Язэпам на ўласных конях, экіпіраваны й узброены, адправіўся дабраахвотнікам на фронт<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237.</ref>. Паводле ягоных словаў, зрабіў гэта пасьля адозвы вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч (малодшы)|Мікалая Мікалаевіча]] да [[палякі|палякаў]] ад 1 жніўня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>, у якой той заявіў «Хай сатруцца граніцы, якія разадралі на часткі рускі народ. Ды ўзьяднаецца ён разам пад скіпэтрам рускага цара. Пад скіпэтрам гэтым адродзіцца Польшча, вольная ў сваёй веры, мове й самакіраваньні»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.e-reading.me/chapter.php/1004336/18/Shirokorad_Aleksandr_-_Uteryannye_zemli_Rossii._Ot_Petra_I_do_Grazhdanskoy_voyny.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Детище мировой войны| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Быў накіраваны на перападрыхтоўку ў 53 батальён у [[Полацак|Полацку]]. 20 жніўня 1914 году прыбыў і залічаны ў сьпісы 2-га Лейб-уланскага Курляндзкага палка (на 1910 полк быў разьмешчаны ў горадзе [[Кальварыя (горад)|Кальварыя]]). Службу адбываў у 5-м эскадроне, 3-м зьвязе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. Паказаў сябе на службе добра, атрымаў мэдаль сьв. Георгія 4-й, 3-й і 2-й ступені, два срэбныя й адзін залаты. Быў паранены ў баі пад Ваўрам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. 9 чэрвеня 1915 году быў паранены ў плячо падчас бою ля вёскі Сярдыкі пад [[Коўна]]м<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238.</ref>. Быў акружаны выведвальным атрадам немцаў, аднак прарваўся й своечасова папярэдзіў рэзэрву пра напад, які рыхтаваўся. Паранены, браў удзел у адбіцьці начной атакі і быў за мужнасьць прадстаўлены да афіцэрскага чыну. 9 ліпеня 1915 году атрымаў першы афіцэрскі чын за мужнасьць, са старшынствам з 9 чэрвеня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. За захоп нямецкага абозу 17 ліпеня атрымаў першую афіцэрскую ўзнагароду, стужку сьв. Ганны за адвагу і падвышэньне да камандзіра 3-га зьвязу 5-га эскадрону. 30 жніўня падчас контратакі на вёску Лепалаты ў [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] быў кантужаны цяжкім снарадам і лекаваўся ў [[Кейданы|Кейданах]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. 2-ая кавалерыйская дывізія была перакінутая на Дынабурскі фронт. Балаховіч вызначыўся падчас адступленьня, камандуючы ўзводам каля [[Фрыдрыхштат]]у й Якабштату, яму атрымалася 2 тыдні абараняць гэтую пазыцыю<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. У лістападзе 1915 году быў камандзіраваны ў партызанскі атрад адмысловай важнасьці пры штабе Паўночнага фронту ў якасьці камандзіра эскадрону. Пад камандаваньнем Леаніда Пуніна гэты атрад дзейнічаў супраць немцаў у раёне [[Рыга|Рыгі]]<ref name="rovs">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=person&mode=text&id=42| копія = | дата копіі = | загаловак = Станислав Булак-Балахович| фармат = | назва праекту = Русский обще-воинский союз| выдавец =rovs.atropos.spb.ru| дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. За сталыя дзёрзкія вылазкі ў тыл немцаў пунінскія партызаны былі празваныя «рыцарамі сьмерці»<ref name="rovs"/>. 23 студзеня 1916 году падчас бітвы пад Тукумам быў паранены карабіннай куляй у левае плячо<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239.</ref>. Быў эвакуяваны ў [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] у Ангельскі шпіталь, у красавіку вярнуўся на фронт і атрымаў Крыж сьв. Станіслава II ступені й прызначэньне камандзірам эскадрону<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239"/>. Пазьней быў прызначаны камандзірам 2-га эскадрону Пуніна й прадстаўлены на атрыманьне чыну паручніка. У жніўні 1916 году быў адкамандзіраваны з 2-м эскадронам са 120 людзьмі ў 6-ы сыбірскі корпус у распараджэньне начальніка штабу генэрала Ярашэвіча. Тут дабіўся посьпеху й атрымаў намінацыю на памочніка камандзіра атраду Пуніна й прадстаўлены да чыну ротмістра, а таксама атрымаў падзяку корпусу й XII арміі ў загадзе. 25 сьнежня 1917 падчас наступленьня быў цяжка паранены куляй у сківіцу й галаву. Паранены давёў атаку да канца<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 240.</ref>. У чэрвені 1917 году быў абраны салдацкім камітэтам камандзірам эскадрону і ў сувязі з гэтым пераведзены ў паручнікі ваенным камісарам [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Пасьля знаходзіўся на лячэньні ў Петраградзе<ref name="backa"/>. На момант [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]] знаходзіўся ў [[Луга|Лузе]] ([[Санкт-Пецярбурская губэрня]]), дзе меў атрад і кантраляваў ваколіцы<ref name="backa">{{Спасылка | аўтар = Корявцев П. М.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.derjavapskov.ru/cat/cattema/catcattemaall/catcattemaallb/catcattemaallbbulach/3201| копія = | дата копіі = | загаловак = «Батька»: история одного предателя| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. === Служба ў Чырвонай арміі === Бальшавікі, ня маючы рэальных сілаў у раёне дысьлякацыі атраду Балаховіча, вырашылі легалізаваць яго<ref name="backa"/>. У лютым 1918 прызначаны камандзірам I Лускага партызанскага кавалерыйскага палка IV Петраградзкай дывізіі [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], які пазьней быў перайменаваны ў 3-і Петраградзкі кавалерыйскі полк<ref name="backa"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249.</ref>. Загадам [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]] частка не падлягала кантролю ваеннага камісара. Балаховіч выкарыстаў гэта, не дапускаючы набору камуністамі й запаўняючы шэрагі беларусамі, палякамі ды расейцамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У ліпені 1918 году партызанскі атрад займаўся задушэньнем сялянскіх антыбальшавіцкіх паўстаньняў у Лускім павеце і ў Стругах Белых, якія былі выкліканыя дзеяньнямі прадатрадаў<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. Пазьней старшыня Пскоўскага губвыканкаму дакладваў пра задушэньні на зьезьдзе наступнае: «Атрад вёў відавочна правакацыйную працу ў вёсцы. На ягоныя зьверскія "рэквізыцыі" й наогул ягоную манеру ад сялянаў увесь час даводзілася чуць скаргі. Калі з прычыны гэтага паднімалася сялянскае паўстаньне, Балаховіч ехаў і ўціхамірваў яго са страшнай жорсткасьцю…»<ref name="backa"/>. На 25 кастрычніка 1918 году колькасьць палка складала 1121 чалавек (38 — камандны склад, 883 — у страі і 200 па-за строем)<ref name="rovs"/>. З узмацненьнем [[Белы рух|белага руху]] й адначасовым ростам рэпрэсіяў з боку органаў [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]] Булак-Балаховіч прыйшоў да высновы пра неабходнасьць перайсьці на бок белых<ref name="backa"/>. У сярэдзіне кастрычніка 1918-га ў [[Пскоў|Пскове]], які заставаўся ў руках немцаў, зьявіліся два афіцэры-балахоўцы, якія ўсталявалі кантакт з штабам белага Добраахвотніцкага корпусу, які фармаваўся ў гэтым горадзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. 17 кастрычніка было распрацаванае пагадненьне паміж Балаховічам і начальнікам выведкі Пскоўскага корпусу. Згодна зь ім, Балаховіч меўся перайсьці на бок белых у пачатку лістапада. Але ягоны I эскадрон пад камандаваньнем падэсаула Пярмікіна перайшоў да белых ужо 26 кастрычніка, праз што Балаховіч апынуўся ў складанай сытуацыі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Намесьнік камісара Паўночнай камуны Багацін выклікаў Балаховіча да сябе, пагражаючы ў выпадку няяўкі Рэвалюцыйным трыбуналам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У Петраград паехаў пераапрануты ў Балаховіча ягоны ардынарац, [[татары]]н Куба Хасяневіч, які перад канцом падарожжа пераапрануўся й зьбег<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Балаховіч у гэты час пераканаў вайсковага камісара Гдоўска-Тарошынскага раёну [[Ян Фабрыцыюс|Яна Фабрыцыюса]] ў сваёй адданасьці савецкай уладзе й паабяцаў адпомсьціць Пярмікіну<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Пасьля гэтага сфабрыкаваў загад ваеннага Рэўкаму, паводле якога яму прадпісвалася наступаць на Пскоў, ды пачаў зьбіраць свае падразьдзяленьні ў раёне станцыі Белыя Стругі. Тут як «атаман сялянскіх партызанскіх атрадаў» ён выдаў адозву да сялянства з заклікам змагацца з бальшавікамі ды пачаў прасоўвацца ў бок Тарошына<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250.</ref>. У Пскоў Булак-Балаховіч са сваімі паплечнікамі (каля 800 шабель) прыбыў 2 лістапада 1918 году. Атраду была абвешчаная [[амністыя]], афіцэрам былі захаваныя іх ранейшыя чыны, а Булак-Балаховічу — нададзенае званьне [[Ротмістар (Расейская імпэрыя)|ротмістра]]<ref name="rovs"/>. === У Белай арміі === [[Файл:Bułak-Bałachowicz real photo.jpg|значак|Візыт найвышэйшага камандаваньня эстонскай арміі ў Пскоў 31 траўня 1919 г. Генэрал С. Булак-Балаховіч (зьлева) размаўляе з камандуючым эстонскай арміяй Ёханэсам Лайданэрам]] У сярэдзіне лістапада Булак Балаховіч і ягоныя афіцэры дабіліся адхіленьня генэрал-маёра Аляксея Вандама ад камандаваньня й паспрабавалі правесьці на пасаду самога Балаховіча, аднак камандаваньне корпусам прыняў Г. Нэф<ref name="rovs"/>. 25 сьнежня 1918 году часткі Паўночнай арміі падпарадкаваліся ўладзе незалежнай [[Эстонія|Эстоніі]]. Армія была пераўтвораная ў Паўночна-Заходні корпус, які быў падзелены на дзьве групы ў апэратыўных адносінах. Адна група дзейнічала ў раёне [[Нарва (горад)|Нарвы]], другая — на [[пскоў]]скім напрамку<ref name="hryck">{{Спасылка | аўтар = [[Анатоль Грыцкевіч]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Станіслаў Булак-Балаховіч (1883—1940)| фармат = | назва праекту = | выдавец = jivebelarus.net| дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У студзені 1919 году за пасьпяховае адступленьне ад Пскову быў прызначаны падпалкоўнікам<ref name="rovs"/>. У лютым атрад увайшоў у склад Паўночнага корпусу генэрала Радзянкі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. У канцы лютага Булак-Балаховіч прапанаваў камандаваньню зрабіць набег на бальшавікоў. Балаховіч павінен быў з востраву Парысара зайсьці ў тыл, выставіўшы заслону для прыкрыцьця левага флянгу атраду палкоўніка Вятрэнкі<ref name="rovs"/>. Наступленьне павінна было пачацца а 4-й гадзіне раніцы, але а 1-й гадзіне ночы Балаховіч папрасіў адкласьці набег да наступнага дня. Гэтую просьбу ён матываваў зьяўленьнем трэшчынаў на лёдзе [[Чудзкае возера|Чудзкага возера]], па якім меўся ісьці партызанскі атрад. Адмяніць прыказ Радзянка ўжо ня мог, бо іншыя часткі выступілі ўжо ўвечары мінулага дня й сувязі зь імі не было. У выніку атрад Вятрэнкі атрымаў неапраўданыя страты<ref name="rovs"/>. Пасьля гэтага няўдалага набегу, з мэтай пераўтварэньня партызанскага атраду ў страявую частку, камандаваньне скасавала штаб атраду Булак-Балаховіча як залішні, а сам конны атрад быў пераназваны ў Конны полк Булак-Балаховіча<ref name="rovs"/>. Вясной полк дзейнічаў на беразе Чудзкага возера ў раёне вёскі Мэхікарм і вострава Пірысар, адкуль рабіў пірацкія напады ў тыл частак Чырвонай Арміі, у тым ліку на Талабскія астравы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. 5 красавіка Балаховіч заняў [[Гдоў]], дзе яму ўдалося захапіць казначэйства, кулямёты й вялікую колькасьць рыштунку<ref name="rovs"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Да [[Вялікдзень|Вялікдня]] 1919 году Булак-Балаховіч атрымаў званьне палкоўніка і, паводле хадайніцтва генэрала А.Радзянкі, прызначаны інспэктарам кавалерыі корпусу. Паводле словаў Радзянкі, зрабіў ён гэта з мэтай «адцягнуць яго ад партызанаў ягонага атраду й гэтым спыніць у корпусе імкненьне да партызаншчыны»<ref name="rovs"/>. У гэты час ён знаходзіўся ў [[Нарва (горад)|Нарве]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Камандаваньне палком атрымаў [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп Балаховіч]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Не пазьней за красавік 1919 палкоўнік летувіскай арміі Мікас Гядгаўдас прапанаваў Станіславу Булак-Балаховічу перайсьці са сваім атрадам у склад летувіскай арміі, на што той пагадзіўся. У лісьце прадстаўніку [[Летува|Летувы]] Балаховіч выказаўся, што ён «здаўна выношваў мару прыбыць на чале добра ўзброенага атраду для абароны межаў на сваю Радзіму»<ref>Балахоўцы… С. 74.</ref>. Ён сказаў, што гатовы стварыць у Эстоніі атрад у некалькі соцень жаўнераў летувіскай арміі, але для гэтага «неабходна некаторая маральная й матэрыяльная падтрымка з боку Летувы». 10 траўня прадстаўнік атраду Балаховіча жаўнер Галкін перадаў летувіскім прадстаўнікам пісьмовае прашэньне аб залічэньні ў летувіскае войска «Балаховіча зь летувісамі». 15 траўня летувіскі міністар загадвае маёру Аляксандрасу Шумскасу выехаць у Эстонію й арганізаваць перапраўку атраду Балаховіча ў Летуву, на што летувіскім урадам было выдзелена {{лік|10000}} аўксінаў. Балаховіч, прыняўшы летувіскія грошы, адкладвае высылку жаўнераў на пазьнейшы час<ref>Балахоўцы… С. 75.</ref>. У лісьце ад 15 чэрвеня Балаховіч абавязваецца ў хуткім часе ажыцьцявіць ускладзеныя на яго задачы, але адзначае пра складанасьць збору летувісаў. 14 чэрвеня на летувіскі фронт быў высланы невялікі атрад пад камандаваньнем Паўлоўскага. Аднак неўзабаве, пасьля некалькіх баёў на баку летувісаў, празь небаяздольнасьць і харчовае ды фінансавае пытаньне атрад быў высланы назад. 27 ліпеня камандуючы летувіскай арміяй Сыльвестрас Жукаўскас загадаў перадаць прадстаўніку Балаховіча наступнае: «Паведаміце, што мы яго не чакаем і што хай атрымлівае забесьпячэньне ад латвійскага насельніцтва…»<ref>Балахоўцы… С. 77.</ref>. У канцы красавіка, падчас падрыхтоўкі да наступленьня, Станіслаў атрымаў назад камандаваньне зыходнай групай<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251.</ref>. 15 траўня ягоны атрад пераправіўся на караблёх праз Чудзкае возера й заняў Гдоў. Гэты манэўр [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі|дапамог эстонцам]] заняць 25 траўня [[Пскоў]]. За гэтыя дзеяньні Балаховіч падвышаны да палкоўніка<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. 29 траўня часткі Балаховіча ўступілі ў [[Пскоў]], ужо заняты на той час часткамі 2-й эстонскай дывізіі<ref name="backa"/>. Тут Балаховіч гаспадарыць як вайсковы камэндант Пскоўска-Гдоўскага раёну. З часам гаспадараньня Балаховіча зьвязаныя публічныя павешаньні на ліхтарах, якія праходзілі днём. Пакараньні праходзілі амаль штодзённа ў прысутнасьці самога Балаховіча<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. У ліпені, пасьля пратэсту прадстаўнікоў саюзьнікаў, пакараньні сьмерцю ў цэнтры гораду былі спыненыя<ref name="rovs"/>. Балаховіч таксама прымяняў сьмяротныя пакараньні ў дачыненьні да прадаўцоў нюхацельнага [[какаін]]у, таксама за некаторыя злоўжываньні расстраляў некалькі байцоў сваёй сотні<ref name="rovs"/>. За 10 месяцаў было павешана агулам каля 120 чалавек<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. Таксама Балаховічам практыкаваўся прымусовы збор з «заможных элемэнтаў» (у асноўным [[Габрэі|жыдоў]]) на ўтрыманьне частак Белай арміі<ref name="rovs"/>. У ліпені 1919 году, на бок Булак-Балаховіча перайшоў пяхотны полк Чырвонай Арміі<ref name="hryck"/>. У кіраўніцтве белай арміі насьпяваў канфлікт паміж белымі генэраламі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалаем Юдзенічам]] і [[Аляксандар Радзянка|Аляксандрам Радзянкам]], [[манархізм|манархістамі]], якія складалі большасьць у палітычным і вайсковым кіраўніцтве Паўночна-Заходняй арміі, і рэвалюцыйна-дэмакратычнай групай у гэтай арміі на чале з Булак-Балаховічам, які быў на левым, [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|эсэраўскім]], крыле гэтай групы<ref name="hryck"/>. У жніўні, па просьбе генэрала Арсеньнева, Балаховіч быў прызначаны генэрал-маёрам. Падставай для падвышэньня стаў пераход частак Балаховіча й эстонцаў у контарнаступленьне супраць бальшавікоў, якія блізка падышлі да Пскова<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/>. Прыкладна ў той жа час абвінавачаны ў друкаваньні фальшывых грошай, так званых [[Керанкі|керанак]]. Па патрабаваньні Балаховіча Тэшнэр вырабіў [[клішэ]] для 40-рублёвых керанак, якія друкаваліся ў доме Камэрцыйнага банку пад памяшканьнем раённай камэндатуры<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. У Пскове Балаховіч актыўна кантактаваў з прадстаўнікамі [[Антанта|Антанты]] й эстонскага войска, у выніку чаго прадстаўнікі саюзьнікаў 19 жніўня 1919 году адхілілі генэрала Арсеньнева з пасады камандзіра 2-га корпусу й прызначылі на ягонае месца Балаховіча<ref name="backa"/>. 22 жніўня 1919 году галоўнакамандуючы Мікалай Юдзеніч аддаў загад палкоўніку Б. Перамыкіну заняць Пскоў, арыштаваць Булак-Балаховіча й аддаць яго пад ваенны суд за беззаконныя дзеяньні<ref name="hryck"/>. 23 жніўня Булак-Балаховіч быў зьняты з пасады камандуючага корпусам<ref name="hryck"/>. Булак-Балаховічу з дваццацьцю коньнікамі зь ягонай асабістай сотні ўдалося ўцячы ў Гдоў, дзе ён падпарадкаваўся Юдзенічу<ref name="hryck"/>. Балаховіч фармальна здаў камандаваньне, але ягоны атрад прыняў брат Язэп Балаховіч<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253.</ref>. 26 жніўня праз пагаршэньне стасункаў між эстонцамі й Паўночнай-Заходняй арміяй з прычыны арышту Балаховіча эстонцы пакінулі Пскоў, у выніку чаго той быў заняты бальшавікамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. Юдзеніч не пераймаўся стратай Пскова, ягонай галоўнай мэтай было наступленьне на Петраград<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. У хуткім часе Балаховіч уцёк з-пад хатняга арышту. 25 жніўня Балаховіч зь невялікім атрадам сышоў у кірунку станцыі Могліна, дзе прыняў удзел у баі з бальшавікамі<ref name="rovs"/>. Працягваў партызанскую барацьбу пры эстонскай падтрымцы ў раёне Пскову<ref name="rovs"/>. Пасьля паразы Паўночна-Заходняй арміі пад Петраградам у лістападзе 1919 году сярод яе камандаваньня ўзмацніліся рознагалосьсі. Яны абвастрыліся пасьля адыходу Паўночна-Заходняй арміі на тэрыторыю Эстоніі й пачатку мірных перамоваў паміж Савецкай Расеяй і Эстоніяй. Расейская Паўночна-Заходняя армія павінная была быць інтэрнаваная й падлягала ліквідацыі<ref name="hryck"/>. === На баку БНР === {{Асноўны артыкул|Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі}} [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič3.png|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім сабакам Райтам, кастрычнік-лістапад 1919 году]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič5.jpg|значак|зьлева| Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім штабам, кастрычнік-лістапад 1919]] [[Файл:Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэнне на службу.jpg|значак|Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэньне на службу]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]] зьвярнула ўвагу на Булак-Балаховіча яшчэ восеньню 1918 году, адразу пасьля ягонага пераходу на бок белых. Усталяваньне кантакту было немагчымым праз адсутнасьць беларускага прадстаўніцтва ў Эстоніі. Акрамя гэтага, нямецкія акупацыйныя ўлады не пагаджаліся на арганізацыю беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132.</ref>. Праз год, 18 кастрычніка 1919 году, шэф [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Беларускай вайскова-дыпляматычнай місіі ў Латвіі й Эстоніі]] палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] устанавіў кантакт з Балаховічам. «Бачыўся з прадстаўнікамі Атрада Ген. Балаховіча. Балаховіч цяперака зусім вольны чалавек… Хацеў бы быць бліжэ да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён. Трэба, кажэ, добра пазнаёміцца з картай, рухам і гісторыяй.» — так адзначыў першую завочную сустрэчу [[Кастусь Езавітаў]]. Далей Езавітаў зазначыў: «Я прапанаваў запытаць яго: Ці ведае ён беларускую (простую) мову; ці ведае мову літоўскую; ці ведае што фамілія его зусім беларуская; па літоўску была б Балаховічунас; як ён адносіцца да нацыянальных пытаньняў і ці прызнае ён незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі»<ref name="Балахоўцы. С. 19">Балахоўцы… С. 19.</ref>. Празь некалькі дзён прадстаўнікі генэрала ізноў сустрэліся зь Езавітавым. «Яны прыйшлі да мяне і паведамілі, што Балаховіч беларускую мову ведае і Беларускую Народную Рэспубліку прызнае і гатоў бараніць». Для свайго пераходу Балаховіч запрасіў 400 тысячаў марак, якія была патрэбныя на ўтрыманьне атраду<ref name="Балахоўцы. С. 19"/>. 14 лістапада 1919 году Балаховіч падаў афіцыйную дэклярацыю аб беларускім грамадзянстве й прыняцьці яго на беларускую службу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Атрад атрымаў афіцыйную назву «Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі». Не пазьней за 24 лістапада Балаховіч атрымаў ад [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]] беларускую форму, пячаткі й штамп Асобнага атраду<ref>Балахоўцы… С. 105</ref>. 26 лістапада — «Асобны аддзел», паводле дамовы беларускіх дыпляматаў [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й Езавітава з урадам Эстоніі, прыняты на часовае ўтрыманьне Эстоніі, фінансавыя выдаткі залічаныя ў якасьці дзяржаўнай пазыкі БНР<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Не ўдалося дабіцца згоды эстонцаў на павялічэньне атраду шляхам мабілізацыі беларусаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі, а таксама атрымаць дапамогу з боку дзяржаваў Антанты. Амэрыканская місія перадала балахоўцам палявы шпіталь і мэдыкамэнты<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133.</ref>. У лістападзе — сьнежні 1919 году «Асобны аддзел» займаў частку антыбальшавіцкага фронту каля [[Ізборск]]у, паміж эстонскай і латыскай арміямі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. З прычыны эстонска-савецкіх перамоваў Езавітаў зрабіў у [[Рыга|Рызе]] прапанову прыняць атрад Балаховіча пад латыскае камандаваньне, на што атрымаў адмову. Магчыма, адной з прычынаў адмовы сталі беларускія прэтэнзіі на [[Дзьвінск]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. У пачатку студзеня 1920 году [[Латвія]] выказала згоду прыняць частку атраду на сваёй тэрыторыі, у населеным пункце [[Алукснэ|Марыенбург]], аднак адмовілася прыняць яго пад сваё камандаваньне<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. 22 студзеня 1920 году «Асобны аддзел» юрыдычна ўключаны Радаю БНР (урад [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]) у склад беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134.</ref>. У ноч на з 27 на 28 студзеня 1920 году Балаховіч арыштаваў галоўнакамандуючага Паўночна-Заходняй арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]]. Арышт Юдзеніча быў зьдзейсьнены Булак-Балаховічам нібыта для «разьлікаў» на ўтрыманьне рэшткаў Паўночна-заходняга войска. Юдзеніч быў вызвалены эстонскімі ўладамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. 8 лютага 1920 году Езавітаў зьвярнуўся зь лістом да [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкага]], у якім, спасылаючыся на ягоны дэкрэт аб фармаваньні беларускага войска, прасіў выдзеліць атраду генэрала Булак-Балаховіча ўчастак фронту на левым флянгу польскіх войскаў. Гэты ліст прадстаўніку Польскай рэспублікі ў Рызе, Б. Боўфалу ўручыў сакратар беларускай місіі [[Янка Чарапук]]. Боўфал адмовіўся рабіць нейкія крокі ў гэтай справе, сьцьвярджаючы што Езавітава й Душэўскага адклікаў іхны ўласны ўрад, якога Польшча не прызнае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. === Пад польскім камандаваньнем. Польска-савецкая вайна === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч і польскія афіцэры. Берасьце, 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič8.jpg|значак|Генэрал-маёр Станіслаў Булак-Балаховіч з чынамі штабу ягонага атраду. [[Чаромха]], 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič7.jpg|значак|зьлева|Штаб групы Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920]] [[Файл:Bulak-Balachowicz and his men, 1920.jpg|значак|Балаховіч з атрадам, 14 сакавіка 1920]] [[Файл:Konnaja vyviedka hrupy Bałachoviča.jpg|значак|257x257пкс| Конная выведка групы Станіслава Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920.]] Палякамі былі распачатыя сакрэтныя перамовы з Балаховічам пры пасярэдніцтве ягонага брата Язэпа ў канцы студзеня 1920. 17 лютага 1920 году Балаховіч выказаў згоду на пераход пад польскае камандаваньне (у дзень прыняцьця ў склад беларускага войска ўрадам Антона Луцкевіча), адпаведнае пагадненьне было падпісанае ў Рызе 23 лютага<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Зінаіда Гіпіюс|Зінаіды Гіпіюс]], сам Булак-Балаховіч у канцы сакавіка 1920 году так тлумачыў абставіны пераходу свайго атраду з Эстоніі ў Польшчу<ref>Балахоўцы… С. 149</ref>: {{Цытата|Эстонія выпусьціла толькі адзін мой атрад узброеным. Мае людзі ў гэтым атрадзе адмовіліся раззброіцца. У красавіку я павінен зь імі ізноў ісьці супраць бальшавікоў […] Палякі прымуць мяне. Мой атрад ужо у Брэст-Літоўску. Я сустрэнуся зь Пілсудзкім і пакіну яго неадкладна, каб узьяднацца з атрадам […] Я беларус і каталік, але я змагаўся за Расею і буду падтрымліваць расейскую справу.}} 26 лютага атрад (налічваў каля 800 байцоў) пераведзены ў [[Берасьце]] (у [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскую крэпасьць]]) для падмацаваньня й перафармаваньня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/><ref>Балахоўцы… С. 22.</ref>. Адзіным папаўненьнем атраду былі няпоўныя 200 жаўнераў, дастаўленыя з Эстоніі й Латвіі 21 чэрвеня 1920<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Толькі кожны пяты жаўнер быў беларусам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Атрад генэрала Булак-Балаховіча быў адасланы на фронт у ваколіцы [[Кіеў|Кіева]] 9 чэрвеня 1920. 10 чэрвеня польскія войскі пачалі адступленьне з глыбіню польскіх пазыцыяў ува Ўкраіне, выкліканае прарывам арміі [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]]. У сярэдзіне ліпеня часткі Балаховіча абараняюць лінію [[Стыр]]ы й выхады з палескіх абшараў. У канцы ліпеня атрад адступіў на [[Стаход]]. У хуткім часе, атрад, падмацаваны арэнбурскімі казакамі правёў пасьпяховы бой за [[Любяшоў|Любешаў]], аднак для прыкрыцьця пяхоты адступіў да [[Камень-Кашырскі|Камень-Кашырскага]]. 3 жніўня генэрал пакінуў і Камэнь-Кашырскі. Празь некалькі дзён Балаховіч перайшоў [[Заходні Буг|Буг]] і перайшоў у Людвінаў. На гэты час ягоны атрад складаў ня больш за 700 чалавек<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 137.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič9.jpg|зьлева|значак|230x230пкс|Станіслаў Булак-Балаховіч у Берасьці, 1920]] У сярэдзіне жніўня, у пераломны момант [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]], у складзе 3-й арміі прыкрываў манэўр польскіх войскаў з-над Вяпра. 15 жніўня аддаў прыказ сканцэнтраваць свае сілы ў [[Лэнчна]]й, які выкананы на наступны дзень. У гэты дзень атрад налічваў 1000 штыхоў і 400 шабляў. Пасьля камбінаванай пасьпяховай атакі на Пухачаў рушыў у напрамку [[Уладава|Ўладавы]] (17 жніўня)<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 138.</ref>. У верасьні польскія войскі пачалі наступленьне на фронце ад мяжы з Румыніяй да Берасьця. 13 верасьня група генэрала Балаховіча ўзяла [[Камень-Кашырскі]]. 26 верасьня Балаховічам ўзяты [[Пінск]], гэтым расьсек 4-ю савецкую армію. Апэрацыя па захопу самога Пінску сталася адной з самых удалых вайсковых апэрацыяў групы Балаховіча за час ваенных дзеяньняў на бальшавіцкім фронце. 30 верасьня група генэрала Булак-Балаховіча была замененая 18-й ПД, завяршыўшы свой удзел у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 139.</ref>. === Палескі паход === ==== Перадумовы ==== У той час, калі вяліся перамовы пра перавод Балаховіча на польскі бок, Пілсудзкі шукаў хаўрусьнікаў з боку Расеі. Пілсудзкі знайшоў паплечніка ў асобе [[Барыс Савінкаў|Барыса Савінкава]]. 16 студзеня, сярод іншага, ён пагадзіўся на правядзеньне плебісцыту на тэрыторыі [[Летува|Летувы]] й Беларусі. Савінкаў атрымаў ад Пілсудзкага дазвол на стварэньне расейскага вайсковага фармаваньня на тэрыторыі Польшчы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 141.</ref>. 27 жніўня 1920 году паміж Савінкавым і Булак-Балаховічам была складзеная дамова, паводле якой Савінкаў абавязваўся правесьці кандыдатуру генэрала на пост галоўнакамандуючага расейскімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Польшчы, а Булак-Балаховіч згаджаўся прызнаць палітычнае кіраўніцтва Савінкава й ягонага Расейскага палітычнага камітэту (РПК)<ref name="rovs"/>. Булак-Балаховіч назваў сваю групу Расейскай народнай дабраахвотніцкай арміяй, а над ягоным штабам у [[Пінск]]у лунаў [[Сьцяг Расеі|расейскі сьцяг]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 142.</ref>. Восеньню 1920 зьявіўся [[Беларускі палітычны камітэт]]. Створаны, хутчэй за ўсё, каб стварыць палітычную шыльду для далейшага беларускага паходу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144.</ref>. У пачатку кастрычніка Пілсудзкі прымае рашэньне пра паход [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]] на [[Вільня|Вільню]], у выніку якога пазьней была створаная марыянэткавая дзяржава [[Сярэдняя Літва]]. Верагодна, паход Балаховіча павінен быў быць працягам паходу Жалігоўскага. 12 кастрычніка 1920 году ў Рызе падпісаная папярэдняя польска-савецкая мірная дамова. Гэтая дамова абавязвала польскі бок выдаліць са сваёй тэрыторыі або раззброіць антысавецкія ўзброеныя фармаваньні да 2 лістапада. Польскае камандаваньне прапанавала Балаховічу далей весьці барацьбу самастойна або пакінуць тэрыторыю Польшчы са зброяй у руках, у выніку чаго той вырашыў перайсьці польска-савецкую мяжу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144"/>. 12 кастрычніка Балаховіч падпісаў пагадненьне зь Беларускім палітычным камітэтам. БПК абавязваўся дапамагаць генэралу ў арганізацыі беларускай арміі, а Балаховіч павінен быў перадаць уладу на занятай ім тэрыторыі<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 145.</ref>. ==== Баявыя дзеяньні ==== Армія генэрала Булак-Балаховіча ў пачатку лістапада 1920 году налічвала каля 20 тысячаў чалавек. Яна складалася з 1, 2 і 3-й ПД, Пешай сялянскай брыгады, 1-й кавалерыйскай дывізіі (КД), палка данскіх казакоў, Тубыльскага кавалерыйскага палка (КП), асабістых сотняў братоў Балаховічаў, палка цяжкай артылерыі, чыгуначнага палка, самалётнай эскадрыльлі, а таксама штабных і тылавых частак. На баявыя часткі прыпадала каля 15 тыс. У баях ня бралі ўдзел некаторыя часткі, якія не пасьпелі прыбыць альбо былі інтэрнаваныя польскім бокам (полк цяжкай артылерыі). Полк данскіх казакоў ухіліўся ад баявых дзеяньняў. У бой уступілі каля 11 тыс. жаўнераў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 153—154.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič. Станіслаў Булак-Балаховіч (1921-29).jpg|значак| Фатаграфічны партрэт Станіслава Булак-Балаховіча па вайне]] Плян прадугледжваў заняцьце лініі [[Оўруч]] — [[Мазыр]] — [[Жлобін]], а затым удар на поўнач, на [[Бабруйск]] і [[Барысаў]], і вызваленьне Беларусі. Хутчэй за ўсё, плян быў распрацаваны самім Пілсудзкім<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 152.</ref>. Плян быў разьлічаны на заняцьце Менску польскімі войскамі, што й адбылося 15 кастрычніка. Аднак Балаховіч прамарудзіў з ударам, а польскія войскі вымушаныя былі пакінуць Менск 17 кастрычніка, выконваючы пагадненьне аб замірэньні. Балаховіч аддаў загад аб наступе ад [[Тураў|Турава]] на Мазыр 5 лістапада 1920 году. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 лістапада — мястэчка [[Скрыгалаў]] і вёску [[Скрыгалаўская Слабада]]. 10 лістапада ў другой палове дня часткі палкоўніка Мацьвеева (1-я КД) узялі Мазыр<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 155.</ref>. Апоўдні 12 лістапада ў Мазыр прыбыў генэрал Булак-Балаховіч. З гэтай нагоды былі вывешаныя [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускія сьцягі]]. 16 лістапада Балаховіч заявіў, што не прызнае ўрадаў Луцкевіча й Ластоўскага, а БПК ператварыўся ва ўрад БНР. Гэты ўрад прысвоіў Балаховічу тытул Начальніка Беларускай Дзяржавы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 156.</ref>. Ноччу з 17 на 18 лістапада пасьля бальшавіцкага наступу, войска Балаховіча пакінула горад Мазыр. У выніку адступленьня 29 лістапада Балаховіч адступіў у нэўтральную зону, створаную раней між Польшчай і СССР. 30 лістапада ён перайшоў мяжу і на наступны дзень накіраваўся ў Варшаву зь дзеячамі БПК<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 160.</ref>. Атрад пазьней быў раззброены польскімі войскамі. == Міжваенны пэрыяд. Другая сусьветная вайна == Пасьля савецка-польскай вайны быў прызнаны генэралам, але не залічаны ў склад польскага войска як чынны генэрал.[[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič10.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч у цывільным, каля 1922 г.|329x329пкс|зьлева]]У лютым 1921 году Балаховіч арганізаваў сустрэчу прадстаўнікоў Беларускага палітычнага камітэту й «[[Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб|Зялёнага Дубу]]» дзеля падрыхтоўкі да партызанскай вайны ў Беларусі на выпадак польска-савецкай вайны. Але ў хуткім часе штаб Зялёнага Дубу ў Лунінцы быў ліквідаваны расейскім Саюзам абароны Радзімы й свабоды. Пры падтрымцы Балаховіча й на польскія грошы была ўтвораная новая арганізацыя Беларускіх беспартыйных актывістаў, але вялікіх посьпехаў яна не дабілася<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265.</ref>. 27 красавіка 1921 году склаў дамову зь [[Дзяржаўны камітэт БНР|Дзяржаўным камітэтам БНР]] у асобе часткі дэлегацыі БНР у [[Парыж]]ы палкоўніка [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]] й сакратара прэзыдыюму камітэту БНР [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], паводле якой камітэт прызнаваў генэрала Булак-Балаховіча «вярхоўным камандуючым над усімі ўзброенымі сіламі Беларусі»<ref name="rovs" />. Ён быў уведзены ў склад камітэту з правам вырашальнага голасу, аднак неўзабаве гэты камітэт распаўся й большасьць ягоных сяброў распачала антыпольскую дзейнасьць<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265" />. Булак-Балаховіч займаўся сельскай гаспадаркай, разводзіў коней; на лясных работах у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] былі заняты яго былыя партызаны. Агенты АДПУ арганізавалі на Булак-Балаховіча некалькі замахаў, але ўсе яны скончыліся няўдала, у выніку аднаго зь іх 11 чэрвеня 1923 году быў застрэлены малодшы брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266.</ref>.[[Файл:Foto Pruszków BBWR 4.jpg|значак|301x301пкс|Сустрэча кампаніі BBWR. Прушкаў 1933 года, Станіслаў Булак-Балаховіч на пярэднім плане.]]Удзельнічаў у сустрэчы BBWR(Беспартыйны блок падтрымкі рэформаў) у [[Прушкаў|Прушку]] ў 1933. Займаўся вэтэранскай дзейнасьцю. Але з 1937 да 1939 году ўдзельнічае ў [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайне ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]], дзе дапамагае арганізоўваць выведку ў тыле рэспубліканцаў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. [[Файл:Hierta fon Hierchard.jpg|значак|232x232px|Герта фон Герхард (другая жонка Станіслава Булак-Балаховіча) у Берасьці, 1920 г.]] Пасьля акупацыі Польшчы [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] спрабаваў арганізаваць партызанскі атрад для барацьбы з нацысцкімі акупантамі, удзельнічаў у абароне Варшавы. Быў забіты ў [[Варшава|Варшаве]] 10 траўня 1940 году нямецкім патрулём. Месца ягонага пахаваньня невядомае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. == Сям’я == У 1905 годзе ажаніўся першы раз з дачкой лекара з Лужкоў Марціна Гарбэля, Генрыетай. У гэтым шлюбе ў 1907 годзе ў іх нарадзілася дачка Алена, а ў 1910 годзе сын Мэдард, у 1911 годзе сын Генрык. Зь першай жонкай жыў асобна з 1913 году, яна мела ўнутраны рак і памерла ў 1915 годзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237" />. Другім шлюбам (1918/9) жанаты з Гертай фон Герхард. У шлюбе дочкі: Зоф’я й Марыя. Трэцім шлюбам жанаты зь Янінай Карэчкай. У шлюбе дочкі: Данута й Барбара. [[File:“Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.jpg|значак|239x239пкс|[[Анатоль Змітравіч Крывенка]] “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.]] [[File:Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.jpg|значак|239x239пкс|''Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.''|зьлева]] == Літаратурная дзейнасьць == [[Файл:POL Bulak Balachowicz plaque, Warsaw 01.jpg|значак|Мэмарыяльная шыльда ў [[Варшава|Варшаве]]|293x293пкс]]Выпусьціў дзьве кнігі пра магчымасьць вайны зь Нямеччынай: «Wojna bedzie czy nie bedzie» («Вайна, будзе ці ня будзе», 1931) і «Precz z Hitlerem czy niech zyje Hitler» («Далоў Гітлера ці хайль Гітлер?», 1933). Вядомыя два вершы, якія ён напісаў па-беларуску: «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96 Покліч бацькі]» (1919) і «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8C Шарак ці брысь]» (1927)<ref name="hryck"/>. == Музыка == Да постаці С.Булак-Балаховіча зьвярталіся ў сваіх песьнях бард [[Андрэй Мельнікаў]] ("Сынкі мае", "Вяртаньне Булак-Балаховіча") і гурт [[Dzieciuki]] ("Хлопцы-балахоўцы"). == У мастацтве == ''Анатоль Крывенка'' (беларускі мастак, жывапісец) пісаў партрэт Балаховічу ў 1996. Так сама Алесь Цыркуноў пісаў партрэт Балаховічу ў 1999.<ref>[https://adradjency.narod.ru/nashaniusky/bulak-balahovich.html Адраджэнцы Беларусi | Нашаніускі перыяд]</ref> [[Файл:BPN rower 2010 9.JPG|значак|239x239пкс|Роварная акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.|зьлева]] == Памяць == Сымбалічная магіла генэрала Станіслава Булак-Балаховіча месьціцца на варшаўскіх Камунальных, былых вайсковых, могілках.<ref>https://charter97.org/ru/news/2016/5/10/203627/</ref> У Варшаве на будынку праваслаўнай духоўнай сэмінарыі ў раёне Саска-Кэмпа знаходзіцца памятная дошка ў памяць пра Булак-Балаховіча.<ref>https://budzma.org/news/vandruem-pa-varshave-1.html</ref> Таксама ў Варшаве 15 траўня 2010,адбылася [[Ровар|роварная]] акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.<ref>Biełaruskaja nacyjanalnaja pamiać</ref> == Крыніцы й заўвагі== {{Крыніцы|2}} ;Заўвагі {{заўвагі}} == Літаратура == * Авторский коллектив. Гражданская война в России: энциклопедия катастрофы / Составитель и ответственный редактор: Д. М. Володихин, научный редактор С. В. Волков. — 1-е. — М.: Сибирский цирюльник, 2010. — С. 301. — 400 с. — {{ISBN|978-5-903888-14-6}}. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|частка = |загаловак = Жаўнеры БНР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 373|сэрыя = |isbn = 978-5-00076-003-1|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070928043523/http://www.bie.ee/historyja/historyja.htm Інфармацыя і фота пра Асобны атрад войск БНР у Эстоніі] * [https://web.archive.org/web/20081120075445/http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак — Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году] * [https://web.archive.org/web/20160120151715/http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html А. Грыцкевіч — Станіслаў Булак-Балаховіч] * {{Спасылка | аўтар = Ю. Віцьбіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 лютага 2008| url = http://jivebelarus.net/history/new-history/anticom-resist-and-partisans-at-belarus.html?page=10#lnk9| загаловак = Асобны Дабравольны Народны Аддзел БНР| фармат = | назва праекту = Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі| выдавец = Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў| дата = 20 красавіка 2009 | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20080409110735/http://lib.na.by/authors/bulak-balachovic/index.shtml Вершы С. Булак-Балаховіча] * {{YouTube|z0-Vw7Kl6oI|„Генерал няскончанай вайны”, 1. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} * {{YouTube|62z7_n5NeyU|„Генерал няскончанай вайны”, 2. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Булак-Балаховіч, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія генэралы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы БНР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы]] 5z9h41gceh02nxsv0nm73wo3b63j3dd 2686640 2686621 2026-08-24T21:48:27Z 12394875i 99698 2686640 wikitext text/x-wiki {{Вайсковы дзяяч |поўнае імя = Станіслаў Булак-Балаховіч |лацінка = Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič |месца нараджэньня = [[маёнтак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэйшты||lt|Meikštai}}, [[Відзы|Відзаўская]] [[воласьць]], [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі павет]], [[Ковенская губэрня]], [[Паўночна-Заходні край]], [[Расейская імпэрыя]] |месца сьмерці = [[Варшава]], [[Генэрал-губэрнатарства (Трэці Райх)|Генэрал-губэрнатарства для акупаваных польскіх земляў]], [[Трэці Райх]] |партрэт = [[File:Stanislav Bulak-Balahovich and horse.jpg]] |подпіс = Балаховіч і кабыла |мянушка = Бацька |прыналежнасьць = [[Расейская імпэрыя]] (1914—1917)<br />[[Расейская рэспубліка]] (1917)<br />[[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] (1918)<br />[[Белая армія|Белы рух]] (1918—1919)<br />[[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1919—1921)<br />[[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] (1921—1940) |званьне = [[Генэрал-лейтэнант]] [[File:PL Epolet gen bryg.svg|38px]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусьветная вайна]], [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі]], Паход Булак-Балаховіча, [[польска-савецкая вайна]] ([[Варшаўская бітва (1920)]]), [[Другая сусьветная вайна]] ([[Абарона Варшавы (1939)]]) |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Сьвятога Ўладзімера IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны III ступені}}|{{Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава II ступені}}|{{Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж II ступені}}|{{Георгіеўскі крыж III ступені}}|{{Георгіеўскі крыж IV ступені}}|[[Файл:CroixdeGuerreFR-BronzePalm.png|60px|Ваенны крыж (Францыя) з пальмавай галіной]]|[[Файл:Krzyż Waleczności Armii Bułak-Bałachowicza BAR.svg|60px|«Крыж храбрых» Булак-Балаховіча]]}} |сувязі = брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]] |у адстаўцы = }} '''Станісла́ў Була́к-Балахо́віч''' ({{мова-ru|Станислав Булак-Балахович|скарочана}}, {{мова-pl|Stanisław Bułak-Bałachowicz|скарочана}}; {{Дата ў старым стылі|22 лютага|1883|10 лютага}}, в. Мэйшты, цяпер [[Ігналінскі раён]], [[Летува]] — 10 траўня 1940, [[Варшава]], цяпер [[Польшча]]) — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзяяч. Афіцэр кавалерыі [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]], генэрал-маёр [[Белы рух|Белай арміі]], генэрал [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], камандзір дабраахвотніцкіх атрадаў польскай арміі ў 1920 годзе, удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]]. Таксама вядомы як ''Бацька Булак-Балаховіч''. Брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэпа Булак-Балаховіча]]. == Раньнія гады == === Дзяцінства. Паходжаньне === Нарадзіўся 22 лютага (паводле старога стылю — 10 лютага) 1883 году ў [[Мэйшты|Мэйштах]] [[Браслаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскага павету]], [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў сялянскай каталіцкай сям’і<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234.</ref>. Бацька — Нікадзім Міхал, [[беларусы|беларус]], быў кухарам Мэйштовічаў з Мэйштаў. Маці — Юзэфа з дому Шафранаў, [[палякі|полька]], была пакаёўкай Малгажаты Мэйштовічавай (з дому Корвін-Мілеўскай) і дачкой кухара Корвін-Мілеўскіх<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 243.</ref>. Пасьля жаніцьбы, разам з братам Людвікам, пры дапамозе ўзятай у Мэйштовічаў пазыкі, Нікадзім купіў маёнтак Юдуцыны пад [[Шаркоўшчына]]й, а ў 1887 годзе прадаў гэты маёнтак графу Лапацінскаму, падзяліўшы з братам інвэнтар. Пасьля продажу маёнтку бацька ўзяў у доўгатэрміновую арэнду ад Мэйштовічаў маёнтак Стакапіёва Браслаўскага павету<ref name="dva">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 235.</ref>. Нікадзім і Юзэфа Балаховічы мелі 9 дзяцей: трох сыноў і шэсьць дачок. Найстарэйшай была дачка Марыя, наступны — Станіслаў<ref name="adzin">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 241.</ref>. Ягоныя браты былі намнога малодшыя за яго: [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]] нарадзіўся ў 1894, Мечыслаў — у 1899. Малодшых сясьцёр звалі: Паўліна, Людміла, Вераніка, Ганна й Стэфанія<ref name="adzin"/>. Бацька Балаховіча быў сьвядомым беларусам. Маці варожа ставілася да беларускага пытаньня. Дома Балаховічы гаварылі [[беларуская мова|па-беларуску]]. Станіслаў ведаў таксама [[расейская мова|расейскую]], [[польская мова|польскую]] (даволі дрэнна), [[летувіская мова|летувіскую]] й [[нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 234"/><ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 242.</ref>. Паводле мужчынскай і жаночай лініі сваякамі Балаховічаў былі сем’і Карловічаў, Лапінскіх, Ясінскіх, Лаўрыновічаў, Рабэльчышаў, Эйсмантаў, Рудзінскіх і Балаховічаў. Усе яны жылі на Браслаўшчыне й Сьвянцяншчыне<ref name="adzin"/>. Сваё імя Станіслаў, першы сын Балаховічаў, атрымаў па хросным бацьку Станіславе Незабытоўскім. Хроснаю маці была Марыя Мэйштовічыха<ref name="adzin"/>. «Булак» — уласнабеларускае слова, якое азначае «воблака». Праўдападобна, гэта мянушка аднаго з шматлікіх адгалінаваньняў Балаховічаў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 255.</ref>. === Адукацыя === Хатнім настаўнікам, які даў першую навуку, быў стрыечны брат Юліюш Ясінскі. Пачатковую адукацыю атрымаў у павятовай школе ў [[Езяросы|Новааляксандраўску]] Ковенскага павету<ref name="dva"/>. Пасьля вучыўся ў чатырохгадовай прыватнай польскай гімназіі Сьв. Станіслава ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], пад апекай кс. Ксавэрыя Ясінскага, ягонага дзядзькі па маці, у якога й жыў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236.</ref>. Пажаданьнем сям’і было, каб Станіслаў паступіў у духоўную сэмінарыю. Паколькі яму было тады толькі 16 гадоў, то ён адбыў дзеля гэтага гадавую практыку ў маёнтку Міхала Мэйштовіча,пасьля чаго адмовіўся ад духоўнай кар’еры й прайшоў 4-гадовыя практычна-агранамічныя курсы ў маёнтку Броэль—Плятэраў у Бяльмонтах<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 236"/>. === Праца === З 1902 году пачаў самастойна зарабляць на сябе. У 1903 годзе працаваў як бугальтар пры пабудове чыгункі на [[Наваградак|Наваградчыне]]. Зіму правёў на Каўказе ў свайго швагра, загадчыка чыгуначных складоў. З сакавіка 1904 году да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] займаў пасаду ўпаўнаважанага адміністратара маёнтку Гарадзец-Лужкі на Дзісеншчыне, які належаў графам Зыберк-Плятэрам. У маёнтку й мястэчку Балаховіч арганізаваў добраахвотную пажарную каманду, якую ўзначальваў да вайны<ref name="adzin"/>. == Вайсковая служба == === Пачатак Першай сусьветнай вайны. Імпэратарская армія === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič11.jpg|значак|Як жаўнер аддзелу Пуніна]] З пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], 20 жніўня 1914 году з групай дабраахвотнікаў зь Дзісеншчыны й братам Язэпам на ўласных конях, экіпіраваны й узброены, адправіўся дабраахвотнікам на фронт<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237.</ref>. Паводле ягоных словаў, зрабіў гэта пасьля адозвы вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч (малодшы)|Мікалая Мікалаевіча]] да [[палякі|палякаў]] ад 1 жніўня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>, у якой той заявіў «Хай сатруцца граніцы, якія разадралі на часткі рускі народ. Ды ўзьяднаецца ён разам пад скіпэтрам рускага цара. Пад скіпэтрам гэтым адродзіцца Польшча, вольная ў сваёй веры, мове й самакіраваньні»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.e-reading.me/chapter.php/1004336/18/Shirokorad_Aleksandr_-_Uteryannye_zemli_Rossii._Ot_Petra_I_do_Grazhdanskoy_voyny.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Детище мировой войны| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Быў накіраваны на перападрыхтоўку ў 53 батальён у [[Полацак|Полацку]]. 20 жніўня 1914 году прыбыў і залічаны ў сьпісы 2-га Лейб-уланскага Курляндзкага палка (на 1910 полк быў разьмешчаны ў горадзе [[Кальварыя (горад)|Кальварыя]]). Службу адбываў у 5-м эскадроне, 3-м зьвязе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. Паказаў сябе на службе добра, атрымаў мэдаль сьв. Георгія 4-й, 3-й і 2-й ступені, два срэбныя й адзін залаты. Быў паранены ў баі пад Ваўрам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237"/>. 9 чэрвеня 1915 году быў паранены ў плячо падчас бою ля вёскі Сярдыкі пад [[Коўна]]м<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238.</ref>. Быў акружаны выведвальным атрадам немцаў, аднак прарваўся й своечасова папярэдзіў рэзэрву пра напад, які рыхтаваўся. Паранены, браў удзел у адбіцьці начной атакі і быў за мужнасьць прадстаўлены да афіцэрскага чыну. 9 ліпеня 1915 году атрымаў першы афіцэрскі чын за мужнасьць, са старшынствам з 9 чэрвеня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. За захоп нямецкага абозу 17 ліпеня атрымаў першую афіцэрскую ўзнагароду, стужку сьв. Ганны за адвагу і падвышэньне да камандзіра 3-га зьвязу 5-га эскадрону. 30 жніўня падчас контратакі на вёску Лепалаты ў [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] быў кантужаны цяжкім снарадам і лекаваўся ў [[Кейданы|Кейданах]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. 2-ая кавалерыйская дывізія была перакінутая на Дынабурскі фронт. Балаховіч вызначыўся падчас адступленьня, камандуючы ўзводам каля [[Фрыдрыхштат]]у й Якабштату, яму атрымалася 2 тыдні абараняць гэтую пазыцыю<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 238"/>. У лістападзе 1915 году быў камандзіраваны ў партызанскі атрад адмысловай важнасьці пры штабе Паўночнага фронту ў якасьці камандзіра эскадрону. Пад камандаваньнем Леаніда Пуніна гэты атрад дзейнічаў супраць немцаў у раёне [[Рыга|Рыгі]]<ref name="rovs">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=person&mode=text&id=42| копія = | дата копіі = | загаловак = Станислав Булак-Балахович| фармат = | назва праекту = Русский обще-воинский союз| выдавец =rovs.atropos.spb.ru| дата доступу = 26 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. За сталыя дзёрзкія вылазкі ў тыл немцаў пунінскія партызаны былі празваныя «рыцарамі сьмерці»<ref name="rovs"/>. 23 студзеня 1916 году падчас бітвы пад Тукумам быў паранены карабіннай куляй у левае плячо<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239.</ref>. Быў эвакуяваны ў [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] у Ангельскі шпіталь, у красавіку вярнуўся на фронт і атрымаў Крыж сьв. Станіслава II ступені й прызначэньне камандзірам эскадрону<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 239"/>. Пазьней быў прызначаны камандзірам 2-га эскадрону Пуніна й прадстаўлены на атрыманьне чыну паручніка. У жніўні 1916 году быў адкамандзіраваны з 2-м эскадронам са 120 людзьмі ў 6-ы сыбірскі корпус у распараджэньне начальніка штабу генэрала Ярашэвіча. Тут дабіўся посьпеху й атрымаў намінацыю на памочніка камандзіра атраду Пуніна й прадстаўлены да чыну ротмістра, а таксама атрымаў падзяку корпусу й XII арміі ў загадзе. 25 сьнежня 1917 падчас наступленьня быў цяжка паранены куляй у сківіцу й галаву. Паранены давёў атаку да канца<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 240.</ref>. У чэрвені 1917 году быў абраны салдацкім камітэтам камандзірам эскадрону і ў сувязі з гэтым пераведзены ў паручнікі ваенным камісарам [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Пасьля знаходзіўся на лячэньні ў Петраградзе<ref name="backa"/>. На момант [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]] знаходзіўся ў [[Луга|Лузе]] ([[Санкт-Пецярбурская губэрня]]), дзе меў атрад і кантраляваў ваколіцы<ref name="backa">{{Спасылка | аўтар = Корявцев П. М.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.derjavapskov.ru/cat/cattema/catcattemaall/catcattemaallb/catcattemaallbbulach/3201| копія = | дата копіі = | загаловак = «Батька»: история одного предателя| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. === Служба ў Чырвонай арміі === Бальшавікі, ня маючы рэальных сілаў у раёне дысьлякацыі атраду Балаховіча, вырашылі легалізаваць яго<ref name="backa"/>. У лютым 1918 прызначаны камандзірам I Лускага партызанскага кавалерыйскага палка IV Петраградзкай дывізіі [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], які пазьней быў перайменаваны ў 3-і Петраградзкі кавалерыйскі полк<ref name="backa"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249.</ref>. Загадам [[Леў Троцкі|Льва Троцкага]] частка не падлягала кантролю ваеннага камісара. Балаховіч выкарыстаў гэта, не дапускаючы набору камуністамі й запаўняючы шэрагі беларусамі, палякамі ды расейцамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У ліпені 1918 году партызанскі атрад займаўся задушэньнем сялянскіх антыбальшавіцкіх паўстаньняў у Лускім павеце і ў Стругах Белых, якія былі выкліканыя дзеяньнямі прадатрадаў<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. Пазьней старшыня Пскоўскага губвыканкаму дакладваў пра задушэньні на зьезьдзе наступнае: «Атрад вёў відавочна правакацыйную працу ў вёсцы. На ягоныя зьверскія "рэквізыцыі" й наогул ягоную манеру ад сялянаў увесь час даводзілася чуць скаргі. Калі з прычыны гэтага паднімалася сялянскае паўстаньне, Балаховіч ехаў і ўціхамірваў яго са страшнай жорсткасьцю…»<ref name="backa"/>. На 25 кастрычніка 1918 году колькасьць палка складала 1121 чалавек (38 — камандны склад, 883 — у страі і 200 па-за строем)<ref name="rovs"/>. З узмацненьнем [[Белы рух|белага руху]] й адначасовым ростам рэпрэсіяў з боку органаў [[Усерасейская надзвычайная камісія па барацьбе з контрарэвалюцыяю й сабатажам|ЧК]] Булак-Балаховіч прыйшоў да высновы пра неабходнасьць перайсьці на бок белых<ref name="backa"/>. У сярэдзіне кастрычніка 1918-га ў [[Пскоў|Пскове]], які заставаўся ў руках немцаў, зьявіліся два афіцэры-балахоўцы, якія ўсталявалі кантакт з штабам белага Добраахвотніцкага корпусу, які фармаваўся ў гэтым горадзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. 17 кастрычніка было распрацаванае пагадненьне паміж Балаховічам і начальнікам выведкі Пскоўскага корпусу. Згодна зь ім, Балаховіч меўся перайсьці на бок белых у пачатку лістапада. Але ягоны I эскадрон пад камандаваньнем падэсаула Пярмікіна перайшоў да белых ужо 26 кастрычніка, праз што Балаховіч апынуўся ў складанай сытуацыі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Намесьнік камісара Паўночнай камуны Багацін выклікаў Балаховіча да сябе, пагражаючы ў выпадку няяўкі Рэвалюцыйным трыбуналам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. У Петраград паехаў пераапрануты ў Балаховіча ягоны ардынарац, [[татары]]н Куба Хасяневіч, які перад канцом падарожжа пераапрануўся й зьбег<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Балаховіч у гэты час пераканаў вайсковага камісара Гдоўска-Тарошынскага раёну [[Ян Фабрыцыюс|Яна Фабрыцыюса]] ў сваёй адданасьці савецкай уладзе й паабяцаў адпомсьціць Пярмікіну<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 249"/>. Пасьля гэтага сфабрыкаваў загад ваеннага Рэўкаму, паводле якога яму прадпісвалася наступаць на Пскоў, ды пачаў зьбіраць свае падразьдзяленьні ў раёне станцыі Белыя Стругі. Тут як «атаман сялянскіх партызанскіх атрадаў» ён выдаў адозву да сялянства з заклікам змагацца з бальшавікамі ды пачаў прасоўвацца ў бок Тарошына<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250.</ref>. У Пскоў Булак-Балаховіч са сваімі паплечнікамі (каля 800 шабель) прыбыў 2 лістапада 1918 году. Атраду была абвешчаная [[амністыя]], афіцэрам былі захаваныя іх ранейшыя чыны, а Булак-Балаховічу — нададзенае званьне [[Ротмістар (Расейская імпэрыя)|ротмістра]]<ref name="rovs"/>. === У Белай арміі === [[Файл:Bułak-Bałachowicz real photo.jpg|значак|Візыт найвышэйшага камандаваньня эстонскай арміі ў Пскоў 31 траўня 1919 г. Генэрал С. Булак-Балаховіч (зьлева) размаўляе з камандуючым эстонскай арміяй Ёханэсам Лайданэрам]] У сярэдзіне лістапада Булак Балаховіч і ягоныя афіцэры дабіліся адхіленьня генэрал-маёра Аляксея Вандама ад камандаваньня й паспрабавалі правесьці на пасаду самога Балаховіча, аднак камандаваньне корпусам прыняў Г. Нэф<ref name="rovs"/>. 25 сьнежня 1918 году часткі Паўночнай арміі падпарадкаваліся ўладзе незалежнай [[Эстонія|Эстоніі]]. Армія была пераўтвораная ў Паўночна-Заходні корпус, які быў падзелены на дзьве групы ў апэратыўных адносінах. Адна група дзейнічала ў раёне [[Нарва (горад)|Нарвы]], другая — на [[пскоў]]скім напрамку<ref name="hryck">{{Спасылка | аўтар = [[Анатоль Грыцкевіч]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Станіслаў Булак-Балаховіч (1883—1940)| фармат = | назва праекту = | выдавец = jivebelarus.net| дата доступу = 27 кастрычніка 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У студзені 1919 году за пасьпяховае адступленьне ад Пскову быў прызначаны падпалкоўнікам<ref name="rovs"/>. У лютым атрад увайшоў у склад Паўночнага корпусу генэрала Радзянкі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. У канцы лютага Булак-Балаховіч прапанаваў камандаваньню зрабіць набег на бальшавікоў. Балаховіч павінен быў з востраву Парысара зайсьці ў тыл, выставіўшы заслону для прыкрыцьця левага флянгу атраду палкоўніка Вятрэнкі<ref name="rovs"/>. Наступленьне павінна было пачацца а 4-й гадзіне раніцы, але а 1-й гадзіне ночы Балаховіч папрасіў адкласьці набег да наступнага дня. Гэтую просьбу ён матываваў зьяўленьнем трэшчынаў на лёдзе [[Чудзкае возера|Чудзкага возера]], па якім меўся ісьці партызанскі атрад. Адмяніць прыказ Радзянка ўжо ня мог, бо іншыя часткі выступілі ўжо ўвечары мінулага дня й сувязі зь імі не было. У выніку атрад Вятрэнкі атрымаў неапраўданыя страты<ref name="rovs"/>. Пасьля гэтага няўдалага набегу, з мэтай пераўтварэньня партызанскага атраду ў страявую частку, камандаваньне скасавала штаб атраду Булак-Балаховіча як залішні, а сам конны атрад быў пераназваны ў Конны полк Булак-Балаховіча<ref name="rovs"/>. Вясной полк дзейнічаў на беразе Чудзкага возера ў раёне вёскі Мэхікарм і вострава Пірысар, адкуль рабіў пірацкія напады ў тыл частак Чырвонай Арміі, у тым ліку на Талабскія астравы<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. 5 красавіка Балаховіч заняў [[Гдоў]], дзе яму ўдалося захапіць казначэйства, кулямёты й вялікую колькасьць рыштунку<ref name="rovs"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Да [[Вялікдзень|Вялікдня]] 1919 году Булак-Балаховіч атрымаў званьне палкоўніка і, паводле хадайніцтва генэрала А.Радзянкі, прызначаны інспэктарам кавалерыі корпусу. Паводле словаў Радзянкі, зрабіў ён гэта з мэтай «адцягнуць яго ад партызанаў ягонага атраду й гэтым спыніць у корпусе імкненьне да партызаншчыны»<ref name="rovs"/>. У гэты час ён знаходзіўся ў [[Нарва (горад)|Нарве]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Камандаваньне палком атрымаў [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп Балаховіч]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 250"/>. Не пазьней за красавік 1919 палкоўнік летувіскай арміі Мікас Гядгаўдас прапанаваў Станіславу Булак-Балаховічу перайсьці са сваім атрадам у склад летувіскай арміі, на што той пагадзіўся. У лісьце прадстаўніку [[Летува|Летувы]] Балаховіч выказаўся, што ён «здаўна выношваў мару прыбыць на чале добра ўзброенага атраду для абароны межаў на сваю Радзіму»<ref>Балахоўцы… С. 74.</ref>. Ён сказаў, што гатовы стварыць у Эстоніі атрад у некалькі соцень жаўнераў летувіскай арміі, але для гэтага «неабходна некаторая маральная й матэрыяльная падтрымка з боку Летувы». 10 траўня прадстаўнік атраду Балаховіча жаўнер Галкін перадаў летувіскім прадстаўнікам пісьмовае прашэньне аб залічэньні ў летувіскае войска «Балаховіча зь летувісамі». 15 траўня летувіскі міністар загадвае маёру Аляксандрасу Шумскасу выехаць у Эстонію й арганізаваць перапраўку атраду Балаховіча ў Летуву, на што летувіскім урадам было выдзелена {{лік|10000}} аўксінаў. Балаховіч, прыняўшы летувіскія грошы, адкладвае высылку жаўнераў на пазьнейшы час<ref>Балахоўцы… С. 75.</ref>. У лісьце ад 15 чэрвеня Балаховіч абавязваецца ў хуткім часе ажыцьцявіць ускладзеныя на яго задачы, але адзначае пра складанасьць збору летувісаў. 14 чэрвеня на летувіскі фронт быў высланы невялікі атрад пад камандаваньнем Паўлоўскага. Аднак неўзабаве, пасьля некалькіх баёў на баку летувісаў, празь небаяздольнасьць і харчовае ды фінансавае пытаньне атрад быў высланы назад. 27 ліпеня камандуючы летувіскай арміяй Сыльвестрас Жукаўскас загадаў перадаць прадстаўніку Балаховіча наступнае: «Паведаміце, што мы яго не чакаем і што хай атрымлівае забесьпячэньне ад латвійскага насельніцтва…»<ref>Балахоўцы… С. 77.</ref>. У канцы красавіка, падчас падрыхтоўкі да наступленьня, Станіслаў атрымаў назад камандаваньне зыходнай групай<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251.</ref>. 15 траўня ягоны атрад пераправіўся на караблёх праз Чудзкае возера й заняў Гдоў. Гэты манэўр [[Вайна за незалежнасьць Эстоніі|дапамог эстонцам]] заняць 25 траўня [[Пскоў]]. За гэтыя дзеяньні Балаховіч падвышаны да палкоўніка<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. 29 траўня часткі Балаховіча ўступілі ў [[Пскоў]], ужо заняты на той час часткамі 2-й эстонскай дывізіі<ref name="backa"/>. Тут Балаховіч гаспадарыць як вайсковы камэндант Пскоўска-Гдоўскага раёну. З часам гаспадараньня Балаховіча зьвязаныя публічныя павешаньні на ліхтарах, якія праходзілі днём. Пакараньні праходзілі амаль штодзённа ў прысутнасьці самога Балаховіча<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/><ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. У ліпені, пасьля пратэсту прадстаўнікоў саюзьнікаў, пакараньні сьмерцю ў цэнтры гораду былі спыненыя<ref name="rovs"/>. Балаховіч таксама прымяняў сьмяротныя пакараньні ў дачыненьні да прадаўцоў нюхацельнага [[какаін]]у, таксама за некаторыя злоўжываньні расстраляў некалькі байцоў сваёй сотні<ref name="rovs"/>. За 10 месяцаў было павешана агулам каля 120 чалавек<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 251"/>. Таксама Балаховічам практыкаваўся прымусовы збор з «заможных элемэнтаў» (у асноўным [[Габрэі|жыдоў]]) на ўтрыманьне частак Белай арміі<ref name="rovs"/>. У ліпені 1919 году, на бок Булак-Балаховіча перайшоў пяхотны полк Чырвонай Арміі<ref name="hryck"/>. У кіраўніцтве белай арміі насьпяваў канфлікт паміж белымі генэраламі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалаем Юдзенічам]] і [[Аляксандар Радзянка|Аляксандрам Радзянкам]], [[манархізм|манархістамі]], якія складалі большасьць у палітычным і вайсковым кіраўніцтве Паўночна-Заходняй арміі, і рэвалюцыйна-дэмакратычнай групай у гэтай арміі на чале з Булак-Балаховічам, які быў на левым, [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянэраў|эсэраўскім]], крыле гэтай групы<ref name="hryck"/>. У жніўні, па просьбе генэрала Арсеньнева, Балаховіч быў прызначаны генэрал-маёрам. Падставай для падвышэньня стаў пераход частак Балаховіча й эстонцаў у контарнаступленьне супраць бальшавікоў, якія блізка падышлі да Пскова<ref name="rovs"/><ref name="hryck"/>. Прыкладна ў той жа час абвінавачаны ў друкаваньні фальшывых грошай, так званых [[Керанкі|керанак]]. Па патрабаваньні Балаховіча Тэшнэр вырабіў [[клішэ]] для 40-рублёвых керанак, якія друкаваліся ў доме Камэрцыйнага банку пад памяшканьнем раённай камэндатуры<ref name="rovs"/><ref name="backa"/>. У Пскове Балаховіч актыўна кантактаваў з прадстаўнікамі [[Антанта|Антанты]] й эстонскага войска, у выніку чаго прадстаўнікі саюзьнікаў 19 жніўня 1919 году адхілілі генэрала Арсеньнева з пасады камандзіра 2-га корпусу й прызначылі на ягонае месца Балаховіча<ref name="backa"/>. 22 жніўня 1919 году галоўнакамандуючы Мікалай Юдзеніч аддаў загад палкоўніку Б. Перамыкіну заняць Пскоў, арыштаваць Булак-Балаховіча й аддаць яго пад ваенны суд за беззаконныя дзеяньні<ref name="hryck"/>. 23 жніўня Булак-Балаховіч быў зьняты з пасады камандуючага корпусам<ref name="hryck"/>. Булак-Балаховічу з дваццацьцю коньнікамі зь ягонай асабістай сотні ўдалося ўцячы ў Гдоў, дзе ён падпарадкаваўся Юдзенічу<ref name="hryck"/>. Балаховіч фармальна здаў камандаваньне, але ягоны атрад прыняў брат Язэп Балаховіч<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253.</ref>. 26 жніўня праз пагаршэньне стасункаў між эстонцамі й Паўночнай-Заходняй арміяй з прычыны арышту Балаховіча эстонцы пакінулі Пскоў, у выніку чаго той быў заняты бальшавікамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. Юдзеніч не пераймаўся стратай Пскова, ягонай галоўнай мэтай было наступленьне на Петраград<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 253"/>. У хуткім часе Балаховіч уцёк з-пад хатняга арышту. 25 жніўня Балаховіч зь невялікім атрадам сышоў у кірунку станцыі Могліна, дзе прыняў удзел у баі з бальшавікамі<ref name="rovs"/>. Працягваў партызанскую барацьбу пры эстонскай падтрымцы ў раёне Пскову<ref name="rovs"/>. Пасьля паразы Паўночна-Заходняй арміі пад Петраградам у лістападзе 1919 году сярод яе камандаваньня ўзмацніліся рознагалосьсі. Яны абвастрыліся пасьля адыходу Паўночна-Заходняй арміі на тэрыторыю Эстоніі й пачатку мірных перамоваў паміж Савецкай Расеяй і Эстоніяй. Расейская Паўночна-Заходняя армія павінная была быць інтэрнаваная й падлягала ліквідацыі<ref name="hryck"/>. === На баку БНР === {{Асноўны артыкул|Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі}} [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič3.png|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім сабакам Райтам, кастрычнік-лістапад 1919 году]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič5.jpg|значак|зьлева| Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім штабам, кастрычнік-лістапад 1919]] [[Файл:Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэнне на службу.jpg|значак|Ліст С. Булак-Балаховіча да Старшыні РНМ БНР пра залічэньне на службу]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]] зьвярнула ўвагу на Булак-Балаховіча яшчэ восеньню 1918 году, адразу пасьля ягонага пераходу на бок белых. Усталяваньне кантакту было немагчымым праз адсутнасьць беларускага прадстаўніцтва ў Эстоніі. Акрамя гэтага, нямецкія акупацыйныя ўлады не пагаджаліся на арганізацыю беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132.</ref>. Праз год, 18 кастрычніка 1919 году, шэф [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Беларускай вайскова-дыпляматычнай місіі ў Латвіі й Эстоніі]] палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] устанавіў кантакт з Балаховічам. «Бачыўся з прадстаўнікамі Атрада Ген. Балаховіча. Балаховіч цяперака зусім вольны чалавек… Хацеў бы быць бліжэ да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён. Трэба, кажэ, добра пазнаёміцца з картай, рухам і гісторыяй.» — так адзначыў першую завочную сустрэчу [[Кастусь Езавітаў]]. Далей Езавітаў зазначыў: «Я прапанаваў запытаць яго: Ці ведае ён беларускую (простую) мову; ці ведае мову літоўскую; ці ведае што фамілія его зусім беларуская; па літоўску была б Балаховічунас; як ён адносіцца да нацыянальных пытаньняў і ці прызнае ён незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі»<ref name="Балахоўцы. С. 19">Балахоўцы… С. 19.</ref>. Празь некалькі дзён прадстаўнікі генэрала ізноў сустрэліся зь Езавітавым. «Яны прыйшлі да мяне і паведамілі, што Балаховіч беларускую мову ведае і Беларускую Народную Рэспубліку прызнае і гатоў бараніць». Для свайго пераходу Балаховіч запрасіў 400 тысячаў марак, якія была патрэбныя на ўтрыманьне атраду<ref name="Балахоўцы. С. 19"/>. 14 лістапада 1919 году Балаховіч падаў афіцыйную дэклярацыю аб беларускім грамадзянстве й прыняцьці яго на беларускую службу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Атрад атрымаў афіцыйную назву «Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі». Не пазьней за 24 лістапада Балаховіч атрымаў ад [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]] беларускую форму, пячаткі й штамп Асобнага атраду<ref>Балахоўцы… С. 105</ref>. 26 лістапада — «Асобны аддзел», паводле дамовы беларускіх дыпляматаў [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]] й Езавітава з урадам Эстоніі, прыняты на часовае ўтрыманьне Эстоніі, фінансавыя выдаткі залічаныя ў якасьці дзяржаўнай пазыкі БНР<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. Не ўдалося дабіцца згоды эстонцаў на павялічэньне атраду шляхам мабілізацыі беларусаў, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі, а таксама атрымаць дапамогу з боку дзяржаваў Антанты. Амэрыканская місія перадала балахоўцам палявы шпіталь і мэдыкамэнты<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133.</ref>. У лістападзе — сьнежні 1919 году «Асобны аддзел» займаў частку антыбальшавіцкага фронту каля [[Ізборск]]у, паміж эстонскай і латыскай арміямі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 132"/>. З прычыны эстонска-савецкіх перамоваў Езавітаў зрабіў у [[Рыга|Рызе]] прапанову прыняць атрад Балаховіча пад латыскае камандаваньне, на што атрымаў адмову. Магчыма, адной з прычынаў адмовы сталі беларускія прэтэнзіі на [[Дзьвінск]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. У пачатку студзеня 1920 году [[Латвія]] выказала згоду прыняць частку атраду на сваёй тэрыторыі, у населеным пункце [[Алукснэ|Марыенбург]], аднак адмовілася прыняць яго пад сваё камандаваньне<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 133"/>. 22 студзеня 1920 году «Асобны аддзел» юрыдычна ўключаны Радаю БНР (урад [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]) у склад беларускага войска<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134.</ref>. У ноч на з 27 на 28 студзеня 1920 году Балаховіч арыштаваў галоўнакамандуючага Паўночна-Заходняй арміі [[Мікалай Юдзеніч|Мікалая Юдзеніча]]. Арышт Юдзеніча быў зьдзейсьнены Булак-Балаховічам нібыта для «разьлікаў» на ўтрыманьне рэшткаў Паўночна-заходняга войска. Юдзеніч быў вызвалены эстонскімі ўладамі<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. 8 лютага 1920 году Езавітаў зьвярнуўся зь лістом да [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкага]], у якім, спасылаючыся на ягоны дэкрэт аб фармаваньні беларускага войска, прасіў выдзеліць атраду генэрала Булак-Балаховіча ўчастак фронту на левым флянгу польскіх войскаў. Гэты ліст прадстаўніку Польскай рэспублікі ў Рызе, Б. Боўфалу ўручыў сакратар беларускай місіі [[Янка Чарапук]]. Боўфал адмовіўся рабіць нейкія крокі ў гэтай справе, сьцьвярджаючы што Езавітава й Душэўскага адклікаў іхны ўласны ўрад, якога Польшча не прызнае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 134"/>. === Пад польскім камандаваньнем. Польска-савецкая вайна === [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч і польскія афіцэры. Берасьце, 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič8.jpg|значак|Генэрал-маёр Станіслаў Булак-Балаховіч з чынамі штабу ягонага атраду. [[Чаромха]], 1920]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič7.jpg|значак|зьлева|Штаб групы Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920]] [[Файл:Bulak-Balachowicz and his men, 1920.jpg|значак|Балаховіч з атрадам, 14 сакавіка 1920]] [[Файл:Konnaja vyviedka hrupy Bałachoviča.jpg|значак|257x257пкс| Конная выведка групы Станіслава Булак-Балаховіча. [[Берасьце]], 1920.]] Палякамі былі распачатыя сакрэтныя перамовы з Балаховічам пры пасярэдніцтве ягонага брата Язэпа ў канцы студзеня 1920. 17 лютага 1920 году Балаховіч выказаў згоду на пераход пад польскае камандаваньне (у дзень прыняцьця ў склад беларускага войска ўрадам Антона Луцкевіча), адпаведнае пагадненьне было падпісанае ў Рызе 23 лютага<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135.</ref>. Паводле ўспамінаў [[Зінаіда Гіпіюс|Зінаіды Гіпіюс]], сам Булак-Балаховіч у канцы сакавіка 1920 году так тлумачыў абставіны пераходу свайго атраду з Эстоніі ў Польшчу<ref>Балахоўцы… С. 149</ref>: {{Цытата|Эстонія выпусьціла толькі адзін мой атрад узброеным. Мае людзі ў гэтым атрадзе адмовіліся раззброіцца. У красавіку я павінен зь імі ізноў ісьці супраць бальшавікоў […] Палякі прымуць мяне. Мой атрад ужо у Брэст-Літоўску. Я сустрэнуся зь Пілсудзкім і пакіну яго неадкладна, каб узьяднацца з атрадам […] Я беларус і каталік, але я змагаўся за Расею і буду падтрымліваць расейскую справу.}} 26 лютага атрад (налічваў каля 800 байцоў) пераведзены ў [[Берасьце]] (у [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскую крэпасьць]]) для падмацаваньня й перафармаваньня<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/><ref>Балахоўцы… С. 22.</ref>. Адзіным папаўненьнем атраду былі няпоўныя 200 жаўнераў, дастаўленыя з Эстоніі й Латвіі 21 чэрвеня 1920<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Толькі кожны пяты жаўнер быў беларусам<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 135"/>. Атрад генэрала Булак-Балаховіча быў адасланы на фронт у ваколіцы [[Кіеў|Кіева]] 9 чэрвеня 1920. 10 чэрвеня польскія войскі пачалі адступленьне з глыбіню польскіх пазыцыяў ува Ўкраіне, выкліканае прарывам арміі [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]]. У сярэдзіне ліпеня часткі Балаховіча абараняюць лінію [[Стыр]]ы й выхады з палескіх абшараў. У канцы ліпеня атрад адступіў на [[Стаход]]. У хуткім часе, атрад, падмацаваны арэнбурскімі казакамі правёў пасьпяховы бой за [[Любяшоў|Любешаў]], аднак для прыкрыцьця пяхоты адступіў да [[Камень-Кашырскі|Камень-Кашырскага]]. 3 жніўня генэрал пакінуў і Камэнь-Кашырскі. Празь некалькі дзён Балаховіч перайшоў [[Заходні Буг|Буг]] і перайшоў у Людвінаў. На гэты час ягоны атрад складаў ня больш за 700 чалавек<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 137.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič9.jpg|зьлева|значак|230x230пкс|Станіслаў Булак-Балаховіч у Берасьці, 1920]] У сярэдзіне жніўня, у пераломны момант [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]], у складзе 3-й арміі прыкрываў манэўр польскіх войскаў з-над Вяпра. 15 жніўня аддаў прыказ сканцэнтраваць свае сілы ў [[Лэнчна]]й, які выкананы на наступны дзень. У гэты дзень атрад налічваў 1000 штыхоў і 400 шабляў. Пасьля камбінаванай пасьпяховай атакі на Пухачаў рушыў у напрамку [[Уладава|Ўладавы]] (17 жніўня)<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 138.</ref>. У верасьні польскія войскі пачалі наступленьне на фронце ад мяжы з Румыніяй да Берасьця. 13 верасьня група генэрала Балаховіча ўзяла [[Камень-Кашырскі]]. 26 верасьня Балаховічам ўзяты [[Пінск]], гэтым расьсек 4-ю савецкую армію. Апэрацыя па захопу самога Пінску сталася адной з самых удалых вайсковых апэрацыяў групы Балаховіча за час ваенных дзеяньняў на бальшавіцкім фронце. 30 верасьня група генэрала Булак-Балаховіча была замененая 18-й ПД, завяршыўшы свой удзел у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 139.</ref>. === Палескі паход === ==== Перадумовы ==== У той час, калі вяліся перамовы пра перавод Балаховіча на польскі бок, Пілсудзкі шукаў хаўрусьнікаў з боку Расеі. Пілсудзкі знайшоў паплечніка ў асобе [[Барыс Савінкаў|Барыса Савінкава]]. 16 студзеня, сярод іншага, ён пагадзіўся на правядзеньне плебісцыту на тэрыторыі [[Летува|Летувы]] й Беларусі. Савінкаў атрымаў ад Пілсудзкага дазвол на стварэньне расейскага вайсковага фармаваньня на тэрыторыі Польшчы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 141.</ref>. 27 жніўня 1920 году паміж Савінкавым і Булак-Балаховічам была складзеная дамова, паводле якой Савінкаў абавязваўся правесьці кандыдатуру генэрала на пост галоўнакамандуючага расейскімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Польшчы, а Булак-Балаховіч згаджаўся прызнаць палітычнае кіраўніцтва Савінкава й ягонага Расейскага палітычнага камітэту (РПК)<ref name="rovs"/>. Булак-Балаховіч назваў сваю групу Расейскай народнай дабраахвотніцкай арміяй, а над ягоным штабам у [[Пінск]]у лунаў [[Сьцяг Расеі|расейскі сьцяг]]<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 142.</ref>. Восеньню 1920 зьявіўся [[Беларускі палітычны камітэт]]. Створаны, хутчэй за ўсё, каб стварыць палітычную шыльду для далейшага беларускага паходу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144.</ref>. У пачатку кастрычніка Пілсудзкі прымае рашэньне пра паход [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]] на [[Вільня|Вільню]], у выніку якога пазьней была створаная марыянэткавая дзяржава [[Сярэдняя Літва]]. Верагодна, паход Балаховіча павінен быў быць працягам паходу Жалігоўскага. 12 кастрычніка 1920 году ў Рызе падпісаная папярэдняя польска-савецкая мірная дамова. Гэтая дамова абавязвала польскі бок выдаліць са сваёй тэрыторыі або раззброіць антысавецкія ўзброеныя фармаваньні да 2 лістапада. Польскае камандаваньне прапанавала Балаховічу далей весьці барацьбу самастойна або пакінуць тэрыторыю Польшчы са зброяй у руках, у выніку чаго той вырашыў перайсьці польска-савецкую мяжу<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 144"/>. 12 кастрычніка Балаховіч падпісаў пагадненьне зь Беларускім палітычным камітэтам. БПК абавязваўся дапамагаць генэралу ў арганізацыі беларускай арміі, а Балаховіч павінен быў перадаць уладу на занятай ім тэрыторыі<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 145.</ref>. ==== Баявыя дзеяньні ==== Армія генэрала Булак-Балаховіча ў пачатку лістапада 1920 году налічвала каля 20 тысячаў чалавек. Яна складалася з 1, 2 і 3-й ПД, Пешай сялянскай брыгады, 1-й кавалерыйскай дывізіі (КД), палка данскіх казакоў, Тубыльскага кавалерыйскага палка (КП), асабістых сотняў братоў Балаховічаў, палка цяжкай артылерыі, чыгуначнага палка, самалётнай эскадрыльлі, а таксама штабных і тылавых частак. На баявыя часткі прыпадала каля 15 тыс. У баях ня бралі ўдзел некаторыя часткі, якія не пасьпелі прыбыць альбо былі інтэрнаваныя польскім бокам (полк цяжкай артылерыі). Полк данскіх казакоў ухіліўся ад баявых дзеяньняў. У бой уступілі каля 11 тыс. жаўнераў<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 153—154.</ref>. [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič. Станіслаў Булак-Балаховіч (1921-29).jpg|значак| Фатаграфічны партрэт Станіслава Булак-Балаховіча па вайне]] Плян прадугледжваў заняцьце лініі [[Оўруч]] — [[Мазыр]] — [[Жлобін]], а затым удар на поўнач, на [[Бабруйск]] і [[Барысаў]], і вызваленьне Беларусі. Хутчэй за ўсё, плян быў распрацаваны самім Пілсудзкім<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 152.</ref>. Плян быў разьлічаны на заняцьце Менску польскімі войскамі, што й адбылося 15 кастрычніка. Аднак Балаховіч прамарудзіў з ударам, а польскія войскі вымушаныя былі пакінуць Менск 17 кастрычніка, выконваючы пагадненьне аб замірэньні. Балаховіч аддаў загад аб наступе ад [[Тураў|Турава]] на Мазыр 5 лістапада 1920 году. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 лістапада — мястэчка [[Скрыгалаў]] і вёску [[Скрыгалаўская Слабада]]. 10 лістапада ў другой палове дня часткі палкоўніка Мацьвеева (1-я КД) узялі Мазыр<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 155.</ref>. Апоўдні 12 лістапада ў Мазыр прыбыў генэрал Булак-Балаховіч. З гэтай нагоды былі вывешаныя [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускія сьцягі]]. 16 лістапада Балаховіч заявіў, што не прызнае ўрадаў Луцкевіча й Ластоўскага, а БПК ператварыўся ва ўрад БНР. Гэты ўрад прысвоіў Балаховічу тытул Начальніка Беларускай Дзяржавы<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 156.</ref>. Ноччу з 17 на 18 лістапада пасьля бальшавіцкага наступу, войска Балаховіча пакінула горад Мазыр. У выніку адступленьня 29 лістапада Балаховіч адступіў у нэўтральную зону, створаную раней між Польшчай і СССР. 30 лістапада ён перайшоў мяжу і на наступны дзень накіраваўся ў Варшаву зь дзеячамі БПК<ref>Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 160.</ref>. Атрад пазьней быў раззброены польскімі войскамі. == Міжваенны пэрыяд. Другая сусьветная вайна == Пасьля савецка-польскай вайны быў прызнаны генэралам, але не залічаны ў склад польскага войска як чынны генэрал.[[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič10.jpg|значак|Станіслаў Булак-Балаховіч у цывільным, каля 1922 г.|329x329пкс|зьлева]]У лютым 1921 году Балаховіч арганізаваў сустрэчу прадстаўнікоў Беларускага палітычнага камітэту й «[[Беларуская сялянская партыя Зялёны Дуб|Зялёнага Дубу]]» дзеля падрыхтоўкі да партызанскай вайны ў Беларусі на выпадак польска-савецкай вайны. Але ў хуткім часе штаб Зялёнага Дубу ў Лунінцы быў ліквідаваны расейскім Саюзам абароны Радзімы й свабоды. Пры падтрымцы Балаховіча й на польскія грошы была ўтвораная новая арганізацыя Беларускіх беспартыйных актывістаў, але вялікіх посьпехаў яна не дабілася<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265.</ref>. 27 красавіка 1921 году склаў дамову зь [[Дзяржаўны камітэт БНР|Дзяржаўным камітэтам БНР]] у асобе часткі дэлегацыі БНР у [[Парыж]]ы палкоўніка [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]] й сакратара прэзыдыюму камітэту БНР [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], паводле якой камітэт прызнаваў генэрала Булак-Балаховіча «вярхоўным камандуючым над усімі ўзброенымі сіламі Беларусі»<ref name="rovs" />. Ён быў уведзены ў склад камітэту з правам вырашальнага голасу, аднак неўзабаве гэты камітэт распаўся й большасьць ягоных сяброў распачала антыпольскую дзейнасьць<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 265" />. Булак-Балаховіч займаўся сельскай гаспадаркай, разводзіў коней; на лясных работах у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] былі заняты яго былыя партызаны. Агенты АДПУ арганізавалі на Булак-Балаховіча некалькі замахаў, але ўсе яны скончыліся няўдала, у выніку аднаго зь іх 11 чэрвеня 1923 году быў застрэлены малодшы брат [[Язэп Булак-Балаховіч|Язэп]]<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266">Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266.</ref>.[[Файл:Foto Pruszków BBWR 4.jpg|значак|301x301пкс|Сустрэча кампаніі BBWR. Прушкаў 1933 года, Станіслаў Булак-Балаховіч на пярэднім плане.]]Удзельнічаў у сустрэчы BBWR(Беспартыйны блок падтрымкі рэформаў) у [[Прушкаў|Прушку]] ў 1933. Займаўся вэтэранскай дзейнасьцю. Але з 1937 да 1939 году ўдзельнічае ў [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайне ў Гішпаніі]] на баку генэрала [[Франсіска Франка|Франка]], дзе дапамагае арганізоўваць выведку ў тыле рэспубліканцаў<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. [[Файл:Hierta fon Hierchard.jpg|значак|232x232px|Герта фон Герхард (другая жонка Станіслава Булак-Балаховіча) у Берасьці, 1920 г.]] Пасьля акупацыі Польшчы [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] спрабаваў арганізаваць партызанскі атрад для барацьбы з нацысцкімі акупантамі, удзельнічаў у абароне Варшавы. Быў забіты ў [[Варшава|Варшаве]] 10 траўня 1940 году нямецкім патрулём. Месца ягонага пахаваньня невядомае<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 266" />. == Сям’я == У 1905 годзе ажаніўся першы раз з дачкой лекара з Лужкоў Марціна Гарбэля, Генрыетай. У гэтым шлюбе ў 1907 годзе ў іх нарадзілася дачка Алена, а ў 1910 годзе сын Мэдард, у 1911 годзе сын Генрык. Зь першай жонкай жыў асобна з 1913 году, яна мела ўнутраны рак і памерла ў 1915 годзе<ref name="Латышонак, А. Жаўнеры БНР. С. 237" />. Другім шлюбам (1918/9) жанаты з Гертай фон Герхард. У шлюбе дочкі: Зоф’я й Марыя. Трэцім шлюбам жанаты зь Янінай Карэчкай. У шлюбе дочкі: Данута й Барбара. [[File:“Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.jpg|значак|239x239пкс|[[Анатоль Змітравіч Крывенка]] “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1996.]] [[File:Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.jpg|значак|239x239пкс|''Алесь Іванавіч Цыркуноў “Партрэт генерала Булак-Балаховіча”. 1999.''|зьлева]] == Літаратурная дзейнасьць == [[Файл:POL Bulak Balachowicz plaque, Warsaw 01.jpg|значак|Мэмарыяльная шыльда ў [[Варшава|Варшаве]]|293x293пкс]]Выпусьціў дзьве кнігі пра магчымасьць вайны зь Нямеччынай: «Wojna bedzie czy nie bedzie» («Вайна, будзе ці ня будзе», 1931) і «Precz z Hitlerem czy niech zyje Hitler» («Далоў Гітлера ці хайль Гітлер?», 1933). Вядомыя два вершы, якія ён напісаў па-беларуску: «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D1%96 Покліч бацькі]» (1919) і «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8C Шарак ці брысь]» (1927)<ref name="hryck"/>. == Музыка == Да постаці С.Булак-Балаховіча зьвярталіся ў сваіх песьнях бард [[Андрэй Мельнікаў]] ("Сынкі мае", "Вяртаньне Булак-Балаховіча") і гурт [[Dzieciuki]] ("Хлопцы-балахоўцы"). == У мастацтве == ''Анатоль Крывенка'' (беларускі мастак, жывапісец) пісаў партрэт Балаховічу ў 1996. Так сама Алесь Цыркуноў пісаў партрэт Балаховічу ў 1999.<ref>[https://adradjency.narod.ru/nashaniusky/bulak-balahovich.html Адраджэнцы Беларусi | Нашаніускі перыяд]</ref> [[Файл:BPN rower 2010 9.JPG|значак|239x239пкс|Роварная акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.|зьлева]] == Памяць == Сымбалічная магіла генэрала Станіслава Булак-Балаховіча месьціцца на варшаўскіх Камунальных, былых вайсковых, могілках.<ref>https://charter97.org/ru/news/2016/5/10/203627/</ref> У Варшаве на будынку праваслаўнай духоўнай сэмінарыі ў раёне Саска-Кэмпа знаходзіцца памятная дошка ў памяць пра Булак-Балаховіча.<ref>https://budzma.org/news/vandruem-pa-varshave-1.html</ref> Таксама ў Варшаве 15 траўня 2010,адбылася [[Ровар|роварная]] акцыя памяці Станіслава Булак-Балаховіча.<ref>Biełaruskaja nacyjanalnaja pamiać</ref> == Крыніцы й заўвагі== {{Крыніцы|2}} ;Заўвагі {{заўвагі}} == Літаратура == * Авторский коллектив. Гражданская война в России: энциклопедия катастрофы / Составитель и ответственный редактор: Д. М. Володихин, научный редактор С. В. Волков. — 1-е. — М.: Сибирский цирюльник, 2010. — С. 301. — 400 с. — {{ISBN|978-5-903888-14-6}}. * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|частка = |загаловак = Жаўнеры БНР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 373|сэрыя = |isbn = 978-5-00076-003-1|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070928043523/http://www.bie.ee/historyja/historyja.htm Інфармацыя і фота пра Асобны атрад войск БНР у Эстоніі] * [https://web.archive.org/web/20081120075445/http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак — Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году] * [https://web.archive.org/web/20160120151715/http://www.jivebelarus.net/history/faces/stanislaw-bulak-balachowicz.html А. Грыцкевіч — Станіслаў Булак-Балаховіч] * {{Спасылка | аўтар = Ю. Віцьбіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 9 лютага 2008| url = http://jivebelarus.net/history/new-history/anticom-resist-and-partisans-at-belarus.html?page=10#lnk9| загаловак = Асобны Дабравольны Народны Аддзел БНР| фармат = | назва праекту = Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі| выдавец = Жыве Беларусь. Бібліятэка гістарычных артыкулаў| дата = 20 красавіка 2009 | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20080409110735/http://lib.na.by/authors/bulak-balachovic/index.shtml Вершы С. Булак-Балаховіча] * {{YouTube|z0-Vw7Kl6oI|„Генерал няскончанай вайны”, 1. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} * {{YouTube|62z7_n5NeyU|„Генерал няскончанай вайны”, 2. рэж. Сяргей Ісакаў, д/ф 2009 г. Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Булак-Балаховіч, Станіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія генэралы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы БНР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы]] guzplsua9afopo9nnedshx4mk5nf11n 0 9578 2686709 2592404 2026-08-25T09:09:13Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686709 wikitext text/x-wiki {{Манарх |Імя = Сьвідрыґайла |Лацінка = Śvidrygajła |Тытул = |Партрэт = Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (1890).jpg |Памер = |Апісаньне = Сьвідрыгайла (уяўны партрэт) |Імя пры нараджэньні = |Пасада = [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] |Пачатак тэрміну = 1430 |Канец тэрміну = 1432 |Каранацыя = |Папярэднік = [[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]] |Наступнік = [[Жыгімонт Кейстутавіч]] |Нашчадкі = |Каралеўскі дом = |Дынастыя = [[Гедзімінавічы]] |Каралеўскі гімн = |Каралеўскі дэвіз = |Жонка = |Бацька = [[Альгерд]] |Маці = [[Ульляна Аляксандраўна|Ульляна]] |Сайт = }} '''Сьвідрыга́йла Альге́рдавіч''' (у каталіцтве '''Балясла́ў'''; каля 1370<ref>Śvidryhajła // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 201.</ref> — 10 лютага 1452) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] (1430—1432). == Імя == {{Асноўны артыкул|Сьвідрыгайла (імя)|Імёны ліцьвінаў}} [[Сьвідрык|Сьведрык]] (Suedrik<ref name="Schmittlein-1948-102">Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gailo%2C+Geilo%2C+Goyla%2C+Gelo%2C+Geil%2C+Keil#v=snippet&q=Gailo%2C%20Geilo%2C%20Goyla%2C%20Gelo%2C%20Geil%2C%20Keil&f=false S. 567].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сьвінт|-сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Швендэр]], [[Сьвінтаўт|Сьвентальд]], [[Сьвентагал]]; германскія імёны Schwender, Switald, [[Гайльсьвінта (імя)|Galsuintha]]) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] swinþs 'моцны, магутны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, аснова [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны ліцьвінаў [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сьвідрыгайла азначае «гаспадар, магутны свавольствам»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Адпаведнасьць імя Сьвідрыгайла германскаму імю Suedrikilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1948-102"/>. Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Свидригайло'' (1382 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 61.</ref>; ''Swetregal'' (31 кастрычніка 1382 году<ref>[https://web.archive.org/web/20210511071118/http://starbel.by/dok/d090.htm Договор между ВКЛ и Тевтонским орденом о передаче части Жемайтии за рекой Дубисой (1382)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Swetregal#v=snippet&q=Swetregal&f=false P. 57].</ref>; ''herczog Swittrigail''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittrigail#v=snippet&q=Swittrigail&f=false S. 704].</ref>, ''Swittergal''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittergal#v=snippet&q=Swittergal&f=false S. 708].</ref> ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]]); ''Boleslao alias Swytrygalone'' (''Boleslaus alias Swytrygal''<ref name="Urban-2001-197-198">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 197—198.</ref>; 25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''Мы, князь Швитригаило'' (20 сакавіка 1401 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 512.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swyttirgail dei gratia princeps et heres Litwanie et Russie et dominus Podolie'' (2 траўня 1402 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Boleslaus+alias+Swyttirgail#v=snippet&q=Boleslaus%20alias%20Swyttirgail&f=false S. 82].</ref>; ''herczog Swittergeil'' (13 кастрычніка 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swittergeil#v=snippet&q=Swittergeil&f=false S. 136].</ref>; ''Boleslao alias Switrigaylo'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Swydrygal'' ([[De magna strage]])<ref>Pomniki dziejowe Polski. T. 4. — Lwów, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1vYJz9XLa4UC&q=Swydrygal#v=snippet&q=Swydrygal&f=false S. 46].</ref>; ''Шватрегайло Олгердовичь'' ([[Цьвярскі летапіс]] пад 1408 годам)<ref>ПСРЛ. Т. 15. — М., 2000. С. 474.</ref>; ''Quomodo cupientes cum Iuclito principe domnino Boleslao Alias Swidrigal magno Duce lithwanie et cet fratre nostro carissimo'' (1409 год)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA103&dq=Boleslao+Alias+Swidrigal+magno+Duce+lithwanie+et+cet+fratre+nostro+carissimo&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjbg63pzrP9AhUWxgIHHZaiCGYQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Boleslao%20Alias%20Swidrigal%20magno%20Duce%20lithwanie%20et%20cet%20fratre%20nostro%20carissimo&f=false S. 103].</ref>; ''dominus Boleslaus alias Switergal dux Littuanie'' (2 і 4 кастрычніка 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Switergal#v=snippet&q=Switergal&f=false S. 203].</ref>; ; ''Swiedergal'' (травень 1419 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swiedergal#v=snippet&q=Swiedergal&f=false S. 447—448].</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swidrigaill dei gracia dux Olgorthowicz'' (10 верасьня 1420 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA489&dq=dux+olgorthowicz&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif7Mfzo5z9AhXatqQKHbL0AcIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=dux%20olgorthowicz&f=false S. 489].</ref>; ''herczug Swidirgal'' (ліпень 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swidirgal#v=snippet&q=Swidirgal&f=false S. 567].</ref>; ''Boleslaus alias Swidrigail die gracia dux Littwanie et terrerum Czirneow'' (27 ліпеня 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA569&dq=Boleslaus+alias+Swidrigail+die+gracia+dux+Littwanie+et+terrerum+Czirneow&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiWzMOuzrP9AhXLF-wKHcJ-BL4Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Boleslaus%20alias%20Swidrigail%20die%20gracia%20dux%20Littwanie%20et%20terrerum%20Czirneow&f=false S. 569].</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall dux Czirnihouiensis'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall'' (7 лістапада 1430 году)<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Switrigall#v=snippet&q=Switrigall&f=false С. 130].</ref>; ''Nos, Switrigal'' (29 лістапада 1430 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 513.</ref>; ''Swydrigall, von Gotis gnaden grosfurste zur Lithawen und zur Rewssin etc'' (29 красавіка 1431 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 787.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swythergal'' ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]])<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Swythergal#v=snippet&q=Swythergal&f=false С. 131].</ref>; ''Boleslaus, anders Switrigal, von Gots gnaden grosfurste zu Lithawen und Rewssen etc.'' (22 чэрвеня 1432 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 792.</ref>; ''herczog Swidirgal'' (4 верасьня 1432 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 518.</ref>, 16 кастрычніка 1436 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 534.</ref>); ''Schwitrigall'' (13 лістапада 1432 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 526.</ref>; ''herczog Swydirgal'' (12 сьнежня 1432 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 54.</ref>; ''Swittergal'' (красавік 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''hern Boleslao, anders Swidrigal'' (25 траўня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''herczog Swydergal'' (4 лістапада 1434 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 55.</ref>; ''herczog Swiidergalle'' (17 кастрычніка 1435 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 8. — Riga; Moskau, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OUYOAAAAQAAJ&q=%40Swiider#v=snippet&q=%40Swiider&f=false S. 611].</ref>; ''мы, великии князь Швитрикгаилъ'' (13 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 536.</ref>; ''herczogk Schwidrigal'' (1 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 538.</ref>; ''Швитригайло'' (14 сакавіка 1445 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 37.</ref>; ''Швитригайл Олкгирдович'' (15 траўня 1446 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 4.</ref>; ''мы великий князь Александро, инако Швитрикгайло Олькгирдовичь'' (29 сьнежня 1446 году, 29 сьнежня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 5, 6.</ref>; ''Швитрикгайл[ъ] Олькгирдовичь'' (31 сьнежня 1450 году, 1451 год<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 45, 46.</ref>); ''Швитригайло Оликгирдович'' (24 верасьня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 44.</ref>; ''Швитрикаила Олкердови(ч)'' (1452 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 38.</ref>; ''Свитригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 72, 206, 209—210].</ref>, ''Светригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 106, 117, 119].</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]); ''Швитригайло Олгердовичь'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 257, 264].</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (1443).jpg|значак|Крыжакі пад камандаю князя Вугоршчыны і Літвы Сьвідрыгайлы перамагаюць туркаў у морскай бітве. Мініятура 1443 г.]] Сын [[Альгерд]]а і яго другой жонкі цьвярской князёўны [[Ульляна Аляксандраўны|Ўльляны]], малодшы брат [[Ягайла|Ягайлы]]. У лютым 1386 году перад каранацыяй Ягайлы польскай каронай у [[Кракаў|Кракаве]] быў у складзе дэлегацыі Вялікага Княства Літоўскага, перайшоў з праваслаўя ў каталіцтва<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Свідрыгайла // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 556.</ref>. Атрымаў ад Ягайлы ва ўдзел [[Віцебскае княства]]. Калі гаспадаром зрабіўся [[Вітаўт]], той у 1392 годзе пазбавіў Сьвідрыгайлу віцебскага пасаду. З таго часу быў у апазыцыі да Вітаўта, але ў выніку прыміраўся зь ім. У 1396 годзе зьехаў у [[Інфлянты]] да крыжакаў, з вайсковай сілай якіх завалодаў [[Віцебск]]ам. Вітаўт з сваім войскам адбіў [[места]], паланіў Сьвідрыгайлу-Баляслава і адправіў яго да Ягайлы ў [[Польшча|Польшчу]]. 12 жніўня 1399 году ў складзе войска Вялікага княства Літоўскага браў удзел у [[Бітва на Ворскле|бітве на рацэ Ворскле]]. У 1400 годзе прысягнуў Вітаўту за княскі пасад у [[Падольле|Падольлі]]. Праз 2 гады ўцёк у [[Прусія|Прусію]], адкуль з крыжакамі зьдзейсьніў некалькі паходаў на ВКЛ. У 1407 годзе па замірэньні атрымаў ад Вітаўта княскі пасад у [[Ноўгарад-Северскі|Северску]]. Праз 2 гады вялікакняская варта пасадзіла яго на 9 гадоў у [[цьвердзь]] [[Камянец]] ([[Берасьцейскі павет]]) па выяўленьні перамоваў з крыжакамі аб зрынаньні Вітаўта<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Анатоль Мясьнікоў]].|загаловак=Самы мяцежны ўладар|спасылка=http://www.zviazda.by/second.html?r=4&p=47&archiv=30072004|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[Газэта]]|год=30 ліпеня 2004|нумар=[http://www.zviazda.by/second.html?archiv=30072004 182-183]|старонкі=|issn=1990-763x}}</ref>. Па сьмерці [[Вітаўт]]а ў 1430 годзе згодна з умовамі [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] вялікі князь літоўскі мусіў абірацца з згоды [[Ягайла|Ягайлы]] і польскіх паноў. Але князі і баяры, якія сабраліся на сойм ў [[Вільня|Вільні]], без узгадненьня абвясьцілі вялікім князем літоўскім Сьвідрыгайлу. Не жадаючы канфлікту з [[ВКЛ]] Ягайла пагадзіўся з гэтым выбарам. Сьвідрыгайла хоць і быў ахрышчаны ў каталіцтва, але быў вядомы як супраціўнік уніі з Польшчай і даўні супраціўнік Вітаўта і Ягайлы. Відаць, менавіта гэтым кіравалася незалежніцкая партыя, якая складалася ў большасьці з [[Праваслаўе|праваслаўных]] пры яго абраньні на пасаду. Польскі храніст [[Ян Длугаш]] кажа, што Сьвідрыгайла меў павагу ў праваслаўных, бо хоць сам быў каталіком, але меў вялікую прыхільнасьць да іх веры. Стаўшы вялікім князем, Сьвідрыгайла пачаў раздаваць важныя дзяржаўныя пасады амаль выняткова праваслаўным, якія складалі большасьць ягонага атачэньня. Гэтым была незадаволена прапольская партыя, якая складалася ў большасьці з [[Каталіцтва|каталікоў]]. Ранейшы [[Гарадзельскі прывілей]], хоць ён і абмежавана дзеяў у ВКЛ, даваў новаахрышчаным каталікам перавагі перад праваслаўнымі, але Сьвідрыгайла ўвогуле не зважаў на гэта. Незадаволенасьць каталікоў добра адлюстроўваюць словы кракаўскага біскупа [[Зьбігнеў Алясьніцкі|Зьбігнева Алясьніцкага]], які ў 1432 годзе пісаў, што праваслаўныя пры Сьвідрыгайле трымаюць у сваіх руках амаль усе найважнейшыя гарады і пасады, чаго не было пры Вітаўце. [[Файл:Śvidrygajła, Pahonia. Сьвідрыгайла, Пагоня (1402, 1930).jpg|значак|Пячаць Сьвідрыгайлы з [[Пагоня]]й, 1402 г.]] У замежнай палітыцы валадараньне Сьвідрыгайлы пачалося з канфлікту з Польшчай. Спрэчкі за [[Падольле]] былі яшчэ пры [[Альгерд]]зе і Вітаўце, а пры Сьвідрыгайле зноў абвастрыліся, а ў канцы 1430 году перарасьлі ва ўзброенае змаганьне. Адбыўся канчатковы разрыў паміж Сьвідрыгайлам і Ягайлам. Па безвыніковых перамовах польскі кароль у чэрвені 1431 году пачаў вайну і накіраваў сваё войска на [[Валынь]]. Сьвідрыгайла шукаў хаўрусьнікаў — яго падтрымліваў імпэратар [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] [[Жыгімонт Люксэмбурскі]], які абяцаў вялікаму князю каралеўскую карону, а таксама [[Тэўтонскі ордэн]], які жадаў рэваншу па паразе 1410 году. У чэрвені 1431 году Сьвідрыгайла падпісаў абаронча-наступальную дамову зь вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна [[Павал Русдорф|Паўлам Русдорфам]], таксама дапамогу абяцалі [[татары]] і [[Сьпіс малдаўскіх гаспадароў|малдаўскі гаспадар]]. [[Файл:Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (XVIII).jpg|значак|Уяўны партрэт Сьвідрыгайлы, XVIII ст.]] Страта палітычных пераваг, гарантаваных Гарадзельскім прывілеем, а таксама разрыў з Польшчай, выклікалі натуральную незадаволенасьць каталіцкай часткі князёў і баяраў, а таксама і тых праваслаўных якія лічылі за лепшае прапольскую арыентацыю ВКЛ. Былі незадаволеныя і тыя каталікі і праваслаўныя, хто меў уладу пры Вітаўце і быў адхілены ад яе Сьвідрыгайлам. Не абышлося без падбухторваньня з боку Польшчы, якая падтрымлівала прапольскую (ці супрацьсьвідрыгайлаўскую) апазыцыю ў ВКЛ і дапамагала ў падрыхтоўцы замаху на Сьвідрыгайлу. Спробу замаху ўначы 1 верасьня 1432 году ўчынілі ў [[Ашмяны|Ашмяне]] [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (каталік) і [[Сямён Іванавіч Гальшанскі]] (праваслаўны), але Сьвідрыгайле пашчасьціла ўратавацца і ўцячы ў [[Полацак]]. [[Файл:Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (M. Barvicki, 1908).jpg|значак|Уяўны партрэт Сьвідрыгайлы. {{nowrap|М. Барвіцкі, 1908 г.}}]] Адразу па гэтым прапольская партыя абвясьціла вялікім князем аднаго з змоўнікаў, малодшага брата Вітаўта — Жыгімонта Кейстутавіча<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 76.</ref>. Яго ўладу прызналі Вільня, [[Трокі]], [[Коўна|Коўня]], [[Жамойць]] і [[Горадня]], ўзброенай сілай было падпарадкавана [[Берасьце]]. Па гэтым, імаверна бачачы свае цяжкае становішча на бок Жыгімонта перайшла [[Наваградзкае княства|Наваградчына]]. Аднак [[Полацкая зямля|Полацкая]], [[Віцебская зямля|Віцебская]] і [[Смаленская зямля|Смаленская]] землі, [[Северская зямля|Севершчына]], [[Кіеўская зямля|Кіеўшчына]], Валынь не прызналі Жыгімонта, а лічылі вялікім князем Сьвідрыгайлу. Жыгімонт адразу аднавіў зьвяз з Польшчай, падпісаўшы унію ў Горадні, ў якой пацьвердзіў вярхоўную ўладу Ягайлы на ўмовах [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскай уніі]] 1401 году, такім чынам абмежаваўшы самастойнасьць ВКЛ часам свайго жыцьця. Каб змагацца зь Сьвідрыгайлам Ягайла прыслаў Жыгімонту польскае войска. Так у ВКЛ пачалася [[грамадзянская вайна ў ВКЛ 1432—1437 гадоў|грамадзянская вайна]] 1432—1437 гадоў. Трэба адзначыць, што гэтая вайна ня мела нацыянальна-рэлігійнага характару, бо ў абодвух супрацьлеглых лягерах былі як праваслаўныя, так і каталікі. Напраўду яна была змаганьнем княска-баярскіх партыяў паміж сабою. Напрыклад, Сьвідрыгайла лічыў сябе заўзятым каталіком і прытым ачольваў у асноўным праваслаўную партыю, але гэтая партыя змагалася не за веру, а за сваё дамінантнае становішча ў дзяржаве і ў ёй таксама былі князі і баяры каталіцкага веравызнаньня, якія выступалі супраць уніі з Польшчай і за хаўрус з Тэўтонскім ордэнам. Сьвідрыгайла абапіраючыся на Полацак з восені 1432 году пачаў рабіць вайсковыя выправы землі, што прызналі Жыгімонта. Узімку і ўлетку 1433 году войска Сьвідрыгайлы хадзіла да Вільні і [[Наваградак|Наваградку]], заняло шэраг невялікіх [[горад|гарадоў]], але ўвогуле вайсковыя дзеяньні былі для іх няўдалыя. Не надалі абяцанай дапамогі татары і малдаўскі гаспадар. Толькі [[Лівонскі ордэн]] пасылаў свае войскі супраць Жыгімонта. У сваю чаргу Жыгімонт Кейстутавіч пры падтрымцы польскіх войскаў ваюючы землі, што захавалі адданасьць Сьвідрыгайлу, у 1433 годзе дахадзіў да [[Амсьціслаў|Амсьціслава]]. Маючы колькасную перавагу, Сьвідрыгайла ня здолеў плённа яе выкарыстаць, да таго ж хутка страціў галоўнага хаўрусьніка. Польска-чэскае войска напала на [[Новая Марка|Новую Марку]] і падышло да [[Гданьск]]у, вялікі магістар Тэўтонскага ордэна мусіў скласьці з Польшчай замірэньне. У выніку дамовы, складзенай у канцы 1433 году ў [[Ленчыцы|Ленчыцах]], Ордэн выракся хаўрусу зь Сьвідрыгайлам. Вызначальнымі для зыходу вайны былі прывілей 1432 году, выдадзены Ягайлам для [[Луцкая зямля|Луцкай зямлі]] і [[агульназемскі прывілей]], выдадзены Жыгімонтам у Троках 6 траўня 1434 году. Гэтыя прывілеі абвяшчалі роўнасьць правоў праваслаўных і каталікоў у межах ВКЛ — правы, што гарантаваліся каталікам Гарадзельскім прывілеем, пашыраліся на ўсіх падданых незалежна ад веравызнаньня. У прывілеі Жыгімонта адзначалася, што такая роўнасьць была заўжды, але гэтым актам яна афіцыйна пацьвярджаецца. Хоць у [[Троцкі прывілей (1434)|Троцкім прывілеі]] дэкляравалася, што пасады [[ваявода]]ў і [[кашталян]]аў віленскага і троцкага могуць займаць толькі каталікі, але ж праваслаўнае баярства атрымала гарантыі недатыкальнасьці сваіх зямельных уладаньняў, свабоду распараджэньня зямлёй, ільготы ад дзяржаўных павіннасьцяў. Гэтым зьняліся асноўныя супярэчнасьці ў грамадзтве і Сьвідрыгайла пачаў страчваць падтрымку. Сьвідрыгайла спадзяваўся на дапамогу каталіцкага Захаду, зьвярнуўся да [[Базэльскі сабора|Базэльскага сабору]]. У 1433 годзе ў Базэль прыйшоў ліст нібыта ад праваслаўных баяраў зь Віцебску, якія выказалі жаданьне падпарадкавацца Рыму, а ў наступным годзе на царкоўным саборы зьявілася дэлегацыя Сьвідрыгайлы, якая пацьвердзіла яго пляны уніі і папрасіла дапамогі ў змаганьні з Жыгімонтам і Ягайлам. Але гэта была памылкаю, бо праваслаўныя па Троцкім прывілеі і так пакідалі лягер Сьвідрыгайлы, а яго намер увесьці царкоўную унію яшчэ больш адштурхнуў іх. Паспрыяла гэтаму і тое, што князь улетку 1435 году загадаў спаліць у [[Віцебск]]у мітрапаліта Герасіма, бо падазраваў апошняга ў пераходзе на бок Жыгімонта. У такім становішчы Сьвідрыгайла, пакуль яшчэ меў даволі шмат прыхільнікаў, надумаў даць прапольскай партыі генэральную бітву. У ліпені 1435 году разам з войскамі Лівонскага ордэна ён рушыў на Жыгімонта. Войска Сьвідрыгайлы ўзначальваў дасьведчаны войскаводзец [[Жыгімонт Карыбутавіч]]. На дапамогу ж Жыгімонту Кейстутавічу прыйшлі польскія харугвы. У [[Бітва пад Вількамірам 1435 году|бітве пад Вількамірам на рацэ Сьвятой]] 1 верасьня 1435 году, прыняўшы бой у надзвычай неспрыяльных умовах, войскі Сьвідрыгайлы пацярпелі цяжкую паразу. З 50 князёў-удзельнікаў бітвы на баку Сьвідрыгайлы загінула 13, а 34 трапілі ў палон. Вялікія страты панесла і лівонскае рыцарства: загінуў магістар [[Франц фон Кірскорф]] і некалькі [[камтур]]аў. Сьвідрыгайла з 30 баярамі ўцёк у [[Полацак]]. Але па гэтай бітве, у якой незалежніцкая партыя панесла цяжкія страты, падтрымка Сьвідрыгайлы стала маламагчымай, і ў гэтым жа годзе ўладу Жыгімонта прызнаў [[Смаленск]]; [[Полацак]] і [[Віцебск]] жа адбілі аблогі войскаў Жыгімонта. Тэўтонскі ордэн падпісаў у [[Брэст Куяўскі|Брэсьце Куяўскім]] «вечны мір» з Жыгімонтам Кейстутавічам і Ягайлам, зноў адмовіўся ад хаўрусу зь Сьвідрыгайлам і прызнаў уладаром ВКЛ Жыгімонта Кейстутавіча, абавязваючыся і ў будучым прызнаваць толькі таго вялікага князя літоўскага, які будзе абраны з згоды Польскага каралеўства, ды не падтрымліваць вялікіх князёў літоўскіх у іх антыпольскіх захадах. Наступным летам [[Полацак]] і [[Віцебск]] прызналі ўладу Жыгімонта. Нейкі час Сьвідрыгайла яшчэ знаходзіў падтрымку на Кіеўшчыне, Севершчыне і [[Валынь|Валыні]], але потым пакінуў і гэтыя землі, атрымаўшы прытулак у [[Валахія|Валахіі]]. Там Сьвідрыгайла знаходзіўся да забойства Жыгімонта Кейстутавіча, арганізаванага незалежніцкай партыяй. Па гэтым ён зьявіўся на Валыні і называў сябе [[Вярхоўны князь літоўскі|вярхоўным князем літоўскім]]. Але рада князёў і паноў, узначаленая [[Ян Гаштольд|Янам Гаштольдам]] 29 чэрвеня 1440 году, абвясьціла вялікім князем трынаццацігадовага [[Казімер Ягелончык|Казімера]], зрабіўшы гэта ізноў жа без узгадненьня з польскімі панамі. У тым жа годзе вялікі князь Казімер перадаў Сьвідрыгайлу Валынскае княства, дзе той панаваў да самой сьмерці<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Свідрыгайла // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 557.</ref>. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Уяўныя партрэты вялікага князя Сьвідрыгайлы" class="center"> Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (A. Guagnini, 1578).jpg|З хронікі [[Аляксандар Гваньіні|А. Гваньіні]] «Апісаньне эўрапейскай Сарматыі», 1578 г. Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (A. Guagnini, 1578, 1883).jpg|Паводле А. Гваньіні, 1883 г. Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (A. Tarasievič, 1675).jpg|З радаводу князёў [[Палубінскія|Палубінскіх]]. [[Аляксандар Тарасевіч|А. Тарасевіч]], 1675 г. Śvidrygajła. Сьвідрыгайла (J. Aziambłoŭski, 1840).jpg|[[Юзэф Азямблоўскі|Ю. Азямблоўскі]], 1840 г. </gallery> {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Вітаўт]] |назва = [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] |гады = 1430—1432 |наступнік = [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонт]] }} {{Канец блёку}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * Палехаў, С. Сорак гадоў барацьбы — дваццаць два месяцы ўлады: лёс вялікага князя Свідрыгайлы // [[Наша гісторыя]]. № 1, 2018. С. 10—13. {{ISBN|2617-2305}}. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/133470 Свідрыгайла (у праваслаўі Леў, у каталіцтве Баляслаў)], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] {{Вялікія князі літоўскія}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Альгердавічы]] [[Катэгорыя:Памерлі 10 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1452 годзе]] hvwd6zjpza5gs957jxxgfoztoi9800a 0 9847 2686768 2610006 2026-08-25T11:07:46Z ~2026-46522-15 99707 2686768 wikitext text/x-wiki {{Манарх |Імя = Ґедзімін |Лацінка = Giedzimin<ref>{{Літаратура/Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс, 2001)}}</ref> |Тытул = |Партрэт = Giedzimin. Гедзімін (1709).jpg |Памер = |Апісаньне = Гедзімін Вялікі (уяўны партрэт)<br />З [[Кодань|Коданскай]] галерэі, 1709 год |Імя пры нараджэньні = |Пасада = 10-ы [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] |Пачатак тэрміну = 1316 |Канец тэрміну = 1341 |Каранацыя = |Папярэднік = [[Віцень]] |Наступнік = [[Еўнут]] |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|23|2|1275}} |Месца нараджэньня = |Дата сьмерці = 1341 |Месца сьмерці = |Дата пахаваньня = |Месца пахаваньня = |Нашчадкі = '''сыны:''' [[Манівід Гедзімінавіч|Манівід]], [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт-Глеб]], [[Альгерд]], [[Кейстут]], [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт-Фёдар]], [[Карыят Гедзімінавіч|Карыят-Міхал]], [[Еўнут Гедзімінавіч|Еўнут-Іван]] <br>'''дачкі''': [[Альдона Гедзімінаўна|Альдона-Ганна]], [[Данміла Гедзімінаўна|Данміла-Лізавета]], [[Бірута Гедзімінаўна|Бірута]] (умоўнае імя), [[Марыя Гедзімінаўна (старэйшая)|Марыя Старэйшую]], [[Аўгуста Гедзімінаўна|Аўгуста-Анастасія]], [[Марыя Гедзімінаўна (малодшая)|Марыя Малодшая]] і [[Яўхімія Гедзімінаўна|Яўхімія]] |Каралеўскі дом = |Дынастыя = [[Гедзімінавічы]] |Каралеўскі гімн = |Каралеўскі дэвіз = |Жонка = 1-я: [[Віда (жонка Гедзіміна)|Віда]]<br>2-я: [[Вольга (жонка Гедзіміна)|Вольга Ўсеваладаўна]]<br>3-я: [[Леанідыя (жонка Гедзіміна)|Леанідыя]] |Бацька = |Маці = |Сайт = }} '''Гедзімін''', '''Гедымін''' (23 лютага<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Дзьве даты: 23 лютага|спасылка=|выданьне=[[Чырвоная зьмена]]|тып=|год=23 лютага 2011|нумар=7 (15658)|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/74837/23lut-8.indd.pdf 2]|issn=}}</ref> 1275—1341) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] (1316—1341). У часы Гедзіміна [[Вялікае Княства Літоўскае]] стала моцнай [[Усходняя Эўропа|ўсходне-эўрапейскай]] дзяржавай, займела дынастычныя сувязі з амаль усімі навакольнымі краінамі — Мазоўшам, Польшчай, Галіцка-Валынскім княствам, Цьверскім княствам, Масковіяй. Апроч [[Вільня|Вільні]], мураваныя замкі зьявіліся ў [[Меднікі|Медніках]], [[Ліда|Лідзе]], [[Крэва|Крэве]], [[Віцебск]]у. Узмацнілася запазычаньне элемэнтаў [[Заходняя Эўропа|заходне-эўрапейскай]] [[культура|культуры]]. Адначасна Гедзімін паклаў падмурак [[Русіны (гістарычны этнонім)|рускаму]] вэктару палітыкі гаспадарства, які разьвіваўся ў наступныя дзесяцігодзьдзі. Яго шматлікія нашчадкі ўтварылі дынастыю [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Гедзімін // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 520.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Гедзімін (імя)|Імёны ліцьвінаў}} Гідземін (адзначаецца пад 718 годам у форме ''Diddeminum''<ref>Diplomata chartae, epistolae, leges aliaque instrumenta ad res Gallo- Francicas spectantia. T. 2. — Lutetia Parisiorum, 1849. [https://books.google.by/books?id=O1NEAAAAcAAJ&pg=PA450&dq=Diddeminum+718&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj4zdTq2-P9AhUoiv0HHR6XAmIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Diddeminum%20718&f=false P. 450].</ref>, дзе першую літару трэба чытаць як ''G''<ref name="Schmittlein-1964-83">Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 83.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Schmittlein-1964-83"/><ref name="Schmittlein-1966-479">Schmittlein R. Les noms d'eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. [https://books.google.by/books?id=LVgIAQAAIAAJ&q=Diddeminum+%22signale+que+le+nom+est+corrompu%22&dq=Diddeminum+%22signale+que+le+nom+est+corrompu%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiJsLXX4Lb-AhXWt6QKHeDuDJ4Q6AF6BAgIEAI P. 479].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гедмонт]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Такім парадкам, імя Гедзімін азначае «пыхлівы думкамі»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17—18, 21.</ref>. Адпаведнасьць імя Гедзімін старажытнаму германскаму імю ''Diddeminum'' — як і правільнае прачытаньне першай літары гэтага імя — сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1964-83"/><ref name="Schmittlein-1966-479"/><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 166.</ref>. Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Gedeminne'' (1322 год<ref>[http://starbel.by/dok/d337.htm Первое послание Гедимина папе Иоанну XXII (1322)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>, 25 студзеня 1323 году<ref>[https://web.archive.org/web/20230314193953/http://starbel.by/dok/d339.htm Послание Гедимина жителям Любека, Штральзунда, Бремена, Магдебурга и Кельна (1323)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>, 26 траўня 1323 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?id=4zoPAAAAYAAJ&pg=PA143&dq=%22Polonicum+,+Semigallicum+ac+Ruthenicum%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUiLHvp-j8AhW1xQIHHYMbCk8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22Polonicum%20%2C%20Semigallicum%20ac%20Ruthenicum%22&f=false S. 143].</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241224135657/http://starbel.by/dok/d342.htm Послание Гедимина жителям Любека, Ростока, Штральзунда, Грейфсвальда, Штеттина и Готланда (1323)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241224132702/http://starbel.by/dok/d343.htm Послание Гедимина монахам Ордена францисканцев (1323)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>, 2 кастрычніка 1323 году<ref>[https://web.archive.org/web/20241116140648/http://starbel.by/dok/d349.htm Мирный договор Гедимина с Ливонией и Эстонией (1323)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>); ''Gedemynde'' (29 лістапада 1322 год)<ref>[http://starbel.by/dok/d338.htm Послание Риги Гедимину о незаключении договора с Тевтонским орденом (1322)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Gedemini'' (31 жніўня 1324 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241224132227/http://starbel.by/dok/d348.htm Послание папы Иоанна XXII к Тевтонскому ордену о соблюдении договора с Гедимином (1324)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Godeminnus'' (2 чэрвеня 1325 году)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 67.</ref>; ''Anna filia Gedimini Lithvanorum ducis'' («Kalendarz Krakowski» пад 1325 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica: Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Kraków, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9kkhAQAAMAAJ&q=Gedemini#v=snippet&q=Gedemini&f=false S. 651].</ref>; ''Кедименъ'' (1330—1359 гады)<ref>Смоленские грамоты XIII—XIV вв. — М., 1963. С. 64.</ref>; ''Ghodemi(n)ne'' (1 лістапада 1338 году)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 67.</ref>; ''Ghedemynne'' (1 лістапада 1338 — 1341 гады)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 667.</ref>; ''[[Любарт|Lubardus]] filius Gedimini ducis Litwanorum'' ([[Хроніка Яна з Чарнкова]] пад 1349 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica. Pomniki dziejowe polski. T. 2. — Lwów, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AUghAQAAMAAJ&q=%40Lubardus#v=snippet&q=%40Lubardus&f=false S. 629].</ref>; ''братъ Гедиминовъ, князя Литовъского, [[Воін|Воини]] Полотскыи князь''<ref>ПСРЛ. Т. 3. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nc1hAAAAcAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 73].</ref>, ''великого князя Литовскаго Гедемина''<ref>ПСРЛ. Т. 3. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nc1hAAAAcAAJ&q=%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 77].</ref> ([[Наўгародзкі першы летапіс]]); ''Гедименъ'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8A&f=false С. 219, 223].</ref>; ''Gidymin'' ([[Хроніка Быхаўца]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 136—138.</ref>; ''Гедименъ''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. С. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jwIJAAAAQAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0&f=false 187], [https://books.google.by/books?id=jwIJAAAAQAAJ&pg=PA204&dq=%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj44oeoi9z9AhXKDOwKHdhbA2M4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8A&f=false 204].</ref>, ''Гедиманъ''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8A&f=false С. 213].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''Gidzimin Witennowic'' ([[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі]])<ref>Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Maciejá Stryjkowskiego. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vUghAQAAMAAJ&q=Gidzimin+Witennowic#v=snippet&q=Gidzimin%20Witennowic&f=false S. 357].</ref>. == Жыцьцяпіс == === Паходжаньне і радавод === [[Файл:Giedzimin. Гедзімін (K. Witkowski, XIX).jpg|240пкс|значак|Гедзімін. К. Віткоўскі, XIX ст.]] Пастава сёньняшняй афіцыйнай навукі што да паходжаньня Гедзіміна дужа розьніцца ад зьвестак [[Беларуска-літоўскія летапісы|летапісаў і хронік ВКЛ]]. Гэтак, летапісы ВКЛ аднастайна сьведчаць, што Гедзімін быў сынам [[Віцень|Віценя]]. Але сёньняшняя навука, на груньце адно ліста [[Рыга|рыскае]] рады, лічыць Гедзіміна братам Віценя<ref name="evkl519">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Гедзімін // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 519.</ref>. Таксама існуе меркаваньне (на груньце слоў «Задоншчыны»: «правнуки есми Сколомендовы»), што продкам Гедзіміна быў [[яцьвягі|яцьвяскі]] князь [[Скаламенд]]. Падрабязны аповед [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]] сьведчыць, што Гедзімін быў старэйшым сынам вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]], нарадзіўся ў вотчыннай сядзібе Віценя Эйраголе ў 1257 г. і там жа жыў да займаньня вялікакняскага стальца (1316 г.). Гэтыя зьвесткі пацьвярджаюць і шматлікія летапісы ВКЛ, якія згодны, што Гедзімін быў сынам Віценя, а род Віценя быў «''з рожаю Колюмнов''» і меў вотчынай Эйраголу. Таксама «замак Гедзіміна» на Дубісе (відавочна, Эйраголу) ведаў і сучасьнік падзей Пётр з Дусбургу. Такім парадкам, сьведчаньні розных крыніц пацьвярджаюць аўтэнтычнасьць зьвестак [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]]. [[Файл:Giedzimin. Гедзімін (M. Barvicki, 1908).jpg|240пкс|значак|Гедзімін. М. Барвіцкі, 1908 г.]] [[Раўданскі рукапіс]] таксама паведамляе аб трох шлюбах Гедзіміна — з швэдкай [[Віда (жонка Гедзіміна)|Відай]] (сыны ад яе — [[Монтвід]] (нарадзіўся ў 1276 г.) і [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымунт]] (1277 г.)), з смаленскай княжной Вольгай Усеваладаўнай (сыны ад яе — [[Альгерд]] (1296 г.) і [[Кейстут]] (1297 г.)) і з полацкай княжной [[Еўна Полацкая|Еўнай Іванаўнай]] (сыны ад яе — [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт]] (1299 г.), [[Еўнут Гедзімінавіч|Еўнут]] (1301 г.) і [[Карыят Гедзімінавіч|Карыят]] (1306 г.)). Іхныя шматлікія нашчадкі ўтварылі дынастыю [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]. Таксама Гедзімін меў 7 дачок — [[Альдона Гедзімінаўна|Альдону-Ганну]], [[Данміла Гедзімінаўна|Данмілу-Елізавету]], [[Бірута Гедзімінаўна|Біруту]] (умоўнае імя), [[Марыя Гедзімінаўна (старэйшая)|Марыю Старэйшую]], [[Аўгуста Гедзімінаўна|Аўгусту-Анастасію]], [[Марыя Гедзімінаўна (малодшая)|Марыю Малодшую]] і [[Яўхімія Гедзімінаўна|Яўхімію]]. === Валадараньне === Паводле [[Раўданскі рукапіс|Раўданскага рукапісу]] літоўскія паны паднесьлі Гедзіміна на вялікае княжаньне ў студзені 1316 году. Пачатак валадараньня Гедзіміна вызначыўся ўтварэньнем у Вялікім Княстве Літоўскім самастойнай [[Літоўская праваслаўнай мітраполія|Літоўскай праваслаўнай мітраполіі]], падпарадкаванай беспасярэдне [[Сьпіс канстантынопальскіх патрыярхаў|канстантынопальскаму патрыярху]] (існавала ў 1317—1330 гадох, цэнтар — [[Наваградак]]), і спробай нармалізаваць дачыненьні з каталіцкім Захадам. Не пазьней за 1320 год Гедзімін заснаваў мураваны замак у [[Вільня|Вільні]], які стаў яго галоўнай рэзыдэнцыяй (фактычна перанёс сталіцу Вялікага Княства Літоўскага з [[Наваградак|Наваградку]] ў Вільню<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Хто такі Гедзімін? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 11.</ref><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 44.</ref>). Таксама таго ж году ён заснаваў [[Беласток]]. Каля 1321 году Гедзімін збудаваў у Вільні касьцёл для манахаў-францішканаў і аднавіў іх [[касьцёл (будынак)|касьцёл]] у Наваградку, збудаваны яшчэ Віценем і спалены ў выніку нападу крыжакоў. У 1318 годзе сын Гедзіміна [[Альгерд]] ажаніўся з дачкой апошняга [[Сьпіс віцебскіх князёў|віцебскага князя]] з [[Рагвалодавічы|Рагвалодавічаў]], а ў 1320 годзе пачаў княжыць у [[Віцебск]]у. У 1320 годзе шлюбам дачкі Гедзіміна Марыі зь [[Сьпіс вялікіх князёў цьвярскіх|вялікім князем цьвярскім]] [[Дзьмітры Міхайлавіч (вялікі князь цьвярскі)|Дзьмітрыем Міхайлавічам]] быў замацаваны хаўрус зь [[Вялікае княства Цьвярское|Вялікім княствам Цьвярскім]]. У 1322 годзе другі зяць Гедзіміна і яго намесьнік у [[Горадня|Горадні]] [[Давыд Гарадзенскі|Давыд Даўмонтавіч]] быў кароткі час князем [[Пскоў|Пскова]], што прывяло да выхаду Пскова з-пад кантролю [[Ноўгарад]]у. Каля 1322 году пад уладу Вялікага Княства Літоўскага перайшлі [[Берасьцейшчына]] і [[Падляшша]], пра што паведамляюць позьнія [[беларуска-літоўскія летапісы|літоўскія (беларускія) летапісы]] (ускосна пацьвярджаецца пералікам ваяводаў [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] 1335 году, дзе няма ваяводаў з гэтых зямель). У 1323 годзе адбыўся набег літоўскага войска на наўгародзкую воласьць [[Вялікія Лукі]]. Пад беспасярэднюю ўладу Гедзіміна адыйшлі ў 1320-я гады [[Таропецкае княства|Таропецкае]] і [[Ржэўскае княства|Ржэўскае княствы]] на поўначы [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]]. [[Файл:Lithuania Raudone Gediminas Oak.jpg|міні|240пкс|Дуб каля [[Баэрбург]]у, пры якім, паводле паданьня, загінуў Гедзімін]] У траўні 1323 году Гедзімін праз [[Рыга|Рыгу]] зьвярнуўся з шэрагам лістоў да [[Рымская Курыя|Рымскай Курыі]], [[Ганза|Ганзейскага хаўрусу]], [[Саксонія|саксонскіх]] рэзыдэнцыяў францішканскага і дамініканскага ордэнаў. У гэтых лістах Гедзімін, тытуляваны як «''кароль Літвы і Русі, уладар і князь Жамойці''», запрашаў у Вялікае Княства Літоўскае манахаў і майстроў розных спэцыяльнасьцяў, гарантаваў ім розныя прывілеі. 20 кастрычніка 1323 году Гедзімін склаў мір з [[Сьпіс рыскіх арцыбіскупаў|рыскім арцыбіскупам]] і магістратам Рыгі (гэтак званая [[Дамова 1323 году]]). Межы Вялікага Княства Літоўскага і [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] абвяшчаліся адкрытымі для гандлю і вольнага перамяшчэньня людзей. Дачыненьні з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] на прускай мяжы засталіся варожымі, у пачатку 1324 адбыўся шэраг нападаў на [[Жамойць]], у ліпені — аблога войскамі Вялікага Княства Літоўскага ордэнскага замка [[Хрыстмэмэль]]. У кастрычніку 1324 году [[рымскі папа]] [[Ян XXII (папа рымскі)|Ян XXII]] накіраваў сваіх [[легат]]аў, упаўнаважаных ахрысьціць Гедзіміна. Аднак у апошні момант Гедзімін адмовіўся ад прыняцьця каталіцтва, бо задаволіўся мірам з Тэўтонскім ордэнам, складзеным у лістападзе 1324 году з дапамогай легатаў. Адначасна вялікі князь наладзіў добрыя стасункі з [[Польшча]]й і ў 1325 годзе выдаў сваю дачку Альдону-Ганну за Казімера, сына караля [[Уладзіслаў Лакеток|Ўладзіслава Лакетка]]. У 1326 годзе Гедзімін даслаў свайго брата полацкага князя [[Воін]]а, менскага князя Васіля і дарагабужскага князя Фёдара пасольствам да Ноўгарада, вынікам якога было складаньне міру з Ноўгарадам і аднаўленьне міру зь [[Інфлянты|Інфлянтамі]]. Сфэра ўплыву Гедзіміна на Русі няўхільна пашыралася. У 1327—1329 гадох у Пскове па Давыдзе княжыў цьвярскі князь [[Аляксандар Міхайлавіч (вялікі князь цьвярскі)|Аляксандр Міхайлавіч]], які абапіраўся на падтрымку Гедзіміна. [[Файл:Giedziminavičy, Jagajłavičy. Гедзімінавічы, Ягайлавічы (L. Decius, 1521).jpg|міні|240пкс|Дынастыя [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]-[[Ягелоны|Ягелонаў]]. Л. Дыцэюс, 1521 г.]] У 1326 годзе Гедзімін накіраваў войска ў 1200 вершнікаў на чале з Давыдам Гарадзенскім, якое спустошыла зямлю варожага Польшчы [[Брандэнбурскае маркграфства|Брандэнбурскага маркграфства]]. А ў 1328 годзе ўмяшаўся ў канфлікт паміж рыскім магістратам і Лівонскім ордэнам, напэўна, спадзеючыся, што гэта прывядзе да ліквідацыі ордэна. Увосень 1329 году ён на просьбу рыжанаў спустошыў уладаньні ордэна, а ўвесну 1330 году — уладаньні рыскага арцыбіскупа. Аднак закалот скончыўся паразай месьцічаў і дакананьнем імі міру з ордэнам (30 сакавіка 1330 году), што прывяло да аднаўленьня вайны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і крыжакамі. Супольны напад прускай і лівонскай галін ордэна на Жамойць адбыўся ўжо ў сакавіку 1330 году. У адказ у верасьні таго ж году Гедзімін паслаў войска на дапамогу польскаму каралю, які ажыцьцявіў напад на [[Прусія|Прусію]]. У далейшым напады ордэнскіх [[рыцар]]аў на Вялікае Княства Літоўскае сталі рэгулярнымі: яны адбываліся ў 1332, 1333 (да [[Полацак|Полацку]]), 1334 (да Полацку), 1339, 1340 гадох. Аднаўленьне вайны на захадзе не спыніла рускіх справаў Гедзіміна, хоць і ўскладніла іх. Хаўрусьнік Гедзіміна цьвярскі князь Аляксандар у 1329 годзе страціў Пскоў, але ў 1331 годзе ў другі раз атрымаў яго пры дапамозе Гедзіміна і заставаўся пскоўскім князем да 1337 году. У 1331 годзе Гедзімін зрабіў няўдалую спробу правесьці на вакантную пасаду [[Сьпіс пскоўскіх япіскапаў|пскоўскага япіскапа]] свайго вылучэнца Арсенція. Пра памер уплыву Гедзіміна на Русі ў гэты час сьведчыць тое, што другі кандыдат у япіскапы, якога Гедзімін імкнуўся захапіць, праехаў у Ноўгарад з [[Валынь|Валыні]] толькі вакольным шляхам праз [[Бранск]] і [[Таржок]], прычым ля [[Кіеў|Кіева]] яго ледзь не захапіў кіеўскі князь Фёдар. Хаўрусьнікамі Гедзіміна ў той час былі [[Сьпіс смаленскіх князёў|смаленскі князь]] Іван Аляксандравіч (называў Гедзіміна ''«братъ мой стареиший Кедименъ»''{{Заўвага|Liv-, Est-, und Kurlandisches Urkundenbuch. T. 2, №746. P. 332.}}), [[Сьпіс казельскіх князёў|казельскі князь]] Аляксандар Мсьціслававіч — зяць Гедзіміна. У 1331 годзе Гедзімін аддаў сваю дачку Яўфімію за [[Сьпіс галіцка-валынскіх князёў|галіцка-валынскага князя]] [[Баляслаў-Юры|Баляслава-Юрыя]]. У 1333 годзе сын Гедзіміна Нарымонт-Глеб быў запрошаны князем у Ноўгарад, што было праявай палітычнага зьвязу паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Ноўгарадам, накіраванага супраць [[Сьпіс маскоўскіх князёў|маскоўскага валадара]] [[Іван Каліта|Івана Каліты]]. Аднак Гедзімін пазьбягаў наўпростага супрацьстаяньня з [[Масква|Масквой]] і ў 1333 годзе аддаў дачку Аўгусту за [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]], сына Каліты. Да 1338 году Нарымонт зьехаў з Ноўгараду і пачаў княжыць у Полацку і, магчыма, таксама ў [[Пінск]]у, але захаваў сваіх намесьнікаў у некалькіх воласьцяў, падараваных яму ноўгародцамі ([[Ладага|Ладазе]], [[Арэшак|Арэшку]], [[Карэлія|Карэле]] і палове [[Капор’е|Капор’я]]). Літоўскія летапісы паведамляюць пра заваяваньне Гедзімінам [[Кіеўская зямля|Кіеўскай зямлі]], але гэты сюжэт большасьць дасьледнікаў лічыць мітычным. Тым часам у Кіеве ў 1322—1363 гадох княжыў Фёдар — хутчэй за ўсё брат Гедзіміна (роднае імя Фёдара было, імаверна, Міндоўг). Запісы канцылярыі маскоўскага мітрапаліта Феагноста называюць князя Фёдара «братам Гедзіміна»<ref>Шабульдо Ф. Земли Юго-Западной Руси в составе Великого княжества Литовского. — Киев: «Наукова Думка», 1987. [https://web.archive.org/web/20030518180928/http://www.tuad.nsk.ru/~history/Author/Russ/SH/ShabuldoFM/VKL/11.html#1]</ref>. Існуюць зьвесткі, што князь Фёдар падпарадкоўваўся татарскаму [[баскак]]у. У 1340 годзе памёр апошні галіцка-валынскі князь Баляслаў-Юры, што дазволіла ўладкавацца на Валыні малодшаму сыну Гедзіміна Любарту. Канчатковы падзел галіцка-валынскай спадчыны паміж Вялікім Княствам Літоўскім, Ардой і Польшчай адбыўся ўжо па сьмерці Гедзіміна. Ён загінуў узімку 1341—1342 гадоў, напэўна, пры аблозе ордэнскага замка [[Баэрбург]]. На падставе [[Чэхія|чэскай]] крыніцы існуе вэрсія пра атручваньне Гедзіміна<ref name="ehb502">[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Гедзімін // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 502.</ref>. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} Вялікі князь Гедзімін у сваім лісьце-пасланьні да манахаў-[[Францішкане|францішканаў]] [[Саксонія|Саксоніі]], датаваным 26 траўнем 1323 году, запрашаў у Вялікае Княства Літоўскае чатырох прапаведнікаў, каб яны маглі апеквацца двума касьцёламі, збудаванымі ў [[Вільня|Вільні]] і [[Наваградак|Наваградку]]. Гедзімін ставіў умову і пажаданьне, каб місіянэры абавязкова ведалі польскую, [[Зэмгальская мова|зэмгальскую]] (у 1289—1290 гадох па паразе паўстаньня супраць [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэну]] у ВКЛ перасялілася каля 100 тысячаў [[Зэмгалы|зэмгалаў]]) і рускую мовы. У пасланьні таксама дадавалася, што гэтымі мовамі валодалі іншыя місіянэры, якія дагэтуль былі або яшчэ знаходзіліся ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Urban-2001-102">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 102.</ref>. Гісторык [[Анатоль Астапенка]] (сьледам за [[Павал Урбан|Паўлам Урбанам]]) зьвяртае ўвагу на тое, што гэты ліст Гедзіміна ёсьць сьведчаньнем вынятковага ўжытку тагачаснымі [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]] [[Славянскія мовы|славянскай]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], тым часам брак патрэбы ў [[Летувіская мова|жамойцкай (летувіскай) мове]] тлумачыцца тым, што [[Жамойць]] доўгі час не ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага<ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка]. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 215.</ref>. Адзначаецца<ref name="Urban-2001-102"/>, што дзеля фальсыфікацыі гісторыі ВКЛ на карысьць [[Летувізацыя|летувізацыі]] расейскі гісторык [[Уладзімер Пашута]], сябра-карэспандэнт АН СССР, у сваёй манаграфіі «Образование Литовского государства» (Масква, 1959 год) сфальсыфікаваў зьмест памянёнага ліста Гедзіміна ад 26 траўня 1323 году: Пашута заявіў, што Гедзімін у гэтым сваім лісьце нібы казаў пра валоданьне «''летувіскай, польскай і зэмгальскай мовамі''»<ref>Пашуто В. Т. Образование Литовского государства. — М., 1959. С. 412.</ref>. Гандлёвае пагадненьне Гедзіміна з магістрам [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэну]] і Радай месьцічаў [[Рыга|Рыгі]], як і папярэдняе мірнае пагадненьне 1323 году, змацоўвалася цалаваньнем крыжа — добра вядомым рытуалам, які належаў да славянскай традыцыі. Такім рытулам карысталіся яшчэ кіеўскія князі (у тым ліку, калі здрадным чынам паланілі [[Усяслаў Чарадзей|Ўсяслава Чарадзея]] ў 1067 годзе), ім жа змацоўваліся граматы вядомых гандлёвых пагадненьняў XIII ст. князёў [[Смаленскае княства|Смаленскага]], [[Полацкае княства|Полацкага]] і [[Віцебскае княства|Віцебскага]] княстваў з Рыгай і «Гоцкім берагам». Апроч таго, у [[Лацінская мова|лацінскім]] тэксьце памянёнага гандлёвага пагадненьня ўжываўся славянскі тэрмін «''баяры''» караля Гедзіміна<ref name="Urban-2001-38">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 38.</ref>. Таксама ў 1326 годзе дыплямат Гедзіміна Лесій, які ўважаў сябе за ліцьвіна, ужыў славянскае ўдакладеньне «''ладзьдзі''» да адпаведнай лацінскай назвы караблёў у зробленай пад прысягай у Рызе заяве, у якой зьвінавачваў крыжакоў у парушэньні ўмоваў мірнага пагадненьня 1323 году<ref name="Urban-2001-39">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39.</ref>. Паводле [[Каспар Нясецкі|Каспара Нясецкага]] (1682—1744), за яго часам у польскім каронным архіве захоўвалася пячаць вялікага князя Гедзіміна з выявай анёла. Гэтыя зьвесткі пацьвярджаў [[Мікалай Карамзін]]. Калі адзін адбітак вялікакняскай пячаці ў пачатку 1323 году спалілі [[Крыжакі|крыжакі]], то Гедзімін у сваім наступным лісьце ганіў іх як «''паклёпнікаў, супольнікаў д’ябла, разбуральнікаў веры і бязбожных [[Ерась|гарэтыкоў]]''». Гедзімін пісаў: «''Тых, хто зьневажае гэтую пячаць, мы ў гэтым лісьце адхіляем як зласьлівых разбуральнікаў веры, хлусьлівых і нязбожных гарэтыкоў''». Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, застаецца мала сумневаў, што мова была пра пячаць з [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] сымболікай<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 77—78.</ref>. Пагатоў лацінская пячаць Гедзіміна месьціла тытулятуру «''Dei gracia Gedemini Lethvinorvm et Rvthenor. reg.''» («''[[Бог|Божай]] міласьцю Гедзімін гаспадар ліцьвінаў і русінаў''») і выяўляла Гедзіміна ў тыпова рускай княскай чапцы, падобнай да мітры<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. Апроч таго, у грамаце да папы [[Ян XXII|Яна XXII]] Гедзімін пісаў, што верыць у [[Тройца|Тройцу]] і карыстаўся хрысьціянскімі выразамі, на пячацях гэтай граматы былі анёлы<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 24.</ref>. == Галерэя == === Уяўныя партрэты === <gallery widths=150 heights=150 caption="Уяўныя партрэты вялікага князя Гедзіміна" class="center"> Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578).jpg|З хронікі [[Аляксандар Гваньіні|А. Гваньіні]] «[[Апісаньне Эўрапейскай Сарматыі]]», 1578 г. Giedzimin. Гедзімін (1578).jpg|З кнігі Б. Папроцкага «Гняздо цноты», 1578 г. Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578, 1581).jpg|Зь перавыданьня хронікі Гваньіні, 1581 г. Giedzimin. Гедзімін (A. Tarasievič, 1675).jpg|[[Аляксандар Тарасевіч|А. Тарасевіч]], 1675 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Giedzimin. Гедзімін (1709) (2).jpg|Праект для Коданскай галерэі, 1709 г. Giedzimin. Гедзімін (J. Fleck, 1856).jpg|J. Fleck, 1856 г. Giedzimin. Гедзімін (A. Bozza, 1831).jpg|A. Bozza, 1831 г. Giedzimin. Гедзімін (1835).jpg|Невядомы аўтар, 1835 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Giedzimin. Гедзімін (J. Łoski, 1855).jpg|Я. Лоскі, 1855 г. Giedzimin. Гедзімін (A. Guagnini, 1578, 1883).jpg|Невядомы аўтар, 1883 г. Giedzimin. Гедзімін (1906).jpg|Невядомы аўтар, 1906 г. Giedzimin. Гедзімін (1911).jpg|Невядомы аўтар, 1911 г. </gallery> === У мастацтве === <gallery widths=150 heights=150 caption="Вялікі князь Гедзімін у мастацтве" class="center"> Facial Chronicle - b.07, p.463 - Gedimin's death.jpg|Сьмерць Гедзіміна. Маскоўскі Ліцавы звод, {{nowrap|XVI ст.}} Giedzimin, Kyiv. Гедзімін, Київ (1824).jpg|Уваход Гедзіміна ў [[Кіеў]]. З кнігі [[Леанард Ходзька|Л. Ходзькі]] «La Pologne», 1824 г. Giedzimin, Kyiv. Гедзімін, Київ (1824) (2).jpg|Каляровая вэрсія папярэдняй выявы Painting depicting the Lithuanian Grand Duke Gediminas' dream about an Iron Wolf (painted by Aleksander Lesser in 1835).jpg|Сон Гедзіміна. A. Lesser, 1835 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Giedzimin, Vilnia. Гедзімін, Вільня (M. Andriolli, 1882).jpg|Гедзімін будуе [[Верхні замак (Вільня)|Віленскі замак]]. [[Міхал Эльвіра Андрыёлі|М. Э. Андрыёлі]], {{nowrap|1882 г.}} Liździejka, Giedzimin. Лізьдзейка, Гедзімін (M. Andriolli, 1882).jpg|[[Лізьдзейка]] тлумачыць сон Гедзіміна. [[Міхал Эльвіра Андрыёлі|М. Э. Андрыёлі]], 1882 г. Funeral of Grand Duke of Lithuania Gediminas, painting by K. Alchimowicz, 1888.jpg|Пахаваньне Гедзіміна. {{nowrap|[[Казімер Альхімовіч|К. Альхімовіч]]}}, 1888 г. 1000 Gediminas.jpg|Фрагмэнт помніка «1000-годзьдзя Расеі», 1862 г. </gallery> {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Віцень]] |назва = [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] |гады = 1316—1341 |наступнік = [[Еўнут]] }} {{Канец блёку}} == Глядзіце таксама == * [[Вежа Гедзіміна]] * [[Помнік князю Гедзіміну (Ліда)]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|5}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/Імя ў летапісе (2003)}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/kraucewicz/08/%D0%93%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D1%96%D0%BD_(1316-1341)._%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8B_i_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%96.html Краўцэвіч А. К. Гедымін (1316—1341). Каралеўства Літвы i Русі = Hiedymin. (1316—1341). Kingdom of Lithuania and Rutenia : нарыс. Мінск, 2012. 152 с.] == Вонкавыя спасылкі == * {{YouTube|TLSP7tYb0FQ|Гісторыя пад знакам Пагоні. Гедзімін}} * [https://www.svaboda.org/a/30173471.html Літоўскі гісторык Бумблаўскас: У сьне Гедзіміна жалезны воўк выў па-беларуску], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г. ([https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2019/09/16/news/paminkla-lietuviui-atidenge-baltarusiai-i-lyda-pagaliau-grizo-seimininkas--11818195 летувіскі арыгінал інтэрвію]{{ref-lt}}) {{Вялікія князі літоўскія}} [[Катэгорыя:Гедзімін| ]] [[Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі]] 6ix5gy5j0ezk5cavuv1ikem8i0y66r2 0 10397 2686556 2677701 2026-08-24T14:48:24Z ~2026-46047-83 99693 2686556 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|літоўская мова|літоўскай мовай}} {{Іншыя значэньні|Жамойцкая мова (неадназначнасьць)}} {{Інфармацыя пра мову |Назва мовы = Летувіская мова |Лацінка = Letuviskaja mova |Назва мовы ў арыгінале = lietuvių kalba |Краіны ўжываньня = [[Летува|Летуве]], [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]] і 14 іншых краінах |Рэгіён = Летува, Беларусь, Польшча ды іншыя |Колькасьць карыстальнікаў = звыш 3 мільёнаў |Клясыфікацыя = [[Індаэўрапейскія мовы|Індаэўрапейская]]<br /> &nbsp;[[Балтыйскія мовы|Балтыйскія]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Усходнебалтыйскія мовы|Усходнебалтыйскія]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Летувіская''' |Афіцыйная мова ў = [[Летува|Летуве]],<br />[[Эўрапейскі Зьвяз|Эўразьвязе]],<br />'''Прызнаная мова меншасьці:'''<br />[[Польшча|Польшчы]],<br />[[ЗША]] |Рэгулюецца = Дзяржаўнай камісіяй летувіскай мовы (Valstybinė lietuvių kalbos komisija)<Br />Дзяржаўная моўная інспэкцыя (Valstybinė kalbos inspekcija)<ref>[http://www3.lrs.lt/pls/inter/www_tv.show?id=6904,1,30 Valstybinė kalbos inspekcija]</ref> |Код па ISO 639-1 = lt |Код па ISO 639-2(B) = lit |Код па ISO 639-2(T) = lit |Код па SIL = LIT |Мапа = Современный литовский язык - диалекты.gif |Шырыня мапы = 250пкс }} '''Летуві́ская мо́ва'''<ref>[https://starnik.by/pravapis/121240 Летувіскі] // [[Фёдар Піскуноў|Піскуноў Ф.]] Вялікі слоўнік беларускай мовы: арфаграфія, акцэнтуацыя, парадыгматыка (каля 223 000 слоў). — {{Менск (Мн.)}}: Тэхналогія, 2012. — XVI+1208 с. — {{ISBN|978-985-458-225-2}}.</ref> (гістарычная '''жамойцкая''' або '''жмудзінская мова'''{{Заўвага|Вызначэньне сучаснай летувіскай мовы менавіта як «жамойцкай» часам сустракаецца нават сярод даўніх летувіскіх этнічных групаў у Беларусі: гэтак, «''як мы, барцякі, па-жмудзінску гаворым няшчыра, як во Вільнюс там, ці за Вільнюсам…''»<ref>Унуковіч Ю. Мікраэтнонімы літоўскай этнічнай групы Рэспублікі Беларусь // Весн. Гродз. дзярж. ун-та. Сер. 1, Гуманіт. навукі. — 2008. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bUsoAQAAMAAJ&dq=%22%D1%8F%D0%BD%D1%8B+%D0%BD%D1%96%D1%85%D1%82%D0%BE+%D0%BD%D1%8F+%D1%9E%D0%BC%D0%B5%D1%8E%D1%86%D1%8C+%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%83%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%83+%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC+%D0%BD%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8B%D1%80%D0%B0 С. 8].</ref>}}; {{мова-lt|lietuvių kalba|скарочана}}) — нацыянальная [[мова]] [[Летувісы|летувісаў]], мова ўсходнебалтыйскай падгрупы [[Балтыйскія мовы|балтыйскай групы]], якой карыстаецца каля 3 млн чалавек у [[Летува|Летуве]], а таксама ў [[Беларусь|Беларусі]], паўночна-ўсходняй [[Польшча|Польшчы]], [[Расея|Расеі]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Нямеччына|Нямеччыне]]. [[Дзяржаўная мова]] Летувы. Утварылася ў канцы XIX стагодзьдзя на базе гістарычнай ''жамойцкай мовы'' — архаічных гаворак ваколіцаў [[Коўна]], [[Шаўлі|Шаўляў]] і [[Клайпеда|Клайпеды]]<ref name="Sviazynski-2005-209">[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 209.</ref>. == Назва == [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), жамойцкая мова (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[летувісы|летувісаў]]]] {{Асноўны артыкул|Жмогусы|Жамойты|Летувізацыя}} Першае [[Ліцьвіны#Балтыйская (неславянская) літоўская мова|дакладнае]] азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] датуецца 6 чэрвеня 1580 году і датычыцца катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] 1547 году<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.</ref>, які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове: «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизмъ по жомоитьску друкованыи''»}}<ref name="Lebedys-1976-111">Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>. Факт масавага і традыцыйнага называньня ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] мовы [[Летувісы|летувісаў]] (у тым ліку мовы [[Прускія летувісы|прускіх жамойтаў]] у «[[Малая Летува|Малой Летуве]]»{{Заўвага|У Прусіі мову жамойтаў з 1579 году пачалі называць выняткова «літоўскай» — у кнігах, друкаваных пры падтрымцы прускіх уладаў. Тым часам пры перадруку ў Расейскай імпэрыі пруска-летувіскай кнігі «Prastas Pamokslas per Klausimus ir per Atsakymus» (упершыню выйшла з друку ў 1780 годзе, без пазначэньня ў назове і тэксьце назвы мовы) яе новы выдавец, выхадзец з колішняй Рэчы Паспалітай Ян Юры Ляховіч азначыў гэтую кнігу як «''на чыстую жамойцкую мову… перакладзеную''» ({{мова-lt|«ant czista zemajtiszka Liežuwy… iszgulde»|скарочана}})<ref>Biržiška V. Aleksandrynas: senųjų lietuvių rašytojų, rašiusių prieš 1865 m., biografijos, bibliografijos ir biobibliografijos. T. 2. — Čikaga, 1963. [https://archive.org/details/birziska-aleksandrynas-t.-2-1963_202012/page/153/mode/2up?q=zemajtiszka P. 154].</ref>}}) ''жамойцкай'' засьведчылі: нямецкі філёляг і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Абрагам Пэнцэль||de|Abraham Jakob Penzel}} у «Journal zur Kunstgeschichte und zur allgemeinen Litteratur» (1781 год) — "''…шмат ["літоўскіх" кніг, якія аўтар прывёз у мясцовую бібліятэку з [[Кёнігзбэрг]]у] дадалося зь [[Вільня|Вільні]] <…> дзе яна ["літоўская мова" — паводле прускіх кніг] называецца жамойцкай, бо гэтай мовай гавораць не ўва ўсім Вялікім Княстве Літоўскім, а толькі ў яго правінцыі, якая завецца Жамойцю''"{{Заўвага|{{мова-de|«Ich habe viel Litauisches, Lettisches, und Estonisches aus Königsberg mitgebracht; die zwey letztern Fächer nicht, aber das erstere sehr stark aus Wilna vermehrt, welches um desto merkwurdiger ist, weil das Litauische, welches man hier spricht, (man nennt es Samogitisch, weil diese Sprache nicht im ganzen Großherzogthum Litauen, sondern nur in der Provinz, die den Nahmen Schamaiten, Samogitia, führt, gesprochen wird,) merklich vom preußischen Dialekt abweicht, und theils mit rußischen, theils lettischen Worten durchspickt ist»|скарочана}}}}<ref>Journal zur Kunstgeschichte und zur allgemeinen Litteratur. 10. Theil, 1781. [https://books.google.by/books?id=mslbAAAAcAAJ&pg=PA236&dq=man+nennt+es+Samogitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi3ytrc5uj0AhUBh_0HHQKID4MQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=man%20nennt%20es%20Samogitisch&f=false S. 236].</ref> — і нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Фатэр||en|Johann Severin Vater}} у сваёй працы «Die Sprache der alten Preussen» (1821 год) — "''У мясцовасьцях, дзе жылі надровы і скалвы ["Малая Летува"]… да гэтага часу захавалася літоўская мова; там ёсьць друкаваныя біблія, граматыкі, слоўнікі, і менавіта яна вядомая ў пэўнай ступені выняткова пад імем літоўскай, у той час як у колішнім Вялікім Княстве Літоўскім мае назву жамойцкай''"{{Заўвага|{{мова-de|«In den Gegenden, wo ehemals die Nadrauer und Schalauer wohnten, d. i. von Memel, Tilse, Ragnit, Insterburg bis Gumbinnen, hat sich noch bis auf den heutigen Tag der Gebrauch der Litthauischen Sprache erhalten; die Bibel, Sprachlehren, Wörterbücher sind in derselben gedruckt, und sie ist es, welche gewissermassen ausschliesslich unter dem Namen der Litthauischen bekannt ist, während die des ehemals Grossherzogl. Litthauens den Namen der Schamaitischen führt»|скарочана}}}}<ref>Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=bpJJAAAAcAAJ&pg=PR12&dq=den+Namen+der+Schamaitischen&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiSldqi1ej0AhVvgf0HHchpCSEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=den%20Namen%20der%20Schamaitischen&f=false S. XII].</ref>. У адказ на падобныя сьведчаньні афіцыйная навука Летувы высоўвае тэорыю, што ў Вялікім Княстве Літоўскім існавала дзьве пісьмовыя летувіскія мовы: першая зь якіх называлася «летувіскай мовай» і цалкам зьнікла ў пачатку XVIII ст., а другая называлася «жамойцкай мовай» і выкарыстоўвалася ў Жамойцкіх [[Жамойцкае староства|старостве]] і [[Жамойцкае біскупства|біскупстве]]. Адпаведна, сучасная літаратурная летувіская мова, паводле гэтай тэорыі, утварылася на базе «жамойцкай мовы» (заходнеаўкштоцкі або сярэдні дыялект — у тэрміналёгіі летувіскіх мовазнаўцаў)<ref name="Sviazynski-2005-209"/>. Такім парадкам, афіцыйнае летувіскае мовазнаўства, хоць і знаходзіць пэўнае тлумачэньне называньню летувіскай мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім жамойцкай мовай, але разам з тым прызнае, што сучасная летувіская мова ёсьць працягам старой жамойцкай пісьмовай мовы, якая называецца цяпер «літоўскай» (у значэньні летувіскай) толькі паводле імя<ref name="Kascian-2009">[[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў? // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.</ref>{{Заўвага|Як падкрэсьлівае сучасны польскі літаратуразнаўца прафэсар [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскага ўнівэрсытэту]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анджэй Раманоўскі||pl|Andrzej Romanowski (literaturoznawca)}}, „''усё тое, што сёньня называем „літоўскім“ (або жамойцкім ці аўкштайцкім)“, тады акрэсьлівалася адзіным тэрмінам „Жамойцкае“''» ({{мова-pl|«...wszystko to, co dziś nazywamy „litewskim” (czyli żmudzkim lub auksztockim), wtedy określano jednym terminem: „Żmudzkie”»|скарочана}})<ref>Romanowski A. Prawdziwy koniec Rzeczy Pospolitej. — Kraków: Universitas, 2007. [https://www.google.com/search?q=co+dzi%C5%9B+nazywamy+%E2%80%9E+litewskim+%E2%80%9D+%28+czyli+%C5%BCmudzkim+lub+auksztockim+%29+%2C+wtedy+okre%C5%9Blano+jednym+terminem+%3A+%E2%80%9E+%C5%BBmudzkie+&tbm=bks&sxsrf=ALiCzsaid4f_BeBghVk7UEzZjnpbWvEKug%3A1660167086385&ei=riP0YrT2FoGysAfk_YnYDw&ved=0ahUKEwi0hc6rnL35AhUBGewKHeR-AvsQ4dUDCAk&uact=5&oq=co+dzi%C5%9B+nazywamy+%E2%80%9E+litewskim+%E2%80%9D+%28+czyli+%C5%BCmudzkim+lub+auksztockim+%29+%2C+wtedy+okre%C5%9Blano+jednym+terminem+%3A+%E2%80%9E+%C5%BBmudzkie+&gs_lcp=Cg1nd3Mtd2l6LWJvb2tzEANQAFgAYGBoAHAAeACAAQCIAQCSAQCYAQCgAQKgAQHAAQE&sclient=gws-wiz-books S. 87].</ref><ref>Romanowski A. Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904. — Kraków: Universitas, 2003. [https://www.google.com/search?q=co+dzi%C5%9B+nazywamy+%E2%80%9E+litewskim+%E2%80%9D+%28+czyli+%C5%BCmudzkim+lub+auksztockim+%29+%2C+wtedy+okre%C5%9Blano+jednym+terminem+%3A+%E2%80%9E+%C5%BBmudzkie+&tbm=bks&sxsrf=ALiCzsaid4f_BeBghVk7UEzZjnpbWvEKug%3A1660167086385&ei=riP0YrT2FoGysAfk_YnYDw&ved=0ahUKEwi0hc6rnL35AhUBGewKHeR-AvsQ4dUDCAk&uact=5&oq=co+dzi%C5%9B+nazywamy+%E2%80%9E+litewskim+%E2%80%9D+%28+czyli+%C5%BCmudzkim+lub+auksztockim+%29+%2C+wtedy+okre%C5%9Blano+jednym+terminem+%3A+%E2%80%9E+%C5%BBmudzkie+&gs_lcp=Cg1nd3Mtd2l6LWJvb2tzEANQAFgAYGBoAHAAeACAAQCIAQCSAQCYAQCgAQKgAQHAAQE&sclient=gws-wiz-books S. 31].</ref>}}. {{Падвойная выява|справа|PEDELIS MIROS Saldźiausi medi Kriźiaus JESUSA Pona Sawimp turis inriszta (in Lithuanian language) by Vincentas Karafa, Vilnius, 1746.jpg|89|Ziwatas Pona yr Diewa musu Jezusa Christusa... o dabar wieł… Ziamaytyszka ysztumocitas yr drukowatas (1787).jpg|125|Летувіскія кнігі ([[Вільня]], 1750 г. і [[Супрасьля]], 1787 г.), мова якіх на вокладках азначаецца як жамойцкая}} Назва летувіская мова (прыметнік «летувіскі» як вытворны ад назвы эўрапейскай нацыі [[Летувісы|летувісаў]], сучасная [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальная дзяржава]] якіх — [[Летува]]) пасьлядоўна ўжываецца па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнай моўнай норме]] [[Беларуская дыяспара|Беларускай дыяспары]]<ref name="Harbacki">[[Уладзіслаў Гарбацкі|Гарбацкі Ў.]] [https://web.archive.org/web/20210607194351/https://gazeta.arche.by/article/349.html?fbclid=IwAR3445HhnFkRqQDlskrDODnITESaPQzy7EGGDNG2E9-L3fkmefK4sPg83PU У тарашкевіцы не абыйсьціся бяз слова «Летува»], [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]: электронная газэта, 9 сакавіка 2020 г.</ref> — у адрозьненьне ад [[наркамаўка|наркамаўкі]], дзе савецкія ўлады дазволілі толькі варыянт «[[літоўская мова]]». Напрыклад, у тэкстах [[Аляксандар Надсан|Аляксандра Надсана]] сустракаецца пераважна Летува, летувіскі, летувіс (а ў размове таксама жмудзін, Жмудзь). У 1960—1970-я гады ў часопісе «[[Божым шляхам (1947)|Божым шляхам]]» у многіх тэкстах ужываліся словы Летува, летувіскі (у [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]], [[Леў Гарошка|Льва Гарошкі]]). Тое ж назіралася ў мове беларускага друку Паўночнай Амэрыкі: у тэкстах [[Сяргей Хмара|Сяргея Хмары]] ўжываецца Летува ў апісаньні праекту летувіскай дзяржаўнасьці з сталіцай сьпярша ў Коўне, потым у Вільні. Газэта беларусаў [[ЗША]] «[[Беларус (газэта)|Беларус]]» ўжывае выняткова Летува. Словы Летува, летувіс і летувіскі фіксуюцца ў неапублікаваным «Беларуска-францускім слоўніку» Льва Гарошкі<ref name="Sanko">[[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.</ref>. Яшчэ ў 1850 годзе летувіскі аўтар Даніла ў сваім артыкуле ў часопісе Міністэрства народнай асьветы выкарыстоўваў наступныя тэрміны: «Літува» ({{мова-ru|Литува|скарочана}}) да краіны Летувы, «літувы» ({{мова-ru|литувы|скарочана}}) або «літувя» ({{мова-ru|литувя|скарочана}}) да народу летувісаў, а таксама вытворны ад іх прыметнік «літуўскі» ({{мова-ru|литувский|скарочана}})<ref>Данилло Н. Значение некоторых имен литовских князей и названий местностей Литвы // Журнал Министерства народного просвещения. Т. 66. — СПб., 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ohYFAAAAYAAJ&q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F#v=snippet&q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F&f=false С. 147—150, 153, 155].</ref>. Таго ж году летувіскі аўтар Даўгдарыс у сваім артыкуле ў газэце «[[Tygodnik Petersburski]]» ужыў прыметнік «лятуўскі» ({{мова-pl|letuwski|скарочана}})<ref>Tygodnik Petersburski. Nr. 54, 1850. S. 354.</ref>. У 1916 годзе польскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людвік Яноўскі||pl|Ludwik Janowski}} прапанаваў аддзяляць летувісаў ({{мова-pl|Letuwisi|скарочана}} з вытворным прыметнікам ''letuwiski'') ад [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] і зазначаў, што пра патрэбу такога разьмежаваньня раней казалі [[Бэнэдыкт Дыбоўскі]] і Ян Обст<ref>Janowski L. Litwa i Polska. — Lausanne, 1916. S. 5.</ref>. У 1922 годзе прафэсар гісторыі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Фэлікс Канечны]] апублікаваў артыкул, у якім таксама прапанаваў тэрміналягічна аддзяляць летувісаў ({{мова-pl|Letuwini|скарочана}} з прыметнікам ''letuwski'') ад гістарычных ліцьвінаў<ref>Koneczny F. Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 41.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}} Мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка]] і [[Сяргей Шупа]] крытыкуюць ужываньне прыметніка летувіскі, называючы яго «''словам-калекам''» на падставе таго, што ў гэтым слове «''канчатак становіцца суфіксам''»<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] [https://www.svaboda.org/a/30445716.html Чаму Літва, а не «Летува»], [[Радыё Свабода]], 20 лютага 2020 г.</ref>. Аднак лінгвіст [[Зьміцер Санько]] даводзіць, што такая пазыцыя ёсьць непасьлядоўнай і недарэчнай, бо захаваньне канчаткаў у пазычаных словах — звычайная зьява ў [[Беларуская мова|беларускай мове]]. У якасьці прыкладаў ён прыводзіць запазычаныя словы з [[Грэцкая мова|грэцкай]] (апакаліпсіс, базіс, крызіс, тэзіс, Ахілес, Геркулес, Ісус) або з [[Лацінская мова|лаціны]] (кансэнсус, полюс, статус, узус, калегіюм, кворум, форум), пры скланеньні якіх да чужых «закансэрваваных» канчаткаў дадаюцца беларускія<ref name="Sanko"/>. Такім парадкам, «летувіскі» — прыметнік, утвораны паводле законаў беларускай мовы<ref name="Sanko"/>. Пагатоў, беларускі прыметнік «латыскі», вытворны ад назвы эўрапейскай нацыі [[Латышы|латышоў]], таксама ўзыходзіць да саманазвы ({{мова-lv|latviešy, latvietis|скарочана}}, ад назвы ракі ''Late'')<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|5к}} С. 256.</ref> і азначае латыскую мову, роднасную летувіскай ([[Балтыйскія мовы|балтыйская моўная група]]). Тым часам назвы «''літош''», «''літашы''» датычна летувісаў фіксуюцца ў беларускіх дыялектах<ref>[http://slounik.org/228589.html Назвы людзей па месцы пражывання] // Чалавек: Тэматычны слоўнік. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2006. {{ISBN|985-08-0715-6}}.</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Samogitia-Samaide (A. Ortelius, 1570).jpg|значак|[[Жамойць]]: [[Жамойцкае староства|літоўская]] (Samogitia) і [[Малая Летува|пруская]] (Samaide)<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271—272.</ref>. З атлясу «Theatrvm orbis terrarvm», 1570 г.]] === Раньнія часы === Мяркуецца, што летувіская мова як асобная мова ў балтыйскай групе моваў пачала разьвівацца ў VII стагодзьдзі н. э. Яе носьбіты доўгі час жылі ў цяжкадаступных лясах, што дазволіла захаваць архаічную мадэль мовы<ref name="Sviazynski-2005-208">[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 208.</ref>. === У складзе Вялікага Княства Літоўскага і Прусіі === [[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга<ref name="Panucevic-271"/><ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.</ref> («''у прускай мове''»), выдадзеная дзеля [[Прускія летувісы|жамойтаў («прусаў»)]] [[Самбія|Самбіі]]. [[Калінінград|Кёнігзбэрг]], 1545 г.]] У пасланьні да кардыналаў Рымскай курыі з нагоды прызначэньня ў 1417 годзе першага каталіцкага біскупа для [[Жамойць|Жамойці]] [[Мацей зь Вільні|Мацея]] львоўскі арцыбіскуп [[Ян Рашоўскі|Ян]] і віленскі біскуп [[Пётр з Кустыня|Пётар]] пісалі: «''Дастойнага пана Мацея, магістра вольных навук, пробашча Віленскага, [[Ліцьвіны|Ліцьвіна]], які поўнасьцю валодае жамойцкай гаворкай <…> мы высьвяцілі на катэдру''»{{Заўвага|{{мова-la|…venerabilem dominum Mathiam Magistrum arcium prepositum wilnensem Lythwanum necnon ydiomate Samagitico plenissime eruditum…|скарочана}}<ref>Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum. T. 3. — Posnaniae, 1856. [https://books.google.by/books?id=ugRCAAAAYAAJ&pg=PA191&dq=ydiomate+Samagitico&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiBrtXIj-n1AhUASvEDHcrpBf0Q6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Samagitico&f=false P. 191].</ref>}}. Тое, што першы жамойцкі біскуп досыць добра ведаў «''жамойцкую гаворку''»{{Заўвага|{{мова-la|«wenerabilem virum magistrum Mathiam prepositum Wilnensem, de vite puritate morum venustate et sciencia ceterisque virtutibus commendatum ac de ydiomate Samagitico sufficientissime institutum, ex assumptum et pro hominibus in pontificem constitutum Medinicensem ad instanciam prefatorum clarissimorum principum in virtute trinitatis vivifice»|скарочана}}<ref>Monumenta Medii Aevi Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia. T. XII. — Cracoviae, 1891. [https://books.google.by/books?id=vDghAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=ydiomate+Samagitico+sufficientissime+institutum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwicju2Wk-n1AhVgQ_EDHbbLDNMQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=ydiomate%20Samagitico%20sufficientissime%20institutum&f=false P. 94].</ref>}}, паўтаралася яшчэ ў адным пасланьні гэтых жа герархаў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 109.</ref>. Само ж новае біскупства стваралася для «''народу [[Жамойты|Жамойтаў]]''», што неаднаразова падкрэсьлівалася ў афіцыйных дакумэнтах ({{мова-la|gens Samagitarum|скарочана}} у 1409 годзе<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 25.</ref>, {{мова-la|gens Samaytarum|скарочана}} у 1416 годзе<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 26.</ref>). У просьбе [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Вітаўт]]а да папы [[Марцін V|Марціна V]] аб прызначэньні новага біскупа для «''жамойцкага народу''» [[Мікалай Камеданус|Мікалая]] (1423 год) зноў зазначалася, што гэтым разам ужо другі жамойцкі біскуп ведае «''гаворку жамойцкага народу''» (''sciensque gentis Samaitice ydioma''<ref> Liber Cancellariae Stanislai Ciolek: ein Formelbuch der polnischen Königskanzlei aus der Zeit der husitischen Bewegung. — Wien, 1871. [https://books.google.by/books?id=glBUTL4Jz2EC&pg=PA106&dq=Samaitice+ydioma&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjW8MLglOn1AhUQQfEDHY4lB6AQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Samaitice%20ydioma&f=false S. 106].</ref>)<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 26, 109.</ref>. Такім парадкам, жамойцкія біскупы мусілі вольна валодаць жамойцкай мовай<ref name="Urban-2001-59">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 59.</ref>. У 11-й кнізе сваіх хронікаў [[Ян Длугаш]] зазначыў пра першага жамойцкага біскупа Мацея, што той «''добра ведаў мовы літоўскую і жамойцкую''»{{Заўвага|{{мова-la|«Miednicensis autem ecclesiae cathedralis primus Mathias nomine, Almanus, in Vilna tamen natus, qui linguam lituanicam et samogiticam norat, praefectus est et consecratus»|скарочана}}<ref>Gołębiowski Ł. Dzieje Polski za Władysława Jagiełły i Władysława III-go. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?id=BtlbAAAAcAAJ&pg=PA426&dq=%22linguam+Samogiticam&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwil5teDo-n1AhWVR_EDHZxZBww4FBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22linguam%20Samogiticam&f=false S. 426].</ref>}}, чым засьведчыў існаваньне дзьвюх асобных моваў — літоўскай і жамойцкай. Апроч таго, апісваючы эпізоды хрышчэньня ліцьвінаў і жамойтаў храніст адзначыў: пры хрышчэньні ліцьвінаў польскія сьвятары ня мелі патрэбы ў перакладніках, якія спатрэбіліся ім пры хрышчэньні жамойтаў{{Заўвага|Вялікі князь [[Гедзімін]] у сваім лісьце-пасланьні да манахаў-францішканаў [[Саксонія|Саксоніі]], датаваным 26 траўнем 1323 году, запрашаў у Вялікае Княства Літоўскае чатырох прапаведнікаў, каб яны маглі апеквацца двума касьцёламі, збудаванымі ў [[Вільня|Вільні]] і [[Наваградак|Наваградку]]. Гедзімін ставіў умову і пажаданьне, каб місіянэры абавязкова ведалі польскую, [[Земгальская мова|земгальскую]] (у 1289—1290 гадох па паразе паўстаньня супраць [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэну]] у ВКЛ перасялілася каля 100 тысячаў [[Земгалы|земгалаў]]) і рускую мовы. У пасланьні таксама дадавалася, што гэтымі мовамі валодалі іншыя місіянэры, якія дагэтуль былі або яшчэ знаходзіліся ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Urban-2001-102">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 102.</ref>}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22, 103.</ref>. Яшчэ адным сьведчаньнем адрозьненьня лічыцца грамата вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] да біскупа жамойцкага [[Марцін Лінтфары|Марціна]] ад 1503 году, дзе зазначалася нізкая адукацыя парафіяльных ксяндзоў у Жамойці і тое, што яны былі няздольныя карыстацца ў набажэнствах «''гаворкай літоўскай або гэтай жамойцкай''»{{Заўвага|Паводле [[Павал Урбан|Паўла Урбана]], няведаньне ксяндзамі «літоўскай гаворкі» можа тлумачыцца тым фактам, што біскупства стваралася ў межах Жамойці, якія паводле мірнага пагадненьня 1398 году трапілі пад уладу Тэўтонскага ордэну. Тым часам у межах біскупства таксама маглі жыць ліцьвіны, асабліва на захад ад утокі [[Нявежа (Летува)|Нявежы]] ўздоўж Нёману<ref name="Urban-2001-110"/>}}<ref name="Urban-2001-110">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 110.</ref>. У 1507 годзе [[Барташ Табар]]авіч, брат якога біскуп віленскі [[Войцех Табар]] атрымаў аналягічную паводле зьместу грамату, аформіў фундацыю на касьцёл у [[Таўрогі|Таўрогах]] з прызначэньнем туды сьвятароў, якія б ведалі «''гутарковую жамойцкую мову''» і маглі б навучаць парафіянаў слову Божаму ў «''мове жамойтаў''»<ref name="Urban-2001-111">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 111.</ref>. Жамойцкую мову з мовай уласна ліцьвінаў адрозьнівалі і ў [[Прусія|Прусіі]], дзе апынулася значная частка тэрыторыі Жамойці ([[Малая Летува]]), якая ўвайшла ў склад Самбійскага біскупства: у 1435 годзе [[Базэльскі царкоўны сабор]] задаволіў просьбу біскупа самбійскага [[Міхал Юнге|Міхала Юнге]] дазволіць карыстацца ў царкоўным жыцьці мовамі мясцовых насельнікаў [[Самбія|Самбіі]], у тым ліку «''мовай жамойтаў''»<ref name="Urban-2001-110"/>. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]], 1547 г., першае вядомае азначэньне якога [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] (1580 г.): «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»<ref name="Lebedys-1976-111"/>]] Уласна літоўскія князі і баяры, пакінуўшы ў XIV—XV стагодзьдзяў у сваіх перакладных лацінскіх і нямецкіх граматах тузіны гутарковых беларускіх словаў і выразаў, не падалі ў іх ніводнага балтыйскага слова{{Заўвага|Тым часам, да прыкладу, хаця польская мова не была пісьмовай да XVI ст., ёсьць запісы ў сярэднявечных лацінамоўных крыніцах, якія падаюць прыклады польскай мовы і адназначна сьведчаць пра тое, што палякі размаўлялі на польскай мове, а запіс пра эстонскую мову сустракаецца яшчэ пад 1214 годам у хроніцы Генрыка Латвійскага: «лаўла, лаўла, паппі» («сьпявай, сьпявай, поп»)<ref name="Dajlida-2019-29">Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі. — Менск, 2019. С. 29.</ref>}}<ref name="Dajlida-2019-29"/>. Першыя помнікі летувіскай пісьменнасьці зьявіліся толькі ў пачатку XVI ст. У гэты час кнігі на летувіскай мове выдаваліся па-за межамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — у [[Прусія|Прусіі]] [[нямецкая мова|нямецкім]] шрыфтам. Прытым у першым летувіскім катэхізьме, выдадзеным ў 1545 годзе, летувіская мова называецца «прускай», а ў назовах дзьвюх наступных кніг (1547 і 1559 гады) назва мовы не ўпамінаецца<ref name="Panucevic-271">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.</ref>. Толькі ў 1579 годзе, па сьмерці герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]], які быў ініцыятарам летувіскага кнігадрукаваньня, выйшаў летувіскі катэхізм, у назове якога мова выданьня азначалася як летувіская. Гэтая назва замацавалася ў наступных летувіскіх кнігах<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.</ref>{{Заўвага|Разам з тым, у 1592 годзе прускі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Каспар Шутц||en|Caspar Schütz}} у сваёй «Historia Rerum Prussicarum» згадваў «''жамойцкую мову''» ({{мова-de|«Sameitischen Sprache»|скарочана}})<ref>Schütz C. Historia Rerum Prussicarum. — Zerbst, 1592. [https://books.google.by/books?id=IWlcAAAAcAAJ&pg=RA1-PA75&dq=Sametischen+Sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipxqeni-L1AhXwQvEDHSxUDWMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Sametischen%20Sprache&f=false S. 110].</ref>; таксама шэраг нямецкіх выданьняў XVIII ст. тлумачылі назву Жамойці менавіта з «''жамойцкай мовы''» ({{мова-de|«Samogitischen Sprache»|скарочана}})<ref>Uhse E. Universal-geographisch-historisches Lexicon. — Leipzig, 1710. [https://books.google.by/books?id=L5dEAAAAcAAJ&pg=RA2-PP8&dq=in+samogitischen&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjHytP5sOb1AhUoQvEDHeFtCTw4HhDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=in%20samogitischen&f=false S. 348].</ref><ref>Allgemeines Geographisch-Historisches Zeitungs-LEXICON. — Frankfurt, 1738. [https://books.google.by/books?id=l2aEoaAeO80C&pg=RA2-PP14&dq=Samogitischen+sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPruXugOf1AhUYG-wKHdfrC-M4FBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=Samogitischen%20sprache&f=false S. 348].</ref><ref>Rink E. G. Das verwirrte Pohlen, in einer genauen Gegeneinanderhaltung der Geschichte. — Leipzig, 1711. [https://books.google.by/books?id=VEpKAAAAcAAJ&pg=RA1-PA87&dq=in+samogitischen&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjaxuPjr-b1AhXrRPEDHVWwDCE4FBDoAXoECAkQAQ#v=onepage&q=in%20samogitischen&f=false S. 87].</ref><ref>Grosses vollständiges Universal-Lexicon aller Wissenschaften und Künste. — Leipzeig — Halle, 1742. [https://books.google.by/books?id=AxMoFrisRfUC&pg=PA1705&dq=Samogitischen+sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjFl--Og-f1AhXJ16QKHX5wAtI4FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=Samogitischen%20sprache&f=false S. 1705].</ref>}}. [[Файл:Mikaloiaus Daukszos, Kanoniko Bažniczios Zemaiyciu, iog esus anas perguldis ii Zemaytiszkay (1605).jpg|значак|Прадмова да надрукаванага ў 1605 годзе ў Вільні летувіскага катэхізму, дзе ананімны аўтар сьцьвярджае, што першы надрукаваны ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі катэхізм [[Мікалай Даўкша|Мікалая Даўкшы]] быў на жамойцкай мове]] Павал Урбан адзначае той факт, што малітоўнікі і катэхізмы, перакладзеныя на жамойцкую мову, пачалі выкарыстоўвацца ў Жамойці ў другой палове XVI ст. Менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці кніжнікаў-перакладнікаў сьпярша ў Прусіі («[[Малая Летува|Малой Летуве]]»), а потым і ў Вільні (з 1595 году<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 274.</ref>), мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»<ref name="Urban-2001-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.</ref>. Страту з гэтай і шэрагу іншых прычынаў у другой палове XVI ст. старога значэньня назвы «літоўская мова» на карысьць жамойцкай мовы адзначае таксама [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 277.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Idiomate samogitico (1681).jpg|105|Po Żmudzku (1681).jpg|109|Азначэньне летувіскай кнігі 1681 году як жамойцкай: [[Міхал Вайніловіч|Міхалам Вайніловічам]] і ўласьнікам захаванага яе асобніка{{Заўвага|Азначэньне гэтай кнігі як выдадзенай «па-жамойцку» ({{мова-pl|«po żmudzku»|скарочана}}) таксама даў польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}} у сваёй «Bibliografia Polska» (1905 год)<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. XX. — Kraków, 1905. S. [https://archive.org/details/estreicher-bibliografia-staropolska-t.-20-kon-ky-1905/page/15/mode/2up?q=zmudzku S. 15].</ref>}}}} Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], у XVI ст. раньнія ідэолягі жамойцкага (летувіскага) нацыянальнага руху, найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]], пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы. Абапіраючыся выняткова на этнічныя фантазіі ды показкі, яны назвалі свой народ «літоўцамі»<ref>[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.</ref>. Тым часам амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] падкрэсьлівае, што ''«летувіская мова цягам стагодзьдзяў не была мовай палітыкі»''<ref name="Snyder, T 1999">Snyder T. The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569—1999. — New Haven: Yale Univ. Press, 2003.</ref>. Палітычная, эканамічная, сацыяльная і культурная сытуацыя ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] не была прыхільнай да летувіскай мовы, якую паводле летувіскага лінгвіста [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]] загналі ''«ў ніжэйшую клясу ва ўласнай айчыне»''<ref>Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 244.</ref>. Напрыклад, ''«вялікія князі літоўскія ніколі не друкавалі кнігаў на летувіскай мове»''<ref name="Snyder, T 1999"/>. [[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў Вільні ў 1690 годзе пераклад булы [[Папа|Папы]] на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «уласнымі літоўцамі»]] З мэтай павелічэньня ўплыву на вернікаў-летувісаў у канцы XVI ст. кнігі на летувіскай мове пачалі друкавацца ў Вялікім Княстве Літоўскім: першай такой кнігай стаў «Катэхізм» у перакладзе Даўкшы ({{мова-lt|Kathechismas arba mokslas kiekwienam priwalvs|скарочана}}), выдадзены ў 1595 годзе. Хоць у прадмове да «Катэхізму» Даўкшта сьцьвярджаў, што пераклаў яго «''на ўласную мову нашу летувіскую''», аднак ужо ў 1605 годзе выйшла перавыданьне, дзе ўжо ананімны перакладнік сьцьвярджаў, што папярэднік пераклаў катэхізм на жамойцкую мову і таму летувісы скардзіліся: «''Ня маем катэхізму летувіскага''»<ref name="Sviazynski-2005-209"/>{{Заўвага|Тым часам у 1823 годзе пад назвай «Вытрымкі з жамойцкіх казаньняў» ({{мова-pl|«Wyjątek z kazań żmudzkich»|скарочана}}) у Вільні надрукавалі вытрымкі з «Пасьцілы», выдадзенай Даўкшам у 1599 годзе<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 86.</ref>, у прадмове да якой той таксама сьцьвярджаў назву «''летувіская мова''». Урэшце, польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}} азначаў «Пасьцілу» Даўкшы ў сваёй «Bibliografia Polska» (1882 год) як выдадзеную «па-жамойцку» ({{мова-pl|«po żmudzku»|скарочана}})<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. VIII. — Kraków, 1882. [https://archive.org/details/bibliografiapols08estr/page/106/mode/2up?q=%22po-zmudzku%22 S. 107].</ref>}}. Паводле тлумачэньня летувіскага мовазнаўцы [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]]{{Заўвага|У 1993 годзе [[Зігмас Зінкявічус]] заклікаў замяніць навуковы тэрмін [[старабеларуская мова]] «больш карэктным» — «канцылярская славянская мова Літоўскай дзяржавы»<ref>[[Мікалай Нікалаеў|Нікалаеў М.]] [https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-5/nika503.html Вільня і Літва ў расейскім друку] // [[ARCHE Пачатак]]. № 5 (28), 2003.</ref>}}, у кнігах XVII ст. усталяваліся тры варыянты пісьмовай летувіскай мовы — заходні (мова летувісаў у [[Прусія|Прусіі]] — «[[Малая Летува|Малой Летуве]]»), заснаваны на заходнежамойцкім дыялекце<ref name="Dziarnovic-2012">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.</ref>, блізкі да яго сярэдні, заснаваны на гаворках ваколіцаў [[Кейданы|Кейданаў]] (выкарыстоўваўся ў Жамойцкіх [[Жамойцкае староства|старостве]] і [[Жамойцкае біскупства|біскупстве]] Вялікага Княства Літоўскага і называўся жамойцкай мовай) і ўсходні — уласна «летувіская мова». Адпаведна, першыя летувіскія кнігі, выдадзеныя Даўкшам, былі на сярэднім варыянце летувіскай мовы — жамойцкай мове, аднак ужо ў пачатку XVIII ст. (1705 год) усходні варыянт пісьмовай летувіскай мовы (уласна «летувіская мова»), што, паводле Зінкявічуса, грунтаваўся на прывіленскіх дыялектах, цалкам зьнік<ref name="Kascian-2009"/>{{Заўвага|Аднак складзеныя ў 1620—1752 гадох сьпісы навучэнцаў Папскай сэмінарыі ў Вільні не зафіксавалі прыкметаў поўнага зьнікненьня ў пачатку XVIII ст. мовы, якая ў іх азначаецца як «літоўская»: калі ў 1666—1700 гадох 97% навучэнцаў-жамойтаў ведалі жамойцкую мову, а 19% — літоўскую мову, тым часам 57% навучэнцаў-ліцьвінаў ведалі літоўскую мову, а сярод навучэнцаў-русінаў веданьне літоўскай мовы не адзначалася, то ў 1700—1752 гадох толькі 37% жамойтаў ведалі жамойцкую мову, але ўжо 73% — літоўскую мову, тым часам веданьне літоўскай мовы дэкляравалі 37% ліцьвінаў, 7% русінаў і нават 6 навучэнцаў-палякаў. Увогуле, увесь час веданьне жамойцкай мовы дэкляравалі толькі навучэнцы-жамойты<ref>Litwin H. Przynależność narodowa alumnów Seminarium Papieskiego w Wilnie 1582—1798. Przyczynek do badań nad świadomością narodową w Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych // Między Wschodem i Zachodem. Rzeczpospolita XVI—XVIII w. Studia ofiarowane Zbigniewowi Wójcickiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. — Warszawa, 1993. S. 63—64.</ref>}}. Як адзначае Зінкявічус, ''«для летувіскай мовы сытуацыя была катастрафічнай, ёй не давалі разьвівацца, выштурхоўвалі з агульнага ўжытку ды й друкаваць пісьмовыя тэксты па-летувіску было цяжка»''. З гэтай прычыны летувіскія мовазнаўцы імкнуцца падкрэсьліваць ''«адзінства арэалу летувіскай мовы праз палітычную мяжу паміж Вялікім Княства Літоўскім і Прусіяй»''{{Заўвага|Тым часам яшчэ ў 1874 годзе ў лічбе [[Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] зазначалася, што ў [[Прусія|Прусіі]] ўсіх летувісаў, што жывуць у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], называюць жамойтамі ({{мова-ru|«В Пруссии называют Жемайтами всех Литовцев, живущих в России, хотя, собственно говоря, Жемайты (Жмудь) составляют только часть их»|скарочана}})<ref>Отчет о состояниях и действиях Императорского Московского университета за 1874 год. — Москва, 1875. [https://books.google.by/books?id=zO81AAAAIAAJ&pg=RA2-PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj49u3-18DzAhU-Q_EDHYsCD-E4UBDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 14].</ref>. Зь іншага боку, жамойцкі біскуп у Расейскай імпэрыі [[Мацей Казімер Валанчэўскі|Мацей Валанчэўскі (Валанчус)]] (1801—1875) азначаў прускіх летувісаў як жамойтаў, якія «''гавораць па-жамойцку, маюць жамойцкія кнігі і вывучаюць жамойцкую мову''» ({{мова-lt|«…daug yra žemaičių katalikų, kurie tačiau gyvena dailiai, šneka žemaitiškai, turi knygų, mokos rašto žemaitiško»|скарочана}})<ref>Pocytė S. Mažosios ir Didžiosios Lietuvos integracijos problema XIX a. — XX a. pradžioje // Sociologija. Mintis ir veiksmas. Nr. 1—2, 2001. P. 78—79.</ref>. Зрэшты, у 1882 годзе нямецкі лінгвіст [[Адальбэрт Бэцэнбэргер]], які лічыцца заснавальнікам балтыйскай філялёгіі, пакінуў сьведчаньне, што летувісы ў Расейскай імпэрыі называлі прускіх летувісаў жамойтамі, а іх мову — жамойцкай, тым часам самі прускія летувісы называлі жамойтамі ўсіх расейскіх летувісаў ({{мова-de|«Der gemeine russische Litauer aber versteht unter Žemaiten alle diejenigen seiner landsleute, welche über seinen horizont hinaus nach westen wohnen. So erklärte zum biespiel ein Litauer, mit dem ich mich in [[Біржы|Birsen]] über seine muttersprache unterhielt, das preussische süd-Litauisch, das ich damals sprach, für žemaitisch. Umgekehrt nennen die preussischen Litauer alle jenseits der grenze wohnenden Litauer „Žemaiten“»|скарочана}})<ref>Bezzenberger A. Litauische Forschungen: Beiträge zur Kenntniss der Sprache und des Volkstumes der Litauer. — Göttingen, 1882. [https://books.google.by/books?id=PpMWAAAAYAAJ&pg=PA38&dq=Die+preussischen+Litauer+sch%C3%A4tzen+die+%C5%BDemaiten+gering+,+die+%C5%BEemaitische+sprache+gilt+ihnen+f%C3%BCr+unfein+und+in+folge+dessen+r%C3%BCmpfen+die+s%C3%BCdlicher&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjE3eKd-5z1AhXc7rsIHeFmAeUQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=Die%20preussischen%20Litauer%20sch%C3%A4tzen%20die%20%C5%BDemaiten%20gering%20%2C%20die%20%C5%BEemaitische%20sprache%20gilt%20ihnen%20f%C3%BCr%20unfein%20und%20in%20folge%20dessen%20r%C3%BCmpfen%20die%20s%C3%BCdlicher&f=false S. 38].</ref>. А ў 1900 годзе на старонках прускага летувіскага часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Saulėteka||lt|Saulėteka}} зазначалася, што прускія летувісы ня толькі называюць расейскіх летувісаў «жамойтамі», але і лічаць гэтых жамойтаў такім жа чужым народам, як расейцаў або палякаў ({{мова-lt|«Kas pažįsta arčiaus prūsų pusės lietuvius, tas gerai mato, kad maskoliškoji Lietuva su savo gyventojais yra visai nepažįstama jiems šalis; jie jos ir nenori pažinti, nelaikydami tų, kaip jie vadina «Žemaičių», ne per savo viengenčius; jų akyse žemaitis, tai tiek, ką maskolius ar lenkas»|скарочана}})<ref>Pocytė S. Mažosios ir Didžiosios Lietuvos integracijos problema XIX a. — XX a. pradžioje // Sociologija. Mintis ir veiksmas. Nr. 1—2, 2001. P. 80.</ref>}}, прызнаючы той факт, што летувіскія граматыкі і слоўнікі доўгі час (да канца XVIII ст.) складаліся і друкаваліся галоўным парадкам у Прусіі: * «Летувіская граматыка» ({{мова-la|Grammatica Litvanica|скарочана}}, Даніэль Кляйн, 1653 год) * «Зборнік летувіскай граматыкі» ({{мова-la|Compendium Grammaticae Lithvanicae|скарочана}}, Хрыстафор Сапун, 1673 год) * «Ключ нямецка-летувіскі» ({{мова-la|Clavis Germanico-Lithvana|скарочана}}, Фрыдрых Прэторыюс, 1680 год, рукапіс) * «Прынцыпы летувіскай мовы» ({{мова-la|Principium primarium in lingva Lithvanica|скарочана}}, Міхаэль Мёрлін, 1706 год) * «Слоўнік летувіска-нямецкі і нямецка-летувіскі» ({{мова-la|Vocabularium Litthuanico-Germanicum, et Germanico-Litthvanicum|скарочана}}, Фрыдрых Вільгельм Гаак, 1730 год) * «Лексыкон нямецка-летувіскі і летувіска-нямецкі» ({{мова-la|Lexicon Germanico-Lithvanicum et Lithvanico-Germanicum|скарочана}}, Якуб Брадоўскі, да 1744 году, рукапіс) * «Разгляд летувіскай мовы ў яе вытоках» ({{мова-la|Betrachtung der littauischen Sprache in ihrem Ursprunge|скарочана}}, Філіп Руіг, 1745 год) * «Летувіска-нямецкі і нямецка-летувіскі лексыкон» ({{мова-la|Littauisch-Deutschen und Deutsch-Littauischen Lexicon|скарочана}}, Філіп Руіг, 1747 год), тым часам рэдкі асобнік гэтага слоўніка (як і, увогуле, хоць-якой кнігі, выдадзенай у Прусіі), што трапіў у кнігазбор на тэрыторыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага, азначылі ў каталёзе бібліятэкі кляштару францішканаў у [[Крэтынга|Крэтынзе]] як «''Жамойцка-нямецкі слоўнік''» ({{мова-la|«Dictionarium Samogitico-Germanicum»|скарочана}}<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>) * «Пачаткі граматыкі летувіскай мовы» ({{мова-la|Anfangsgründe einer Littauischen Grammatick|скарочана}}, Фрыдрых Руіг, 1747 год) * «Новая летувіская граматыка» ({{мова-la|Neue Littauische Grammatik|скарочана}}, 1791 год) {{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}} Адзіным выдадзеным на тэрыторыі ВКЛ да канца XVIII стагодзьдзя слоўнікам летувіскай мовы стаў «Слоўнік трох моваў» [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>Schmalstieg W. R. [https://web.archive.org/web/20090530141220/http://www.lituanus.org/1982_1/82_1_03.htm Early Lithuanian Grammars] // Lituanus. Vol. 28, Nr. 1, 1982.</ref> (выйшаў з друку каля 1620 году ў Вільні і перавыдаваўся ў 1629, 1631, 1642, 1677, 1713 гадох), у якім, аднак, не падавалася назвы трэцяй (летувіскай) мовы<ref>Szyrwid K. [https://books.google.by/books?id=-PZPAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Dictionarium trium linguarum]. — Vilna, 1713.</ref> (хоць выдадзены ў 1683 годзе таксама пры Віленскай езуіцкай акадэміі першы друкаваны слоўнік [[Латыская мова|латыскай мовы]] дакладна падаваў назву гэтай мовы ўжо ў самім сваім назове — «Dictionarium Polono-Latino-Lotavikum…»), вынікам чаго стала наступнае дадатковае азначэньне ў шэрагу навуковых працаў XIX ст.: «''польскі, лацінскі і жамойцкі''» ({{мова-la|Poln. Lat. et Samogiticae|скарочана}}<ref name="Kiopen-1827-103">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб, 1827. С. 103.</ref><ref>Adelung J. H. Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde. Band 2. — Berlin, 1809. [https://books.google.by/books?id=o6kKAQAAIAAJ&pg=PA709&dq=Dictionarium+trium+linguarum+Samogiticae&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisnYrN2uj0AhVeiv0HHY3MDIgQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Dictionarium%20trium%20linguarum%20Samogiticae&f=false S. 709].</ref><ref>Magazin, herausgegeben von der Lettisch-Literarischen Gesellschaft. — Mitau, 1828. S. 65.</ref>, {{мова-de|Das lateinisch-polnisch-samogitische Wörterbuch|скарочана}}<ref>Winkelmann E. Bibliotheca Livoniæ historica. — St. Petersburg, 1870. [https://books.google.by/books?id=IdXEOzDAQz4C&pg=PA45&dq=in+samogitischen+sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiw1-eptun1AhUxSPEDHQJbB544ggEQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=in%20samogitischen%20sprache&f=false S. 45].</ref>) — як і ў некалькіх каталёгах бібліятэк на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага ({{мова-pl|«Synonima Polsko Łacinsko Żmuycka»|скарочана}} ў [[Вільня|Вільні]]<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 120.</ref>, {{мова-la|«Synonyma Latino-Polono-Samogitica»|скарочана}} ў [[Слонім]]е<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WxIHAQAAIAAJ&dq=%C5%BCmudzki+vie%C5%A1ajame&focus=searchwithinvolume&q=synonyma+latino P. 115].</ref>, {{мова-pl|«Dykcyonarz Łacinsko-polski i Zmudzki»|скарочана}} ў [[Крэтынга|Крэтынзе]]<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 186.</ref>){{Заўвага|Разам з тым, сустракалася і азначэньне «літоўскі» ({{мова-la|Lituanicum, Litvanicu, Lithvanica|скарочана}}): у каталёзе бібліятэкі Віленскага езуіцкага навіцыяту (1748 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 117.</ref>, у кнізе езуіцкага гісторыка [[Станіслаў Растоўскі|Станіслава Растоўскага]] (1768 год) і ў каталёзе бібліятэкі бэрнардынскага кляштару ў [[Трашкуны|Трашкунах]] (1782 год)}}. Першая на тэрыторыі ВКЛ летувіская граматыка выйшла ў 1737 годзе на сярэднім варыянце пісьмовай летувіскай мовы (жамойцкай мове)<ref name="Sviazynski-2005-209"/> і мела назву «''Лучнасць моваў Літвы, апісаная паводле граматычных законаў галоўнага дыялекту гэтага княства. І да карыстаньня старанным нэа-[[палямон]]ам прызначаная з дазволу старэйшых''»<ref>[https://web.archive.org/web/20230106184619/http://www.litviny.net/104310881072108410721090108010821080-1089108310861074107210881080-10861087108010891072108510801077-11031079109910821072.html Граматыкі і слоўнікі летувіскай мовы паводле крытыка канцэпцыі літвінізму летувіскага гісторыка Томаса Баранаўскага]{{ref-ru}}</ref> ({{мова-la|Universitas Linguarum Litvaniae in Principali Ducatus Ejusdem Dialecto Grammaticis Legibus Circumscripta. & in obsequium Zelorum Neo-Palaemonum Ordinata Permissu Superiorum|скарочана}}). Як і ў выпадку выдадзенага езуітамі слоўніка, праз фактычны брак у назове граматыкі назвы летувіскай мовы (хоць выдадзеная таго ж году граматыка латыскай мовы дакладна пазначала назву мовы ў назове — «Lotavica Grammatica…») у [[Рыга|рыскім]] навуковым выданьні 1844 году яе азначылі як «граматыку жамойцкай мовы» ({{мова-de|«eine Grammatik der schamaitischen (schmudischen) Sprache»|скарочана}})<ref>Magazin, hrsg. von der Lettisch-Literärischen Gesellschaft. Band 7, 1844. [https://books.google.by/books?id=xOtOAAAAcAAJ&pg=RA2-PA31&dq=schamaitischen+sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBp7b-8Ob1AhUOP-wKHTPfB244FBDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=schamaitischen%20sprache&f=false S. 31].</ref>. Існуюць зьвесткі, што ў 1752 годзе ў Віленскай друкарні францішканаў выйшаў «Лемантар жамойцкі», які, аднак, не захаваўся<ref name="Dziarnovic-2011">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.</ref>. Першы вядомы летувіскі лемантар у ВКЛ выйшаў паміж 1759—1761 гадамі (захаваліся выданьні 1763 і 1766 гадоў) і меў назву «''Навука чытаньня пісьма польскага для малых дзетак''» ({{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} = {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}}), у выданьні 1783 году ён застаўся бяз польскай моўнай часткі і польскага назову, але ўжо з пазначэньнем у назове «''летувіскага пісьма''»: «''Навука чытаньня пісьма летувіскага для малых дзетак''» ({{мова-lt|Moksłas skaytima raszta lietuwiszka dieł mazu wayku|скарочана}})<ref name="Dziarnovic-2011"/>. Тым часам у каталёзе бібліятэкі кляштару бэнэдыктынак у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] ([[Пінскі павет|Піншчына]]), складзеным паміж 1783—1790 гадамі, асобнік летувіскага лемантара азначылі як «''Мокслас або лемантар жамойцкай мовы''» ({{мова-pl|«Moksłas czyli Elementarz Zmudzkiego Ięzyka»|скарочана}})<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 183.</ref>, таксама ў складзеным [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіяй]] у 1773—1774 гадох інвэнтары Віленскай езуіцкай акадэміі адзначалася 100 асобнікаў «''жамойцкага лемантара''» ({{мова-pl|«Elementarz żmudzki»|скарочана}})<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 266.</ref>{{Заўвага|У першай палове XIX ст. перавыданьні гэтага лемантара працягвалі азначаць «жамойцкімі» {{мова-pl|«Elementarz żmudzki»|скарочана}}<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 269.</ref>}}. [[Файл:Zmudzki ięzyk (1773).jpg|значак|Біскуп [[Ян Дамінік Лапацінскі]] азначае летувіскую мову кнігі як жамойцкую ({{мова-pl|«Zmudzki ięzyk»|скарочана}}). Вільня, 1773 г.]] Разам з тым, назва «літоўская мова» ўсё ж зьявілася ў назове адной рэлігійнай кнігі з друкарні Віленскай езуіцкай акадэміі «Punkty kazan od adwentu az do postu. Litewskim iezykiem, z wytlumaczeniem na polskie. Przez ksiedza Konstantego Szyrwida» 1629 году{{Заўвага|Таксама згадваюць кнігу Шырвіда «Clavis linguae Lituanicae» 1630 году, ніводнага асобніка якой не захавалася (як і вытрымак з гэтай кнігі або апісаньня яе зьместу)<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 398.</ref>}}, якая перавыдавалася езуітамі ў 1644 годзе. Апроч таго, азначэньні «літоўская мова» ({{мова-pl|«Litewski ięzyk»|скарочана}}) ёсьць у прадмовах да выдадзеных гатычным шрыфтам «Polski z litewskim katechism» (Вільня, 1598 г.) і «Knyga nobažnystės» ([[Кейданы]], 1653 г.), якія пазьней не перавыдавалася. Летувіская кніга «Ewangelie polskie i litewskie» (Вільня, 1647 г.), якая перавыдавалася ў XVII—XIX ст. (апошнія разы — у 1858 і 1859 гадох пад назвай «Ewangelje polskie i żmudzkie»<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 144.</ref>), уласна словазлучэньня «літоўская мова» ў тэксьце не зьмяшчае{{Заўвага|Простае азначэньне «летувіскі» трапіла ў назоў кнігі «Postilla lietvwiszka» (Вільня, 1600 г.), таксама ў ананімным лацінамоўным панэгірыку [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонту Вазе]], выдадзеным ў 1589 годзе пры Віленскай езуіцкай акадэміі, зьмяшчаецца фрагмэнт летувіскага тэксту пад назовам «Litvanica» (у заканчэньне, пасьля італьянскага, гішпанскага, францускага, нямецкага, ангельскага і польскага тэкстаў)}}. У 1681 годзе тагачасная блытаніна і няпэўнасьць тэрміналёгіі знайшла адлюстраваньне ў выдадзенай у Вільні летувіскай кнізе, у пачатку якой [[Казімер Пац]] азначае яе мову як «''літоўскую гаворку''» ({{мова-la|«litvanico idiomate»|скарочана}}), а [[Міхал Вайніловіч]] — як «''жамойцкую гаворку''» ({{мова-la|«idiomate Samogitico»|скарочана}}), урэшце сам уласьнік асобніка азначыў гэтую кнігу як «''выдадзеную… па-жамойцку''» ({{мова-pl|«wydana… po Żmudzku»|скарочана}}). Тым часам у складзеным у 1772 годзе каталёзе бібліятэкі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] назву кнігі Шырвіда абрэзалі да «Punkty kazan od adwentu az do postu»<ref>Catalogus Auctorum Ordine Alphabetico dispositus in Bibliotheca Collegii Academiae Vilnensi S. I. reperibilium. — Vilnae, 1772. [https://virtus.mb.vu.lt/en/p/148/ P. 148].</ref>, а адзіную ў сьпісе цалкам летувіскую кнігу азначылі як жамойцкую ({{мова-la|«Samogitico idiomate»|скарочана}})<ref>Catalogus Auctorum Ordine Alphabetico dispositus in Bibliotheca Collegii Academiae Vilnensi S. I. reperibilium. — Vilnae, 1772. [https://virtus.mb.vu.lt/en/p/69/ P. 69].</ref>. Адзіную кнігу на летувіскай мове азначылі як «жамойцкую кнігу» ({{мова-pl|«Książka Żmudzka»|скарочана}} і ў бібліятэцы [[Касьцёл Сьвятой Барбары і кляштар трынітарыяў (Берасьце)|Берасьцейскага трынітарскага кляштару]]<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 184.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Pawinastis krykscionyszkas Arba Pamoksłas trumpas (in Lithuanian language), 1781.jpg|98|Pawinastis krykscionyszkas arba Pamoksłas trumpas apey tay ką pawinas kożnas Katalykas żinoty... isz liezuwe Lękiszka ant Ziemaytyszka su nekureys pridotkays pardietas (1806).jpg|116|Летувіская кніга (Варшава, 1781 г. і Вільня, 1806 г.), мова якой на вокладцы азначаецца як жамойцкая}} [[Файл:Europa Polyglotta.jpg|значак|Гіпатэтычная мапа «''Шматмоўная Эўропа з паказаньнем генэалёгіі моваў''», 1741 г. Зьмяшчае на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] летувіскую мову, тым часам на тэрыторыі [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] зьмяшчае не [[Ангельская мова|ангельскую]], а [[Стараангельская мова|англа-саксонскую мову]] (ужывалася да XII ст.), а на тэрыторыі [[Турэччына|Турэччыны]] — [[грэцкая мова|грэцкую мову]]. Апроч таго, зьмяшчае няісную «славянскую мову» [[Новая Зямля (архіпэляг)|Новай Зямлі]]]] Увогуле, нягледзячы на спробы папулярызацыі ў XVII ст. назвы «літоўская мова» сярод літоўскіх жамойтаў{{Заўвага|Як прыклад (з усяго відаць, адзінкавы) плёну такой папулярызацыі на Жамойці летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстанцінас Яблонскіс||ru|Яблонскис, Константинас}} падае тэкст прысягі з судовай кнігі маёнтку [[Біржы|Біржаў]], датаваны 1699 годам, дзе пасьля польскага тэксту ідзе летувіскі з подпісам «''Toż samo po litewsku''»<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 302—303.</ref>}} (пры пасьпяховым замацаваньні гэтай назвы ў [[Прускія летувісы|прускіх жамойтаў]]), у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] летувіская мова працягвала называцца і ўспрымацца менавіта як жамойцкая. Паводле зробленага польскім гісторыкам і дзяржаўным дзеячом [[Ян Гербурт|Янам Гербуртам]] перакладу тэксту [[Мельнскі мір|Мельнскага міру]], зьмешчанага ў працы «Statuta y Przywileie Koronne z Łácińskiego ięzyká na Polskie przełożone» (Кракаў, 1570 год), пры апісаньні межаў Прусіі адзначалася, што «''замак Мэмэль па-жамойцку завецца [[Клайпеда#Назва|Клайпеда]]''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…zamek Memel ktory po Zmudzku zowe Klupedo»|скарочана}}}}<ref>Herburt J. Statuta y Przywileie Koronne z Łácińskiego ięzyká na Polskie przełożone. — Kraków, 1570. [https://books.google.by/books?id=YaHmofKR8m8C&pg=PT174&dq=po+zmudzku&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwicru31mt_0AhWRhv0HHSqYDuEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=zmudzku&f=false S. 740].</ref><ref>Malinowski M. Dzieje Korony Polskiej i Wielkiego Ksiestwa Litewskiego od roku 1380 do 1535. — Wilno, 1847. [https://books.google.by/books?id=DiRaAAAAcAAJ&pg=PA489&dq=zmudzku+klajpeda&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjd2oC3wOD0AhVL8rsIHUo1AtkQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=zmudzku%20klajpeda&f=false S. 489].</ref>. Пры прызначэньні ў 1575 годзе [[Мэльхіёр Гедройц|Мэльхіёра Гедройца]] на Медніцкую катэдру неаднаразова падкрэсьлівалася, што ён «''валодае жамойцкай мовай''»{{Заўвага|{{мова-la|«…linguae Samogiticae, cum qua inter indigenas majore cum commmendatione atque fractu versari possit, peritum…»|скарочана}}<ref>Ivinskis Z. [https://www.aidai.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=4890:is&catid=311:5-gegu&Itemid=343 Merkelis Giedraitis arba Lietuva dviejų amžių sąvartoje] // Aidai. Nr. 5 (40), 1951.</ref>; {{мова-la|«…praeterea indigena huius patriae et linguam norit Samogiticam, qua tanto maiorem fructum in illa dioecesi facere possit»|скарочана}}<ref>Elementa ad Fontium Editiones. T. XXII. — Romae, 1970. [https://pau.krakow.pl/Elementa/tomy/Elementa_XXII_1970.pdf P. 132].</ref>; {{мова-la|«Accedit quod linguam illam Samogiticam bene novit»|скарочана}}<ref>Annales ecclesiastici. T. 2. — Romae, 1856. [https://books.google.by/books?id=uSw2AQAAMAAJ&pg=PA105&dq=%22linguam+Samogiticam&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwil5teDo-n1AhWVR_EDHZxZBww4FBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=Samogiticam&f=false P. 105].</ref>}}. Пры візытацыі Жамойцкага біскуства ў 1579 годзе абмяркоўвалася выняткова жамойцкая мова ({{мова-la|lingua Samogitica|скарочана}}) — як вусная мова мясцовага насельніцтва{{Заўвага|{{мова-la|«Interrog., an calleat linguam Samogiticam? — R.: Partim scio, quia fui in ista regione 18 annos…; Interrog., an isti parochiani soleant confiteri et communicare? — R.: Raro confitentur et non sunt in hac civitate quatuor vel quinque, qui istud faciant, — et facta replicatione dixit: Isti confitentur lingua Samogitica, — et iterum interogatus dixit: Parum servant festa et multi etiam comedant carnes tempore prohibito praesertim extra civitatem <…> Et iterum facta replicatione dixit: Ego intelligo confitentes Samogitice et etiam aliquantulum loquor, quia fui in istis regionibus 18 annos, — sed facta experientia ostendit se parum scire loqui Samogitice»|скарочана}}<ref name="Jablonskis-1973-189">Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 189.</ref>}}. У [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хроніцы літоўскай і жамойцкай]] адзінае летувіскае слова сярод беларускага тэксту прыпісваецца жамойцкім сялянам, якія «''зь лясоў выходзячы… крычалі: „Мушк [лет. „бі“] немца“''»<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 36.</ref>. У 1618 годзе Станіслаў Бурневіч, «''жыхар места [[Кейданы|Кейданскага]] ў Жамойцкай зямлі''», падаў цытату па-летувіску «''Toi yra walia tawo''», якую азначыў як зробленую «па-жамойцку» ({{мова-pl|«po Żmucku»|скарочана}})<ref>Biržiška V. Aleksandrynas: senųjų lietuvių rašytojų, rašiusių prieš 1865 m., biografijos, bibliografijos ir biobibliografijos. T. 1. — Chicago, 1960. [https://books.google.by/books?id=owg-AQAAIAAJ&q=%22Toi+yra+walia+tawo%22&dq=%22Toi+yra+walia+tawo%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjA85GG39ODAxVJhv0HHf7wChQQ6AF6BAgHEAI P. 231].</ref>. Складзеныя ў 1620—1752 гадох сьпісы навучэнцаў Папскай сэмінарыі ў Вільні разьмяжоўваюць літоўскую (lingua lituanica) і жамойцкую (lingua samogitica) мовы<ref>Grickevičius A. Popiežiškosios seminarijos Vilniuje studentų lietuvių ir žemaičių kalbų mokėjimas 1626−1651 m. // Lituanistica. Nr. 1, 1993. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ngcWAQAAMAAJ&dq=lingua+litvanica+ir+lingua+samogitica&focus=searchwithinvolume&q=samogitica P. 61].</ref> — як і [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] з [[Жамойты|жамойтамі]]<ref>Litwin H. Przynależność narodowa alumnów Seminarium Papieskiego w Wilnie 1582—1798. Przyczynek do badań nad świadomością narodową w Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych // Między Wschodem i Zachodem. Rzeczpospolita XVI—XVIII w. Studia ofiarowane Zbigniewowi Wójcickiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. — Warszawa, 1993. S. 64.</ref>. У 1631 годзе пры прызначэньні на Медніцкую катэдру [[Мэльхіёр Гейш|Мэльхіёра Гейша]], народжанага на Жамойці, староства генэральны жамойцкі [[Геранім Валовіч]] зазначаў, што той «''вольна валодае жамойцкай мовай…, якой амаль не валодаў ніводны біскуп да цяперашняга часу''» ({{мова-la|«Et ita existimo, quia ipse callet linguam Samogiticam…, quam fere nullus Episcopus, praeter modernum, possedit»|скарочана}})<ref>Acta Nuntiaturae Polonae. [https://pau.krakow.pl/ANP/ANP_XXIV_1_1992.pdf T. XXIV, Vol 1]. — Romae, 1992. P. 391.</ref>. У 1647 годзе чацьверты сынод Жамойцкага біскупства пастанавіў перакласьці булу папы рымскага [[Урбан VIII|Урбана VIII]] менавіта на «''жамойцкую мову''» ({{мова-la|«lingua Samogitica translaram»|скарочана}}), таго ж году адпаведны тэкст зьмясьцілі ў кнізе «Synodus quarta dioecesis Samogitiae», надрукаванай у Вільні. Публікацыя жамойцкага перакладу тлумачылася ў пастанове сыноду тым, што некаторыя сьвятары і прапаведнікі перакручвалі зьмест булы «''ў мясцовай мове''»<ref>Zinkevičius. Reikšmingas žemaitiškas rankraštinis tekstas // Žodžių formos ir jų vartosena. — Vilnius, 1974, P. 172.</ref>. У 1690 годзе адпаведны тэкст папскай булы «''жамойцкай мовай''» зь невялікімі зьменамі зьмясьцілі ў надрукаваным у Вільні зборніку дакумэнтаў Жамойцкага біскупства<ref>Collectanea: Constitutionum Synodalium Dioecesis Samogitiensis. — Vilnius, 1690. [https://books.google.by/books?id=VvBNZ9BNRgsC&pg=RA1-PA15&dq=Samogitica+lingua&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj3nuHIhOf1AhUwwQIHHWSKAVsQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=samogitica&f=false P. 146].</ref>. У інтэрмэдыі на польскай і летувіскай мовах (паходзіць з зборніку другой паловы XVII ст., творы зь якога ставіліся ў езуіцкіх калегіюмах Рэчы Паспалітай ды іншых краінаў) адзін з пэрсанажаў у адказ на зварот па-летувіску гаворыць свайму суразмоўцу (пад імём «Rusticus, г.зн. жамойт»<ref>Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce. T. 9. — Kraków, 1910. [https://books.google.by/books?id=D2xKAAAAIAAJ&pg=PA263&dq=%22gdym+zadrymau%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjW_p2yo6P6AhVZR_EDHX6XDz4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22gdym%20zadrymau%22&f=false S. 263].</ref>), што не разумее па-жамойцку{{Заўвага|{{мова-pl|«Nierozumiem po żmuydzku»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Lituanica von A Brückner // Archiv für slavische philologie. Band 13. — Berlin, 1891. [https://books.google.by/books?id=uWgoAAAAYAAJ&pg=PA217&dq=%C5%BCmuydzku&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJiKnmoaP6AhWQYPEDHYhcA7wQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%C5%BCmuydzku&f=false S. 217].</ref>. Аршанскі шляхціч [[Адам Рыгор Каменскі Длужык]], які ў 1660 годзе трапіў у палон [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] (далей — на поўнач [[Сыбір]]ы), у сваім дзёньніку зазначаў, што мова [[Зыране|пярмі-зыранаў]] (заходнія суседзі [[Самадыйскія народы|самаедаў]]) мае падабенства з жамойцкай{{Заўвага|{{мова-pl|«I stąd się poczyna Permia, a Moskwa zowie ją Zyrany, którzy są ludzie dziwnego języka; mają wiarę ruską; powiadają, że ich chrzcił ś[w.] Stephan. Ludzie przemyślni, mianowicie w lasach, na wodzie, strzelcy z łuków. Język poszedł trochę na żmudzki»<ref>Kamieński-Dłużyk A. Diariusz więzienia moskiewskiego miast i miejsc // Warta, Książka zbiorowa ofiarowana ks. Fr. Bażyńskiemu. — Poznań, 1874. S. 380.</ref>|скарочана}}}}<ref>Грицкевич В. П. От Нёмана к берегам Тихого океана. — Мн.: Полымя, 1986. С. 49.</ref>, чым засьведчыў, што ліцьвіны называлі летувіскую мову жамойцкай<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>. У паэтычных практыкаваньнях [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскай акадэміі]] 1685 году{{Заўвага|{{мова-pl|«Zmuydz przezorna powiada niegierey del Dewo. Iuz tu odwagi trzeba lub wprawo, lub lewo|скарочана}}}} і ў вершы 1724 году{{Заўвага|{{мова-pl|«Zmuydź przezorna powiada, ńié giéreij del dewo Iuż tu odwagi trzeba, lub w prawo, lub w lewo.|скарочана}}}} адзіная ўстаўка на летувіскай мове азначаецца як «''Жамойць гаворыць''»<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 28—29.</ref>. Паводле выдадзенага ў 1691 годзе [[Жагоры|жагорскім]] намесьнікам дэкрэту, «''…навучыла тых словаў на гаспадара свайго Мацяша Стракша мовіць па-жамойцку: „Welnie iszszłuok łowi ir banda io“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…nauczyła tych słow na gospodara swego, Matyasza Straksza, mówić po żmujdzku: „Welnie iszszłuok łowi ir banda io“»|скарочана}}<ref>Žagarės dvaro teismo knygos (1670—1751). — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=3lIlAQAAIAAJ&q=%C5%BCmujdzku+Welnie+iszsz%C5%82uok&dq=%C5%BCmujdzku+Welnie+iszsz%C5%82uok&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiGhMOh_dGGAxX4hv0HHTlqBV8Q6AF6BAgHEAI P. 150].</ref><ref>Jucewicz L. A. Wspomnienia Żmudzi. — Wilno, 1842. [https://books.google.by/books?id=95kQAQAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Wspomnienia+Zmudzi,+1842&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%C5%BBmudzku&f=false S. 182].</ref>}}<ref name="Jablonskis-1973-291">Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. [https://archive.org/details/jablonskis-lietuviu-kultura-ir-jos-veikejai-1973/page/290/mode/2up?q=zmudzku P. 291].</ref>. У надрукаванай у 1699 годзе кнізе «[[Рыга|Riga]] Literata» дзеля высьвятленьня этымалёгіі назвы [[Інфлянты|Інфлянтаў (Лівоніі)]] пасьля эстонскага ({{мова-la|Esthonico|скарочана}}) ''Liva'' і перад латыскім ({{мова-la|Lettice|скарочана}}) ''Laivas'' прыводзілася «жамойцка-прускае» ({{мова-la|Samogithico & Prussico|скарочана}}) ''Lewas'' або ''Loiwas''<ref>Riga Literata. — Rostochii, 1699. [https://books.google.by/books?id=Eo1OwWzPaCgC&pg=PP7&dq=Samogithico&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiO9ZPTvIn2AhUoRfEDHciFC5kQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Samogithico&f=false P. A 2].</ref>. Рукапісная летувіская кніга 1707 году азначаецца на вокладцы як пераклад на жамойцкую мову: «''ператлумачаная з польскай на жамойцкую''» ({{мова-lt|«par[t]łumoczita isz Lynkiyska ąt Zemajty[szka]»|скарочана}})<ref>Kregždys R. Lietuvių kalbos polonizmų žodynas. — Vilnius, 2016. P. 200.</ref>. У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў Браўнсбэргу народжаны на Жамойці Гадэон [[Бэйнар|Бэйнэр]] (''Gedeon Beyner'') задэкляраваў у 1735 годзе валоданьне лацінскай, польскай і жамойцкай мовамі ({{мова-la|«Callet idioma lat. pol. et samogitieum»|скарочана}}), народжаны на Жамойці Юры Касевіч (''Georgius Kossewitz'') задэкляраваў у 1742 годзе валоданьне лацінскай, польскай, літоўскай, жамойцкай, курляндзкай і нямецкай мовамі ({{мова-la|«Scit lat. pol. lit. samog. curl. germ.»|скарочана}}), а народжаны на Літве Ігнаці Бальсярэвіч (''Ignatius Balserewicz'') задэкляраваў у 1774 годзе валоданьне жамойцкай, лацінскай, польскай, літоўскай і нямецкай мовамі ({{мова-la|«Seit samog. lat. pol. lit. germ.»|скарочана}})<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 143, 147, 169.</ref>. Польскі гісторык і лексыкограф [[Каспар Нясецкі]] ў 1737 годзе пісаў: «''…слова „гедрос“, паводле [[Мацей Стрыйкоўскі|Стрыйкоўскага]], у жамойцкай мове значыць сонца''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…słowo Gedros, ''według Stryikow: fol: 355'', w Zmudzkim języku słońce znaczy»|скарочана}}}}<ref>Niesiecki K. Korona polska przy zlotej wolnosci. T. 2. — Lwów, 1738. [https://books.google.by/books?id=VVRJAAAAcAAJ&pg=PA194&dq=jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwzd_A7OH0AhUSSvEDHQBMA0cQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=jezyku%20zmudzkim&f=false S. 194].</ref>. У рукапісным зборніку, укладзеным на польскай мове ў сярэдзіне XVIII ст., адзіны твор на летувіскай мове падаваўся пад назвай «Жамойцкая песьня» ({{мова-pl|«Pieśn Żmucka»|скарочана}})<ref>Brückner A. Lituanica von A Brückner // Archiv für slavische philologie. Band 13. — Berlin, 1891. [https://books.google.by/books?id=uWgoAAAAYAAJ&pg=PA217&dq=%C5%BCmuydzku&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJiKnmoaP6AhWQYPEDHYhcA7wQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=Pie%C5%9Bn%20Zmucka%20&f=false S. 223].</ref>. Жамойцкай азначалася мова летувіскіх кніг XVIII ст., друкаваных у Вільні, Варшаве і [[Супрасьля|Супрасьлі]]: у назове кнігі 1750 году («''з польскай на жамойцкую мову перакладзеная''», {{мова-lt|«Isz Lankiszka Ziemaytiszkay iżguldita»|скарочана}}), у назове («''па-жамойцку вытлумачаная і друкаваная''», {{мова-lt|«ziamaytyszka ysztumocitas yr drukowatas»|скарочана}}) і ў тэксьце ({{мова-lt|«Ziemaytyszku liezuwiu»|скарочана}})<ref>1759 metų «Ziwatas». — Vilnius, 1998. [https://books.google.by/books?id=D8pMAQAAMAAJ&q=Ziemaytiszku&dq=Ziemaytiszku&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjLxezn6vT1AhWniv0HHXFKDVIQ6AF6BAgCEAI P. 5].</ref> кнігі 1759 году, якая перавыдалася ў 1787 годзе, а таксама ў назове кнігі 1781 году («''з польскай мовы на жамойцкую''», {{мова-lt|«isz Liezuwe Lękiszka ant ziemaytyszka»|скарочана}}), якая перадрукоўвалася ў 1806 і 1830 гадох{{Заўвага|Разам з тым, адну кнігу з азначэньнем яе мовы менавіта як летувіскай выдалі ў друкарні Віленскай езуіцкай акадэміі ў 1772 годзе}}. Каля 1750 году зь перавыданьнем каля 1762 і ў 1765, 1770, каля 1775, каля 1778 і ў 1798 гадох у Вільні друкавалі кнігу «''Жамойт на роднай мове славіць Пана Бога''» ({{мова-lt|«Ziemaytis prigimtu sawa lieżuwiu Pona Diewa garbin»|скарочана}})<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 464—465.</ref>. У 1773 годзе біскуп [[Ян Дамінік Лапацінскі]] ў сваёй польскамоўнай прадмове да летувіскай кнігі, выдадзенай у Вільні, азначыў яе мову як жамойцкую ({{мова-pl|«Zmudzki ięzyk»|скарочана}}). Устава, зьмешчаная ў інвэнтары [[Рэтаў]]скага староства 1784 году, вызначала павіннасьць: «''…уставу два разы на год для ўсёй воласьці, па-жамойцку перакладзеную, прачытаць і патлумачыць, што каторы пункт значыць…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…ustawę dwa razy na rok dla całey włosci, po Żmudzku przekopiowaną, przeczytać y wyexplikować, co ktory punkt znaczy…»|скарочана}}}}<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. XXV. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?id=IOYDAAAAYAAJ&pg=PA547&dq=po+%C5%BBmudzku&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjWlaXJsfD1AhUZOuwKHbYlAmQQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&q=%C5%BBmudzku&f=false С. 547].</ref>. Паводле слоўніка [[Курляндыя|курляндзка]]-нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрыдрых Штэндэр|Фрыдрыха Штэндэра|en|Gotthard Friedrich Stender}}, надрукаванага ў 1789 годзе, назва «жамойцкая мова» ({{мова-lv|Smuhdschu walloda|скарочана}}) бытавала сярод [[Латышы|латышоў]]<ref>Stenders G. F. Lettisches Lexikon. T. 1. — Jelgava, 1789. [https://books.google.by/books?id=XzJ9lv-7NUMC&pg=PA280&lpg=PA280&dq=Smuhdschu+walloda&source=bl&ots=ekL0XE71m0&sig=ACfU3U0f8GWUN1AcK54fWB6E80Rd8Tr7Sw&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwidgOaWsu31AhV1lIkEHQLHCx0Q6AF6BAgCEAM#v=onepage&q=Smuhdschu%20walloda&f=false S. 280].</ref>. Шматлікія выдадзеныя ў Вільні летувіскія кнігі (дзьве 1793, 1797, 1805, 1812, 1820, 1824, 1826, 1830, 1832, 1834, 1840, 1848, дзьве 1851, 1852, дзьве 1853, 1854, 1856 гады) зьмяшчалі лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў ({{мова-lt|«Mienesey Łotiniszki, Lękiszki, Ziemaytiszki / Źiemaytiszki / Ziemaytyszki / Żiamaytyszki / Żiamaytiszki / Ziamaytiszki / Žiamaytiszki»|скарочана}}). Складзены ў 1797 годзе каталёг бібліятэкі Віленскага францішканскага кляштару, у якой захоўваўся вялікі збор летувіскіх кнігаў<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 180.</ref>, меў назву: «Каталёг кніг у мовах жамойцкай, рускай, габрэйскай, арабскай, грэцкай і нямецкай» ({{мова-pl|Katalog ksiąg w Języku Zmudzkim, Ruskim, Hebrayskim, Arabskim, Greckim i Niemieckim|скарочана}})<ref>Lietuvos TSR aukstuju mokyklu mokslo darbai. Nr. 33—34, 1998. [https://books.google.by/books?id=szAPAQAAMAAJ&q=jezyku+zmudzkim&dq=jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwzd_A7OH0AhUSSvEDHQBMA0cQ6AF6BAgMEAI P. 33.]</ref>{{Заўвага|У даходнай кнізе друкарні Віленскага францішканскага кляштару за пэрыяд 1752—1762 гадоў усе выданьні на летувіскай мове азначаюцца як жамойцкія, пазьней спарадчына асобныя выданьні азначаюцца як «літоўскія»<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 93—98.</ref>}}. Тым часам [[Генэрал-ад’ютант|генэрал-ад’ютант]] [[Войска Вялікага Княства Літоўскага ў XVIII стагодзьдзі|войска былога Вялікага Княства Літоўскага]] Юры Грушэўскі азначыў летувіскую біблію [[Багуслаў Самуэль Хілінскі|Багуслава Самуэля Хілінскага]], асобнік якой у 1805 годзе падараваў бібліятэцы [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], як «''рэдкую біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«rzadką Biblią w Żmudzkim języku»|скарочана}})<ref>Stankiewicz M. Bibliografia litewska od 1547 do 1701 r. — Kraków, 1889. [https://books.google.by/books?id=fMgtAAAAYAAJ&pg=PA56&dq=Gru%C5%BCewski+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUl9rCvun1AhVzSPEDHfrwDOAQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=Gru%C5%BCewski%20jezyku%20zmudzkim&f=false S. 56].</ref>, таксама ў cьпісе кніг Віленскага ўнівэрсытэту 1810 году яна значыцца як «''біблія ў жамойцкай мове''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Biblia w języku Żmuydzkim przekładania Samuela Boguslawa Chylinskiego w Londynie. 1660. tit. def. Dar J W Jerzego Grużewskiego»|скарочана}}}}<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 121.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, друкаваную ў Лёндане біблію ў жамойцкай мове ўпамінае маршалак [[Цельшы|Цельшаўскага]] павету Ўладзімер Гадон у сваёй «Статыстыцы Жамойцкага княства» (1839 год)<ref>Gadon W. Statystyka Xięstwa Żmudzkiego. — VIC, 1839. [https://archive.org/details/gadon-statystyka-xiestwa-zmudzkiego/page/53/mode/2up?q=jezyk S. 53].</ref>}}. Як сьведчаць праўныя крыніцы, выкарыстаньне жамойцкай (летувіскай) мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім да самых [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] абмяжоўвалася максымум рэгіянальным узроўнем, у тым ліку асобнымі натарыяльна засьведчанымі перакладамі дзяржаўных актаў<ref name="Kascian-2009"/> (тым часам рукапісны летувіскі пераклад тэксту [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня 1791 году]] зрабілі толькі ў пачатку XIX стагодзьдзя, пра што сьведчаць вадзяныя знакі на паперы «ВФ СТ» = «Вологодская фабрика содержателя Торунтаевского» і год «1803»<ref>[http://www.mdl.projektas.vu.lt/wp-content/uploads/2013/03/aprasas.pdf Rankraščio aprašas] ([https://web.archive.org/web/20240331023058/http://www.mdl.projektas.vu.lt/wp-content/uploads/2013/03/aprasas.pdf архіваваная копія]), Gegužės 3-iosios Konstitucija, Magnus Ducatus Lithuaniae</ref>). <gallery caption="Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні" widths=150 heights=150 class="center"> Ziemaytiszki (1793).jpg|(«''Ziemaytiszki''»). 1793 г. Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|(«''Ziemaytiszki''»). 1793 г. Ziemaytiszki (1797).jpg|(«''Ziemaytiszki''»). 1797 г. Ziemaytiszki (1805).jpg|(«''Ziemaytiszki''»). 1805 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Źiemaytiszki (1830).jpg|(«''Źiemaytiszki''»). 1830 г. Ziemaytyszki (1840).jpg|(«''Ziemaytyszki''»). 1840 г. Żiamaytiszki (1851).jpg|(«''Żiamaytiszki''»). 1851 г. Ziamaytiszki (1854).jpg|(«''Ziamaytiszki''»). 1854 г. </gallery> === У складзе Расейскай імпэрыі і Прусіі === [[Файл:Jistoriję Justinaus parguldę Isz Łotynû kałbôs i Żæmaitiû K. Daugkientys metusî (1798, 1834-36).jpg|значак|Летувіскі пераклад [[Сыманас Даўкантас|Сыманаса Даўкантаса]] «''з лацінскай мовы на жамойцкую''» (1834—1836 гг., з мэтай фальсыфікацыі больш раньняга часу стварэньня падпісаны «1798 г.»)]] Адзін зь першых ідэолягаў летувіскага нацыянальнага руху [[Сыманас Даўкантас]] (1793—1864) — з мэтай зрабіць летувіскую літаратуру больш старажытнай<ref>Roma Bončkutė, [https://www.bernardinai.lt/nedegantys-simono-daukanto-rastai/ Nedegantys Simono Daukanto raštai], bernardinai.lt, 28 лістапада 2020 г.</ref> — пакінуў на вокладцы падпісанага псэўданімам уласнага летувіскага перакладу азначэньне «''з лацінскай мовы на жамойцкую''»{{Заўвага|Хоць ад свайго імя Даўкантас сьцьвярджаў толькі азначэньне «летувіская мова»<ref>Kalnius P. Žemaičių etniškumo sampratos XIX a. šaltiniuose. 2. Nuo žemaičių kultūrinio sąjūdžio iki XIX a. pab // Liaudies kultūra. 2 (131), 2010. P. 15.</ref>}} ({{мова-lt|«Isz Łotynû kałbôs i Żæmaitiû»|скарочана}}) і дату «''1798 год''». Азначэньнем летувіскай мовы як жамойцкай ён, з усяго відаць, спрабаваў зрабіць сваю фальсыфікацыю адпаведнай сапраўдным раньнім летувіскім перакладам: {{Артыкул у іншым разьдзеле|Антанас Кляментас|Антанаса Кляментаса|lt|Antanas Jackus Klementas}} паміж 1790—1810 гадамі («''з польскай на жамойцкую''», {{мова-lt|«isz Linkiszka… unt… Ziemaytiszka»|скарочана}}, {{мова-lt|«isz linkiszka raszta ziemaytyszka»|скарочана}})<ref>Biržiška V. Aleksandrynas: senųjų lietuvių rašytojų, rašiusių prieš 1865 m., biografijos, bibliografijos ir biobibliografijos. T. 2. — Čikaga, 1963. [https://archive.org/details/birziska-aleksandrynas-t.-2-1963_202012/page/225/mode/2up?q=Ziemaytiszka P. 226].</ref>{{Заўвага|Таксама захаваліся шматлікія прыклады азначэньняў «жамойцкая мова» ({{мова-pl|«Język żmudzki»|скарочана}}), «па-жамойцку» ({{мова-pl|«po żmudzku»|скарочана}}) у архіве гэтага аўтара<ref>Lietuvių tauta. T. 1, kn. 4. — Vilnius, 1910. P. [https://archive.org/details/t.-1-kn.-4-1910/page/512/mode/2up?q=zmudzku 512—513], 515, 526—527.</ref>}} і [[Юзэф Арнульф Гедройц|Юзэфа Арнульфа Гедройца]] 1809 году («''на жамойцкую мову''», {{мова-lt|«and ležuwia… Ziematyszka»|скарочана}})<ref>Biržiška V. Aleksandrynas: senųjų lietuvių rašytojų, rašiusių prieš 1865 m., biografijos, bibliografijos ir biobibliografijos. T. 2. — Čikaga, 1963. [https://archive.org/details/birziska-aleksandrynas-t.-2-1963_202012/page/211/mode/2up?q=Ziematyszka P. 212].</ref>{{Заўвага|Апроч таго, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юры Пабрэжа||en|Jurgis Pabrėža}} ў 1814 годзе падаваў у сваім рукапісе пра лекарскія расьліны менавіта іх «''жамойцкія назвы''» ({{мова-pl|«Imiona Żmuydzkie»|скарочана}})<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 521.</ref>}}. {{Падвойная выява|справа|Grammatyka języka żmudzkiego. Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko (1832).jpg|107|Naujes moksłas skajtima raszta żemajtyszka diel mażun wajkun (1848).jpg|107|Выдадзеныя ў Вільні жамойцкія (летувіскія) «Граматыка жамойцкай мовы» (1832 г.) і лемантар «Новая навука чытаньня пісьма жамойцкага для малых дзетак» (1848 г.)}} Як зазначае гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]], яшчэ ў пачатку XIX ст. тэрмін «літоўскі» ў розных мовах (як і «беларускі», «рускі» і многія іншыя) меў «дыфузнае», няўстойлівае ў тэрміналягічным пляне значэньне і ня быў замацаваны за назвай мовы сучасных летувісаў<ref>[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.</ref>. Напрыклад, нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Хрыстаф Адэлюнг||en|Johann Christoph Adelung}} у сваёй працы «Мітрыдат, або Агульнае мовазнаўства…»<ref>Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde. Band 2. — Berlin, 1809. S. 696—697.</ref> (1809 год) пісаў, што «літоўцы» маюць няяснае мяшанае «германа-славянскае» паходжаньне; іх жамойцкая група складаецца з носьбітаў дыялекту, які мае назву «польска-літоўскі», сама ж «літоўская» мова на дзьве траціны складаецца з славянскай; аўтар паведаміў, што суседзям «літоўцы» сьпярша былі вядомыя як гуды, а таксама згадаў яцьвягаў і такую іх назву, як палешукі. Сяргей Запрудзкі зазначае, што з пададзенай інфармацыі можна меркаваць, што пад назвай «літоўцы» нямецкі лінгвіст часткова разумеў [[беларусы|беларусаў]]<ref name="Zaprudzki-2013-96">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 96.</ref>. Іншы нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Сэвэрын Фатэр||en|Johann Severin Vater}} у свай працы «Літаратура, датычная граматык, лексыкі і збораў словаў усіх моваў зямлі: выкладзеная ў альфабэтным парадку моваў…»<ref>Litteratur der Grammatiken, Lexika und Wörtersammlungen aller Sprachen der Erde. — Berlin, 1815. S. 132.</ref> (1815 год) сьцьвярджаў, што будучы сястрой [[Латыская мова|латыскай мовы]], з пункту гледжаньня лексыкі і граматыкі «літоўская» мова была пераважна славянскай, у іншых дачыненьнях — германскай; «літоўская» мова мела свае адгалінаваньні ў Жамойці і на поўдні Вялікага Княства Літоўскага. Апошняе сьцьверджаньне дазваляе меркаваць, што тут таксама пад «літоўскай» мовай часткова разумелася беларуская<ref>[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 100.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Ewangelie polskie y litewskie, 1647.jpg|107|Ewangelje polskie i żmudzkie (1858).jpg|107|«Эвангельле польскае і літоўскае» (1647 г.), перавыдадзенае ў 1858 г. як «Эвангельле польскае і жамойцкае»}} У пачатку XIX ст. працэс паступовага атаясамліваньня жамойцкай мовы зь «літоўскай» працягнуўся{{Заўвага|Гэта выявілася ў выданьні кніг з пазначэньнем у назовах «летувіскай мовы»: «''Naujas Istatimas Jezaus Christaus Wieszpaties musu / lietuwiszku leżuwiu iszgulditas par Jozapa Arnulpa kunigaykszti Giedrayti wiskupa Żiemayciu, żenklinika s. Stanislowo''» (Вільня, 1816 г.), «''Karawakas, arba Krzizius anioliszkas. Runku s. Tamosziaus isz Akwina iszpažintoia, zokana kaznadzieju, latiniszkay iszraszitas, ira baznicioy kunigu Daminikonu mieste Anagnios … Tas pats krizius czieši missyu szwętu, lietuviszkay iszgulditas''» (Вільня, 1817 г.), «''Kielas kruwinas karalaus sopulu Jezusa Chrystusa brangu krauiu iszkłotas o eynantiems ant scieśliwos wiecznastes zmoniems kieleywems troksztantiems zinoty taiemnicios niewinnos mukos Wieszpaties Pona musu paroditas / ir su pazwaliimu wiresniu isz łankiszko ant lietuwiszko lieźuwie iszgulditas''» (Вільня, 1821 г.), «''Jonas isz Swisłoczes krominikas wędrawois / lietuwiszku lieźuwiu iszgulditas kasztu yr storony par Jozapa Rupeyka kanaunika Płocka, klebona Szaduwos, źenklinika s. Onos''» (Вільня, 1823 г.), «''Surinkimas dasekimu par mokintus źmonias, senowias amźiose tikray daritu apey bytes / o par kunigo Kluko kanauniko Kruszwickojo metuose 1780 Warszuwoje lenkiszkay yszdrukawotas, yr diel lenku yszdotas; o dabar pirmo siki ant leźuwio letuwiszkay-zemaytiszko, par kunigo Cypriono Juzapo Niezabitawski kanauninko Minskojo, prabaszcziu Welonos pargulditas yr metuose 1823 ing drukarnia diel yszspaudimo, ant kningu raszto, podatas''» (Вільня, 1823 г.)}}, чаму спрыяла ў тым ліку ўлучэньне ўладамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ўсёй тэрыторыі Жамойці (разам з гістарычна адасобленым ад [[Літва старажытная|уласна Літвы]] колішнім [[Жамойцкае староства|Жамойцкім староствам]]) у склад [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], з 1801 году [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскай губэрні]]. У 1808 годзе народжаны ў [[Вількамірскі павет|Вількамірскім павеце]] былы езуіт [[Францішак Ксавэры Богуш]] надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] кнігу «Аб пачатку народу і мовы літоўскай» ({{мова-pl|«O początkach narodu i języka litewskiego»|скарочана}}), дзе атаясаміў [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] з [[Прускія летувісы|прускімі летувісамі]] (з спасылкамі на выдадзеныя ў [[Малая Летува|Малой Летуве]] кнігі)<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 4, 12, 64, 94, 146.</ref>, а таксама заявіў, што «''літоўская мова адрозьніваецца ад славянскай''»<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 96.</ref> і двойчы паўтарыў, што «''жамойцкая мова дакладна такая ж самая, як літоўская, часам адрозьніваецца вымаўленьнем, але гэтая розьніца меншая, чым паміж вялікапалякам і мазурам''»<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 58—59, 106.</ref>, а далей фактычна засьведчыў уласнае даволі кепскае веданьне летувіскай мовы (на што зьвярнулі ўвагу яшчэ ў 1875 годзе<ref>Karłowicz J. O języku litewskim // Rozprawy i sprawozdania z posiedzeń wydziału filologicznego Akademii Umiejętności. T. II. — Kraków, 1875. S. 144—145.</ref>), заявіўшы, што «''Жамойць называе сябе źiemaiten… <…> ліцьвіны… назвалі гэты край źiemaitis''»<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 59—60.</ref>. Апроч таго, Богуш заклікаў зрабіць летувіскую мову мовай высокай культуры, што неўзабаве знайшло падтрымку ў студэнта [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], народжанага на Жамойці селяніна [[Сыманас Даўкантас|Сыманаса Даўкантаса]], які ў 1822 годзе выдаў кнігу «Дзеяньні старажытных летувісаў і жамойтаў» («''Darbai senųjų lietuvių ir žemaičių''»), а па публікацыі ў 1830 годзе ліста вялікага князя [[Вітаўт]]а ад 1420 году, што вярнула зь нябыту назву [[Аўкштота]] і дазволіла атаясаміць жамойтаў зь ліцьвінамі, новая праца Даўкантаса (1845 год) атрымала назву «Звычаі старажытных летувісаў — горнікаў і жамойтаў» («''Budą senowęs lёtuwiū, kalnienū ir žȧmajtiū''», сучаснае летувіскае «''Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių''»), дзе наватворам «kalnienū» пазначаліся вылучаныя пазьней з усходніх жамойтаў [[Аўкштайты|аўкштайты]] — «уласныя літоўцы». Лінгвістычны падзел на «аўкштайтаў» і жамойтаў Даўкантас спрабаваў сьцьвердзіць выдадзеным у 1842 годзе «Лемантаром летувіска-горнай і жамойцкай моваў» («''Abecieļa lîjtuwiû-kalnienû ir źiamajtiû kałbos''», сучаснае летувіскае «''Abėcėlė lietuvių-kalnėnų ir žemaičių kalbos''»){{Заўвага|Тым часам мовазнаўца [[Станіслаў Мікуцкі]] ў 1855 годзе падзяляў летувісаў, паводле асаблівасьцяў іх мовы, на «паўночных» ([[Сьвянцянскі павет (Віленская губэрня)|Сьвянцянскі]], [[Новааляксандраўскі павет|Новааляксандраўскі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]] і часткова [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]] паветы) і «паўднёвых», адзначыўшы, што мяжа між адпаведнымі гаворкамі часткова праходзіць ракой [[Вяльля|Вяльлёй]]<ref name="Mikucki-1855-109">Известия Императорской Академии наук по Отделению русского языка и словесности. Т. 4. — СПб., 1855. [https://books.google.by/books?id=SdohAQAAMAAJ&pg=PA109&dq=kalnienaj&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiE3un0_dn1AhXI2KQKHbkrAuwQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=kalnienaj&f=false С. 109].</ref>}}. [[Файл:Naujas ziamajtiszkas elementorius su katekizmoms ir ministranturu (1864).jpg|значак|«Новы жамойцкі лемантар». Вільня, 1864 г.]] Разам тым, да вылучэньня «аўкштайтаў» розныя аўтары (як летувіскія, так і іншаземныя) мелі даволі розныя погляды на «літоўскую» і жамойцкую мовы — як і на склад «літоўскіх народаў». Яшчэ ў 1824 годзе народжаны на Жамойці мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Каэтан Незабітоўскі||ru|Незабитовский, Каэтан Любич}} (з 1835 году працаваў у [[Міністэрства асьветы Расейскай імпэрыі|Міністэрстве асьветы Расейскай імпэрыі]], потым цэнзарам і начальнікам канцылярыі ў Варшаўскім цэнзурным камітэце) выдаў кнігу «Сборнік усіх відаў пісьменства на летувіскай, жамойцкай і пруска-летувіскай мовах» («''Surinkimas wysokiu rasztu Lietuwiszku, Žemaytiszku yr Prusiszkay Lietuwiszku''», сучаснае летувіскае «''Surinkimas visokių raštų lietuviškų, žemaitiškų ir prūsiškai lietuviškų''»). Тым часам у 1827 годзе расейскі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} у сваёй кнізе «О происхождении, языке и литературе литовских народов» крытыкаваў апублікаваны ў 1822 годзе артыкул латыскага сьвятара-дасьледніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Ватсан|Карла Ватсана|de|Karl Friedrich Watson}}, які да «латыскіх народаў» ({{мова-de|«Lettischer Volksstamm»|скарочана}}) адносіў латышоў, летувісаў і ўсіх беларусаў («крывічоў»)<ref name="Kiopen-1827-11">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб, 1827. С. 11.</ref>. Таксама ён палемізаваў датычна назвы адпаведнай моўнай групы, сьцьвярджаючы «літоўскія мовы» і «літоўскія народы» замест прынятых у той час «латыскія мовы» і «латыскія народы»<ref>Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб, 1827. С. 32—36.</ref>, ужываючы, разам з тым, наступныя азначэньні: «''ўласна гэтак званая літоўская гаворка''», «''уласна гэтак званая літоўская мова''», «''уласна гэтак званыя літоўцы (жамойць?)''», «''уласна гэтак званая літоўская [гаворка] (або жамойцка-літоўская)''» ({{мова-ru|«собственно так называемое литовское наречие», «собственно так называемый литовский язык», «собственно так называемые литовцы (жмудь?)», «собственно так называемое литовское [наречие] (или жмудско-литовское)»|скарочана}}<ref>Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб, 1827. С. 29, 31, 33, 49, 77.</ref>){{Заўвага|У 1824 годзе віленскі [[Kurier Litewski (1793)|Kurier Litewski]] называў мову летувіскіх кніг «жамойцка-літоўскай» («літоўска-жамойцкай») і «[[Прускія летувісы|пруска-літоўскай]]» ({{мова-pl|«...w języku Litewsko-Żmudzkim i Prusko-Litewskim... Napisane w języku Żmudzko-Litewskim przez Kajetana Niezabitowskiego Żmudzina...»|скарочана}})<ref>Kurier Litewski. Nr. 49, 1824. [https://books.google.by/books?id=qkZJAAAAcAAJ&pg=RA8-PT6&dq=jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwick8Hn7-H0AhXESPEDHVluBb84ChDoAXoECAkQAg#v=onepage&q&f=false S. 4].</ref>; а яшчэ ў 1860 годзе «Encyklopedyja Powszechna» азначала дзьве першыя бібліі на летувіскай мове як «літоўска-прускую» ([[Ёнас Брэткунас]], [[Калінінград|Кёнігзбэрг]], 1590 год) і «жамойцкую» ([[Багуслаў Самуэль Хілінскі]], [[Лёндан]], 1660 год)<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 3. — Warszawa, 1860. [https://books.google.by/books?id=XMhLAQAAIAAJ&pg=PA428&dq=biblija+zmudzka&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiOo7Xy2uX1AhVnSfEDHXUCDCQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=biblija%20zmudzka&f=false S. 428].</ref>}}. Аднак у 1829 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1830 годзе) расейскі пісьменьнік і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Палявы||ru|Полевой, Николай Алексеевич}} зазначаў: «''Няма сумневу прылічваць сюды [да латыскіх народаў] крывічоў (цяперашніх літвіна-русаў і беларусаў)''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Нет сомнения причислять сюда [к Латышским народам] Кривичей (нынешних Литвино-Русов и Белоруссов)»|скарочана|}}}}<ref>Полевой Н. История русского народа. — Москва, 1829. С. 47.</ref>. Яшчэ ў 1831 годзе прафэсар гісторыі [[Парыская акадэмія|Парыскай акадэміі]] Андрыен Жары Мансі вылучаў у «літоўскай мове» чатыры падмовы: «літоўскую» (уласна) каля [[Вільня|Вільні]] ды іншых; «крывіцкую» каля [[Віцебск]]у, [[Смаленск]]у ды іншых; «жамойцкую»; «[[Прускія летувісы|пруска-літоўскую]]» каля [[Тыльзыт]]у ды іншых<ref>Жарри Манси А. История древних и новых литератур, наук и изящных искусств. — Москва, 1832. С. 46.</ref>{{Заўвага|Аналягічныя зьвесткі падаваліся ў італьянскіх навукова-літаратурных часопісах «Antologia» (1828 год; з удакладненьнем, што на ўласна літоўскім дыялекце літоўскай мовы гавораць у Вільні, Горадні ды іншых, на жамойцкім — у Жамойці, на крывіцкім — у Віцебску, Смаленску ды іншых, на пруска-літоўскім — у Тыльзыце, Лабяве, Рагніце, Мэмэлі ды іншых)<ref>Antologia: giornale di scienze, lettere e arti. T. 31. — Firenze, 1828. [https://books.google.by/books?id=v-pFAAAAcAAJ&pg=RA1-PA51&dq=I+principali+dialetti+di+questa+lingua+sono+in+lituania+proprio+,+il+qual+si+parla+a+Wilna+,+Grodno+ec&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJusTs0YH9AhUghf0HHQhRCB8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=I%20principali%20dialetti%20di%20questa%20lingua%20sono%20in%20lituania%20proprio%20%2C%20il%20qual%20si%20parla%20a%20Wilna%20%2C%20Grodno%20ec&f=false P. 51].</ref> і «Il Liceo» (1843 год; з удакладненьнем, што на ўласна літоўскім дыялекце літоўскай мовы гавораць у [[Віленская губэрня|Віленскай]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] губэрнях, а на крывіцкім — у [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] губэрнях)<ref>Il Liceo: giornale di scienze e di letteratura. Nr. 40. — Torino, 1843. [https://books.google.by/books?id=ox4QAAAAYAAJ&pg=PA319&dq=lituanico+proprio,+parlato&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjQi-LyzoH9AhXsnf0HHSLzDSEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=lituanico%20proprio%2C%20parlato&f=false P. 519].</ref>}}. Падобныя зьвесткі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Х’ю Мюрэй||en|Hugh Murray (geographer)}} зьмясьціў у сваёй «An Encyclopaedia of Geography», выдадзенай у 1834 годзе (перавыдавалася ў 1839 годзе, а таксама ў 1861 годзе пад назвай «The Encyclopedia of All Nations»<ref>Murray H. The Encyclopedia of All Nations. Vol. 1. — New York, 1861. [https://books.google.by/books?id=yJERZqUGwpMC&pg=PA307&dq=murray+Kriwitsh&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqj5vBivb1AhVthP0HHQavDBgQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=murray%20Kriwitsh&f=false P. 307].</ref>), вылучаючы ў «літоўскай мове» дыялекты «сапраўдны літоўскі», «жамойцкі», «крывіцкі» і «пруска-літоўскі»<ref>Murray H. An Encyclopaedia of Geography. — London, 1834. [https://books.google.by/books?id=-vlCAAAAcAAJ&pg=PA306&dq=murray+Kriwitsh&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqj5vBivb1AhVthP0HHQavDBgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=murray%20Kriwitsh&f=false P. 306].</ref>. А ў 1837 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1839, 1845, 1849 і 1855 гадох) расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Устралаў||ru|Устрялов, Николай Герасимович}} ужываў да мовы летувісаў назву «латыская гаворка» ({{мова-ru|«...в воеводствах Виленском и Трокском удержалось Латышское наречие»|скарочана}})<ref>Устрялов Н. Русская история. Ч. 2. — СПб., 1837. [https://books.google.by/books?id=0JpOAQAAMAAJ&pg=PA106&dq=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%A2%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D1%83%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisx7idvcf6AhXSO-wKHR8JDlgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%A2%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D1%83%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C&f=false С. 106].</ref>. У 1842 годзе афіцыйны часопіс Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі зазначаў, што «''паводле меркаваньня Ватсана, які прылічвае крывічоў (літвіна-русаў і беларусаў) да народаў літоўскіх, колькасьць літоўцаў можа дасягаць 11 мільёнаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«По мнению Ватсона, причисляющего Кривичей (Литвино-Руссов и Белоруссов) к народам Литовским, число Литовцев может простираться до 11 мил.»|скарочана}}}}<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Том 36 (1842). С. 173.</ref>. У 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год захавалася сьведчаньне, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскую“}} — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}}<ref>Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. S. 435</ref>){{Заўвага|Аднак сам аўтар нататкі (J. Szreder) лічыць, што гэтая замена нібыта адбываецца з прычыны «''невуцтва''» ({{мова-pl|«Tylko niewiadomość popełnić może taką zamianę»|скарочана}})}}. Тым часам у 1832 годзе народжаны на Жамойці сьвятар і мовазнаўца Калікст [[Касакоўскія|Касакоўскі]] выдаў па-польску ў Вільні граматыку летувіскай мовы пад назвай «Граматыка жамойцкай мовы» ({{мова-pl|Grammatyka języka żmudzkiego|скарочана}} = {{мова-lt|Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko|скарочана}})<ref>Subačius G. Kalikstas Kasakauskis // Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. IX (Juocevičius — Khiva). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. P. 521.</ref>, у 1848 годзе ксёндз Ян Ляховіч выдаў летувіскі лемантар пад назвай «Новая навука чытаньня пісьма жамойцкага для малых дзетак» ({{мова-lt|«Naujes moksłas skajtima raszta żemajtyszka diel mażun wajkun»|скарочана}}), а ў 1861 годзе Язэп Багдановіч склаў «жамойцка-польскі слоўнік»<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 496.</ref>. Яшчэ ў 1888 годзе польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}}, якога называюць «бацькам польскай бібліяграфіі», азначаў надрукаваны ў Кёнігзбэргу першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову як «''жамойцкую біблію''», «''біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«Biblia Żmudzka», «w języku żmudzkim»|скарочана}})<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. IX. — Kraków, 1888. S. [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzkim%20krolewiec&f=false 527], [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzka%201735&f=false CCCXLI].</ref>. Патомны віленскі выдавец [[Адам Завадзкі]], у друкарні якога выходзілі кнігі на розных мовах, у тым ліку летувіскай, выдаў у 1858 годзе каталёг летувіскіх кніг, надрукаваных за 25 гадоў, пад назвай «Жамойцкія кнігі, выдадзеныя коштам і друкам Юзэфа Завадзкага» ({{мова-lt|«Knigas žemajtiszkas iszduotas kasztu ir spaustuwi Jozapa Zawadskia»|скарочана}}). Польскі і беларускі пісьменьнік [[Адам Плуг]] наступным спосабам ахарактарызаваў выдаваньне Адамам Завадзкім кніг па-летувіску: «''…таксама адзначу яшчэ пра адзін бок дзейнасьці Адама Завадзкага, пра які, апроч Вільні і Жамойці, мала хто ведае. Маю на ўвазе розныя выданьні на жамойцкай мове''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…też będzie wspomnieć jeszcze o jednej stronie działalności Adama Zawadzkiego, o której poza Wilnem i Zmujdzią mało komu wiadomo. Mamy na myśli różne publikacje w języku żmujdzkim»|скарочана}}}}<ref>Romanowski A. Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904. — Kraków: Universitas, 2003. [https://www.google.com/search?tbm=bks&q=kt%C3%B3rej+poza+Wilnem+i+Zmujdzi%C4%85+ma%C5%82o+komu+wiadomo+.+Mamy+na+my%C5%9Bli+r%C3%B3%C5%BCne+publikacje+w+ S. 33].</ref>. У 1846 годзе нямецкі гісторык прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрыдрых Крузэ||ru|Крузе, Фридрих Карл Герман}}, хоць ужо і пісаў, што «''літоўцы жывуць часткова ў заходніх губэрнях Расеі, дзе яны ўлучаюць жамойтаў, а часткова ў Прусіі''», і апісваў летувіскую мову як «літоўскую» (адзначаючы, аднак, што «''літоўцы называюць сваю краіну Litwa, Lätawa''»), але прытым зазначаў<ref>Kruse F. Ur-Geschichte des Esthnischen Volksstammes und der Kaiserlich-Russischen Ostseeprovinzen Liv-, Esth- und Curland überhaupt, bis zur Einführung der christlichen Religion. — Moskau, 1846. [https://books.google.by/books?id=SK1KAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=snippet&q=eingentlichen%20lithauer%20wilna&f=false S. 128].</ref>: {{Цытата|Сапраўдныя літоўцы жывуць у былых Віленскім і Троцкім, Наваградзкім, Берасьцейскім Літоўскім, Менскім, Полацкім, Віцебскім, Амсьціслаўскім і Смаленскім ваяводзтвах. {{арыгінал|de|«Die eigentlichen Lithauer wohnen im ehemaligen Palatinate Wilna und Troki, Nowogrodek, Brzest Litowsk, Minsk, Polozk, Witepsk, Mscislaw und Smolensk»}}| }} У 1854 годзе на старонках часопіса {{Артыкул у іншым разьдзеле|Библиотека для чтения||ru|Библиотека для чтения}}, які рэдагаваўся ўраджэнцам [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]] прафэсарам-паліглётам [[Восіп Сянкоўскі|Восіпам Сянкоўскім]], зьявілася крытычная нататка датычна называньня часткі жамойтаў (будучая «[[Аўкштота]]») «[[ліцьвіны|літоўцамі]]», а жамойцкай мовы — «літоўскай»<ref>Библиотека для чтения. Том 123, 1854. [https://books.google.by/books?id=4vE6AQAAMAAJ&pg=RA3-PA71-IA7&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwimv-aAqMPzAhUXSfEDHe9xC68Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 28—29].</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Я хачу яшчэ аддаць гістарычнай і філялягічнай крытыцы сябраў віленскага камітэту самы тэрмін Літва. Я не зусім разумею адрозьненьне, якое робяць яны ў адным і тым жа чудзкім народзе, паміж Літвою і Жамойцю. Мне здаецца, што дарма адну частку гэтага народа называюць Літвою, тады як іншай пакідаюць агульную і сапраўдную назву ўсяго народа, Жамойць. Абедзьве яны — тая ж Жамойць. Слова Літва зусім не літоўскае{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіскае»}} і яно належыць столькі ж і яшчэ больш славянскай частцы ранейшага літоўскага гаспадарства, як і чудзкай. Калі жыхары чудзкай часткі адгукаюцца, што яны — Літува і што яны кажуць літувішкі, па-літоўску, гэта па-мне значыць толькі, што яны ўжываюць на свой асабісты рахунак агульную палітычную назву гаспадарства, а не сваю племянную назву. Гэтак жа цяперашнія Грэкі, Італьянцы і паўднёвыя Швайцарцы, таму, што некалі знаходзіліся пад рымскім валадарствам, выхваляюцца, нібыта яны — Рымляне і гавораць па-рымску (Romeі, Rumanі, Roman). Латышы, альбо Леты, чудзкія людзі аднаго кораня зь літоўскай Чудзьдзю, не называюць сябе Літвою; такім парадкам, і сястра іхняя, літоўская Чудзь, этнаграфічна, ня мае права на гэтую назву. Уся яна — Жамогусы, Жамогі альбо Жамодзі, Сямогі альбо Сямодзі, адкуль ўтварыліся словы Жамойць і Самагіція. Латышы таксама называюць сябе Земме, Семме, а гэта значыць толькі «свая зямля» падобна таму, як Сома альбо Суомі, «свая зямля» Фінляндыя і Суомалайне, «людзі сваёй зямлі», Фіны, альбо Фінляндцы. Жамогус альбо жмогус значыць — чалавек. Яны проста — людзі, а ня літоўцы. Вядома, што ў прыбалтыйскіх Чудзкіх пакаленьнях няма асобых назваў для іх моваў: кожнае запэўнівае, што яно гаворыць на мове ма-кіль, «мове зямлі». Як у літоўскай Чудзі, альбо Жамогусаў, відаць, не было асобай назвы дзеля народнай мовы, то яна тым больш ахвотна пагадзілася называць яе «літоўскай», што слова «Літва» было палітычным тытулам знакамітай дзяржавы, якой Чудзь гэтая належала. {{арыгінал|ru|Я хочу еще подвергнуть исторической и филологической критике членов виленского комитета самый термин Литва. Я не совсем понимаю различие, которое делают они в одном и том же чудском народе, между Литвою и Жмудью. Мне кажется, что понапрасну одну часть этого народа называют Литвою, тогда как другой оставляют общее и настоящее название всего народа, Жмудь. Обе они — та же Жмудь. Слово Литва вовсе не литовское и оно принадлежит столько же и еще более славянской части прежнего литовского господарства, как и чудской. Если жители чудской части отзываются, что они — Литува и что они говорят литувишки, по-литовски, это по-мне значит только, что они употребляют на свой личный счет общее политическое название господарства, а не свое племенное название. Точно так же нынешние Греки, Валахи и южные Швейцарцы, потому, что некогда находились под римским владычеством, хвастаются, будто они — Римляне и говорят по римски (Romei, Rumani, Roman). Латыши, или Леты, чудские люди одного корня с литовскою Чудью, не называют себя Литвою; следовательно, и сестра их, литовская Чудь, этнографически, не имеет права на это название. Вся она — Жемогусы, Жемоги или Жемоди, Семоги или Семоди, откуда произошли слова Жмудь и Самогиция. Латыши также называют себя Земме, Семме, а это значит только «своя земля» подобно тому, как Сома или Суома, «своя земля» Финляндия и Суомалайне, «люди своей земли», Финны, или Финляндцы. Жемогус или жмогус значит — человек. Они просто — человеки, а не литовцы. Замечательно, что у прибалтийских чудских поколений нет особенных названий для их языков: каждое уверяет, что оно изъясняется на языке ма-киль, «языке земли». Как у литовской Чуди, или Жемогусов, вероятно, не было особенного названия для народного языка, то она тем охотнее согласилась называть его «литовским», что слово «Литва» было политическим титулом знаменитого государства, которому Чудь эта принадлежала.}} {{канец цытаты}} |} [[Файл:Русская азбука с переводом слов и фраз на жмудский язык (1861).jpg|значак|«Расейскі лемантар зь перакладам словаў і фразаў на жамойцкую мову» ({{мова-ru|«Русская азбука с переводом слов и фраз на жмудский язык»|скарочана}}), 1861 г.]] У 1855 годзе ў «Навуковых запісках Імпэратарскай акадэміі навук» прыводзілася сьведчаньне роспыту «літоўскага селяніна» з Жамойці, які шмат езьдзіў суседнімі губэрнямі і адрозьніваўся асаблівым веданьнем моваў: на пытаньне, якімі мовамі ён валодае, апроч польскай і расейскай, той адказаў, што можа гаварыць «''па-літоўску, па-жамойцку, па-латыску, па-[[Куршы|куршаўску]] і трошачкі па-нямецку''»<ref>Ученые записки Императорской академии наук: по первому и третьему отделению. Т. 3. — СПб., 1855. [https://books.google.by/books?id=sT7hf8AbYpQC&pg=PA747&dq=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%9B%D0%BE%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B9+Kurszis&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj_qO_O6Lr6AhWSGuwKHSG5DWMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%9B%D0%BE%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B9%20Kurszis&f=false С. 747].</ref>. Яшчэ ў 1802 годзе, у зьвязку з наведваньнем [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксаванай]] Вільні маскоўскім гаспадаром [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандрам I]] адзначалася, што ў месьце ўжывалася «''мова польская, руская, літоўская, жамойцкая і г.д.''»{{Заўвага|Te na przyiazd do Wilna w Roku 1802. Nayiasnieyszego Imperatora Alexandra stosownie do używanego w Wilnie języka Polskiego, Ruskiego, Litewskiego, Zmudzkiego etc. tak były utożone<ref>Golański F. N. O wymowie i poezyi. — Wilno, 1808. [https://polona.pl/item-view/3dbb42ee-f2c5-4184-9af3-c2e6db3c5c6c?page=497 S. 488].</ref>.}}. У артыкуле «Народная літоўска-жамойцкая літаратура», надрукаваным у 1858 годзе ў часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Dziennik Literacki||pl|Dziennik Literacki}}, зазначалася, што «''насельніцтва, якое размаўляе літоўска-жамойцкай мовай, займае: 1) Ковенскую губэрню, апроч часткі Новааляксандраўскага (даўняга Браслаўскага) павету…, 2) частку Віленскай губэрні, 3) частку Прусіі да самага Караляўца, 4) частку Аўгустоўскай губэрні ўлучна з Мар’ямпалем — і 5) ёсьць некалькі вёсак у Гарадзенскай губэрні, у якіх гавораць той мовай''»<ref>Dziennik Literacki. Nr. 124, 1858. [https://books.google.by/books?id=TqCfX3hdldAC&pg=PA1008&dq=szyrwid+zmudzki&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiptMTotIb2AhVvgv0HHStRAMYQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=szyrwid%20zmudzki&f=false S. 1008].</ref>. Народжаны на [[Троцкі павет|Троччыне]] пісьменьнік і мовазнаўца Валяр’ян Тамашэвіч (1819—1861) у сваёй публікацыі ад 1860 году, прысьвечанай выданьню [[Віленскі альбом|Віленскага альбому]], азначаў пададзены ў альбоме прывітальны летувіскі верш да маскоўскага гаспадара як напісаны «''па-жмудзку''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…po Żmudzku z Rossyjskim przekładem obok… Podpisano: po żmudzku… Żmudzkiego pieśniarża»|скарочана}}}}<ref>Tomaszewicz W. Album wileński // Przegląd Rzeczy Рolskich. Nr. 3, 1860. S. 30—31.</ref> (аналягічнае азначэньне падаў часопіс «Dziennik Literacki»<ref>Dziennik Literacki. Nr. 34, 1860. [https://books.google.by/books?id=V_PSbWCBP9AC&pg=PA272&lpg=PA272&dq=po+zmudzku+przekladem&source=bl&ots=KOXzsAlWVy&sig=ACfU3U3QIP6tzHQLWIOtcfhNfxFq5yvt-w&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi36YuBwoP8AhVz_rsIHf6qCQgQ6AF6BAgYEAM#v=onepage&q&f=false S. 272].</ref>). [[Файл:Жемойтско-литовский букварь. Изданный по распоряжению господина главного начальника Cеверо-западного края (1864).jpg|значак|«Жамойцка-літоўскі буквар», выдадзены ў 1864 годзе на загад [[Міхаіл Мураўёў|Мураўёва-вешальніка]]]] У 1861 годзе ў афіцыйным прадстаўленьні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў|Аляксандра Шырынскага-Шыхматава|ru|Ширинский-Шихматов, Александр Прохорович}} да генэрал-губэрнатара {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Назімаў|Ўладзімера Назімава|ru|Назимов, Владимир Иванович}} адзначалася, што большасьць сельскага насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] размаўляюць па-жамойцку, а большасьць сельскага насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрніяў — па-беларуску. Адпаведна, у [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]] дзеля першых прапаноўвалася выкладаць па-жамойцку, а дзеля другіх — толькі па-расейску. Тым часам летувіская мова ({{мова-ru|литовский язык|скарочана}}) не ўпаміналася: {{Цытата|Так, у большай частцы Ковенскай губэрні, населенай жамойтамі, якія маюць сваю пісьменнасьць, хоць яшчэ і нязначную, але якая прадстаўляе ўжо для народу малітоўнікі, календары і некаторыя іншыя карысныя кнігі на жамойцкай мове, на якой народ слухае пропаведзі ў касьцёлах і спавядаецца ў гэтай губэрні, навучаньне ў пачатковых вучэльнях жамойцкай грамаце варта дазволіць, выкладаньне ж польскай мовы, на якой гавораць абшарнікі і чыноўнікі, у гэтыя вучэльні ня ўводзіць, пакінуўшы яе толькі ў гімназіях і прагімназіях. У губэрнях жа Віленскай, Гарадзенскай і Менскай вялікая частка сельскага насельніцтва размаўляе беларускай гаворкай, таму і народныя вучэльні ў гэтых мясцовасьцях маюць быць чыста расейскімі. {{арыгінал|ru|Так, в большей части Ковенской губернии, населенной жмудинами, имеющими свою письменность, хотя еще и незначительную, но представляющую уже для народа молитвенники, календари и некоторыя другие полезные книги на жмудском языке, на котором народ слушает проповеди в костелах и исповедуется в этой губернии, обучение в первоначальных училищах жмудской грамоте следует допустить, преподавание же польского языка, которым говорят помещики и чиновники, в эти училища не вводить, оставив его только в гимназиях и прогимназиях. В губерниях же Виленской, Гродненской и Минской большая часть сельского населения говорит наречием белорусским, поэтому и народные училища в этих местностях должны быть чисто русскими.}} |Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 4—5. }} [[Файл:Букварь жмудско-русский (1865).jpg|значак|Буквар жамойцка-расейскі ({{мова-ru|Букварь жмудско-русский|скарочана}}), 1865 г.]] Як прызнае сучасны летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дарыюс Сталюнас||lt|Darius Staliūnas}}, «''Хоць уласна тэрмін „літоўцы“ ўжываўся даволі часта, больш звыклымі для расейскай бюракратыі [у 1860-я гады] заставаліся іншыя паняцьці — „самагіцкае племя“, „жамойць“ або „жмудзіны“, „жамойцкі народ“, а мова — „жамоцкая“{{Заўвага|Сярод іншага, існавала „Камісія для разгляду польскіх і жамойцкіх кніг, якія прадаюцца ў Вільні“ ({{мова-ru|«Комиссия для рассмотрения польских и жмудских книг, продаваемых в г. Вильне»|скарочана}}), утвораная ў 1865 годзе наступнікам [[Міхаіл Мураўёў|Мураўёва-вешальніка]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстанцін фон Каўфман|Канстанцінам фон Каўфманам|ru|Кауфман, Константин Петрович фон}}. Таксама таго ж году пры ўправе Віленскай навучальнай акругі выйшаў з друку „Жамойцка-расейскі буквар“ ({{мова-lt|«Букварс жемайтишкай-русишкасис паращитас пагал мокима ну В. Золотова падота, ишгульдитас пар И. Кречински»|скарочана}} або {{мова-ru|«Букварь жмудско-русский, составленный но методе В. Золотова. Пер. И. Кречинского»|скарочана}})}} або „самагіцкая“{{Заўвага|Напрыклад, назва „самагіцкая мова“ ({{мова-ru|«самогитский язык»|скарочана}}) ужываецца ў афіцыйных дакумэнтах Міністэрства народнай асветы Расейскай імпэрыі ад 1803 году датычна летувіскіх выданьняў віленскіх друкарняў езуітаў ([[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]]) і базылянаў<ref>[https://www.prlib.ru/item/442849 Сборник материалов для истории просвещения в России, извлеченных из Архива Министерства народного просвещения. Т. 4. Вып. 1]. — СПб, 1902. С. 341—342.</ref>}}''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Хотя собственно термин „литовцы“ употреблялся довольно часто, более привычными для российской бюрократии оставались другие понятия — „самогитское племя“, „жмудь“ или „жмудины“, „жмудский народ“, а язык — „жмудский“ или „самогитский“»|скарочана}}}}<ref name="Stalunas-2005">Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Программа преподавания жмудского языка в Поневежской учительской семинарии (1893).jpg|107|Программа жмудско-литовского языка (1893).jpg|107|Праграмы выкладаньня летувіскай мовы ў [[Панявеж|Панявескай]] настаўніцкай сэмінарыі: {{мова-ru|«Программа преподавания жмудского языка»|скарочана}} (налева), {{мова-ru|«Программа жмудско-литовского языка»|скарочана}} (направа)}} У 1862 годзе ў прадстаўленьні Аляксандра Шырынскага-Шыхматава да кіраўніка Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Галаўнін|Аляксандра Галаўніна|ru|Головнин, Александр Васильевич}} адзначалася, што адной з мэтаў адкрыцьця школаў на Жамойці (пад якой найперш разумелася этнічна летувіская Ковенская губэрня) мусіць быць умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці зь бесьперапынным пераконваньнем тамтэйшых сялянаў, што яны жамойты і [[ліцьвіны|літоўцы (ліцьвіны)]] і што ўлады Расейскай імпэрыі жадаюць не [[Русіфікацыя|абмаскаліць]] іх, а наблізіць іхныя інтарэсы да інтарэсаў [[Расея|Расеі]]: {{Цытата|На Жамойці — умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці, зусім не варожай Расеі і ўраду ў ніжэйшых пластах насельніцтва, і бесьперапыннае ўнушэньне сялянам, што яны не палякі, а жамойты і літоўцы, і што Расея не жадае зусім абмаскаліць іх, а хоча толькі зблізіць іх інтарэсы з інтарэсамі дзяржавы. {{арыгінал|ru|На Жмуди — укрепление жмудской национальности, вовсе не враждебной России и правительству в низших слоях населения, и постоянное внушение крестьянам, что они не поляки, а жмудины и литовцы, и что Россия не желает вовсе обрусить их, а хочет только сблизить их интересы с интересами государства.}} |Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 22. }} {{Падвойная выява|справа|Žiamaytiszki (1879).jpg|107|Lietuwiszki (1879).jpg|107|Слоўнікі месяцаў з кніг, выдадзеных у 1879 годзе: апошняе ўласнае азначэньне жамойцкай мовы (налева) і новае яе азначэньне ўжо як летувіскай (направа)}} Пры здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) 1 лютага 1864 году генэрал-губэрнатар [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] [[Міхаіл Мураўёў|Мураўёў-вешальнік]] у сваім цыркуляры дазволіў «''незалежна ад расейскай мовы навучаньне мове жамойцкай як мясцовай гаворцы, а таксама і катэхізму на гэтай мове''»{{Заўвага|{{мова-ru|«независимо от русского языка обучение языку жмудскому как местному наречию, а также и катехизису на этом языке»|скарочана}}}}, а 5 лютага 1865 году ён выдаў загад «''прапанаваць біскупу [[Мацей Казімер Валанчэўскі|Валанчэўскаму]], пад асабістым яго назіраньнем неадкладна распарадзіцца складаньнем зборніка або перакладу на жамойцкую мову пропаведзяў Бялабрэскага і Філіпецкага''»{{Заўвага|{{мова-ru|«предложить епископу Волончевскому, под личным его наблюдением немедленно распорядиться составлением сборника или перевода на жмудский язык проповедей Бялобрежского и Филипецкого»|скарочана}}}}. Акруговы інспэктар Мікалай Новікаў, які займаўся ўладкаваньнем школаў у Ковенскай губэрні, 25 жніўня 1864 году пісаў папячыцелю Віленскай навучальнай акругі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Карнілаў|Івану Карнілаву|ru|Корнилов, Иван Петрович}}: «''Гэтая сумесь гаворкі дае надзею на магчымасьць стварыць на развалінах розных гаворак расейскую і жамойцкую мовы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Эта смесь говора дает надежду на возможность создать на развалинах разных говоров русский и жмудский языки»|скарочана}}}}, а 11 верасьня таго ж году — «''Дазволю сабе ня першы раз паўтарыць, што сапраўдны стан літоўскай мовы ў Ковенскай губэрні дапускае магчымасьць і ўзнавіць яе з развалінаў, і на гэтых развалінах стварыць хоць-якую іншую мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Позволю себе не в первый раз повторить, что настоящее состояние литовского языка в Ковенской губернии допускает возможность и воссоздать его из развалин, и на этих развалинах создать какой угодно другой язык»|скарочана}}}}. [[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія [[Беларуская мова|беларускія]] школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]] Па нацыянальна-вызвольным паўстаньні 1863—1864 гадоў улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пастанавілі падтрымаць летувіскі нацыянальны рух у супрацьвагу моцным пазыцыям палякаў<ref name="Arlou">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]], [[Уладзімер Каткоўскі|Каткоўскі Ў.]] [http://www.svaboda.org/content/article/792180.html Вільня, Вялікае Княства і Беларусь — поўны тэкст онлайнавай канфэрэнцыі з Уладзімерам Арловым], [[Радыё Свабода]], 8 лютага 2005 г.</ref>. Яны пачалі заахвочваць летувіскія асьвету і друк<ref name="Katlarcuk">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref>, летувіскую мову зрабілі мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Летувіскую мову таксама выкладалі ў [[Сейны|Сейненскай]] і [[Сувалкі|Сувалкаўскай]] гімназіях. Тым часам яшчэ перад паўстаньнем біскуп [[Матэвус Валанчус]] дамогся дазволу адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-летувіску<ref name="Arlou-2012-348">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.</ref>. [[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі летувіскамоўная паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]] У 1863 годзе Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў на сродкі Віленскай навучальнай акругі вялікім накладам надрукаваў «[[Рассказы на белорусском наречии (1863)|Рассказы на белорусском наречии]]» (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]<ref name="Chaustovic-2001-9">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.</ref>) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі»{{Заўвага|Хоць супольнае жыцьцё беларусаў з «заваёўнікамі» ў гэтым творы падаецца досыць станоўча<ref name="Tokc-2006"/>}}, называючы «літвінамі» летувісаў<ref name="Tokc-2006">[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.</ref>, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць ліцьвіны і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»<ref name="Chaustovic-2001-9"/>, трэці твор «Великая помылка наших белорусов» заканчваецца заклікам, што «''Русскими, а не Поляками мы повинны называтца''»<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 10.</ref>, у чацьвертым творы прапагандуецца навучаньне дзяцей у расейскіх школах<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>. Выдадзены ў 1870 годзе Імпэратарскай акадэміяй навук у [[Санкт-Пецярбург]]у «Словарь белорусского наречия» [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец» і прыклад ужываньня «''литвин як лин''»{{Заўвага|Выдадзены ў 2011 годзе [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі]] «Слоўнік беларускіх народных параўнанняў» дае наступнае тлумачэньне выразу «''літвін як лін''»: «''Пра характар колішняга беларуса — дужага, моцнага, выкрутлівага, якога голай рукой ня возьмеш''»<ref>Слоўнік беларускіх народных параўнанняў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2011. С. 241.</ref>}}, сьледам падаецца слова «[[Літвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб, 1870. С. 269.</ref>. Тым часам у якасьці прыкладу да слова «[[Бацьвіньне|боцвинне]]» падаецца «''Кузьма и Дземьян два лицвины, принешли горшочек боцвиння''»<ref name="Nasovic-1870-31">Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб, 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 31].</ref>{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>}}. Гэты ж слоўнік да вядомай беларускай назвы расейцаў — [[маскаль]] — падае толькі адно расейскае значэньне «солдат»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб, 1870. С. 290.</ref>. 7 лютага 1869 году літоўскі архіяпіскап {{Артыкул у іншым разьдзеле|Макары (Булгакаў)||ru|Макарий (Булгаков)}} пісаў да обэр-пракурора [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] «''Адны мы, расейцы, мусім клапаціцца не пра тое, каб абмаскаліць літоўцаў, а пра тое, каб захаваць і распрацоўваць іх мову, даць ім граматыку і слоўнік іх мовы і праз тое спрыяць падтрыманьню іх нацыянальнасьці…''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Одни мы, русские, должны заботиться не о том, чтобы обрусить литовцев, а о том, чтобы сохранить и разрабатывать их язык, дать им грамматику и словарь их языка и чрез то содействовать поддержанию их национальности…»|скарочана}}}}<ref name="Stalunas-2005"/>. [[Файл:Littauischen Sprachgebiets (1876).jpg|значак|Мапа абшару з часткова летувіскамоўным насельніцтвам, большая частка якога азначаецца [[Жамойць|Жамойцю]] ({{мова-de|Samogitien|скарочана}}). Аўтар — прафэсар [[Кёнігсбэрг|Кёнігсбэрскага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрыдрых Куршат||en|Friedrich Kurschat}}, 1876 г.]] У 218-м томе (1881 год) афіцыйнага часопіса Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі зазначалася<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Том 218 (1881). [https://books.google.by/books?id=-BkFAAAAYAAJ&pg=RA3-PA299&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0r-DJicLzAhWdQvEDHUzGBMI4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 299].</ref>: {{Цытата|Зрэшты, варта заўважыць, што назвы «Жмудзіны» і «Літвіны» (Літоўцы) у лінгвістычна-этнаграфічным сэнсе далёка не супадаюць зь іх гістарычным значэньнем і зь іх папулярным ужываньнем у цяперашні час. Шмат хто называе «Жмудзінамі» ўсіх сапраўдных Літоўцаў, у супрацьлегласьць «Літвінаў», гэта значыць людзям не літоўскага, але славянскага этнаграфічнага паходжаньня, якія жывуць у Літве, альбо ў супрацьлегласьць «літвінаў» як наогул жыхарам гістарычнай Літвы без адрозьненьня іх паходжаньня. Пры такім поглядзе замест назвы «літоўская мова» ўжываюць «жамойцкая мова». {{арыгінал|ru|Впрочем, следует заметить, что названия «Жмудины» и «Литвины» (Литовцы) в лингвистико-этнографическом смысле далеко не совпадают с их историческим значением и с их популярным употреблением в настоящее время. Многие называют «Жмудинами» всех настоящих Литовцев, в противоположность «Литвинам», то есть людям не литовского, но славянского этнографического происхождения, живущим в Литве, или же в противоположность «Литвинам» как вообще жителям исторической Литвы без различия их происхождения. При таком взгляде вместо названия «литовский язык» употребляют «язык жмудский».}} | }} [[Файл:Мяжа перавагі летувіскай мовы на Віленшчыне (1908).jpg|значак|Мяжа перавагі летувіскай мовы ([[Вільня]] і [[Трокі]] з ваколіцамі не ўваходзяць у летувіскамоўны арэал) паводле [[Летувізацыя|жмудзінафіла («літвамана»)]] [[Міхал Піюс Ромэр|Міхала Ромэра]], 1908 г.]] У 1885 годзе ў расейскай прэсе Паўночна-Заходняга краю асьвятлялася наведваньне летувіскіх вучэльняў Ковенскай губэрні генэрал-губэрнатарам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каханаў|Іванам Каханавам|ru|Каханов, Иван Семёнович}}, калі той заахвочваў мясцовае насельніцта да летувіскай (жамойцкай) мовы, у тым ліку загадаў хлопчыку чытаць малітву «Ойча наш» па-летувіску: «''ты ліцьвін, дык навошта молісься па-польску, а не на сваёй мове?''» ({{мова-ru|«ты литвин, так зачем же молишься по-польски, а не на своем языке?»|скарочана}})<ref>Каблиц И. И. Интеллигенция и народ в общественной жизни России. — СПб., 1886. [https://books.google.by/books?id=VqkKAAAAIAAJ&pg=PP3&dq=%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8A+%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%8F+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9vc7jjo70AhXARPEDHdjOC58Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224].</ref>. Урэшце, у 1888 годзе начальнік [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскага цэнтральнага архіву старажытных актаў]] [[латыш]] з паходжаньня [[Іван Спрогіс]], які разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў [[Лютэранства|лютэранскую веру]] на [[Расейская праваслаўная царква|маскоўскую]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] (сярод іншага, гэты дзяяч спрабаваў сьцьвярджаць «расейскі» характар Вялікага Княства Літоўскага, азначаў беларускую газэту [[Наша Ніва]] як «''вядомае сэпаратысцкае выданьне, якое выдаецца за польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларусамі і [[расейцы|вялікарусамі]] паводле прыкладу ўкраінцаў''», беларускую мову лічыў «сапсаванай вэрсіяй» [[Расейская мова|расейскай]] і, увогуле, актыўна займаўся антыбеларускай прапагандай на карысьць «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 9—18.</ref>), зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй Жамойцкай зямлі XVI стагодзьдзя»: «''У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў „літоўская мова“, „жамойцкая мова“ як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>{{Заўвага|Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня Іван Спрогіс прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», цытаваная ў тым ліку дзеячом і прапагандыстам [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскай акупацыйнай адміністрацыі]] ў [[Беларусь|Беларусі]] — [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] — [[Ігар Марзалюк|Ігарам Марзалюком]]<ref>[[Ігар Марзалюк|Марзалюк І.]] Тэрміналогія этнічнай гісторыі Беларусі // Гістарычны альманах. Т. 9 (2003). С. 115—116.</ref>), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>)}}. Як прызнае летувіскі этноляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пятрас Кальнюс||lt|Petras Kalnius}}, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі азначэньне жамойцкай мовы ў якасьці «літоўскай» ({{мова-ru|«литовский язык»|скарочана}}) — як і само паняцьце «літоўскі народ» ({{мова-ru|«литовский народ»|скарочана}}) датычна летувісаў Віленскай і Ковенскай губэрняў — пачало дамінаваць толькі ў 1890—1900-я гады<ref>Kalnius P. Žemaičių etniškumo sampratos XIX a. šaltiniuose. 2. Nuo žemaičių kultūrinio sąjūdžio iki XIX a. pab // Liaudies kultūra. 2 (131), 2010. P. 22.</ref>. Знаходжаньне часткі этнічнай Летувы (г. зв. «[[Малая Летува|Малой Летувы]]») у складзе [[Прусія|Прусіі]] дазволіла да 1904 году ў [[Тыльзыт|Тыльзыце]] і [[Каралявец|Караляўцы]] выдаць па-летувіску каля 3300 найменьняў кніг і каля 120 пэрыядычных выданьняў агульным накладам некалькі мільёнаў асобнікаў<ref name="Arlou-2012-349">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.</ref>. Тым часам багата літаратуры па-летувіску выходзіла і ў Расейскай імпэрыі: буквары, граматыкі, календары, малітоўнікі, кантычкі, катэхізмы (па паўстаньні 1863—1864 гадоў расейскія ўлады ня сталі забараняць друк па-летувіску, але змусілі перавесьці яго на [[кірыліца|кірыліцу]])<ref name="Arlou-2012-349"/>. Сярод летувіскіх аўтараў традыцыйна бытуе думка, што ў другой палове XIX стагодзьдзя за панаваньнем Расейскай імпэрыі, улады якой забаранілі беларускамоўныя адукацыйна-культурніцкую дзейнасьць і друк, нібы адбылася маштабная славянізацыя гістарычна «[[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]]» (летувіскіх) земляў зь пераходам тамтэйшага насельніцтва зь летувіскай мовы на беларускую, аднак пра брак нейкай масавай «беларусізацыі» летувісаў у гэты час сьведчыць супастаўленьне статыстычных зьвестак пра колькасьць летувісаў (жамойтаў) у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]]: 17,56% ад усяго насельніцтва на 1851 год паводле зьвестак расейска-нямецкага навукоўцы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн|Пятра Кёпэна|ru|Кёппен, Пётр Иванович}}<ref>Кеппен П. Об этнографической карте Европейской России. — СПб., 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWZAAQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&f=false С. 35].</ref><ref>Кеппен П. Девятая Ревизия. Исследование о числе жителей в России в 1851 году. — СПб., 1857. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erJXAAAAMAAJ&q=%22787%2C609%22+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%22787%2C609%22%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&f=false С. 26].</ref> і 17,58% ад усяго насельніцтва губэрні на 1897 год паводле вынікаў усеагульнага перапісу<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Перепись 1897 года. Виленская губерния], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>{{Заўвага|Панаваньне беларусаў («русінаў») у бліжнім навакольлі Вільні таксама засьведчыў у 1840 годзе [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Юзэф Крашэўскі]] ({{мова-pl|«Porzucamy przeto wywód zbyteczny tutaj pochodzenia Litwinów, rozróżniając tylko ze względu na język, dwa plemiona ludów około Wilna Rusinów i Litwę. Te dwie mowy graniczą z sobą w okolicach Wilna, samo miasto jednakże leży wśród Rusinów»|скарочана}}<ref>[[:wikisource:pl:Wilno (Kraszewski, 1840-1842)/Wstęp/IV|IV. Pochodzenie Litwinów.]] // Kraszewski J. I. Wilno od początków jego do roku 1750. T. 1. — Wilno, 1840.</ref>)}}. Увогуле, сьведчаньнем пераважнай беларускамоўнасьці жыхароў Віленшчыны з даўніх часоў ёсьць даволі хуткі пераход [[Беларускія татары|крымскіх татараў]], якіх вялікі князь [[Вітаўт]] асадзіў у ваколіцах [[Вільня|Вільні]] і [[Трокі|Трокаў]], менавіта на беларускую (а не летувіскую) мову, што выявілася ў напісаных гутарковай беларускай мовай татарскіх літаратурных помніках (у тым ліку [[Кітабы|аль-кітабах]])<ref>Станкевіч Я. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. — Вільня, 1933. С. 8—9, 13—16.</ref><ref>Канапацкі І. Татары // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 663—664.</ref>. Фармаваньне сучаснай літаратурнай летувіскай мовы адбылося ў канцы XIX ст. на базе найбольш архаічных гаворках ваколіцаў [[Коўна]], [[Шаўлі|Шаўляў]] і [[Клайпеда|Клайпеды]] (сярэдні варыянт кніжнай летувіскай мовы XVII стагодзьдзя — гістарычная жамойцкая мова ў Вялікім Княстве Літоўскім)<ref name="Sviazynski-2005-209"/>. Тым часам яшчэ ў першай палове XIX ст. ураджэнцы Жамойці (Дыянізі Пашкевіч, Людвік Юцэвіч, [[Сыманас Даўкантас]] ды інш.) у сваіх этнаграфічных публікацыях пачалі задаваць эталёны [[летувісы|летувіскасьці]], якія пазьней пачалі выкарыстоўвацца іншымі дасьледнікамі дзеля ацэнкі адпаведнасьці «традыцыйнаму» і «этнічнаму». Значную ролю ў іх дасьледаваньнях адыграла канцэптуалізацыя «чыстых», «клясычных», «не закранутых вонкавымі ўплывамі» летувіскіх зямель. Лінгва-этнаграфічны калярыт Жамойці дазволіў выбудаваць значную адлегласьць ад «славянскага» і стварыць на аснове жамойцкага трывалы вобраз летувіскасьці з максымальным індэксам адрознасьці ад суседзяў<ref>Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 393.</ref>. <gallery caption="Летувіскія кнігі, мова якіх у назове азначаецца як жамойцкая (усе да здушэньня паўстаньня 1863—1864 гадоў)" widths=150 heights=150 class="center"> Historyia szwenta isz łotinyszka liźuwia pardieta ant żemaytyszka par Symona Stanewisze Żemayty (1823).jpg|(«''liźuwia... żemaytyszka''»). Вільня, 1823 г. S. Tamosziaus à Kempis zokana kanauniku regularnuju pagal rieda s. Augustina... O dabar ysz łotiniszkos ant źemaytyszkos kałbas diel nuopełna dusziu nobaźnu yszgulditas par kuniga Antona Sawicki Tyrkszluse (1828).jpg|(«''źemaytyszkos kałbas''»). Вільня, 1828 г. Kałbas dusziu su Diewu. Iszimtas isz knigu szwęta Augustyna, yr ant Źemaytyszka leźuwe iszguldytas metuose 1827 par kuniga Antona Sawicki wietyninka tuo kartu baźniczios miestele Gargźdu Źemaycziuose (1829).jpg|(«''Źemaytyszka leźuwe''»). Вільня, 1829 г. Pawinastis krykscionyszkas arba Pamoksłas trumpas apey tay ką pawinas koźnas Katalikas źynoty... isz leźuwie Lękiszka ant ziemaytyszka su nekureys pridotkays pardietas (1830).jpg|(«''leźuwie... ziemaytyszka''»), 1830 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Spasabay wedyma giera yr krykszczioniszka giwenyma par wiena kunega francuzyszkay paraszity, wo dabarcziou ant źemaytiszka leźuwy iszguldity yr antratiek padauginty par kunega Kazimiera Pryałgawski (1845).jpg|(«''źemaytiszka leźuwy''»). Вільня, 1845 г. Moksłas krykszczionyszkas dydesis... O dabar ant Źemajtyszkos kałbos par kuniga Antona Janikowicze klebona Płatelu iszgulditas (1845).jpg|(«''Źemajtyszkos kałbos''»). Вільня, 1845 г. Pasakas Phedro iszgúldę isz łotiniszkos kałbos i żamajtiszką Motiejus Szauklys (1846).jpg|(«''kałbos... żamajtiszką''»). Пецярбург, 1846 г. Knigele apej zinias draugistes nuosituriejimo... Ziamajcziu kalboj diel anu duszes ir kuna gieribes paraszita par kuniga Simforiona Mieleszka, zokonika szwenta Dominika (1846).jpg|(«''Ziamajcziu kalboj''»). Пецярбург, 1846 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Didžioji nediele dieł iszganingos naudos krikszczionu isz lenkiszkos ant żemajtiszkos kalbos iszguldita par kunega Wincenta Szurewicze żemajti (1847).jpg|(«''żemajtiszkos kalbos''»). Вільня, 1847 г. Pamokimas a'pe auginimą taboku, kóri iszraszę gudiszkaj D. Strukow o i Źiamajtiû kałbą iszgoldę Jonas Girdenis (1847).jpg|(«''Źiamajtiû kałbą''»). Пецярбург, 1847 г. Parodimas kajp apinius auginti pagał Naujujû pritirimû, kórius apskélbę teutoniszkaj B. A. Grunards o Iszgóldę i Žiamajtiû kałbą Jonas Ragaunis (1847).jpg|(«''Žiamajtiû kałbą''»). Пецярбург, 1847 г. Pamoksłą ape sodnus arba dajginus wajsingû mediû ĩszraszytą nu Joan. Herm. Zigras ĩszgoldę ĩsz teutonû kałbos i źámajtiû Anton's Źejmys (1849).jpg|(«''kałbos... źámajtiû''»). Пецярбург, 1849 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Pamôkimą kajp rinkti medĩnès siekłàs pargóldę ĩsz gudû kałbos i źámajtiû kałbą Jonas Purwys (1849).jpg|(«''źámajtiû kałbą''»). Пецярбург, 1849 г. Kiali i dangu par iwajrius szio swieta kriźelus kanakados lankiszkaj paraszitą, dabar źemajtiszkaj iszgulde kunegas Wincentas Juzumowicze (1857).jpg|(«''źemajtiszkaj''»). Вільня, 1857 г. Źenkłas wisudidziausios małones del dusziu cziszcziuj kentancziu. Isz lenkiszka raszta unt żemajtiszkos kałbos parwerstas par K.A.M. (1860).jpg|(«''żemajtiszkos kałbos''»). Вільня, 1860 г. Giwenimas żmogaus krikszczionies, arba Izsguldimas prisakimu Wieszpaties Diewa ir baźninczios szwentos źiamajtiszkaj paraszitas par kunega Wincenta Juzumowicze (1861).jpg|(«''źiamajtiszkaj''»). Вільня, 1861 г. </gallery> === Летувіская Рэспубліка === Паводле летувіскага лінгвіста [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]], ''«перасьледаваная стагодзьдзямі летувіская мова ўпершыню за сваю гісторыю атрымала статус дзяржаўнай»'' толькі ў першай Летувіскай Рэспубліцы — у 1918 годзе<ref>Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 297.</ref>. Сучасныя летувіскія мовазнаўцы адрозьніваюць у летувіскай мове два галоўныя [[дыялект]]ы: [[аўкштайцкі дыялект|аўкштоцкі]] й [[жамойцкі дыялект|жамойцкі]], якія сваім парадкам падзяляюцца на паддыялекты. == Альфабэт == Дзеля запісу летувіскай мовы з XVI стагодзьдзя выкарыстоўваецца трохі мадыфікаваны [[лацінскі альфабэт]]. Разам з тым, у дакумэнце [[Вількамір]]скага [[Гродзкі суд|гродзкага суду]] захаваўся фрагмэнт [[Кірыліца (летувіская мова)|кірылічнага]] запісу летувіскай цытаты пасярод [[Старабеларуская мова|беларускага тэксту]]: «''Падданая вашая, да іменіча і дому вашага Ґаідамоўскага ў полю Курклеўскам… прыслухаючая, домам мешкаючая ў сяле Макілях, называемым Нацавічамі,… паxвалку на здароўе сына Дзешуковага… учыніла мовячы тымі словы: „Жыноки, ку нежыдеси илкгаи ант ся света“''»<ref name="Jablonskis-1973-291"/>. У другой палове 1860-х гадоў улады Расейскай імпэрыі спрабавалі перавесьці летувіскую мову на кірыліцу, што, аднак, вынікаў не прынесла праз супраціў з боку летувісаў. У 1901—1905 гадох праводзілася рэформа правапісу, калі таксама ўнесьлі зьмены ў альфабэт. Летувіскі [[альфабэт]] складаецца з 32 літараў. У яго аснове — [[Чэская мова|чэская]] традыцыя (дыякрытычныя знакі для пазначэньня шыпячых), [[Польская мова|польская]] традыцыя захавался ў напісаньні літараў, які раней перадавалі насавыя галосныя і цяпер служаць дзеля адрозьненьня [[Амонім|аманімуючых]] словаў і граматычных формаў<ref name="Sviazynski-2005-208"/>. {| | {| class="wikitable" ! № !! Літара !! Назва !! Гучаньне ([[Міжнародны фанэтычны альфабэт|МФА]]) |- | 1 ! A a | ''a'' | [ ɑ ] |- | 2 ! [[Ą|Ą ą]] | ''a nosinė'' | [ ɑː ] |- | 3 ! B b | ''bė'' | [ b ] |- | 4 ! C c | ''cė'' | [ t͡s ] |- | 5 ! [[Č|Č č]] | ''čė'' | [ t͡ʃ ] |- | 6 ! D d | ''dė'' | [ d ] |- | 7 ! E e | ''e'' | [ ɛ ] [ æː ] |- | 8 ! [[Ę|Ę ę]] | ''e nosinė'' | [ æː ] |- | 9 ! [[Ė|Ė ė]] | ''ė'' | [ eː ] |- | 10 ! F f | ''ef'' | [ f ] |- | 11 ! G g | ''gė'' | [ g ] |- | 12 ! H h | ''ha'' | [ ɣ ] |- | 13 ! I i | ''i trumpoji'' | [ ɪ ] |- | 14 ! Į į | ''i nosinė'' | [ iː ] |- | 15 ! Y y | ''i ilgoji'' | [ iː ] |- | 16 ! J j | ''jot'' | [ j ] |} | || |valign=top| {|class="wikitable" ! № !! Літара !! Назва !! Гучаньне ([[Міжнародны фанэтычны альфабэт|МФА]]) |- | 17 ! K k | ''ka'' | [ k ] |- | 18 !L l | ''el'' | [ ɫ ] |- | 19 ! M m | ''em'' | [ m ] |- | 20 ! N n | ''en'' | [ n ] |- | 21 ! O o | ''o'' | [ ɔ ] [ oː ] |- | 22 ! P p | ''pė'' | [ p ] |- | 23 ! R r | ''er'' | [ r ] |- | 24 ! S s | ''es'' | [ s ] |- | 25 ! [[Š|Š š]] | ''eš'' | [ ʃ ] |- | 26 ! T t | ''tė'' | [ t ] |- | 27 ! U u | ''u'' | [ ʊ ] |- | 28 ! [[Ų|Ų ų]] | ''u nosinė'' | [ uː ] |- | 29 ! [[Ū|Ū ū]] | ''u ilgoji'' | [ uː ] |- | 30 ! V v | ''vė'' | [ ʋ ] |- | 31 ! Z z | ''zė'' | [ z ] |- | 32 ! [[Ž|Ž ž]] | ''žė'' | [ ʒ ] |} |} Дзеля запісу пэўных зычных і галосных гукаў выкарыстоўваюцца камбінацыі, напрыклад, ch — х. == Граматыка == Летувіская мова захавала ад індаэўрапейскай эпохі складаную граматычную сыстэму, якая шмат у чым агульная з [[Славянскія мовы|славянскай]]<ref name="Sviazynski-2005-209"/>: 2 роды і 5 скланеньняў назоўнікаў, парны лік, 7 склонаў, у тым ліку клічны; множныя лічэбнікі, апроч колькасных, парадкавых і дробавых; ускосны лад дзеяслова, апроч абвеснага, умоўнага і загаднага, складаная сыстэма формаў дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў у залежнасьці ад часу, трываньня і стану; ужываньне дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў у ролі выказьніка, архаічныя сынтаксічныя звароты тыпу давальны самастойны ды іншае. Граматыка летувіскай мовы няпростая, але падпарадкаваная строгім правілам. Летувіская — мова з разьвітай сыстэмай [[флексія]]ў, што робіць лацінскую падобнай на яе, асабліва ў сваім фіксаваньні склонавых канчаткаў і выкарыстаньні для апісаньня [[назоўнік]]аў разьмешчаных перад ім прыметнікаў або іншых назоўнікаў, якія ставяцца ў родным склоне. Назвы склонаў назоўнікаў (''linksniai''): ''vardininkas'' ([[назоўны склон|назоўны]]), ''kilmininkas'' ([[родны склон|родны]]), ''naudininkas'' ([[давальны склон|давальны]]), ''galininkas'' ([[вінавальны склон|вінавальны]]), ''įnagininkas'' ([[творны склон|творны]]), ''vietininkas'' ([[месны склон|месны]]) i ''šauksmininkas'' ([[клічны склон|клічны]]). У летувіскай мове няма артыкляў. Існуе чатыры часы [[дзеяслоў|дзеясловаў]]: цяперашні, будучы, мінулы, радзей выкарыстоўваецца шматразовы мінулы. Летувіская мова адрозьніваецца багацьцем [[дзеепрыметнік]]аў, якіх некалькі дзясяткаў. Націск зьяўляецца рухомым і свабодным, што азначае, што можа падаць на кожны склад у выразе, а таксама зьмяняць сваю пазыцыю пры зьмене выразу. Летувіская мова вельмі цікавая для мовазнаўства, бо шмат у чым захавала некаторыя марфалягічныя асаблівасьці [[праіндаэўрапейская мова|праіндаэўрапейскай мовы]] — мовы, у выніку распаду якой быў закладзены пачатак будучаму ўтварэньню моваў [[індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскай]] сям’і. == Лексыка == Базавая лексыка летувіскай мовы мае невялікую колькасьць [[запазычаньне|запазычаньняў]]. Ёсьць старыя запазычаньні (''senieji skoliniai'', ''buslas'') з моваў суседніх рэгіёнаў. Сярод іх: ''stiklas'' (шкло), ''muilas'' (мыла), ''gatvė'' ад славянскага «гатво», дарога, ''spinta'' ад нямецкага ''der Spind''. Ёсьць таксама словы лацінскага і грэцкага паходжаньня (''ciklas'', ''schema'' і г. д.). Па аднаўленьні Летувой незалежнасьці ўзмацняецца ўплыў [[Ангельская мова|ангельскай]] мовы (''hakeris'', ''singlas'' ды іншыя). Адзначаецца, што абсалютная большасьць зь мільёну словаў, запісаных у Вялікім слоўніку летувіскай мовы, нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя<ref>Виргиниюс Мисюнас, [https://geraldika.ru/article/32700?fbclid=IwAR28m-i_KnAC_5VGdQo4pIQez1zx3I6BcS0mFsqLfZBX7VunHv0VXpquyZM Витис: возникновение литовского названия Погони], geraldika.ru, 2.10.2012 г.</ref>. == Агульныя рысы зь беларускай мовай і яе гістарычны ўплыў == [[Файл:BROMA ATWERTA Ing WIECZNASTI (in Lithuanian language) by Mykolas Olševskis, Vilnius, 1753.jpg|значак|Летувіская кніга «Broma atwerta ing wiecznastį» ({{мова-be|«Брама, адчыненая да вечнасьці»|скарочана}}, сучаснае {{мова-lt|«Vartai, atverti į amžinybę»|скарочана}}), выдадзеная ў Вільні, 1753 год]] Польская мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ніна Бароўская||pl|Nina Borowska}} адзначала: «''Бясьпярэчным довадам існаваньня хрысьціянства ў Літве да часоў Ягайлы, у кожным разе, ёсьць склад літоўскай царкоўнай тэрміналёгіі. Гэта было хрысьціянства ўсходняга абраду з славянска-рускай царкоўнай тэрміналёгіяй. Хрост Літвы, учынены Ягайлам, трэба разумець, відаць, гэтак, што ён замяніў усходні, праваслаўны абрад, што існаваў дагэтуль пры княскіх дварох, сярод некаторай часткі паноў, рыцарства і мяшчанства — каталіцкім…''»<ref>Borowska N. Wpływy słowiańskie na litewską terminologię kościelną na podstawie Dictionarum Szyrwida. // Studia z filologii polskiej i słowiańskiej. T. II. — Warszawa, 1957. S. 364—365.</ref>. Мовазнаўца [[Альфрэд Зэн]] пісаў: «''Польскія місіянэры, якія прыйшлі да літоўцаў, знайшлі ў іх ужо гатовую царкоўную тэрміналёгію, якую яны прынялі бязь зьменаў. Гэтая тэрміналёгія была беларускага паходжаньня. Літоўцы ўзялі яе ад беларускіх місіянэраў, значыць, ад праваслаўных. Гэтая праваслаўная місія, відаць, была пасьпяховай. Яна была такой пасьпяховай, што частка гэтай беларускай тэрміналёгіі захавалася аж да дваццатага стагодзьдзя''»<ref>Зинкявичус З. К истории литовских личных имѐн восточнославянского происхождения // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 152.</ref><ref>Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі. — Менск, 2019. С. 162.</ref>. Пра беларускія царкоўныя тэрміны ў жамойцкай мове пісаў яшчэ летувіскі мовазнаўца [[Казімерас Буга]]: «''Усе гэтыя хрысьціянскія тэрміны, бяз сумневу, ужо карысталіся правамі грамадзянства да 1386 году; інакш на месцы рускіх тэрмінаў мы мелі б польскія<ref name="Zinkiavicus-1980-151-152">Зинкявичус З. К истории литовских личных имѐн восточнославянского происхождения // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 151—152.</ref>. <…> У сваёй мове мы маем багата паказьнікаў на тое, хто былі першыя пашыральнікі хрысьціянскае рэлігіі ў Літве <…>. Моўныя зьявы прымусілі мяне прызнаць, што для літоўцаў хрысьціянства не было чыста чужым яшчэ да хросту Ягайлы. Назвы хрысьціянскіх паняцьцяў паказваюць, што літоўцы навучаліся веры ад усходу, уласна, ад беларусаў. Пра тое, што беларусы былі настаўнікамі рэлігіі, сьведчаць наступныя словы: 1) назвы дзён: nedėlia (нядзеля), utarnikas (аўторак), sereda (серада) ды інш.; 2) назвы сьвятаў: kučia (куцця), velykos (Вялікдзень), verbų nedėlia (Вербная нядзеля), blovieščios (Благавешчаньне, Блавешчаньне); 3) krikštas (хрост), kumas (кум), gavėnia (гавеньне, пост); 4) хрысьціянскія ўласныя імёны: Alena, Ulijona, Povilas, Algenia <…>. Жамойцкі дыялект захаваў для нас cirkva — вельмі старую назву беларускае царквы. Гэтае слова ёсьць найлепшым сьведкам таго, што беларусы мелі свае цэрквы на жамойцкай зямлі ў XI і першай палове XII стагодзьдзя''»<ref name="Zinkiavicus-1980-151-152"/>. Летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]] на грунце свайго дасьледваньня антрапаніміі і хрысьціянскай тэрміналёгіі адзначыў: «''Відаць, хрысьціянская царква ўсходняга абраду пачала ўплываць на Літву яшчэ ў XI стагоддзі, але асабліва моцным уплыў быў ад другой паловы XII стагодзьдзя. Большасьць хрысьціянскіх (царкоўных) тэрмінаў, у тым ліку і нейкая частка ўласных імёнаў, у літоўскую мову прыйшла ад усходнеславянскіх суседзяў яшчэ да пачатку XIV стагодзьдзя''»<ref>Зинкявичус З. К истории литовских личных имѐн восточнославянского происхождения // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 139.</ref><ref>Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі. — Менск, 2019. С. 34—35.</ref>. Агульнавядомым ёсьць тое, што ў старой летувіскай мове значны пласт складалі словы беларускага паходжаньня<ref name="Sviazynski-2005-209"/>. Агульныя рысы паміж летувіскай і беларускай мовамі таксама былі ў [[фанэтыка|фанэтыцы]], [[Марфалёгія (мовазнаўства)|марфалёгіі]] і [[сынтаксіс]]е: паводле беларускага лінгвіста [[Уладзімер Сьвяжынскі|Ўладзімера Сьвяжынскага]] — гэта пазыцыйная мяккасьць зычных, [[ётацыя]] пры зьбегу галосных, [[клічны склон]], параўнальная ступень прыметнікаў і прыслоўяў з прыназоўнікам «за», асобная форма загаднага ладу дзеля выразу супольнага дзеяньня, дробавыя лічэбнікі, структурна-сэмантычная блізкасьць пэўных займеньнікаў, агульная [[Валентнасьць|валентавасьць]] паасобных дзеясловаў, канструкцыі тыпу «хвораму палепшала», пераважнае ўжываньне роднага склону з адмоўем, канструкцыі зь дзеясловам «мець», даслоўнае супадзеньне спалучэньняў тыпу «ставіць хату» ды іншае<ref name="Sviazynski-2005-209"/>. У XX стагодзьдзі ўлады [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] спрабавалі замяніць традыцыйныя гістарычныя беларускія назвы мясцовасьцяў, а таксама імёны людзей на адпаведныя [[Летувізацыя|запазычаньні зь летувіскае мовы]]. == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * [[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Кароткая граматыка літоўскай мовы. — Менск, 2010. — {{nowrap|116 с.}} (Сэрыя «Беларускія ЭўраГраматыкі»). {{ISBN|978-985-448-091-6}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303. * {{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы}} * [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://pawet.net/ns/2020/12/%E2%84%96_12_(1475).html Замак на пяску або У лабірынце суфіксаў і канчаткаў] // [[Наша слова]]. № 12 (1475), 18 сакавіка 2020. С. 3. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * Bense G. Deutsch-litauische Kulturbeziehungen: Kolloquium zu Ehren von August Schleicher an der Friedrich-Schiller-Universität Jena. — Jena/Erlangen: Mayer Verlag GmbH, 1994. {{ISBN|3-925978-38-0}} * Jähnert K. Litauisch — Wort für Wort. — Bielefeld: REISE KNOW-HOW Verlag Peter Rump GmbH, 2003. {{ISBN|3-89416-244-9}} * Schleicher A. Handbuch der litauischen Sprache. 2 Bde. 1856/57. * Encyclopedia Lituanica. I—VI. — Boston, 1970—1978 * Remys E. Review of Modern Lithuanian Grammar. Lithuanian Research and Studies Center. — Chicago, 2003. * [[Зігмас Зінкявічус|Zinkevičius Z.]] The history of the Lithuanian language / Inst. of Lithuanian lang.; Ed. R. Bendes. — Vilnius : Mokslo ir encikl. l-kla, 1996. — 333 p. * Dabartinės lietuvių kalbos žodynas. — Vilnius, 1972. * Kazlauskas J. Lietuvių kalbos istorinė gramatika. — Vilnius, 1968. * Križinauskas J. A. Vokiečių-lietuvių lietuvių-vokiečių kalbų žodynas. Deutsch-litauisches litauisch-deutsches Wörterbuch. — Vilnius: TEV Verlag, 2003. {{ISBN|9986-546-94-X}} * Lietuvių kalbos gramatika. T. 1—2. — Vilnius, 1965—1971. * Lietuvių kalbos žodynas. T. 1—8. — Vilnius, 1941—1970. * Zinkevičius Z. Lietuvių dialektologija. — Vilnius, 1966. * Zinkevičius Z. Lietuvių kalbos dialektologija. — Vilnius, 1994. * Zinkevičius Z. Lietuviu kalbos istorija / Rec. V. Ambrazas. — T.6, Lietuviu kalba naujaisiais laikais. — Vilnius : Mokslo ir encikl. l-kla, 1994. — 394 p. * Zinkevičius, Z. Lietuviu kalbos istorija: rodykles ir bibliogr. — T.6, Lietuviu kalba naujaisiais laikais. — Vilnius : Mokslo ir encikl. l-kla, 1995. — 374 p. * [[Фэлікс Канечны|Koneczny F.]] Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 38—45. * Амбразас В., Вайткявичюте В., Валяцкене А. и др. Литовский язык. — В кн.: Языки народов СССР. Т. I. — М., 1966. * Амбразас В. Некоторые следы балто-финских контактов в синтаксисе балтийских языков // Проблемы этногенеза и этнической истории балтов. — Вильнюс: Мокслас, 1985. С. 188—196. * Зинкявичюс З. Литовская диалектология. — Вильнюс: Минтис, 1966. — 542 с. * Зинкявичюс З. Откуда родом литовцы / З. Зинкявичюс, А. Лухтанас, Г. Чеснис. — Вильнюс: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. — 144 с. == Вонкавыя спасылкі == {{Interwiki|lt|летувіскай|}} * [http://www.lki.lt/ Інстытут летувіскай мовы] * [https://web.archive.org/web/20210420230752/http://www.vlkk.lt/ Дзяржаўная камісія летувіскай мовы] * [https://web.archive.org/web/20060704095657/http://vki.lrs.lt/ Дзяржаўная інспэкцыя мовы] * [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г. {{Балцкія мовы}} {{МовыЭЗ}} [[Катэгорыя:Летувіская мова| ]] 52k1iu8v5izaw9j5mg7wsjxuf80o8t9 0 11492 2686639 2670050 2026-08-24T21:23:27Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686639 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Нью-Ёрк |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Нью-Ёрку |Назва на мове краіны = New York City |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = Злучаныя Штаты Амэрыкі |Герб = Seal of New York City.svg |Сьцяг = Flag of New York City.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = 1624 |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = Мэр |Кіраўнік = |Плошча = 1214.4 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 8550405 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2015 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -5 |Летні час = -4 |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = 212, 347, 646, 718, 917, 929 |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = NYC_Montage_2011.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 40 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 74 |Даўгата хвілінаў = 0 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = ЗША |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Нью-Ёрк) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.nyc.gov/ nyc.gov] |Колер = {{Колер|ЗША}} }} '''Нью-Ёрк''' ({{мова-en|New York City}}) — горад у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], адзін з найбуйнейшых [[мэгаполіс]]аў сьвету<ref>[http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm «World’s Largest Urban Areas. Ranked by Urban Area Population»]. Rhett Butler. 2003—2006.</ref><ref>[http://www.worldatlas.com/citypops.htm «Largest Cities of the World — (by metro population)»]. Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps.</ref>. Разьмешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы штату [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] на беразе [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяна]]. Адміністрацыйна падзелены на 5 раёнаў: [[Мангэтан]], [[Бронкс]], [[Бруклін]], [[Кўінз]], [[Стэйтэн-Айлэнд]]. Нью-Ёрк быў заснаваны ў пачатку XVII стагодзьдзя галяндзкімі асаднікамі, першапачатковы назоў — ''Новы Амстэрдам''<ref>[http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html «United States history. New York City»]. New York.</ref>. Асноўныя славутасьці разьмешчаныя ў Мангэтане. Сярод іх: вядомыя небасягі ([[Эмпайр-Стэйт-Білдынг]], [[Крайсьлер-Білдынг]]), будынак чыгуначнага вакзалу Гранд Цэнтрал, [[Ракфэлер-Цэнтар]], [[Музэй Гугенгайма]] (жывапіс), Амэрыканскі музэй прыродазнаўства, штаб-кватэра [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]]. Нью-Ёрк ёсьць сусьветным горадам, а таксама культурным, фінансавым, высокатэхналягічны<ref>Eisenpress, Cara (28.04.2023). [https://www.crainsnewyork.com/technology/new-york-closer-ever-beating-bay-area-tech «New York is closer than ever to beating the Bay Area on tech»]. Crain Communications.</ref>, забаўляльным і мэдыйным цэнтрам. Ён мае значны ўплыў на міжнародны [[гандаль]], сыстэму аховы здароўя, навуковую прадукцыю, дасьледаваньні, разьвіцьцё тэхналёгіяў, адукацыю, палітыку, турызм, мастацтва, моду і спорт. Нью-Ёрк ёсьць важным цэнтрам міжнароднай дыпляматыі, бо тут месьціцца штаб-кватэра ААН<ref>[https://web.archive.org/web/20150616080757/http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml «NYC Mayor’s Office for International Affairs»]. The City of New York.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180727142713/http://www.digidiplomats.org/newyork/ «DDC New York»]. Digital Diplomacy Coalition, New York.</ref>, і часам згадваецца як найважнейшым горадам плянэты<ref>Martin; Will, Brandt, Libertina (14.06.2019). [https://www.businessinsider.com/most-influential-cities-in-the-world-2018-5?amp «The 21 most influential cities in the world»]. Business Insider.</ref> і сталіцай сьвету<ref>Edward Robb Ellis (21.12.2004). [https://books.google.com/books?id=Sx3RDQAAQBAJ&pg=PA594 «The Epic of New York City: A Narrative History»]. Basic Books. — С. 593. — ISBN 9780786714360.</ref><ref>Roberts, Sam (14.09.2017). [https://www.nytimes.com/2017/09/14/nyregion/when-the-world-called-for-a-capital.html «When the World Called for a Capital»]. The New York Times.</ref>. З больш чым 20,1 мільёнамі чалавек у [[сталічны статыстычны арэал|сталічным статыстычным арэале]] і 23,5 мільёнамі ў камбінаваным статыстычным арэале паводле стану на 2020 год, Нью-Ёрк ёсьць адным з самых населеных мэгаполісаў сьвету<ref>[https://www.statsamerica.org/radius/big.aspx «Big Radius Tool: StatsAmerica»]. Indiana Business Research Center.</ref>. У Нью-Ёрку размаўляюць на 800 мовах, што робіць яго самым лінгвістычна разнастайным горадам сьвету. Горад выконвае закон аб правах, які гарантуе прытулак для тых, хто мае патрэбу ў ім, незалежна ад іхнага іміграцыйнага статусу<ref>Annie McDonough (15.08.2023). [https://www.cityandstateny.com/policy/2023/08/could-new-york-citys-right-shelter-apply-statewide/389450/ «Could New York City’s right to shelter apply statewide?»]. City & State New York.</ref>. == Гісторыя == === Раньняя гісторыя === На тэрыторыі, якую сёньня займае горад Нью-Ёрк{{Заўвага|Гаворачы аб гісторыі гораду Нью-Ёрку, трэба мець на ўвазе, што ў сучаснай тэрыторыі ён існуе толькі з 1898 году. Да гэтага існавала некалькі самастойных тэрыторыяў і толькі адна зь іх звалася ''горад Нью-Ёрк''. Крыніцы не заўсёды надаюць гэтаму значэньне. Адны пры апісаньні гісторыі Нью-Ёрку да 1898 году распавядаюць толькі аб падзеях у гістарычным Нью-Ёрку — Мангэтане, замоўчваючы гісторыю астатніх частак цяперашняга гораду, іншыя, наадварот, завуць Нью-Ёркам месца, якія падчас апісваемых падзеяў так ня зваліся.}}, задоўга да зьяўленьня тут эўрапейцаў, жылі такія [[індзейцы|індзейскія]] плямёны, як [[манахатоў]] і [[канарсі]]. Гэта пацьвярджаюць знаходкі наканечнікаў стрэлаў і іншых артэфактаў у раёнах гораду, не забудаваных будынкамі, як, напрыклад, Інўуд-Гіл-Парк і Рывэрсайд-Парк. Першы дакумэнтальна пацьверджаны візыт эўрапейцаў у гавань Нью-Ёрку адбыўся ў 1524 годзе дасьледнікам [[Джаваньні да Вэраццана]]<ref>Debo, Angie (2013). [https://books.google.com/books?id=pLjYpwiuN_wC&pg=PT28 «A History of the Indians of the United States»]. University of Oklahoma Press. — С. 28. — ISBN 978-0-8061-8965-9.</ref>. Ён агалосіў гэтую тэрыторыю ўласнасьцю [[Францыя|Францыі]] і назваў яе Новы Ангулем ({{мова-fr|Nouvelle Angoulême|скарочана}})<ref>Rankin, Rebecca B.; Rodgers, Cleveland (1948). [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.226262 «New York: The World’s Capital City, Its Development and Contributions to Progress»]. Harper.</ref>. Гішпанская экспэдыцыя, ачоленая партугальскім капітанам [[Эштэван Гоміш|Эштэванам Гомішам]] і накіраваная імпэратарам [[Карл V (імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі)|Карлам V]], прыбыла ў гавань Нью-Ёрку ў студзені 1525 году. Вусьце ракі Гудзон было нанесенае на мапу, а гішпанцы далі рацэ назву Рыё-дэ-Сан-Антоніё<ref>WPA Writer’s Project (2004). [https://books.google.com/books?id=o08K8jlMI-IC «A Maritime History of New York»]. Going Coastal Productions. — С. 246. — ISBN 0-9729803-1-8.</ref>. У 1609 годзе ангельскі дасьленік [[Гэнры Гадсан]] наноў адкрыў гавань Нью-Ёрку падчас пошуку Паўночна-Заходняга праходу на ўсход на замову [[Галяндзкая Ост-Індзкая кампанія|Галяндзкай Ост-Індзкай кампаніі]]<ref>Lankevich, George J. (2002). [https://archive.org/details/newyorkcity00geor «New York City: A Short History»]. NYU Press. — С. 2. — ISBN 978-0-8147-5186-2.</ref>. Ён праплыў па рацэ, якую галяндцы называлі Паўночнай ракой (цяпер рака Гудзон), названай Гадсанам як Маўрыцыюс у гонар прынца [[Морыц Аранскі|Морыца Аранскага]]<ref>[http://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/digital-exhibitions/a-tour-of-new-netherland/hudson-river/ «The Hudson River»]. New Netherland Institute.</ref>. === Галяндзкае панаваньне === [[Файл:The fall of New Amsterdam cph.3g12217.jpg|значак|зьлева|''«Падзеньне Новага Амстэрдаму»'' працы [[Жан Леон Жэром Фэрыс|Жана Леона Жэрома Фэрыса]].]] Эўрапейскія селішчы зьявіліся ў 1626 годзе з галяндзкага селішча [[Новы Амстэрдам]] ({{мова-nl|Nieuw Amsterdam|скарочана}}) на паўднёвым ускрайку [[Мангэтан]]у, аднак рост паселішча быў марудным<ref name="nps">[https://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm «Dutch Colonies»]. National Park Service.</ref>. Каб прыцягнуць новых засельнікаў, у 1628 годзе галяндцы ўладкавалі сыстэму патронаў, паводле якой заможныя галяндцы, званыя патронамі, якія прывезьлі як наймней 50 каляністаў, атрымлівалі зямлю, мясцовую палітычную аўтаномію і права браць удзел у прыбытковым гандлі футрам. Не зважаючы на такія прапановы, праграма не дала плёну<ref>[https://web.archive.org/web/20220319082007/http://frontiers.loc.gov/intldl/awkbhtml/kb-1/kb-1-2-2.html «The Patroon System»]. Library of Congress.</ref>. З 1621 году Галяндзкая Вэст-Індзкая кампанія рабіла як манаполія ў [[Новыя Нідэрлянды|Новых Нідэрляндах]] на падставе паўнамоцтваў, прадастаўленых [[Генэральныя штаты (Нідэрлянды)|Генэральнымі штатамі Нідэрляндаў]]. У 1639—1640 гадах, імкнучыся падштурхнуць эканамічны рост, кампанія адмовілася ад манаполіі на гандаль футрам, што прывяло да росту вытворчасьці і пашырэньню гандля прадуктамі харчаваньня, драўнінай, тытунем і рабамі<ref name="nps"/><ref>[http://www.newamsterdamhistorycenter.org/bios/origins.html «The Story of New Amsterdam»]. New Amsterdam History Center.</ref>. У 1647 годзе [[Пітэр Стойвэсант]] стаў апошнім генэральным дырэктарам Новых Нідэрляндаў. Падчас ягонага кіраваньня насельніцтва рэгіёну павялічылася з 2 тысяч да 8 тысяч чалавек<ref>Jacobs, Jaap (2009). [https://books.google.com/books?id=vgnh3E5Mm0cC «The Colony of New Netherland: A Dutch Settlement in Seventeenth-Century America»]. Cornell University Press. — С. 32. — ISBN 978-0801475160.</ref><ref>Eisenstadt, Peter; Moss, Laura-Eve; Huxley, Carole F. (2005). [https://books.google.com/books?id=tmHEm5ohoCUC&q=New+Amsterdam+grew+from+under+2,000+to+8,000&pg=PA1051 «The Encyclopedia of New York State»]. Syracuse University Press. — С. 1051. — ISBN 978-0-8156-0808-0.</ref>. Стайвэсанту прыпісваюць паляпшэньне правапарадку, аднак ён заслужыў рэпутацыю дэспатычнага лідэра. Ён увёў правілы продажу сьпіртных напояў, спрабаваў усталяваць кантроль над [[Нідэрляндзкая рэфармацкая царква|Нідэрляндзкай рэфармацкай царквой]] і забараніў іншым рэлігійным групам адкрываць малітоўныя дамы<ref>[https://web.archive.org/web/20160624011523/http://www.nyhistory.org/peter-stuyvesant «Peter Stuyvesant»]. New-York Historical Society.</ref>. === Ангельскае панаваньне === У 1664 годзе ангельскія караблі захапілі горад, не сустрэўшы супраціву, і ён быў пераназваны ў Нью-Ёрк, у гонар [[Якаў II (кароль Англіі)|герцага Ёрскага]]<ref>{{Спасылка|url=http://www.mrnussbaum.com/13colonies/printables/njcolony.pdf|загаловак=The New Jersey Colony|выдавец=MrNussbaum.com|копія=https://web.archive.org/web/20111003002258/http://www.mrnussbaum.com/13colonies/printables/njcolony.pdf}}</ref><ref>[http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm «Kingston Discover 300 Years of New York History Dutch colonies»]. National Park Service, U.S. Department of the Interior.</ref>. Умовы капітуляцыі дазвалялі галяндцам заставацца ў калёніі і карыстацца свабодай веравызнаньня<ref>[http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/early-settlements/resources/surrender-new-netherland-1664 «The surrender of New Netherland, 1664»]. Gilder Lehrman Institute of American History.</ref>. У канцы [[Другая ангельска-галяндзкая вайна|Другой ангельска-галяндзкай вайны]] ў 1667 годзе галяндцы афіцыйна перадалі Нью-Ёрк ангельцам і наўзамен атрымалі калёнію [[Сурынам]]<ref>[https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Breda «Treaty of Breda»]. Encyclopædia Britannica.</ref>. За часам [[Трэцяя ангельска-галяндзкая вайна|Трэцяй ангельска-галяндзкай вайны]] 24 жніўня 1673 году галяндзкі флёт захапіў горад, але ўжо праз год паводле ўмоваў [[Ўэстмінстэркі дагавор (1674)|Ўэстмінстэркага міру]] вярнуў яго ангельцамі<ref>Van Luling, Todd (17.04.2014). [https://huffingtonpost.com/2014/04/17/new-york-history-facts_n_5107337.html «8 Things Even New Yorkers Don't Know About New York City»]. HuffPost.</ref><ref>Douglas, Peter. [https://web.archive.org/web/20220708102432/http://www.newnetherlandinstitute.org/files/2813/5680/0659/Man_Who_Took_Back_NN.pdf «The Man Who Took Back New Netherland»]. New Netherland Institute.</ref>. Некалькі міжплемянных войнаў сярод карэнных амэрыканцаў і эпідэміі, выкліканыя кантактам з эўрапейцамі, прывялі да значнага зьмяншэньня насельніцтва індзейцаў [[ленапэ]] паміж 1660 і 1670 гадамі<ref>[http://www.penntreatymuseum.org/americans.php «Native Americans»]. Penn Treaty Museum.</ref>. Да 1700 году колькасьць прадстаўнікоў гэтага племені скарацілася да 200 чалавек. Сам Нью-Ёрк перажыў некалькі эпідэміяў [[жоўтая ліхаманка|жоўтай ліхаманкі]] ў XVIII стагодзьдзі, страціўшы 10% свайго насельніцтва толькі ў 1702 годзе<ref>Nogueira, Pedro (2009). [http://jdc.jefferson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1004&context=yellow_fever_symposium «The Early History of Yellow Fever»]. Thomas Jefferson University.</ref>. У пачатку XVIII стагодзьдзя Нью-Ёрк набыў значэньне як гандлёвы порт, будучы часткай калёніі [[Нью-Ёрк (правінцыя)|Нью-Ёрк]]<ref>Foote, Thelma Wills (2004). [https://books.google.com/books?id=Cu4VfJPRsl4C&pg=PA68 «Black and White Manhattan: The History of Racial Formation in Colonial New York City»]. Oxford University Press, US. — С. 68. — ISBN 978-0-19-508809-0.</ref>. Горад быў цэнтрам [[рабства]], гэтак да 1730 году 42% сем’яў гораду трымалі рабоў-афрыканцаў<ref>{{Спасылка|аўтар=Oltman, Adele|дата публікацыі=24 кастрычніка 2005|url=https://www.thenation.com/article/archive/hidden-history-slavery-new-york/|загаловак=The Hidden History of Slavery in New York|праект=The Nation|мова=en}}</ref>, іншых прывезеных афрыканцаў наймалі ў якасьці рабочай сілы, асабліва ў порце. Рабства стала неад’емнай часткай эканомікі гораду нароўні з банкаўскай і [[Суднаходзтва|суднаходзкай]] справамі. У 1735 годзе адбылося судовае паседжаньне ў Мангэтане, дзе Джона Пітэра Зэнгера абвінавачвалі ў нагаворы пасьля крытыкі ў бок губэрнатара калёніі Ўільяма Косьбі. Апраўдальны вырак у гэтай справе дапамог усталяваць свабоду прэсы ў Паўночнай Амэрыцы<ref>Linder, Doug (2001). [https://web.archive.org/web/20121122040556/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html «The Trial of John Peter Zenger: An Account»]. University of Missouri–Kansas City.</ref>. У 1754 годзе быў заснаваны [[Калюмбійскі ўнівэрсытэт]]<ref>Moore, Nathaniel Fish (1876). [https://archive.org/details/anhistoricalske00univgoog «An Historical Sketch of Columbia College, in the City of New York, 1754–1876»]. Columbia University. — С. 8.</ref>. === Здабыцьцё незалежнасьці === [[Файл:Inauguration of George Washington by Ramon Elorriaga.jpg|значак|Першая інаўгурацыя [[Джордж Вашынгтон|Джорджа Вашынгтона]], якая адбылася ў Нью-Ёрку ў 1789 годзе.]] У пачатку [[Вайна за незалежнасьць ЗША|Вайны за незалежнасьць]] сучасная тэрыторыя гораду была арэнай важных бітваў. У выніку Бруклінскай бітвы ў [[Бруклін]]е пачаўся вялікі пажар, у якім вялікая частка гораду згарэла, і ён да канца вайны патрапіў у рукі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], пакуль амэрыканцы ізноў не завалодалі ім у 1783 годзе. Гэты дзень, пад назовам «Дзень эвакуацыі» (ангельцаў), доўга сьвяткаваўся ў Нью-Ёрку. У студзені 1785 году асамблея [[Кангрэс Канфэдэрацыі|Кангрэса Канфэдэрацыі]] зрабіла Нью-Ёрк сталіцай краіны<ref>[https://declaration.fas.harvard.edu/blog/january-superintending-1 «January Highlight: Superintending Independence, Part 1»]. Harvard University</ref>. Горад стаў першай сталіцай ЗША паводле канстытуцыі краіны<ref name="usnews">[https://web.archive.org/web/20080925045133/http://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page11.htm «The People’s Vote: President George Washington’s First Inaugural Speech (1789)»]. U.S. News & World Report.</ref>. Тут ладзілі інаўгурацыю першага прэзыдэнта дзяржавы [[Джордж Вашынгтон|Джорджа Вашынгтона]], а [[Кангрэс ЗША]] сваё першае паседжаньне зладзіў у [[Фэдэрал-хол]]е на [[Ўол-стрыт]]. Менавіта ў гэтым месьце Кангрэс распрацаваў [[Біль аб правах (ЗША)|Біль аб правах]]<ref name="usnews"/>. Вярхоўны суд правёў свае першыя арганізацыйныя пасяджэньні таксама ў Нью-Ёрку ў 1790 годзе. У 1790 годзе Нью-Ёрк упершыню абышоў [[Філадэлфія|Філадэлфію]] паводле колькасьці насельніцтва, стаўшы найвялікшым у краіне, аднак гэта не перашкодзіла ў канцы году перанесьці сталіцу ў Філадэлфію<ref>{{Спасылка|url=https://guides.loc.gov/residence-act|загаловак=Residence Act|праект=Web Guides: Primary Documents in American History|выдавец=Library of Congress|мова=en}}</ref><ref>Fortenbaugh, Robert (1948). [https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm «The Nine Capitals of the United States»]. United States Senate. — С. 9.</ref>. [[Файл:Hippolyte Sebron - Rue De New-York En 1840.jpg|значак|зьлева|Выгляд на Брадўэй у 1840 годзе.]] Цягам XIX стагодзьдзя насельніцтва гораду імкліва расло дзякуючы бурліваму прытоку вялікай колькасьці імігрантаў<ref>Rosenwaike, Ira (1972). [http://books.google.com/books?id=2OR2yeASrfIC&pg=PA55&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false «Population history of New York City»]. — С. 55.</ref>. У 1811 годзе быў распрацаваны дальнабачны генэральны плян разьвіцьця гораду, паводле якога сетка вуліцаў была пашыраная, ахапіўшы ўвесь Мангэтан. Падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]] трывалыя гандлёвыя сувязі гораду з Поўднем, а таксама рост ягонага імігранцкага насельніцтва, прывялі да расколу паміж прыхільнікамі Зьвязу і прыхільнікамі Канфэдэрацыі, які дасягнуў найвышэйшай ступені ў «Заклічных мецяжах», найгоршых грамадзянскіх гармідараў у амэрыканскай гісторыі<ref>Cook, Adrian (1974). [https://books.google.com/books?id=QNkeBgAAQBAJ «The Armies of the Streets: The New York City Draft Riots of 1863»]. University Press of Kentucky. — С. 193—195. — ISBN 9780813162553.</ref>. Большасьць удзельнікаў, якія чынілі бязладзьдзе, паходзілі зь ірляндзкае працоўнае клясы<ref>[https://web.archive.org/web/20120414223102/http://www.nydivided.org/VirtualExhibit/ «New York Divided: Slavery and the Civil War Online Exhibit»]. New-York Historical Society.</ref>. Мяцежнікі нападалі на гарадзкую эліту, а таксама на мурынаў і іхную маёмасьць, бо паміж ірляндцамі і мурынамі дзесяцігодзьдзе існавала жорсткая канкурэнцыя за працу. Пасьля вайны тэмп іміграцыі з [[Эўропа|Эўропы]] стромка ўзрос, і Нью-Ёрк стаў першым прыпынкам для мільёнаў людзей, якія прыбывалі ў Злучаныя Штаты ў пошуках новага і лепшага жыцьця. У 1886 годзе ў гавані Нью-Ёрку была ўсталяваная падораная Францыяй [[статуя Свабоды]], якая хутка стала сымбалем ЗША і амэрыканскіх ідэалаў свабоды і міру<ref>[https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-immigrants-statue.htm «The Immigrant’s Statue»]. Statue of Liberty National Monument.</ref>. === Зьяднаньне гораду === [[Файл:Liberty-statue-with-manhattan.jpg|значак|зьлева|[[Статуя Свабоды]] на тле [[Мангэтан]]у.]] У 1898 годзе горад Нью-Ёрк набыў сёньняшнія межы: перш ён складаўся з Мангэтану і [[Бронкс]]у, далучанага да гораду з поўдня, ад акругі Ўэстчэстэр (заходні Бронкс у 1874 годзе, астатняя тэрыторыя — у 1895 годзе). У 1898, паводле новага законапраекту, была створаная новая муніцыпальная адзінка, першапачаткова названая [[Вялікі Нью-Ёрк]]. Новы горад быў падзелены на пяць раёнаў. Раёны [[Мангэтан]] і [[Бронкс]] пашырылі свае межы і пакрывалі цяпер тэрыторыю першапачатковага гораду і ўсю астатнюю частку Нью-Ёрскай акругі. Раён [[Бруклін]] складаўся з гораду Бруклін і некалькіх муніцыпалітэтаў ва ўсходняй частцы акругі Кінгс. Раён [[Кўінз]] быў заснаваны ў заходняй частцы акругі Кўінз і займаў тэрыторыю некалькіх невялікіх мястэчкаў і пасёлкаў, уключаючы Лонг-Айлэнд Сіці, Асторыю і Флашынг. Раён [[Стэйтэн-Айлэнд]] цалкам зьмясьціў акругу Рычманд. Усе былыя гарадзкія органы кіраваньня гэтых раёнаў былі скасаваныя. Праз год тэрыторыя акругі Кўінз, якая ня трапіла ў межы раёну Кўінз, стала акругай Наса ({{мова-en|Nassau|скарочана}}){{Заўвага|Наса ({{мова-en|Nassau|скарочана}}) не ўваходзіць у горад Нью-Ёрк}}. Адкрыцьцё [[Нью-Ёрскі мэтрапалітэн|Нью-Ёрскага мэтрапалітэну]] ў 1904 годзе, спачатку пабудаванага як асобныя прыватныя сыстэмы, дапамагло зьвязаць паміж сабой часткі новага гораду<ref>Cudahy, Brian J. (2004). [https://books.google.com/books?id=UfodzizzrfQC&pg=PA2 «The New York Subway: Its Construction and Equipment: Interborough Rapid Transit, 1904»]. Fordham University Press. — С. 2. — ISBN 978-0-8232-2401-2.</ref>. У 1914 годзе заканадаўчыя ўлады штату стварылі акругу Бронкс, а Нью-Ёрская акруга паменшылася да памераў аднаго Мангэтану. Сёньня пяць раёнаў Нью-Ёрку ў асноўным супадаюць межамі з адпаведнымі акругамі. У першай палове XX стагодзьдзя горад стаў сусьветным цэнтрам прамысловасьці, гандлю і сувязі<ref>Blake, Angela M. (2009). [https://books.google.com/books?id=v36fyM6qswYC&pg=PT63 «How New York Became American, 1890–1924»]. Johns Hopkins University Press. — С. 63—66. — ISBN 978-0-8018-8874-8.</ref>. Нью-Ёрк стаў самай густанаселенай урбанізаванай зонай у сьвеце ў пачатку 1920-х гадоў, апярэдзіўшы [[Лёндан]]. У пачатку 1930-х гадоў колькасьць насельніцтва гораду з прадмесьцямі перавысіла 10 мільёнаў жыхароў, што зрабіла места першым [[мэгаполіс]]ам<ref>[http://www.demographia.com/db-nyuza1800.htm «New York Urbanized Area: Population & Density from 1800 (Provisional)»]. Demographia.</ref>. [[Файл:Old timer structural worker2.jpg|значак|Працаўнік на будоўлі [[Эмпайр-Стэйт-Білдынг]]у.]] У 1930-х гадах абрысы Нью-Ёрку ўзьняліся ў вышыню з пабудоваю некалькіх найвышэйшых [[хмарачос|небасягаў]] сьвету<ref>Willis, Carol (1995). «Form Follows Finance: Skyscrapers and Skylines in New York and Chicago». New York: Princeton Architectural Press. — С. 41, 85, 165. — ISBN 9781568980447.</ref>. Пасьля [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Нью-Ёрк стаў бясспрэчным сусьветным горадам-лідэрам. Пабудова штаб-кватэры [[ААН]] у Нью-Ёрку сымбалізавала ўнікальнае палітычнае значэньне гораду. Нью-Ёрк таксама замяніў [[Парыж]] у якасьці цэнтру сусьветнага мастацтва<ref>{{Спасылка|аўтар=Burns, Ric|дата публікацыі=22 жніўня 2003|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/media/pdf/transcript/NewYork_CTW_transcript.pdf|загаловак=The Center of the World — New York: A Documentary Film |выдавец=PBS|мова=en}}</ref>. Адначасова з гэтым адбываліся працэсы пераезду часткі насельніцтва ў прадмесьці, што прывяло да павольнага памяншэньня колькасьці насельніцтва. Пасьля, зьмены ў прамысловасьці і гандлю і рост злачыннасьці залучылі ў 1970-х гадах Нью-Ёрк у сацыяльны і эканамічны крызіс<ref>Effgen, Christopher (11.09.2001). [http://www.disastercenter.com/crime/nycrime.htm «New York Crime Rates 1960—2009»]. Disastercenter.com.</ref>. Рост бюджэтнага дэфіцыту ў 1975 годзе прывёў да таго, што горад зьвярнуўся да фэдэральнага ўраду па фінансавую дапамогу, але запыт быў адхілены<ref>Roberts, Sam (28.09.2006). [https://www.nytimes.com/2006/12/28/nyregion/28veto.html «Infamous 'Drop Dead' Was Never Said by Ford»]. The New York Times</ref>. Зважаючы на тое, што адраджэньне фінансавай галіны значна палепшыла эканамічны стан Нью-Ёрку ў 1980-х гадах, узровень злачыннасьці працягваў расьці цягам гэтага дзесяцігодзьдзя і ў пачатку 1990-х гадоў<ref>Effgen, Christopher (11.09.2001). [http://www.disastercenter.com/crime/nycrime.htm «New York Crime Rates 1960—2009»]. Disastercenter.com.</ref>. === XXI стагодзьдзе === Тэракты 11 верасьня 2001 году закранулі і [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтон]], але менавіта Нью-Ёрк пацярпеў больш за ўсё, з прычыны [[Тэрарыстычныя акты 11 верасьня 2001 году|атак]] на [[Сусьветны гандлёвы цэнтар]] і шчыльнага зьедлівага дыму, які працягваў валіць зь яго развалін на працягу некалькіх месяцаў пасьля падзеньня веж-двайнят у пажары. Нягледзячы на гэта, расчыстка эпіцэнтра выбуху была скончаная хутчэй, чым плянавалася. Новы [[Сусьветны гандлёвы цэнтар 1]], які быў пабудаваны на месцы былых вежаў Сусьветнага гандлёвага цэнтру, зьяўляецца самым высокім небасягам ў Заходнім паўшар’і<ref>[http://www.cnn.com/2013/11/12/travel/one-world-trade-center-tallest-us-building/index.html?hpt=hp_t2 It's official: One World Trade Center to be tallest U.S. skyscraper]. CNN.</ref> і чацьвертым самым высокім будынкам у сьвеце. Шпіль новага будынку дасягае сымбалічнай вышыні ў 1776 футаў (541,3 м), якая спасылаецца на год атрыманьня ЗША незалежнасьці<ref>[http://skyscraperpage.com/diagrams/?cityID=8 New York City Skyscraper Diagram]. Skyscraper Source Media.</ref><ref>[http://www.ibtimes.com/one-world-trade-center-top-tallest-building-new-york-city-photos-700251 One World Trade Center On Top As Tallest Building In New York City]. The International Business Times.</ref>. Пратэставы рух [[Захапі Ўол-стрыт]], які меў месца ў парку Зукоці ў фінансавым раёне Ніжняга Мангэтану, пачаўся 17 верасьня 2011 году, атрымаўшы ўсеагульную ўвагу і пашырэньне руху супраць сацыяльнай і эканамічнай няроўнасьці ва ўсім сьвеце<ref>[http://occupywallst.org/about/ OccupyWallStreet — About]. The Occupy Solidarity Network, Inc.</ref>. У канцы кастрычніка 2012 году горад моцна пацярпеў ад урагану [[Сэндзі (ураган)|Сэндзі]]. Праз паводкі была затопленая сыстэма мэтро, а таксама разбурэньні зьведалі і прадмесьці. Ян наймней 43 чалавекі загінулі ў Нью-Ёрку ў выніку ўрагану, а эканамічныя страты былі ацэненыя прыкладна ў 19 млрд даляраў<ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-13/nyc-still-vulnerable-to-hurricanes-10-years-after-sandy «NYC Still Vulnerable to Hurricanes 10 Years After Sandy»]. Bloomberg Businessweek</ref>. У сакавіку 2020 году быў пацьверджаны першы выпадак [[каранавірусная інфэкцыя (2019)|каранавірусу]] ў горадзе<ref>West, Melanie Grayce (1.03.2020). [https://www.wsj.com/articles/first-case-of-coronavirus-confirmed-in-new-york-state-11583111692 «First Case of Coronavirus Confirmed in New York State»]. The Wall Street Journal.</ref>. Праз сваю шчыльнасьць насельніцтва і вялікай колькасьці турыстаў, горад хутка замяніў [[Ухань]] як сусьветны асяродак пандэміі на раньняй фазе, што нагрузіла гарадзкую інфраструктуру аховы здароўя<ref>Liveris, A.; Stone Jr, M. E.; Markel, H.; Agriantonis, G.; Bukur, M.; Melton, S.; Roudnitsky, V.; Chao, E.; Reddy, S. H.; Teperman, S. H.; Meltzer, J. A. (2022). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9322893 «When New York City was the COVID-19 pandemic epicenter: The impact on trauma care»]. The Journal of Trauma and Acute Care Surgery. 93 (2): 247—255. — [[doi:10.1097/TA.0000000000003460]]. PMC 9322893. PMID 35881035.</ref><ref>Robinson, David. [https://www.lohud.com/story/news/coronavirus/2020/03/27/how-new-york-city-became-coronavirus-pandemic-epicenter-what-know/2924735001/ «COVID-19: How New York City became epicenter of coronavirus pandemic, what that means»]. The Journal News</ref>. == Геаграфія == [[Файл:Core of New York City by Sentinel-2.jpg|значак|Аэрафатаздымак гораду.]] Горад Нью-Ёрк ўключае востраў [[Мангэтан]], востраў [[Стэйтэн-Айлэнд]], заходнюю частку вострава [[Лонг-Айлэнд]], частка паўночнаамэрыканскага мацерыка — [[Бронкс]], і некалькі невялікіх выспаў у нью-ёрскай гавані. Нью-Ёрк знаходзіцца прыкладна на 40° паўночнай шыраты і 74° заходняй даўгаты. Самым высокім пунктам Нью-Ёрку зьяўляецца пагорак [[Тот-Гіл]], вышынёй 125 мэтраў, які знаходзіцца на Стэйтэн-Айлэндзе, які зьяўляецца самым узгорыстым, прасторным і найменей заселеным раёнам гораду. У густанаселеным Мангэтане, наадварот, зямля абмежаваная і дарагая, што тлумачыць гэткую вялікая колькасьць высокіх будынкаў і [[хмарачос]]аў. Згодна зь [[Бюро перапісу ЗША]], горад мае плошчу 1214,4 км², зь якіх 785,6 км² — суша і 428,8 км² (35,31%) — вада. Паводле апошніх геалягічных дасьледаваньняў амэрыканскіх навукоўцаў, праведзеных у 2008 годзе, за 40 кілямэтраў на поўнач ад гораду перасякаюцца два геалягічныя разломы, што робіць верагоднымі землятрусы магнітудай да 7 балаў. Прычым месца перасячэньня разьмяшчаецца побач з [[Атамная электрастанцыя|АЭС]]. Таму будуць распрацаваны дадатковыя меры абароны будынкаў і атамнай электрастанцыі. === Клімат === Нью-Ёрк знаходзіцца на параўнальна нізкіх шыротах: так, Нью-Ёрк ляжыць прыкладна на адной шыраце з [[Стамбул]]ам, [[Мадрыд]]ам, [[Ташкент]]ам, [[Баку]] і [[Пэкін]]ам. Паводле клясыфікацыі клімату [[Кёпэн]]а, Нью-Ёрк знаходзіцца на мяжы паміж вільготным кантынэнтальным і вільготным субтрапічным кліматам. Ападкі разьмеркаваныя параўнальна аднамерна на працягу году. Сярэднегадавая колькасьць гадзін сонечнага зьзяньня — 2680 гадзін. Не зважаючы на ​​тое, што горад месьціцца на ўзьбярэжжы акіяна, розьніца ў тэмпэратуры паміж летам і зімой досыць вялікая, бо пераважны рух паветраных масаў праходзіць з боку мацерыка. Уплыў акіяна другарадны, але ўсё ж некалькі зьмякчае ваганьні тэмпэратураў. Яшчэ адным фактарам ёсьць шчыльная гарадзкая забудова, якая робіць горад некалькі цяплейшым за навакольле. Узімку ў Нью-Ёрку тэмпэратура ў сярэднім вагаецца паміж −2&nbsp;°C і +5&nbsp;°C, зь нярэдкімі адхіленьнямі ад нормы. Амаль кожнай зімой выпадае [[сьнег]], у сярэднім 60 см на год. Вясна мяккая, з тэмпэратурай ад 7&nbsp;°C да 16&nbsp;°C. Летам у Нью-Ёрку параўнальна горача, сярэдняя тэмпэратура вагаецца ад 19&nbsp;°C да 28&nbsp;°C, маюцца пэрыяды высокай вільготнасьці паветра. Часта тэмпэратура перавышае 32&nbsp;°C, а зрэдку дасягае 38&nbsp;°C сьпякоты і вышэй. Восень у Нью-Ёрку прыемная, з тэмпэратурай ад 10&nbsp;°C да 18&nbsp;°C. Аднак нью-ёрскае надвор’е вельмі непрадказальнае і час ад часу зьдзіўляе нью-ёркцаў мяккай, амаль бясьсьнежнай зімой або даволі адчувальнай прахалодай летам. Бывала, што яшчэ ў красавіку здаралася моцная [[мяцеліца]], якая пакрывала Нью-Ёрк тоўстым пластом сьнегу. Часам тэмпэратура можа рэзка вагацца ад дня да дня. Вандроўцам рэкамэндуецца сачыць за прагнозам надвор’я і мець некалькі відаў адзеньня позьняй восеньню і раньняй вясной. {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Нью-Ёрку | Крыніца = [http://www.crh.noaa.gov/product.php?site=NWS&issuedby=NYC&product=CLI&format=CI&version=1&glossary=1&highlight=off Average Weather for New York, NY] <!-- максымумы і мінімумы тэмпэратур --> | Студзень_абс_макс = 22 | Студзень_макс = 3 | Студзень_мін = -3 | Студзень_абс_мін = -21 | Люты_абс_макс = 24 | Люты_макс = 5 | Люты_мін = -2 | Люты_абс_мін = -26 | Сакавік_абс_макс = 30 | Сакавік_макс = 10 | Сакавік_мін = 2 | Сакавік_абс_мін = -16 | Красавік_абс_макс = 36 | Красавік_макс = 16 | Красавік_мін = 7 | Красавік_абс_мін = -11 | Травень_абс_макс = 37 | Травень_макс = 22 | Травень_мін = 12 | Травень_абс_мін = 0 | Чэрвень_абс_макс = 38 | Чэрвень_макс = 26 | Чэрвень_мін = 17 | Чэрвень_абс_мін = 7 | Ліпень_абс_макс = 41 | Ліпень_макс = 29 | Ліпень_мін = 21 | Ліпень_абс_мін = 11 | Жнівень_абс_макс = 40 | Жнівень_макс = 28 | Жнівень_мін = 20 | Жнівень_абс_мін = 10 | Верасень_абс_макс = 39 | Верасень_макс = 24 | Верасень_мін = 16 | Верасень_абс_мін = 4 | Кастрычнік_абс_макс = 34 | Кастрычнік_макс = 18 | Кастрычнік_мін = 10 | Кастрычнік_абс_мін = -2 | Лістапад_абс_макс = 29 | Лістапад_макс = 12 | Лістапад_мін = 5 | Лістапад_абс_мін = -14 | Сьнежань_абс_макс = 24 | Сьнежань_макс = 6 | Сьнежань_мін = 0 | Сьнежань_абс_мін = -25 | Год_абс_макс = 41 | Год_макс = 16.6 | Год_мін = 8.8 | Год_абс_мін = -26 <!-- сярэдняя тэмпэратура --> | Студзень_сяр = 0 | Люты_сяр = 1 | Сакавік_сяр = 6 | Красавік_сяр = 11 | Травень_сяр = 17 | Чэрвень_сяр = 22 | Ліпень_сяр = 25 | Жнівень_сяр = 24 | Верасень_сяр = 20 | Кастрычнік_сяр = 14 | Лістапад_сяр = 8 | Сьнежань_сяр = 3 | Год_сяр = 12.6 <!-- тэмпэратура вады --> | Студзень_вады = | Люты_вады = | Сакавік_вады = | Красавік_вады = | Травень_вады = | Чэрвень_вады = | Ліпень_вады = | Жнівень_вады = | Верасень_вады = | Кастрычнік_вады = | Лістапад_вады = | Сьнежань_вады = | Год_вада = <!-- колькасьць ападкаў --> | Студзень_ападкі = 105 | Люты_ападкі = 80 | Сакавік_ападкі = 111 | Красавік_ападкі = 109 | Травень_ападкі = 119 | Чэрвень_ападкі = 98 | Ліпень_ападкі = 117 | Жнівень_ападкі = 107 | Верасень_ападкі = 107 | Кастрычнік_ападкі = 98 | Лістапад_ападкі = 110 | Сьнежань_ападкі = 100 | Год_ападкі = 1261 <!-- вільготнасьць --> | Студзень_вільготнасьць = | Люты_вільготнасьць = | Сакавік_вільготнасьць = | Красавік_вільготнасьць = | Травень_вільготнасьць = | Чэрвень_вільготнасьць = | Ліпень_вільготнасьць = | Жнівень_вільготнасьць = | Верасень_вільготнасьць = | Кастрычнік_вільготнасьць = | Лістапад_вільготнасьць = | Сьнежань_вільготнасьць = | Год_вільготнасьць = }} === Раёны === [[Файл:5_Boroughs_Labels_New_York_City_Map.svg|значак|{{легенда|#4DAF4A|1. [[Мангэтан]]}}{{легенда|#FFFF33|2. [[Бруклін]]}}{{легенда|#FF7F00|3. [[Кўінз]]}}{{легенда|#E41A1C|4. [[Бронкс]]}}{{легенда|#984EA3|5. [[Стэйтэн-Айлэнд]]}}]] Нью-Ёрк часам падзяляюць на пяць раёнаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171007144725/http://www.thehistorybox.com/ny_city/nycity_5_boros_historical_descrip__article00598.htm «The Five Boroughs of the City of New York: A Brief Historical Description»]. The History Box.</ref>. Кожны раён супадае з адпаведным акругай штату [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], што робіць горад адным з муніцыпалітэтаў ЗША, які мае ў сваім складзе некалькі акругаў. [[Файл:Manhattan skyline (17202072956).jpg|значак|зьлева|Краявіды Мангэтану.]] [[Мангэтан]] фармуе акругу Нью-Ёрк у рамках штату. Гэта геаграфічна самы маленькі, але самы густанаселены раён места. Тут месьціцца [[Цэнтральны парк (Нью-Ёрк)|Цэнтральны парк]] і большасьць гарадзкіх хмарачосаў<ref>Carlson, Jen (21.05.2012). [https://web.archive.org/web/20161025130428/http://gothamist.com/2012/05/21/do_you_refer_to_manhattan_as_the_ci.php «Do You Refer To Manhattan As „The City“?»]. Gothamist.</ref>. Шчыльнасьць насельніцтва Мангэтана ў 2022 годзе складала {{Лік|27201,2}} км², што рабіла яго самай густанаселанай акругай ЗША, перавышаючы таксама шчыльнасьць любога асобнага амэрыканскага гораду<ref>[https://www.census.gov/popclock/embed.php?component=density «Highest Density States, Counties and Cities (2022)»]. United States Census Bureau.</ref>. Мангэтан уважаецца культурным, адміністрацыйным і фінансавым цэнтрам Нью-Ёрку і зьмяшчае штаб-кватэры многіх буйных транснацыянальных карпарацыяў, тут можна знайсьці сядзібу [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], [[Ўол-стрыт]] і шэраг важных унівэрсытэтаў. Раён часта называюць фінансавай і культурнай сталіцай сьвету<ref>Barry, Dan (11.10.2001). [https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html «A Nation challenged: in New York; New York Carries On, but Test of Its Grit Has Just Begun»]. The New York Times.</ref><ref>Sorrentino, Christopher (16.09.2007). [https://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html «When He Was Seventeen»]. The New York Times.</ref>. [[Бруклін]] фармуе акругу Кінгс у рамках штату. Ён месьціцца на заходнім ускрайку [[Лонг-Айлэнд]]у і ёсьць самым населеным раёнам гораду. Бруклін вядомы сваёй культурнай, сацыяльнай і этнічнай разнастайнасьцю, незалежнай мастацкай сцэнай, асобнымі кварталамі і адметнай архітэктурнай спадчынай. Раён мае доўгую берагавую лінію, улучна з [[Коні-Айлэнд]]ам, які паўстаў у 1870-х гадах як адзін з самых раньніх забаўляльных цэнтраў у ЗША<ref>Immerso, Michael (2002). [https://books.google.com/books?id=i4POVzmwY9cC «Coney Island: The People’s Playground»]. Rutgers University Press. — С. 3. — ISBN 978-0-8135-3138-0.</ref>. [[Марын-парк (парк)|Марын-парк]] і [[Праспэкт-парк]] уважаюцца двума найбуйнейшымі паркамі ў Брукліне<ref>Hughes, C.J. (17.08.2016). [https://www.nytimes.com/2016/08/21/realestate/marine-park-brooklyn-block-parties-bocce-and-salt-air.html «Marine Park, Brooklyn: Block Parties, Bocce and Salt Air»]. The New York Times.</ref>. З 2010 году раён ператварыўся ў квітнеючы цэнтар прадпрымальніцтва і высокатэхналягічных стартапаў<ref>[https://www.cbinsights.com/blog/brooklyn-hot-startup-list-investments/ «19 Reasons Why Brooklyn Is New York’s New Startup Hotspot»]. CB Insights.</ref><ref name="Friedman">Friedman, Vanessa (30.04.2016). [https://www.nytimes.com/2016/05/01/fashion/brooklyn-wearables-revolution.html «Brooklyn’s Wearable Revolution»]. The New York Times.</ref>, а таксама постмадэрнісцкага мастацтва і дызайну<ref name="Friedman"/><ref>Symonds, Alexandria (29.04.2016). [https://www.nytimes.com/2016/04/29/t-magazine/art/dustin-yellin-vr-google-tilt-brush-art.html «One Celebrated Brooklyn Artist’s Futuristic New Practice»]. The New York Times.</ref>. У Брукліне таксама знаходзіцца [[Форт Гамільтан]], адзіная дзейная база арміі ЗША ў Нью-Ёрку<ref>[https://web.archive.org/web/20110902235300/http://www.nps.gov/nagpra/documents/BASES.PDF «Military Bases in the Continental United States»]. NPS.</ref>, калі ня браць ва ўлік [[Берагавая ахова ЗША|Берагавую ахову]]. Гэтая крэпасьць была пабудаваная ў 1825 годзе на месцы разьмяшчэньня колішняй артылерыйскай батарэі, якая выкарыстоўвалася за часам [[Амэрыканская рэвалюцыя|Амэрыканскай рэвалюцыі]], і на сёньня ёсьць адным з самых даўгавечных вайсковых фортаў краіны<ref>Jackson, Kenneth T., ed. (2010). [https://books.google.com/books?id=lI5ERUmHf3YC&q=encyclopedia+of+new+york «The History of New York City»] (2nd ed.). Yale University Press. — С. 30. — ISBN 978-0-300-11465-2.</ref>. [[Файл:Downtown Brooklyn skyline from Gowanus.jpg|значак|зьлева|Краявіды Брукліну.]] [[Кўінз]] фармуе аднайменную акругу штату. Раён месьціцца на востраве Лонг-Айлэнд на паўночным усходзе ад Брукліну. Гэта геаграфічна найбуйнейшы раён гораду, а таксама этнічна самая разнастайная акруга Ў ЗША<ref>O'Donnell, Michelle (4.07.2006). [https://www.nytimes.com/2006/07/04/nyregion/04fourth.html «In Queens, It’s the Glorious 4th, and 6th, and 16th, and 25th…»]. The New York Times.</ref> і самым этнічна разнастайным гарадзкім раёнам у сьвеце<ref>Kim, Christine. [http://traveltips.usatoday.com/queens-new-york-sightseeing-107156.html «Queens, New York, Sightseeing»]. USA Today.</ref><ref>Weber, Andrew (30.04.2013). [https://web.archive.org/web/20150513065643/http://www.newyork.com/articles/neighborhoods/queens-72876/ «Queens»]. NewYork.com.</ref>. У Кўінзе месьціцца стадыён [[Сіці-філд]], дзе свае хатнія матчы ладзіць бэйсбольны клюб «[[Нью-Ёрк Мэтс]]». Тут жа праводзяцца матчы штогадовага [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе]] ў [[Нацыянальны тэнісны цэнтар (Нью-Ёрк)|Нацыянальным тэнісным цэнтры]] ў [[Флашынг-Мэдаўз-Карона-Парк]]у, з плянамі пабудовы адмысловага футбольнага стадыёна дзеля клюбу «[[Нью-Ёрк Сіці]]»<ref>[https://abc7ny.com/metropolitan-park-casino-nyc-new-york-mets/14021998/ «Mets owner Steve Cohen proposes $8 billion casino complex at Citi Field»]. WABC-TV.</ref>. Акрамя таго, два з трох аэрапортаў гораду і мэтрапольнай тэрыторыі, як то [[Міжнародны аэрапорт імя Джона Кенэдзі]] і аэрапорт [[Ла-Гуардыя]], месьцяцца менавіта ў Кўінзе<ref>Rizzo, Cailey. [https://www.travelandleisure.com/airlines-airports/new-york-city-airports «What to Know About NYC Airports Before Your Next Trip; New York City has three major airports, so which should you choose? Here’s everything you need to know before booking your flight»]. Travel and Leisure.</ref>. [[Бронкс]] фармуе аднайменную акругу штату. Гэта адначасова самы паўночны раён Нью-Ёрку і адзіны, які знаходзіцца пераважна на мацерыковай частцы ЗША. Тут можна знайсьці [[Янкі-стэдыюм]], то бок хатнюю арэну бэйсбольнага клюбу «[[Нью-Ёрк Янкіз]]». У гэтым раёне функцыянуе найбуйнейшы ў краіне жыльлёвы каапэратыў, вядомы як [[Кооп-Сіці]]<ref>Frazier, Ian (26.06.2006). [https://www.newyorker.com/archive/2006/06/26/060626fa_fact_frazier «Utopia, the Bronx»]. The New Yorker.</ref>. Працуе ў гэтай частцы гораду і [[Бронскі заапарк]], які лічыцца найбуйнейшым у сьвеце гарадзкім заапаркам<ref>[https://web.archive.org/web/20150114073313/http://bronxzoo.com/animals-and-exhibits.aspx «Animals & Exhibits»]. Bronx Zoo.</ref>, займаючы тэрыторыю ў 1,07 км² і ўтрымліваючы больш за 6 тысячаў жывёлаў<ref>Ward, Candace (2000). [https://books.google.com/books?id=FuWKuHbWnvIC «New York City Museum Guide»]. Dover Publications. — С. 72. — ISBN 978-0-486-41000-5.</ref>. Бронкс уважаецца радзімай [[гіп-гоп]] музыкі і зьвязанай зь ёй [[гіп-гоп (субкультура)|культурай]]<ref name="Toop">Toop, David (1992). [https://books.google.com/books?id=9KuRQgAACAAJ «Rap Attack 2: African Rap to Global Hip Hop»]. Serpent’s Tail. — ISBN 978-1-85242-243-1.</ref>. На паўночным усходзе Бронксу знаходзіцца найвялікшы ў Нью-Ёрку [[Пэлэм-Бэй-парк]], які займае тэрыторыю ў 1122 га<ref>Foderaro, Lisa W. (31.05.2013). [https://www.nytimes.com/2013/06/01/nyregion/surveying-effort-alters-sizes-of-some-new-york-parks.html «How Big Is That Park? City Now Has the Answer»]. The New York Times.</ref>. [[Стэйтэн-Айлэнд]] фармуе акругу Рычманд у рамках штату. Ён злучаны з Бруклінам мостам [[Вэразана-Нэраўз]], а з Мангэтанам — бясплатным паромам [[Стэйтэн-Айлэнд (паром)|Стэйтэн-Айлэнд]]. У цэнтры Стэйтэн-Айлэнду месьціцца вялікі парк, які займае тэрыторыю ў 10 км² і мае сьцежкі даўжынёю ў 45 км<ref>[http://www.nynjtc.org/park/staten-island-greenbelt «Staten Island Greenbelt»]. NYNJTC.</ref>. === Паркі === [[Файл:Central Park - The Pond (48377220157).jpg|значак|зьлева|[[Цэнтральны парк (Нью-Ёрк)|Цэнтральны парк]] у Нью-Ёрку.]] Горад Нью-Ёрк мае складаную паркавую сыстэму, у якую ўваходзяць розныя паркі і зоны, якія кіруюцца Нацыянальнай паркавай службай, Управай паркаў, рэкрэацыі і гістарычнага захаваньня штату Нью-Ёрк, а таксама Дэпартамэнтам паркаў і рэкрэацыі Нью-Ёрку. У 2018 годзе ў адмысловым рэйтынгу ParkScore паркавая сыстэма гораду заняла дзявяты радок сярод пяцідзесяці самых заселеных гарадоў ЗША<ref>[https://web.archive.org/web/20181013013055/https://parkscore.tpl.org/rankings.php «ParkScore 2018: City Rankings»]. Trust for Public Land.</ref>. [[Нацыянальная зона адпачынку Гэйтўэй]] мае плошчу ў больш за 110 км², пры гэтым большая частка зоны належыць Нью-Ёрку<ref>[http://www.nps.gov/gate/index.htm «Discover the truly wild side of New York's metropolitan area»]. NPS.</ref>. У Брукліне і Кўінзе гэты парк зьмяшчае больш за 36 км² салёных балотаў, забалочаных участкаў і астравоў. Там жа ў Кўінзе да парку належыць значная заходняя частка паўвострава [[Рокаўэй]]. У Стэйтэн-Айлэндзе парк улучае ў сябе шэраг фортаў ды [[Грэйт-Кілз парк]]. У межах Нью-Ёрку ёсьць сем дзяржаўных паркаў, сярод якіх ёсьць нацыянальны парк [[Рывэрбанк (нацыянальны парк)|Рывэрбанк]]. Гарадзкія паркі займаюць плошчу ў 110 км², а даўжыня пляжаў складае 23 км<ref>[http://www.nyc.gov/html/om/html/99a/pr042-99.html «Mayor Giuliani Announces Amount of Parkland in New York City has Passed 28,000-acre (110 km2) Mark»]. New York City Mayor’s Office.</ref>. Найбуйнейшым гарадзкім паркам ёсьць [[Пэлэм-Бэй парк]] у Бронксе, плошча якога складае 1122 гектараў<ref>[http://www.nycgovparks.org/parks/pelham-bay-park «Pelham Bay Park»]. New York City Department of Parks and Recreation.</ref>, а самым вядомым і наведваным ёсьць [[Цэнтральны парк (Нью-Ёрк)|Цэнтральны парк]], які штогод наведваюць 40 мільёнаў чалавек<ref>[http://www.travelandleisure.com/slideshows/worlds-most-visited-tourist-attractions/5 «The World’s Most Visited Tourist Attractions—No. 4 (tie) Central Park, New York City—Annual Visitors: 40,000,000»]. Travel + Leisure.</ref>. == Адміністрацыя == === Урад === [[Файл:New York County Courthouse - Angle Shot (48129112547).jpg|значак|У будынку суда акругі Нью-Ёрку разьмешчаныя Вярхоўны суд Нью-Ёрку і іншыя ўрадавыя ўстановы.]] Горад Нью-Ёрк кіруецца радай і мэрам<ref>[https://web.archive.org/web/20120118035924/http://www.nlc.org/build-skills-networks/resources/cities-101/forms-of-municipal-government «Forms of Municipal Government»]. National League of Cities.</ref>. Гарадзкія ўлады адказваюць за [[адукацыя|адукацыю]], дзейнасьць папраўчых установаў, грамадзкую бясьпеку, рэкрэацыйныя ўстановы, санітарыю, водазабесьпячэньне і сацыяльнае забесьпячэньне. Аднапалатная гарадзкая рада складаецца з 51 сябра<ref>[https://web.archive.org/web/20071208230244/http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm «About the Council»]. New York City Council.</ref>. Кожны тэрмін мэра і дэпутатаў рады доўжыцца чатыры гады і мае ліміт у два пасьлядоўныя тэрміны<ref>Chan, Sewell; Hicks, Jonathan P. (23.10.2008). [http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/10/23/council-to-debate-term-limits-change/ «Council Votes, 29 to 22, to Extend Term Limits»]. The New York Times.</ref>, але пасьля чатырохгадовага перапынку можна зноў балятавацца на гэтыя пасады. Адміністрацыйны кодэкс гораду, законы Нью-Ёрку і гарадзкі пратакол ёсьць зводам мясцовых законаў, зборнікам правілаў і афіцыйным часопісам адпаведна<ref>Gibson, Ellen M.; Manz, William H. (2004). [https://www.wshein.com/media/samples/5268.pdf «Gibson’s New York Legal Research Guide»]. (3rd ed.). Wm. S. Hein Publishing. — С. 450, 458, 473. — ISBN 978-1-57588-728-9.</ref><ref>Durkin, Erin (26.05.2014). [https://web.archive.org/web/20171011010531/http://www.nydailynews.com/new-york/post-city-notices-website-councilman-article-1.1806264 «Councilman Ben Kallos wants city to publish government notices on its website»]. Daily News.</ref>. Кожны раён супадае з судовай акругай адзінай судовай сыстэмы штату, то бок у кожным зь іх маецца ўласны крымінальны суд і цывільны суд. У гэты ж час [[Вярхоўны суд Нью-Ёрку]] разглядае галоўныя судовыя працэсы гораду і апэляцыі. На [[Мангэтан]]е знаходзіцца Першы дэпартамэнт Вярхоўнага суда, апэляцыйны аддзел, а ў [[Бруклін]]е — Другі дэпартамэнт. Ёсьць некалькі пазасудовых адміністрацыйных судоў, якія зьяўляюцца органамі выканаўчай улады і не ўваходзяць у адзіную судовую сыстэму штату. У Нью-Ёрку маецца два [[Фэдэральны акруговы суд ЗША|Фэдэральныя акруговыя суды ЗША]]. Адзін зь іх акруговы суд Паўднёвай акругі Нью-Ёрку месьціцца ў Мангэтане, а ягоная юрысдыкцыя ўлучае Мангэтан і [[Бронкс]]. Акруговы суд Усходняй акругі Нью-Ёрку, галоўны будынак якога знаходзіцца ў Брукліне, а юрысдыкцыя ўлучае ў сябе Бруклін, [[Кўінз]] і [[Стэйтэн-Айлэнд]]. Апэляцыйны суд другой акругі ЗША і суд міжнароднага гандлю ЗША таксама месьцяцца ў Нью-Ёрку на пляцы Фолі на Мангэтане<ref>[https://www.cit.uscourts.gov/court-info/court-locations «Court Address & Directory»]. U.S. Court of International Trade.</ref>. === Палітыка === [[Файл:Zohran Mamdani 05.25.25 (b) (cropped).jpg|значак|зьлева|Дзейны мэр гораду [[Загран Мамдані]].]] [[Загран Мамдані]] быў абраны мэрам гораду ў 2025 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/news/articles/cly4kr8gzr2o|загаловак=Mamdani seals remarkable victory - but real challenges await|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=05.11.2025}}</ref>. Прадстаўнікі [[Дэмакратычная партыя|Дэмакратычнай партыі]] займаюць большасьць дзяржаўных пасадаў. На лістапад 2023 году 67% актыўных зарэгістраваных выбарнікаў у горадзе ёсьць дэмакратамі і 10,2% — рэспубліканцамі<ref>[https://web.archive.org/web/20240116035832/https://www.elections.ny.gov/NYSBOE/enrollment/county/county_Nov23.xlsx «NYSVoter Enrollment by County, Party Affiliation and Status Voters Registered as of November 01, 2023»]. New York State Board of Elections.</ref>. Нью-Ёрк не галасаваў большасьцю за кандыдатаў у прэзыдэнты ад [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай партыі]] з 1924 году, і аніводны кандыдат ад Рэспубліканскай партыі на пасады ўнутры штату не перемагаў ува ўсіх пяці раёнах з моманту ўтварэньня гораду ў 1898 годзе. Нью-Ёрк ёсьць значнай крыніцай фармаваньня палітычных выбарчых фондаў<ref>Lincoln, Taylor. [https://www.citizen.org/wp-content/uploads/MaxedOut.pdf «The Wells of the Congress»]. Public Citizen</ref>. Горад мае моцны дысбалянс плацяжоў з нацыянальным і дзяржаўным урадамі. Горад атрымлівае 83 цэнты за кожны даляр, які Нью-Ёрк адпраўляе фэдэральнаму ўраду ў выглядзе падаткаў, то бок штогод адпраўляе на 11,4 мільярдаў даляраў больш, чым атрымлівае з фэдэральнага ўзроўню. У 2009—2010 фінансавы год жыхары і прадпрыемствы гораду таксама накіравалі штату Нью-Ёрк дадатковыя 4,1 мільярды даляраў, чым горад атрымаў наўзамен<ref>[https://web.archive.org/web/20160501015209/http://www.rockinst.org/observations/wardr/2011-12-giving_getting.aspx «Downstate Pays More, Upstate Gets More: Does It Matter?»]. The Nelson A. Rockefeller Institute of Government.</ref>. === Грамадзкая бясьпека === [[Файл:My picture of NYPD officers.jpg|значак|Паліцыянты Нью-Ёрку ў Брукліне.]] [[Дэпартамэнт паліцыі Нью-Ёрку]] ёсьць найбуйнейшым сярод дэпартамэнтаў усіх гарадоў у ЗША, маючы ў сваёй арганізацыі больш за 36 тысячаў афіцэраў паліцыі, што на больш чым утрая перавышае памер [[дэпартамэнт паліцыі Чыкага|дэпартамэнту паліцыі Чыкага]]<ref>Kershner, Ellen. [https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-police-departments-in-the-us.html «The Largest Police Departments In The US»]. WorldAtlas.</ref>. Паміж 1970-х і 1990-х гадоў у горадзе назіраўся ўсплёск злачыннасьці<ref>Prager, Arthur (2006). [http://www.americanheritage.com/content/worst-case-scenario «Worst-Case Scenario»]. American Heritage. Vol. 57, no. 1.</ref>. Агульная тэндэнцыя зьніжэньня ўзроўню злачыннасьці пачалася толькі з 1990-х гадоў<ref>[http://www1.nyc.gov/assets/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cs-en-us-city.pdf «Compstat»]. City of New York Police Department.</ref>. З 1993 па 2005 гады колькасьць гвалтоўных злачынстваў зьнізілася больш чым на 75% і працягвала зьніжацца ў пэрыяды, калі ў краіне агулам назіраўся іхны рост<ref>[https://web.archive.org/web/20211023100612/https://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html «Don’t Tell New York, But Crime Is Going Up»]. City University of New York.</ref>. У 2013 годзе праграма паліцыі Нью-Ёрку «спыні-і-зрабі-агляд» была абвешчаная неканстытуцыйнай, бо зважался як палітыка ўскоснага расавага прафіляваньня мурынаў і гішпанамоўных жыхароў<ref>Goldstein, Joseph.[https://www.nytimes.com/2013/08/13/nyregion/stop-and-frisk-practice-violated-rights-judge-rules.html «Judge Rejects New York’s Stop-and-Frisk Policy»]. The New York Times.</ref>, але прэтэнзіі да паліцыі ў гэты бок працягваліся ў наступныя гады<ref>Katersky, Aaron; Grant, Teddy. [https://abcnews.go.com/US/nypd-safety-team-making-high-number-unlawful-stops/story?id=99850699 «NYPD safety team making high number of unlawful stops, mostly people of color: Report»]. ABC News.</ref>. Лічылася, што праграма «спыні-і-зрабі-агляд» была прычынай зьніжэньня злачыннасьці, але паказьнікі працягвалі падаць у гады пасьля заканчэньня праграмы<ref>Ehrenfreund, Max. [https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/09/22/donald-trump-claims-new-yorks-stop-and-frisk-policy-reduced-crime-the-data-disagree/ «Donald Trump claims New York’s stop-and-frisk policy reduced crime. The data disagree»]. The Washington Post.</ref><ref>Badger, Emily. [https://www.nytimes.com/2020/03/02/upshot/stop-and-frisk-bloomberg.html «The Lasting Effects of Stop-and-Frisk in Bloomberg’s New York»]. The New York Times.</ref>. У 1990 годзе ў горадзе быў зафіксаваны рэкорд у 2245 забойстваў, а ўжо ў 2018 годзе колькасьць забойстаў была зьведзеная да мінімуму за амаль 70 гадоў, апусьціўшыся да 289 чалавек<ref>Kanno-Youngs, Zolan. [https://www.wsj.com/articles/new-york-citys-murder-rate-hit-new-low-in-2018-11546559793 «New York City’s Murder Rate Hit New Low in 2018»]. The Wall Street Journal.</ref>. Колькасьць забойстваў і паказьнік у 3,3 чалавекі на 100 тысяч жыхароў у 2017 годзе быў самым найніжэйшым з 1951 году<ref>[https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b «Fewest Annual Murders and Shooting Incidents Ever Recorded in the Modern Era; Lowest per-capita murder rate since 1951»]{{Недаступная спасылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. New York City Police Department.</ref>. У 2023 годзе ў Нью-Ёрку было зарэгістравана 386 забойстваў, што на 12% менш, чым у папярэднім годзе<ref>Cramer, Maria; Meko, Hurubie; and Marcius, Chelsia Rose. [https://www.nytimes.com/2024/01/03/nyregion/nyc-crime-2023.html «Homicides and Shootings Fell in New York City as Felony Assaults Rose»]. The New York Times.</ref><ref>[https://www.nyc.gov/site/nypd/news/p00098/nypd-december-2023-end-of-year-citywide-crime-statistics «NYPD Announces December 2023, End-of-Year Citywide Crime Statistics»]. New York City Police Department.</ref>. У Нью-Ёрку дзеяць больш строгія законы аб зброі, чым у большасьці іншых гарадоў ЗША. Гэтак у месцы патрабуецца ліцэнзія на валоданьне любой пальнай зброі, а Закон штату Нью-Ёрку аб бясьпецы 2013 году забараніў валодаць аўтаматычнай зброяй<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/26/politics/gun-violence-data-what-matters/index.html «States with the most gun violence share one trait»]. CNN.</ref>. == Дэмаграфія == [[Файл:Chinatown manhattan 2009.JPG|значак|зьлева|Чайнатаўн у Мангэтане.]] У 2000 годзе ў Нью-Ёрку пражывала 8 008 278 чалавек, 3 021 588 хатніх гаспадарак і 1 852 233 сям’і. [[Шчыльнасьць насельніцтва]] 10 194,2/км². У горадзе 3 200 912 жыльлёвых адзінак, зь сярэдняй шчыльнасьцю 4074,6/км². Расавы склад гораду: 44,66% белых, 26,59% афраамэрыканцаў, 0,52% карэнных амэрыканцаў (індзейцаў), 9,83% aзіятаў, 0,07% ціхаакіянцаў, 13,42% іншых расаў, і 4,92% людзей, якія далучаюць сябе да двух або больш расаў. 26,98% насельніцтва — лацінаамэрыканцы, незалежна ад расы. Сярэдні, а дакладней мэдыянны прыбытак хатніх гаспадарак у горадзе $38 293, сем’яў — $41 887. Сярэдні прыбытак у мужчын $37 435, у жанчын $32 949. Прыбытак на душу насельніцтва $22 402. 21,2% насельніцтва і 18,5% сем’яў находзяцца ніжэй за мяжу беднаты. З усіх людзей якія жывуць у беднаце, 30,0% маладзей за 18 гадоў, і 17,8% ва ўзросьце 65 гадоў і старэй. Сярод 3 021 588 хатніх гаспадарак, у 29,7% ёсьць дзеці маладзей 18 гадоў; 37,2% складаюцца з шлюбных пар, якія жывуць разам; у 19,1% разьдзел хатняй гаспадаркі — жанчына без мужа; 38,7% хатніх гаспадарак — ня сем’і. 31,9% усіх хатніх гаспадарак складаюцца з самастойных асоб, і ў 9,9% жыве адзін чалавек узростам 65 гадоў або старэй. Сярэдні памер хатняй гаспадаркі 2,59, а сярэдні памер сям’і 3,32. Па ўзросьце, насельніцтва гораду разьбіваецца наступным чынам: 24,2% маладзей 18 гадоў, 10,0% ад 18 да 24, 32,9% ад 25 да 44, 21,2% ад 45 да 64, і 11,7% узростам 65 гадоў і старэй. Мэдыянны ўзрост 34 гады. На кожныя 100 жанчын прыходзіцца 90,0 мужчын. На кожныя 100 жанчын узростам 18 гадоў і больш, прыходзіцца 85,9 мужчын. == Эканоміка == [[Файл:Times Square at Night New York City November 2003.jpg|значак|[[Таймз-сквэр]].]] Нью-Ёрк ёсьць цэнтарам міжнароднага бізнэсу і гандлю ў сьвеце, у сувязі з гэтым яго часам называюць сталіцай сьвету<ref>Jackson, Kenneth T. (2.04.2021). [https://www.wsj.com/articles/does-new-york-still-want-to-be-the-capital-of-the-world-11617400766 «Does New York Still Want to Be the Capital of the World?»]. The Wall Street Journal.</ref>. Памер эканомікі Вялікага Нью-Ёрку ацэньваўся ў 2022 годзе ў 2,16 трыльёны даляраў ЗША<ref>[https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP35620 «Total Gross Domestic Product for New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA (MSA)»]. FRED.</ref>. Горад таксама ўважаецца цэнтрам шматлікіх галінаў прамысловасьці ў ЗША. Гэта таксама і фінансавы цэнтар краіны, бо ў ім знаходзяцца такія біржы, як то [[Нью-Ёрская фондавая біржа]], [[NASDAQ]], [[American Stock Exchange]], [[New York Mercantile Exchange]] і [[New York Board of Trade]]. Нью-Ёркская фондавая біржа на [[Ўол-стрыт]] лічыцца найбуйнейшай у сьвеце біржай паводле агульнай рынкавай капіталізацыі публічных кампаніяў<ref>[https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf 2013 WFE Market Highlights]. World Federation of Exchanges.</ref>. Фінансавая галіна засяроджаная на [[Ўол-стрыт]] у ніжнім Мангэтане. Места ёсьць буйным цэнтрам банкаўскай справы і [[фінансы|фінансаў]], сусьветнага гандлю, [[транспарт]]у, [[турызм]]у, рынку [[нерухомасьць|нерухомасьці]], новых [[сродак масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]], а таксама традыцыйных сродкаў масавай інфармацыі, [[рэкляма|рэклямы]], юрыдычных паслуг, [[бухгальтарскі ўлік|бухгальтарскага ўліку]], [[страхаваньне|страхаваньня]], моды і мастацтва ў краіне. Порты Нью-Ёрку і Нью-Джэрзі ёсьць галоўным эканамічным рухавіком рэгіёну, атрымаўшы дадатковы пажытак ад пашырэньня [[Панамскі канал|Панамскага канала]]<ref>LaRocco, Lori Ann (24.09.2022). [https://www.cnbc.com/2022/09/24/new-york-now-no-1-port-in-us-as-sea-change-in-trade-hits-west-coast.html «New York is now the nation’s busiest port in a historic tipping point for U.S.-bound trade»]. CNBC.</ref><ref>[https://maritime-executive.com/article/port-of-nynj-beats-west-coast-rivals-with-highest-2023-volumes «Port of NYNJ Beats West Coast Rivals with Highest 2023 Volumes»]. The Maritime Executive.</ref><ref>[https://www.marinelink.com/news/port-new-york-new-jersey-remains-us-top-501852 «Port of New York and New Jersey Remains US' Top Container Port»]. Marinelink.</ref>. [[Файл:West side of Manhattan from Hudson Commons (95103p).jpg|значак|зьлева|Бізнэсовы раён Мангэтана.]] Многія карпарацыі з сьпісу [[Fortune 500]] маюць свае сядзібы ў Нью-Ёрку<ref>[https://web.archive.org/web/20110824184919/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ «Fortune 500 2011: Cities with most companies»]. CNNMoney.</ref>, як і вялікая колькасьць транснацыянальных карпарацыяў. Нью-Ёрк займае першы радок сярод гарадоў сьвету паводле прыцягненьня [[капітал]]у, бізнэсу і турыстаў<ref>Kennedy, Simon (13.04.2014). [https://www.bloomberg.com/news/2014-04-13/beijing-breaks-into-top-ten-in-rankings-by-a-t-kearney.html «Beijing Breaks into Top Ten in Rankings by A.T. Kearney»]. Bloomberg.</ref><ref>Kaske, Michelle (12.03.2012). [https://web.archive.org/web/20120312173905/http://www.bloomberg.com/news/2012-03-12/new-york-city-tops-global-competitiveness-london-is-no-2-economist-says.html «New York City Tops Global Competitiveness Rankings, Economist Report Says»]. Bloomberg</ref>. Роля Нью-Ёрку як галоўнага сусьветнага цэнтра рэклямнай індустрыі добра адлюстраваная на прыкладзе [[Мэдысан-авэню]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200731204559/https://www.chegg.com/homework-help/definitions/metonymy-39 «Definition of Metonymy»]. Chegg.</ref>. Гарадзкая індустрыя моды забясьпечвае занятасьць блізу 180 тысяч супрацоўнікаў з гадавым фондам заробкаў у 11 мільярдаў даляраў<ref>Fermino, Jennifer (7.02.2014). [https://web.archive.org/web/20171011005433/http://www.nydailynews.com/news/politics/de-blasio-announces-3m-grants-city-fashion-industry-article-1.1605556 «Mayor de Blasio announces $3M in grants for New York City’s fashion industry»]. Daily News.</ref>. Вялікі ўплыў маюць іншыя сэктары эканомікі, улучна з працай унівэрсытэтаў і некамерцыйных арганізацыяў. Вытворчасьць значна скарацілася цягам XX стагодзьдзя, але яна ўсё яшчэ забясьпечвае пэўную занятасьць. Гарадзкая швачная прамысловасьць, гістарычна засяроджаная ў Мангэтане, дасягнула свайго піку ў 1950 годзе, калі ў гэтай галіне Нью-Ёрку працавала больш за 323 тысяч работнікаў. У 2015 годзе ў гэтай індустрыі было занята менш за 23 тысяч чалавек, не зважаючы на захады па адраджэньні галіны<ref>Hu, Winnie (7.02.2017). [https://www.nytimes.com/2017/02/07/nyregion/new-york-garment-industry-brooklyn.html «New York Tries to Revive Garment Industry, Outside the Garment District»]. The New York Times.</ref>. Нью-Ёрк быў першапачатковым цэнтрам амэрыканскай кінэматаграфіі, пакуль яна не перамясьцілася ў [[Галівуд]], але і цяпер у Нью-Ёрку працягваюць вырабляць некаторыя фільмы і тэлеперадачы. У Нью-Ёрку находзіцца мноства выдавецтваў, і тут часта ўпершыню друкуюцца новыя кнігі. Іншыя важныя сэктары ўключаюць мэдычныя дасьледаваньні і [[тэхналёгія|тэхналёгіі]], некамэрцыйныя ўстановы і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэты]]. На 2013 год сусьветныя рэклямныя агенцыі [[Omnicom Group]] і [[Interpublic Group]], якія базуюцца ў Мангэтане, разам мелі гадавы прыбытак каля $ 21 млрд, што адлюстроўвае ролю Нью-Ёрку ў якасьці вядучага сусьветнага цэнтра рэклямнай індустрыі. === Ўол-стрыт === [[Файл:Gaming-Wall-Street BTS Prodigium-266.jpg|значак|зьлева|Найбуйнейшая фондавая біржа ў сьвеце — [[Нью-Ёрская фондавая біржа]].]] Найважнейшым эканамічным сэктарам Нью-Ёрку лічыцца фінансавая індустрыя, якая абслуговае фактычна ўсю краіну і вядомая як [[Ўол-стрыт]]. Гэтая назва павязаная з тым, што будынак [[Нью-Ёрская фондавая біржа|Нью-Ёрскай фондавай біржы]] ў Ніжнім Мангэтане месьціцца па адрасе Ўол-стрыт, 11. [[NASDAQ]] разьмешчаны па адрасе Брадўэй, 165. Гэтыя дзьве біржы ўважаюцца найвялікшымі ў сьвеце як паводле агульным пасярэднім штодзённым аб’ёме таргоў, гэтак і паводле рынкавай капіталізацыі зарэгістраваных на іх кампаніяў<ref>[https://web.archive.org/web/20130621174531/http://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html «NYSE Listings Directory»]. New York Stock Exchange.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf «2013 WFE Market Highlights»]. World Federation of Exchanges.</ref>. У 2013—2014 фінансавым годзе індустрыя [[каштоўная папера|каштоўных папераў]] Ўол-стрыт прынесла 19% падатковых прыбыткаў штата<ref>[https://www.osc.state.ny.us/press/releases/mar15/031115.htm «DiNapoli: Wall Street Bonuses Edge Up in 2014»]. Office of the New York State Comptroller.</ref>. Нью-Ёрк застаецца найбуйнейшым сусьветным цэнтрам гандлю на рынках публічнага і пазыковага капіталу, што часткова абумоўлена памерам і фінансавым разьвіцьцём эканомікі ЗША<ref name="nyc">[http://www.nyc.gov/html/om/pdf/ny_report_final.pdf «Sustaining New York’s and the US’ Global Financial Services Leadership»]. New York City Economic Development Corporation.</ref><ref>[http://www.bis.org/statistics/r_qa1306_hanx18.pdf «Total debt securities»]. Bank for International Settlements.</ref>. Горад таксама займае першы радок у кіраваньні [[хэдж-фонд]]амі, прыватным капіталам і грашовымі аб’ёмамі зьліцьцяў і паглынаньняў. Некалькі [[інвэстыцыйны банк|інвэстыцыйных банкаў]] і інвэстыцыйных кампаніяў з штаб-кватэрамі на Мангэтане ёсьць важнымі ўдзельнікамі іншых сусьветных фінансавых цэнтраў<ref name="nyc"/>. Нью-Ёрк уважаецца галоўным камэрцыйным банкаўскім цэнтрам краіны<ref>Chaudhuri, Saabira (15.09.2014). [https://blogs.wsj.com/moneybeat/2014/09/15/ranking-the-biggest-u-s-banks-a-new-entrant-in-top-5/ «Ranking the Biggest U.S. Banks: A New Entrant in Top 5»]. The Wall Street Journal.</ref>. У 2018 годзе на Мангэтане мелася больш за 46,5 млн м² офісных плошчаў<ref name="Foster">Foster, Cynthia (7.12.2018). [https://web.archive.org/web/20190414022654/https://www2.colliers.com/en/Research/2018-Q3-US-Office-Market-Outlook-Report «Q3 2018 U.S. Office Market Outlook»—. Colliers International.</ref>, што зрабіла горад найбуйнейшым рынкам офісных плошчаў у сьвеце<ref>Miller, Joe; Chaffin, Joshua (21.12.2023). [https://www.ft.com/content/f2849309-f490-47e8-abe6-2aa6bfcc69fc «Law firm Paul Weiss signs biggest US office lease of 2023 in Manhattan»]. Financial Times.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140713071533/http://www.officespaceseeker.com/manhattan-office-space-market.html «Understanding The Manhattan Office Space Market»]. Officespaceseeker.</ref>. У той час Цэнтральны Мангэтан з 37,2 млн м² офісных памяшканьняў у 2018 годзе<ref name="Foster"/> быў найбуйнейшым бізнэсовым раёнам у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20130508231043/http://www.cushwake.com/cwmbs2q11/PDF/off_us_cbd_2q11.pdf «Marketbeat United States CBD Office Report 2Q11»]. Cushman & Wakefield, Inc.</ref>. === Нерухомасьць === [[Файл:5th Avenue 9304.JPG|значак|Пятая авэню.]] Нерухомасьць Нью-Ёрку часта лічыцца надзейным прытулкам для інвэстараў з усяго сьвету<ref>Marc Da Silva (3.01.2017). [https://web.archive.org/web/20231103153122/https://www.propertyinvestortoday.co.uk/breaking-news/2016/12/international-investors-eye-new-york-as-safe-haven «International investors eye New York as safe haven»]. Angelsmedia.</ref>. Агульны кошт усёй маёмасьці гораду ў 2017 фінансавым годзе быў ацэнены ў 1,479 трыльёна даляраў ЗША, павялічыўшыся на 6,1% у параўнаньні з папярэднім годам. Пры гэтым агульны рынкавы кошт на сямейныя дамы складаў 765 мільярдаў даляраў (51,7%), на [[кандамініюм]]ы, каапэратывы і шматкватэрныя дамы прыпадаў 351 мільярд даляраў (23,7%), а камэрцыйная нерухомасьць ацэньвалася ў 317 мільярдаў даляраў (21,4%)<ref>[https://www.nyc.gov/site/finance/about/press/press-release-fy24-tentative-assessment-roll.page «Department Of Finance Publishes Fiscal Year 2024 Tentative Property Tax Assessment Roll»]. New York City Department of Finance.</ref><ref>[https://www1.nyc.gov/assets/finance/downloads/pdf/press_release/fy2017_tentative_assessment_roll.pdf «Department of Finance Publishes Fiscal Year 2017 Tentative Assessment Roll»]. New York City Department of Finance.</ref>. На Пятай авэню ў цэнтры Мангэтана ў 2023 годзе была найвышэйшая ў сьвеце арэндная плата ў 22 тысячы даляраў за квадратны мэтар<ref>Boonshoft, Michael. [https://www.cushmanwakefield.com/en/news/2023/11/ny-fifth-avenue-retains-its-top-ranking-as-the-worlds-most-expensive-retail-destination «New York’s Fifth Avenue Retains Its Top Ranking As The World’s Most Expensive Retail Destination»]. Cushman & Wakefield.</ref>. Нью-Ёрк мае адзін з найвышэйшых коштаў на жыльлё ў сьвеце, што пагаршаецца зь ягоным недахопам<ref>Horowitz, Alex; Staveski, Adam (2023). [https://www.pewtrusts.org/en/research-and-analysis/articles/2023/05/25/new-yorks-housing-shortage-pushes-up-rents-and-homelessness «New York’s Housing Shortage Pushes Up Rents and Homelessness»]. The Pew Charitable Trusts.</ref><ref>Morabito, Charlotte (24.06.2024). [https://www.cnbc.com/2023/06/24/how-new-york-citys-sky-high-cost-of-living-stacks-up-to-london.html «How New York City’s sky-high cost of living stacks up to London»]. CNBC.</ref>. У 2023 годзе аднапакаёвыя кватэры на Мангэтане здаваліся зь сярэднямесячнай аплатай у 4443 даляры ЗША<ref>Duddridge, Natalie (11.08.2023). [https://www.cbsnews.com/newyork/news/manhattans-average-rent-soared-to-record-5588-in-july/ «Manhattan’s average rent soared to record $5,588 in July»]. CBS New York.</ref>. На 2023 год сярэдняя цана дома ў горадзе складала больш за 1 мільён даляраў<ref>Barrett, George (2.08.2023). [https://www.nyrealestatetrend.com/home-prices-and-property-values-in-new-york/ «Home Prices and Property Values in New York»]. NY Real Estate Trend.</ref>. З 33 тысяч адзінак арэндных кватэраў, дасяжных у 2023 годзе, колькасьць вакантных зь іх складаў усяго толькі 1,4%, што было найніжэйшым паказьнікам з 1968 году. Адвечна высокі попыт з боку маладых людзей падштурхнуў сярэднямесячную арэндную плату аднапакаёвых кватэраў у Нью-Ёрку да звыш 4 тысяч даляраў ЗША і двухпакаёвых кватэраў да 5 тысячаў даляраў ЗША, што стала найвышэйшым паказьнікам у ЗША<ref>Giulia Carbonaro (28.08.2024). [https://www.newsweek.com/new-york-rent-hits-all-time-high-1945346 «New York City Rent Hits All-Time High»]. Newsweek.</ref>. === Турызм === [[Файл:Times Square, Broadway, May 2016.jpg|значак|зьлева|[[Таймз-сквэр]].]] [[Турызм]] ёсьць жыцьцёва важнай галіной для Нью-Ёрку<ref>[https://www.travelweekly.com/Travel-News/Travel-Agent-Issues/NYC-and-Company-changes-its-name «NYC & Company is now New York City Tourism + Conventions»]. Travel Weekly.</ref>. Вялікая колькасьць турыстаў наведваюць горад, гэтак паводле зьвестак 2019 году Нью-Ёрк прывабіў 66,6 мільёнаў наведвальнікаў, зь якіх 13,5 мільёнаў былі замежнікамі. Найбольшая колькасьць турыстаў па-за межаў ЗША былі зь [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], [[Бразылія|Бразыліі]] і [[Кітай|Кітая]]<ref name="DiNapoli">DiNapoli, Thomas (2021) [https://www.osc.ny.gov/reports/osdc/tourism-industry-new-york-city «The Tourism Industry in New York City Reigniting the Return»]. New York State Comptroller.</ref>. Шматлікія крыніцы назвалі Нью-Ёрк самым фатаграфаваным горадам у сьвеце<ref>[https://nycity.media/history/history-in-photos-new-york-is-the-most-photographed-city-in-the-world.html «History in Photos: New York is the Most Photographed City in the World»]. New York City Media.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230713051730/https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ «The Most Photographed Places In The World Based On Traveler Data»]. Expedia.</ref><ref>Swanson, Ana (26.08.2015). [https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/26/the-worlds-most-photographed-places/ «The world’s most photographed places»]. The Washington Post.</ref>. Слёган, лягатып і песьня ''[[I Love New York]]'' прасоўвае горад у турыстычным пляне з 1977 году. Колькасьць наведвальнікаў скарацілася на дзьве траціны ў 2020 годзе падчас [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміі]], аднавіўшы паказьнік у 2023 годзе, калі колькасьць турыстаў дасягнула 63,3 мільёнаў чалавек<ref name="DiNapoli"/> <ref>David, Greg (5.09.2023). [https://www.thecity.nyc/2023/09/05/tourists-china-hotel-rates/ «Tourists Are Back to NYC in Big Numbers»]. The City.</ref>. Галоўнымі славутасьцямі Нью-Ёрку ўважаюцца [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]], [[статуя Свабоды]], [[Эмпайр-Стэйт-Білдынг]] і [[Цэнтральны парк (Нью-Ёрк)|Цэнтральны парк]]<ref>[https://web.archive.org/web/20240909073305/https://www.lux-review.com/most-popular-landmarks-in-new-york/ «Most Popular Landmarks in New York»]. LUXlife Magazine.</ref>. [[Таймз-сквэр]] ёсьць яскрава асьветленым цэнтрам [[Тэатральны квартал (Нью-Ёрк)|Брадўэйскага тэатральнага раёну]]<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square «Times Square»]. Encyclopædia Britannica.</ref> і галоўным цэнтрам сусьветнай індустрыі забаваў<ref>[https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm «Midtown Times Square»]. New York Architecture Images.</ref>, прыцягваючы 50 мільёнаў наведвальнікаў штогод. Гэты пляц ёсьць адным з найбольш ажыўленых пешаходных скрыжаваньняў у сьвеце<ref>Alikpala, Gidget. [https://en.as.com/latest_news/the-top-10-most-visited-tourist-attractions-in-the-usa-n/ «The top 10 most visited tourist attractions in the USA»] As.</ref>. Паводле зьвестак [[Брадўэйская ліга|Брадўэйскай лігі]], у сэзонах 2022—2023 і 2023—2024 гадах было прададзена квіткоў на брадўэскія выступы блізу 1,54 мільярдаў даляраў ЗША. Абодва сэзоны мелі наведвальнасьць блізу па 12,3 мільёнаў чалавек кожны. == Культура == [[Файл:NYC - Guggenheim Museum.jpg|значак|[[Музэй Гугенгайма]] з боку пятай авэню.]] Нью-Ёрк часта робіцца месцам дзеі ў раманах, фільмах і тэлевізійных праграмах, і яго часам называюць культурнай сталіцай сьвету<ref>[https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ «Consulate General of Iceland New York Culture»]. Consulate General of Iceland New York.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130208223706/http://www.latvia-newyork.org/english/ «Consulate of Latvia in New York»]. Consulate of Latvia.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130505181316/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/culture/intro.htm «Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture»]. The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY.</ref><ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497 «New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock; essays by Dore Ashton…»]. National Library of Australia. 1988. — ISBN 978-0-8478-0990-5.</ref>. Горад ёсьць радзімай многіх культурных рухаў, у тым ліку [[Гарлемскае адраджэньне|Гарлемскага адраджэньня]] ў літаратуры і выяўленчым мастацтве<ref>[https://www.nytimes.com/1987/02/08/magazine/harlem-in-the-jazz-age.html?src=pm «Harlem in the Jazz Age»]. The New York Times.</ref><ref>Cotter, Holland (24.05.1998). [https://www.nytimes.com/1998/05/24/arts/art-a-1920-s-flowering-that-didn-t-disappear.html?src=pm «ART; A 1920’s Flowering That Didn’t Disappear»]. The New York Times.</ref>, [[абстрактны экспрэсіянізм|абстрактнага экспрэсіянізму]] ў [[жывапіс]]е, вядомага як [[Нью-Ёркская школа]], і [[гіп-гоп]]у<ref name="Toop"/><ref>Gonzalez, David (21.05.2007). [https://www.nytimes.com/2007/05/21/nyregion/21citywide.html?pagewanted=all «Will Gentrification Spoil the Birthplace of Hip-Hop?»]. The New York Times.</ref>, [[панк]]у<ref>Harrington, Joe S. (2002). [https://books.google.com/books?id=lw9Ccboc5OcC «Sonic Cool: The Life & Death of Rock 'N' Roll»]. Hal Leonard. — С. 324—330. — ISBN 978-0-6340-2861-8.</ref>, [[гардкор-панк|гардкору]]<ref>McPheeters, Sam; Karacas, Christy (1.09.2009). [https://www.vice.com/read/survival-of-the-streets-137-v16n9 «Survival of the Streets»]. Vice.</ref>, [[сальса|сальсы]], фрыстайлу, некаторых формаў [[джаз]]у<ref>[http://www.1920s-fashion-and-music.com/Harlem-Renaissance-music.html «Harlem Renaissance Music in the 1920s»]. 1920s Fashion & Music.</ref> і разам зь [[Філадэлфія]]й [[дыска]] ў музыцы. Нью-Ёрк уважаецца танцавальнай сталіцай сьвету<ref>[https://web.archive.org/web/20100414045804/https://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html «Free To Dance—About The Film»]. Public Broadcasting Service.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110513030823/http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits «Group Visits»]. Alvin Ailey Dance Foundation, Inc.</ref>. Адной з найбольш распаўсюджаных рысаў Нью-Ёрку ёсьць ягоны хуткі тэмп<ref>Chauvin, Kelsy (15.03.2019). [https://www.fodors.com/world/north-america/usa/new-york/new-york-city/experiences/news/15-things-not-to-do-in-new-york-city «15 Things NOT to Do in New York City»]. Fodor’s.</ref><ref>Poliak, Shira. [https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple «Adjusting To New York City»]. Sun Sentinel.</ref><ref>Miller, Stephen (2016). [https://books.google.com/books?id=tfsmDAAAQBAJ&q=hurrying+feverish+electric+crowds+new+york&pg=PA50 «Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole»]. Fordham University Press. — С. 46, 50, 131. — ISBN 978-0-8232-7425-3.</ref>, што спарадзіла тэрмін [[Нью-ёркская хвіліна]]. === Тэатар === [[Файл:Broadway Theaters 45th Street Night.jpg|значак|зьлева|Шэраг тэатраў у [[Тэатральны квартал (Нью-Ёрк)|Тэатральным квартале]].]] Цэнтральным местам амэрыканскай тэатральнай сцэны ёсьць [[Тэатральны квартал (Нью-Ёрк)|Тэатральны квартал]], які месьціцца ў [[Мангэтан]]е. У ягоны склад уваходзіць [[Брадўэйскі тэатар]], а таксама тэатры [[Оф-Брадўэй]] і [[Оф-Оф-Брадўэй]]<ref>Londré, Felicia Hardison; Watermeier, Daniel J. (1998). «The History of North American Theater: From Pre-Columbian Times to the Present». Continuum. ISBN 978-0-8264-1079-5.</ref>. Многія зоркі [[кінэматограф|кіно]] і [[тэлебачаньне|тэлебачаньня]], робячы перапынак у кар’ерах на вялікіх экранах, часам працавалі ў памянёных нью-ёркскіх тэатрах і бралі ўдзел у іхных пастаноўках<ref>Watt, Stephen; Richardson, Gary A. (1994). «American Drama: Colonial to Contemporary».</ref>. Брадўэйскі тэатар, які лічаць адным з галоўных ангельскамоўных тэатраў у сьвеце, быў названы ў гонар галоўнай магістралі Браўвэй, якая перасякае [[Таймз-сквэр]]<ref>Welsh, Anne Marie (6.06.2004). [https://web.archive.org/web/20081005110339/http://www.signonsandiego.com/news/features/20040606-9999-1a6tony.html «2 plays + 9 nominations = good odds for locals»]. The San Diego Union-Tribune.</ref>, якую часам называюць «Вялікім белым шляхам»<ref>McBeth, VR (25.09.2006). [https://web.archive.org/web/20110504160457/http://timessquare.com/NYC__/Times_Square_History/The_Great_White_Way/ «The Great White Way»]. TimesSquare.com.</ref><ref>Tell, Darcy (2007). [https://books.google.com/books?id=NwaLWFSG3rcC&pg=PA41 «Times Square Spectacular: Lighting Up Broadway»]. HarperCollins. — ISBN 978-0-0608-8433-8.</ref><ref>Allen, Irving Lewis (1995). [https://books.google.com/books?id=j41z0yeKbeIC&pg=PA59 «The City in Slang: New York Life and Popular Speech»]. Oxford University Press. — ISBN 978-0-1953-5776-9.</ref>. Агулам 41 пляцоўка, якія пераважна сканцэнтраваныя ў тэатральным квартале Цэнтральнага Мангэтана, кожная зь якіх мае мінімум 500 глядацкіх месцаў, клясыфікуюцца як брадўэйскія тэатры<ref>[https://www.playbill.com/broadway-theatres «Learn about the 41 theatres on Broadway»]. Playbill.</ref>. Брадўэйскі тэатральны сэзон 2018—2019 гадоў усталяваў рэкорды з агульнай наведвальнасьцю ў 14,8 мільёнаў і прыбыткам у 1,83 мільярдаў даляраў<ref>[https://www.broadwayleague.com/press/press-releases/2018-2019-broadway-end-of-season-statistics/ «2018 — 2019 Broadway End-of-Season Statistics»]. The Broadway League.</ref>. Аднаўляючыся пасьля вымушанага закрыцьця праз [[пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэмію каранавірусу]], прыбыткі тэатраў у сэзоне 2022—2023 гадоў аднавіліся да 1,58 мільярдаў даляраў пры агульнай наведвальнасьці 12,3 мільёнаў чалавек<ref>[https://www.broadwayleague.com/press/press-releases/20222023-broadway-end-of-season-statistics-show-that-broadway-had-attendance-of-123-million-and-grosses-of-158-billion/ «2022—2023 Broadway End-Of-Season Statistics Show That Broadway Had Attendance Of 12.3 Million And Grosses Of $1.58 Billion»]. The Broadway League</ref><ref>[https://www.broadwayleague.com/research/statistics-broadway-nyc/ «Broadway Season Statistics»]. The Broadway League.</ref>. Узнагарода [[Тоні]] надаецца за дасканаласьць у жывым брадўэйскім тэатры і ўручаецца на штогадовай цырымоніі ў Мангэтане<ref>[https://www.tonyawards.com/about/faq/ «Frequently Asked Questions»]. Tony Awards.</ref>. === Архітэктура === [[Файл:1232-42 Dean Street Crown Heights.jpg|значак|Дамы з чырвонай цэглы ў [[Бруклін]]е.]] Нью-Ёрк мае вартыя ўвагі будынкі з пункту гледжаньня архітэктуры, бо тут маецца шырокая разнастайнасьць стыляў і рознага часу, ад галяндзкага каляніяльнага [[дом Вікафа|дома Пітэра Клясэна Вікафа]] ў [[Бруклін]]е, які датуецца сярэдзінай XVII стагодзьдзя, да сучаснага [[Сусьветны гандлёвы цэнтар 1|Сусьветнага гандлёвага цэнтра 1]], хмарачоса ў Ніжнім Мангэтане і найдаражэйшай офіснай вежы ў сьвеце паводле кошту будаўніцтва<ref>Taylor, Marisa. [https://web.archive.org/web/20120201180547/http://bottomline.msnbc.msn.com/_news/2012/01/31/10279406-as-one-world-trade-center-soars-so-do-its-costs «As One World Trade Center soars, so do its costs»]. MSNBC.</ref>. [[Скайлайн|Відарысы]] Мангэтана зь ягонымі шматлікімі хмарачосамі быў прызнаны знакавым сымбалем гораду<ref>Fazzare, Elizabeth. [https://www.architecturaldigest.com/gallery/what-makes-nycs-skyline-so-iconic «What Makes NYC’s Skyline So Iconic? 17 Buildings to Know»]. Architectural Digest.</ref><ref>Dobnik, Verena. [https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-iconic-skyline-of/140916473/ «NYC sizing up its iconic skyline; Empire State Building’s owner objects to tower he says would spoil view»]. The Indianapolis Star.</ref><ref>Hakela, Deepti. [https://www.newspapers.com/article/the-day-new-skyscrapers-changing-new-yor/140916613/ «Rising to new heights; Skinny skyscrapers are transforming NYC’s iconic skyline»]. The Day.</ref>. На 2019 год у Нью-Ёрку было 6455 вышынных будынкаў, што ставіла места на трэці радок па гэтым паказьніку ў сьвеце пасьля [[Ганконг]]у і [[Сэул]]а. Характар буйных жылых раёнаў Нью-Ёрку часта вызначаецца элегантнымі дамамі з карычневага каменьня, [[таўнгаўс]]амі і пашарпанымі шматкватэрнымі дамамі, якія былі пабудаваныя ў час хуткага пашырэньня гораду з 1870 па 1930 гады<ref>Plunz, Richard A. (1990). «Chapters 3 [Rich and Poor] & 4 [Beyond the Tenement]». History of Housing in New York City: Dwelling Type and Change in the American Metropolis. Columbia University Press. — ISBN 978-0-231-06297-8.</ref>. Камень і цэгла былі асноўнымі будаўнічымі матэрыяламі ў горадзе пасьля таго, як будаўніцтва драўляных дамоў было абмежавана пасьля [[Вялікі пажар у Нью-Ёрку|Вялікага пажару 1835 году]]<ref>Rufus Rockwell (1902). [https://archive.org/details/newyorkoldnewit01wilsgoog «New York: Old & New: Its Story, Streets, and Landmarks»]. J.B. Lippincott. — С. 354</ref>. Аднак, у Нью-Ёрку таксама ёсьць менш густанаселеныя раёны, якія маюць асобныя жылыя дамы. У такіх раёнах, як то [[Рывэрдэйл (Нью-Ёрк)|Рывэрдэйл]] у Бронксе, [[Дытмас-Парк]] у Брукліне і [[Дугластан-Літл-Нэк|Дугластан]] у Кўінзе, маюць распаўсюд вялікія аднасямейныя дамы ў розных архітэктурных стылях, такіх як [[т’юдараўскае адраджэньне]] і [[віктарыянская архітэктура|віктарыянскі стыль]]<ref>Garb, Margaret (1.03.1998). [https://www.nytimes.com/1998/03/01/realestate/if-you-re-thinking-living-riverdale-bronx-community-jealous-its-open-space.html «If You’re Thinking of Living In/Riverdale, the Bronx; A Community Jealous of Its Open Space»]. The New York Times.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120204145438/https://nymag.com/realestate/articles/affordable/ditmaspark.htm «New York Metro: 6 Affordable Neighborhoods»]. New York.</ref><ref>Shaman, Diana (8.02.2004). [https://www.nytimes.com/2004/02/08/realestate/if-you-re-thinking-living-douglaston-queens-timeless-city-area-with-country-feel.html «If You’re Thinking of Living In/Douglaston, Queens; Timeless City Area, With a Country Feel»]. The New York Times.</ref>. === Мастацтва === [[Файл:Lincoln Center at dawn.jpg|значак|зьлева|[[Тэатар Дэйвіда Г. Коха]] (зьлева), [[Мэтраполітэн-опэра]] (у цэнтры) і [[Дэйвід-Гефэн-хол]] (справа).]] [[Лінкальн-цэнтар]], разьмешчаны на пляцы Лінкальна на Верхнім Ўэст-Сайдзе Мангэтана, ёсьць вялікіх мастацкім комплексам, дзе месьцяцца шматлікія уплывовыя мастацкія ўстановы, у тым ліку [[Мэтраполітэн-опэра]], [[Нью-Ёркская опэра]], [[Нью-Ёркская філярмонія]] і [[Нью-Ёркскі балет]], а таксама [[Тэатар Вівіян Бамонт]], [[Джульярдзкая школа]], Джаз у Лінкальн-цэнтры і [[Эліс-Талі Хол]]. [[Інстытут тэатра і кіно Лі Страсбэрга]] знаходзіцца на Юніян-сквэр, а [[Школа мастацтваў Тыша]] знаходзіцца пры Нью-Ёркскім унівэрсытэце, а [[Фундацыя гарадзкіх паркаў]] ладзіць бясплатныя музычныя канцэрты ў Цэнтральным парку<ref>[https://web.archive.org/web/20121016075818/http://www.cityparksfoundation.org/summerstage/about/ «About Summer Stage»]. City Parks Foundation.</ref>. [[Файл:Metropolitan Museum of Art (The Met) - Central Park, NYC.jpg|значак|Будынак [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэя]].]] У Нью-Ёрку налічваюцца больш за 2 тысячы мастацкіх і культурных арганізацыяў і больш за 500 мастацкіх галерэяў<ref name="nycfuture">[https://web.archive.org/web/20080831013443/http://www.nycfuture.org/images_pdfs/pdfs/CREATIVE_NEW_YORK.pdf «Creative New York»]. Center for an Urban Future.</ref>. Гарадзкія ўлады фінансуюць мастацтва большым гадавым бюджэтам, чым мае [[Нацыянальны фонд мастацтваў]]<ref name="nycfuture"/>. У горадзе таксама разьмешчаныя сотні культурных установаў і гістарычных месцаў. [[Пятая авэню|Музэйная міля]] — назва вучастка Пятай авэню паміж 82-й да 105-й вуліцамі на Верхнім Іст-Сайдзе Мангэтана, у верхняй частцы [[Карнэгі-Гіл]]у<ref>Kusisto, Laura (21.10.2011). [https://web.archive.org/web/20111023171126/http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204618704576643022038133998.html «Reaching High on Upper 5th Avenue»]. The Wall Street Journal.</ref>. Дзевяць музэяў займаюць плошчу гэтага вучастка Пятай авэню, што робіць яго адным з найбольш канцэнтравым культурніцкім месцам у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20120101013336/http://www.museummilefestival.org/museums/ «Museums on the Mile»]. Museum Mile Festival.</ref>. Да ліку гэтых мастацкіх музэяў улучаюць [[Музэй Гугенгайма]], [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]], [[Новая галерэя Нью-Ёрку|Новую галерэю Нью-Ёрку]] і [[Музэй афрыканскага мастацтва|Афрыканскі цэнтар]]. У дадатак да музэйных экспазыцыяў, музэі маюць супрацу ў штогадовым фэстывалі Музэйная міля, якая ладзіцца штогод у чэрвені, каб прасоўваць музэі і павялічваць наведвальнасьць<ref>[https://web.archive.org/web/20140506150805/https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F1FFA395D12728DDDAE0A94DE405B898BF1D3 «New Drive Promoting 5th Ave.’s 'Museum Mile'»]. The New York Times.</ref>. Многія з самых прыбытковых аўкцыёнаў мастацтва ў сьвеце ладзяцца ў Нью-Ёрку<ref>Pogrebin, Robin; Reyburn, Scott (15.11.2017). [https://www.nytimes.com/2017/11/15/arts/design/leonardo-da-vinci-salvator-mundi-christies-auction.html «Leonardo da Vinci Painting Sells for $450.3 Million, Shattering Auction Highs»]. The New York Times.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171116083413/http://www.msn.com/en-us/news/us/christ-painting-by-leonardo-da-vinci-sells-for-record-dollar450m/ar-BBEYwDu?li=BBnbfcL&ocid=iehp «Christ painting by Leonardo da Vinci sells for record $450M»]. MSN.</ref>. Мэтраполітэн-музэй уважаецца найбуйнейшым мастацкім музэем у [[Амэрыка|Амэрыцы]]. У 2022 годзе яго наведала 3,2 мільёнаў наведвальнікаў, што паставіла яго на трэці радок у рэйтынгу найбольш наведвальных музэяў ЗША і на восьмае месца ў сьпісе самых наведвальных мастацкіх музэяў у сьвеце. Ягоная сталая калекцыя зьмяшчае больш за два мільёны твораў, падзеленых паміж 17-і куратарскімі аддзеламі<ref>[https://web.archive.org/web/20161128201035/https://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2000/metropolitan-museum-launches-new-and-expanded-web-site «Metropolitan Museum Launches New and Expanded Web Site»]. Met Museum.</ref>, і ўлучае творы мастацтва [[Антычнасьць|Антычнасьці]] і [[Старажытны Эгіпет|Старажытнага Эгіпту]], а таксама карціны і скульптуры практычна ўсіх эўрапейскіх майстроў і шырокую калекцую амэрыканскага і сучаснага мастацтва. Музэй захоўвае шырокія фонды мастацтва Афрыкі, Азіі, Акіяніі, [[Бізантыйская імпэрыя|Бізантыйскай імпэрыі]] і [[іслам]]у<ref>de Montebello, Philippe (1997). [https://archive.org/details/masterpiecesofme0000unse/page/6 «Masterpieces of the Metropolitan Museum of Art»]. New York: Metropolitan Museum of Art. — С. 6—7. — ISBN 0-300-10615-7.</ref>. === Кухня === [[Файл:Lox-and-bagel-02.jpg|значак|Нью-ёрскі бэйгл з [[стронга]]й.]] Нью-Ёрк адметны тым, што тут спалучылася мноства міжнародных кухняў праз доўгую гісторыю мігранцыі да гораду. Імігранты з [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропы]], асабліва [[габрэі]] з гэтых рэгіёнаў, прывезьлі ў горад [[бэйгл]]ы, [[сырны пірог]], [[хот-дог]]і і [[кныш]]ы. Дзякуючы італьянскім імігрантам ў Нью-Ёрку зьвявілася [[піцца]] ў нью-ёркскім стылі ды іншыя італьянскія стравы, з габрэямі і ірляндцамі зьявілася [[пастрама]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160402133541/https://www.pri.org/stories/2016-03-31/pastrami-rye-full-length-history-new-york-jewish-deli «Pastrami On Rye: A Full-length History Of The Jewish Deli»]. Public Radio International.</ref> і [[саланіна]]<ref>Esposito, Shaylyn (15.03.2013). [https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/is-corned-beef-really-irish-2839144/ «Is Corned Beef Really Irish?»]. Smithsonian.</ref> адпаведна. Кітайскія і іншыя азіяцкія рэстараны, бутэрбродныя, [[траторыя|траторыі]], закусачныя і [[кавярня|кавярні]] паўсюдна раскіданыя ва ўсім горадзе. Як вулічная ежа ў Нью-Ёрку прадаюцца [[фаляфэль]] і [[кебаб]]ы<ref>Bleyer, Jennifer (14.05.2006). [https://www.nytimes.com/2006/05/14/nyregion/thecity/14vend.html «Kebabs on the Night Shift»]. The New York Times.</ref>. У горадзе знаходзіцца амаль адна тысяча найлепшых і самых разнастайных рэстаранаў высокай кухні ў сьвеце, паводле зьвестак [[Michelin]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200412002700/http://www.viamichelin.com/web/Restaurants «27,479 restaurants selected by the Michelin Guide—Top Destinations»]. Michelin Guide.</ref>. Дэпартамэнт аховы здароўя і псыхічнай гігіены Нью-Ёрку прысвойвае літарныя адзнакі гарадзкім рэстаранам на аснове вынікаў праверкі<ref>[https://web.archive.org/web/20140122123431/http://www.nyc.gov/html/doh/html/services/restaurant-inspection.shtml «Restaurant Inspection Results (Letter Grades)»]. New York City Department of Health and Mental Hygiene.</ref>. На 2019 год у горадзе было 27 тысяч рэстаранаў<ref>Tiedemann, Jennifer (8.04.2019). [https://indefenseofliberty.blog/2019/04/08/15-per-hour-minimum-wage-isnt-what-nyc-restaurant-workers-ordered/ «$15-Per-Hour Minimum Wage Isn’t What NYC Restaurant Workers Ordered»]. Goldwater Institute.</ref>. Начны рынак Кўінз у [[Флашынг-Мэдаўз-Карона-Парк]]у прыцягвае больш за дзесяць тысяч чалавек кожную ноч, каб пакаштаваць ежу з больш чым 85 краінаў сьвету<ref>Gleason, Will (11.03.2019). [https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-voted-best-city-in-the-world-in-massive-worldwide-survey-031119 «Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey»]. Time Out.</ref>. == Транспарт == Да грамадзкага транспарта Нью-Ёрку ставяцца [[Нью-Ёрскі мэтрапалітэн|мэтрапалітэн]], аўтобусы, таксі, гарадзкі цягнік [[Стэйтэн-Айлэнд]]у, лінная дарога на [[востраў Рузвэлта|востраве Рузвэлта]], цягнік-аэраэкспрэс і паром на Стэйтэн-Айлэнд. Амаль усе з гэтых сыстэмаў, а таксама прыгарадныя цягнікі й аўтобусы эксплюатуюцца адной кампаніяй ([[MTA]]) і маюць адзіную сыстэму аплаты праезду па магнітных квітках. У адрозьненьне ад іншых буйных гарадоў [[ЗША]], грамадзкі транспарт самы папулярны спосаб перамяшчэньня. Так, у 2005 годзе 54,6% жыхароў Нью-Ёрку дабіраліся да працы, выкарыстоўваючы грамадзкі транспарт<ref>Les Christie (29.06.2007). [https://web.archive.org/web/20080516222801/http://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm «New Yorkers are Top Transit Users»]. CNNMoney.com (Cable News Network).</ref>. Прыкладна кожны трэці карыстач грамадзкага транспарту ў ЗША й дзьве траціны карыстачоў чыгункі жыве ў Нью-Ёрку й ягоных прадмесьцях<ref>[http://web.mta.info/mta/network.htm «The MTA Network: Public Transportation for the New York Region»]. Metropolitan Transportation Authority.</ref><ref>Pisarski, Alan (16.10.2006). [http://onlinepubs.trb.org/onlinepubs/nchrp/CIAIIIfacts.pdf «Commuting in America III: Commuting Facts»]. Transportation Research Board.</ref>. Гэта моцна адрозьнівае яго ад астатняй частцы краіны, дзе каля 90% жыхароў прадмесьцяў выкарыстоўваюць ўласныя аўтамабілі дзеля перамяшчэньня да працоўнага месца. Нью-Ёрк — адзіны горад у Злучаных Штатах, дзе больш чым у палове хатніх гаспадарак няма аўтамабіля, пры гэтым у [[Мангэтан]]е аналягічны паказьнік перавышае 75%, а ў цэлым па краіне адсотак падобных хатніх гаспадарак складае ўсяго 8%. Згодна зь Бюро перапісу ЗША, жыхары Нью-Ёрку ў сярэднім трацяць 38,4 хвіліны ў дзень дзеля таго, каб дабрацца да сваёй працы. === Мэтрапалітэн === [[Файл:NYCT R142.jpg|значак|Цягнік нью-ёрскага мэтро на паверхні.]] {{Асноўны артыкул|Нью-Ёрскі мэтрапалітэн}} Мэтрапалітэн Нью-Ёрку ўключае ў сябе 472 станцыяў на 36 маршрутах, мае агульную даўжыню ў 1370 км і зьяўляецца самым працяглым у сьвеце паводле агульнай даўжыні маршрутаў (​​самае доўгае па лініях — [[Шанхайскі мэтрапалітэн|шанхайскі]]). Мэтро ахоплівае 4-ы з 5-ці гарадзкіх раёнаў ([[Мангэтан]], [[Бруклін]], [[Кўінз]] і [[Бронкс]]). Яно традыцыйна называецца «subway» (падземка), аднак 40% шляхоў<ref>Goldstein, Jack (2013). [https://books.google.com/books?id=vR62BAAAQBAJ «101 Amazing Facts About New York»]. Andrews UK Limited. — ISBN 978-1783333059.</ref> і траціна станцыяў знаходзяцца на паверхні й разьмешчаныя на роўні зямлі альбо на эстакадзе. [[Файл:R160 E enters 42nd Street.jpg|значак|зьлева|Гарадзкі мэтрапалітэн утрымлівае найвялікшую колькасьць станцыяў у сьвеце.]] Першая лінія мэтрапалітэна ў Нью-Ёрку была адкрытая ў 1868 годзе прыватнай кампаніяй [[BRT]]. Да 1932 году мэтрапалітэн знаходзіўся ўва прыватным валоданьні й належыў дзьвюм кампаніям: [[BRT]] і [[IRT]]. Затым да іх дадалася муніцыпальная кампанія, якая ў 1940 годзе выкупіла абедзьве прыватныя й аб’яднала гарадзкі мэтрапалітэн у адзіны гаспадарчы комплекс. У цяперашні час кіроўная мэтрапалітэнам кампанія [[МТА]] таксама кіруе й сеткай гарадзкіх аўтобусных маршрутаў. За выключэньнем некаторых маршрутаў, мэтрапалітэн працуе 24 гадзіны ў дзень<ref>Hu, Winnie; Schweber, Nate; Piccoli, Sean (17.05.2021). [https://www.nytimes.com/2021/05/17/nyregion/nyc-subway-full-service-24-hours.html «New York City Subway Returns to 24-Hour Service»]. The New York Times.</ref>. У 2023 годзе мэтро перавезла {{Лік|2027286000}} пасажыраў<ref>[https://www.apta.com/wp-content/uploads/2023-Q4-Ridership-APTA-Update-1.pdf «Transit Ridership Report Fourth Quarter 2023»]. American Public Transportation Association.</ref>. Штодзённая колькасьць пасажыраў разьлічваецца з 1985 году. Рэкордны паказьнік быў зафіксаваны 29 кастрычніка 2015 году калі мэтрапалітэнам скарысталіся больш за 6,2 мільёнаў пасажыраў<ref>[https://web.archive.org/web/20240225181756/https://ny.curbed.com/2015/12/11/10621694/nyc-subway-broke-its-single-day-ridership-record-in-october «NYC Subway Broke Its Single-Day Ridership Record In October»]. Curbed.</ref>. У цяперашні час пачалася распрацоўка праекту па перакладзе нью-ёрцкага мэтрапалітэна на аўтаматычнае кіраваньне. Кошт праезду па стане на жнівень 2023 году наступны: аднаразовая паездка — $ 2,90. MTA прапануе 7-дзённыя і 30-дзённыя праязныя білеты, якія могуць значна зьнізіць кошт аднаразовай паездкі<ref>[https://web.archive.org/web/20150915224327/http://web.mta.info/metrocard/mcgtreng.htm#unlimited «MTA/New York City Transit — Fares and MetroCard»]. MTA.</ref>. Таксама дасяжныя ільготныя тарыфы для людзей сталага веку і людзей з абмежаванымі магчымасьцямі<ref>[https://web.archive.org/web/20220705162451/https://new.mta.info/guides/riding-the-subway «How to Ride the Subway»]. MTA.</ref>. Пры гэтым шматдзённы праязны білет дае права на неаднаразовы без абмежаваньняў праезд у мэтрапалітэне на працягу тэрміну ягонага дзеяньня. Адлік пачатку тэрміну дзеяньня праязнога (гэта значыць фіксацыя першых содняў выкарыстаньня квітка) робіцца з моманту першага праходу праз турнікет мэтрапалітэна альбо аўтобуса па-за залежнасьці ад часу праходу й заканчваецца ў 24 гадзінаў апошніх содняў дзеяньня. === Аўтобус === [[Файл:Port-authority-terminal.jpg|значак|[[Аўтобусны тэрмінал партовай управы]] ўважаецца найбольш загружаным аўтобусным вакзалам у сьвеце.]] Нью-Ёрк мае разьвітую сетку [[аўтобус]]ных маршрутаў, якая штодня перавозіць больш за 2 мільёны пасажыраў. Парк грамадзкіх аўтобусаў працуе 24/7 і ёсьць найвялікшым у [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыцы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20171011010537/http://www.metro-magazine.com/resources/septoct_top100.pdf «Top 100 Transit Bus Fleets»]. Metro Magazine. — С. 4.</ref>. Аўтобусная сетка Нью-Ёрку ўключае больш за 200 мясцовых, якія курсуюць выключна ў сваім раёне, і 30 хуткасных міжраённых маршрутаў, на якіх працуе больш за 5900 аўтобусаў. Кожны мясцовы маршрут мае нумар і літарны прэфікс, які пазначае раён, які ён абслугоўвае (B — [[Бруклін]], Bx — [[Бронкс]], M — [[Мангэтан]], Q —​ [[Кўінз]], S — [[Стэйтэн-Айлэнд]]), а хуткасныя маршруты пазначаныя прэфіксам X. Кошт праезду па стане на жнівень 2023 году — $ 2,90<ref>Ley, Ana (19.07.2023). [https://www.nytimes.com/2023/07/19/nyregion/mta-subway-fare-hikes.html Price of N.Y.C. Subway Ride Will Go Up for the First Time in Years»]. The New York Times. </ref><ref>Simko-Bednarski, Evan (19.07.2023). [https://www.nydailynews.com/new-york/ny-mta-subway-bus-train-lirr-metro-north-fares-tolls-up-20230719-2sg3yjedgrcorgqg3t57uiflda-story.html «NYC bus, subway fare to $2.90; MTA also boosts train fares, tolls»]. New York Daily News.</ref>, які можна аплаціць манэтамі пры ўваходзе ў пярэднія дзьверы аўтобуса ў аўтамаце, разьмешчаным перад кіроўцам. Пры гэтым у кіроўцы можна папрасіць «трансфэр», вядомы як SingleRide. Гэты дакумэнт дазваляе на працягу дьвюх гадзін зрабіць адну перасадку і без аплаты працягнуць рух на іншым аўтобусе<ref>[http://web.mta.info/nyct/bus/howto_bus.htm «Buses»]. MTA.</ref>, аднак перасадка паміж аўтобусамі і мэтро пры гэтым забараняецца<ref>[https://web.archive.org/web/20181022224656/http://web.mta.info/nyct/fare/FaresatAGlance.htm#info «New Fare Information»]. MTA.</ref>, то бок пасажыр вымушаны набыць іншы квіток. [[Аўтобусны тэрмінал партовай управы]] лічыцца галоўным міжгароднім аўтавакзалам гораду і самым загружаным аўтавакзалам у сьвеце, абслугоўваючы 250 тысяч пасажыраў і 7 тысяч аўтобусаў кожны працоўны дзень у будынку, адкрытым у 1950 годзе, які быў спраектаваны дзеля разьмяшчэньня 60 тысч пасажыраў штодня. У 2024 годзе адміністрацыя порта абвесьціла аб плянах будаўніцтва новага тэрмінала, які будзе мець шкляны атрыюм ля новага галоўнага ўваходу на 41-й вуліцы<ref>Hill, John (5.02.2024). [https://www.world-architects.com/en/architecture-news/headlines/renderings-of-new-midtown-bus-terminal-revealed «Renderings of New Midtown Bus Terminal Revealed»]. World Architects.</ref><ref>McGeehan, Patrick (1.02.2024). [https://www.nytimes.com/2024/02/01/nyregion/port-authority-bus-terminal-replacement.html «A Look at the $10 Billion Design for a New Port Authority Bus Terminal The Port Authority unveiled a revised design for a replacement of the much-reviled transit hub, which opened in 1950»]. The New York Times.</ref>. === Гарадзкі цягнік === Не зьвязаная з мэтро і прыгараднымі цягнікамі, лінія гарадзкога цягніка на [[Стэйтэн-Айлэнд]]зе мае цягнікі, якія ёсьць аналягічнымі да мэтрапалітэнаўскіх, і дзейнічае пад кіраваньнем той жа кампаніі [[MTA]]. Разглядаюцца праекты па пераўтварэньню дзеючых і закінутых чыгуначных лініяў вострава ў дзьве лініі [[лёгкі мэтрапалітэн|лёгкага мэтрапалітэну]]. == Спорт == [[Файл:Citi Field 2011.JPG|значак|Хатняя пляцоўка бэйсбольнага клюбу «[[Нью-Ёрк Мэтс]]» [[Сіці-філд]].]] У Нью-Ёрку месьцяцца штаб-кватэры [[Нацыянальная футбольная ліга|Нацыянальнай футбольнай лігі]]<ref>[http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Football_League.f36bd60db3fbcb01.html «National Football League Company Information»]. Hoover’s, Inc.</ref>, [[Галоўная ліга бэйсболу|Галоўнай лігі бэйсболу]]<ref>[http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Major_League_Baseball.690243a73fc37ae4.html «Major League Baseball Company Information»]. Hoover’s, Inc.</ref>, [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]<ref>[http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Basketball_Association_Inc.9752d99632cf8a45.html «National Basketball Association, Inc. Company Information»]. Hoover’s, Inc.</ref>, [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]<ref>[http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Hockey_League.6eb8cbd895fc6ce9.html «National Hockey League Company Information»]. Hoover’s, Inc.</ref> і [[Галоўная ліга футболу|Галоўнай лігі футболу]]<ref>[http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Major_League_Soccer_LLC.0432cbf68c309307.html «Major League Soccer, L.L.C. Company Information»]. Hoover’s, Inc.</ref>. Нью-Ёрк ладзіў [[летнія Паралімпійскія гульні 1984 году]]<ref>[https://www.paralympicheritage.org.uk/new-york-1984-paralympic-summer-games «New York 1984 Paralympic Summer Games»]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. National Paralympic Heritage Trust.</ref> і [[Гульні добрай волі 1998 году]]<ref>Filip, Bondy (19.10.1992). [https://www.nytimes.com/1992/10/16/us/new-york-city-and-environs-land-goodwill-games-for-98.html «New York City and Environs Land Goodwill Games for ’98»]. The New York Times.</ref>. Заяўка Нью-Ёрку на правядзеньне [[летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] была сярод пяці фіналістаў, аднак у выніку права на гульні атрымаў [[Лёндан]]<ref>Zinser, Lynn (6.07.2005). [https://www.nytimes.com/2005/07/06/sports/othersports/olympic-committee-chooses-london-for-2012-summer-games.html «Olympic Committee Chooses London for 2012 Summer Games»]. The New York Times.</ref>. У горадзе ў розны час існавала больш за 40 буйных прафэсійных клюбаў у пяці відах спорту. Чатыры зь дзесяці найдаражэйшых спартовых стадыёнаў, калі-небудзь пабудаваных ў сьвеце, месьцяцца ў Нью-Ёрку. Да іхняга ліку адносяцца стадыёны [[MetLife]], [[Янкі-стэдыюм]], [[Мэдысан-Сквэр-Гардэн]] і [[Сіці-філд]]<ref>Esteban (27.10.2011). [https://web.archive.org/web/20120827201315/http://www.totalprosports.com/2011/10/27/11-most-expensive-stadiums-in-the-world/ «11 Most Expensive Stadiums in the World»]. Total Pro Sports.</ref>. У лізе [[амэрыканскі футбол|амэрыканскага футболу]] горад прадстаўлены камандамі «[[Нью-Ёрк Джаянтс]]» і «[[Нью-Ёрк Джэтс]]», не зважаючы на тое, што каманды абодвух клюбаў гуляюць свае хатнія матчы на стадыёне [[MetLife]] у суседнім [[Іст-Ратэрфард]]зе ў штаце [[Нью-Джэрзі]]<ref>[https://www.nytimes.com/2011/12/23/sports/football/for-giants-jets-game-metlife-stadium-preparations-differ.html?pagewanted=all «Preparations Different for a Home-and-Home Contest»]. The New York Times.</ref>. [[Файл:Yankee Stadium overhead 2010.jpg|значак|зьлева|[[Янкі-стэдыюм]] у [[Бронкс]]е прымае хатнія матчы бэйсбольнага клюбу «[[Нью-Ёрк Янкіз]]».]] Двума гарадзкімі камандамі з [[Галоўная ліга бэйсболу|Галоўнай лігі бэйсболу]] ёсьць «[[Нью-Ёрк Мэтс]]» і «[[Нью-Ёрк Янкіз]]». Першая каманда ладзіць хатнія матчы на арэне [[Сіці-філд]] у [[Кўінз]]е. Гэтая пляцоўка здольная зьмясьціць {{Лік|41800}} чалавек. Іхныя супернікі зь «Нью-Ёрк Янкіз» гуляюць на [[Янкі-стэдыюм]] у [[Бронкс]]е, які зьмяшчае {{Лік|47400}} глядацкіх месцаў<ref>[https://www.nytimes.com/2018/07/11/nyregion/stadiums-arenas-funding-nyc.html «So Many Seats, So Many Tax Breaks»]. The New York Times</ref>. Два суперніка падчас кожнага сэзону гуляюць паміж сабою як наймней чатыры гульні<ref>Lupica, Mike (12.06.2023). [https://www.mlb.com/news/subway-series-2023-a-time-to-hit-reset «Subway Series still as intriguing a ticket as there is in town»]. MLB.</ref>. «Янкіз» маюць на сваім рахунку большую колькасьці перамогаў у рэгулярных сэзонах<ref>[https://web.archive.org/web/20120605211426/http://www.thefreeresource.com/new-york-yankees-facts-history-stats-and-resources «New York Yankees: Facts, History, Stats, and Resources»]. The free sources.</ref>, але «Мэтс» двойчы здабываў перамогу ў [[Сусьветная сэрыя|Сусьветнай сэрыі]]<ref>[https://www.chicagotribune.com/1986/10/08/how-mets-colt-45s-grew-up-to-beat-the-bullies/ «How Mets, Colt .45s Grew Up To Beat The Bullies»]. Chicago Tribune.</ref>. У горадзе калісьці базаваліся клюбы «Бруклін Доджэрз» (цяпер «[[Лос-Анджэлес Доджэрз]]»), якія аднойчы здабываў перамогу ў Сусьветнай сэрыі<ref>[https://web.archive.org/web/20080704170220/http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/history/timeline01.jsp «Dodgers Timeline»]. Los Angeles Dodgers.</ref>, і «Нью-Ёрк Джаянтс» (цяпер «[[Сан-Францыска Джаянтс]]»), які пяць разоў быў пераможцам Сусьветнай сэрыі. Абедзьве каманды пераехалі ў [[Каліфорнія|Каліфорнію]] ў 1958 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20120715022539/http://www.dodgers-giants.com/ «Historical Moments»]. Dodgers Giants.</ref>. У Нью-Ёрку ёсьць яшчэ шэраг бэйсбольных клюбаў, але яны бяруць удзел у розыгрышых невялікіх лігах. [[Файл:Madison Square Garden (MSG) - Full (48124330357).jpg|значак|Мэдысан-Сквэр-Гардэн ёсьць домам для клюбаў «[[Нью-Ёрк Нікс]]» з [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] і «[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]]» з [[Нацыянальная хакейная ліга|НХЛ]].]] У [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] (НБА) горад мае прадстаўніцтва ў абліччы клюбаў «[[Нью-Ёрк Нікс]]», які ладзіць матчы на [[Мэдысан-Сквэр-Гардэн]], і «[[Бруклін Нэтс]]», які гуляе ў [[Барклайс-цэнтар|Барклайс-цэнтры]]. У жаночнай НБА гуляе каманда «[[Нью-Ёрк Лібэрці]]». Першы нацыянальны чэмпіянат па баскетболе сярод студэнтаў быў згуляны ў Нью-Ёрку ў 1938 годзе і дасюль ён ладзіцца ў гэтым месьце<ref>[https://web.archive.org/web/20080724155001/http://www.nit.org/history/nit-postseason.html «Postseason Overview»]. National Invitation Tournament.</ref>. Мэтрапольная тэрыторыя Нью-Ёрку, якая ахоплівае большую тэрыторыю чым сам горад, утрымлівае тры каманды [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. Гэтак клюб з пачатковай шасьцёркі «[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]]» гуляе свае хатнія матчы ў Мэдысан-Сквэр-Гардэн на [[Мангэтан]]е. «[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]]» традыцыйна прадстаўляе [[Лонг-Айлэнд]] і свае матчы ладзіць на [[UBS-арэна|UBS-арэне]] ў [[Элмант (Нью-Ёрк)|Элманце]], штат [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], але пэўны час з 2015 па 2020 гады каманда гуляла ў бруклінскім Барклайс-цэнтры. «[[Нью-Джэрзі Дэвілз]]» базуецца і спаборнічае ў суседнім [[Ньюарк (Нью-Джэрзі)|Ньюарку]], які належыць да штату Нью-Джэрзі. У футболе Нью-Ёрк прадстаўлены ў [[МЛС]] мужчынскімі клюбамі «[[Нью-Ёрк Сіці]]», які гуляе на Янкі-стэдыюм, і «[[Нью-Ёрк Рэд Булз]]», якія ладзіць свае матчы на [[Рэд-Бул-арэна (Гарысан)|Рэд-Бул-арэне]] ў суседнім [[Гарысан (Нью-Джэрзі)|Гарысане]], штат Нью-Джэрзі<ref>[http://www.nj.com/hudson/index.ssf/2010/03/picture-perfect_opening_for_20.html «Picture-perfect opening for $200M Red Bull Arena in Harrison»]. Associated Press.</ref>. Жаночы клюб «[[Готэм Гарысан|Готэм]]» гуляе на стадыёне «Нью-Ёрк Рэд Булз» і прадстаўляе горад у [[Нацыянальная жаночая футбольная ліга|Нацыянальнай жаночай футбольнай лізе]]. Нью-Ёрк быў адным з горадам-арганізатарам [[чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|чэмпіянату сьвету па футболе 1994 году]], матчы якога ладзіліся на стадыёне Джаянтс у суседнім Іст-Ратэрфардзе<ref>[https://www.stadiumguide.com/fifa-world-cup-1994-stadiums/ «FIFA 1994 World Cup Stadiums — USA»]. The Stadium Guide.</ref>. Таксама Нью-Ёрк будзе ладзіць матчы [[чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|чэмпіянату сьвету па футболе 2026 году]]. Менавіта тут на стадыёне MetLife мусіць быць згуляны фінальны матч сусьветнага першынства<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/fifa-to-announce-host-cities-for-fifa-world-cup-2026 «FIFA announces hosts cities for FIFA World Cup 2026»]. FIFA.</ref><ref>[https://www.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/096-24/mayor-adams-governor-murphy-celebrate-new-york-new-jersey-selection-host-biggest «Mayor Adams and Governor Murphy Celebrate New York New Jersey Selection as Host for Biggest Sporting Event in World History: FIFA World Cup 26 Final»]. Mayor of New York City.</ref>. Штогадовы [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе]] ёсьць адным з чатырох сусьветных тэнісных турніраў [[Турніры Вялікага шлема (тэніс)|Вялікага шлема]]. Ён ладзіцца ў [[Нацыянальны тэнісны цэнтар (Нью-Ёрк)|Нацыянальным тэнісным цэнтры]] ў [[Флашынг-Мэдаўз-Карона-Парк]]у ў раёне Кўінз<ref>[http://www.usopen.org/ «US Open 2015»]. United States Tennis Association.</ref>. [[Нью-Ёрскі маратон]], у час якога бегуны і бягухі перасякаюць усе пяць раёнаў места, уважаецца найбуйнейшым маратонам у сьвеце. У 2023 годзе на ім фінішавалі {{Лік|51402}} чалавекі, якія прадстаўлялі ня толькі ўсе 50 штатаў, але і 148 краінаў сьвету<ref>Butler, Sarah Lorge (7.11.2023). [https://www.runnersworld.com/races-places/a45760471/new-york-city-marathon-2023-by-the-numbers/ «New York City Was the World's Largest Marathon in 2023»]. Runner’s World.</ref>. [[Бокс]] таксама ёсьць прыкметнай часткай гарадзкога спартовага жыцьця, бо кожны год у Мэдысан-Сквэр-Гардэн ладзяцца розныя імпрэзы і спаборніцтвы ў гэтым відзе спорту<ref>[https://www.nydailynews.com/2021/12/31/daily-news-golden-gloves-amateur-boxing-tournament-may-return-in-2022/ «Daily News Golden Gloves amateur boxing tournament may return in 2022»]. New York Daily News.</ref>. == Гарады-сябры == * [[Токіё]], [[Японія]] * [[Пэкін]], [[Кітай]] * [[Каір]], [[Эгіпет]] * [[Мадрыд]], [[Гішпанія]] * [[Санта-Дамінга]], [[Дамініканская Рэспубліка]] * [[Будапэшт]], [[Вугоршчына]] * [[Рым]], [[Італія]] (''горад-партнэр'') * [[Ерусалім]], [[Ізраіль]] * [[Тэль-Авіў]], [[Ізраіль]] * [[Лёндан]], [[Вялікабрытанія]] * [[Яганэсбург]], [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] * [[Бразылія (горад)|Бразылія]], [[Бразылія]] == Асобы == * [[Ўільям Блэцьці]] — амэрыканскі пісьменьнік, сцэнарыст і рэжысэр * [[Сяржук Сокалаў-Воюш]] — беларускі бард, журналіст, пісьменьнік * [[Чарлі Шын]] — амэрыканскі кінаактор == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www1.nyc.gov/ Афіцыйны сайт гарадзкой адміністрацыі]{{ref-en}} * [http://www.nycgo.com/ Афіцыйны турыстычны сайт]{{ref-en}} * [http://www.dmoz.org/Regional/North_America/United_States/New_York/Localities/N/New_York_City/ Нью-Ёрк на бачыне Open Directory Project] {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Нью-Ёрк| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 63xsjpvz9czxoxxllan1xl3qtb51e26 0 19369 2686753 2684889 2026-08-25T10:33:38Z ~2026-46522-15 99707 /* Жыцьцяпіс */ 2686753 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Івонка Сурвіла | лацінка = Ivonka Surviła | жанчына = так | выява = Pres. Ivonka Survilla.jpg | памер = | подпіс_пад_выявай = ''Івонка Сурвіла, фота 2016 г.'' | пасада = [[Старшыня Рады БНР|Старшыня]] [[Рада БНР|Рады]] [[БНР]] у выгнаньні | пачатак_тэрміну = з 1997 | канец_тэрміну = па цяп. час | прэзыдэнт = | прэм'ер-міністар = | папярэднік = [[Язэп Сажыч]] | наступнік = | партыя = | сужэнец = [[Янка Сурвіла]] | дзеці = [[Паўліна Сурвіла]], Ганна Сурвіла | бацька = [[Уладзімер Шыманец]] | маці = Эвэліна Шыманец | подпіс = | узнагароды = [[Файл:Pahonia order commander ribbon.png|40пкс]][[Ордэн Пагоні]] (вялікі магістр ex officio) }} '''Іво́нка Сурві́ла''' (таксама '''Сурвілла'''<ref>[http://www.radabnr.org/starsynia/ Афіцыйная біяграфія на сайце Рады БНР]</ref>, дзявочае прозьвішча — '''Шыманец''', {{Н}} 11 красавіка 1936 году, [[Стоўпцы]]) — дзяячка беларускай эміграцыі, жыве ў [[Канада|Канадзе]], ад 1997 году ўзначальвае [[Рада БНР|Раду Беларускай Народнай Рэспублікі]] (яе папярэднікам быў [[Язэп Сажыч]]). == Жыцьцяпіс == У 1944 годзе ўся сям’я эмігравала зь Беларусі ўва [[Усходняя Прусія|Ўсходнюю Прусію]], затым у [[Данія|Данію]] і [[Францыя|Францыю]]. Бацька [[Уладзімер Шыманец|Ўладзімер Шыманец]] быў міністрам фінансаў у Радзе БНР пад кіраўніцтвам [[Мікола Абрамчык|Міколы Абрамчыка]]<ref name="charter97">[https://charter97.org/ru/news/2016/4/11/199013/ Івонцы Сурвіле — 80 год], [[Хартыя'97]], 11 красавіка 2016 г.</ref>. Івонка Сурвіла навучалася ў [[Парыж]]ы, у Вышэйшай мастацкай школе, скончыла моўнае аддзяленьне [[Сарбона|Сарбоны]] (1959). Акрамя роднае [[Беларуская мова|беларускае]], валодае ангельскай‚ францускай‚ гішпанскай і дацкай мовамі‚ у мінулым таксама прафэсійна валодала нямецкай‚ лацінскай‚ нарвэскай і польскай мовамі. У 1959 годзе пераехала ў [[Гішпанія|Гішпанію]], ажаніўшыся зь [[Янка Сурвіла|Янкам Сурвілам]]. У 1959-1965 гадох працавала на Гішпанскім Нацыянальным Радыі ў [[Мадрыд]]зе<ref name=charter97/>, дзе разам з мужам рыхтавала перадачы на [[Беларуская мова|беларускай мове]], што трансьляваліся на [[Беларусь]]. Канчаткова пасялілася ў [[Канада|Канадзе]] з 1969 году. У 1969—1996 гадох працавала на розных пасадах у Бюро перакладаў пры Фэдэральным Урадзе [[Канада|Канады]]. На працягу многіх гадоў Івонка Сурвіла была сярод лідараў беларускай грамады ў [[Канада|Канадзе]]. У 1974 годзе была абраная старшынёю Беларускага Інстытуту Навукі і Мастацтва ў [[Канада|Канадзе]]. У 1984 годзе абіралася ў склад праўленьня Канадзкае Этнакультурнае Рады (Canadian Ethnocultural Council) – арганізацыі, якая аб’ядноўвае інтарэсы розных этнічных групаў, што жывуць у [[Канада|Канадзе]]. У 1989 годзе заснавала Канадзкі фонд дапамогі ахвярам [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобылю]] ў Беларусі, які ўзначальвала да 1997 году<ref>Сурвілка Івонка // {{Літаратура/БелЭн|15к}}</ref>. Фонд арганізаваў збор і перадачу ў Беларусь лекаў і мэдычнага абсталяваньня, а таксама лекаваньне й аздараўленьне дзяцей зь Беларусі ў [[Канада|Канадзе]]. Ад 1997 году ўзначальвае [[Рада БНР|Раду БНР]]. Брала удзел у [[мастацкі твор|шматлікіх мастацкіх]] выставах. Мае дачок Ганну й [[Паўліна Сурвіла|Паўліну]]. == Глядзіце таксама == * [[Сурвіла]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Сурвіла Івонка // {{Літаратура/БелЭн|15}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.radabnr.org/?page_id=1345 Афіцыйны сайт Рады БНР] * [http://archive.svaboda.org/forum/forum.aspx?ForumID=31&y=2006 Івонка Сурвіла адказвае на пытаньні на форуме радыё «Свабода»] * [https://web.archive.org/web/20210922112520/https://docs.rferl.org/archive/be/video_contest/survilla_maket_web.pdf «Дарога»], кніга ўспамінаў Івонкі Сурвілы {{Сьпіс кіраўнікоў Беларусі з 1918 году}} {{Старшыні Рады БНР}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сурвіла, Івонка}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стоўпцах]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Сябры Рады БНР]] [[Катэгорыя:Прэзыдэнты БНР]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія мастачкі]] [[Катэгорыя:Кавалеры і дамы Ордэну Пагоні]] ohyvq2qqe5fep30zmcf2i1b051mr2c6 2686754 2686753 2026-08-25T10:33:51Z ~2026-46522-15 99707 2686754 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Івонка Сурвіла | лацінка = Ivonka Surviła | жанчына = так | выява = Pres. Ivonka Survilla.jpg | памер = | подпіс_пад_выявай = ''Івонка Сурвіла, фота 2016 г.'' | пасада = [[Старшыня Рады БНР|Старшыня]] [[Рада БНР|Рады]] [[БНР]] у выгнаньні | пачатак_тэрміну = з 1997 | канец_тэрміну = па цяп. час | прэзыдэнт = | прэм'ер-міністар = | папярэднік = [[Язэп Сажыч]] | наступнік = | партыя = | сужэнец = [[Янка Сурвіла]] | дзеці = [[Паўліна Сурвіла]], Ганна Сурвіла | бацька = [[Уладзімер Шыманец]] | маці = Эвэліна Шыманец | подпіс = | узнагароды = [[Файл:Pahonia order commander ribbon.png|40пкс]][[Ордэн Пагоні]] (вялікі магістр ex officio) }} '''Іво́нка Сурві́ла''' (таксама '''Сурвілла'''<ref>[http://www.radabnr.org/starsynia/ Афіцыйная біяграфія на сайце Рады БНР]</ref>, дзявочае прозьвішча — '''Шыманец''', {{Н}} 11 красавіка 1936 году, [[Стоўпцы]]) — дзяячка беларускай эміграцыі, жыве ў [[Канада|Канадзе]], ад 1997 году ўзначальвае [[Рада БНР|Раду Беларускай Народнай Рэспублікі]] (яе папярэднікам быў [[Язэп Сажыч]]). == Жыцьцяпіс == У 1944 годзе ўся сям’я эмігравала зь Беларусі ўва [[Усходняя Прусія|Ўсходнюю Прусію]], затым у [[Данія|Данію]] і [[Францыя|Францыю]]. Бацька [[Уладзімер Шыманец|Ўладзімер Шыманец]] быў міністрам фінансаў у Радзе БНР пад кіраўніцтвам [[Мікола Абрамчык|Міколы Абрамчыка]]<ref name="charter97">[https://charter97.org/ru/news/2016/4/11/199013/ Івонцы Сурвіле — 80 год], [[Хартыя'97]], 11 красавіка 2016 г.</ref>. Івонка Сурвіла навучалася ў [[Парыж]]ы, у Вышэйшай мастацкай школе, скончыла моўнае аддзяленьне [[Сарбона|Сарбоны]] (1959). Акрамя роднае [[Беларуская мова|беларускае]], валодае ангельскай‚ францускай‚ гішпанскай і дацкай мовамі‚ у мінулым таксама прафэсійна валодала нямецкай‚ лацінскай‚ нарвэскай і польскай мовамі. У 1959 годзе пераехала ў [[Гішпанія|Гішпанію]], ажаніўшыся зь [[Янка Сурвіла|Янкам Сурвілам]]. У 1959—1965 гадох працавала на Гішпанскім Нацыянальным Радыі ў [[Мадрыд]]зе<ref name=charter97/>, дзе разам з мужам рыхтавала перадачы на [[Беларуская мова|беларускай мове]], што трансьляваліся на [[Беларусь]]. Канчаткова пасялілася ў [[Канада|Канадзе]] з 1969 году. У 1969—1996 гадох працавала на розных пасадах у Бюро перакладаў пры Фэдэральным Урадзе [[Канада|Канады]]. На працягу многіх гадоў Івонка Сурвіла была сярод лідараў беларускай грамады ў [[Канада|Канадзе]]. У 1974 годзе была абраная старшынёю Беларускага Інстытуту Навукі і Мастацтва ў [[Канада|Канадзе]]. У 1984 годзе абіралася ў склад праўленьня Канадзкае Этнакультурнае Рады (Canadian Ethnocultural Council) — арганізацыі, якая аб’ядноўвае інтарэсы розных этнічных групаў, што жывуць у [[Канада|Канадзе]]. У 1989 годзе заснавала Канадзкі фонд дапамогі ахвярам [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобылю]] ў Беларусі, які ўзначальвала да 1997 году<ref>Сурвілка Івонка // {{Літаратура/БелЭн|15к}}</ref>. Фонд арганізаваў збор і перадачу ў Беларусь лекаў і мэдычнага абсталяваньня, а таксама лекаваньне й аздараўленьне дзяцей зь Беларусі ў [[Канада|Канадзе]]. Ад 1997 году ўзначальвае [[Рада БНР|Раду БНР]]. Брала удзел у [[мастацкі твор|шматлікіх мастацкіх]] выставах. Мае дачок Ганну й [[Паўліна Сурвіла|Паўліну]]. == Глядзіце таксама == * [[Сурвіла]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Сурвіла Івонка // {{Літаратура/БелЭн|15}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.radabnr.org/?page_id=1345 Афіцыйны сайт Рады БНР] * [http://archive.svaboda.org/forum/forum.aspx?ForumID=31&y=2006 Івонка Сурвіла адказвае на пытаньні на форуме радыё «Свабода»] * [https://web.archive.org/web/20210922112520/https://docs.rferl.org/archive/be/video_contest/survilla_maket_web.pdf «Дарога»], кніга ўспамінаў Івонкі Сурвілы {{Сьпіс кіраўнікоў Беларусі з 1918 году}} {{Старшыні Рады БНР}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сурвіла, Івонка}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стоўпцах]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Сябры Рады БНР]] [[Катэгорыя:Прэзыдэнты БНР]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія мастачкі]] [[Катэгорыя:Кавалеры і дамы Ордэну Пагоні]] 62hgoc3zp69ajlvfuwmdko6nmx4nhj7 0 21720 2686616 2674175 2026-08-24T20:18:34Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686616 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''І́гар Мікала́евіч Крывушэ́нка''' ({{Н}} 10 лютага 1964 году, [[Менск]]) — беларускі футбаліст і трэнэр. У 2017—2019 гадах галоўны трэнэр [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]]. Найлепшы трэнэр Беларусі 2006 і 2007 гадоў. Галоўны трэнэр магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]». == Біяграфія == Выхаванец футбольнай школы СДЮШАР-5 (Менск). Першы трэнэр — [[Міхаіл Мустыгін]]. Гуляў за юнацкую зборную СССР. Выступаў за менскае «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», дубль (1980—1984), гарадзенскі «Хімік» (1985—1987), фрунзэнскую «Алгу» (1988), акцюбінскі «Акцюбінец» (1989), алданскі «Мэталюрг» (1990—1993), якуцкае «Дынама» (1994—1995, гулец-трэнэр), «Селенгу» Ўлан-Удэ (1996), магілёўскае «Тарпэда-Кадзіна» (1997). Працаваў трэнэрам «Тарпэда-Кадзіна» (1998), трэнэрам фарм-клюбу «Зьмена-БАТЭ» (1999—2000). З 2001 па 2004 год трэнаваў дублюючы склад [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. З 2005 па 2007 год — галоўны трэнэр БАТЭ. З 13 лістапада 2007 году — галоўны трэнэр менскага «Дынама». З 2011 году да ліпеня 2012 — галоўны трэнэр узбэцкага клюбу «[[Шуртан Гузар|Шуртан]]»<ref>[http://www.pressball.by/news/football/110328 Игорь Криушенко покинул «Шуртан»]{{Ref-ru}}</ref>. У лістападзе 2012 году ўзначаліў жодзінскае [[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|«Тарпэда»-БелАЗ]]<ref>[http://www.pressball.by/news/football/118470 Игорь Криушенко возглавил «Торпедо»-БелАЗ]{{Ref-ru}}</ref>. 1 сакавіка 2017 году прызначаны галоўным трэнэрам [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]]<ref>[http://www.pressball.by/news/football/257519 Игорь Криушенко назначен и.о. главного тренера сборной Беларуси]{{Ref-ru}} з захаваньнем пасады галоўнага трэнэра ў «Тарпэда-БелАЗ»</ref>. У ліпені 2017 году пакінуў пасаду галоўнага трэнэра [[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|«Тарпэда»-БелАЗу]]<ref>[http://www.football.by/news/102240.html Игорь Криушенко подтвердил свой уход из «Торпедо-БелАЗ»]{{Ref-ru}}</ref>. 13 чэрвеня 2019 году пакінуў пасаду галоўнага трэнэра [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]]<ref>[http://www.football.by/news/127650.html Игорь Криушенко отправлен в отставку]{{Ref-ru}}</ref>. Пад кіраўніцтвам Крывушэнкі зборная Беларусі заняла апошняе месца ў адборачнай групе да [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянату сьвету 2018 году]], прапусьціўшы наперад у тым ліку [[Зборная Люксэмбургу па футболе|зборную Люксэмбургу]]. Тым ня менш, у лістападзе 2017 году кантракт з трэнэрам быў падоўжаны на наступны год<ref>{{cite web|date = 2019-06-13|url = https://sport.tut.by/news/football/567321.html |title = Игорь Криушенко останется главным тренером сборной Беларуси по футболу |website = [[TUT.BY]]|access-date = |language = ru |deadurl = yes}}</ref>. У 2018 годзе зборная Беларусі перамагла ў сваёй групе ў дывізіёне D [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў]], не прапусьціўшы аніводнага мяча, аднак у 2019 годзе стартавала адбор да чэмпіянату Эўропы 2020 году з чатырох паразаў запар. 13 чэрвеня 2019 году паводле пагадненьня з кіраўніцтвам АБФФ Крывушэнка пакінуў пасаду гадоўнага трэнэра нацыянальнай зборнай<ref>{{cite web|date = 2019-06-13|url = https://football.by/news/127650 |title = Игорь Криушенко отправлен в отставку |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>. У сьнежні 2019 году стаў галоўным трэнэрам інданэзійскага клюбу «[[Пэрсыкабо-1973 (футбольны клюб)|ТІРА-Пэрсыкабо]]»<ref>{{cite web|date = 2019-12-07|url = https://football.by/news/134405 |title = Официально: Игорь Криушенко возглавил индонезийский "Тира Персикабо" (ФОТО) |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>, які на наступны год клюб перайменаваны ў «Пэрсыкабо-1973». У лістападзе 2021 году быў адпраўлены ў адстаўку<ref>{{cite web|date = 2021-11-23|url = https://football.by/news/158564 |title = "Персикабо 1973" уволил Криушенко |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>. У сьнежні 2022 году ачоліў берасьцейскае «[[Дынама Берасьце|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2022-12-10|url = https://football.by/news/170374 |title = Игорь Криушенко возглавил бресткое "Динамо" |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>. Пад кіраўніцтвам Крывушэнкі клюб запрасіў дасьведчаных гульцоў і значна ўзмацніў склад перад новым сэзонам. Тым ня менш, пачатак апынуўся правальным — каманда прайграла першыя чатыры матчы з агульным лікам 0:7. У красавіку 2023 году кантракт клюбу з адмыслоўцам быў скасаваны<ref>{{cite web|date = 2023-04-18|url = https://football.by/news/173941 |title = Криушенко покинул пост главного тренера брестского "Динамо" |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>. У траўні 2023 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб праекту Super Bol у Казахстане<ref>{{cite web|date = 2023-05-03|url = https://football.by/news/174397 |title = Игорь Криушенко подтвердил, что продолжит карьеру в Казахстане |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>. У студзені 2024 году стаў галоўным трэнэрам барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]<ref>{{cite web|date = 2024-01-04|url = https://football.by/news/182408 |title = Игорь Криушенко спустя 16 лет вновь возглавил БАТЭ |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}</ref>, аднак працаваў у Барысаве нядоўга. У жніўні Крывушэнка быў звольнены з сваёй пасады<ref>{{cite web|date = 2024-08-27|url = https://football.by/news/191908 |title = Иван Мигаль стал исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ, Игорь Криушенко покинул клуб |website = football.by|access-date = 2024-11-24|language = ru}}</ref>, у той час клюб быў усяго толькі на 11-м радку турнірнай табліцы. Спачатку паведамлялася, што ён застанецца ў БАТЭ, але будзе займацца сэлекцыйнай працай<ref>{{cite web|date = 2024-08-30|url = https://football.by/news/192023 |title = Игорь Криушенко будет заниматься селекционной работой в БАТЭ |website = football.by|access-date = 2024-11-24|language = ru}}</ref>. Аднак, у верасьні быў прызначаны на пасаду галоўнага трэнэра наваполацкага «[[Нафтан Наваполацак|Нафтану]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20241003193846/https://www.novaya.by/2024/09/13/glavnym-trenerom-fk-naftan-novopolock-stal-igor-kriushenko/ Главным тренером ФК «Нафтан-Новополоцк» стал Игорь Криушенко]. Новополоцк сегодня.</ref>. Пасьля [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|сэзону 2025 году]] сышоў з пасады галоўнага трэнэра наваполацкай дружыны<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-01-09 |url = https://football.by/news/212394 |загаловак = Игорь Криушенко покинул "Нафтан" |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-01-23 |мова = ru}}</ref>. У пачатку чэрвеня 2026 году быў прызначаны спартовым дырэктарам магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]»<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-06-11 |url = https://football.by/news/219496 |загаловак = "Днепр" объявил о назначении Игоря Криушенко спортивным директором клуба |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-06-15 |мова = ru}}</ref>. Па звальненьні [[Станіслаў Сувораў|Станіслава Суворава]] з пасады галоўнага трэнэра магілёўскай дружыны, Крывушэнка заняў ягонае месца адразу ў жніўні 2026 году<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-08-22 |url = https://football.by/news/223054 |загаловак = "Днепр" объявил о назначении Игоря Криушенко главный тренером команды |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-08-24 |мова = ru}}</ref>. == Дасягненьні == === Трэнэр === '''БАТЭ''': * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: 2006, 2007 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 2006, 2016 '''«Тарпэда-БелАЗ»''': * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|2016]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Крывушэнка, Ігар}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] [[Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры]] q0l0c4qcn2wbukp53bz727l6mceliw1 10 26206 2686808 2046762 2026-08-25T11:55:41Z Vlad5250 57182 абнаўленьне зьвестак 2686808 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Закарпацкая вобласьць |назва = [[Закарпацкая вобласьць]]&nbsp;[[Файл:Flag of Transcarpathian Oblast.svg|25пкс|Сьцяг Закарпацкай вобласьці]] |выява = [[Файл:Karpatska Ukraina-2 COA.svg|55пкс|Герб Закарпацкай вобласьці]] |стыль_карткі = background-color: #ffffff; text-align: center; margin:.5em 0; |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Украіна}}; |кляса_карткі = hlist |стыль_групаў = #DEE3FA; width: 220px; text-align: right; |стыль_сьпісаў = background: #F7EFD9; text-align: left; |група_інфармацыі1 = Раёны |сьпіс1 = * [[Берагаўскі раён|Берагаўскі]] * [[Мукачаўскі раён|Мукачаўскі]] * [[Рахаўскі раён|Рахаўскі]] * [[Ужгарадзкі раён|Ужгарадзкі]] * [[Хусцкі раён|Хусцкі]] * [[Цячаўскі раён|Цячаўскі]] |група_інфармацыі2 = Гарады |сьпіс2 = * [[Берагава (горад)|Берагава]] * [[Вінаградаў]] * [[Іршава]] * [[Мукачава]] * [[Пярэчын]] * [[Рахаў]] * [[Свалява]] * [[Ужгарад]] * [[Хуст]] * [[Цячаў]] * [[Чоп]] |група_інфармацыі3 = Колішнія раёны |сьпіс3 = * [[Берагаўскі раён (1953—2020)|Берагаўскі]] * [[Валавецкі раён|Валавецкі]] * [[Вінаградаўскі раён|Вінаградаўскі]] * [[Вялікаберазьнянскі раён|Вялікаберазьнянскі]] * [[Іршаўскі раён|Іршаўскі]] * [[Міжгорскі раён|Міжгорскі]] * [[Мукачаўскі раён (1953—2020)|Мукачаўскі]] * [[Пярэчынскі раён|Пярэчынскі]] * [[Рахаўскі раён (1953—2020)|Рахаўскі]] * [[Сваляўскі раён|Сваляўскі]] * [[Ужгарадзкі раён (1953—2020)|Ужгарадзкі]] * [[Хусцкі раён (1953—2020)|Хусцкі]] * [[Цячаўскі раён (1953—2020)|Цячаўскі]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Вобласьці Ўкраіны]]</noinclude> dz4a17bxfvkvtkorjndy80lxgo2itjc 0 26209 2686794 2403288 2026-08-25T11:41:08Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Ужгарадзкі раён]] у [[Ужгарадзкі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2403288 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ужгарадзкі раён |Назва ў родным склоне = Ужгарадзкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Uzgorodskiy rayon gerb.png |Сьцяг = Uzgorodskiy rayon prapor.png |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статус = |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = [[Ужгарад]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = 74 399 |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 85,52 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 870 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Uzhgorodskyi-Raion.png |Загаловак мапы = |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ужгарадзкі раён''' ({{мова-uk|Ужгородський район}}, {{Праслухаць|Uk-Ужгородський район.oga}}) — раён у [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Зьяўляецца самым заходнім раёнам [[Украіна|Украіны]]. (Скрайні заходні пункт — сяло [[Саламонава (вёска, Закарпацкая вобласьць)|Саламонава]], побач гораду [[Чоп]].) Раён мяжуе зь [[Берагаўскі раён|Берагаўскім]] і [[Мукачаўскі раён|Мукачаўскім]] раёнамі [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]], а таксама з [[Вугоршчына]]й і [[Славаччына]]й. [[Файл:Nevitske.JPG|міні|зьлева|[[Замак]] каля [[Ужгарад]]у]] {{Закарпацкая вобласьць}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Ужгарадзкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] nsyxjbpo5cfxbvu150203kimvs0cewm 2686796 2686794 2026-08-25T11:42:41Z Vlad5250 57182 2686796 wikitext text/x-wiki {{Пра|сучасны раён|Ужгарадзкі раён|колішні раён}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ужгарадзкі раён |Назва ў родным склоне = Ужгарадзкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Uzgorodskiy rayon gerb.png |Сьцяг = Uzgorodskiy rayon prapor.png |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статус = |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = [[Ужгарад]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = 74 399 |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 85,52 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 870 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Uzhgorodskyi-Raion.png |Загаловак мапы = |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ужгарадзкі раён''' ({{мова-uk|Ужгородський район}}, {{Праслухаць|Uk-Ужгородський район.oga}}) — колішні раён у [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Зьяўляецца самым заходнім раёнам [[Украіна|Украіны]]. (Скрайні заходні пункт — сяло [[Саламонава (вёска, Закарпацкая вобласьць)|Саламонава]], побач гораду [[Чоп]].) Раён мяжуе зь [[Берагаўскі раён|Берагаўскім]] і [[Мукачаўскі раён|Мукачаўскім]] раёнамі [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]], а таксама з [[Вугоршчына]]й і [[Славаччына]]й. [[Файл:Nevitske.JPG|міні|зьлева|[[Замак]] каля [[Ужгарад]]у]] {{Закарпацкая вобласьць}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Ужгарадзкі раён| ]] [[Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці]] 8m7w61lg2lzhw5d48pf6r4xnf0gf0j9 10 27832 2686583 2679599 2026-08-24T17:26:06Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2686583 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянатаў сьвету па футболе |назва = Найлепшыя бамбардзіры [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатаў сьвету па футболе]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]]:&nbsp;[[Гільерма Стабіле]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]]:&nbsp;[[Эдмунд Конэн]], [[Ольдржых Нэедлы]], [[Анджэлё Ск’явіё]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]]:&nbsp;[[Леонідас да Сылва]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]]:&nbsp;[[Адэмір]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]]:&nbsp;[[Шандар Кочыш]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]]:&nbsp;[[Жуст Фантэн]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]]:&nbsp;[[Валянцін Іваноў]], [[Гарынча]], [[Вава]], [[Ліянэль Санчэс]], [[Дражан Еркавіч]], [[Флёрыян Альбэрт]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]]:&nbsp;[[Эўзэбію]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]]:&nbsp;[[Герд Мюлер]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]]:&nbsp;[[Гжэгаж Лята]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]]:&nbsp;[[Марыё Кэмпэс]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]]:&nbsp;[[Паолё Росі]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]]:&nbsp;[[Гэры Лінэкер]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]]:&nbsp;[[Сальваторэ Скілячы]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]]:&nbsp;[[Алег Саленка]], [[Хрыста Стоічкаў]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]]:&nbsp;[[Давар Шукер]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]]:&nbsp;[[Раналда]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]]:&nbsp;[[Міраслаў Клёзэ]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]]:&nbsp;[[Томас Мюлер]], [[Давід Вільля]], [[Вэсьлі Снэйдэр]], [[Дыега Фарлян]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]]:&nbsp;[[Хамэс Радрыгес]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]]:&nbsp;[[Гары Кейн]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]]:&nbsp;[[Кіліян Мбапэ]] * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]]:&nbsp;[[Кіліян Мбапэ]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбол‎|Бамбардзіры чэмпіянатаў сьвету]]</noinclude> ehi8zryfkf8pvh9eew5z5031fb93vft 0 29496 2686788 1898890 2026-08-25T11:36:17Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Рахаўскі раён]] у [[Рахаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 1898890 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Рахаўскі раён |Арыгінальная назва = Рахівський район |Герб = Rahivsky_rs.png |Сьцяг = Flag of Rakhiv raion.svg |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статус = раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Рахаў]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |АфіцыйныяМовы = украінская |Насельніцтва = 90&nbsp;945 |Год перапісу = 2006 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 48,07 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 1892 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Rahivskyi-Raion.png |Памер мапы = |Часавы пас = [[GMT]] +2 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3132 |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Парамэтр1 = |Назва парамэтру 1 = |Дадаткі = |Мапа адміністратыўнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Рахаўскі раён''' ({{мова-uk|Рахівський район}}) — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — места [[Рахаў]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Закарпацкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] p1k9wxg13z2udcy5z17e2pcol6b2ipj 2686790 2686788 2026-08-25T11:36:54Z Vlad5250 57182 2686790 wikitext text/x-wiki {{Пра|сучасны раён|Рахаўскі раён|колішні раён}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Рахаўскі раён |Арыгінальная назва = Рахівський район |Герб = Rahivsky_rs.png |Сьцяг = Flag of Rakhiv raion.svg |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статус = раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Рахаў]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |АфіцыйныяМовы = украінская |Насельніцтва = 90&nbsp;945 |Год перапісу = 2006 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 48,07 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 1892 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Rahivskyi-Raion.png |Памер мапы = |Часавы пас = [[GMT]] +2 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3132 |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Парамэтр1 = |Назва парамэтру 1 = |Дадаткі = |Мапа адміністратыўнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Рахаўскі раён''' ({{мова-uk|Рахівський район}}) — колішняя адміністрацыйная адзінка на ўсходзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — места [[Рахаў]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Закарпацкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці]] 8u4gb32hf0a7a0wwiiszai0eno40r5n 0 36675 2686685 2685780 2026-08-25T06:53:19Z Dymitr 10914 стыль 2686685 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Францыя |Лягатып = France national football team seal.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = {{Футбол Бэльгія|няма}} 3:3 Францыя<br />([[Брусэль]], [[Бэльгія]]; 1 траўня 1904) |Перамога = Францыя 14:0 {{Футбол Гібральтар|няма}}<br />([[Ніцца]], [[Францыя]]; 18 лістапада 2023) |Параза = {{Футбол Данія|няма}} 17:1 Францыя<br />([[Лёндан]], [[Ангельшчына]]; 19 кастрычніка 1908) |Удзелаў у ЧС = 17 |Першы ЧС = 1930 |Дасягненьні ў ЧС = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 11 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]]) | pattern_la1 = _fra26H | pattern_b1 = _fra26H | pattern_ra1 = _fra26H | pattern_sh1 = _fra26h | pattern_so1 = _liverpool0405h | leftarm1 = 17367F | body1 = 17367F | rightarm1 = 17367F | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _fra26a | pattern_b2 = _fra26a | pattern_ra2 = _fra26a | pattern_sh2 = _fra26a | pattern_so2 = _fra26al | leftarm2 = bde4d7 | body2 = bde4d7 | rightarm2 = bde4d7 | shorts2 = bde4d7 | socks2 = bde4d7 }} '''Мужчы́нская збо́рная Фра́нцыі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Францыя|Францыю]] ў міжнародных матчах і турнірах па [[футбол]]е. Кіруецца і кантралюецца [[Фэдэрацыя футболу Францыі|Фэдэрацыяй футболу Францыі]]. Чэмпіёны сьвету [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] і [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] гадоў. Фіналісты чэмпіянату сьвету 2006 году. Бронзавыя прызэры чэмпіянатаў 1982 і 1986 гадоў. Чэмпіёны Эўропы 1984 і 2000 гадоў. == Гісторыя == [[Файл:France national football 1904.jpg|значак|зьлева|Футбалісты зборнай, якія згулялі першы матч у гісторыі каманды ў 1904 годзе. ]] Нацыянальная зборная Францыі па футболе была створаная ў 1904 годзе, прыблізна ў час заснаваньня [[ФІФА]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://uk.fff.fr/2-our-history.html|загаловак=Our history|выдавецтва=uk.fff.fr|дата доступу=18.12.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221212135450/https://uk.fff.fr/2-our-history.html|дата копіі=12.12.2022}}</ref>. Каманда згуляла свой першы афіцыйны міжнародны матч 1 траўня 1904 году супраць [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] ў [[Брусэль|Брусэлі]], скончыўшы сустрэчу зь лікам 3:3<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fff.fr/servfff/historique/match_detail.php?nomatch=1|загаловак=France v. Belgium 1904 Match Report|выдавецтва=French Football Federation|дата доступу=04.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20100618050746/http://www.fff.fr/servfff/historique/match_detail.php?nomatch=1|дата копіі=18.06.2010}}</ref>. Наступным годам, 12 лютага 1905 году, Францыя правяла свой першы хатні матч супраць [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]]. Матч адбыўся на [[Парк дэ Прэнс]] перад 500 заўзятарамі. Францускія футбалісты выгулялі зь лікам 1:0, а адзіны гол загнаў [[Гастон Сыпрэс]]. Праз разыходжаньні паміж ФІФА і [[Зьвяз францускіх таварыстваў атлетычнага спорту|Зьвязам францускіх таварыстваў атлетычнага спорту]] краіна сутыкнулася зь цяжкасьцямі ў фармаваньні ўласнай футбольнай ідэнтычнасьці. 9 траўня 1908 году Францускі міжфэдэральны камітэт, які быў канкурэнтам зьвязу, пастанавіў, што ФІФА будзе адказваць за ўдзел каманды ў будучых Алімпійскіх гульнях, а ня зьвяз. У 1919 годзе камітэт пераўтварыўся ў [[Фэдэрацыя футболу Францыі|Фэдэрацыю футболу Францыі]]. У 1921 годзе зьвяз нарэшце аб’яднаўся з утворанай фэдэрацыяй. [[Файл:Sport, SFA022003963.jpg|значак|зьлева|Матч [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборных Нідэрляндаў]] і Францыі 1923 году.]] У ліпені 1930 году Францыя брала ўдзел у першым у гісторыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянаце сьвету]], які ладзіўся ва [[Уругвай|Ўругваі]]. У сваім першым матчы на чэмпіянаце сьвету зборная Францыі перамагла [[Мужчынская зборная Мэксыкі па футболе|зборную Мэксыку]] зь лікам 4:1 на стадыёне ў Мантэвідэо. Люсьен Ляран пацэліў першы гол у гісторыі чэмпіянатаў сьвету, аднак француская зборная таксама стала першай камандай, якая не загнала аніводнага голу ў матчы чэмпіянату сьвету, прагуляўшы [[Мужчынская зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]] зь лікам 0:1 на групавым этапе. Яшчэ адна параза ад [[Мужчынская зборная Чылі па футболе|зборнай Чылі]] з тым жа лікам 0:1 каштавала французам дорага, бо яны пакінулі турнір ужо па заканчэньні групавой стадыі. Наступны год адзначыўся першым выклікам мурана да складу нацыянальнай зборнай. Ім стаў [[Рауль Дыянь]], маючы сэнэгальскае паходжаньне, які быў выкліканы на сустрэчу супраць [[мужчынская зборная Чэхаславаччыны па футболе|зборнай Чэхаславаччыны]]. Гэты матч адбыўся 15 лютага 1931 году і скончыўся паразай французаў зь лікам 1:2. Дыянь пазьней браў удзел у [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянаце сьвету 1938 году]] разам зь Лярбі Бэнбарэкам, то бок адным зь першых гульцоў паўночнаафрыканскага паходжаньня ў зборнай Францыі. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянаце сьвету 1934 году]] зборная выбыла ў першым раўндзе, зазнаўшы паразу ад [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] зь лікам 2:3. Па вяртаньні ў [[Парыж]] каманду сустрэў натоўп з больш чым 4 тысячамі заўзятараў. Францыя прымала чэмпіянат сьвету 1938 году і дасягнула чвэрцьфіналу, але саступіла дзейным чэмпіёнам зборнай Італіі зь лікам 1:3. Першая «залатая генэрацыя» Францыі зьявілася напрыканцы 1950-х гадоў, складаючы з такіх гульцоў, як то [[Жуст Фантэн]], [[Раймон Капа]], [[Жан Вэнсан]], [[Рабэр Жанке]], [[Мар’ян Вісьнеўскі]], [[Тадэ Сызоўскі]] і [[Арман Пэнвэрн]]. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|чэмпіянаце сьвету 1958 году]] зборная Францыі дасягнула паўфіналу, дзе саступіла [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. У матчы за трэці радок французы былі мацнейшымі за футбалістаў [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнай ФРН]] зь лікам 6:3. У тым матчы Фантэн загнаў чатыры голы, давёўшы сваю колькасьць галоў да 13, усталяваўшы рэкорд чэмпіянатаў сьвету, які трымаецца дасюль. Зборная Францыі прымала першы [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|чэмпіянат Эўропы 1960 году]]. У другім запар міжнародным турніры каманда дасягнула паўфіналу, але саступіла [[мужчынская зборная Югаславіі па футболе|зборнай Югаславіі]] зь лікам 4:5, пры гэтым маючы перавагу ў ліку да 75-й хвіліне 4:2. У матчы за трэцяе месца Францыя прагуляла зборнай Чэхаславаччыны зь лікам 0:2. [[Файл:WK kwalificatiewedstrijd Nederland tegen Frankrijk in Rotterdam 1-0, Frans Thijs, Bestanddeelnr 931-3949.jpg|значак|зьлева|Матч зборнай Нідэрляндаў і Францыі 1981 году ў адборачным матчы да чэмпіянату сьвету.]] {{АГ-узнагароды}} {{АГ-спорт|[[Футбол на Алімпіядах|Футбол]]}} {{АГ-мэдаль|Золата|Летнія|1984|[[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 году|мужчыны]]}} {{АГ-мэдаль|Срэбра|Летнія|1900|[[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 году|мужчыны]]}} {{АГ-ніз}} 1960-я і 1970-я гады адзначыліся значным заняпадам зборнай. Каманда выступала пад кіраўніцтвам некалькіх трэнэраў і не кваліфікавалася на многія міжнародныя турніры. Пад кіраўніцтвам [[Мішэль Ідальго|Мішэля Ідальго]] зборная расквітнела, галоўным чынам дзякуючы такім гульцам, як то абаронцы [[Марыюс Трэзор]] і [[Максім Басіс]], нападнік [[Дамінік Рашэто]] і паўабаронца [[Мішэль Плятыні]]. Гэтыя гульцы разам з [[Жан Тыгана|Жанам Тыганам]], [[Ален Жырэс|Аленам Жырэсам]] і [[Люі Фэрнандэс]]ам утварылі «магічны квадрат», які пачаў палохаць абарону супернікаў на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|чэмпіянаце сьвету 1982 году]]. Француская каманда дасягнула паўфіналу, дзе саступіла зборнай ФРН у сэрыі пэнальці. Гэты паўфінальны матч уважаецца за адзін з найлепшых у гісторыі чэмпіянатаў сьвету і адначасна за адзін з самых спрэчных<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fff.fr/servfff/historique/match_detail.php?nomatch=419|загаловак=France v. Germany 1982 Match Report|выдавецтва=French Football Federation|дата доступу=04.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20091207074824/http://www.fff.fr/servfff/historique/match_detail.php?nomatch=419|дата копіі=07.12.2009}}</ref>. Францыя заняла чацьверты радок, саступіўшы [[Мужчынская зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] зь лікам 2:3 у матчы за бронзавыя мэдалі. Праз два гады французы здабылі свой першы буйны міжнародны трафэй, стаўшы пераможцамі хатняга [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|чэмпіянату Эўропы 1984 году]]. Зоркай той каманды быў Плятыні, які адзначыўшыся дзевяцьцю галамі. У фінальным матчы гаспадары перамаглі [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|зборную Гішпаніі]] зь лікам 2:0, а галамі адзначыліся Плятыні і [[Бруно Бэлён]]. Пасьля гэтага трыюмфу Ідальго пакінуў каманду. Францыя таксама здабыла золата на футбольным турніры [[летнія Алімпійскія гульні 1984 году|летніх Алімпійскіх гульняў 1984 году]], а праз год перамагла [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборную Ўругваю]] зь лікам 2:0 і заваявала трафэй Артэміё Франкі, які быў папярэднікам Кубку канфэдэрацыяў. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянаце сьвету 1986 году]] Францыя дасягнула паўфіналу, дзе зноў саступіла зборнай ФРН, але заняла трэцяе месца, адолеўшы зборную Бэльгіі зь лікам 4:2. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — чацьвертае месца {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — чацьвертае месца {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — паўфінал {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260331010338/https://www.fff.fr/selection/2-equipe-de-france/index.html Афіцыйны сайт]. {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Францыі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Францыя}}; |Францыя на ЧС-1982 |Францыя на ЧС-1986 |Францыя на ЧС-1998 |Францыя на ЧС-1982 |Францыя на ЧС-1986 |Францыя на ЧС-1998 |Францыя на ЧС-2002 |Францыя на ЧС-2006 |Францыя на ЧС-2010 |Францыя на ЧС-2014 |Францыя на ЧС-2018 |Францыя на ЧС-2022 |Францыя на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Францыі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Францыя}}; |Францыя на ЧЭ-1984 |Францыя на ЧЭ-1992 |Францыя на ЧЭ-1996 |Францыя на ЧЭ-2000 |Францыя на ЧЭ-2004 |Францыя на ЧЭ-2008 |Францыя на ЧЭ-2012 |Францыя на ЧЭ-2016 |Францыя на ЧЭ-2020 |Францыя на ЧЭ-2024 }} {{Чэмпіёны сьвету па футболе}} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} [[Катэгорыя:Зборная Францыі па футболе| ]] atoai81ebab7byg2tr4p5fuwrwuqf1w 0 36710 2686703 2674096 2026-08-25T09:00:26Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Аўстрыі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе]]: Уніфікацыя 2674096 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Аўстрыя |Лягатып = |Фэдэрацыя = [[Футбольная асацыяцыя Аўстрыі]] |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = [[Марсэль Колер]] |Найбольш гульняў = [[Андрэас Гэрцаг]] (103) |Найбольш пасьпяховы гулец = [[Тоні Польстэр]] (44) |Першая гульня = Аўстрыя 5:0 {{Футбол Вугоршчына|няма}} <br />([[Вена]], [[Аўстрыя]]; [[12 кастрычніка]] [[1902]]) |Перамога = Аўстрыя 9:0 {{Футбол Мальта|няма}} <br />([[Зальцбург]], [[Аўстрыя]]; [[30 красавіка]] [[1977]]) |Параза = Аўстрыя 1:11 {{Футбол Ангельшчына|няма}} <br />([[Вена]], [[Аўстрыя]]; [[8 чэрвеня]] [[1908]]) |Удзелаў у ЧС = 7 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Трэцяе месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 2 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] |Дасягненьні ў ЧР = групавы этап ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]]) | pattern_la1 = _aut26h | pattern_b1 = _aut26h | pattern_ra1 = _aut26h | pattern_sh1 = _aut26h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _aut26a | pattern_b2 = _aut26a | pattern_ra2 = _aut26a | pattern_sh2 = _aut26a | pattern_so2 = _aut26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 003A41 | socks2 = FFFFFF }} {{Мэдалі |шырыня = 236px |фатаграфія = |мэдалі = {{турнір|[[Чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіянаты сьвету]]}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|Швайцарыя-1954]]|}} }} '''Зборная Аўстрыі па футболе''' ({{мова-de|Österreichische Fußballnationalmannschaft}}) — нацыянальная зборная, якая прадстаўляе [[Аўстрыя|Аўстрыю]] ў міжнародных матчах па футболе. Кіруецца [[Футбольная асацыяцыя Аўстрыі|Футбольнай асацыяцыяй Аўстрыі]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.oefb.at/ Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Аўстрыі] * [https://web.archive.org/web/20080506131326/http://ru.uefa.com/footballeurope/countries/association=8/index.html Інфармацыя на сайце УЭФА] {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Аўстрыі па футболе| ]] 6sp5donmyj4gfccdrgx6obey9a3k06l 2686708 2686703 2026-08-25T09:06:41Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Austria_national_football_team?oldid=1369648782 2686708 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Аўстрыя |Лягатып = Austria national football team crest.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Аўстрыя 5:0 {{Футбол Вугоршчына|няма}} <br />([[Вена]], [[Аўстрыя]]; 12 кастрычніка 1902) |Перамога = Аўстрыя 10:0 {{Футбол Сан-Марына|няма}} <br />([[Вена]], [[Аўстрыя]]; 9 кастрычніка 2025) |Параза = Аўстрыя 1:11 {{Футбол Ангельшчына|няма}} <br />([[Вена]], [[Аўстрыя]]; 8 чэрвеня 1908) |Удзелаў у ЧС = 8 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Трэцяе месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 4 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] |Дасягненьні ў ЧР = ⅛ фіналу ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]]) | pattern_la1 = _aut26h | pattern_b1 = _aut26h | pattern_ra1 = _aut26h | pattern_sh1 = _aut26h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _aut26a | pattern_b2 = _aut26a | pattern_ra2 = _aut26a | pattern_sh2 = _aut26a | pattern_so2 = _aut26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 003A41 | socks2 = FFFFFF }} '''Мужчы́нская збо́рная А́ўстрыі па футбо́ле''' ({{мова-de|Österreichische Fußballnationalmannschaft}}) — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Аўстрыя|Аўстрыю]] ў міжнародных матчах па футболе. Кіруецца [[Аўстрыйскі футбольны зьвяз|Аўстрыйскім футбольным зьвязам]]. == Гісторыя == [[Аўстрыйскі футбольны зьвяз]] быў заснаваны 18 сакавіка 1904 году ў [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугорскай імпэрыі]]. Каманда, якая зьбіралася зьвязам, дасягнула значных посьпехаў у 1930-х гадах пад кіраўніцтвам трэнэра [[Гуга Майзьль|Гуга Майзьля]], стаўшы адной з наймацнейшых у Эўропе і атрымаўшы мянушку «Вундэртым», то бок «выдатная каманда». Галоўнай зоркай таго складу быў [[Матыяс Зындэляр]]. 16 траўня 1931 году яны сталі першай кантынэнтальнай эўрапейскай камандай, якая перамагла [[Мужчынская зборная Шатляндыі па футболе|зборную Шатляндыі]]. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянаце сьвету 1934 году]] зборная Аўстрыі заняла чацьвертае месца, саступіўшы [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]] 0:1 у паўфінале і [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] 2:3 у матчы за трэцяе месца. [[Файл:Peru v Austria 1936 Juan Valdivieso.JPG|значак|зьлева|Матч паміж зборнымі Аўстрыі і Пэру на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 году.]] Аўстрыйская каманда спаборнічала на [[Летнія Алімпійскія гульні 1936 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1936 году]] ў [[Бэрлін]]е, дзе трапіла ў скандал у супрацьстаяньні з [[Мужчынская зборная Пэру па футболе|зборнай Пэру]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4630068n/f5.item|загаловак=C’est un télégramme de la Confédération sud-américaine qui a motivé mon intervention|выдавецтва=L’Auto|дата публікацыі=09.11.1937}}</ref>. 5 жніўня Аўстрыя перамагла [[Мужчынская зборная Эгіпту па футболе|зборную Эгіпту]] зь лікам 3:1 у сваім першым матчы. А ў чвэрцьфінальнай сустрэчы Пэру перамагло зборную Аўстрыі зь лікам 4:2 у дадатковы час. Пэруанцы адгуляліся зь ліку 0:2 у апошнія 15 хвілінаў асноўнага часу. У дадатковы час, паводле сьведчаньняў, пэруанскія заўзятары выбеглі на поле і напалі на аднаго з аўстрыйскіх гульцоў. У хаосе каманда з Пэру загнала два галы і перамагла 4:2. [[Адольф Гітлер|Гітлер]] запатрабаваў перагуляць матч, таксама пратэсты былі выказаныя з боку прадстаўнікоў аўстрыйскай дэлегацыі, у выніку чаго [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] загадаў перагуляць матч без гледачоў. Пэруанская зборная адмовілася ад дадатковага матчу і зьнялася з турніру. З пратэстам выступіў пэруанскі ўрад ды ўся алімпійская дэлегацыя Пэру пакінула гульні, а таксама на знак салідарнасьці з гульняў зьехала каманда Калюмбіі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=512/edition=197041/overview.html|загаловак=Berlin, 1936|выдавецтва=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|дата доступу=16.11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20071001150727/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D512/edition%3D197041/overview.html|дата копіі=01.10.2007}}</ref>. Такім чынам, аўстрыйцы дасягнула фіналу, але зазналі паразу ад [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]] зь лікам 1:2 у дадатковы час. Каманда кваліфікавалася і на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянат сьвету 1938 году]]. Аднак 12 сакавіка таго году Аўстрыя была анэксаваная Нямеччынай у выніку [[аншлюс]]у. 28 сакавіка [[ФІФА]] атрымала паведамленьне, што Аўстрыйскі футбольны зьвяз быў ліквідаваны, і краіна здымаецца з турніру<ref>{{навіна|спасылка=http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/2187/nazis_in_der_abseitsfalle.html|загаловак=Nazis in der Abseitsfalle|выдавец=Der Spiegel|копія=https://web.archive.org/web/20080618155242/http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/2187/nazis_in_der_abseitsfalle.html|дата копіі=18.06.2008}}</ref>. Аншлюс прывёў да ўлучэньня аўстрыйскіх гульцоў у зборную Нямеччыны на чэмпіянат сьвету 1938 году, але без галоўнай зоркі Матыяса Зындэляра, які адмовіўся гуляць за аб’яднаную каманду<ref>{{навіна|аўтар=Ashdown, John|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/22/world-cup-stunning-moments-austria-wunderteam|загаловак=World Cup: 25 stunning moments … No11: Austria’s Wunderteam|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=22.04.2014}}</ref>. Месца Аўстрыі засталося не занятым, таму [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|зборная Швэцыі]], якая мусіла была быць першым супернікам Аўстрыі, аўтаматычна пракрочыла ў другі раўнд. [[Файл:Österrike 1958.jpg|значак|зьлева|Аўстрыйская каманда чэмпіянату сьвету 1958 году.]] Каманда была адноўленая ў 1945 годзе і дасягнула свайго найлепшага выніку на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянаце сьвету 1954 году]], заняўшы трэці радок. Іхняя перамога зь лікам 7:5 над [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] на тым жа турніры стала рэкорднай паводле колькасьці пацэленых галоў у матчах чэмпіянату сьвету<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/austria-switzerland-highest-scoring-game-1954|загаловак=The Lausanne sizzler|выдавецтва=Fifa.com|дата публікацыі=06.10.2025|дата доступу=12.02.2026}}</ref>. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|чэмпіянаце сьвету 1982 году]] ў [[Гішпанія|Гішпаніі]] зборныя Аўстрыі і ФРН сустрэліся ў апошнім матчы групавога этапу. Паколькі іншыя дзьве каманды групы згулялі напярэдадні, абедзьве зборныя ведалі, што перамога футбалістаў з Заходняй Нямеччыны з розьніцай у адзін гол выводзіць абедзьве каманды далей, а любы іншы вынік выбівае адную зь іх. Пасьля дзесяці хвілінаў яскравай атакі [[Горст Грубэш]] загнаў гол на карысьць немцаў, і астатнія 80 хвілінаў каманды пераважна перакідалі мяч паміж сабою бяз спробаў атакаваць браму адзін аднаго. Матч стаў вядомы як «Пакт аб неагрэсіі ў Хіхоне». Ён выклікаў абурэньне сярод заўзятараў розных краінаў, у выніку чаго ўва ўсіх наступных турнірах апошнія матчы групы заўсёды ладзяцца толькі адначасна. Аўстрыя была выбітая на другім групавым этапе, згуляўшы ўнічыю з [[Мужчынская зборная Паўночнай Ірляндыі па футболе|зборнай Паўночнай Ірляндыі]] і прагуляўшы [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Tong, Kobe|спасылка=https://www.givemesport.com/88026198-most-controversial-world-cup-game-the-disgrace-of-gijon-remembered|загаловак=It’s been 40 years since one of the most disgraceful WC games ever - footage is remarkable|выдавецтва=GiveMeSport|дата публікацыі=25.06.2022|дата доступу=03.10.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221003225745/https://www.givemesport.com/88026198-most-controversial-world-cup-game-the-disgrace-of-gijon-remembered|дата копіі=03.10.2022}}</ref>. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''зьнялася'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — другі групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ⅟₁₆ фіналу {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — ⅛ фіналу {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.oefb.at/ Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Аўстрыі] * [https://web.archive.org/web/20080506131326/http://ru.uefa.com/footballeurope/countries/association=8/index.html Інфармацыя на сайце УЭФА] {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Аўстрыі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Аўстрыі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧЭ-2008 |Аўстрыя на ЧЭ-2016 |Аўстрыя на ЧЭ-2020 |Аўстрыя на ЧЭ-2024 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Аўстрыі па футболе| ]] nz0l0v4xmukpvfg92qrplr0e365ck5j 0 37536 2686607 2685827 2026-08-24T19:46:49Z Dymitr 10914 стыль 2686607 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Нямеччына |Лягатып = DFBEagle.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = {{Футбол Швайцарыя|няма}} 5:3 Нямеччына<br />([[Базэль]], [[Швайцарыя]]; 5 красавіка 1908) |Перамога = Нямеччына 16:0 {{Футбол Расея|няма||Расейская імпэрыя}}<br />([[Стакгольм]], [[Швэцыя]]; 1 ліпеня 1912) |Параза = {{Футбол Ангельшчына|няма}} 9:0 Нямеччына<br />([[Оксфард]], [[Ангельшчына]]; 16 сакавіка 1909) |Удзелаў у ЧС = 21 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 14 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]]) | pattern_la1 = _ger26h | pattern_b1 = _ger26h | pattern_ra1 = _ger26h | pattern_sh1 = _ger26h | pattern_so1 = _ger26hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _ger26a | pattern_b2 = _ger26a | pattern_ra2 = _ger26a | pattern_sh2 = _ger26a | pattern_so2 = _ger26al | leftarm2 = DD42AA | body2 = DD42AA | rightarm2 = DD42AA | shorts2 = 241E76 | socks2 = 241E76 }} '''Мужчы́нская збо́рная Няме́ччыны па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Нямеччына|Нямеччыну]] ў міжнародных матчах па [[футбол]]е. Па [[аб’яднаньне Нямеччыны (1990)|аб’яднаньні Нямеччыны]] ёсьць паўнапраўнай правапераемніцай зборных ФРН і НДР. Зборная ўважаецца за чатырохразовага чэмпіёну сьвету і трохразовага чэмпіёну Эўропы. Кіроўнай арганізацыяй каманды выступае [[Нямецкі футбольны зьвяз]]. == Гісторыя == === Раньнія гады === 18 красавіка 1897 году ў [[Гамбург]]у быў зладжаны адзін з раньніх міжнародных матчаў на нямецкай зямлі, калі каманда абраных гульцоў ад [[Дацкая футбольная асацыяцыя|Дацкай футбольнай асацыяцыі]] перамагла зборную каманду Гамбургу і Альтоны зь лікам 5:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tz.de/sport/fussball/daenische-nationalmannschaft-spieler-trainer-erfolge-rekorde-laenderspielbilanz-or-90404104.html|загаловак=Dänische Nationalmannschaft|выдавецтва=TTZ|дата публікацыі=03.05.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210504092007/https://www.tz.de/sport/fussball/daenische-nationalmannschaft-spieler-trainer-erfolge-rekorde-laenderspielbilanz-or-90404104.html|дата копіі=04.05.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.totalbold.dk/fodboldens-indtog-i-danmark-1889-til-1908/|загаловак=Fodboldens indtog i Danmark: 1889 til 1908|выдавецтва=Danish Ballgame Union|дата публікацыі=26.12.2008|копія=https://web.archive.org/web/20221017000001/https://www.totalbold.dk/fodboldens-indtog-i-danmark-1889-til-1908/|дата копіі=17.10.2022}}</ref>. [[Файл:German national team at its first official international match in 1908.jpg|значак|зьлева|Зборная Нямеччыны ў сваім першым афіцыйным матчы ў 1908 годзе.]] З 1899 па 1901 гады паміж нямецкімі і ангельскімі камандамі былі згуляныя пяць міжнародных матчаў, якія зь некаторага пункту гледжаньня можна ўважаць за першыя матчы нямецкай зборнай. Разам з тым усе гэтыя пяць матчаў немцы прайгралі, у тым ліку ў верасьні 1901 году на [[Ўайт Гарт Лэйн]] зь лікам 12:0. Гэтыя сустрэчы не разглядаюцца [[Нямецкі футбольны зьвяз|Нямецкім футбольным зьвязам]] як афіцыйныя. З прычыны браку сродкаў дзеля фінансаваньня нацыянальнай зборнай правесьці які-небудзь матч доўгі час не атрымлівалася, а спроба падрыхтаваць каманду для выступу на [[летнія Алімпійскія гульні 1908 году|летніх Алімпійскіх гульняў 1908 году]] была няўдалай. Аднак пасьля гульняў цікавасьць да нацыянальнай зборнай зноў вярнулася. Праз восем гадоў па стварэньні Нямецкага футбольнага зьвязу ў 1900 годзе першы афіцыйны матч нацыянальнай зборнай Нямеччыны быў згуляны 5 красавіка 1908 году супраць [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] ў [[Базэль|Базэлі]], у якім швайцарцы перамаглі зь лікам 5:3<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1908&cHash=6854a10c202d81c907c2a45218db5c32|загаловак=All matches of The National Team in 1908|выдавецтва=DFB|дата доступу=01.08.2008|копія=https://web.archive.org/web/20121023003534/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1908&cHash=6854a10c202d81c907c2a45218db5c32|дата копіі=23.10.2012}}</ref>. Працяг раньняй сэрыі матчаў паміж аматарамі Ангельшчыны і зборнай Нямеччыны адбыўся ў сакавіку 1909 году ў [[Оксфард]]зе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.footballgroundmap.com/ground/white-house-ground/oxford-city|загаловак=White House Ground, former home to Oxford City – Football Ground Map|дата доступу=02.04.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220506100329/https://www.footballgroundmap.com/ground/white-house-ground/oxford-city|дата копіі=06.05.2022}}</ref>, што скончылася паразай прадстаўнікоў Нямецкай імпэрыі зь лікам 9:0. Гэты матч афіцыйна прызнаны Нямецкім футбольным зьвязам, але [[Футбольная асацыяцыя Ангельшчыны]] ня залічвае гэты матч у лік афіцыйных, бо з ангельскага боку гулялі аматары<ref>{{спасылка|спасылка=http://englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslAm.html|загаловак=England Matches – the Amateurs 1906–1939|дата доступу=02.04.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220328123742/http://englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslAm.html|дата копіі=28.03.2022}}</ref>. Гэтыя раньнія супрацьстаяньні заклалі пачатак багатаму суперніцтву паміж дзьвюма камандамі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.90min.com/posts/germany-worst-ever-defeats-ranked|загаловак=Germany's Worst Ever Defeats – Ranked|дата публікацыі=18.11.2020|дата доступу=02.04.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220402012633/https://www.90min.com/posts/germany-worst-ever-defeats-ranked|дата копіі=02.04.2022}}</ref>. 4 красавіка 1909 году немцы ў матчы ў [[Карльсруэ]] здабылі сваю першую перамогу, якая прыпала на сустрэчу супраць зборнай Швайцарыі зь лікам 1:0 у прысутнасьці сямі тысячаў гледачоў. [[Юліюс Гірш]] быў першым габрэйскім гульцом, які прадстаўляў нацыянальную зборную Нямеччыны. Ён далучыўся да ейнага складу ў 1911 годзе<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=9_7lDAAAQBAJ&pg=PR20|загаловак=Soccer Under the Swastika; Stories of Survival and Resistance During the Holocaust|выдавецтва=Rowman & Littlefield|isbn=9781442261631}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://insidefutbol.com/2011/04/14/the-war-generation-julius-hirsch/40456/|загаловак=The War Generation – Julius Hirsch|выдавецтва=Inside Futbol|дата публікацыі=14.04.2011|дата доступу=16.09.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200916181336/https://insidefutbol.com/2011/04/14/the-war-generation-julius-hirsch/40456/|дата копіі=16.09.2020}}</ref>. У 1912 годзе ён правёў чатыры галы ў матчы супраць [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]], стаўшы першым немцам, які адзначыўся чатырма галамі ў адной гульні<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.hansanews.de/em2012/deutsche-nationalmannschaft/dfb-trikot-2012/|загаловак=DFB-Trikot 2012|выдавецтва=hansanews.de|дата доступу=09.02.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120610052039/http://www.hansanews.de/em2012/deutsche-nationalmannschaft/dfb-trikot-2012/|дата копіі=10.06.2012}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.theguardian.com/football/blog/2019/may/06/remembering-the-cream-of-jewish-footballing-talent-killed-in-the-holocaust|загаловак=Remembering the cream of Jewish footballing talent killed in the Holocaust|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=06.05.2019|дата доступу=16.09.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201107231442/https://www.theguardian.com/football/blog/2019/may/06/remembering-the-cream-of-jewish-footballing-talent-killed-in-the-holocaust|дата копіі=07.11.2020}}</ref>. === Першыя міжнародныя турніры === [[Файл:Gottfried Fuchs.jpg|значак|зьлева|[[Готфрыд Фукс]] быў ключавым футбалістам Нямецкай імпэрыі на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 году.]] [[Готфрыд Фукс]] загнаў рэкордныя для сьвету 10 галоў у складзе зборнай, калі зборная Нямецкай імпэрыі здабыла перамогу зь лікам 16:0 над [[Мужчынская зборная Расеі па футболе|зборнай Расейскай імпэрыі]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1912 году]] ў [[Стакгольм]]е, стаўшы найлепшым бамбардзірам турніру. Гэты матч адбыўся 1 ліпеня і яшчэ вельмі доўгі час трымаўся рэкорд такой колькасьць пацэленых галоў адным футбалістам у асобным матчы. Фукс таксама меў габрэйскае паходжаньня, таму Нямецкі футбольны зьвяз выдаліў усе згадкі пра яго з сваіх статыстычных зьвестак у час [[Нацысцкая Нямеччына|Трэцяга Райху]] паміж 1933 і 1945 гадамі<ref>{{кніга|імя=Anthony|прозьвішча=Clavane|спасылка=https://books.google.com/books?id=PJCXBQAAQBAJ&q=Gottfried+Fuchs&pg=PT64|загаловак=Does Your Rabbi Know You're Here?: The Story of English Football's Forgotten Tribe|выдавецтва=Quercus Publishing|isbn=9780857388131}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://bundesligafanatic.com/20130904/snapshot-sepp-herberger-tries-to-invite-gottfried-fuchs/|загаловак=Snapshot – Sepp Herberger tries to invite Gottfried Fuchs -|дата публікацыі=04.09.2013|дата доступу=17.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20190611225806/http://bundesligafanatic.com/20130904/snapshot-sepp-herberger-tries-to-invite-gottfried-fuchs/|дата копіі=11.06.2019}}</ref>. [[Файл:Germany uruguay 1928.jpg|значак|Матч зборных Нямеччыны і [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|Ўругваю]] на [[летнія Алімпійскія гульні 1928 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1928 году]].]] У той час гульцоў выбіраў Нямецкі футбольны зьвяз, а пасады асобнага трэнэра яшчэ не існавала. Першым кіраўніком зборнай Нямеччыны стаў [[Ота Нэрц]], настаўнік з [[Мангайм]]у, які займаў гэтую пасаду з 1926 да 1936 гады<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dfb.de/index.php?id=12339|загаловак=Professor Otto Nerz|выдавецтва=DFB|дата доступу=13.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120316215103/http://www.dfb.de/index.php?id=12339|дата копіі=16.03.2012}}</ref>. Нямеччына не магла дазволіць сабе паездку ва [[Уругвай|Ўругвай]] на першы [[чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянат сьвету 1930 году]] у час [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]], таму дэбюты каманды адбыўся толькі на наступным чэмпіянаце сьвету, які ладзіўся ў [[Італія|Італіі]]. Турнір у той час гуляўся паводле алімпійскай сыстэмы, то бок адразу на выбыцьцё. Зборная здолела трапіць адразу ў паўфінал, дзякуючы перамогам над [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|зборнымі Бэльгіі]] і [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|Швэцыі]]. У паўфінале нямецкія футбалісты саступілі [[Мужчынская зборная Чэхаславаччыны па футболе|зборнай Чэхаславаччыны]] зь лікам 1:3, але ў матчы за трэцяе месца адолелі [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборную Аўстрыі]] зь лікам 3:2. Пасьля слабога выступу на [[Летнія Алімпійскія гульні 1936 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1936 году]] ў [[Бэрлін]]е трэнэрам быў прызначаны [[Зэп Гэрбэргер]]. У 1937 годзе ён сфармаваў каманду, якая хутка атрымала мянушку «Брэслаўская адзінаццатка» у гонар буйной перамогі зь лікам 8:0 над [[Мужчынская зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]] ў тагачасным нямецкім горадзе [[Уроцлаў|Брэслаў]], які сёньня завецца Ўроцлаў<ref>{{навіна|аўтар=Muras, Udo|спасылка=https://www.welt.de/sport/article876494/Nur_Hitler_konnte_sie_stoppen.html|загаловак=Nur Hitler konnte sie stoppen|выдавец=Die Welt|дата публікацыі=16.05.2007|копія=https://web.archive.org/web/20091213022710/http://www.welt.de/sport/article876494/Nur_Hitler_konnte_sie_stoppen.html|дата копіі=13.12.2009}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1937&cHash=0435f38e6e|загаловак=All matches of The National Team in 1937|выдавецтва=DFB|дата доступу=01.01.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090610001236/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1937&cHash=0435f38e6e|дата копіі=10.06.2009}}</ref>. Пасьля таго як Аўстрыя стала часткай Нямеччыны ў выніку аншлюсу ў сакавіку 1938 году, нацыянальная зборная Аўстрыі, якая была адной з найлепшых у Эўропе на той час дзякуючы прафэсіяналізму, была расфармаваная, не зважаючы на тое, што пасьпела кваліфікавацца на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянат сьвету 1938 году]]. Нацысцкія палітыкі загадалі пяці або шасьці былым аўстрыйскім гульцам зь венскіх «[[Рапід Вена|Рапіду]]», «[[Аўстрыя Вена|Аўстрыі]]» і «[[Фэрст Вена|Фэрсту]]» далучыцца да «агульнанямецкай» каманды на кароткі тэрмін, каб прадэманстраваць паказальнае адзінства з палітычных прычынаў. На чэмпіянаце сьвету 1938 году ў Францыі гэта «аб’яднаная» зборная Нямеччыны здолела толькі згуляць зь лікам 1:1 супраць зборнай Швайцарыі, але ў перагулёўцы нямецкія футбалісты зазналі паразу зь лікам 2:4. Гэты раньні вылет заставаўся найгоршым вынікам Нямеччыны на чэмпіянаце сьвету да 2018 году і адным з малай колькасьці выпадкаў, калі каманда ня здолела пракрочыць праз групавы этап. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] зборная згуляла больш як 30 міжнародных матчаў паміж верасьнем 1939 і лістападам 1942 году. Пасьля гэтага матчы былі спыненыя, бо большасьць гульцоў мусілі далучыцца да ўзброеных сілаў. === Па Другой сусьветнай вайне === [[Файл:Rahndenkmal.JPG|значак|зьлева|Статуя [[Гэльмут Ран|Гэльмуту Рану]] ў фінале [[чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянату сьвету 1954 году]].]] Нямеччына, выключаная зь [[ФІФА]] ў 1942 годзе, ужо па вайне паспрабавала аднавіць сваё сяброўства ў арганізацыі ў 1948 годзе. Аднак немцам адмовілі ў гэтым, пры гэтым ім не дапамагла нават падтрымка з боку Швайцарыі. На знак падтрымкі былі зарганізавалі тры матчы паміж клюбамі Швайцарыі і Нямеччыны ў рамках аднаўленьня нямецкага футболу, якія былі раскрытыкаваны ў замежнай прэсе. Між тым, на той час паўстала ажно тры нямецкія дзяржавы, як то [[Заходняя Нямеччына|Фэдэратыўная Рэспубліка Нямеччыны]] (Заходняя Нямеччына), [[Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка]] (Усходняя Нямеччына) і [[Заарлянд]], але аніводзная зборная гэтых дзяржаваў ня бралі ўдзелу ў адборачных матчаў [[чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянату сьвету 1950 году]]. ФРН азнавіла дзейнасьць Нямецкага футбольнага зьвязу, стаўшы пераемніцай даваеннай зборнай, што было прызнана з боку ФІФА і [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Зборная ФРН кваліфікавалася на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянат сьвету 1954 году]], які ладзіўся ў Швайцарыі. Заарлянд, які стаў францускім пратэктаратам паміж 1947 і 1956 гадамі, выставіў уласную каманду на [[летнія Алімпійскія гульні 1952 году]] і ў кваліфікацыйны турнір да чэмпіянаце сьвету 1954 году. У 1957 годзе Заарлянд далучыўся да складу ФРН, тады было спынінае функцыянаваньне асобнай зборнай. Ва Ўсходняй Нямеччыны зьявіліся свая асацыяцыя, зборная і свой чэмпіянат. Але ў НДР дзяржава надавала больш увагі індывідуальным, а не камандным відам спорту, і ўсходнім немцам было далёка да посьпехаў сваіх суайчыньнікаў зь іншага боку жалезнай заслоны. [[Файл:Trainingslager der Deutschen Fußballnationalmannschaft in der Sportschule Malente (Kiel 77.608).jpg|значак|Трэнаваньне зборнай Нямеччыне ў [[Кіль|Кілі]] ў 1965 годзе. З правага боку малады [[Франц Бэкенбаўэр]].]] Зборная ФРН, капітанам якой быў [[Фрыц Вальтэр]], на чэмпіянаце сьвету 1954 году сустрэлася з [[Мужчынская зборная Турэччыны па футболе|зборнымі Турэччыны]], [[Мужчынская зборная Югаславіі па футболе|Югаславіі]] і Аўстрыі. У групавой стадыі, гуляючы супраць фаварытаў з [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборнай Вугоршчыны]] немцы зазналі паразу зь лікам 3:8, але зноў сутыкнулася з «вугорскімі чараўнікамі» ў фінале. Перад вырашальнай гульнёй зборная Вугоршчыны ня знала паразаў ужо ў 32-х матчах запар, але футбалісты з ФРН перапынілі гэтую сэрыю, выгуляўшы зь лікам 3:2 дзякуючы пераможнаму голу [[Гэльмут Ран|Гэльмута Рана]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/dw/article/0,,1486164,00.html|загаловак=World Cup Final, 1954: Hungary vs. West Germany|выдавецтва=Deutsche Welle|дата публікацыі=01.04.2010|дата доступу=30.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200107175254/https://www.dw.com/en/world-cup-final-1954-hungary-vs-west-germany/a-1486164|дата копіі=07.01.2020}}</ref>. Гэты посьпех вядомы як «Цуд у Бэрне»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1278/index.html|загаловак=The Miracle of Bern|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20100417122207/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1278/index.html|дата копіі=17.04.2010}}</ref>. Пасьля таго як зборная Заходняй Нямеччыны заняла чацьвертае месца на чэмпіянаце сьвету 1958 году і дасягнула толькі чвэрцьфіналу на чарговым сусьветным першынстве праз чатыры гады, Нямецкі футбольны зьвяз усчаў рэформы. Быў ухвалены прафэсіяналізм, а найлепшыя клюбы з розных рэгіягальных лігаў былі аб’яднаныя ў адзін турнір, які стаў вядомы як [[Бундэсьліга]]. У 1964 годзе [[Гэльмут Шэн]] стаў галоўным трэнэрам каманды, замяніўшы Гэрбэргера, які кіраваў зборнай 28 гадоў. [[Файл:Verrassende voetbalzege in Düsseldorf Weeknummer, 56-12 - Open Beelden - 9166.ogv|значак|зьлева|Кароткі фільм, які распавядае пра таварыскі матч паміж зборнымі Нямеччыны і [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|Нідэрляндаў]] у Дусэльдорфе ў 1956 годзе.]] На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянаце сьвету 1966 году]] ФРН дасягнула фіналу, выбіўшы ў паўфінале [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборную СССР]]. У вырашальнай сустрэчы немцы сутыкнуліся з гаспадарамі з [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. За асноўны час не было выяўлена пераможца, а ў дадатковы час свой другі гол у матчы правёў ангелец [[Джэф Гэрст]], але гэты гол стаў адным з найбольш спрэчных у гісторыі чэмпіянатаў сьвету. Бакавы арбітар зазначыў, што мяч перасёк простую брамы пасьля адбіцьця ад папярэчыны, але захаваныя відэазапісы выявілі, што спартовы аб’ект, верагодна, ня цалкам перакрочыў простую. Крыху пазьней Гэрст загнаў яшчэ адзін гол, у выніку чаго зборнай Ангельшчыны перамагла зь лікам 4:2<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/dw/article/0,,1486167,00.html|загаловак=World Cup Final, 1966: England vs. West Germany|выдавецтва=Deutsche Welle|дата публікацыі=01.04.2010|дата доступу=30.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200107175456/https://www.dw.com/en/world-cup-final-1966-england-vs-west-germany/a-1486167|дата копіі=07.01.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1633/index.html|загаловак=England’s claim to the firmament|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20080303121704/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1633/index.html|дата копіі=03.03.2008}}</ref>. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|чэмпіянаце сьвету 1970 году]] зборная Заходняй Нямеччыны выбіла ангельцаў у чвэрцьфінале, перамогшы зь лікам 3:2, але ў паўфінале саступіла [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]] зь лікам 3:4 у дадатковы час. Гэты матч, у якім было пацэлена пяць галоў у экстра-тайме, уважаецца за адзін з самых драматычных у гісторыі чэмпіянатаў сьвету і вядомы як «матч стагодзьдзя»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/dw/article/0,,1486172,00.html|загаловак=World Cup Semi-final, 1970: Italy vs. West Germany|выдавецтва=Deutsche Welle|дата публікацыі=01.04.2010|дата доступу=30.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200107175255/https://www.dw.com/en/world-cup-semi-final-1970-italy-vs-west-germany/a-1486172|дата копіі=07.01.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1838/index.html|загаловак=A test of endurance and will|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20080302175950/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1838/index.html|дата копіі=02.03.2008}}</ref>. Нямецкая каманда заняла трэці радок, перамогшы [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборную Ўругваю]] зь лікам 1:0, а [[Герд Мюлер]] стаў найлепшым бамбардзірам турніру, маючы на сваім рахунку 10 галоў. === Часы дамінаваньня === [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-N0716-0314, Fußball-WM, BRD - Niederlande 2-1.jpg|значак|Фінальны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|чэмпіянату сьвету 1974 году]] паміж зборнымі Заходняй Нямеччыны і Нідэрляндаў.]] Пасьля гэтага немцы дамагліся яшчэ вялікіх посьпехаў. 1970-я гады сталі зорнымі гадамі зборнай ФРН і мюнхэнскай «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», апошняя зь якіх тройчы выйграла [[Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў]] у 1974, 1975 і 1976 гадах. Менавіта футбалісты «Баварыі» склалі ядро зборнай, якая трыюмфавала на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|чэмпіянаце сьвету 1974 году]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|чэмпіянатах Эўропы 1972 году]] і 1980 гадоў. У 1971 годзе [[Франц Бэкенбаўэр]] стаў капітанам нацыянальнай зборнай і прывёў зборную ФРН да перамогі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|чэмпіянаце Эўропы 1972 году]], дзе ў фінале зь лікам 3:0 была разгромленая зборная СССР<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b3004cb83-b521fb90279e-1000--muller-strikes-twice-as-west-germany-beat-ussr-in-1972-euro-/|загаловак=Müller the menace in German masterclass|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=03.10.2003|дата доступу=02.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20131230235459/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1972/matches/round=186/match=3838/postmatch/report/index.html|дата копіі=30.12.2013}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1972/overview/index.html|загаловак=West Germany make their mark|выдавецтва=UEFA|дата доступу=02.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200305164643/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1972/overview/index.html|дата копіі=05.03.2020}}</ref>. Як гаспадары [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|чэмпіянату сьвету 1974 году]], яны здабылі другі чэмпіёнскі тытул, адолеўшы ў [[Мюнхэн]]е ў фінальным матчы зборную Нідэрляндаў зь лікам 2:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=39/overview.html|загаловак=1974 FIFA World Cup Germany&nbsp;– Dutch take plaudits but Germany take the prize|выдавецтва=FIFA|дата доступу=07.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20070911111241/http://fifa.com/worldcup/archive/edition=39/overview.html|дата копіі=11.09.2007}}</ref>. Два матчы гэтага турніру асабліва вылучаюцца ў гісторыі зборнай. У першым групавым этапе адбыўся палітычна напружаны матч паміж Заходняй і Ўсходняй Нямеччынай. [[Мужчынская зборная Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі па футболе|Зборная Ўсходняй Нямеччыны]] выгуляла той матч зь лікам 1:0, але гэта амаль не паўплывала на стан зборнай заходніх суседзяў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=2062/index.html|загаловак=East edge battle of brothers|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20100509062720/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=2062/index.html|дата копіі=09.05.2010}}</ref>. А таксама вылучаецца фінал зь нідэрляндзкай камандай, бо тая дружына была вядомая сваім стылем гульні ў [[татальны футбол]] і выбітным футбалістам [[Ёган Кройф|Ёганам Кройфам]]. Нідэрлянды выйшлі наперад у ліку дзякуючы рэалізацыі пэнальці, аднак немцы ўраўналі таксама праз прапны стрэл з пэнальці [[Паўль Брайтнэр|Паўлем Брайтнэрам]], а дакладны ўдар Герда Мюлера неўзабаве прынёс камандзе тытул<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/dw/article/0,2144,1486199,00.html|загаловак=World Cup Final, 1974: West Germany vs. The Netherlands|выдавецтва=Deutsche Welle|дата публікацыі=01.04.2010|дата доступу=30.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20121010165326/http://www.dw.de/dw/article/0,2144,1486199,00.html|дата копіі=10.10.2012}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=2063/index.html|загаловак=Oranje crushed in Munich|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20110827003615/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match%3D2063/index.html|дата копіі=27.08.2011}}</ref>. [[Франц Бэкэнбаўэр]] сваімі пасьпяховымі падлучэньнямі да нападу зьмяніў меркаваньні аб ролі чысьцільніка і быў прызнаны адным з найлепшых абаронцаў у сьвеце, а [[Герд Мюлер]] быў узорам «машыны па пацэльваньні галоў». У 62 гульнях за зборную ён загнаў 68 мячоў. [[Файл:Muller 1974.jpg|значак|зьлева|[[Герд Мюлер]] у 1974 году.]] Дружына не дала рады ў справе абароны тытулаў, бо ў фінале [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|чэмпіянату Эўропы 1976 году]] немцы саступілі зборнай Чэхаславаччыны ў сэрыі пэнальці. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|чэмпіянаце сьвету 1978 году]] зборная ФРН была выбітая на другім групавым этапе пасьля паразы 2:3 ад зборнай Аўстрыі. Пасьля гэтага пасаду галоўнага трэнэра заняў [[Юп Дэрваль]]. Першы турнір з новым трэнэра быў пасьпяховым, бо каманда заваявала другі эўрапейскі тытул на чарговым [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|чэмпіянаце Эўропы]] ў 1980 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b30417790-5b9058afc9a7-1000--hrubesch-is-west-germany-s-hero-in-euro-1980-final-again/|загаловак=Hrubesch turns West Germany's unlikely hero|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=04.10.2003|дата доступу=02.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20140726191724/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1980/matches/round=198/match=3585/postmatch/report/index.html|дата копіі=26.07.2014}}</ref>. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|чэмпіянаце сьвету 1982 году]] каманда з ФРН пачала зь нечаканай паразы зь лікам 1:2 ад дэбютантаў турніру [[Мужчынская зборная Альжыру па футболе|зборнай Альжыру]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=741/index.html|загаловак=Les Fennecs spring a surprise|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20100329153320/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=741/index.html|дата копіі=29.03.2010}}</ref>, але прайшла ў другі раўнд дзякуючы спрэчнай перамозе зь лікам 1:0 над зборнай Аўстрыі. У паўфінале супраць [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]] немцы выгулялі суседзяў у сэрыі пэнальці зь лікам 5:4<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/dw/article/0,,1486213,00.html|загаловак=World Cup Semi-final, 1982: West Germany vs. France|выдавецтва=Deutsche Welle|дата публікацыі=01.04.2010|дата доступу=30.03.2012}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=914/index.html|загаловак=Battling Germans knock out brave Bleus|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20080303121801/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=914/index.html|дата копіі=03.03.2008}}</ref>. У фінале ж зборная ФРН прагуляла зборнай Італіі зь лікам 1:3<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=923/index.html|загаловак=Italians triumph in heavyweight rumble|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20080220014028/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=923/index.html|дата копіі=20.02.2008}}</ref>. === Добры працяг === Пераможныя традыцыі 1970-х гадоў былі падтрыманыя новым пакаленьнем гульцоў, сярод якіх былі [[Карл-Гайнц Румэніге]], [[Лётар Матэўс]], [[Рудзі Фёлер]], [[Юрген Клінсман]] і [[Томас Гэсьлер]], што сталі зоркамі сусьветнага футбола. Па няўдалым выступе на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|чэмпіянаце Эўропы ў 1984 годзе]] з пасаду галоўнага трэнэра быў звольнены Дэрваль, якога на пасадзе замяніў Бэкенбаўэр. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Мэксыка|Мэксыцы]] 1986 году зборная Нямеччыны ізноў трапіла ў фінал, дзе зноў задаволілася толькі срэбрам, саступіўшы [[Мужчынская зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]], натхнёнай [[Дыега Марадона]]м. [[Файл:Maradona and Rummenigge.jpg|значак|Капітаны [[Дыега Марадона]] і [[Карл-Гайнц Румэніге]] перад фіналам [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянату сьвету 1986 году]] паміж [[Мужчынская зборная Аргентыны па футболе|зборнымі Аргентыны]] і Нямеччыны.]] На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|чэмпіянаце сьвету 1990 году]] ў Італіі зборная Заходняй Нямеччыны здабыла свой трэці тытул чэмпіёна сьвету<ref name="WC1990-Overview" >{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=76/overview.html|загаловак=1990 FIFA World Cup Italy&nbsp;– Germany hit winning note as Italian chorus fades|выдавецтва=FIFA|дата доступу=01.02.2012|копія=https://web.archive.org/web/20070623105206/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=76/overview.html|дата копіі=23.06.2007}}</ref>. Пад капітанствам Лётара Матэўса каманда перамагла зборныя Югаславіі (4:1), [[Мужчынская зборная Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў па футболе|ААЭ]] (5:1), Нідэрляндаў (2:1), Чэхаславаччыны (1:0) і Ангельшчыны (1:1 і 4:3 у сэрыі пэнальці), выйшаўшы ў фінальны матч, дзе іх зноў чакалі аргентынцы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=159/index.html|загаловак=Gazza weeps as Germans prevail|выдавецтва=FIFA|дата доступу=08.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20100322194352/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=159/index.html|дата копіі=22.03.2010}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=76/results/index.html|загаловак=1990 FIFA World Cup Italy&nbsp;– Matches|выдавецтва=FIFA|дата доступу=01.02.2012|копія=https://web.archive.org/web/20070623114221/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=76/results/index.html|дата копіі=23.06.2007}}</ref>. Зборная ФРН перамагла ў [[Рым]]е зь лікам 1:0, і адзіны гол быў загнаны з пэнальці [[Андрэас Брэмэ|Андрэасам Брэмэ]] на 85-й хвіліне сустрэчы<ref name="WC1990-Overview" />. Бэкенбаўэр, які заваяваў тытул чэмпіёна сьвету як капітан нацыянальнай зборнай у 1974 годзе, такім чынам стаў першым чалавекам, які выйграў чэмпіянат сьвету яшчэ як трэнэр<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=25113/bio.html|загаловак=Franz Beckenbauer|выдавецтва=FIFA|дата доступу=01.02.2012|копія=https://web.archive.org/web/20080306212536/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=25113/bio.html|дата копіі=06.03.2008}}</ref>, і другім, хто зрабіў гэта як гулец і трэнэр, бо першым быў [[Марыю Загальлю]] з [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. Пасьля трыюмфу Бэкенбаўэр пакінуў трэнэрскую пасаду, а ягонае месца заняў [[Бэрці Фогтс]], які да таго трэнаваў быў моладзевымі зборнымі ФРН. Па чэмпіянаце сьвету 1990 году адбылося аб’яднаньне Нямеччыны, і немцы, выкарыстаўшы набытыя рэсурсы, як то прыдбаўшы ўсходненямецкага футбаліста [[Матыяс Замэр]], выйгралі [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|чэмпіянат Эўропы 1996 году]], перамогшы ў фінале чэхаў зь лікам 2:1. === Перабудова === [[Файл:2019-09-27 DFB Bundestag Oliver Bierhoff by OlafKosinsky MG 4873.jpg|значак|зьлева|Колішні нямецкі нападнік [[Оляф Бірхаф]], дубль якога ў фінале [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|эўрапейскага першынства ў 1996 годзе]] прынёс Нямеччыне тытул чэмпіёнаў Эўропы.]] На гэтым посьпехі скончыліся і Нямеччыны патрэбна была сур’ёзная рэарганізацыя нацыянальнага футболу. У чвэрцьфінале [[чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|чэмпіянату сьвету 1998 году]] зборная патрывала зруйнавальную паразу зь лікам 0:3 ад [[Мужчынская зборная Харватыі па футболе|зборнай Харватыі]], якая павергла нямецкіх заўзятараў у стан шоку, а на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|чэмпіянат Эўропы 2000 году]] ўсё было зусім ужо дрэнна, бо саступіўшы зборным Ангельшчыны і [[Мужчынская зборная Партугаліі па футболе|Партугаліі]], немцы скончылі групавы турнір на ніжнім радку табліцы і пакінулі чэмпіянат. Праўда, на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]] дружына дайшла да фіналу, дзе саступіла бразыльцам зь лікам 0:2, але гэта збольшага адбылося дзякуючы лёгкай сетцы ў плэй-оф і дасьведчаным вэтэранам у камандзе. Капітан і брамнік зборнай [[Олівэр Кан]] атрымаў «[[Залаты мяч]]»<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/germany/newsid_2081000/2081522.stm|загаловак=Kahn wins Golden Ball award|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=02.07.2002|копія=https://web.archive.org/web/20160306082651/http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/germany/newsid_2081000/2081522.stm|дата копіі=06.03.2016}}</ref>, што стала першым разам у гісторыі чэмпіянатаў сьвету, калі менавіта галкіпэр быў прызнаны найлепшым гульцом турніру<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/germany/newsid_2075000/2075695.stm|загаловак=Kahn named top keeper|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=30.06.2002|копія=https://web.archive.org/web/20180915094906/http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/germany/newsid_2075000/2075695.stm|дата копіі=15.09.2018}}</ref>. На [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|Эўра-2004]] зборную Нямеччыны чакаў такі жа ганебны выступ як і на папярэднім першынстве Эўропы, бо нічыі з [[Мужчынская зборная Латвіі па футболе|зборнымі Латвіі]] і Нідэрляндаў, і параза ад [[Мужчынская зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]] пакінуў немцаў па-за бортам плэй-оф. [[Рудзі Фёлер]]а, які тады ачольваў зборную, выправілі ў адстаўку і даверылі падрыхтоўку да хатняга чэмпіянату сьвету Юргену Клінсману. === Хатні чэмпіянат сьвету 2006 году === Зборная Нямеччыны, як гаспадыня чэмпіянату не праходзіла кваліфікацыю і адразу была вызначаная ў групу А, у якую згодна зь лёсаваньнем патрапілі [[Мужчынская зборная Польшчы па футболе|зборныя Польшчы]], [[Мужчынская зборная Коста-Рыкі па футболе|Коста-Рыкі]] і [[Мужчынская зборная Эквадору па футболе|Эквадору]]. [[Файл:World Cup 2006 German fans at Bochum.jpg|значак|Заўзятары зборнай Нямеччыны падчас [[чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|чэмпіянату сьвету 2006 году]].]] У матчы адкрыцьця немцы сустракаліся з зборнай Коста-Рыкі, вельмі добра пачаўшы матч. Немцы мелі перавагу ў ліку, не зважаючы на тое, што кастарыканцы таксама заганялі мячы ў браму суперніка. Сустрэча завяршылася зь лікам 4:2 на карысьць зборнай Нямеччыны. Два галы ў немцаў пацэліў [[Міраслаў Клёзэ]], у якога ў гэты дзень (9 чэрвеня), да таго ж, быў дзень нараджэньня. Другі матч выдаўся вельмі складаным, бо зборная Польшчы вельмі добра абараняла сваю браму. Да таго ж, у маючых польскія карані, нападнікаў, [[Лукаш Падольскі|Лукаша Падольскі]] і Клёзэ, не атрымлівалася трапна завяршаць свае стрэлы. Пад заслону матчу [[Олівэр Найвіль]], які выйшаў на замену, здолеў замкнуць прастрэл [[Давід Аданкор|Давіда Аданкора]], што дало немцам перамогу зь лікам 1:0. Апошні матч групавога турніру павінен быў стаць дужаньнем за першае месца ў групе, але як такога дужаньня не атрымалася. Зборная Нямеччыны моцна дадала ў параўнаньні зь першым матчам і з добрай абаронай змагла правесьці тры неўзаемных мячы ў браму зборнай Эквадору. [[Файл:WC 2006 - Germany v Costa Rica - teams.jpg|значак|зьлева|Перад матчам чэмпіянату сьвету 2006 году паміж Нямеччынай і Коста-Рыкай.]] На стадыі плэй-оф, першым супернікам зборнай Нямеччыны стала [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|зборная Швэцыі]]. Падапечныя Клінсмана згулялі выдатны матч, выйграўшы 2:0. Пасьля гэтага матчу аб гаспадарах сур’ёзна загаварылі як аб прэтэндэнтах на мэдалі. Гэтыя амбіцыі пацьвердзіў і наступны матч супраць аднаго з фаварытаў турніру, якім стала аргентынская дружына. Прапусьціўшы першы мяч, немцы паказалі сябе сапраўднай баявой камандай і здолелі адгуляцца. У сэрыі пэнальці нэрвы здалі ў прадстаўнікоў Паўднёвай Амэрыкі. Запал на полі ахапіў гульцоў нават па сустрэчы, і паміж футбалістамі абедзьвюх камандаў усчалася бойка. У паўфінале зборная Нямеччыны была спыненая зборнай Італіі. Увесь матч ішло роўнае бескампраміснае дужаньне, з нападамі то на адную, то на іншую браму, але абарона абедзьвюх камандаў гуляла лепш за нападнікаў. Асноўны час скончыўся ўнічыю 0:0, а дадатковы час таксама быў у тым жа ключы. Аднак, на апошніх хвілінах італьянцы здолелі выйсьці наперад, калі пасьля розыгрышу кутняга дакладны абводны ўдар выканаў [[Фабіё Гроса]]. Немцы кінуліся амаль усёй камандай да брамы суперніка і прапусьцілі контравыпад [[Алесандра дэль П’ера]], які давёў лік да 2:0. У паядынку за бронзавыя мэдалі супраць зборнай Партугаліі мясцовыя заўзятары зноў пабачылі зборную Нямеччыны, якая гарэзна і хораша гуляла як у матчы адкрыцьця. У абароне каманда была стражэйшай, а свой апошні матч у зборнай гуляў галкіпэр Олівэр Кан. Зь лікам 3:1, паказаўшы цікавы атакавалы футбол, зборная стала трэцяй зборнай у сьвеце на найбліжэйшыя чатыры гады. === Эра Лёва === Пачатак адборачным матчаў чэмпіянату Эўропы 2008 году быў адзначаны прызначэньнем [[Ёахім Лёў|Ёахіма Лёва]]<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/teams/germany/5171242.stm|загаловак=Klinsmann quits as Germany coach|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=12.07.2006|копія=https://web.archive.org/web/20200801004455/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/teams/germany/5171242.stm|дата копіі=01.08.2020}}</ref>. На самім чэмпіянаце зборная перамагла ў двух з трох матчах у групе і пракрочыла ў плэй-оф<ref>{{навіна|аўтар=Chowdhury, Saj|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363084.stm|загаловак=Austria 0–1 Germany & Poland 0–1 Croatia|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=16.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20180616233454/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363084.stm|дата копіі=16.06.2018}}</ref>. У чвэрцьфінале зборная перамагла зборную Партугаліі зь лікам 3:2<ref>{{навіна|аўтар=McKenzie, Andrew|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363493.stm|загаловак=Portugal 2–3 Germany|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=19.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20180628234446/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363493.stm|дата копіі=28.06.2018}}</ref>, а ў паўфінале былі выбітыя туркі<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363524.stm|загаловак=Germany 3–2 Turkey|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=25.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20081102220824/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363524.stm|дата копіі=02.11.2008}}</ref>. У фінальным матчы зборная Нямеччына зазнала паразу ад [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] зь лікам 0:1, стаўшы віцэ-чэмпіёнам турніру<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363545.stm|загаловак=Germany 0–1 Spain|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=29.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20170806104600/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/euro_2008/7363545.stm|дата копіі=06.08.2017}}</ref>. [[Файл:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 (04).jpg|значак|Каманда ў верасьні 2012 году.]] На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянаце сьвету 2010 году]] зборная Нямеччыны выйграла сваю групу і прайшла ў плэй-оф. У 1/8 фіналу яна перамагла зборную Ангельшчыны 4:1<ref>{{навіна|аўтар=McCarra, Kevin|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2010/jun/27/germany-england-world-cup-2010|загаловак=World Cup 2010: Germany tear down England's defence|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=27.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20191105145826/https://www.theguardian.com/football/2010/jun/27/germany-england-world-cup-2010|дата копіі=05.11.2019}}</ref>. Міраслаў Клёзэ ўраўнаўся ў колькасьці галоў на чэмпіянатах сьвету, якіх у яго таксама стала 14<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/tournaments/worldcup/players/index.html|загаловак=FIFA World Cup Record&nbsp;– Players|выдавецтва=FIFA|дата доступу=14.01.2012|копія=https://web.archive.org/web/20070616092411/http://fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/tournaments/worldcup/players/index.html|дата копіі=16.06.2007}}</ref>, калі нямецкая дружына перамагла зборную Аргентыны зь лікам 4:0 у чвэрцьфінале<ref>{{навіна|аўтар=Fifield, Dominic|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2010/jul/03/germany-argentina-world-cup-2010|загаловак=World Cup 2010: Germany dump Diego Maradona and Argentina out|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=03.07.2010|копія=https://web.archive.org/web/20210120144810/https://www.theguardian.com/football/2010/jul/03/germany-argentina-world-cup-2010|дата копіі=20.01.2021}}</ref>. У паўфінале нямецкія футбалісты зазналі паразу зборнай Гішпаніі зь лікам 0:1<ref>{{навіна|аўтар=McCarra, Kevin|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2010/jul/07/germany-spain-world-cup-match-report|загаловак=World Cup 2010: Spain overcome Germany after Carles Puyol winner|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.07.2010|копія=https://web.archive.org/web/20211008172823/https://www.theguardian.com/football/2010/jul/07/germany-spain-world-cup-match-report|дата копіі=08.10.2021}}</ref>. У матчы за трэцяе месца каманда была мацней за зборную Ўругваю зь лікам 3:2<ref>{{навіна|аўтар=Duxbury, Nick|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2010/jul/10/world-cup-2010-germany-uruguay|загаловак=World Cup 2010: Germany defeated Uruguay 3–2 to take third place. in third-place thriller|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=10.07.2010|копія=https://web.archive.org/web/20140117011940/http://www.theguardian.com/football/2010/jul/10/world-cup-2010-germany-uruguay|дата копіі=17.01.2014}}</ref>. [[Томас Мюлер]] атрымаў «Залатую буцу», а таксама прыз найлепшага маладога гульца<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/awards/goldenboot/index.html|загаловак=Golden Boot|выдавецтва=FIFA|дата доступу=02.03.2012|копія=https://web.archive.org/web/20110213001736/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/awards/goldenboot/index.html|дата копіі=13.02.2011}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1394236.html|загаловак=Muller named Hyundai Best Young Player|выдавец=FIFA|дата публікацыі=09.03.2011|копія=https://web.archive.org/web/20121103210909/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1394236.html|дата копіі=03.11.2012}}</ref>. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянаце Эўропы 2012 году]] каманда зь Нямеччыны трапіла ў групу B поруч з зборнымі Партугаліі, Нідэрляндаў і Даніі. Нямецкая дружына перамагла ўва ўсіх трох групавых матчах, а затым выбіла [[Мужчынская зборная Грэцыі па футболе|зборную Грэцыі]] ў чвэрцьфінале, усталяваўшы рэкорд у 15 перамог запар ва ўсіх афіцыйных матчах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7e260aaf70-c7e32fcba8c2-1000--germany-overpower-greece-in-uefa-euro-2012-quarter-finals/|загаловак=Germany overpower Greece in Gdansk|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=22.06.2012|дата доступу=07.07.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200211091800/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15173/match=2003344/postmatch/report/index.html|дата копіі=11.02.2020}}</ref>. У паўфінале каманда прагуляла італьянцам зь лікам 1:2. [[Файл:Deutsche Fußballnationalmannschaft 2011-06-03 (01).jpg|значак|зьлева|Зборная Нямеччыны перад адным з матчаў кваліфікацыі да [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянату Эўропы 2012 году]].]] У адборачным турніры да [[чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]] немцы страцілі ўсяго два пункты. Вядучы 4:0 у матчы супраць зборнай Швэцыі, «бундэстым» страціла перавагу ў самым канцы гульні, і ў выніку швэды выратавалі матч, ураўнаўшы лік. Зборная Нямеччыны трапіла ў адную групу на чэмпіянаце сьвету 2014 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/groups/group=255945/index.html|загаловак=2014 Fifa World Cup&nbsp;– Group G|выдавецтва=FIFA|дата доступу=01.06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140413185822/http://www.fifa.com/worldcup/groups/group=255945/index.html|дата копіі=13.04.2014}}</ref> разам з камандамі з Партугаліі, [[Мужчынская зборная Ганы па футболе|Ганы]] і [[Мужчынская зборная ЗША па футболе|ЗША]]. Першы матч супраць партугальцаў, які некаторыя называлі «каманда ўсіх талентаў супраць каманды аднаго таленту (маючы на ўвазе [[Крыштыяну Раналду]])», скончыўся разгромам пірэнэйцаў зь лікам 4:0 дзякуючы хет-трыку Томаса Мюлера<ref>{{спасылка|аўтар=Ronay, Barney|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/16/portugal-cristiano-ronaldo-germany-thomas-muller|загаловак=Portugal's Cristiano Ronaldo outshone by Germany's Thomas Müller|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=16.06.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141009005746/http://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/16/portugal-cristiano-ronaldo-germany-thomas-muller|дата копіі=09.10.2014}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=James, David|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/14/world-cup-2014-germany-portugal-cristiano-ronaldo|загаловак=Why Germany's team ethic could be too much for even Cristiano Ronaldo|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=14.06.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141009015317/http://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/14/world-cup-2014-germany-portugal-cristiano-ronaldo|дата копіі=09.10.2014}}</ref>. У матчы супраць зборнай Ганы немцы павялі ў ліку, але ганцы нават здолелі выйсьці наперад. Калі Клёзэ ўраўнаў лік 2:2, ён адзначыўся сваім 15-м голам на чэмпіянаце сьвету і далучыўся да былога бразыльскага нападніка [[Раналду]] на першы радок сьпісу бамбардзіраў турніру ўсіх часоў. Затым зборная Нямеччыны перамагла супернікаў з ЗША, гарантаваўшы сабе месца ў плэй-оф. Матч 1/8 фіналу супраць зборнай Альжыру застаўся без галоў у асноўны час, таму спатрэбіўся экстра-тайм, дзе [[Андрэ Шурле]] загнаў мяч пасьля перадачы Томаса Мюлера. [[Мэсут Эзіль]] правёў другі гол нямецкай каманда на 120-й хвіліне, і матч скончыўся 2:1. У чвэрцьфінале супраць зборнай Францыі адзіны гол на 13-й хвіліне пацэліў [[Матс Гумэльс]], і Нямеччына прабілася ў рэкордны чацьверты запар паўфінал<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/live/football/27463712|загаловак=France 0–1 Germany&nbsp;– watch again&nbsp;– BBC Sport|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=01.01.1970|дата доступу=13.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140714125811/http://www.bbc.com/sport/live/football/27463712|дата копіі=14.07.2014}}</ref>. [[Файл:Agencia-brasil-novas-jogo20140714 0005.jpg|значак|Гульцы нямецкай зборнай з кубкам сьвету ў руках у 2014 годзе.]] Перамога зь лікам 7:1 у паўфінале супраць зборнай Бразыліі стала адным з найбольш запамінальных матчаў у гісторыі чэмпіянатаў сьвету. Нямецкія футбалісты адзначыліся чатырма галамі менш як за сем хвілінаў і ўжо на 30-й хвіліне каманда вяла ў ліку 5:0 дзякуючы галам Томаса Мюлера, Міраслава Клёзэ, [[Самі Хэдыра|Самі Хэдыры]] і двум ударам [[Тоні Кроос]]а. Агульным лікам 7:1 Нямеччына ўсталявала некалькі рэкордаў турніру<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=7/news=the-mineirazo-in-numbers-2402146.html|загаловак=The Mineirazo in numbers|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140709023442/http://www.fifa.com//worldcup/news/y=2014/m=7/news=the-mineirazo-in-numbers-2402146.html|дата копіі=09.07.2014}}</ref>. Фінал чэмпіянату сьвету адбыўся на стадыёне [[Маракана]] ў [[Рыю-дэ-Жанэйру]] 13 ліпеня<ref>{{спасылка|спасылка=https://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/the-rio-report/mueller-world-cup-superstar-messi-wishes-could-132854319.html|загаловак=Why Mueller is the World Cup superstar Messi only dreams of being|выдавецтва=Yahoo!|дата публікацыі=12.07.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141006184319/https://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/the-rio-report/mueller-world-cup-superstar-messi-wishes-could-132854319.html|дата копіі=06.10.2014}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Futterman, Matthew|спасылка=https://www.wsj.com/articles/the-world-cup-final-the-best-team-vs-the-best-player-1405115575|загаловак=The World Cup Final: The Best Team vs. the Best Player|выдавецтва=The Wall Street Journal|дата публікацыі=11.07.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141010094948/http://online.wsj.com/articles/the-world-cup-final-the-best-team-vs-the-best-player-1405115575|дата копіі=10.10.2014}}</ref>. Гол [[Марыё Гёцэ]] на 113-й хвіліне прынёс зборнай перамогу над зборнай Аргентыны зь лікам 1:0, і каманда стала першай эўрапейскай камандай, якая стала пераможцам чэмпіянат сьвету ў Паўночнай ці Паўднёвай Амэрыках, і другой эўрапейскай зборнай, што заваявала тытул па-за межамі Эўропы<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dw.de/g%C3%B6tze-volley-gives-germany-their-fourth-world-cup-title/a-17783117|загаловак=Götze volley gives Germany their fourth World Cup title|выдавецтва=Deutsche Welle|дата доступу=14.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140714112209/http://www.dw.de/g%C3%B6tze-volley-gives-germany-their-fourth-world-cup-title/a-17783117|дата копіі=14.07.2014}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/2014/07/14/sports/worldcup/world-cup-2014-germany-defeats-argentina-in-final.html|загаловак=Germans End Long Wait: 24 Years and a Bit Extra|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=13.07.2014|дата доступу=14.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140713224229/http://www.nytimes.com/2014/07/14/sports/worldcup/world-cup-2014-germany-defeats-argentina-in-final.html|дата копіі=13.07.2014}}</ref>. [[Файл:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|значак|зьлева|Нямецкая каманда па фінале чэмпіянату сьвету 2014 году.]] Пасьля трыюмфу некалькі гульцоў, у тым ліку [[Філіп Лям]], [[Пэр Мэртэзакер]] і Міраслаў Клёзэ, скончыліся кар’еру ў зборнай. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянаце Эўропы 2016 году]] зборная ўпэўнена пракрочыла праз групавы этап, а ў чвэрцьфінале супраць зборнай Італіі немцы загналі мяч першымі, але, разгубіўшы перавагу, завяршылі асноўны час і дадатковы час унічыю 1:1. Перамога была атрыманая толькі ў сэрыі пэнальці. У паўфінале супраць гаспадароў турніру, зборнай Францыі, аслабленая кадравымі стратамі Нямеччыны ў многіх паказьніках змагла перасягнуць суперніка, выбіўшы немцаў зь лікам 2:0. На Кубак канфэдэрацыяў 2017 году каманда прыехала з другім складам, што не перашкодзіла здабыць тытул. Пасьля таго як Нямеччына выйграла ўсе матчы кваліфікацыі і Кубак канфэдэрацыяў у папярэднім годзе, яна пачала [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянаце сьвету 2018 году]] з паразы ад [[Мужчынская зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]], што стала першай паразай у стартавым матчы ад чэмпіянату сьвету 1982 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://scroll.in/field/882984/fifa-world-cup-group-f-germany-vs-mexico-live-defending-champions-begin-russia-2018-campaign|загаловак=World Cup, Group F, Germany v Mexico as it happened: World Champions stunned by Lozano and Co|дата публікацыі=17.06.2018|дата доступу=17.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180717100004/https://amp.scroll.in/article/882984/fifa-world-cup-group-f-germany-vs-mexico-live-defending-champions-begin-russia-2018-campaign|дата копіі=17.07.2018}}</ref>. У другім матчы немцы перамаглі зборную Швэцыі зь лікам 2:1 дзякуючы пераможнаму голу Тоні Крооса ў дадатковы час, але затым каманда была выбітая з турніру пасьля паразы 0:2 ад [[Мужчынская зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэі]]. У сакавіку 2021 году Нямецкі футбольны зьвяз абвесьціў, што Лёў сыдзе з пасады галоўнага трэнэра пасьля [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|Эўра-2020]]<ref>{{навіна|аўтар=Blitz, Sam|спасылка=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/joachim-low-germany-euro-2020-b1814444.html|загаловак=Joachim Low: Germany manager to step down after Euro 2020|выдавец=The Independent|дата публікацыі=09.03.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210309154130/https://www.independent.co.uk/sport/football/international/joachim-low-germany-euro-2020-b1814444.html|дата копіі=09.03.2021}}</ref>. На чэмпіянаце Эўропы 2020 году, які праз пошасьць каранавірусу быў перанесены на 2021 год, зборная Нямеччыны згуляла ўсе свае матчы групавога этапу ўдома на [[Альянц Арэна|Альянц Арэне]] ў Мюнхэне. Першы матч каманда прагуляла зборнай Францыі 0:1 праз аўтаголу Матса Гумэльса, а затым перамагла партугальцаў 4:2 і зьвяла ўнічыю матч супраць зборнай Вугоршчыны 2:2. У 1/8 фіналу немцы на [[Ўэмблі]] саступілі зборнай Ангельшчыны зь лікам 0:2 і пакінулі турнір. === Апошнія гады === [[Файл:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|значак|Матч паміж зборнымі Нямеччыны і [[Мужчынская зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]] на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|чэмпіянаце сьвету 2026 году]].]] 1 жніўня 2021 году [[Ганс Флік]] быў афіцыйна прызначаны на пасаду галоўнага трэнэра зборнай. Экспэрыменты новага трэнэра на старце далі плён у выглядзе чатырох перамог. Агулам каманда стала першая з тых, хто кваліфікаваўся на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянат сьвету 2022 году]] праз адборачны турнір. На самім турніры зборная Нямеччыны трапіла ў адную групу разам з Гішпаніяй, Японіяй і Коста-Рыкай. Каманда пачала турнір з шакавальнай паразы 1:2 ад [[Мужчынская зборная Японіі па футболе|зборнай Японіі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2022/nov/23/germany-v-japan-world-cup-2022-live|загаловак=Germany 1–2 Japan: World Cup 2022 – as it happened|выдавецтва=the Guardian|дата публікацыі=23.11.2022|дата доступу=12.12.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221127041050/https://www.theguardian.com/football/live/2022/nov/23/germany-v-japan-world-cup-2022-live|дата копіі=27.11.2022}}</ref>. Зборная Нямеччыны згуляла ўнічыю 1:1 з Гішпаніяй<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/fifa-world-cup-2022-in-qatar-live-spain-v-germany-updates_sto9242781/story.shtml|загаловак=Spain 1–1 Germany: Niclas Fullkrug strikes late to salvage draw for Hansi Flick's side at World Cup|выдавецтва=Eurosport|дата публікацыі=27.11.2022|дата доступу=12.12.2022}}</ref>, а затым была выбітая з турніру ўжо на групавым этапе другі раз запар, не зважаючы на перамогу 4:2 над Коста-Рыкай, бо немцы не прайшлі далей праз розьніцу загнаных і прапушчаных галоў<ref>{{спасылка|аўтар=Pearson, Matt|спасылка=https://www.dw.com/en/germany-eliminated-from-second-consecutive-world-cup-in-group-stages/a-63956794|загаловак=Germany out of World Cup at group stage|выдавецтва=DW|дата публікацыі=01.12.2022|дата доступу=05.12.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221205144118/https://www.dw.com/en/germany-eliminated-from-second-consecutive-world-cup-in-group-stages/a-63956794|дата копіі=05.12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dw.com/en/opinion-germany-no-longer-an-elite-team/a-63905670|загаловак=Opinion: Germany no longer an elite team|выдавецтва=DW|дата доступу=30.06.2026}}</ref>. 22 верасьня 2023 году [[Юліян Нагельсман]] быў прызначаны новым галоўным трэнэрам каманды<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66855270|загаловак=Julian Nagelsmann: Former Bayern Munich boss appointed Germany manager|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=22.09.2023|дата доступу=22.09.2023}}</ref>. Як гаспадары [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]], зборная Нямеччыны перамагла ў стартавым матчы турніру супраць [[Мужчынская зборная Шатляндыі па футболе|зборнай Шатляндыі]] зь лікам 5:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/690573|загаловак=Hosts Germany thrash Scotland in Euro 2024 opener|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=15.06.2024|дата доступу=20.06.2024}}</ref>. У другім матчы Нямеччына перамагла зборную Вугоршчыны 2:0 і кваліфікавалася ў 1/8 фіналу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/live/cy99ezlkyk0t#Report|загаловак=Musiala shines as Germany beat Hungary to reach last 16|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=19.06.2024|дата доступу=20.06.2024}}</ref>. Пасьля перамогі над зборнай Даніі ў 1/8 фіналу Нямеччына выйшла ў чвэрцьфінал, дзе саступіла зборнай Гішпаніі зь лікам 1:2 у дадатковы час<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036205--spain-vs-germany/|загаловак=Spain 2–1 Germany|выдавецтва=UEFA|дата доступу=06.07.2024}}</ref>. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|чэмпіянаце сьвету 2026 году]] нямецкая каманда трапіла ў групу поруч з зборнымі [[Мужчынская зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]], Эквадору і [[Мужчынская зборная Кот д’Івуару па футболе|Кот д’Івуару]]<ref>{{навіна|аўтар=Liew, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/28/germany-world-cup-2024-jurgen-klopp-julian-nagelsmann|загаловак=Germany trapped between past and future with team lost in identity malaise|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=28.06.2026}}</ref>. Нямеччына перамагла зборную Кюрасао 7:1 і Кот д’Івуар 2:1 на групавым этапе, кваліфікаваўшыся ў плэй-оф упершыню з 2014 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/760422|загаловак=Havertz double leads Germany in WC opening rout of Curaçao|выдавецтва=ESPN|дата доступу=16.06.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/germany-vs-ivory-coast/report/549798|загаловак=Undav clinches win over Ivory Coast as Germany reach knockouts|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=20.06.2026|дата доступу=21.06.2026}}</ref>. У 1/16 фіналу іхнымі супернікам стала [[Мужчынская зборная Парагваю па футболе|зборная Парагваю]]. Асноўны і дадатковы час завяршыўся ўнічыю 1:1, а ў сэрыі пэнальці немцы сэнсацыйна саступілі парагвайцам зь лікам 3:4 і пакінулі турнір<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/germany-vs-paraguay-live-updates-world-cup-2026-score-result/MwjKp8C1Omtc/|загаловак=Paraguay stun Germany on penalties in seismic World Cup shock: Live updates and reaction|выдавецтва=The Athletic|дата публікацыі=29.06.2026|дата доступу=29.06.2026}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Slater, Matt|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/7407640/2026/06/29/germany-world-cup-failure/|загаловак=Germany were once World Cup kings. Now they're simply not that good|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=30.06.2026}}</ref>. 24 ліпеня 2026 году Нямецкі футбольны зьвяз прызначыў [[Юрген Клёп|Юргена Клёпа]] на пасаду галоўнага трэнэра. == Трэнэры == {| class="wikitable" !Імя !Пэрыяд !Гульняў !В !Н !П !Дасягненьні |- | Камітэт НФЗ | align="center" |1908—1927 | align="center" | 63 | align="center" | 18 | align="center" | 13 | align="center" | 32 | |- | [[Ота Нэрц]] | align="center" |1928—1936 | align="center" | 70 | align="center" | 42 | align="center" | 10 | align="center" | 18 | |- | [[Зэп Гэрбэргер]] | align="center" |1936—1964 | align="center" | 162 | align="center" | 92 | align="center" | 26 | align="center" | 44 | Чэмпіёны [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|ЧС-1954]] |- | [[Гэльмут Шэн]] | align="center" |1964—1978 | align="center" | 139 | align="center" | 87 | align="center" | 30 | align="center" | 22 | Чэмпіёны [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|Эўра-1972]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|ЧС-1974]] |- | [[Юп Дэрваль]] | align="center" |1978—1984 | align="center" | 67 | align="center" | 45 | align="center" | 11 | align="center" | 11 | Чэмпіёны [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|Эўра-1980]] |- | [[Франц Бэкенбаўэр]] | align="center" |1984—1990 | align="center" | 66 | align="center" | 36 | align="center" | 17 | align="center" | 13 | Чэмпіёны [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|ЧС-1990]] |- | [[Бэрці Фогтс]] | align="center" |1990—1998 | align="center" | 102 | align="center" | 67 | align="center" | 23 | align="center" | 12 | Чэмпіёны [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|Эўра-1996]] |- | [[Эрых Рыбэк]] | align="center" |1998—2000 | align="center" | 24 | align="center" | 10 | align="center" | 6 | align="center" | 8 | |- | [[Рудзі Фёлер]] | align="center" |2000—2004 | align="center" | 53 | align="center" | 29 | align="center" | 11 | align="center" | 13 | |- | [[Юрген Клінсман]] | align="center" |2004—2006 | align="center" | 34 | align="center" | 20 | align="center" | 8 | align="center" | 6 | |- | [[Ёахім Лёў]] | align="center" |2006—2021 | align="center" | 198 | align="center" | 124 | align="center" | 40 | align="center" | 34 | Чэмпіёны [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|ЧС-2014]] |- | [[Гансі Флік]] | align="center" |2021—2023 | align="center" | 25 | align="center" | 12 | align="center" | 7 | align="center" | 6 | |- | в. а. [[Рудзі Фёлер]] | align="center" |2023 | align="center" | 1 | align="center" | 1 | align="center" | 0 | align="center" | 0 | |- | [[Юліян Нагельсман]] | align="center" |2023—2026 | align="center" | 37 | align="center" | 23 | align="center" | 7 | align="center" | 7 | |- | [[Юрген Клёп]] | align="center" | з 2026 | align="center" | 0 | align="center" | 0 | align="center" | 0 | align="center" | 0 | |} == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — першы раўнд * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''забароненая'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — другое месца {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ⅟₁₆ фіналу {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — другое месца {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — чвэрцьфінал {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.dfb.de/ Афіцыйны сайт]. {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Нямеччыны на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |ФРН на ЧС-1954 |ФРН на ЧС-1974 |ФРН на ЧС-1982 |ФРН на ЧС-1986 |Нямеччына на ЧС-1990 |Нямеччына на ЧС-1994 |Нямеччына на ЧС-1998 |Нямеччына на ЧС-2002 |Нямеччына на ЧС-2006 |Нямеччына на ЧС-2010 |Нямеччына на ЧС-2014 |Нямеччына на ЧС-2018 |Нямеччына на ЧС-2022 |Нямеччына на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Нямеччыны на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |ФРН на ЧЭ-1972 |ФРН на ЧЭ-1976 |ФРН на ЧЭ-1980 |ФРН на ЧЭ-1984 |ФРН на ЧЭ-1988 |Нямеччына на ЧЭ-1992 |Нямеччына на ЧЭ-1996 |Нямеччына на ЧЭ-2000 |Нямеччына на ЧЭ-2004 |Нямеччына на ЧЭ-2008 |Нямеччына на ЧЭ-2012 |Нямеччына на ЧЭ-2016 |Нямеччына на ЧЭ-2020 |Нямеччына на ЧЭ-2024 }} {{Чэмпіёны сьвету па футболе}} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Нямеччыны па футболе| ]] rd6q87cixr9ou173hyk3j4prpougw0s 0 37584 2686598 2685825 2026-08-24T19:05:18Z Dymitr 10914 стыль 2686598 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Нідэрлянды |Лягатып = Netherlands national football team logo.svg |Фэдэрацыя = [[Каралеўскі нідэрляндзкі футбольны зьвяз]] |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = {{Футбол Бэльгія|няма}} 1:4 Нідэрлянды<br />([[Антвэрпэн]], [[Бэльгія]]; 30 красавіка 1905) |Перамога = Нідэрлянды 11:0 {{Футбол Сан-Марына|няма}}<br />([[Эйндговэн]], [[Нідэрлянды]]; 2 верасьня 2011) |Параза = Нідэрлянды 2:12 [[Аматарская зборная Ангельшчыны па футболе|Аматары Ангельшчыны]]<br />([[Гаага]], [[Нідэрлянды]]; 1 красавіка 1907) |Удзелаў у ЧС = 12 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Віцэ-чэмпіёны ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 11 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]]) | pattern_la1 = _ned26h | pattern_b1 = _ned26h | pattern_ra1 = _ned26h | pattern_sh1 = _ned26h | pattern_so1 = | leftarm1 = FF5533 | body1 = FF5533 | rightarm1 = FF5533 | shorts1 = 000000 | socks1 = FF5533 | pattern_la2 = _ned26a | pattern_b2 = _ned26a | pattern_ra2 = _ned26a | pattern_sh2 = _ned26a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF6600 | socks2 = FFFFFF }} '''Мужчы́нская збо́рная Нідэрля́ндаў па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Нідэрлянды]] ў міжнародных матчах па [[футбол]]е. [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|Чэмпіёны Эўропы 1988 году]]. == Гісторыя == === Раньнія часы === [[Файл:Nederlands elftal 1905 colorized.jpg|значак|зьлева|Нідэрляндзкая каманда 1905 году.]] Зборная Нідэрляндаў згуляла свой першы міжнародны матч у [[Антвэрпэн]]е супраць [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] 30 красавіка 1905 году. Гульцы да матчу былі адабраныя камісіяй зь пяці чалавек ад [[Каралеўскі нідэрляндзкі футбольны зьвяз|Каралеўскага нідэрляндзкага футбольнага зьвязу]]. Пасьля 90 хвілінаў сустрэчы лік быў роўны 1:1. З улікам, што матч ладзіўся за Кубак ван дэн Абээле, ён перайшоў у дадатковы час, падчас якога [[Эдзі дэ Нэвэ]] тройчы ўлучыў мяч у браму супернікаў, усталяваўшы вынік 4:1 на карысьць Нідэрляндаў<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.iffhs.de/?29da14a8db55291a14681bd4685fdcdc3bfcdc0aec28d6eda0a61c|загаловак=Netherlands: Full "A" internationals (1905–1910)|выдавецтва=International Federation of Football History & Statistics|дата доступу=15.05.2010|копія=https://web.archive.org/web/20120403235540/http://www.iffhs.de/?29da14a8db55291a14681bd4685fdcdc3bfcdc0aec28d6eda0a61c|дата копіі=03.04.2012}}</ref>. Аднак некаторыя гісторыкі прыпісваюць адзін з гэтых галоў [[Вілем Гэсэлінк|Вілему Гэсэлінку]]<ref>{{спасылка|аўтар=Joshua, Rick|спасылка=https://www.bayerncentral.com/2017/09/willem-hesselink-original-mr-bayern/|загаловак=Willem Hesselink: The original "Mr. Bayern"|дата публікацыі=21.09.2017|дата доступу=24.04.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190424041548/https://www.bayerncentral.com/2017/09/willem-hesselink-original-mr-bayern/|дата копіі=24.04.2019}}</ref>. У 1908 годзе зборная Нідэрляндаў узяла ўдзел у сваім першым афіцыйным турніры, якім сталі [[Летнія Алімпійскія гульні 1908 году|летнія Алімпійскія гульні]] ў [[Лёндан]]е. Там яны здабылі бронзавы мэдаль пасьля паразы ад Вялікабрытаніі ў паўфінале, а затым перамаглі [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|зборную Швэцыі]] ў матчы за бронзу зь лікам 2:0<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1908/1908.pdf|загаловак=The fourth Olympiad London 1908|выдавецтва=la84foundation.org|дата доступу=30.12.2008|копія=https://web.archive.org/web/20070927222443/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1908/1908.pdf|дата копіі=27.09.2007}}</ref>. На [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1912]] і [[Летнія Алімпійскія гульні 1920 году|1920]] гадоў Нідэрлянды таксама заваявалі бронзавыя мэдалі<ref>{{спасылка|аўтар=Aarhus, Lars|спасылка=https://www.rsssf.org/tableso/ol1912f.html|загаловак=Games of the V. Olympiad|выдавецтва=RSSSF|дата публікацыі=26.06.2008|дата доступу=11.02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20220711203920/https://www.rsssf.org/tableso/ol1912f.html|дата копіі=11.07.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tableso/ol1920f.html|загаловак=Games of the VII. Olympiad|выдавецтва=RSSSF|дата публікацыі=29.10.2015|дата доступу=11.02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20160701150243/http://www.rsssf.com/tableso/ol1920f.html|дата копіі=01.07.2016}}</ref>. [[Файл:Holland - Switzerland - Football World Cup 1934.jpg|значак|зьлева|Зборная Нідэрляндаў выбягае на матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянату сьвету 1934 году]].]] Зборная прапусьціла першы [[чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянат сьвету 1930 году]] праз высокія кошты падарожжа з Эўропы ў Паўднёвую Амэрыку<ref>{{спасылка|спасылка=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1930.html|загаловак=FIFA World Cup&nbsp;– Classic Moments from FIFA World Cup History|выдавецтва=FIFA|дата доступу=14.06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20060426212450/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1930.html|дата копіі=26.04.2006}}</ref>. Каманда ўпершыню выступіла на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянаце сьвету]] толькі ў 1934 годзе, дзе сустрэлася з [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]]. [[Кік Сьміт]] стаў першым аўтарам голу каманды на сусьветных пяршынствах, аднак каманда была выбітая ўжо ў першым раўндзе<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Fielder|загаловак=The Complete History of the World Cup|выдавецтва=Kindle Edition|год=2018}}</ref>. Другі ўдзел у [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянаце сьвету]] ў 1938 годзе таксама скончыўся выбыцьцём у першым раўндзе, а гэтым разам крыўдзіцелем выступіла [[Мужчынская зборная Чэхаславаччыны па футболе|зборная Чэхаславаччыны]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1172/index.html|загаловак=Czechoslovakia – Netherlands|выдавецтва=FIFA|дата доступу=19.02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20151003220353/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1172/index.html|дата копіі=03.10.2015}}</ref>. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] зборная Нідэрляндаў кваліфікавалася толькі на два міжнародныя турніры да 1970-х гадоў. Аднак, двойчы гэта былі летнія Алімпійскія гульні ў 1948 і 1952 гадах. === Татальны футбол === У 1970-х гадах каманда ўзяла на ўзбраеньне стратэгію [[татальны футбол|татальнага футболу]], распрацаваную футбольным клюбам «[[Аякс Амстэрдам|Аяксам]]». Зборная Нідэрляндаў значна спрагрэсавала, дакрочыўшы да двух фіналаў чэмпіянату сьвету ў 1970-я гады. [[Карлус Албэрту]], капітан бразыльскай зборнай, узгадваў, што нідэрляндзкая каманда была адзінай, якая рабіла нешта інакш чым іншыя<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators/|загаловак=Tactics: Were Holland 1974 the last true innovators?|выдавецтва=Football Further|дата публікацыі=14.07.2010|копія=https://web.archive.org/web/20150702120848/http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators/|дата копіі=02.07.2015}}</ref>. [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-N0716-0311, Fußball-WM, BRD - Niederlande 2-1.jpg|значак|зьлева|Гульцы зборнай Нідэрляндаў перад фіналам [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|чэмпіянату сьвету 1974 году]].]] На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|чэмпіянаце сьвету 1974 году]] зборная перамагла ў другім групавым раўндзе [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборныя Бразыліі]] і [[Мужчынская зборная Аргентыны па футболе|Аргентыны]], трапіўшы ў фінал чэмпіянату сьвету ўпершыню ў сваёй гісторыі. Аднак там яны сустрэліся з [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Заходняй Нямеччыны]] ў [[Мюнхэн]]е. Не зважаючы на тое, што «аранжавыя» выйшлі наперад 1:0 дзякуючы голу з пэнальці [[Ёган Нээскенс|Ёгана Нээскенса]], яшчэ да таго, як які-небудзь нямецкі гулец дакрануўся да мяча. Аднак пазьней рэалізаваны пэнальці [[Паўль Брайтнэр|Паўля Брайтнэра]] і пераможны гол [[Герд Мюлер|Герда Мюлера]] прынесьлі перамогу немцам<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.thescore.ie/holland-1974-world-cup-tragedy-1488354-Jun2014/|загаловак=The greatest World Cup tragedies: Holland 1974|выдавецтва=The Score|дата публікацыі=06.06.2014|дата доступу=06.06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140606222718/http://www.thescore.ie/holland-1974-world-cup-tragedy-1488354-Jun2014/|дата копіі=06.06.2014}}</ref>. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|чэмпіянаце Эўропы 1976 году]] зборная ўпершыню дасягнула фінальнай часткі турніру, аднак у паўфінале нідэрляндцы саступілі ў дадатковы час зборнай Чэхаславаччыны<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b2e5381a3-a1ffd58abfeb-1000--czechoslovakia-battle-rain-and-netherlands-to-reach-euro-/|загаловак=Czechoslovakia rain on Dutch parade|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=03.10.2003|дата доступу=12.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190403203426/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1976/matches/round=191/match=3690/postmatch/report/index.html|дата копіі=03.04.2019}}</ref>, але ў матчы за трэці радок здолелі рэабілітавацца, адолеўшы ў дадатковы час гаспадароў з [[Мужчынская зборная Югаславіі па футболе|зборнай Югаславіі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b2f2bcf30-fadcecdbfdfa-1000--netherlands-edge-yugoslavia-in-euro-1976-third-place-thr/|загаловак=Dutch edge third-place thriller|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=03.10.2003|дата доступу=12.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190403203419/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1976/matches/round=192/match=3692/postmatch/report/index.html|дата копіі=03.04.2019}}</ref>. У 1978 годзе зборная Нідэрляндаў кваліфікавалася на чэмпіянат сьвету ў [[Аргентына|Аргентыне]]. [[Ёган Кройф]] адмовіўся браў удзел у турніры пасьля спробы ягонага выкраданьня разам зь сям’ёю ў іхным доме ў [[Барсэлёна|Барсэлёне]]. Ён паставіў бясьпеку і дабрабыт сям’і вышэй за футбол<ref>{{навіна|аўтар=Doyle, Paul|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2008/apr/16/newsstory.sport15|загаловак=Kidnappers made Cruyff miss World Cup|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=16.04.2008|копія=https://web.archive.org/web/20131205014012/https://www.theguardian.com/football/2008/apr/16/newsstory.sport15|дата копіі=05.12.2013}}</ref>. [[Вілем ван Ганэгем]] таксама адмовіўся гуляць пасьля таго, як ягоны партнэр па [[АЗ Алькмаар|АЗ]] [[Гуга Говэнкамп]] мусіў сысьці з каманды, а сам ван Ганэгем пасварыўся з трэнэрам зборнай аўстрыйцам [[Эрнст Гапэль|Эрнстам Гапэлем]]. Аднак, у складзе ўсё яшчэ былі гуліцы з папярэдняга чэмпіянату, як то [[Ян Ёнгблюд]], [[Роб Рэнсэнбрынк]], Ёган Нээскенс, [[Вім Сюўрбіер]] і [[Руўд Кроль]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://easyweb.easynet.co.uk/goldkeep/Holland78/Squad.htm|загаловак=The Squad|дата доступу=22.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20090413193725/http://easyweb.easynet.co.uk/goldkeep/Holland78/Squad.htm|дата копіі=13.04.2009}}</ref>. Пасьля таго як каманда заняла другое месца ў сваёй групе, саступіўшы [[Мужчынская зборная Пэру па футболе|зборнай Пэру]], яны перамаглі [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборныя Аўстрыі]] і [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|Італіі]], прасунуўшыся ў фінал, дзе іх чакала зборная Аргентыны. Пасьля спрэчнага пачатку, калі аргентынцы паставілі пад пытаньне гіпс на запясьці [[Рэнэ ван дэ Керкгоф]]а, матч перайшоў у дадатковы час, дзе эўрапейская каманда зазнала паразу зь лікам 1:3 пасьля двух галоў [[Марыё Кэмпэс]]а і [[Даніель Бэртоні|Даніеля Бэртоні]]<ref>{{спасылка|аўтар=Hersey, Will|спасылка=https://www.esquire.com/uk/culture/a21454856/argentina-1978-world-cup/|загаловак=Remembering Argentina 1978: The Dirtiest World Cup Of All Time|дата публікацыі=14.06.2018|дата доступу=11.02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200828071101/https://www.esquire.com/uk/culture/a21454856/argentina-1978-world-cup/|дата копіі=28.08.2020}}</ref>. [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|Чэмпіянат Эўропы 1980 году]] стаў апошнім турнірам, на які кваліфікавалася каманда татальнага футболу. Не зважаючы на пашыраны фармат турніру, зборная не дала рады, каб выйсьці з групы, заняўшы месца ніжэй за зборную Чэхаславаччыны ў розьніцы галоў<ref>{{артыкул|аўтар=Barreca, Vincenzo|загаловак=La storia degli Europei – 1980 Germania Ovest|выданьне=Calcio 2000|старонкі=54|год=12.1999}}</ref>. === Далейшыя часы === Вэтэраны, як то Кроль і Рэнсэнбрынк, завяршылі свае кар’еры, а зьмена пакаленьня апынулася хібнай. У выніку зборная прапусьціла [[чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|чэмпіянат сьвету 1982 году]] ў Гішпаніі, [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|чэмпіянат Эўропы 1984 году]] ў Францыі і [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянат сьвету 1986 году]] ў Мэксыцы. [[Файл:EK voetbal in West Duitsland; Nederland tegen Ierland 1 Van Basten, Rijkaard, R. Koeman, E. Koeman, Gullit en Van Breukelen.jpg|значак|Каманда пераможцаў [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|чэмпіянату Эўропы 1988 году]].]] [[Рынус Міхэльс]] вярнуўся разам з тэхнічным асыстэнтам [[Ноль дэ Ройтэр|Нолем дэ Ройтэрам]], каб ачоліць каманду перад [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|чэмпіянатам Эўропы 1988 году]], які ладзіўся ў Заходняй Нямеччыне. Пасьля паразы 0:1 у першым групавым матчы супраць [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборная СССР]], нідэрлянды перамаглі [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборную Ангельшчыны]] зь лікам 3:1, дзякуючы хет-трыку [[Марка ван Бастэн]]а, і выгулялі [[Мужчынская зборная Ірляндыі па футболе|зборную Ірляндыі]] зь лікам 1:0. У паўфінале ван Бастэн загнаў мяч у браму гаспадароў на 89-й хвіліне, выбіўшы з турніру нямецкую каманду<ref name="Riv" >{{спасылка|спасылка=http://www.ajax-usa.com:80/desk/cheeseheads-vs-krauts-30-years-of-enmity.html|загаловак=Cheeseheads vs Krauts": 30 Years of Enmity|выдавецтва=Ajax-USA.com|дата публікацыі=14.06.2004|дата доступу=22.06.2006|копія=https://web.archive.org/web/20100330053429/http://www.ajax-usa.com/desk/cheeseheads-vs-krauts-30-years-of-enmity.html|дата копіі=30.03.2010}}</ref>. Зборная Нідэрляндаў выйграла фінал, адолеўшы зборную СССР дзякуючы галам [[Руўд Гуліт|Руўда Гуліта]] і ван Бастэна. Гэта была першая буйная перамога нацыянальнай зборнай краіны ў гісторыі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b2f78ca99-40f24ef873fd-1000--van-basten-volley-crowns-netherlands-euro-1988-final-win-ag/|загаловак=Van Basten ends Dutch wait|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=05.10.2003|дата доступу=19.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20180902014727/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1988/matches/round=210/match=22/postmatch/report/index.html|дата копіі=02.09.2018}}</ref>. Зборная была адным з фаварытаў на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|чэмпіянаце сьвету 1990 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://apnews.com/7cb5af07edbf0ff39e9271b4c308b6d1|загаловак=WORLD CUP NOTES|выдавецтва=Associated Press|дата публікацыі=01.06.1990|дата доступу=24.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20140723085722/http://www.apnewsarchive.com/1990/World-Cup-Notes/id-7cb5af07edbf0ff39e9271b4c308b6d1|дата копіі=23.07.2014}}</ref>, але там яны толькі двойчы загналі галы цягам групавога этапу. Тым ня менш, «аранжавыя» выйшлі з групы з трэцяга радку, але ня далі рады ў матчы супраць зборнай ФРН<ref name=Riv/>. Каманда дасягнула паўфіналу на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|чэмпіянаце Эўропы 1992 году]] ў Швэцыі. Там нідэрляндцы былі выбітыя будучымі чэмпіёнамі [[Мужчынская зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]] пасьля таго, як [[Пэтэр Шмэйхэль]] адбіў удар ван Бастэна ў сэрыі пэнальці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b304421ec-0ee876f51d67-1000--schmeichel-helps-denmark-down-netherlands-in-euro-1992-s/|загаловак=Schmeichel helps Denmark down Netherlands|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=05.10.2003|дата доступу=19.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190327102639/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1992/matches/round=216/match=6097/postmatch/report/index.html|дата копіі=27.03.2019}}</ref>. Гэта быў апошні буйны турнір ван Бастэна, які неўзабаве атрымаў цяжкую траўму шчыкалаткі і ўрэшце завяршыў кар’еру ў 30 гадоў у 1995 годзе. Гэта таксама быў апошні турнір для Рынуса Міхэльса. [[Дык Адвакаат]] заняў месца Міхэльса з умовай, што наступным годам яго заменіць Ёган Кройф<ref>{{навіна|аўтар=Lovejoy, Joe|спасылка=https://www.independent.co.uk/sport/football-dutchman-for-whom-winning-is-losing-if-dick-advocaats-team-beat-england-in-wednesdays-world-1509666.html|загаловак=Football: Dutchman for whom winning is losing: If Dick Advocaat's team beat England in Wednesday's World Cup tie he will still lose his job. Joe Lovejoy met him|выдавец=The Independent|дата публікацыі=09.10.1993|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220618/https://www.independent.co.uk/sport/football-dutchman-for-whom-winning-is-losing-if-dick-advocaats-team-beat-england-in-wednesdays-world-1509666.html|дата копіі=18.06.2022}}</ref>. Пасьля таго як перамовы паміж Кройфам і футбольным зьвязам праваліліся, Адвакаат застаўся галоўным трэнэрам на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|чэмпіянат сьвету 1994 году]]<ref>{{навіна|аўтар=Goff, Steven|спасылка=http://www.highbeam.com/doc/1P2-872404.html|загаловак=Some Dutch Unhappy Cruyff Out of Picture|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=24.01.1994|копія=https://web.archive.org/web/20121102151430/http://www.highbeam.com/doc/1P2-872404.html|дата копіі=02.11.2012}}</ref>. Галоўнай зоркай нідэрлянцаў таго турніру быў [[Дэніс Бэргкамп]], але каманда дакрочыла толькі да чвэрцьфіналу, дзе саступіла зборнай Бразыліі. Наступным трэнэрам каманды стаў [[Гуўс Гідынк]]. Пад ягоным кіраўніцтвам каманда двойчы выбыла з турніраў пасьля сэрыі пэнальці. Гэтак, на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|чэмпіянаце Эўропы 1996 году]] яны былі выбітыя ў чвэрцьфінале французамі, а праз два гады на сусьветным першынстве няўдача напаткала «аранжавых» у паўфінале з Бразыліяй. Наступнік Гідынка [[Франк Райкаард]] таксама зазнаў паразу з зборнай у сэрыі пэнальці, прагуляўшы ў паўфінале хатняга [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|чэмпіянату Эўропы 2000 году]] зборнай Італіі. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянат сьвету 2002 году]] каманда наагуля ня трапіла. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ⅟₁₆ фіналу {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — паўфінал {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — паўфінал {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100607014542/http://www.knvb.nl/oranje Афіцыйная старонка]{{ref-nl}}{{ref-en}} * [http://www.knvb.nl/ Афіцыйны сайт Футбольнай Асацыяцыі]{{ref-nl}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20210305110644/https://hollandomania.ru/ Расейскі сайт, прысьвечаны зборнай Нідэрляндаў па футболе]{{ref-ru}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Нідэрляндаў на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нідэрлянды}}; |Нідэрлянды на ЧС-1990 |Нідэрлянды на ЧС-1994 |Нідэрлянды на ЧС-1998 |Нідэрлянды на ЧС-2006 |Нідэрлянды на ЧС-2010 |Нідэрлянды на ЧС-2014 |Нідэрлянды на ЧС-2022 |Нідэрлянды на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Нідэрляндаў на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нідэрлянды}}; |Нідэрлянды на ЧЭ-1988 |Нідэрлянды на ЧЭ-1992 |Нідэрлянды на ЧЭ-1996 |Нідэрлянды на ЧЭ-2000 |Нідэрлянды на ЧЭ-2004 |Нідэрлянды на ЧЭ-2008 |Нідэрлянды на ЧЭ-2012 |Нідэрлянды на ЧЭ-2020 |Нідэрлянды на ЧЭ-2024 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Нідэрляндаў па футболе| ]] 8t5xkf23apa10oghsf1ekps0t6hw52x 0 37590 2686570 2678949 2026-08-24T17:21:19Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Партугаліі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Партугаліі па футболе]]: Уніфікацыя 2678949 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Партугалія |Лягатып = |Фэдэрацыя = [[Фэдэрацыя футбольных асацыяцыяў Партугаліі]] |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = [[Фэрнанду Сантуш]] |Найбольш гульняў = [[Крыштыяну Раналду]] (154) |Найбольш пасьпяховы гулец = [[Крыштыяну Раналду]] (85) |Першая гульня = {{Футбол Гішпанія|няма}} 3:1 Партугалія<br />([[Мадрыд]], [[Гішпанія]]; 18 лістапада 1921) |Перамога = Партугалія 8:0 {{Футбол Ліхтэнштайн|няма}}<br />([[Лісабон]], [[Партугалія]]; 18 лістапада 1994)<br />Партугалія 8:0 {{Футбол Ліхтэнштайн|няма}}<br />([[Каімбра]], [[Партугалія]]; 9 чэрвеня 1999)<br />Партугалія 8:0 [[Зборная Кувэйту па футболе|Кувэйт]]<br />([[Лейрыя]], [[Партугалія]]; 19 лістапада 2003) |Параза = Партугалія 0:10 {{Футбол Ангельшчына|няма}}<br />([[Лісабон]], [[Партугалія]]; 25 траўня 1947) |Удзелаў у ЧС = 7 |Першы ЧС = 1966 |Дасягненьні ў ЧС = Трэцяе месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 7 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]]) | pattern_la1 = _por26h | pattern_b1 = _por26h | pattern_ra1 = _por26h | pattern_sh1 = _por26h | pattern_so1 = _por26h2l | leftarm1 = a73737 | body1 = a73737 | rightarm1 = a73737 | shorts1 = a73737 | socks1 = 2d7f7b | pattern_la2 = _por26a | pattern_b2 = _por26a | pattern_ra2 = _por26a | pattern_sh2 = _por26a | pattern_so2 = _por26al | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} '''Збо́рная Партуга́ліі па футбо́ле''' — прадстаўляе [[Партугалія|Партугалію]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і таварыскіх матчах. Чэмпіёны Эўропы [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] году. == Найбольш гульняў == * [[Крыштыяну Раналду]] — 154 матчы * [[Луіш Фігу]] — 127 матчаў * [[Жуан Маўтыньню]] — 113 матчаў * [[Нані]] — 112 матчаў * [[Фэрнанду Коўту]] — 110 матчаў * [[Кеплер Лавэран Ліма Фэрэйра|Пэпэ]] — 99 матчаў * [[Бруну Алвіш]] — 96 матчаў * [[Руй Кошта]] — 94 матчы * [[Рыкарду Карвалью]] — 89 матчаў * [[Пэдру Паўлета]] — 88 матчаў == Найбольш галоў == * [[Крыштыяну Раналду]] — 85 галоў * [[Пэдру Паўлета]] — 47 галоў * [[Эўсэбію]] — 41 гол * [[Луіш Фігу]] — 32 галы * [[Нуну Гоміш]] — 29 галоў * [[Элдэр Паштыга]] — 27 галоў * [[Руй Кошта]] — 26 галоў * [[Нані]] — 24 галы * [[Жуан Пінту]] — 23 галы * [[Таманьіні Мануэл Гоміш Батышта|Нэнэ]] — 22 галы * [[Сыман Саброза]] — 22 галы == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Партугаліі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧС-2006 |Партугалія на ЧС-2010 |Партугалія на ЧС-2014 |Партугалія на ЧС-2018 |Партугалія на ЧС-2026}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Партугаліі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧЭ-2004 |Партугалія на ЧЭ-2008 |Партугалія на ЧЭ-2012 |Партугалія на ЧЭ-2016 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Партугаліі па футболе| ]] panrt77t7ktkzveerx8fowl6zt8qr5j 2686576 2686570 2026-08-24T17:23:51Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Portugal_national_football_team?oldid=1370886700 2686576 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Партугалія |Лягатып = Portugal national football team logo.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = {{Футбол Гішпанія|няма}} 3:1 Партугалія<br />([[Мадрыд]], [[Гішпанія]]; 18 лістапада 1921) |Перамога = Партугалія 9:0 {{Футбол Люксэмбург|няма}}<br />([[Алмансыл]], [[Партугалія]]; 11 верасьня 2023) |Параза = Партугалія 0:10 {{Футбол Ангельшчына|няма}}<br />([[Лісабон]], [[Партугалія]]; 25 траўня 1947) |Удзелаў у ЧС = 9 |Першы ЧС = 1966 |Дасягненьні ў ЧС = Трэцяе месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 9 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]]) | pattern_la1 = _por26h | pattern_b1 = _por26h | pattern_ra1 = _por26h | pattern_sh1 = _por26h | pattern_so1 = _por26h2l | leftarm1 = a73737 | body1 = a73737 | rightarm1 = a73737 | shorts1 = a73737 | socks1 = 2d7f7b | pattern_la2 = _por26a | pattern_b2 = _por26a | pattern_ra2 = _por26a | pattern_sh2 = _por26a | pattern_so2 = _por26al | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} '''Мужчы́нская збо́рная Партуга́ліі па футбо́ле''' — прадстаўляе [[Партугалія|Партугалію]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і таварыскіх матчах. Чэмпіёны Эўропы [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] году. Першы ўдзел Партугаліі ў фінальнай стадыі буйных турніраў адбыўся на чэмпіянаце сьвету 1966 году, дзе каманда з уладальнікам «[[Залаты мяч|Залатога мяча]]» [[Эўзэбію]] заняла трэці радок. Пачынаючы з 2000-х гадоў зборная пачала бесьперапынную сэрыю кваліфікацыяў на ўсе чэмпіянаты Эўропы і чэмпіянаты сьвету, улучна з [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|чэмпіянатам Эўропы 2004 году]], які ладзіўся на партугальскай зямлі. == Гісторыя == Партугалія не была запрошаная на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянат сьвету 1930 году]], які тады ладзіўся без кваліфікацыйнага раўнду. Аднак, каманда брала ўдзел у кваліфікацыі да [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянату сьвету 1934 году]], дзе ня здолела выбіць сваіх суседзяў з [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]], пацярпеўшы дзьве паразы ў двухматчавым супрацьстаяньні. У матчах з гішпанцамі каманда саступіла зь лікам 0:9 у [[Мадрыд]]зе і 1:2 у [[Лісабон]]е<ref>{{спасылка|спасылка=https://eu-football.info/_match.php?id=5792|загаловак=Spain vs Portugal, 11 March 1934, World Cup qualification|выдавецтва=eu-football.info|дата доступу=23.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200613115646/https://eu-football.info/_match.php?id=5792|дата копіі=13.06.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://eu-football.info/_match.php?id=5790|загаловак=Portugal vs Spain, 18 March 1934, World Cup qualification|выдавецтва=eu-football.info|дата доступу=23.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200613115645/https://eu-football.info/_match.php?id=5790|дата копіі=13.06.2020}}</ref>. У кваліфікацыі да [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянату сьвету 1938 году]] партугальская дружына згуляла адзіны матч кваліфікацыі супраць [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] на нэўтральным полі ў [[Мілян]]е. Параза зь лікам 1:2 не дала мажлівасьці кваліфікавацца ў фінальную стадыю<ref>{{спасылка|спасылка=http://scoreshelf.com/gjdb/en/Switzerland/World_Cup/1938fwcSUI_v_POR|загаловак=Switzerland v Portugal : World Cup 1938 Qualifying Round|дата публікацыі=16.07.2011|копія=https://web.archive.org/web/20110716020411/http://scoreshelf.com/gjdb/en/Switzerland/World_Cup/1938fwcSUI_v_POR|дата копіі=16.07.2011}}</ref>. [[Другая сусьветная вайна]] адклала чэмпіянаты сьвету да 1950 году, а ў наступныя гады нацыянальная каманда зрэдку гуляла<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1950brazil|загаловак=Brazil 1950 FIFA World Cup site|дата доступу=13.04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20220419160212/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1950brazil|дата копіі=19.04.2022}}</ref>. Параза зь лікам 0:10 у таварыскім матчы ўдома супраць [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] праз два гады пасьля вайны дагэтуль застаецца іхняй найбольш буйной паразаю ў гісторыі<ref>{{спасылка|спасылка=https://desporto.sapo.pt/futebol/mundial-2010/artigos/inglaterra-impos-maior-derrota-de-sempre-a-portugal|загаловак=Inglaterra impôs maior derrota de sempre a Portugal|выдавецтва=SAPO Desporto|дата доступу=23.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190923160900/https://desporto.sapo.pt/futebol/mundial-2010/artigos/inglaterra-impos-maior-derrota-de-sempre-a-portugal|дата копіі=23.09.2019}}</ref>. [[Файл:Selección Portuguesa 1972.jpg|значак|зьлева|Зборная Партугаліі ў 1972 годзе.]] 1960 год стаў годам, калі УЭФА зладзіла першы [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянат Эўропы]]. Першы розыгрыш быў зроблены ў фармаце турніру на выбыцьце, дзе ў фінальную частку траплялі толькі чатыры зборныя. У кваліфікацыі зборная Партугаліі ў першым раўндзе перамагла ў двух матчах [[Мужчынская зборная НДР па футболе|зборную НДР]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2020/?referrer=%2fuefaeuro%2fseason%3d1960%2fmatches%2fround%3d160%2fmatch%3d4006%2findex|загаловак=German Dem. Rep.-Portugal|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200623002709/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/4006--german-dem-rep-vs-portugal/?referrer=/uefaeuro/season%3D1960/matches/round%3D160/match%3D4006/index|дата копіі=23.06.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2020/?referrer=%2fuefaeuro%2fseason%3d1960%2fmatches%2fround%3d160%2fmatch%3d4007%2findex|загаловак=Portugal-German Dem. Rep.|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200622050504/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/4007--portugal-vs-german-dem-rep/?referrer=/uefaeuro/season%3D1960/matches/round%3D160/match%3D4007/index|дата копіі=22.06.2020}}</ref>, але ў наступным раўндзе выбыла ў супрацьстаяньні супраць [[Мужчынская зборная Югаславіі па футболе|зборнай Югаславіі]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www1.ionline.pt/conteudo/43822-matateu-ele-e-que-foi-o-d-sebastiao|загаловак=Matateu. Ele é que foi o D. Sebastião (Matateu. The real D. Sebastião)|выдавец=Matateu|копія=https://web.archive.org/web/20120525210019/http://www1.ionline.pt/conteudo/43822-matateu-ele-e-que-foi-o-d-sebastiao|дата копіі=25.05.2012}}</ref>. У кваліфікацыі да [[Чэмпіянату сьвету па футболе 1962 году|чэмпіянату сьвету 1962 году]] партугальцы спаборнічалі з зборнай Ангельшчыны і [[Мужчынская зборная Люксэмбургу па футболе|Люксэмбургу]], заняўшы другі радок у групе і ня трапіўшы ў фінальны турнір<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/62qual.html|загаловак=World Cup 1962 qualifications|выдавецтва=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20220922024332/https://www.rsssf.org/tables/62qual.html|дата копіі=22.09.2022}}</ref>. На [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|чэмпіянат Эўропы 1964 году]] каманда таксама ня трапіла<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1964/matches/|загаловак=History|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200622021343/https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1964/matches/|дата копіі=22.06.2020}}</ref>. Аднак, ужо на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянат сьвету 1966 году]] каманда здолела кваліфікавацца. На турніры зборная Партугаліі нечакана пачала з трох перамог на групавым этапе, адолеўшы зь лікам 3:1 [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборную Вугоршчыны]], перамогшы 3:0 [[Мужчынская зборная Баўгарыі па футболе|зборную Баўгарыі]] і выгуляўшы 3:1 [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборную Бразыліі]]. У чвэрцьфінале партугальцы перамагла [[Мужчынская зборная КНДР па футболе|зборную КНДР]] зь лікам 5:3, прычым [[Эўзэбію]] загнаў у той сустрэчы чатыры мячы і вывеў каманду пасьля таго, як карэйцы вялі ў ліку зь лікам 0:3<ref>{{спасылка|аўтар=Rainbow, Jamie|спасылка=http://www.worldsoccer.com/columnists/keir-radnedge/eusebio-344295|загаловак=Portugal legend Eusebio remembered|выдавецтва=World Soccer|дата публікацыі=06.01.2014|дата доступу=12.06.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160612220425/http://www.worldsoccer.com/columnists/keir-radnedge/eusebio-344295|дата копіі=12.06.2016}}</ref>. Пазьней пірэнэйцы дасягнулі паўфіналу, дзе саступілі зборнай Ангельшчыны, які гаспадарылі на першынстве. Матч паміж камандамі ад пачатку мусіў быў гуляцца ў [[Лівэрпул]]і, але паколькі зборная Ангельшчыны была гаспадаром турніру, ФІФА пастанавіла перанесьці матч у [[Лёндан]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.todoslosmundiales.com.ar/mundiales/1966inglaterra/historias/0036porsitodo.htm|загаловак=Mundial de Inglaterra 1966 – Y POR SI TODO ESTO FUERA POCO|выдавецтва=Todoslosmundiales.com.ar|дата доступу=03.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20100704100453/http://www.todoslosmundiales.com.ar/mundiales/1966inglaterra/historias/0036porsitodo.htm|дата копіі=04.07.2010}}</ref>. У матчы за трэці радок партугальцы перамаглі [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборную СССР]] 2:1. Эўзэбію стаў найлепшым бамбардзірам турніру зь дзевяцьцю галамі на рахунку. Пасьля такога посьпеху зборная не кваліфікавалася на наступны чэмпіянат сьвету яшчэ 20 гадоў. [[Файл:FIFA World Cup 2006, Iran 0-2 Portugal (05).jpg|значак|зьлева|Матч зборная Партугаліі і Ірану на чэмпіянаце сьвету 2006 году.]] У 1984 годзе каманда ўпершыню трапіла на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|чэмпіянат Эўропы]], дзе была разьмеркаваная ў адную групу з зборнымі Гішпаніі, [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|ФРН]] і [[Мужчынская зборная Румыніі па футболе|Румыніі]]<ref name="1984EC" >{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d81fe97c09e-c32cda296fe3-1000--euro-on-this-day-19-june/|загаловак=History|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата публікацыі=20.06.2019|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200807060332/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d81fe97c09e-c32cda296fe3-1000--euro-on-this-day-19-june/|дата копіі=07.08.2020}}</ref>. Першыя два матчы каманда зьвяла ўнічыю 0:0 і 1:1 з Заходняй Нямеччынай і Гішпаніяй адпаведна<ref name="1984EC"/>. Перамога 1:0 над зборнай Румыніі дала дружыне другое месца, што вывела як з групавога этапу. У паўфінале зборная Партугаліі атрымала ў супернікі гаспадароў турніру, то бок [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборную Францыі]]<ref name="1984EC"/>. Пасьля нічыі ў асноўны час Партугалія першай выйшла наперад 2:1 у дадатковы час, але гаспадары правялі галы на 114-й і 119-й хвілінах, выбіўшы партугальцаў з турніру<ref name="1984EC"/>. Каманда згуляла на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянаце сьвету 1986 году]], дзе выбыла на раньняй стадыі групавога этапу пасьля адной перамогі і двух паразаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/86full.html|загаловак=World Cup 1986 finals|выдавецтва=RSSSF|дата доступу=02.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20200301052859/http://www.rsssf.com/tables/86full.html|дата копіі=01.03.2020}}</ref>. Партугальцы пачалі зь перамогі 1:0 над зборнай Ангельшчыны, але затым саступіла [[Мужчынская зборная Польшчы па футболе|зборным Польшчы]] і [[Мужчынская зборная Марока па футболе|Марока]] 0:1 і 1:3 адпаведна. Побыт у [[Мэксыка|Мэксыцы]] быў азначаны скандалам, калі гульцы адмовіліся трэнавацца, патрабуючы ад [[Партугальская футбольная фэдэрацыя|Партугальскай футбольнай фэдэрацыі]] больш высокіх прэміяў. Чэмпіянат у Мэксыцы стаў іхнім апошнім выступам на чэмпіянатах сьвету ажно да 2002 году. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ⅛ фіналу {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — чвэрцьфінал {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.fpf.pt/pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-a Афіцыйны сайт]. {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Партугаліі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧС-2006 |Партугалія на ЧС-2010 |Партугалія на ЧС-2014 |Партугалія на ЧС-2018 |Партугалія на ЧС-2022 |Партугалія на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Партугаліі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧЭ-2004 |Партугалія на ЧЭ-2008 |Партугалія на ЧЭ-2012 |Партугалія на ЧЭ-2016 |Партугалія на ЧЭ-2020 |Партугалія на ЧЭ-2024 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Партугаліі па футболе| ]] 6d8kkfrku92w6bnzixae9aq8kkdmoko 2686591 2686576 2026-08-24T18:41:00Z Dymitr 10914 стыль 2686591 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Партугалія |Лягатып = Portugal national football team logo.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = {{Футбол Гішпанія|няма}} 3:1 Партугалія<br />([[Мадрыд]], [[Гішпанія]]; 18 лістапада 1921) |Перамога = Партугалія 9:0 {{Футбол Люксэмбург|няма}}<br />([[Алмансыл]], [[Партугалія]]; 11 верасьня 2023) |Параза = Партугалія 0:10 {{Футбол Ангельшчына|няма}}<br />([[Лісабон]], [[Партугалія]]; 25 траўня 1947) |Удзелаў у ЧС = 9 |Першы ЧС = 1966 |Дасягненьні ў ЧС = Трэцяе месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 9 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]]) | pattern_la1 = _por26h | pattern_b1 = _por26h | pattern_ra1 = _por26h | pattern_sh1 = _por26h | pattern_so1 = _por26h2l | leftarm1 = a73737 | body1 = a73737 | rightarm1 = a73737 | shorts1 = a73737 | socks1 = 2d7f7b | pattern_la2 = _por26a | pattern_b2 = _por26a | pattern_ra2 = _por26a | pattern_sh2 = _por26a | pattern_so2 = _por26al | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} '''Мужчы́нская збо́рная Партуга́ліі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Партугалія|Партугалію]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і таварыскіх матчах. Чэмпіёны Эўропы [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] году. Першы ўдзел Партугаліі ў фінальнай стадыі буйных турніраў адбыўся на чэмпіянаце сьвету 1966 году, дзе каманда з уладальнікам «[[Залаты мяч|Залатога мяча]]» [[Эўзэбію]] заняла трэці радок. Пачынаючы з 2000-х гадоў зборная пачала бесьперапынную сэрыю кваліфікацыяў на ўсе чэмпіянаты Эўропы і чэмпіянаты сьвету, улучна з [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|чэмпіянатам Эўропы 2004 году]], які ладзіўся на партугальскай зямлі. == Гісторыя == Партугалія не была запрошаная на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянат сьвету 1930 году]], які тады ладзіўся без кваліфікацыйнага раўнду. Аднак, каманда брала ўдзел у кваліфікацыі да [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянату сьвету 1934 году]], дзе ня здолела выбіць сваіх суседзяў з [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]], пацярпеўшы дзьве паразы ў двухматчавым супрацьстаяньні. У матчах з гішпанцамі каманда саступіла зь лікам 0:9 у [[Мадрыд]]зе і 1:2 у [[Лісабон]]е<ref>{{спасылка|спасылка=https://eu-football.info/_match.php?id=5792|загаловак=Spain vs Portugal, 11 March 1934, World Cup qualification|выдавецтва=eu-football.info|дата доступу=23.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200613115646/https://eu-football.info/_match.php?id=5792|дата копіі=13.06.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://eu-football.info/_match.php?id=5790|загаловак=Portugal vs Spain, 18 March 1934, World Cup qualification|выдавецтва=eu-football.info|дата доступу=23.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200613115645/https://eu-football.info/_match.php?id=5790|дата копіі=13.06.2020}}</ref>. У кваліфікацыі да [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянату сьвету 1938 году]] партугальская дружына згуляла адзіны матч кваліфікацыі супраць [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] на нэўтральным полі ў [[Мілян]]е. Параза зь лікам 1:2 не дала мажлівасьці кваліфікавацца ў фінальную стадыю<ref>{{спасылка|спасылка=http://scoreshelf.com/gjdb/en/Switzerland/World_Cup/1938fwcSUI_v_POR|загаловак=Switzerland v Portugal : World Cup 1938 Qualifying Round|дата публікацыі=16.07.2011|копія=https://web.archive.org/web/20110716020411/http://scoreshelf.com/gjdb/en/Switzerland/World_Cup/1938fwcSUI_v_POR|дата копіі=16.07.2011}}</ref>. [[Другая сусьветная вайна]] адклала чэмпіянаты сьвету да 1950 году, а ў наступныя гады нацыянальная каманда зрэдку гуляла<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1950brazil|загаловак=Brazil 1950 FIFA World Cup site|дата доступу=13.04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20220419160212/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1950brazil|дата копіі=19.04.2022}}</ref>. Параза зь лікам 0:10 у таварыскім матчы ўдома супраць [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] праз два гады пасьля вайны дагэтуль застаецца іхняй найбольш буйной паразаю ў гісторыі<ref>{{спасылка|спасылка=https://desporto.sapo.pt/futebol/mundial-2010/artigos/inglaterra-impos-maior-derrota-de-sempre-a-portugal|загаловак=Inglaterra impôs maior derrota de sempre a Portugal|выдавецтва=SAPO Desporto|дата доступу=23.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190923160900/https://desporto.sapo.pt/futebol/mundial-2010/artigos/inglaterra-impos-maior-derrota-de-sempre-a-portugal|дата копіі=23.09.2019}}</ref>. [[Файл:Selección Portuguesa 1972.jpg|значак|зьлева|Зборная Партугаліі ў 1972 годзе.]] 1960 год стаў годам, калі УЭФА зладзіла першы [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянат Эўропы]]. Першы розыгрыш быў зроблены ў фармаце турніру на выбыцьце, дзе ў фінальную частку траплялі толькі чатыры зборныя. У кваліфікацыі зборная Партугаліі ў першым раўндзе перамагла ў двух матчах [[Мужчынская зборная НДР па футболе|зборную НДР]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2020/?referrer=%2fuefaeuro%2fseason%3d1960%2fmatches%2fround%3d160%2fmatch%3d4006%2findex|загаловак=German Dem. Rep.-Portugal|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200623002709/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/4006--german-dem-rep-vs-portugal/?referrer=/uefaeuro/season%3D1960/matches/round%3D160/match%3D4006/index|дата копіі=23.06.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2020/?referrer=%2fuefaeuro%2fseason%3d1960%2fmatches%2fround%3d160%2fmatch%3d4007%2findex|загаловак=Portugal-German Dem. Rep.|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200622050504/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/4007--portugal-vs-german-dem-rep/?referrer=/uefaeuro/season%3D1960/matches/round%3D160/match%3D4007/index|дата копіі=22.06.2020}}</ref>, але ў наступным раўндзе выбыла ў супрацьстаяньні супраць [[Мужчынская зборная Югаславіі па футболе|зборнай Югаславіі]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www1.ionline.pt/conteudo/43822-matateu-ele-e-que-foi-o-d-sebastiao|загаловак=Matateu. Ele é que foi o D. Sebastião (Matateu. The real D. Sebastião)|выдавец=Matateu|копія=https://web.archive.org/web/20120525210019/http://www1.ionline.pt/conteudo/43822-matateu-ele-e-que-foi-o-d-sebastiao|дата копіі=25.05.2012}}</ref>. У кваліфікацыі да [[Чэмпіянату сьвету па футболе 1962 году|чэмпіянату сьвету 1962 году]] партугальцы спаборнічалі з зборнай Ангельшчыны і [[Мужчынская зборная Люксэмбургу па футболе|Люксэмбургу]], заняўшы другі радок у групе і ня трапіўшы ў фінальны турнір<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/62qual.html|загаловак=World Cup 1962 qualifications|выдавецтва=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20220922024332/https://www.rsssf.org/tables/62qual.html|дата копіі=22.09.2022}}</ref>. На [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|чэмпіянат Эўропы 1964 году]] каманда таксама ня трапіла<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1964/matches/|загаловак=History|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200622021343/https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1964/matches/|дата копіі=22.06.2020}}</ref>. Аднак, ужо на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянат сьвету 1966 году]] каманда здолела кваліфікавацца. На турніры зборная Партугаліі нечакана пачала з трох перамог на групавым этапе, адолеўшы зь лікам 3:1 [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборную Вугоршчыны]], перамогшы 3:0 [[Мужчынская зборная Баўгарыі па футболе|зборную Баўгарыі]] і выгуляўшы 3:1 [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборную Бразыліі]]. У чвэрцьфінале партугальцы перамагла [[Мужчынская зборная КНДР па футболе|зборную КНДР]] зь лікам 5:3, прычым [[Эўзэбію]] загнаў у той сустрэчы чатыры мячы і вывеў каманду пасьля таго, як карэйцы вялі ў ліку зь лікам 0:3<ref>{{спасылка|аўтар=Rainbow, Jamie|спасылка=http://www.worldsoccer.com/columnists/keir-radnedge/eusebio-344295|загаловак=Portugal legend Eusebio remembered|выдавецтва=World Soccer|дата публікацыі=06.01.2014|дата доступу=12.06.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160612220425/http://www.worldsoccer.com/columnists/keir-radnedge/eusebio-344295|дата копіі=12.06.2016}}</ref>. Пазьней пірэнэйцы дасягнулі паўфіналу, дзе саступілі зборнай Ангельшчыны, які гаспадарылі на першынстве. Матч паміж камандамі ад пачатку мусіў быў гуляцца ў [[Лівэрпул]]і, але паколькі зборная Ангельшчыны была гаспадаром турніру, ФІФА пастанавіла перанесьці матч у [[Лёндан]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.todoslosmundiales.com.ar/mundiales/1966inglaterra/historias/0036porsitodo.htm|загаловак=Mundial de Inglaterra 1966 – Y POR SI TODO ESTO FUERA POCO|выдавецтва=Todoslosmundiales.com.ar|дата доступу=03.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20100704100453/http://www.todoslosmundiales.com.ar/mundiales/1966inglaterra/historias/0036porsitodo.htm|дата копіі=04.07.2010}}</ref>. У матчы за трэці радок партугальцы перамаглі [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборную СССР]] 2:1. Эўзэбію стаў найлепшым бамбардзірам турніру зь дзевяцьцю галамі на рахунку. Пасьля такога посьпеху зборная не кваліфікавалася на наступны чэмпіянат сьвету яшчэ 20 гадоў. [[Файл:FIFA World Cup 2006, Iran 0-2 Portugal (05).jpg|значак|зьлева|Матч зборная Партугаліі і Ірану на чэмпіянаце сьвету 2006 году.]] У 1984 годзе каманда ўпершыню трапіла на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|чэмпіянат Эўропы]], дзе была разьмеркаваная ў адную групу з зборнымі Гішпаніі, [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|ФРН]] і [[Мужчынская зборная Румыніі па футболе|Румыніі]]<ref name="1984EC" >{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d81fe97c09e-c32cda296fe3-1000--euro-on-this-day-19-june/|загаловак=History|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата публікацыі=20.06.2019|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200807060332/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d81fe97c09e-c32cda296fe3-1000--euro-on-this-day-19-june/|дата копіі=07.08.2020}}</ref>. Першыя два матчы каманда зьвяла ўнічыю 0:0 і 1:1 з Заходняй Нямеччынай і Гішпаніяй адпаведна<ref name="1984EC"/>. Перамога 1:0 над зборнай Румыніі дала дружыне другое месца, што вывела як з групавога этапу. У паўфінале зборная Партугаліі атрымала ў супернікі гаспадароў турніру, то бок [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборную Францыі]]<ref name="1984EC"/>. Пасьля нічыі ў асноўны час Партугалія першай выйшла наперад 2:1 у дадатковы час, але гаспадары правялі галы на 114-й і 119-й хвілінах, выбіўшы партугальцаў з турніру<ref name="1984EC"/>. Каманда згуляла на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянаце сьвету 1986 году]], дзе выбыла на раньняй стадыі групавога этапу пасьля адной перамогі і двух паразаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/86full.html|загаловак=World Cup 1986 finals|выдавецтва=RSSSF|дата доступу=02.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20200301052859/http://www.rsssf.com/tables/86full.html|дата копіі=01.03.2020}}</ref>. Партугальцы пачалі зь перамогі 1:0 над зборнай Ангельшчыны, але затым саступіла [[Мужчынская зборная Польшчы па футболе|зборным Польшчы]] і [[Мужчынская зборная Марока па футболе|Марока]] 0:1 і 1:3 адпаведна. Побыт у [[Мэксыка|Мэксыцы]] быў азначаны скандалам, калі гульцы адмовіліся трэнавацца, патрабуючы ад [[Партугальская футбольная фэдэрацыя|Партугальскай футбольнай фэдэрацыі]] больш высокіх прэміяў. Чэмпіянат у Мэксыцы стаў іхнім апошнім выступам на чэмпіянатах сьвету ажно да 2002 году. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ⅛ фіналу {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — чвэрцьфінал {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.fpf.pt/pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-a Афіцыйны сайт]. {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Партугаліі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧС-2006 |Партугалія на ЧС-2010 |Партугалія на ЧС-2014 |Партугалія на ЧС-2018 |Партугалія на ЧС-2022 |Партугалія на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Партугаліі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧЭ-2004 |Партугалія на ЧЭ-2008 |Партугалія на ЧЭ-2012 |Партугалія на ЧЭ-2016 |Партугалія на ЧЭ-2020 |Партугалія на ЧЭ-2024 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Партугаліі па футболе| ]] tm3gp7t0v0srjkej0g9b6qg5c7fk0vm 1 37592 2686572 238119 2026-08-24T17:21:20Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Абмеркаваньне:Зборная Партугаліі па футболе]] у [[Абмеркаваньне:Мужчынская зборная Партугаліі па футболе]]: Уніфікацыя 238119 wikitext text/x-wiki Тлумачэньне [http://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5&curid=37590&diff=238116&oldid=238110 гэтага]. Прадстаўляць, прадстаўніцтва, прадстаўленьне — дэманстрацыя чагосьці дзесьці. Уяўляць, уяўленьне — абстрактны вобраз у чыехсьці думках. --[[Удзельнік:Zedlik|zedlik]] 14:48, 21 чэрвеня 2008 (UTC) 0lejqwebvp3dn8nlk12zs99i92mzy6i 0 37618 2686623 2685572 2026-08-24T20:28:59Z Dymitr 10914 стыль 2686623 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Гішпанія |Лягатып = Spain national football team crest.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Гішпанія 1:0 [[Зборная Даніі па футболе|Данія]]<br />([[Антвэрпэн]], [[Бэльгія]]; 28 жніўня 1920) |Перамога = Гішпанія 13:0 [[Зборная Баўгарыі па футболе|Баўгарыя]]<br />([[Мадрыд]], [[Гішпанія]]; 21 траўня 1933) |Параза = [[Зборная Італіі па футболе|Італія]] 7:1 Гішпанія<br />([[Амстэрдам]], [[Нідэрлянды]]; 4 чэрвеня 1928)<br />[[Зборная Ангельшчыны па футболе|Ангельшчына]] 7:1 Гішпанія<br />([[Лёндан]], [[Ангельшчына]]; 9 сьнежня 1931) |Удзелаў у ЧС = 17 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 12 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]]) | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 }} '''Мужчы́нская збо́рная Гішпа́ніі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Гішпанія|Гішпанію]] на міжнародных матчах і турнірах па [[футбол]]е. Кіруецца і кантралюецца [[Каралеўская гішпанская футбольная фэдэрацыя|Каралеўскай гішпанскай футбольнай фэдэрацыяй]]. Шматлікія чэмпіёны сьвету і Эўропы. Улічваючы сілу гішпанскай лігі і прысутны патэнцыял гульцоў, юнацкія і моладзевыя зборныя краіны выступаюць вельмі пасьпяхова, становячыся [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіёнамі сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]], зборная Гішпаніі традыцыйна належыць да наймацнейшых камандаў Эўропы і выступае ў ролі фаварыта на буйных першынствах. У той жа час, гішпанскім гульцам вельмі цяжка прабіцца ў асноўны склад сваіх клюбаў, што дрэнна адбіваецца на гульні зборнай Гішпаніі. Акрамя таго жыхары каралеўства гістарычна разрозьнены на лягеры, якія паміж сабой варагуюць, што таксама зьяўляецца нэгатыўным фактарам для баявога духу футбалістаў зборнай і заўзятараў. Некаторыя гульцы адмаўляюцца выступаць за зборную Гішпаніі, шматлікія фаны не наведваюць матчы зборнай, аддаючы перавагу заўзець толькі за свае лякальныя клюбы. == Гісторыя == Гішпанія ёсьць сябрам [[ФІФА]] ад часу ейнага заснаваньня ў 1904 годзе, але пры гэтым [[Каралеўская гішпанская футбольная фэдэрацыя]] была створаная толькі ў 1909 годзе. Першая нацыянальная зборная Гішпаніі была сфармаваная ў 1920 годзе дзеля ўдзелу ў [[Летнія Алімпійскія гульні 1920 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1920 году]] ў [[Бэльгія|Бэльгіі]]. Дэбют каманды адбыўся 28 жніўня 1920 году ў матчы супраць [[Мужчынская зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]], якая на той час была срэбным прызэрам двух папярэдніх Алімпіядаў. Гішпанцы перамаглі зь лікам 1:0 і ў выніку заваявалі срэбра<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/antwerp1920/match-center|загаловак=Antwerp, 1920|выдавец=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20180614095956/https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/antwerp1920/index.html|дата копіі=14.06.2018}}</ref>. [[Файл:Spain national football team in the 1920 Summer Olympics in Antwerp.jpg|значак|зьлева|Гішпанская футбольная каманда на [[летнія Алімпійскія гульні 1920 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1920 году]].]] Зборная кваліфікавалася на свой першы [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянат сьвету]] ў 1934 годзе. Там яна выгуляла [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборную Бразыліі]] ў першым матчы, але ў чвэрцьфінале саступіла будучым чэмпіёнам сьвету [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2007/m=3/news=delight-for-the-azzurri-home-advantage-tells-502051.html|загаловак=Delight for the Azzurri as home advantage tells|выдавец=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20150905202139/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2007/m=3/news=delight-for-the-azzurri-home-advantage-tells-502051.html|дата копіі=05.09.2015}}</ref>. [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі]] і [[Другая сусьветная вайна]] не дазволілі камандзе браць удзел у афіцыйных матчах паміж чэмпіянатам сьвету 1934 году і кваліфікацыяй да чэмпіянаце сьвету 1950 году. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянаце сьвету 1950 году]] ў [[Бразылія|Бразыліі]] зборная Гішпаніі была першай у сваёй групе, у выніку фінішаваўшы на чацьвертым радку<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2007/m=3/news=uruguay-triumph-brings-heartbreak-for-brazil-502075.html|загаловак=Uruguay triumph brings heartbreak for Brazil|выдавец=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20171217194418/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2007/m=3/news=uruguay-triumph-brings-heartbreak-for-brazil-502075.html|дата копіі=17.12.2017}}</ref>. Да 2010 году гэта быў ейны найвышэйшы вынік на сусьветных турнірах<ref>{{навіна|аўтар=Bull, JJ|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/babb/11618815/Xavi-The-greatest-midfielder-of-a-generation.html|загаловак=Xavi: The greatest midfielder of a generation|выдавец=The Daily Telegraph|копія=https://web.archive.org/web/20200907202724/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/babb/11618815/Xavi-The-greatest-midfielder-of-a-generation.html|дата копіі=07.09.2020}}</ref>. Зборная, аднак, здабыла свой першы буйны міжнародны тытул, калі прымала на сваіх палях [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|чэмпіянат Эўропы 1964 году]], перамогшы [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборную СССР]] зь лікам 2:1 у фінале на стадыёне [[Сант’яга Бэрнабэў (стадыён)|Сант’яга Бэрнабэў]]<ref>{{навіна|аўтар=Sanghera, Mandeep|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17451950|загаловак=Euro 1964: A forgotten Spanish triumph|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=12.05.2012|копія=https://web.archive.org/web/20160107075350/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17451950|дата копіі=07.01.2016}}</ref>. Гэтая перамога заставалася адзіным буйным трафэем краіны цягам 44 гадоў. Таксама ў Гішпаніі ладзіўся [[чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|чэмпіянат сьвету 1982 году]], у якім мясцовая зборная дасягнула другога раўнду, а праз чатыры гады гішпанцы прасунуліся ў чвэрцьфінал, дзе прагулялі [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] ў сэрыі пэнальці<ref>{{навіна|аўтар=Estepa, Javier|спасылка=http://www.marca.com/reportajes/2010/04/mexico_1986/2010/04/26/seccion_01/1272300745.html|загаловак=Los penaltis cerraron las puertas de las 'semis' a La Roja|выдавец=Marca|копія=https://web.archive.org/web/20160107075350/http://www.marca.com/reportajes/2010/04/mexico_1986/2010/04/26/seccion_01/1272300745.html|дата копіі=07.01.2016}}</ref>. На [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|чэмпіянаце Эўропы 1984 году]] зборная Гішпаніі прабілася ў фінал, але там зазнала паразу ад магутнай [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]], у якой блішчэў [[Мішэль Плятыні]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.11v11.com/matches/france-v-spain-27-june-1984-238520/|загаловак=France v Spain, 27 June 1984|выдавецтва=AFS Enterprises|дата доступу=22.07.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210702141214/https://www.11v11.com/matches/france-v-spain-27-june-1984-238520/|дата копіі=02.07.2021}}</ref>. Зборная Гішпаніі дасягнула чвэрцьфіналу на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|чэмпіянаце сьвету 1994 году]]. У матчы супраць зборнай Італіі адбыўся спрэчны момант, бо італьянскі абаронца [[Маўра Тасоцьці]] ляснуў [[Люіс Энрыке|Люіса Энрыке]] локцем у штрафной. Удар прывёў да моцнага крывацёку, але судзьдзя [[Шандор Пул]] не заўважыў парушэньня, у выніку чаго Гішпаніі страціла права на пэнальці за гэты фол<ref>{{навіна|аўтар=Jurado, J. Carlos|спасылка=http://www.marca.com/reportajes/2010/05/estados_unidos_1994/2010/05/03/seccion_01/1272883990.html|загаловак=El perdón de Luis Enrique a Tassotti que nunca llegó|выдавец=Marca|копія=https://web.archive.org/web/20150612032416/http://www.marca.com/reportajes/2010/05/estados_unidos_1994/2010/05/03/seccion_01/1272883990.html|дата копіі=12.06.2015}}</ref>. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]] зборная Гішпаніі ўсьцяж перамагала на групавым этапе, а ў другім раўндзе перамагла [[Мужчынская зборная Ірляндыі па футболе|зборную Ірляндыі]] ў сэрыі пэнальці. У чвэрцьфінале гішпанская дружына саступіла гаспадарам турніру [[Мужчынская зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэі]] таксама ў сэрыі пэнальці, аднак тая сустрэча азнаменавалася спрэчнай адменай двух гішпанскіх галоў цягам сустрэчы<ref>{{навіна|аўтар=Hayward, Paul|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/3029872/Korean-miracle-spoilt-by-refereeing-farce.html|загаловак=Korean miracle spoilt by refereeing farce|выдавец=Telegraph|дата публікацыі=23.06.2002|копія=https://web.archive.org/web/20190308182228/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/3029872/Korean-miracle-spoilt-by-refereeing-farce.html|дата копіі=08.03.2019}}</ref>. [[Файл:Spain Euro 08 celebration 3.jpg|значак|зьлева|Гішпанскія футбалісты сьвяткуюць перамогу ў [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|чэмпіянаце Эўропы 2008 году]].]] На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|чэмпіянаце Эўропы 2008 году]] пірэнэйцы перамаглі ўва ўсіх чатырох матчах сваёй групы D. У чвэрцьфінале яны сустрэліся з зборнай Італіі, адолеўшы ейны супраціў у сэрыі пэнальці зь лікам 4:2, а ў паўфінале гішпанцамі былі выбітая [[Мужчынская зборная Расеі па футболе|зборная Расеі]] з буйнім лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=http://euro2008.worldcupblog.org/euro-2008-game-previews/euro-2008-final-preview-germany-vs-spain.html|загаловак=Euro 2008 Final Preview: Germany vs Spain|дата публікацыі=29.06.2008|дата доступу=13.01.2012|копія=https://web.archive.org/web/20111229162415/http://euro2008.worldcupblog.org/euro-2008-game-previews/euro-2008-final-preview-germany-vs-spain.html|дата копіі=29.12.2011}}</ref>. У фінале зборная Гішпаніі мінімальна перамагла [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборную Нямеччыны]] зь лікам 1:0 дзякуючы трапнаму стрэлу [[Фэрнанда Торэс]]а<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Phil|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363545.stm|загаловак=Germany 0–1 Spain|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=29.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20170806104600/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/euro_2008/7363545.stm|дата копіі=06.08.2017}}</ref>, што дало зборнай першы буйны тытул з 1964 году. Гішпанскі паўабаронца [[Чаві]] тады быў прызнаны найлепшым гульцом турніру. У 2009 годзе Гішпанія заняла трэці радок на Кубку канфэдэрацыяў, перапыніўшы сваю 35‑матчавую сэрыю з бракам паразаў пасьля, таго як саступіла ў матч супраць [[Мужчынская зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]]<ref>{{навіна|аўтар=Longman, Jeré|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/25/sports/soccer/25soccer.html|загаловак=Americans Stun Spain and the Soccer World|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=24.06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190706192613/https://www.nytimes.com/2009/06/25/sports/soccer/25soccer.html|дата копіі=06.07.2019}}</ref>. На чэмпіянаце сьвету 2010 году зборная Гішпаніі ўпершыню ў гісторыі дасягнула фіналу, выбіўшы ў паўфінале немцаў з тым жа лікам 1:0, як і два гады таму. У фінальным матчы супраць [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] гішпанец [[Андрэс Іньеста]] стаў аўатарам адзінага голу ў дадатковы час. Такім чынам, зборная Гішпаніі сталася ўсяго толькі трэцяй камандай, якая стала чэмпіёнам сьвету па-за межамі свайго кантынэнту, і першай эўрапейскай камандай, якая зрабіла гэта. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянаце Эўропы 2012 году]] зборная выйшла з групы з ідэальным вынікам і стала першай камандай, якая абараніла тытул чэмпіёна Эўропы, разграміўшы ў фінальнай сустрэчы зборную Італіі зь лікам 4:0. Фэрнанда Торэс атрымаў «[[Залатая буца|Залатую буцу]]»<ref name="Euro 2012: Spain striker Fernando Torres wins Golden Boot award" >{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/18670818|загаловак=Euro 2012: Spain striker Fernando Torres wins Golden Boot award|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=02.07.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120704212129/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18670818|дата копіі=04.07.2012}}</ref>. [[Файл:Spain World Cup Winners Argentina v Spain 19 July 2026-1.jpg|значак|Пасьля перамогі над [[Мужчынская зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]] гішпанцы ў ліпені 2026 году чарговы раз сталі чэмпіёнамі сьвету.]] Пасьля гэтага дружыну на пэўны час напаткаў крызіс. Гішпанская каманда дасягнула фіналу Кубка канфэдэрацыяў 2013 году, але саступіла ў ім зборнай Бразыліі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2013/jun/30/brazil-spain-live-confederations-cup-final|загаловак=Brazil v Spain: Confederations Cup final – as it happened|выдавецтва=Guardian UK|дата публікацыі=01.07.2013|дата доступу=04.07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20180618075803/https://www.theguardian.com/football/2013/jun/30/brazil-spain-live-confederations-cup-final|дата копіі=18.06.2018}}</ref>. У 2014 годзе зборная была выбітая з чэмпіянату сьвету яшчэ на групавой стадыі<ref>{{навіна|аўтар=Krishnan, Joe|спасылка=https://www.independent.co.uk/sport/football/worldcup/world-cup-2014-spain-and-the-world-cup-holders-who-crashed-out-at-the-group-stage-9547351.html|загаловак=World Cup 2014: Spain and the World Cup holders who crashed out at the group stage|выдавец=The Independent|дата публікацыі=18.06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20140624060542/http://www.independent.co.uk/sport/football/worldcup/world-cup-2014-spain-and-the-world-cup-holders-who-crashed-out-at-the-group-stage-9547351.html|дата копіі=24.06.2014}}</ref>. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянаце Эўропы 2016 году]] і [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянаце сьвету 2018 году]] каманда вылятала з турніраў на стадыі 1/8 фіналу, спачатку ад зборнай Італіі зь лікам 0:2, а потым ад зборнай Расеі ў сэрыі пэнальці пасьля ліку 1:1 у асноўны час<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.reuters.com/article/us-soccer-worldcup-esp-factbox/soccer-spain-world-cup-factbox-idUSKCN1IM1P2|загаловак=Soccer: Spain World Cup factbox|выдавецтва=Reuters|дата публікацыі=21.05.2018|дата доступу=11.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200612011735/https://www.reuters.com/article/us-soccer-worldcup-esp-factbox/soccer-spain-world-cup-factbox-idUSKCN1IM1P2|дата копіі=12.06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Bevan, Chris|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/44591345|загаловак=Spain 1–1 Russia|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=01.07.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180710090328/https://www.bbc.com/sport/football/44591345|дата копіі=10.07.2018}}</ref>. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянаце Эўропы 2020 году]], які праз пошасьць каранавірусу ладзіўся ў 2021 годзе, гішпанцы дасягнула паўфіналу турніру ўпершыню з 2012 году, але там зазналі паразу ад зборнай Італіі ў сэрыі пэнальці і былі вымушаныя пакінуць спаборніцтва<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.france24.com/en/live-news/20210706-italy-beat-spain-on-penalties-in-epic-euro-2020-semi-final|загаловак=Italy beat Spain on penalties in epic Euro 2020 semi-final|дата публікацыі=06.07.2021|дата доступу=19.07.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210719074904/https://www.france24.com/en/live-news/20210706-italy-beat-spain-on-penalties-in-epic-euro-2020-semi-final|дата копіі=19.07.2021}}</ref>. У тым жа годзе зборная Гішпаніі дасягнула фіналу [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў УЭФА]], у якім прагуляла зборнай Францыі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=589985|загаловак=Mbappe, Benzema lead France over Spain in Nations League final|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211011100339/https://www.espn.com/soccer/report?gameId=589985|дата копіі=11.10.2021}}</ref>. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянаце сьвету 2022 году]] зборная была выбітая на стадыі плэй-оф [[Мужчынская зборная Марока па футболе|зборнай Марока]] ў сэрыі пэнальці пасьля безгалявой нічыёй<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.marca.com/en/world-cup/cronica/2022/12/06/638f843d46163fc04b8b45a5.html|загаловак=Spain are eliminated, missing every penalty of the shootout vs Morocco|выдавецтва=Marca|дата публікацыі=06.12.2022|дата доступу=07.12.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221207220632/https://www.marca.com/en/world-cup/cronica/2022/12/06/638f843d46163fc04b8b45a5.html|дата копіі=07.12.2022}}</ref>. Пірэнэйскя зборная трапна пачала [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянат Эўропы 2024 году]], калі заняла першы радок у сваёй групе, не прапусьціўшы аніводнага голу, а таксама выбіла ў 1/8 фіналу [[Мужчынская зборная Грузіі па футболе|зборную Грузіі]] зь лікам 4:1<ref>{{навіна|спасылка=https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b36236000e5-3bb5eb983a39-1000--albania-0-1-spain-much-changed-spain-stay-perfect/|загаловак=Albania 0-1 Spain: Much-changed Spain stay perfect|дата публікацыі=24.06.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240624222811/https://www.uefa.com/euro2024/news/028e-1b36236000e5-3bb5eb983a39-1000--albania-0-1-spain-much-changed-spain-stay-perfect/|дата копіі=24.06.2024}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Sanders, Emma|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/live/cxe2mx95x90t?page=2|загаловак=Spain 4–1 Georgia|дата публікацыі=30.06.2024}}</ref>. У чвэрцьфінале былі пераможаныя немцы, якія былі гаспадарамі турніру, зь лікам 2:1, у паўфінале зборная Гішпаніі была мацней за зборную Францыі зь лікам 2:1, што дало мажлівасьць камандзе кваліфікавалася ў свой пяты фінал чэмпіянатаў Эўропы<ref>{{навіна|спасылка=https://www.skysports.com/football/spain-vs-germany/report/500425|загаловак=Spain 2–1 Germany - Match Report & Highlights|дата публікацыі=05.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240708204055/https://www.skysports.com/football/spain-vs-germany/report/500425|дата копіі=08.07.2024}}</ref>. У вырашальным матчы гішпанцы перамаглі [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборную Ангельшчыны]] зь лікам 2:1 і здабылі свой рэкордны чацьверты тытул чэмпіёнаў Эўропы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/5634616/2024/07/14/spain-euro-2024-champions-oyarzabal/|загаловак=Spain 2 England 1: Oyarzabal the unlikely hero with late winner as Spain win Euro 2024|выдавецтва=The Athletic|дата публікацыі=14.07.2024|дата доступу=10.07.2024}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Begley, Emlyn|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c3g3r62p3kdo|загаловак=Defeat extends England's '58 years of hurt'|выдавец=BBC|дата публікацыі=14.07.2024}}</ref>. Пры гэтым Гішпанія стала першай камандай, якая выйграла ўсе сем матчаў на адным турніры чэмпіянату Эўропы<ref>{{спасылка|спасылка=https://apnews.com/article/spain-england-euro-2024-final-dc46b104e6bf3b94b7d6d70e18f8220d|загаловак=Spain wins record fourth European Championship title by inflicting another painful loss on England|выдавецтва=AP News|дата публікацыі=14.07.2024|дата доступу=15.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240714215223/https://apnews.com/article/spain-england-euro-2024-final-dc46b104e6bf3b94b7d6d70e18f8220d|дата копіі=14.07.2024}}</ref>, і ўсталявала новы рэкорд у 15 загнаных галоў за адзін турнір<ref>{{навіна|спасылка=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b5e5c2b7b67-d5faab9be20b-1000--spain-2-1-england-late-oyarzabal-winner-earns-la-roja-reco/|загаловак=Spain 2–1 England: Late Oyarzabal winner earns La Roja record fourth EURO crown|дата публікацыі=14.07.2024}}</ref>. == Стыль гульні == У 2008—2012 гадах каманда выкарыстоўвала стыль гульні, вядомы як [[тыкі-така]]. Гэты стыль палягаў на сыстэмным падыходзе да футболу, калі ўся каманда трымаецца ідэі адзінства і глыбокага разуменьня геамэтрыі прасторы на футбольным полі<ref>{{навіна|спасылка=http://www.eplindex.com/16473/systems-football-the-basics-tiki-taka-totaal-voetball.html|загаловак=Systems Football: The Basics&nbsp;– Tiki-Taka / Totaal-Voetball. This system is highly influenced by Fc Barcelona passing game (already based on Dutch 70s football principles)|выдавец=EPLindex|дата публікацыі=16.07.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120718191253/http://www.eplindex.com/16473/systems-football-the-basics-tiki-taka-totaal-voetball.html|дата копіі=18.07.2012}}</ref>. {{АГ-узнагароды}} {{АГ-спорт|[[футбол]]}} {{АГ-мэдаль|Золата|Летнія|1992|}} {{АГ-мэдаль|Срэбра|Летнія|1920|}} {{АГ-мэдаль|Срэбра|Летнія|2000|}} {{АГ-ніз}} Тыкі-така апісваецца па-рознаму, як «стыль гульні, заснаваны на праходзе да брамы супернікаў праз кароткія перадачы і рух»<ref>{{навіна|спасылка=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3739825.ece|загаловак=New coaching breed gives heart to Spain|выдавец=The Times|дата публікацыі=14.04.2008|копія=https://web.archive.org/web/20210505160848/https://www.thetimes.co.uk/|дата копіі=05.05.2021}}</ref>, як «стыль кароткіх перадачаў, у якім мяч дбайна прасоўваецца праз розныя шляхі»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/10/euro2008.euro2008groupd|загаловак=Fábregas takes positive view, from the bench|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=10.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20140219023311/http://www.theguardian.com/football/2008/jun/10/euro2008.euro2008groupd|дата копіі=19.02.2014}}</ref>, і як «бязглуздая фраза, якая стала азначаць повязь кароткіх перадачаў, цярплівасьці і валоданьня мячом як галоўнай ідэі»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/sport/blog/2008/jul/02/thedefinitivestoryofhowar|загаловак=The definitive story of how Aragonés led Spain to Euro 2008 glory|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=02.07.2008|копія=https://web.archive.org/web/20140218225414/http://www.theguardian.com/sport/blog/2008/jul/02/thedefinitivestoryofhowar|дата копіі=18.02.2014}}</ref>. Стыль прадугледжвае вольны рух футбалістаў па полі і ўзаемазамяняльнасьць пазыцыяў паўабаронцаў, перасоўваньне мяча складанымі шляхамі<ref>{{навіна|спасылка=https://www.mirror.co.uk/sport/archive/jonathan-pearce/2008/06/29/if-spain-can-reign-it-will-be-so-good-for-the-old-game-115875-20625290/|загаловак=If Spain can reign it will be so good for the old game|выдавец=Sunday Mirror|дата публікацыі=29.06.2008|копія=https://web.archive.org/web/20210505160857/https://www.mirror.co.uk/sport/football/if-spain-can-reign-it-will-be-so-good-for-the-old-315734|дата копіі=05.05.2021}}</ref> і вострыя перадачы ў адзін-два дотыкі<ref>{{навіна|спасылка=https://www.goal.com/en-us/news/what-is-tiki-taka-barcelona-spain-tactics/5f3qumd4uank198jwik1ww8mr|загаловак=What is tiki-taka? How tactics made famous by Barcelona and Spain work|выдавец=Goal|дата публікацыі=08.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200901031808/https://www.goal.com/en-us/news/what-is-tiki-taka-barcelona-spain-tactics/5f3qumd4uank198jwik1ww8mr|дата копіі=01.09.2020}}</ref>. Тыкі-така ўважалася як аднолькава абарончая і наступальная тактыка, калі каманда сталы час валодае мячом, таму ня мусіць пераключацца паміж абаронай і нападам<ref name="honigstein" >{{навіна|спасылка=http://www.cbc.ca/sports/soccer/fifaworldcup/blog/2010/07/why-spain-were-anything-but-boring.html|загаловак=Why Spain were anything but boring|выдавец=CBC.ca|дата публікацыі=08.07.2010|копія=https://web.archive.org/web/20120101223713/http://www.cbc.ca/sports/soccer/fifaworldcup/blog/2010/07/why-spain-were-anything-but-boring.html|дата копіі=01.01.2012}}</ref>. Тыкі-така была пасьпяхова скарыстаная гішпанцамі дзеля перамогі на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|чэмпіянатах Эўропы 2008]] і [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] гадоў, а таксама на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянаце сьвету 2010 году]]. Гішпанская каманда паміж 2008 і 2012 гадамі ўважаецца з адную з найлепшых нацыянальных камандаў у гісторыі футболу. Аналізуючы паўфінальную перамогу зборнай Гішпаніі над [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на чэмпіянаце сьвету 2010 году, Рафаэль Гонігштайн апісаў тыкі-таку як «найбольш складаную мажлівую вэрсію футболу празь бязьлітасную гульню ў перадачы, спалучаную з інтэнсіўным высокім прэсінгам». На думку Гонігштайна, гэты гішпанскі стыль гульні быў значным удасканаленьнем нідэрляндзкага [[татальны футбол|татальнага футболу]], бо тут усё абапіраецца на рух мяча, а на на толькі сталую замену пазыцыяў гульцоў. Тыкі-така дазваляла зборнай Гішпаніі «кантраляваць і мяч, і суперніка»<ref name="honigstein" />. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''зьнялася'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — другі групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — '''чэмпіён''' {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''дыскваліфікаваная'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — '''чэмпіён''' {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://rfef.es/en/national-teams Афіцыйны сайт]. {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Гішпаніі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гішпанія}}; |Гішпанія на ЧС-1990 |Гішпанія на ЧС-1994 |Гішпанія на ЧС-1998 |Гішпанія на ЧС-2002 |Гішпанія на ЧС-2006 |Гішпанія на ЧС-2010 |Гішпанія на ЧС-2014 |Гішпанія на ЧС-2018 |Гішпанія на ЧС-2022 |Гішпанія на ЧС-2026}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Гішпаніі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гішпанія}}; |Гішпанія на ЧЭ-1996 |Гішпанія на ЧЭ-2000 |Гішпанія на ЧЭ-2004 |Гішпанія на ЧЭ-2008 |Гішпанія на ЧЭ-2012 |Гішпанія на ЧЭ-2016 |Гішпанія на ЧЭ-2020 |Гішпанія на ЧЭ-2024 }} {{Чэмпіёны сьвету па футболе}} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Гішпаніі па футболе| ]] 38wjcgd704cym9e2wv166t7847nphb8 0 39705 2686624 2685569 2026-08-24T20:29:04Z Dymitr 10914 стыль 2686624 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Італія |Лягатып = Logo Italy National Football Team - 2023.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Італія 6:2 {{Футбол Францыя|няма}}<br />([[Мілян]], [[Італія]]; 15 траўня 1910) |Перамога = Італія 9:0 {{Футбол ЗША|няма}}<br />([[Брэнтфард]], [[Ангельшчына]]; 2 жніўня 1948) |Параза = {{Футбол Вугоршчына|няма}} 7:1 Італія<br />([[Будапэшт]], [[Вугоршчына]]; 6 красавіка 1924) |Удзелаў у ЧС = 18 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]], [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 11 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] |Дасягненьні ў ЧР = Чэмпіёны ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]]) | pattern_la1 = _ita26h | pattern_b1 = _ita26hA | pattern_ra1 = _ita26h | pattern_sh1 = _ita26h | pattern_so1 = _ita26hl | leftarm1 = 0048BA | body1 = 0048BA | rightarm1 = 0048BA | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 0048BA | pattern_la2 = _ita26a | pattern_b2 = _ita26a | pattern_ra2 = _ita26a | pattern_sh2 = _ita26a | pattern_so2 = _ita26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 0000FF | socks2 = FFFFFF }} '''Мужчы́нская збо́рная Іта́ліі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Італія|Італію]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Кіруецца [[Італьянская футбольная фэдэрацыя|Італьянскай футбольнай фэдэрацыяй]]. Мае мянушку «Блакітная эскадра» ({{мова-it|Squadra Azzurra|скарочана}}). == Гісторыя == Раньняя спроба стварыць нацыянальную зборную Італіі адбылася 30 красавіка 1899 году, калі выбраныя італьянскія футбалісты згулялі супраць швайцарскай каманды ў [[Турын]]е і саступілі зь лікам 0:2<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.rsssf.com/tablesz/zwit-others-intres.html|загаловак=Switzerland: Non-Official International Matches Representative Teams 1898-1992|выдавецтва=RSSSF}}</ref>. Аднак, першы афіцыйны матч зборнай каманды адбыўся ў [[Мілян]]е 15 траўня 1910 году, тады зборная Італіі перамагла [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборную Францыю]] зь лікам 6:2, а першы гол у кашулі нацыянальнай каманды правёў [[П’етра Ляна]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.magliarossonera.it/190910_album.html|загаловак=Album della stagione|выдавецтва=MagliaRossonera.it|дата доступу=15.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20081230141227/http://www.magliarossonera.it/190910_album.html|дата копіі=30.12.2008}}</ref><ref name="magliarossonera" >{{спасылка|спасылка=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Lana.html|загаловак=Pietro Lana|выдавецтва=MagliaRossonera.it|дата доступу=15.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20081228141647/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Lana.html|дата копіі=28.12.2008}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.figc.it/english/storia/storia_completa.htm#1913|загаловак=FIGC|выдавецтва=Figc.it|дата доступу=21.04.2012|копія=https://web.archive.org/web/20070423025820/http://www.figc.it/english/storia/storia_completa.htm#1913|дата копіі=23.04.2007}}</ref>. Італьянская каманда той матч згуляла паводле сыстэмы 2–3–5, а капітанскую повязь на руцэ меў [[Франчэска Калі]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://download.repubblica.it/pdf/motori/supplemento_ottobre06/04.pdf|загаловак=Italia-Francia IL CALCIO|выдавецтва=repubblica.it|дата публікацыі=17.10.2006|дата доступу=24.10.2006|копія=https://web.archive.org/web/20061102200700/http://download.repubblica.it/pdf/motori/supplemento_ottobre06/04.pdf|дата копіі=02.11.2006}}</ref>. [[Файл:Italy celebrating 1934.jpg|значак|зьлева|Гульцы зборнай Італіі сьвяткуюць перамогу на чэмпіянаце сьвету 1934 году.]] Першым посьпехам у афіцыйным турніры стаў бронзавы мэдаль на [[летнія Алімпійскія гульні 1928 году|Алімпійскіх гульнях 1928 году]] ў Амстэрдаме. Пасьля паразы ў паўфінале ад [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]] перамога зь лікам 11:3 над зборнай Эгіпту забясьпечыла Італіі трэці радок. У турнірах Кубка Цэнтральнай Эўропы 1927—1930 і 1933—1935 гадоў італьянцы займалі першае месца сярод пяці цэнтральнаэўрапейскіх камандаў, набраўшы 11 пунктаў у абодвух сэзонах турніру<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.rsssf.com/tablesd/drgero1.html|загаловак=1st International Cup|выдавецтва=www.rsssf.com|дата доступу=11.05.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160303235827/http://www.rsssf.com/tablesd/drgero1.html|дата копіі=03.03.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.rsssf.com/tablesd/drgero3.html|загаловак=3rd International Cup|выдавецтва=www.rsssf.com|дата доступу=11.05.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160303180314/http://www.rsssf.com/tablesd/drgero3.html|дата копіі=03.03.2016}}</ref>. Зборная Італіі таксама пазьней здабыла залаты мэдаль на [[летнія Алімпійскія гульні 1936 году|Алімпійскіх гульнях 1936 году]], выгуляўшы ў дадатковы час фінальнага матчу [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборную Аўстрыі]] зь лікам 2:1<ref name="SR" >{{спасылка|спасылка=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1936/FTB/|загаловак=Football at the 1936 Berlin Summer Games|выдавецтва=Sports Reference|дата доступу=07.10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20091011234044/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1936/FTB/|дата копіі=11.10.2009}}</ref>. Па адмове браць удзел у першым [[чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|чэмпіянаце сьвету]], які быў арганізаваны ў 1930 годзе ва [[Уругвай|Ўругваі]], нацыянальная зборная Італіі стала чэмпіёнам сьвету як у [[чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]], гэтак і [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] гадах. Тады галоўным трэнэрам каманды быў [[Віторыё Поцца]], а ў складзе каманды вылучаўся [[Джузэпэ Мэацца]], які ўважаецца адным з найлепшых італьянскіх футбалістаў усіх часоў<ref name="Giuseppe Meazza La favola di Peppin il folbèr" >{{спасылка|спасылка=http://www.storiedicalcio.altervista.org/meazza.html|загаловак=Giuseppe Meazza La favola di Peppin il folbèr|выдавецтва=Storie di Calcio|дата публікацыі=30.01.2016|дата доступу=27.04.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160311115720/http://www.storiedicalcio.altervista.org/meazza.html|дата копіі=11.03.2016}}</ref><ref name="The inimitable Giuseppe Meazza" >{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174761/|загаловак=The inimitable Giuseppe Meazza|выдавецтва=FIFA.com|дата доступу=27.04.2016|копія=https://web.archive.org/web/20150613021348/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174761/|дата копіі=13.06.2015}}</ref> . Знамянальна, што першы тытул сусьветнага чэмпіёна быў здабыты на хатнім турніры. У сваім першым матчы на турніры італьянцы разграмілі [[Мужчынская зборная ЗША па футболе|зборную ЗША]] ў Рыме зь лікам 7:1. У фінальным матчы, які таксама ладзіўся ў Рыме, Італія перамагла [[Мужчынская зборная Чэхаславаччыны па футболе|зборную Чэхаславаччыны]] зь лікам 2:1 у дадатковы час, дзякуючы галам [[Раэмунда Орсі]] і [[Анджэлё Ск’явіё]]. Праз чатыры гады ў на чэмпіянаце 1938 году італьянцы сьвяткавалі перамогу ў турніры, дзякуючы таму, што разьбілі ў фінале [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборную Вугоршчыны]] зь лікам 4:2. Тады дублем вызначыліся [[Джына Каляўсі]] і [[Сыльвіё Піёля]]. Ходзяць чуткі, што перад фіналам 1938 году прэм’ер-міністар краіны фашысцкі лідэр [[Бэніта Мусаліні]] даслаў камандзе тэлеграму з фразай «Перамажыце або памрыце!» ({{мова-it|Vincere o morire!|скарочана}}). Аднак аніякіх дакумэнтальных сьведчаньняў пра такую тэлеграму не захавалася, а гулец [[П’етра Рава]] пазьней зьняпраўдзіў існаваньне такога ліста ад дыктатара<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/01/world-cup-moments-1938-italy-benito-mussolini|загаловак=World Cup: 25 stunning moments ... No8: Mussolini's blackshirts' 1938 win".|выдавец=April 2016|копія=https://web.archive.org/web/20180624010522/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/01/world-cup-moments-1938-italy-benito-mussolini|дата копіі=24.06.2018}}</ref>. У 1949 годзе 10 з 11 гульцоў асноўнага складу зборнай загінулі ў авіякатастрофе, якая закранула клюб «[[Тарына Турын|Тарына]]». Зборная не дала рады, каб прабіцца далей за першы раўнд на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянаце сьвету 1950 году]], бо была моцна саслабленая ў выніку трагедыі. Каманда накіравалася на турнір па моры, а не самалётам, баючыся паўтору авіякатастрофы. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянатах сьвету 1954]] і [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] гадоў Італія не змагла прайсьці далей за першы раўнд<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/62f.html|загаловак=World Cup 1962 (Chile, May 30 – June 17)|выдавецтва=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|дата публікацыі=22.10.1999|дата доступу=22.05.2018}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/54f.html|загаловак=World Cup 1954 (Switzerland, June 16 – July 4)|выдавецтва=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|дата публікацыі=22.10.1999|дата доступу=22.05.2018}}</ref>, а на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|чэмпіянат сьвету 1958 году]] нават не кваліфікавалася, саступіўшы ў апошнім адборачным матчы [[Мужчынская зборная Паўночнай Ірляндыі па футболе|зборнай Паўночнай Ірляндыі]] зь лікам 1:2<ref>{{навіна|аўтар=Brodie, Malcolm|спасылка=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/football/international/down-memory-lane-battle-of-belfast-was-far-from-a-golden-moment/28070086.html|загаловак=Down Memory Lane: Battle of Belfast was far from a golden moment - International, Football|выдавец=Belfast Telegraph|дата публікацыі=05.12.2007|копія=https://web.archive.org/web/20151222230627/http://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/football/international/down-memory-lane-battle-of-belfast-was-far-from-a-golden-moment-28070086.html|дата копіі=22.12.2015}}</ref>. Зборная ня брала ўдзелу ў першым [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|чэмпіянаце Эўропы 1960 году]]<ref>{{навіна|аўтар=Murray, Scott|спасылка=https://www.theguardian.com/sport/blog/2011/sep/02/joy-of-six-european-championship-qualifiers|загаловак=The Joy of Six: European Championship qualifiers|дата публікацыі=02.09.2011}}</ref>. А на наступнае [[чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|эўрапейскае першынства]] ня трапіла, бо была выбітая [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборнай СССР]] у першым раўндзе кваліфікацыйнага турніру 1964 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/64e.html|загаловак=European Championship 1964|выдавецтва=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|дата публікацыі=31.01.2007}}</ref>. [[Файл:Italy Team - Rome, 1965.jpg|значак|зьлева|Нацыянальная зборная Італіі перад матчам у Рыме супраць [[Мужчынская зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] ў 1965 годзе.]] У 1968 годзе зборная Італіі прымала на сваёй зямлі [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|чэмпіянат Эўропы]] і выйграла турнір з сваім першым удзелам. У фінале, які ладзіўся ў Рыме, італьянцы выгулялі [[Мужчынская зборная Югаславіі па футболе|зборную Югаславіі]], здабыўшы першы буйны трафэй з часоў перамогі на чэмпіянаце сьвету 1938 году. Фінал завяршыўся ўнічыю зь лікам 1:1 нават пасьля дадатковага часу, і паводле тагачасных правілаў матч трэба было перайграць празь некалькі дзён. Гэта застаецца адзіным выпадкам, калі фінал чэмпіянату Эўропы або чэмпіянату сьвету быў перагуляны<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/17899534|загаловак=Euro 1968: Alan Mullery's moment of madness|выдавецтва=bbc.com|дата публікацыі=12.05.2012|дата доступу=27.04.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160605043117/http://www.bbc.com/sport/football/17899534|дата копіі=05.06.2016}}</ref>. 10 чэрвеня 1968 году зборная Італіі перамагла ў перагулёўцы зь лікам 2:0, дзякуючы галам [[Люіджы Рыва|Джыджы Рывы]] і [[П’етра Анастазі]]. У [[чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|чэмпіянаце сьвету 1970 году]], дзякуючы чэмпіёнам Эўропы ў складзе, улучна з [[Джачынта Факецьці]], Джаньні Рывэры, Джыджы Рывы, а таксама новаму цэнтральнаму нападніку [[Рабэрта Банінсэньні]], каманда прабілася да фіналу ўпершыню за 32 гады. Паўфінальны матч турніру паміж зборнымі Італіі і ФРН вядомы як «Матч стагодзьдзя». Тады Італія выгуляла зь лікам 4:3 у дадатковы час, пры гэтым пяць зь сямі галоў былі загнаныя менавіта ў дадатковы час<ref>{{навіна|аўтар=Matt Wagg|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/germany/9361429/Euro-2012-five-classic-tournament-matches-between-Germany-and-Italy-including-the-Game-of-the-Century.html|загаловак=Euro 2012: five classic tournament matches between Germany and Italy including the 'Game of the Century'|выдавец=telegraph.co.uk|дата публікацыі=28.06.2012|копія=https://web.archive.org/web/20160601193441/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/germany/9361429/Euro-2012-five-classic-tournament-matches-between-Germany-and-Italy-including-the-Game-of-the-Century.html|дата копіі=01.06.2016}}</ref>. У фінале Італія саступіла [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]] зь лікам 1:4. Пасьля паразы ад [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] ў чвэрцьфінале кваліфікацыі да чэмпіянату Эўропы 1972 году цыкль гэтага пакаленьня завяршыўся на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|чэмпіянаце сьвету 1974 году]], дзе каманда была выбітая на групавым этапе пасьля паразы 1:2 ад [[Мужчынская зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] ў апошнім матчы групы. == Стыль гульні == {{АГ-узнагароды}} {{АГ-спорт|[[футбол]]}} {{АГ-мэдаль|Золата|Летнія|1936|}} {{АГ-мэдаль|Бронза|Летнія|1928|}} {{АГ-мэдаль|Бронза|Летнія|2004|}} {{АГ-ніз}} Італьянскі футбол традыцыйна лічыцца абарончым. Каманда гуляе на контратаках, пры гэтым як правіла ня цэлячы шмат галоў, але і не прапускаючы. Італьянцы, вядучы ў ліку, кантралююць матч, прымушаючы суперніка расчыняць пазыцыі. Вароты зборнай абараняюць майстры высокай клясы. Абарончая [[тактыка]] італьянцаў 1960-х гадоў, званая «[[катэначча]]», зьяўлялася прыкладам для перайманьня для шматлікіх камандаў. У цяперашні час яна ўжываецца рэдка, але калі зірнуць на малюнак гульні нацыянальнай каманды, можна ўбачыць карані гэтай сыстэмы. Занадта вялікае захапленьне абаронай часта прыводзіла каманду да правалаў на буйных першынствах. Аднак, у спалучэньні з бліскучым нападам, гульня ад абароны занесла Італію ў сьпісы наймацнейшых камандаў (другое месца пасьля [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|Бразыліі]] паводле дасягненьняў на чэмпіянатах сьвету). Італьянцы лічацца дрэннымі выканаўцамі пэнальці. Пасьляматчавыя 11-мэтровыя каштавалі італьянцам паразы на чэмпіянатах сьвету 1990, 1994, 1998 гадоў. Аднак менавіта за кошт упэўнена прабітых пэнальці зборная змагла выйграць у 2006 году ў фінале чэмпіянату сьвету ў [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|Францыі]], пасьля таго, як матч завяршыўся нічыйным вынікам 1:1. == [[Чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіянаты сьвету]] == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — '''чэмпіён''' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-канец}} == [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянаты Эўропы]] == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — паўфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — ⅛ фіналу {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.figc.it/ Афіцыйны сайт ІФФ]{{Ref-it}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Італіі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ітлаія}}; |Італія на ЧС-1934 |Італія на ЧС-1938 |Італія на ЧС-1982 |Італія на ЧС-1986 |Італія на ЧС-1990 |Італія на ЧС-1994 |Італія на ЧС-1998 |Італія на ЧС-2002 |Італія на ЧС-2006 |Італія на ЧС-2010 |Італія на ЧС-2014 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Італіі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ітлаія}}; |Італія на ЧЭ-1988 |Італія на ЧЭ-1996 |Італія на ЧЭ-2000 |Італія на ЧЭ-2004 |Італія на ЧЭ-2008 |Італія на ЧЭ-2012 |Італія на ЧЭ-2016 |Італія на ЧЭ-2020 |Італія на ЧЭ-2024 }} {{Чэмпіёны сьвету па футболе}} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Італіі па футболе| ]] aj3f38i8kkmdf3n74a9s4ors8zqfp7n 10 41988 2686541 2478120 2026-08-24T13:34:15Z ~2026-46047-83 99693 2686541 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Асоба |імя = {{Першы непусты|{{{Імя|}}}|{{БАЗАВАЯСТАРОНКА}}}} |лацінка = {{#if:{{{Лацінка|}}}|{{{Лацінка|}}}}} |арыгінал імя = {{Першы непусты|{{{Арыгінал імя|}}}|{{{Сапраўднае імя|}}}}} |партрэт = {{{Выява|{{{Фота|}}}}}} |памер партрэту = {{Першы непусты|{{{Памер выявы|}}}|{{{Шырыня|}}}|225пкс}} |апісаньне партрэту = {{{Подпіс выявы|{{{Подпіс|}}}}}} |імя пры нараджэньні = |род дзейнасьці = |дата нараджэньня = {{{Дата нараджэньня|}}} |месца нараджэньня = {{{Месца нараджэньня|}}} |дата сьмерці = {{{Дата сьмерці|}}} |месца сьмерці = {{{Месца сьмерці|}}} |грамадзянства = {{{Грамадзянства|}}} |нацыянальнасьць = |адукацыя = |альма-матэр = {{{Альма-матэр|}}} |навуковая сфэра = {{{Навуковая сфэра|}}} |месца працы = {{{Месца працы|}}} |вядомасьць = {{{Вядомы як|{{{Вядомая як|}}}}}} |метка парамэтру1 = Навуковая ступень |парамэтар1 = {{Вікізьвесткі|p512|{{{Навуковая ступень|}}}}} |метка парамэтру2 = Навуковы кіраўнік |парамэтар2 = {{Вікізьвесткі|p184|{{{Навуковы кіраўнік|}}}}} |метка парамэтру3 = Аказалі ўплыў |парамэтар3 = {{{Папярэднікі|}}} |метка парамэтру4 = Вучні |парамэтар4 = {{Першы непусты|{{{Вучні|}}}|{{{Знакамітыя вучні|}}}|{{Вікізьвесткі|p802}}}} |узнагароды = {{{Узнагароды і прэміі|}}} |подпіс = {{{Аўтограф|}}} |сайт = {{{Сайт|}}} |дадаткова = }}</includeonly><noinclude> {{Дакумэнтацыя}}</noinclude> fkyn2hmbwz9o93nod1w6416mrns8zs8 0 47923 2686614 2225438 2026-08-24T20:13:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686614 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nacyjanalny park Naračanski - mapa.png|300пкс|міні|Разьмяшчэньне парку на мапе]] «'''Нарача́нскі'''» — нацыянальны парк, створаны ў 1999 годзе ў мэтах захаваньня ўнікальных прыродных комплексаў, а таксама больш эфэктыўнага выкарыстаньня рэкрэацыйных магчымасьцяў прыродных рэсурсаў Нарачанскага рэгіёну і прылеглых да яго тэрыторыяў. == Апісаньне == [[Файл:Pod dyrekcją parku Naroczański.JPG|міні|300пкс|Службовыя аўтамабілі ля сядзібы нацыянальнага парку «Нарачанскі»]] Нацыянальны парк «Нарачанскі» знаходзіцца пераважна ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] (96% плошчы), а таксама часткова на тэрыторыі [[Вялейскі раён|Вялейскага]] (2% плошчы), [[Пастаўскі раён|Пастаўскага]] (1,7% плошчы) і [[Смаргонскі раён|Смаргонскага]] (0,3% плошчы) раёнаў. Працягласьць Нацыянальнага парку з поўначы на поўдзень складае 34 км, з усходу на захад — 59 км. Адміністрацыя парку знаходзіцца ў курортным пасёлку [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Агульная плошча Нацыянальнага парку складае 97,3 тыс [[гектар|га]] (0,973 тыс. км²). 66,8 тыс га (68,7%) гэтых земляў (у асноўным, [[лес|лясы]] і [[вадаём]]ы) перададзеныя ў склад парку. Астатнія землі ў межах Нацыянальнага парку знаходзяцца ў падпарадкаваньні іншых землеўладальнікаў і землекарыстальнікаў. Тэрыторыя парку займае 60% плошчы тэрыторыі Мядзельскага раёну. == Ляндшафт == Ляндшафты тэрыторыі Нацыянальнага парку зьяўляецца разнастайнымі і ўнікальнымі. Гэта абумоўлена з аднаго боку наяўнасьцю на ягонай тэрыторыі вялікіх і малых [[экасыстэма]]ў, якія складаюць 17,1% ягонай плошчы (у першую чаргу — возера [[Нарач]]), а зь іншага — разьмяшчэньне тэрыторыі парку паміж шэрагам канцова-марэнных [[града (форма рэльефу)|градаў]] — [[Сьвірская града|Сьвірскай]], [[Канстанцінаўская града|Канстанцінаўскай]], [[Паўночна-Нарачанская града|Паўночна-Нарачанскай]], [[Паўднёва-Нарачанская града|Паўднёва-Нарачанскай]], [[Сьвянцянскія грады|Сьвянцянскіх]] — і Нарачанскай водна-ладавіковай [[раўніна|раўніны]]. Гэтыя геамарфалягічныя ўтварэньні моцна адрозьніваюцца між сабой па шэрагу парамэтраў, што ў выніку знайшло сваё адлюстраваньне ў складанай ляндшафтнай будове. Часта на тэрыторыі парку на абмежаванай прасторы сустракаюцца вялікія перапады адносных і абсалютных вышыняў (адпаведна 30—40 м і 165—230 м), частыя і рэзкія чаргаваньні [[марэна (геалёгія)|марэнных]] узвышшаў і [[града (форма рэльефу)|градаў]] з раўніннымі ўчасткамі, упадзінамі, катлавінамі і іншымі выразнымі формамі рэльефу. Найбольш распаўсюджаныяя тут [[сасна|сасновыя]] лясы, найбольшая шчыльнасьць якіх назіраецца ў раёне [[Блакітныя азёры|Блакітных азёраў]]. == Флёра == [[Файл:Krajavid, Miadzielski rajon.jpg|міні|300пкс|Луг на тэрыторыі нацыянальнага парку «Нарачанскі»]] 36,4 тысячы [[гектар|га]] тэрыторыі Нацыянальнага парку (37,4%) займае лясны фонд. Па папярэдніх падліках у флёры рэгіёну парку налічваецца каля 900 відаў вышэйшых сасудзістых расьлінаў. Зь іх 5 відаў складаюць [[плаўн]]ы, 5 — [[хвошч|хвашчы]], 7 — [[папараць|папараці]], 4 — галанасенныя і 879 — пакрытанасенныя віды. Гэта больш за 55% складу флёры [[Беларусь|Беларусі]]. У рэгіёне адзначаецца вялікая колькасьць папуляцыі і відаў [[мохападобныя|мохападобных]], [[лішай|лішаёў]], [[водарасьць|водарасьцяў]] і [[грыбы|грыбоў]]. У раёне прысутнічае значная канцэнтрацыя рэдкіх відаў пералічаных флёраў, а таксама відаў, якія зьнікаюць. Найбольшую за ўсе астатнія віды флёры плошчу тэрыторыі парку займаюць [[лес|лясы]]. Пераважаюць сасновыя і ялінавыя культуры. Каля 16% лясоў былі створаныя штучна. Лясы разьмешчаныя не раўнамерна, найбольшая іх канцэнтрацыя назіраецца каля паўднёва-заходніх частак [[Сьвянцянскія грады|Сьвянцянскіх градаў]] і [[Нарачанская раўніна|Нарачанскай раўніны]]. [[Сасна|Сасновыя]] лясы складаюць 71,7% лясоў парку, [[яліна|яловыя]] — 11,4%, [[бяроза (дрэва)|бярозавыя]] — 13,2%, [[чорная вольха|чорнавольхавыя]] — 1,9%, [[асіна]]выя — 0,8%, [[шэрая вольха|шэравольхавыя]] — 0,5%. Лясы, дзе пераважае [[дуб]], складаюць 0,2% плошчы, дзе ясень — таксама 0,2%. Тэрыторыі, дзе пераважаюць [[кляновыя|клён]] і [[ліпа]] сустракаюцца фрагмэнтарна (каля 0,01% плошчы). Расам з тым, пазначаныя шырокалісьцёвыя віды зьяўляюцца пастаяннымі кампанэнтамі ў складзе хваёвых і дробналісьцёвых лясоў. Балотная расьліннасьць была моцна пашкоджаная ў выніку [[мэліярацыя|мэліярацыі]] [[балота]]ў. Зараз на тэрыторыі парку захаваліся толькі 4,8% балотаў, зь якіх 49,8% зьяўляюцца [[верхавое балота|верхавымі]], 15,2% — [[пераходнае балота|пераходнымі]] і 35,0% — [[нізіннае балота|нізіннымі]]. Найбольш унікальнымі зьяўляюцца балоты «Грамячае» і «Дзягілі», дзе захаваліся каштоўныя расьлінныя ўтварэньні. Астатнія балоты былі асушаныя і перададзеныя на сельскагаспадарчыя патрэбы. Агулам былі асушаныя звыш 8 тысячаў [[торф|тарфяных]] балотаў і больш з 2,5 тысячаў [[гектар|га]] забалочаных земляў. Лугавая расьліннасьць таксама ў значнай ступені зьмененая. Гэта стала вынікам мэліярацыі часткі нізінных забалочаных [[луг (расьліннасьць)|лугоў]] і ператварэньня іх у пашы і сенажаці. У складзе тэрыторыі парку знаходзіцца каля 3,1% лугоў. [[Хмызьняк]]овая расьліннасьць займае 4,9% тэрыторыі парку. == Фаўна == Па стане на 2008 год адмысловага вывучэньня фаўны тэрыторыі Нацыянальнага парку не праводзілася. Існуюць толькі зьвесткі фрагмэнтарных дасьледаваньняў 1950—1960-х гадоў і дасьледаваньні [[арнітафаўна|арнітафаўны]] напрыканцы 1970-х і ў 1980-х гадох. Паводле зьвестак дасьледаваньняў на тэрыторыі парку зарэгістраваныя 185 відаў [[птушка|птушак]], пры гэтым лічыцца, што 160 зь іх гняздуюцца на тэрыторыі парку, 6 — меркавана гняздуюцца ў гэтым рэгіёне, а астатнія 19 сустракаюцца ў часы сэзонных міграцыяў. Сярод адзначаных відаў птушак 24 зь іх занеченыя ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь]], 18 зь якіх гняздуюцца на тэрыторыі парку, што складае 24% агульнага ліку птушак, занесеных у Чырвоную кнігу. На тэрыторыі парку заўважаны таксама занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі [[даўганосы крохаль]]. Ягоныя гнездаваньні адзначаныя на азёрах [[Нарач]], [[Белае возера (Мядзельскі раён)|Белае]] і [[Мядзел (возера)|Мядзел]]. Апроч гэтага, на тэрыторыі парку заўважаныя ў значнай колькасьці наступныя віды: [[звычайны гогаль]], [[вялікая вып]], [[скапа]], [[вялікі кранштэп]], а таксама [[шэры журавель]]. Тут таксама заўважаная [[белая курапатка]], якая зьяўляецца ў Беларусі рэліктавым відам, і ейная колькасьць і распаўсюджаньне няўхільна скарачаецца. Курапатка была выяўленая і, імаверна, яшчэ захавалася ў невялікай колькасьці на невялікім [[верхавое балота|верхавым балоце]] вакол возера [[Дзягілі]]. Гэты від таксама быў выяўлены на іншым балоце ў паўднёвай частцы возера [[Нарач]] з правага берагу [[Нарачанка|Нарачанкі]] 20 гадоў таму, але хутчэй за ўсё ўжо зьнік. Сярод жывёлаў на тэрыторыі парку сустракаюцца [[лось|ласі]], [[дзік]]і, [[касуля|касулі]], [[янот]]ы, [[заяц-бяляк|зайцы-белякі]], [[заяц-русак|зайцы-русакі]], [[куніца|куніцы]], [[вавёрка|вавёркі]], [[выдра|выдры]], [[бабёр|бабры]]. Таксама ў апошні час адзначанае зьяўленьне [[рысь|рысі]]. [[Іхтыяфаўна]] вадаёмаў тэрыторыі парку налічвае 25 відаў рыбаў, у тым ліку каштоўных відаў кшталту [[вугор]], [[шчупак]], [[сіг]], [[рапушка]], [[карп]], [[лін]] і іншых. == Заказьнікі == У сувязі з высокай канцэнтрацыяй на тэрыторыі Нарачанскага краю рэдкіх відаў і відаў, якія зьнікаюць, унікальных прыродна-расьлінных комплексаў і вельмі каштоўных [[геалёгія|геалягічных]] і геамарфалягічных структураў, на тэрыторыі краю сфармавалася сетка ахоўных прыродных тэрыторыяў. На момант сварэньня Нацыянальнага парку, тут ужо функцыянавалі 6 [[заказьнік]]аў рэспубліканскага значэньня, зь якіх 1 зьўяляўся ляндшафтным заказьнікам, 2 — гідралягічныя заказьнікі і 3 — біялягічныя заказьнікі. У лік заказьнікаў, якія функцыянуюць на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Нарачанскі», уваходзяць наступныя: * [[Блакітныя азёры (ляндшафтны заказьнік)|Ляндшафтны заказьнік «Блакітныя азёры»]] * [[Чарэмшыцы (гідралягічны заказьнік)|Гідралягічны заказьнік «Чарэмшыцы»]] * [[Мікасецкі (гідралягічны заказьнік)|Гідралягічны заказьнік «Мікасецкі»]] * [[Пасынкі (біялягічны заказьнік)|Біялягічны заказьнік «Пасынкі»]] * [[Рудакова (біялягічны заказьнік)|Біялягічны заказьнік «Рудакова»]] == Азёры == [[Файл:Miastra - Apanasaŭka - Biełaruś.jpg|міні|300пкс|Возера [[Мястра]]]] На тэрыторыі парку разьмяшчаюцца 43 [[вадаём]]ы. Азёры адрозьніваюцца па марфамэтрычных асаблівасьцях, гідралягічным рэжыме, разьвіцьцю воднага жыцьця і характарыстыцы воднай масы. Утварэньне катлавінаў таксама адбывалася рознымі шляхамі. Найбуйнейшыя вадаёмы — [[Нарач]], [[Мястра]], [[Мядзел (возера)|Мядзел]] — разьмяшчаюцца ў падпрудных катлавінах; [[Балдук]], [[Воўчын (возера)|Воўчын]], [[Глубля]], [[Лотвіны]], [[Сьвір (возера)|Сьвір]], [[Сьвірнішча]] — у лагчынных катлавінах; [[Глубелька]], [[Рудакова]] — у эварзіённых катлавінах; [[Кузьмічы]] — у тэрмакарставай катлавіне; [[Баторына]] і [[Белае возера (Мядзельскі раён)|Белае]] — у рэшткавых. Азёры, разьмешчаныя на тэрыторыі парку, тэрытарыяльна ўваходзяць у 4 азёрныя групы. Азёры [[Нарач]], [[Мястра]], [[Баторына]], [[Белае возера (Мядзельскі раён)|Белае]] ўтвараюць [[Нарачанскія азёры|Нарачанскую групу азёр]]. Азёры [[Балдук]], [[Глубля]] і [[Глубелька]] ўваходзяць у групу [[Блакітныя азёры|Блакітных азёр]]. Азёры [[Сьвір (возера)|Сьвір]] і [[Сьвірнішча]] ўваходзяць у склад [[Сьвірскія азёры|Сьвірскай групы азёр]]. А азёры [[Мядзел (возера)|Мядзел]], [[Воўчын (возера)|Воўчын]], [[Кузьмічы]], [[Лотвіны]] і [[Рудакова]] ўтвараюць групу [[Мядзельскія азёры|Мядзельскіх азёр]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210606171735/https://narochpark.by/ Афіцыйны сайт Нацыянальнага парку «Нарачанскі»]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20061113215854/http://naroch.iatp.by/ Нарачанскі край — Нацыянальны парк «Нарачанскі»]{{ref-ru}} {{Нацыянальныя паркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Мядзельскага раёну]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Вялейскага раёну]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Пастаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Смаргонскага раёну]] jb407ddn9g98nximu7scjenmzy3raxm 0 60011 2686568 2303871 2026-08-24T17:09:42Z Chaa5000 99696 2686568 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Дудзічы (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Дудзічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Дудзічаў |Трансьлітараваная назва = Dudzičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскі]] |Сельсавет = [[Дварэцкі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Дварэцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 10 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231476 |СААТА = |Выява =[[File:Дудичи 007.jpg|thumb|Dudzičy]] |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 21 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 23 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ду́дзічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 200</ref> — [[вёска]] ў [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскім раёне]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Дудзічы ўваходзяць у склад [[Дварэцкі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Дварэцкага сельсавету]]. За 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Зьдзецел]]у, 158 км ад [[Горадня|Горадні]], 6 км ад чыгуначнай станцыі Выгада. == Гісторыя == Назва ўтворана ад прозвішча Дузіч, вытворнага ад асноў дуда, дудар. Паводле перапісу 1897 г. Дудзічы — вёска [[Раготненская воласьць|Раготненскай воласьці]] [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскага павету]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (6 дамоў, 38 жыхароў). У 1905 г. тут было 58 жыхароў. У 1923 г. — 4 гаспадаркі, 18 жыхароў. Цяпер — у складзе саўгасу «Раготна» (в. [[Раготна]])<ref>{{Літаратура/Памяць/Зьдзецельскі раён|к}} С. 375</ref>. 28 жніўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага [[Раготнаўскі сельсавет|Раготнаўскага]] ў склад [[Дварэцкі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Дварэцкага сельсавету]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913r0059835 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дятловского района Гродненской области». Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 251]{{Недаступная спасылка|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1996 год — 24 жыхары, 13 двароў * 1999 год — 17 жыхароў * 2010 год — 10 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Дварэцкі сельсавет (Зьдзецельскі раён)}} {{Зьдзецельскі раён}} [[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Зьдзецельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зьдзецельскага раёну]] t83hv030tys2qnp8gfy2ca2q58vl2gb 0 74614 2686654 2350579 2026-08-25T04:25:15Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686654 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Робэрт Бэрнз |Арыгінал імя = Robert Burns |Партрэт = Robert_Burns_1.jpg |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Robert Burness (да 1786 году) |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|25|1|1759}}, [[Алаўэй]], [[Эйшыр]], [[Шатляндыя]] |Дата сьмерці = {{Памёр|21|7|1796|гадоў=37}}, [[Дамфрыз]], Шатляндыя |Грамадзянства = Вялікабрытанія |Род дзейнасьці = паэт, фальклярыст |Гады актыўнасьці = |Кірунак = рамантызм |Жанр = [[верш]], [[паэма]], [[песьня]], [[баляда]], [[гімн]], [[кантата]] |Дэбют = O, Once I Lov'd a Bonnie Lass (1774) |Значныя творы = |Прэміі = |ВікіКрыніца = s:en:Author:Robert Burns (1759-1796) |Палічка = http://knihi.com/Robert_Biorns/ |Сайт = [http://www.robertburns.org/ Robert Burns Country] }} '''Робэрт Бэрнз<ref>[https://web.archive.org/web/20110719013338/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/dvanaccatka/02.htm Янка Запруднік. Дванаццатка. Нью-Ёрк: БІНіМ, 2002.] «Робэрт '''Бэрнс''' ([[Транскрыпцыя]] Бёрнс у некаторых айчынных даведніках зьяўляецца памылковай) — выдатны прадстаўнік шатляндзкага нацыянальнага адраджэньня — свайго роду шатляндзкі [[Паўлюк Багрым]], толькі зь лепшай доляй.»</ref>''' ({{мова-sco|Robert Burns}} і {{мова-en|Robert Burns}}, {{мова-gd|Raibeart Burns}}; 25 студзеня 1759 — 21 ліпеня 1796) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] ([[Шатляндыя|шатляндзкі]]) паэт, фальклярыст, аўтар шматлікіх вершаў і паэмаў, напісаных на г. зв. «[[Шатляндзкая (англа-шатляндзкая) мова|раўніннай шатляндзкай]]» і [[ангельская мова|ангельскай мовах]]<ref name=Ref1087>[http://www.sostav.ru/news/2006/01/26/promo1/ The Famous Grouse и The Macallan отпраздновали в Москве день рождения Роберта Бернса]</ref><ref name=Calend1>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/369/ День рождения Роберта Бёрнса] спасылка правераная 10 студзеня 2009</ref>. 25 студзеня, які самі [[шатляндцы]] называюць ''Burns supper'' — нацыянальнае сьвята ў Шатляндыі. Гэты дзень адзначаецца прыхільнікамі творчасьці паэта ва ўсім сьвеце. == Біяграфія == Робэрт Бэрнз нарадзіўся 25 студзеня 1759 году ў вёсцы Алаўэй (за тры кілямэтры на поўдзень ад гораду [[Эйр]]у, графства Эйшыр), у сям’і селяніна Ўільяма Бёрнэса (William Burness, 1721—1784). У 1765 годзе яго бацька ўзяў у арэнду гаспадарку Маўнт-Оліфант, і хлопчыку прыйшлося працаваць нароўні з дарослымі, трываючы голад ды іншыя лішэньні. З 1783 году Робэрт пачынае сачыняць вершы на эйшырскам дыялекце. У 1784 годзе памірае бацька, і пасьля шэрагу непасьпяховых спробаў заняцца сельскай гаспадаркай Робэрт з братам Гілбэртам пераязджае ў Мосгіл. У 1786 годзе выходзіць першая кніга Бэрнза, ''Poems, Chiefly in the Scottish dialect'' («Вершы, пераважна на шатляндзкім дыялекце»). Да пачатковага пэрыяду творчасьці таксама адносяцца: «Джон Ячмень» (John Barleycorn, 1782), «Вясёлые жабракі» («The Jolly Beggars», 1785), «Малітва сьвятога Вілі» («Holy Willie’s Prayer»), «Сьвяты кірмаш» («The Holy Fair», 1786). Паэт хутка становіцца вядомым па ўсёй Шатляндыі<ref name=Gunter1>[http://az.lib.ru/g/gutner_m_n/text_0020.shtml История английской литературы. Том 1. Выпуск второй М. Издательство Академии Наук СССР, 1945 М. Н. Гутнер] спасылка правераная 10 студзеня 2009</ref>. Пра вытокі папулярнасьці Бэрнза [[Гётэ|Ё. Гётэ]] зацеміў: {{Цытата|Возьмем Бэрнза. Ці не таму ён вялікі, што старыя песьні яго продкаў жылі на вуснах народа, што яму сьпявалі іх, так бы мовіць, тады яшчэ, калі ён быў у калысцы, што хлопчыкам ён гадаваўся сярод іх і парадніўся з высокай дасканаласьцю гэткіх узораў, што ён знайшоў у іх жывую аснову, абапіраючыся на якую мог пайсьці далей? І яшчэ, ці не таму ён вялікі, што яго ўласныя песьні адразу ж знаходзілі чульлівыя вушы сярод яго народа, што яны затым гучалі яму насустрач з вуснаў жняцоў і вязальшчыц снапоў, што імі віталі яго вясёлыя таварышы ў шынку? Тут і сапраўды мусіла нешта атрымацца.|Johann Peter Eckermann. Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Leipzig, 1827.}} [[Файл:Robert Burns Eglinton statue.JPG|right|thumb|220px|Помнік Робэрту Бэрнзу, узьведзены Клімэнтам Ўілсанам у Эглінтонскім загарадным парку, паўночны Эйшыр]] У 1787 годзе Бэрнз пераехаў у Эдынбург і стаў запрошаным у вышэйшы сьвет сталіцы. У Эдынбурзе ён пазнаёміўся з папулярызатарам шатляндзкага фальклёра Джэймзам Джонсанам, разам зь якім яны пачалі выдаваць зборнік «Шатляндзкі музыкальны музэй» («The Scot’s Musical Museum»). У гэтым выданьні паэт апублікаваў мноства ўласных твораў і шатляндзкіх балядаў ва ўласнай апрацоўцы. Выдавецкая справа прыносіла Бэрнзу пэўны даход. Ён паспрабаваў укласьці заробленыя ганарарамі сродкі на арэнду фэрмы, але толькі згубіў свой невялікі капітал. Асноўнай крыніцай сродкаў для існаваньня з 1791 году стала работа на пасадзе зборшчыка падаткаў у Дамфісе. Робэрт Бёрнс вёў даволі вольны вобраз жыцьця і ў яго было тры незаконнанароджаныя дачкі ад раптоўных і непрацяглых сувязяў. У 1787 годзе ён узяў шлюб са сваёй даўняй каханай Джын Армар. У гэтым шлюбе ў яго нарадзілася пяцёра дзяцей<ref name=ESBE1>[http://www.peoples.ru/art/literature/poetry/national/robert_berns/index.html Роберт Бэрнз. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона.] спасылка правераная 10 студзеня 2009</ref>. У пэрыяд 1787—1794 былі створаныя вядомыя паэмы «Тэм о’Шэнтар» («Tarn o’Shanter», 1790) і «Шчырая беднасьць» («For A’That and A’That», 1795), «Ода, прысьвечаная памяці м-сс Освальд» («Ode, sacred to the Memory of Mrs. Oswald», 1789). Па сутнасьці занімацца паэзіяй Бэрнз быў вымушаны ў перарывах паміж работай. Апошнія гады ён правёў у галечы і за тыдзень да сьмерці ледзь ня трапіў у пазыковую турму<ref name=Gunter1/>. Бэрнз памёр 21 ліпеня 1796 году ў [[Дамфрыз]]е. Яму было ўсяго 37 гадоў. Па меркаваньню біёграфаў XIX ст. — адной з прычынаў заўчаснае сьмерці паэта было празьмернае ўжываньне алкаголю. Гісторыкі XX ст. схіляюцца да таго, што Бэрнз сканаў ад наступстваў цяжкае фізычнае працы ў маладосьці і прыроджанага [[Рэўматычныя хваробы|рэўмакардыта]], які ў 1796 годзе быў пагоршаны перанесенай ім [[дыфтэрыя]]й<ref name=Burnsoff1>[http://www.robertburns.org.uk/burnsdeath.htm The Death of Robert Burns {{ref-en}}] спасылка правераная 10 студзеня 2009</ref><ref name=Fowler1>[http://books.google.ru/books?id=JygOAAAAQAAJ&pg=PA230&lpg=PA230&dq=Robert+Burns+drunken+death&source=bl&ots=9Gr5q7VCLh&sig=LNo1XE8DdLxnnlbtYM8_C_0X8jo&hl=ru&sa=X&oi=book_result&resnum=10&ct=result#PPA230,M1 Robert Burns, Richard Hindle Fowler, published by Routledge, 1988] ISBN 0-415-00169-2 спасылка правераная 10 студзеня 2009</ref>. === Асноўныя даты жыцьця паэта === * 25 студзеня 1759 — нараджэньне Робэрта Бэрнза * 1765 — Робэрт з братам паступаюць у школу * 1766 — пераезд на фэрму Маўнт-Оліфант * 1773 — Робэрт піша першыя вершы * 1777 — пераезд на фэрму Лохлі * 1784 — сьмерць бацькі, пераезд у Мосгіл * 1785 — Робэрт знаёміцца з Джын, напісаны «Вясёлыя жабракі», «Палявыя мышы» і многія іншыя вершы * 1786 — Бэрнз перадаў права на фэрму Мосгіл брату; нараджэньне блізьнятаў; паездка ў [[Эдынбург]] * 1787 — прыём паэта ў Вялікай Ложы Шатляндыі; выходзіць першае эдынбурскае выданьне паэмаў; падарожжы па Шатляндыі * 1789 — работы акцызным * 1792 — прызначэньне ў інспэкцыю порта * 1793 — другое эдынбурскае выданьне вершаў у двух тамох * сьнежань 1795 — цяжкая хвароба Бэрнза * 21 ліпеня 1796 — сьмерць * 25 ліпеня 1796 — [[хаўтуры]], у гэты ж дзень нарадзіўся пяты сын Бэрнза — Максўэл == Мова Бэрнза == [[Файл:RobertBurnsStatueEmbankmentLondon.JPG|190пкс|міні|зьлева|Помнік паэту ў Лёндане]] Хаця Бэрнз і навучаўся ў вясковай школе, але яго настаўнікам быў чалавек з унівэрсытэцкай адукацыяй — Джон Мэрдак (Murdoch, 1747—1824). Шатляндыя тады перажывала пік нацыянальнага адраджэньня, была аднім з самых культурных куткоў Эўропы, у ёй налічвалася пяць унівэрсытэтаў. Пад кіраўніцтвам Мёрдака Бэрнз занімаўся, акрамя іншага, паэзіяй [[Аляксандар Поўп|Аляксандра Поўпа]]. Як сьведчаць рукапісы, літаратурнай ангельскай мовай Бэрнз валодаў дасканала, выкарыстаньне ж шатляндзкай (паўночны дыялект ангельскай, у адрозьненьне ад гэльскай — кельтскай шатляндзкай мовы) — сьвядомы выбар паэта. == «Бэрнзава страфа» == З імем Бэрнза зьвязваюць асаблівую форму страфы: шасьцірадкоўе па схеме '''AAABAB''' з укарочанымі чацьвертым і шостым радкамі. Падобная схема вядомая ў сярэднявечнай лірыцы, у прыватнасьці, у правансальскай паэзіі (з XI века), але з XVI ст. папулярнасьць яе паволі згасла. Яна захавалася ў Шатляндыі, дзе шырока выкарыстоўвалася і да Бэрнза, але зьвязваецца зь яго імем і вядомая ў якасьці «Бэрнзавай страфы», хоць афіцыйная яе назва — [[стандартны габі]], ідзе ад першага твора, які праславіў гэтую страфу ў Шатляндыі, — «Элегія на сьмерць Габі Сымпсана, дудара з Кілбархана» (каля 1640) [[Робэрт Сэмпіл зь Белтрыза|Робэрта Сэмпіла зь Белтрыза]]; «габі» — не ўласнае імя, а мянушка выхадцаў мястэчка [[Кілбархан]] у Заходняй Шатляндыі. == Бэрнз у савецкай і ангельскай філятэліі == [[Файл:Ukburns1966.jpg|400пкс|міні|Прапагандысцкія віньеткі Шатляндзкай нацыянальнай партыі і Вэндзі Вуд з Робэртам Бэрнзам. Паштовая марка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], 4 пенсы, 1966 год, выпуска якой яны дамагаліся.]] У 1959 годзе брытанскае паштовае ведамства ўпершыню за ўсю гісторыю анансавала на 1964 год выпуск паштовае маркі Вялікабрытаніі з выявай іншага чалавека, чымся манарха каралеўства, — [[Шэксьпір]]а. Пры гэтым, як паведамляла прэса, таксама разглядалася кандыдатура [[Шатляндыя|шатляндца]] Робэрта Бэрнза, але была адхіленая, нягледзячы на 200-годзьдзе са дня нараджэньня паэта. Гэта выклікала пратэст яго [[нацыяналізм|нацыяналістычна]] настроеных суайчыньнікаў. У прыватнасьці, [[Шатляндзкая нацыянальная партыя]] надрукавала і распаўсюджвала за невялікую плату прапагандысцкія маркі з партрэтам Бэрнза і надпісам «Вольная Шатляндыя». Па іх задуме, маркі павінны былі налеплівацца побач з афіцыяльнай паштовай маркай краіны з партрэтам Шэксьпіра. Але значна большую вядомасьць атрымала іншая акцыя. Праблему ўшчамленьня Робэрта Бэрнза на марках Вялікабрытаніі блізка да сэрца ўспрыняла {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ўэндзі Ўуд||en|Wendy Wood}}, палкая прыхільніца яго талента і перакананая [[Сэпаратызм|сэпаратыстка]]. Яна аддрукавала на ручным прэсе і стала распаўсюджваць паштовыя канвэрты зь лёзунгам «Калі [[Шэксьпір]], чаму ня Бэрнз?» і некалькі відаў уласных прапагандысцкіх марак з мэтай арганізаваць масавую спам-атаку па пошце адпаведных запросаў у адрас [[прэм'ер міністар|прэм’ер міністра]] Вялікабрытаніі, усіх чальцоў брытанскага [[Парлямант|парлямэнта]] і міністра пошты. Пры [[Франкіроўка|франкіроўцы]] гэтых лістоў Вэндзі Вуд выкарыстоўвала толькі свае ўласныя маркі. Яна разважала, што паштовае аддзяленьне альбо прыме выправу так, альбо прымусіць чыноўнікаў-атрымальнікаў аплаціць кошт перасылкі. Агульны тыраж марак міс Вуд склаў каля 30 тысячаў экзэмпляраў. Некаторую яго частку яна [[Пэрфарацыя|пэрфаравала]] на швэйнай машынцы, але большая частка тыража засталася без пэрфарацыі. Голас грамадзкасьці быў пачуты: брытанская [[пошта]] згадзілася выпусьціць паштовую марку ў памяці аб Бэрнзе, прычым нават не чакаючы круглае даты яго нараджэньня, у год 170-годзьдзя са дня сьмерці паэта. Задаволеная Вэндзі Вуд пасьля гэтага адаслала начальніку каралеўскае пошты [[Эдынбург]]а друкаваныя пляты, зь якіх яна рабіла тыражы сваіх прапагандысцкіх марак. Аб яго рэакцыі на гэты жэст не паведамляецца. Знамянальна, што вэрсія аб рэзультатыўнасьці кампаніі Вэндзі Вуд не адзіная. Вось што піша Барыс Стальбаўм у брашуры «Што трэба ведаць філятэлісту»<ref>Стальбаўм Барыс. [https://web.archive.org/web/20090414114955/http://www.philately.h14.ru/Stal.html#A3 Что надо знать филателисту.] — М.: ЦФА «Союзпечать», 1968. — С. 35-36.</ref>: [[Файл:Ussr-robertburns1956.jpg|зьлева|140пкс|міні|[[Паштовая марка]] [[СССР]], прысьвечаная Робэрту Бэрнзу, 40 [[капейка|кап.]], 1956 год.]] {{Цытата|Менавіта савецкая «філятэлістычная пэрсаналія» падахвоціла ангельскае паштовае ведамства парушыць векавую традыцыю. На марках Вялікабрытаніі болей за сто год друкаваліся выключна партрэты караля ці каралевы. 23 красавіка 1964 г. на ангельскай марке ўпершыню зьявіўся партрэт некаранаванага ангельца — [[Шэксьпір|Ўільяма Шэксьпіра]]. Здавалася б, што вялікі драматург, якога калісьці называлі «зварушыцелям сцэны», стаў зварушыцелем асноў ангельскае філятэліі. Аднак, як сьведчыць чалец ангельскага [[парлямант|парлямэнту]] [[Эмрыс Х'юз]], гэткі гонар належыць савецкай марке. Усё пачалося з партрэта Бэрнза. ''«У 1959 годзе, — піша Э. Х'юз — мне давялося прысутнічаць у [[Масква|Маскве]] на юбілейным вечары, прысьвечаным 200-годзьдзю са дня нараджэньня Робэрта Бэрнза. Калі скончылася ўрачыстая частка, да мяне падыйшоў савецкі [[міністар]] сувязі і ўручыў канвэрт з маркамі. На кожнай з марак быў партрэт шатляндзкага [[бард]]а. Прызнацца, я адчуў у гэты момант вострае пачуцьцё сораму. Міністар, натуральна, адчуваў цалкам законную гордасьць: яшчэ бы, у Расеі выпушчаныя маркі з партрэтам Бэрнза, а ў Ангельшчыне — не! Я гатовы быў скрозь зямлю праваліцца, хоць маёй віны ў гэты не было. Каб не пакутваць ад ўсьведамленьня пакрыўджанае нацыянальнае гордасьці ў адзіночку, я вырашыў прысароміць тагачаснага [[прэм'ер-міністар|прэм'ер-міністра]] Ангельшчыны [[Гаральд Макмілан|Гаральда Макмілана]], балазе ён таксама быў у гэты час у Маскве. На прыёме ў ангельскай амбасадзе я ўручыў яму свой прэзэнт — дзьве маркі з партрэтам Бэрнза. Са зьдзіўленьнем зірнуўшы на іх, Макмілан спытаў: Што гэта? — Расейскія маркі, выпушчаныя ў гонар Бэрнза, — адказаў я. — Можаце наляпіць іх на канвэрт і адправіць нашаму міністру пошт ліст з паведамленьнем, што Расея абагнала Вялікабрытанію ў гэтай справе.'' ''Востры эпізод не прайшоў дарма. Аб гэтым пераканаўча сьведчыць дзіўная дата выпуска першае ангельскае маркі з партрэтам Бэрнза. Яна зьявілася ў дзень... 207-годзьдзя са дня нараджэньня паэта.''|}} Падаецца найболей верагодным, што сваю ролю ў прасоўваньні ідэі аб тэрміновай неабходнасьці выпуска брытанскім паштовым ведамствам паштовае маркі ў гонар Робэрта Бэрнза сыгралі ўсе пералічаныя вышэй кампаніі, а не якаясьці адна зь іх. == Беларускія пераклады == Выбраныя творы Р. Бэрнза два разы выходзілі асобнымі выданьнямі на беларускай мове ў перакладах [[Язэп Семяжон|Язэпа Семяжона]] («Шатландская слава», 1957, і «Вам слова, Джон Ячмень», 1982). Сярод іншых перакладчыкаў паасобных вершаў Бэрнза — [[Юрка Гаўрук]], [[Галіна Дубянецкая]] і [[Алена Таболіч]]<ref>[http://slounik.org/147138.html Хрэстаматыя па літаратуры народаў свету. Менск, 1995.]</ref>. == Іншае == * Амэрыканскі сьпявак [[Майкл Джэксан]] у жніўні 2008 году запісаў дыск з пакладзенымі на музыку вершамі шатляндзкага паэта. Дыск выдавацца не плянаваўся<ref>[http://www.euroradio.fm/by/589/showbiznews/22987/?article_id=378 Майкл Джэксан праспяваў вершы Роберта Бэрнза]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]], 28 жніўня 2008</ref>. * Адным з музычных твораў клясычнага беларускага вакальна-інструмэнтальнага ансамблю «[[Песьняры]]» была кампазыцыя на верш «Вясёлыя жабракі» Р. Бэрнза<ref>[http://vma-pesnyary.com/library/articles/kudy_krochac.php Куды крочаць «Песьняры»?] // Літаратура і мастацтва, 25 сакавіка 1983</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110728192009/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/bior26?OpenDocument Вершы Бэрнза ў перакладзе Галіны Дубянецкай у часопісе «Дзеяслоў»] * [http://prajdzisvet.org/kit/82-dzhon-jachmien-i-inshyja.html Вершы Бэрнза] ў перакладзе [[Кацярына Маціеўская|Кацярыны Маціеўскай]] і [[Ганна Янкута|Ганны Янкуты]] («[[ПрайдзіСвет]]») * [http://www.robertburns.org/ Robert Burns Country — «афіцыйны» сайт Робэрта Бэрнза]{{ref-en}} {{Рамантызм}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бэрнз, Робэрт}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эйшыры]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шатляндыі]] [[Катэгорыя:Шатляндзкія літаратары]] [[Катэгорыя:Ангельскія паэты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Дамфрызе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Шатляндыі]] 4ad048pg5zbq174tkpzfr1cpf0i9xdk 0 82206 2686717 2675816 2026-08-25T09:27:36Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686717 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Лячы |Лягатып = |ПоўнаяНазва = Klubi Futbollistik Laçi |Заснаваны = 1960 |Горад = [[Лячы]], [[Альбанія]] |Стадыён = [[Лячы (стадыён)|Лячы]] |Умяшчальнасьць = 4500 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|ЛячыЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|ЛячыСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|Лячы}} |Сайт = http://kflaci.com/ |Прыналежнасьць = Альбанскія }} «'''Лячы'''» ({{мова-sq|Laçi}}) — альбанскі футбольны клюб з [[Лячы|аднайменнага гораду]]. Заснаваны ў 1960 годзе. 2-разовы ўладальнік [[Кубак Альбаніі па футболе|Кубка Альбаніі]] (2013, 2015) і ўладальнік [[Супэркубак Альбаніі па футболе|Супэркубка Альбаніі]] (2015). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20190608024248/http://kflaci.com/ Афіцыйны сайт] {{Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе}} jedud2oovqdrt0rl27z1sg0t5ut7trm 0 84432 2686729 2608946 2026-08-25T09:54:38Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686729 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Манівід (неадназначнасьць)}} {{Іншыя значэньні|Войцех Манівід (сын Івана)}} {{Шляхціч | Імя = Войцех Манівід | Лацінка = Vojciech Manivid | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = POL COA Leliwa.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Ляліва]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = каля 1460 | Месца сьмерці = | Род = [[Манівіды]] | Бацька = Гайлігін | Маці = | Жонка = | Дзеці = [[Іван Манівід|Іван (Івашка)]] | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Манівід''' (у каталіцтве '''Войцех''' або, паводле мясцовай традыцыі, '''Альбэрт'''; каля 1360—1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[намесьнік віленскі|намесьнік]] (1396—1413) і першы [[ваявода віленскі]] (з 1413). Пачынальнік роду [[Манівіды|Манівідаў]]. На [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] атрымаў герб «[[Ляліва (герб)|Ляліва]]». Меў вотчынныя ўладаньні ў [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]]<ref name="Piatrauskas-2014-93">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 93.</ref>. Ад [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Вітаўт]]а атрымаў [[Геранёны]], [[Суботнікі]] (абодва ў 1396), [[Лаздуны]] і [[Жупраны]] ў [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]], [[Бярэзань]], [[Гнязьдзілавічы]], [[Дзедзелавічы]], [[Домжарыцы]], [[Докшыцы]], [[Мсьціж]] у [[Харэцкая воласьць|Харэцкай воласьці]], [[Гасьцілавічы (Менская вобласьць)|Гасьцілавічы]] ў [[Лагойскае княства|Лагойскім княстве]] (1407), [[Станькаў]] у [[Менскі павет|Менскім павеце]], [[Сярпейск]] у [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]], [[Брагін]] у Кіеўскім княстве, [[Горваль]] і [[Любеч]] у былым [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Манівідавічы // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 270.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Манівід}} Манвіда або Манвід (Manuis<ref>Polyptyque de l'Abbaye de Saint-Germain des Prés rédigé au temps de l'Abbé Irminon et publié par Auguste Longnon. T. 1. — Paris, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QBg3AQAAMAAJ&q=wid+Manuis#v=snippet&q=wid%20Manuis&f=false P. 375].</ref><ref name="Morlet-1971-167">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход widis у uis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 14, 167.</ref>}}, Manvidus<ref>Die Matrikel der Universität Helmstedt. Bd. 2 (1636—1685). — Hildesheim, 1981. [https://books.google.by/books?id=BiloAAAAMAAJ&q=manvidus&dq=manvidus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj-jrybnqT_AhVMnaQKHThHDqIQ6AF6BAgDEAI S. 128, 281].</ref>) і Відзіман (Widiman) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Widiman#v=snippet&q=Widiman&f=false S. 1089, 1571].</ref><ref name="Morlet-1971-167"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ман|-ман-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref> (тое ж, што і імя [[Відзіман]]). Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Монивидъ [[Гайлігін|Койликинович]]'' (1387—1392 гады<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref><ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 47.</ref>; ''Moniwidone'' (2 лютага 1395 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 42.</ref>; ''Albertus Monwid de Wischna'' (1396 год)<ref name="Piatrauskas-2014-93"/>; ''Moniuido capitaneo Wilnensi'' (9 траўня 1397 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 47.</ref>; ''Manewyd houptman czur Wille'' (23 красавіка 1398 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA54&dq=Manewyd+houptman+czur+Wille#v=onepage&q=Manewyd%20houptman%20czur%20Wille&f=false P. 54].</ref>; ''Monwide houptman czur Wille''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Monwide+wille&dq=Monwide+wille&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwih6JCb7f78AhXI_7sIHapJAx4Q6AF6BAgHEAI S. 12].</ref>, ''Manewit, capitaneus in Wilna''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=5D0PAAAAYAAJ&pg=PA225&dq=manewit+wilna&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPn7zR7f78AhVjhv0HHeU_DyA4ChDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=manewit%20wilna&f=false S. 226].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Монивид(ъ)'' (3 красавіка 1399 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 142.</ref>; ''Manwede'' (23 красавіка, 9 чэрвеня і 15 верасьня 1404 году)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 306, 308, 317.</ref>; ''Manewide'' (8 і 30 чэрвеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewide#v=snippet&q=Manewide&f=false S. 99—100].</ref>; ''Manewyde'' (8 чэрвеня 1404 году, 21 лістапада 1405 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewyde#v=snippet&q=Manewyde&f=false S. 99, 121].</ref>; ''mit dem edlen Manewiden euwern houptmanne'' (12 ліпеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewiden#v=snippet&q=Manewiden&f=false S. 101].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Albertus alias Monywid'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Monywido'' (11 чэрвеня 1407 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 72.</ref>; ''Manewid'' (10 сьнежня 1408 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewid#v=snippet&q=Manewid&f=false S. 164].</ref>; ''Monywid'' (24 студзеня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monywid#v=snippet&q=Monywid&f=false S. 166].</ref>; ''Albertus alias Monywyd'' (23 траўня 1409 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>; ''Alberto Moniuith capitaneo Vilnensi'' (24 траўня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 76.</ref>; ''Alberto alias Moniwyd capitaneo Wylnensi'' (16 лютага 1410 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 78.</ref>; ''Alberto andirs Monywyd'' (26 траўня 1410 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Alberto+andirs+Monywyd#v=snippet&q=Alberto%20andirs%20Monywyd&f=false S. 208].</ref>; ''Alberti alias Monywyd capitanei Wilnensis'' ([[Торунскі мір 1411 году|1 лютага 1411 году]])<ref>Spory i sprawy pomiędzy Polakami a Zakonem Krzyżackim. T. 2. — Poznań, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=k4o_AQAAMAAJ&q=Monywyd#v=snippet&q=Monywyd&f=false S. 460].</ref>; ''Alberto alias Moniwid voyeuoda Vilnensi'' (20 красавіка 1411 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 86.</ref>; ''Alberti Monuid capitanei Vilnensis'' (15 красавіка 1412 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monuid#v=snippet&q=Monuid&f=false S. 231].</ref>; ''Alberto alias Moniuido capitaneo Vilnensi'' (31 траўня 1412 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 90.</ref>; ''cum domo et stirpe nobilis Monywid palatini Wilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Moniuidus palatinus Vilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Monywid palatinum Vylnensem''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 69.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Alberto Monywid woiewoda und houbtman czur Wille'' (4 студзеня 1414 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Alberto+Monywid#v=snippet&q=Alberto%20Monywid&f=false S. 278].</ref>; ''Manewidt czur Wille houptman'' (10 жніўня 1415 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewidt#v=snippet&q=Manewidt&f=false S. 327].</ref>; ''Manneuite'' (10 красавіка 1418 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manneuite#v=snippet&q=Manneuite&f=false S. 405].</ref>; ''ex parte Alberti Maniwidi palatini et capitanei Wilnensis'' (11 студзеня 1419 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 740.</ref>; ''Alberto Monywid palatino et capitaneo'' (22 чэрвеня 1421 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 741—742.</ref>; ''Mannewid'' (2 студзеня 1422 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 5. — Riga, 1867. S. [https://books.google.by/books?id=fYVTAAAAcAAJ&pg=RA2-PA789&dq=Mannewid&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjytrmRkf39AhXSxgIHHSyXBisQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=Mannewid&f=false S. 790—791].</ref>; ''Albertus alias Moniwid'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Albertus Moniwid'' (27 жніўня 1423 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 745.</ref>; ''Manwid'', ''Manwede''<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 262.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду, сын Гайлігіна. Меў брата [[Юры Гедыгольд|Юрыя Гедыгольда]]. Упамінаецца з 1387 году ў складзе рады [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]]. У [[Крыжакі|крыжацкім]] помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» каля [[Геранёны|Геранёнаў]] значыцца ''Manewidendorf''<ref name="Piatrauskas-2014-93"/>. Першы раз ажаніўся зь Юліяніяй, дачкой [[Сьвятаслаў Смаленскі|Сьвятаслава Смаленскага]], другі — зь Ядвігай. Меў сына [[Іван Манівідавіч|Івана]] (праўдападобна, у першым шлюбе). == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} У сваёй [[Лацінская мова|лацінскай]] грамаце ад 1407 году ўжыў «''народны''» выраз «''паўустаўнае''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У 1411 годзе засьведчыў дароўную грамату вялікага князя [[Вітаўт]]а як ''voyevoda''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У 1423 годзе Вітаўт зацьвердзіў яго дароўную грамату капліцы пры [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]], якая прызначала тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. Апроч таго, у зробленым яму наданьні Вітаўта ад 1407 году тройчы падавалася народная назва «[[Бортніцтва|бортнікі]]» (''censuales mellis alias bortnyky''), а таксама ўпаміналіся тагачасныя назвы [[Лаздуны 1|Лаздуноў]] (''Loszduni''), [[Жупраны|Жупранаў]] (''Szuprany'') ды іншых паселішчаў<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 257.</ref>. Паводле тэксту лацінскай граматы 1409 году, атрымаў ад Вітаўта «''новае паселішча, якое ў народнай мове называецца Новае Сяло''» (''Novam villam alio nomine in vulgari Nowesyolo nuncupatam'')<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта [[беларуская мова|беларускія словы]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. Змацаваў дакумэнт [[Вітаўт]]а для [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] ад 14 кастрычніка 1398 году пячацьцю з [[Лацінская мова|лацінамоўным]] [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам<ref name="Semkowicz-1914-411">Semkowicz W. Braterstwo szlachty polskiej z bojarstwem litewskiem w unii Horodelskiej 1413 roku // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. S. 411.</ref>: {{пачатак цытаты}}'''+ SIGILLUM • ALBRECI • D • MONEWID'''{{канец цытаты}} Да дакумэнту ад 26 траўня 1410 году прывесіў пячаць зь іншым надпісам<ref name="Semkowicz-1914-411"/>: {{пачатак цытаты}}'''+ s. alberti : capit : de : vilna'''{{канец цытаты}} Да дакумэнту 1419 году прывесіў пячаць з гербам «Лялівай». == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6, Nr. 11—12, 1913. {{Ваяводы віленскія}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Манівід, Войцех}} [[Катэгорыя:Манівіды|Войцех]] [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 40x7jeqen46k5cn0sp23v2yd599jbv4 2686730 2686729 2026-08-25T09:55:04Z ~2026-46522-15 99707 2686730 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Манівід (неадназначнасьць)}} {{Іншыя значэньні|Войцех Манівід (сын Івана)}} {{Шляхціч | Імя = Войцех Манівід | Лацінка = Vojciech Manivid | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = POL COA Leliwa.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Ляліва]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = каля 1460 | Месца сьмерці = | Род = [[Манівіды]] | Бацька = Гайлігін | Маці = | Жонка = | Дзеці = [[Іван Манівід|Іван (Івашка)]] | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Манівід''' (у каталіцтве '''Войцех''' або, паводле мясцовай традыцыі, '''Альбэрт'''; каля 1360—1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[намесьнік віленскі|намесьнік]] (1396—1413) і першы [[ваявода віленскі]] (з 1413). Пачынальнік роду [[Манівіды|Манівідаў]]. На [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] атрымаў герб «[[Ляліва (герб)|Ляліва]]». Меў вотчынныя ўладаньні ў [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]]<ref name="Piatrauskas-2014-93">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 93.</ref>. Ад [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Вітаўт]]а атрымаў [[Геранёны]], [[Суботнікі]] (абодва ў 1396), [[Лаздуны]] і [[Жупраны]] ў [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]], [[Бярэзань]], [[Гнязьдзілавічы]], [[Дзедзелавічы]], [[Домжарыцы]], [[Докшыцы]], [[Мсьціж]] у [[Харэцкая воласьць|Харэцкай воласьці]], [[Гасьцілавічы (Менская вобласьць)|Гасьцілавічы]] ў [[Лагойскае княства|Лагойскім княстве]] (1407), [[Станькаў]] у [[Менскі павет|Менскім павеце]], [[Сярпейск]] у [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]], [[Брагін]] у Кіеўскім княстве, [[Горваль]] і [[Любеч]] у былым [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Манівідавічы // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 270.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Манівід}} Манвіда або Манвід (Manuis<ref>Polyptyque de l'Abbaye de Saint-Germain des Prés rédigé au temps de l'Abbé Irminon et publié par Auguste Longnon. T. 1. — Paris, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QBg3AQAAMAAJ&q=wid+Manuis#v=snippet&q=wid%20Manuis&f=false P. 375].</ref><ref name="Morlet-1971-167">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход widis у uis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 14, 167.</ref>}}, Manvidus<ref>Die Matrikel der Universität Helmstedt. Bd. 2 (1636—1685). — Hildesheim, 1981. [https://books.google.by/books?id=BiloAAAAMAAJ&q=manvidus&dq=manvidus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj-jrybnqT_AhVMnaQKHThHDqIQ6AF6BAgDEAI S. 128, 281].</ref>) і Відзіман (Widiman) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Widiman#v=snippet&q=Widiman&f=false S. 1089, 1571].</ref><ref name="Morlet-1971-167"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ман|-ман-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref> (тое ж, што і імя [[Відзіман]]). Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Монивидъ [[Гайлігін|Койликинович]]'' (1387—1392 гады<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref><ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 47.</ref>; ''Moniwidone'' (2 лютага 1395 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 42.</ref>; ''Albertus Monwid de Wischna'' (1396 год)<ref name="Piatrauskas-2014-93"/>; ''Moniuido capitaneo Wilnensi'' (9 траўня 1397 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 47.</ref>; ''Manewyd houptman czur Wille'' (23 красавіка 1398 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA54&dq=Manewyd+houptman+czur+Wille#v=onepage&q=Manewyd%20houptman%20czur%20Wille&f=false P. 54].</ref>; ''Monwide houptman czur Wille''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Monwide+wille&dq=Monwide+wille&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwih6JCb7f78AhXI_7sIHapJAx4Q6AF6BAgHEAI S. 12].</ref>, ''Manewit, capitaneus in Wilna''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=5D0PAAAAYAAJ&pg=PA225&dq=manewit+wilna&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPn7zR7f78AhVjhv0HHeU_DyA4ChDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=manewit%20wilna&f=false S. 226].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Монивид(ъ)'' (3 красавіка 1399 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 142.</ref>; ''Manwede'' (23 красавіка, 9 чэрвеня і 15 верасьня 1404 году)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 306, 308, 317.</ref>; ''Manewide'' (8 і 30 чэрвеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewide#v=snippet&q=Manewide&f=false S. 99—100].</ref>; ''Manewyde'' (8 чэрвеня 1404 году, 21 лістапада 1405 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewyde#v=snippet&q=Manewyde&f=false S. 99, 121].</ref>; ''mit dem edlen Manewiden euwern houptmanne'' (12 ліпеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewiden#v=snippet&q=Manewiden&f=false S. 101].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Albertus alias Monywid'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Monywido'' (11 чэрвеня 1407 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 72.</ref>; ''Manewid'' (10 сьнежня 1408 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewid#v=snippet&q=Manewid&f=false S. 164].</ref>; ''Monywid'' (24 студзеня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monywid#v=snippet&q=Monywid&f=false S. 166].</ref>; ''Albertus alias Monywyd'' (23 траўня 1409 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>; ''Alberto Moniuith capitaneo Vilnensi'' (24 траўня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 76.</ref>; ''Alberto alias Moniwyd capitaneo Wylnensi'' (16 лютага 1410 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 78.</ref>; ''Alberto andirs Monywyd'' (26 траўня 1410 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Alberto+andirs+Monywyd#v=snippet&q=Alberto%20andirs%20Monywyd&f=false S. 208].</ref>; ''Alberti alias Monywyd capitanei Wilnensis'' ([[Торунскі мір 1411 году|1 лютага 1411 году]])<ref>Spory i sprawy pomiędzy Polakami a Zakonem Krzyżackim. T. 2. — Poznań, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=k4o_AQAAMAAJ&q=Monywyd#v=snippet&q=Monywyd&f=false S. 460].</ref>; ''Alberto alias Moniwid voyeuoda Vilnensi'' (20 красавіка 1411 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 86.</ref>; ''Alberti Monuid capitanei Vilnensis'' (15 красавіка 1412 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monuid#v=snippet&q=Monuid&f=false S. 231].</ref>; ''Alberto alias Moniuido capitaneo Vilnensi'' (31 траўня 1412 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 90.</ref>; ''cum domo et stirpe nobilis Monywid palatini Wilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Moniuidus palatinus Vilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Monywid palatinum Vylnensem''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 69.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Alberto Monywid woiewoda und houbtman czur Wille'' (4 студзеня 1414 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Alberto+Monywid#v=snippet&q=Alberto%20Monywid&f=false S. 278].</ref>; ''Manewidt czur Wille houptman'' (10 жніўня 1415 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewidt#v=snippet&q=Manewidt&f=false S. 327].</ref>; ''Manneuite'' (10 красавіка 1418 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manneuite#v=snippet&q=Manneuite&f=false S. 405].</ref>; ''ex parte Alberti Maniwidi palatini et capitanei Wilnensis'' (11 студзеня 1419 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 740.</ref>; ''Alberto Monywid palatino et capitaneo'' (22 чэрвеня 1421 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 741—742.</ref>; ''Mannewid'' (2 студзеня 1422 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 5. — Riga, 1867. S. [https://books.google.by/books?id=fYVTAAAAcAAJ&pg=RA2-PA789&dq=Mannewid&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjytrmRkf39AhXSxgIHHSyXBisQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=Mannewid&f=false S. 790—791].</ref>; ''Albertus alias Moniwid'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Albertus Moniwid'' (27 жніўня 1423 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 745.</ref>; ''Manwid'', ''Manwede''<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 262.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду, сын Гайлігіна. Меў брата [[Юры Гедыгольд|Юрыя Гедыгольда]]. Упамінаецца з 1387 году ў складзе рады [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]]. У [[Крыжакі|крыжацкім]] помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» каля [[Геранёны|Геранёнаў]] значыцца ''Manewidendorf''<ref name="Piatrauskas-2014-93"/>. Першы раз ажаніўся зь Юліяніяй, дачкой [[Сьвятаслаў Смаленскі|Сьвятаслава Смаленскага]], другі — зь Ядвігай. Меў сына [[Іван Манівідавіч|Івана]] (праўдападобна, у першым шлюбе). == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} У сваёй [[Лацінская мова|лацінскай]] грамаце ад 1407 году ўжыў «''народны''» выраз «''паўустаўнае''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У 1411 годзе засьведчыў дароўную грамату вялікага князя [[Вітаўт]]а як ''voyevoda''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У 1423 годзе Вітаўт зацьвердзіў яго дароўную грамату капліцы пры [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]], якая прызначала тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. Апроч таго, у зробленым яму наданьні Вітаўта ад 1407 году тройчы падавалася народная назва «[[Бортніцтва|бортнікі]]» (''censuales mellis alias bortnyky''), а таксама ўпаміналіся тагачасныя назвы [[Лаздуны 1|Лаздуноў]] (''Loszduni''), [[Жупраны|Жупранаў]] (''Szuprany'') ды іншых паселішчаў<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 257.</ref>. Паводле тэксту лацінскай граматы 1409 году, атрымаў ад Вітаўта «''новае паселішча, якое ў народнай мове называецца Новае Сяло''» (''Novam villam alio nomine in vulgari Nowesyolo nuncupatam'')<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта [[беларуская мова|беларускія словы]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. Змацаваў дакумэнт [[Вітаўт]]а для [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] ад 14 кастрычніка 1398 году пячацьцю з [[Лацінская мова|лацінамоўным]] [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам<ref name="Semkowicz-1914-411">Semkowicz W. Braterstwo szlachty polskiej z bojarstwem litewskiem w unii Horodelskiej 1413 roku // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. S. 411.</ref>: {{пачатак цытаты}}'''+ SIGILLUM • ALBRECI • D • MONEWID'''{{канец цытаты}} Да дакумэнту ад 26 траўня 1410 году прывесіў пячаць зь іншым надпісам<ref name="Semkowicz-1914-411"/>: {{пачатак цытаты}}'''+ s. alberti : capit : de : vilna'''{{канец цытаты}} Да дакумэнту 1419 году прывесіў пячаць з гербам «Лялівай». == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6, Nr. 11—12, 1913. {{Ваяводы віленскія}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Манівід, Войцех}} [[Катэгорыя:Манівіды|Войцех]] [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] kpu345akv3slqxgnyhmbph74nmkrs9t 2686732 2686730 2026-08-25T10:04:59Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686732 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Манівід (неадназначнасьць)}} {{Іншыя значэньні|Войцех Манівід (сын Івана)}} {{Шляхціч | Імя = Войцех Манівід | Лацінка = Vojciech Manivid | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = POL COA Leliwa.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Ляліва]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = каля 1460 | Месца сьмерці = | Род = [[Манівіды]] | Бацька = Гайлігін | Маці = | Жонка = | Дзеці = [[Іван Манівід|Іван (Івашка)]] | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Манівід''' (у каталіцтве '''Войцех''' або, паводле мясцовай традыцыі, '''Альбэрт'''; каля 1360—1424) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[намесьнік віленскі|намесьнік]] (1396—1413) і першы [[ваявода віленскі]] (з 1413). Пачынальнік роду [[Манівіды|Манівідаў]]. На [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] атрымаў герб «[[Ляліва (герб)|Ляліва]]». Меў вотчынныя ўладаньні ў [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]]<ref name="Piatrauskas-2014-93">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 93.</ref>. Ад [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Вітаўт]]а атрымаў [[Геранёны]], [[Суботнікі]] (абодва ў 1396), [[Лаздуны]] і [[Жупраны]] ў [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]], [[Бярэзань]], [[Гнязьдзілавічы]], [[Дзедзелавічы]], [[Домжарыцы]], [[Докшыцы]], [[Мсьціж]] у [[Харэцкая воласьць|Харэцкай воласьці]], [[Гасьцілавічы (Менская вобласьць)|Гасьцілавічы]] ў [[Лагойскае княства|Лагойскім княстве]] (1407), [[Станькаў]] у [[Менскі павет|Менскім павеце]], [[Сярпейск]] у [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]], [[Брагін]] у Кіеўскім княстве, [[Горваль]] і [[Любеч]] у былым [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княстве]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Манівідавічы // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 270.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Манівід}} Манвіда або Манвід (Manuis<ref>Polyptyque de l'Abbaye de Saint-Germain des Prés rédigé au temps de l'Abbé Irminon et publié par Auguste Longnon. T. 1. — Paris, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QBg3AQAAMAAJ&q=wid+Manuis#v=snippet&q=wid%20Manuis&f=false P. 375].</ref><ref name="Morlet-1971-167">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход widis у uis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 14, 167.</ref>}}, Manvidus<ref>Die Matrikel der Universität Helmstedt. Bd. 2 (1636—1685). — Hildesheim, 1981. [https://books.google.by/books?id=BiloAAAAMAAJ&q=manvidus&dq=manvidus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj-jrybnqT_AhVMnaQKHThHDqIQ6AF6BAgDEAI S. 128, 281].</ref>) і Відзіман (Widiman) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Widiman#v=snippet&q=Widiman&f=false S. 1089, 1571].</ref><ref name="Morlet-1971-167"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ман|-ман-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref> (тое ж, што і імя [[Відзіман]]). Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Монивидъ [[Гайлігін|Койликинович]]'' (1387—1392 гады<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref><ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 47.</ref>; ''Moniwidone'' (2 лютага 1395 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 42.</ref>; ''Albertus Monwid de Wischna'' (1396 год)<ref name="Piatrauskas-2014-93"/>; ''Moniuido capitaneo Wilnensi'' (9 траўня 1397 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 47.</ref>; ''Manewyd houptman czur Wille'' (23 красавіка 1398 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA54&dq=Manewyd+houptman+czur+Wille#v=onepage&q=Manewyd%20houptman%20czur%20Wille&f=false P. 54].</ref>; ''Monwide houptman czur Wille''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Monwide+wille&dq=Monwide+wille&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwih6JCb7f78AhXI_7sIHapJAx4Q6AF6BAgHEAI S. 12].</ref>, ''Manewit, capitaneus in Wilna''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=5D0PAAAAYAAJ&pg=PA225&dq=manewit+wilna&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPn7zR7f78AhVjhv0HHeU_DyA4ChDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=manewit%20wilna&f=false S. 226].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Монивид(ъ)'' (3 красавіка 1399 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 142.</ref>; ''Manwede'' (23 красавіка, 9 чэрвеня і 15 верасьня 1404 году)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 306, 308, 317.</ref>; ''Manewide'' (8 і 30 чэрвеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewide#v=snippet&q=Manewide&f=false S. 99—100].</ref>; ''Manewyde'' (8 чэрвеня 1404 году, 21 лістапада 1405 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewyde#v=snippet&q=Manewyde&f=false S. 99, 121].</ref>; ''mit dem edlen Manewiden euwern houptmanne'' (12 ліпеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewiden#v=snippet&q=Manewiden&f=false S. 101].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Albertus alias Monywid'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Monywido'' (11 чэрвеня 1407 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 72.</ref>; ''Manewid'' (10 сьнежня 1408 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewid#v=snippet&q=Manewid&f=false S. 164].</ref>; ''Monywid'' (24 студзеня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monywid#v=snippet&q=Monywid&f=false S. 166].</ref>; ''Albertus alias Monywyd'' (23 траўня 1409 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>; ''Alberto Moniuith capitaneo Vilnensi'' (24 траўня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 76.</ref>; ''Alberto alias Moniwyd capitaneo Wylnensi'' (16 лютага 1410 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 78.</ref>; ''Alberto andirs Monywyd'' (26 траўня 1410 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Alberto+andirs+Monywyd#v=snippet&q=Alberto%20andirs%20Monywyd&f=false S. 208].</ref>; ''Alberti alias Monywyd capitanei Wilnensis'' ([[Торунскі мір 1411 году|1 лютага 1411 году]])<ref>Spory i sprawy pomiędzy Polakami a Zakonem Krzyżackim. T. 2. — Poznań, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=k4o_AQAAMAAJ&q=Monywyd#v=snippet&q=Monywyd&f=false S. 460].</ref>; ''Alberto alias Moniwid voyeuoda Vilnensi'' (20 красавіка 1411 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 86.</ref>; ''Alberti Monuid capitanei Vilnensis'' (15 красавіка 1412 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monuid#v=snippet&q=Monuid&f=false S. 231].</ref>; ''Alberto alias Moniuido capitaneo Vilnensi'' (31 траўня 1412 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 90.</ref>; ''cum domo et stirpe nobilis Monywid palatini Wilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Moniuidus palatinus Vilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Monywid palatinum Vylnensem''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 69.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Alberto Monywid woiewoda und houbtman czur Wille'' (4 студзеня 1414 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Alberto+Monywid#v=snippet&q=Alberto%20Monywid&f=false S. 278].</ref>; ''Manewidt czur Wille houptman'' (10 жніўня 1415 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewidt#v=snippet&q=Manewidt&f=false S. 327].</ref>; ''Manneuite'' (10 красавіка 1418 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manneuite#v=snippet&q=Manneuite&f=false S. 405].</ref>; ''ex parte Alberti Maniwidi palatini et capitanei Wilnensis'' (11 студзеня 1419 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 740.</ref>; ''Alberto Monywid palatino et capitaneo'' (22 чэрвеня 1421 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 741—742.</ref>; ''Mannewid'' (2 студзеня 1422 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 5. — Riga, 1867. S. [https://books.google.by/books?id=fYVTAAAAcAAJ&pg=RA2-PA789&dq=Mannewid&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjytrmRkf39AhXSxgIHHSyXBisQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=Mannewid&f=false S. 790—791].</ref>; ''Albertus alias Moniwid'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Albertus Moniwid'' (27 жніўня 1423 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 745.</ref>; ''Manwid'', ''Manwede''<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 262.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду, сын Гайлігіна. Меў брата [[Юры Гедыгольд|Юрыя Гедыгольда]]. Упамінаецца з 1387 году ў складзе рады [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]]. У [[Крыжакі|крыжацкім]] помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» каля [[Геранёны|Геранёнаў]] значыцца ''Manewidendorf''<ref name="Piatrauskas-2014-93"/>. Першы раз ажаніўся зь Юліяніяй, дачкой [[Сьвятаслаў Смаленскі|Сьвятаслава Смаленскага]], другі — зь Ядвігай. Меў сына [[Іван Манівідавіч|Івана]] (праўдападобна, у першым шлюбе). == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} У сваёй [[Лацінская мова|лацінскай]] грамаце ад 1407 году ўжыў «''народны''» выраз «''паўустаўнае''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У 1411 годзе засьведчыў дароўную грамату вялікага князя [[Вітаўт]]а як ''voyevoda''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У 1423 годзе Вітаўт зацьвердзіў яго дароўную грамату капліцы пры [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]], якая прызначала тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. Апроч таго, у зробленым яму наданьні Вітаўта ад 1407 году тройчы падавалася народная назва «[[Бортніцтва|бортнікі]]» (''censuales mellis alias bortnyky''), а таксама ўпаміналіся тагачасныя назвы [[Лаздуны 1|Лаздуноў]] (''Loszduni''), [[Жупраны|Жупранаў]] (''Szuprany'') ды іншых паселішчаў<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 257.</ref>. Паводле тэксту лацінскай граматы 1409 году, атрымаў ад Вітаўта «''новае паселішча, якое ў народнай мове называецца Новае Сяло''» (''Novam villam alio nomine in vulgari Nowesyolo nuncupatam'')<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта [[беларуская мова|беларускія словы]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. Змацаваў дакумэнт [[Вітаўт]]а для [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] ад 14 кастрычніка 1398 году пячацьцю з [[Лацінская мова|лацінамоўным]] [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам<ref name="Semkowicz-1914-411">Semkowicz W. Braterstwo szlachty polskiej z bojarstwem litewskiem w unii Horodelskiej 1413 roku // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. S. 411.</ref>: {{пачатак цытаты}}'''+ SIGILLUM • ALBRECI • D • MONEWID'''{{канец цытаты}} Да дакумэнту ад 26 траўня 1410 году прывесіў пячаць зь іншым надпісам<ref name="Semkowicz-1914-411"/>: {{пачатак цытаты}}'''+ s. alberti : capit : de : vilna'''{{канец цытаты}} Да дакумэнту 1419 году прывесіў пячаць з гербам «Лялівай». == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6, Nr. 11—12, 1913. {{Ваяводы віленскія}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Манівід, Войцех}} [[Катэгорыя:Манівіды|Войцех]] [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] n42ckaf2vgax5r8uecyax7kwjuioqe8 0 84802 2686649 2576785 2026-08-24T23:25:16Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686649 wikitext text/x-wiki [[Файл:FileStack retouched.jpg|міні|200пкс|Папера]] '''Папе́ра''' (ад {{мова-la|papyros|скарочана}}) — матэрыял у выглядзе аркушаў для пісаньня, маляваньня, упакоўкі й іншага выкарыстаньня, які атрымоўваюць з [[цэлюлёза|цэлюлёзы]]: з расьлінаў, а таксама з другаснай сыравіны, як то [[рызьзя]] й [[макулятура|макулятуры]]. Папера ўяўляе сабой унівэрсальны матэрыял з мноствам мэтаў выкарыстаньня. У той час як найбольш распаўсюджанай мэтай выкарыстаньня паперы зьяўляецца запіс і [[друк]] на ёй, яна таксама шырока выкарыстоўваецца ў якасьці пакавальнага матэрыялу, а таксама ў шэрагу прамысловых і будаўнічых працэсаў, і нават у якасьці харчовага інгрэдыента, у прыватнасьці, у [[азія]]цкіх культурах. Папера й працэс ейнага цэлюлёзнага здабыцьця, была распрацавана ў [[Кітай|Кітаі]] ў пачатку [[2 стагодзьдзе|II стагодзьдзя н. э.]] судзьдзём эўнухам [[Цай Лунь|Цай Лунем]] у часы панаваньня [[дынастыя Хань|дынастыі Хань]], аднак самыя раньнія археалягічныя фрагмэнты паперы датуюцца ад [[II стагодзьдзе да н. э.|II стагодзьдзі да н. э.]] у Кітаі<ref>Tsien, Tsuen-Hsuin (1985). «''Paper and Printing''». Joseph Needham, Science and Civilisation in China, Chemistry and Chemical Technology. Vol. 5 part 1. p. 38. Cambridge University Press</ref>. Пачынаючы з [[1803]] году ў вытворчасьці паперы выкарыстоўваюцца [[папераробная машына|папераробнай машыны]]. == Вытворчасьць == [[Файл:Pulp production machine.jpg|міні|200пкс|Вырабніцтва пульпы]] Упершыню вырабілі паперу ў Кітаі ў [[105]] годзе. Вядомая тэхналёгія ейнай выпрацоўкі была прымітыўнай. Да зьяўленьня паперы ў Старажытным Эгіпце выкарыстоўвалі скруткі з папірусу, якія да пэўнай ступені можна лічыць паперай, паводле тэхналёгіі вырабу абодва віды паперы былі вельмі падобныя, хоць розьніца была ў матэрыяле. Асноўнымі кампанэнтамі паперы зьяўляюцца [[цэлюлёза]] й [[драўняная маса]]. Для прадастаўленьня паперы пэўных [[оптыка|аптычных]] і тэхналягічных уласьцівасьцяў да асноўнай масы дадаюць разнастайныя прымешкі, як то дробна размолатыя [[мінэрал]]ьныя сумесі: клеі, [[фарбавальнік]]і, напаўняльнікі і г.д. Праклейку паперы праводзяць паверхневым мэтадам, гэта значыць [[клей]] наносяць на паверхню паперы. Для гэтага выкарыстоўваюць мадыфікаваны [[крухмал]] ці [[натар|натравую]] [[соль (хімія)|соль]] [[карбоксімэнтылцэлюлёза|карбоксімэнтылцэлюлёзы]]. Соль таксама можна ўводзіць у масу, тады выкарыстоўваецца [[каніфоль]]ны, каніфольна-[[парафін]]авы або [[сынтэтыка|сынтэтычны]] клей. Праклейка павышае [[гідрафобнасьць]] паперы, спрыяе лепшаму ўспрыманьню [[друкарская фарба|друкарскай фарбы]], што асабліва важна для паперы, якая прызначана для друку спосабам [[афсэтны друк|плоскага афсэтнага друку]]. Увод у папяровую масу напаўнянльнікаў, як то [[каалін]]у, [[тальк]]у, [[гіпс]]у, двухвокісу [[тытан]]у, [[крэйда|крэйды]] і іншых, павышае ейную [[паверхневая гладкасьць|паверхневую гладкасьць]], памяншае [[празрыстасьць паперы]]. Празьмернае ўвядзеньне напаўняльнікаў выклікае моцнае пыленьне й памяншае паверхневую [[трываласьць]] паперы, што прыводзіць да вышчыпваньня асобных частак, наліпаньне іх на [[дэкель афсэтнага цыліндру]] й зьніжэньне якасьці друкаваных адбіткаў. Зь іншага боку, частыя прыпынкі друкарскай машыны для выдаленьня дэкелю значна зьніжаюць прадукцыйнасьць [[друкарская машына|друкарскай машыны]] й не забясьпечваюць ідэнтычнасьці [[наклад|тыражных]] адбіткаў. Дзеля ліквідацыі падобных зьяваў у [[афсэтная папера|афсэтную паперу]] ўводзяць менш напаўняльнікаў, чым у паперу, прызначаную для друку іншымі спосабамі. Для вырабу высокаякаснай кніжна-часопіснай і мастацкай прадукцыі выпускаюць [[мелаваная папера|мелаваную паперу]]. Гладкасьць і бялізна мелаванай паперы дасягаецца за кошт нанясеньня на паверхню паперы мінэральнай [[суспэнзія|суспэнзіі]] вокісу [[бар (элемэнт)|бара]]. Пасьля нанясеньня [[паверхневы слой|паверхневага слою]] паперу высушваюць і потым [[каляндрыраваньне паперы|каляндруюць]] на [[супэркаляндар|супэркаляндрах]]. [[Друкарская папера]] выпускаецца як у [[рулонная папера|рулонах]], гэтак і ў [[ліставая папера|лістах]] таўшчынёй ад 0,05 да 0,5 [[мілімэтар|мм]] і [[маса]]й квадратнага мэтру да 300 [[грам|г]]. == Глядзіце таксама == * [[Папяровы самалёцік]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.tappi.org/ TAPPI]. Тэхнічная асацыяцыя цэлюлёзна-папяровай прамысловасьці {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20080526030846/http://www.straightdope.com/mailbag/mpapermaking.html Як вырабляецца папера] {{ref-en}} * [http://nobodys-perfect.com/vtpm/index.html Віртуальны музэй туалетнай паперы] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20220506045112/https://www.paperandlife.com/ Журнал «Папера й Жыцьцё»] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20110920202836/http://tragemata.com/news/fakty-o-bumage.html Факты пра паперу] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Папера| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] rytlbe3r8ekngcfbbnnzql5tdsterib 0 86947 2686651 2685823 2026-08-25T02:42:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686651 wikitext text/x-wiki {{Рака |назва = Пярну |арыгінальная_назва = Pärnu jõgi |выява = Pärnu_jõgi.jpg |памер_выявы = |подпіс = Рака Пярну |выток = Цэнтральная эстонская раўніна |вышыня_вытоку = |вусьце = [[Рыскі заліў]] |вышыня вусьця = 76,2 [[м]] |краіны_басэйну = |даўжыня = 144 [[км]] |сьцёк = 64,4 м³/сэк |плошча_басэйну = 6920 [[км²]] |нахіл = |назва_парамэтру1 = |парамэтар1 = |мапа = |памер_мапы = |подпіс_мапы = |левыя_прытокі = |правыя_прытокі = }} '''Пя́рну''' — рака ў [[Эстонія|Эстоніі]]. Даўжыня 144 км, плошча басэйна 6920 км². Упадае ў [[Пярнуская затока|Пярнускую затоку]] [[Рыская затока|Рыскай затокі]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. На рацэ Пярну знаходзіцца [[Пярну|аднайменны горад]]. == Гідраграфія == Сілкаваньне зьмяшанае, у вярхоўях зь перавагай падземнага, у нізавых — дажджавое. Сярэднегадавы сьцёк вады — 64,4 м³/сэк<ref>[https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://web.archive.org/web/20130412053218/http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"][https://www.webcitation.org/6DDxqHRDR?url=http://www.maves.ee/Projektid/1999/Parnu%20joe%20valgala%20veekasutuskava%20projekt.pdf "Pärnu River Basin Management Plan"]. AS Maves http://www.maves.ee</ref>. Замярзае не штогод (звычайна ў сярэдзіне сьнежня, ускрываюць у канцы сакавіка). У прывусьцевай частцы суднаходная. На Пярну маецца 11 плацінаў і малыя ГЭС. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Рэкі Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пярнумаа]] [[Катэгорыя:Ярвамаа]] nw4065cd2lnvx16l9c2uzuh493dcnzj 0 87164 2686534 2659766 2026-08-24T12:08:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686534 wikitext text/x-wiki [[Файл:Down with the eagle (2).jpeg|міні|300пкс|«Прэч арла!». Карціна мастака [[Іван Уладзіміраў|Івана Уладзімірава]].]] '''Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі''' ({{мова-ru|Февральская революция 1917 года в России, Февральская буржуазно-демократическая революция, Февральский переворот|скарочана}}) — масавыя антыўрадавыя выступы петраградзкіх працаўнікоў і жаўнераў Петраградзкага гарнізону, якія прывялі да зьвяржэньня расейскай манархіі і стварэньня [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўрада]], які засяродзіў у сваіх руках заканадаўчую і выканаўчую ўлады ў Расеі. Рэвалюцыйныя падзеі ахапілі пэрыяд канца лютага — пачатку сакавіка 1917 году, паводле юліянскага календару, які дзейнічаў на той час у Расеі. Лютаўская рэвалюцыя пачалася як стыхійны парыў народных масаў, аднак ейнаму посьпеху спрыяў і гостры палітычны крызіс у вярхах, рэзкая незадаволенасьць лібэральна-буржуазных колаў адзінаасобнай палітыкай цара. Хлебныя бунты, антываенныя мітынгі, дэманстрацыі, стачкі на прамысловых прадпрыемствах гораду наклаліся на незадаволенасьць і закісаньне сярод шматтысячнага сталічнага гарнізону, які далучыўся да рэвалюцыйных масаў, што выйшлі на вуліцы. 27 лютага (12 сакавіка) 1917 году ўсеагульны страйк перарос ва ўзброенае паўстаньне. Войскі, якія перайшлі на бок паўстанцаў, занялі найважнейшыя пункты гораду, урадавыя будынкі. У дадзеным становішчы царскі ўрад выявіў няздольнасьць да хуткіх і рашучых дзеяньняў. Разрозьненыя і нешматлікія сілы захоўвалі вернасьць манарху, аднак аказаліся не ў стане самастойна справіцца з [[анархія]]й, якая ахапіла сталіцу, а некалькі частак, зьнятых з фронту дзеля здушэньня паўстаньня, ня здолелі прабіцца да гораду. Непасрэдным вынікам Лютаўскай рэвалюцыі стала адрачэньне ад пасады [[Мікалай II (расейскі імпэратар)|Мікалая II]], спыненьне панаваньня дынастыі [[Раманавы]]х і фармаваньне Часовага ўраду пад старшынствам князя [[Георгі Львоў|Георгія Львова]]. Гэты ўрад было цесна зьвязаны з буржуазнымі грамадзкімі арганізацыямі, якія ўзьніклі ў гады вайны, як то [[Усерасейскі земскі зьвяз|Ўсерасейскі земскі зьвяз]], Гарадзкі зьвяз, Цэнтральны ваенна-прамысловы камітэт. Часовы ўрад злучыў у сваім твары заканадаўчую і выканаўчую ўладу, замяніўшы цара, Дзяржаўную раду, Думу і Савет міністраў. У сваёй Дэклярацыі Часовы ўрад аб’явіў амністыю палітычным зьняволеным, грамадзянскія свабоды, замену паліцыі «народнай міліцыяй», рэформу мясцовага самакіраваньня<ref>Кара-Мурза С. Г. Гл. 2. [http://www.kara-murza.ru/books/pravo/pravo2.html Государство и право после Февральской революции 1917 г.] История советского государства и права.</ref>. Практычна адначасова рэвалюцыйна-дэмакратычнымі сіламі былі сфармаваны паралельны ворган улады — [[Петраградзкі савет салдацкіх і працоўных дэпутатаў|Петраградзкі савет]] — што прывяло да сытуацыі, вядомый як [[двоеўладзьдзе]]. 1 (14) сакавіка 1917 году новая ўлада была ўсталявана ў [[Масква|Маскве]], на працягу сакавіка — па ўсёй краіне. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Глядзіце таксама == * [[Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі]] * [[Кастрычніцкі пераварот]] == Вонкавыя спасылкі == * [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=234&Itemid=1 Пра чыньнікі расйескай рэвалюцыі: нэамальтузіянская пэрспэктыва]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru|скарочана}}. * Аляксандар Блок. [https://web.archive.org/web/20071008085220/http://www.blokalex.net.ru/mib-al-kniga-347/ Апошнія дні імпэратарскай ўлады] {{ref-ru|скарочана}}. * [https://web.archive.org/web/20210823121230/http://knigipoistcccp.diinoweb.com/files/Vremennoe_pravitelstvo_tom1.rar Справаздачы паседжаньняў Часовага ўраду. Сакавік—красавік 1917 году] {{ref-ru|скарочана}}. [[Катэгорыя:Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі| ]] 9zjakf66tu5ex75jc7vc7r4zzrebqfw 0 95307 2686641 2455023 2026-08-24T22:01:46Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686641 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Ніно Катамадзэ |Подпіс = |Лёга = |Фота = |Апісаньне_фота = |Поўнае_імя = |Гады = |Нацыянальнасьць = [[грузіны|грузінка]] |Краіна = [[Грузія]] |Прафэсіі = [[сьпявачка]], [[кампазытар]] |Інструмэнты = |Жанры = [[джаз]] |Псэўданімы = |Гурты = «[[Insight]]» |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Сайт = [http://www.nino-katamadze.com/ Афіцыйны сайт] }} '''Ніно́ Катама́дзэ''' ({{мова-ka|ნინო ქათამაძე}}; {{Н|1}} 21 жніўня 1972, [[Кабулеці]], [[Грузія]]) — грузінская [[джаз]]авая сьпявачка і [[кампазытар]]. == Біяграфія == Ніно Катамадзэ нарадзілася ў [[Аджара|Аджары]], паўднёвай правінцыі [[Грузія|Грузіі]]. У 1990 годзе паступіла ў [[Батумскі музычны інстытут]] імя З. П. Паліяшвілі на вакальнае аддзяленьне па клясе Мурмана Махарадзэ. Падчас навучаньня і пасьля заканчэньня інстытуту выступала з рознымі гуртамі і прымала ўдзел у разнастайных музычных праектах. З 1994 па 1998 год стварае дабрачынны грамадзкі фонд па аказаньні дапамогі [[інваліднасьць|інвалідам]] і сацыяльна неабароненым артыстам. У 1999 годзе пачынае творчае супрацоўніцтва з гуртом [[Insight (гурт)|Insight]], якое прынесла сьпявачцы вядомасьць на радзіме і па-за яе межамі. Гэтак пасьля паездкі ў 2002 годзе ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] на Дні Грузіі талентам Ніно Катамадзэ захапіліся ў [[Эўропа|Эўропе]]. У 2005 годзе Катамадзэ зьдзейсьніла гастрольнае турнэ ў [[ЗША]], дзе яе таксама чакаў посьпех. З 2009 году сьпявачка пасьля 2-гадовага перапынку з поспехам зноў пачала актыўную канцэртную дзейнасць. Разам з гуртом Insight яна выступала ў [[Расея|Расеі]], [[Украіна|Украіне]], [[Летува|Летуве]] і іншых краінах. У студзені 2010 году прымала ўдзел у расейскай пастаноўцы [[вакал]]ьнай [[Опэра|опэры]]-імправізацыі [[Бобі Макфэрын]]а «Бобл». == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Ordinary Day (альбом)|Ordinary Day]] (2003) * [[Nino Katamadze & Insight (альбом)|Nino Katamadze & Insight]] (2004) * [[…Start New Peaceful Day (Live DVD)]] (2005) * [[White(альбом)|White]] (2006) * [[Black (альбом)|Black]] (2006) * [[Blue (альбом)|Blue]] (2008) * [[Red (альбом)|Red]] (2010) === Саўндтрэкі да фільмаў === * [[Русалка (фільм)|Русалка]] * [[Яблык (фільм)|Яблык]] * [[Дарога да Збаўцу (фільм)|Дарога да Збаўцу]] * [[Індзі (фільм)|Індзі]] (2007) * [[Дамавік (фільм)|Дамавік]] (2008) * [[Траса М8 (фільм)|Траса М8]] (2008) * [[Забіць Караля (фільм)|Забіць Караля]] (2008) == Узнагароды == * 2002 — Найлепшая сьпявачка году, прыз «Авацыя», [[Грузія]] * 2002 — Аўтар і выканаўца [[песьня|песень]] году, [[Грузія]] * 2002 — Прыз за самую арыгінальную [[музыка|музыку]], [[Грузія]] * 2003 — Твар году, Грузія * 2003 — Найлепшая сьпявачка году, прыз «МЕГА», [[Грузія]] * 2003 — Найлепшы вакальна-інструмэнтальны ансамбль году (Ніно Катамадзэ і Insight), прыз «Авацыя», [[Грузія]] * 2004 — Спэцыяльны прыз «Одзэла» за ўнёсак у [[музыка|музыку]], [[Грузія]] == Вонкавыя спасылкі == * [http://nino-katamadze.com/ Афіцыйны сайт Ніно Катамадзэ] * [http://community.livejournal.com/nino_katamadze/ LJ-супольнасць Ніно Катамадзэ] * [https://web.archive.org/web/20100501153449/http://www.lastfm.ru/music/Nino+Katamadze Ніно Катамадзэ] на [[Last.fm]] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Катамадзэ, Ніно}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кабулеці]] phsn1w4sbxfauj93w4duw4cmeixoyjy 0 105286 2686765 2493649 2026-08-25T11:01:05Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686765 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мядзьвінавічы |Лацінка = Miadźvinavičy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Мядзьвінавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскі]] |Сельсавет = [[Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Казлоўшчынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 106 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 23 |Шырата сэкундаў = 25 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = 40 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Мядзьві́навічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 192.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Мядзьвінаўка|Мядзьвінаўцы]]. Уваходзяць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавету]] [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Медзьвін}} Матувін, Медвін або Мэтвін (Matuvin, Medwinus<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Medwinus#v=snippet&q=Medwinus&f=false P. 568].</ref>, Medwin<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Medwin#v=snippet&q=Medwin&f=false P. 59].</ref>, Metwin<ref name="Ray-1944-243">Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=Metwin+Methwin&dq=Metwin+Methwin&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjmwPKWwOWFAxUU8LsIHZpTD8EQ6AF6BAgHEAI S. 243].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Matuvin#v=snippet&q=Matuvin&f=false S. 111].</ref><ref name="Ray-1944-243"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мат (імя)|мат- (мад-, мед-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Матывік]], [[Матар]], [[Медрык]]; германскія імёны Mathwig, Matter, Mederic) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] maþa 'добры, пачэсны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>, а аснова [[Віна (імя)|-він-]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвін]], [[Мантывін|Монтвін]], [[Радавін]]; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. == Гісторыя == У 1624 годзе ўпамінаюцца як Мідзьвінавічы ў складзе [[Вензавец|Вензавецкай]] воласьці ва ўласнасьці [[Сапегі|Сапегаў]]<ref>LMAB. Ф. 16 спр. 203 ч. 3.</ref>. 13 ліпеня 2007 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавету]] ў [[Казлоўшчынскі пасялковы савет]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. 26 сьнежня 2013 году Казлоўшчынскі пасялковы савет ператвораны ў сельсавет<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D914r0062200 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дятловского района Гродненской области». Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 декабря 2013 г. № 278]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 382 чалавекі<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 145.</ref> * 1999 год — 143 чалавекі * 2010 год — 106 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)}} {{Зьдзецельскі раён}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зьдзецельскага раёну]] rpb0gi8y0rduzcprga0eykblzadannr 0 105291 2686766 2593695 2026-08-25T11:03:04Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686766 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рандзілаўшчына |Лацінка = Randziłaŭščyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рандзілаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскі]] |Сельсавет = [[Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Казлоўшчынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 246 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 11 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 20 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Рандзі́лаўшчына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 189.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Дымарка|Дымаркі]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавету]] [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рандзіла}} Рандзіл або Рандзіла (Randil, Randilo<ref>Rosenfeld H. Die Namen der Heldendichtung, insbesondere Nibelung, Hagen, Wate, Hetel, Horand, Gudrun // Beiträge zur Namenforschung, 1966. [https://www.google.by/books/edition/Beitr%C3%A4ge_zur_Namenforschung/egFZAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=rando+%22randilo%22&dq=rando+%22randilo%22&printsec=frontcover S. 252, 265].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Randil#v=snippet&q=Randil&f=false S. 1246].</ref>. Іменная аснова [[Ранда|-ранд- (-рант-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рандзін]], [[Рандар]], [[Атрант]]; германскія імёны Randinus, Randhar, Aderando) паходзіць ад германскага rant 'край [[Шчыт (зброя)|шчыта]]'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. == Гісторыя == 30 сьнежня 2003 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавету]] ў [[Казлоўшчынскі пасялковы савет]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150318215824/http://busel.org/texts/cat9uk/id5vwofeu.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. 26 сьнежня 2013 году Казлоўшчынскі пасялковы савет ператварылі ў сельсавет<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D914r0062200 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дятловского района Гродненской области». Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 декабря 2013 г. № 278]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 147 чалавек * 2010 год — 246 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)}} {{Зьдзецельскі раён}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Зьдзецельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зьдзецельскага раёну]] hopxl12aqlims8mmx3jebgk9dn1uh25 0 107389 2686738 2464030 2026-08-25T10:14:10Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686738 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Любарты |Лацінка = Lubarty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Любартаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Беняконскі сельсавет|Беняконскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 13 |Шырата сэкундаў = 49 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 14 |Даўгата сэкундаў = 44.3 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Люба́рты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля вадасховішча [[Юрганцы|Юрганцаў]]. Уваходзяць у склад [[Беняконскі сельсавет|Беняконскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Беняконскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Беняконскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] 0s5yreuc6ijft5v3r5gwkxd2zjwlbiy 2686739 2686738 2026-08-25T10:14:58Z ~2026-46522-15 99707 /* Крыніцы */ 2686739 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Любарты |Лацінка = Lubarty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Любартаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Беняконскі сельсавет|Беняконскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 13 |Шырата сэкундаў = 49 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 14 |Даўгата сэкундаў = 44.3 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Люба́рты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля вадасховішча [[Юрганцы|Юрганцаў]]. Уваходзяць у склад [[Беняконскі сельсавет|Беняконскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Беняконскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Беняконскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] qft7yqbqgun39llbl82i105gitcev6d 0 107434 2686742 2593513 2026-08-25T10:17:40Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686742 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Каргаўды |Лацінка = Karhaŭdy / Kargaŭdy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Каргаўдаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Гіркаўскі сельсавет|Гіркаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 26.5 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 55 |Даўгата сэкундаў = 30.9 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Каргаўды́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у міжрэччы [[Нача (рака)|Начы]] і [[Радунька|Радунькі]]. Уваходзяць у склад [[Гіркаўскі сельсавет|Гіркаўскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. На паўднёвым захадзе ад вёскі бярэ пачатак рака [[Барташунка]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Каргоўд}} Караголт (Caragolt, *Caragolt<ref name="Reitzenstein-2009-116">Reitzenstein W.-A. Lexikon fränkischer Ortsnamen: Herkunft und Bedeutung. — München, 2009. [https://www.google.by/books/edition/Lexikon_fr%C3%A4nkischer_Ortsnamen/3e2yAAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=%22Caragolt%22&pg=PA116&printsec=frontcover S. 116].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Caragolt#v=snippet&q=Caragolt&f=false S. 258].</ref><ref name="Reitzenstein-2009-116"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Кор|-кар- (-кор-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Караман (імя)|Караман]], [[Карымонт]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Caroman, Caromond, Cariatto) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] kaurus 'цяжкі, важкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або гоцкага<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_k.html K] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref> і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] kara 'турбота, клопат'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 134.</ref>, аснова [[Гаўд|-гаўд- (-гаўт-, -каўд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гаўтоўт]], [[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]], [[Саргоўд]]; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz '[[Готы|гот]]'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 123, 126.</ref> або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Гаўд|-голд- (-голт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гаўдзін|Голдзін]], [[Гоўдвік]], [[Мінігаўд]]; германскія імёны Goldine, Goldwig, Minegolt) — ад гоцкага gulth 'золата'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 114.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гіркаўскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] t8nawce3t976gydfay89pwwu0p8q6m6 0 107492 2686743 2578132 2026-08-25T10:18:42Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686743 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мендрыкаўшчына |Лацінка = Miendrykaŭščyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Мендрыкаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 2 |Шырата сэкундаў = 30.7 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 14 |Даўгата сэкундаў = 56.9 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ме́ндрыкаўшчына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у міжрэччы [[Дзітва|Дзітвы]] і [[Жыжма|Жыжмы]]. Уваходзіць у склад [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Мендрык}} Мэндрых або Мэндрык (Mendrich, Mendrick) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Menderich%2C+Mendrich%2C+Mendrick#v=snippet&q=Menderich%2C%20Mendrich%2C%20Mendrick&f=false S. 62].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мінда|-менд- (-мант-, -мінд-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мінціла]], [[Мінтаўт]], [[Мендэр]]; германскія імёны Mindilo, Mindelt, Mender) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] menden 'весяліцца, цешыцца'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, а аснова [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны ліцьвінаў [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Жырмунскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] oopqvm1r2alddl50hasaacndinsi26r 10 108177 2686747 2631415 2026-08-25T10:25:13Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686747 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе |назва = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе|чэмпіянату Ізраілю па футболе]] ў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Бнэй Сахнін]] * [[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]] * [[Гапаэль Бээршэба]] * [[Гапаэль Ерусалім]] * [[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Іроні]] * [[Гапаэль Пэтах-Тыква]] * [[Гапаэль Рамат-Ган]] * [[Гапаэль Тэль-Авіў]] * [[Гапаэль Хайфа]] * [[Іроні Тыбэрыя|Іроні]] * [[Макабі Нэтанія]] * [[Макабі Пэтах-Тыква]] * [[Макабі Тэль-Авіў]] * [[Макабі Хайфа]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Ізраіль]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Ізраіль]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Ізраільскі футбол]] </noinclude> qbrk9etguwkyypbs47gl4m8111q79um 0 113828 2686615 2171918 2026-08-24T20:15:15Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686615 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Нарчэпінг |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Нарчэпінгу |Назва на мове краіны = Norrköping |Код мовы назвы краіны = sv |Краіна = Швэцыя |Герб = Norrköping vapen.svg |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 35.68 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 93765 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2015 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = +1 |Летні час = +2 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = Norrköpings rådhus 2008-05-10 bild01.jpg |Апісаньне выявы = Ратуша |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 58 |Шырата хвілінаў = 36 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 16 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.norrkoping.se www.norrkoping.se] }} '''Нарчэпінг''' ({{мова-sv|Norrköping}}) — горад у [[Швэцыя|Швэцыі]], прыкладна за 160 км на паўднёвы захад ад [[Стакгольм]]у, у [[ляндскап]]е [[Эстэр’ётлянд (ляндскап)|Эстэр’ётлянд]] і [[Эстэр’ётлянд (лэн)|аднайменным]] [[лэн]]е, у якім паводле колькасьці насельніцтва ён саступае толькі [[Лінчэпінг]]у, а таксама цэнтар [[Нарчэпінг (камуна)|камуны Нарчэпінг]]. Насельніцтва — 93 765 чалавек (2015 год). == Гісторыя == [[Файл:Strykjärnet Motala ström Norrköping april 2005.jpg|міні|зьлева|250пкс|Будынак «Прас», у якім разьмешчаны Музэй працы]] Нарчэпінг атрымаў гарадзкія прывілеі ў 1384 годзе. Росквіт гораду прыйшоўся на XVII стагодзьдзе, калі нідэрляндзкі (з сучаснай [[Бэльгія|Бэльгіі]]) прадпрымальнік [[Люіс дэ Гээр]] заснаваў тут між іншым, папяровую фабрыку, некалькі фабрыкаў па вытворчасьці зброі, вопраткі, а таксама майстэрню караблёў. У гэты час Нарчэпінг быў другім паводле колькасьці насельніцтва горадам [[Швэцыя|Швэцыі]] (цяпер толькі дзясяты). У 1719, у часе [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] горад быў разбураны й разрабаваны расейскімі войскамі, аднак пасьля вайны й да канца XIX стагодзьдзя, працягваў заставацца другім паводле значнасьці горадам краіны. У тым самым 1719 годзе ў Нарчэпінгу была заснаваная найстарэйшая зь існых дагэтуль у [[Швэцыя|Швэцыі]] газэтаў «[[Norrköpings tidningar]]». У XIX стагодзьдзі горад становіцца й значным цэнтрам вытворчасьці тэкстылю, і толькі ў 1970-я гг. страчвае свае пазыцыі ў гэтым кірунку. У XXI стагодзьдзі Нарчэпінг, разам з суседнім [[Лінчэпінг]]ам утварае чацьверты паводле колькасьці насельніцтва й эканамічнай значнасьці Рэгіён Вялікіх гарадоў Швэцыі. == Транспарт == Нарчэпінг, разам з [[Стакгольм]]ам, [[Гётэборг]]ам і [[Люнд]]ам зьяўляецца адным з чатырох гарадоў [[Швэцыя|Швэцыі]], якія маюць свой [[трамвай]]. == Славутасьці == [[Файл:Kaktusplanteringen i Norrköping, den 27 juli 2006, motiv för året... 100 år sedan industriutställningen 1906.JPG|міні|зьлева|250пкс|Клюмба кактусаў у парку Карла Югана]] * Ратуша (1907—1910) * Царква Ядвігі (Hedvigkyrka, 1673, пабудавана на месцы былога замку) * Царква Сьв. Уляфа (1765—1767) * Парк [[Карл XIV Юган|Карла Югана]] з помнікам гэтаму каралю й сусьветнавядомай клюмбай [[Кактусы|кактусаў]] (высаджваецца штогод у летні час) * Музэй Працы * Музэй Мастацтваў * Музэй [[пэтрогліф]]аў у раёне Гімэльсталюнд * Руіны замку Юганісборг (1614, разбураны расейцамі ў 1719) == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060127233208/http://www.destination.norrkoping.se/ Камуна Нарчэпінг] [[Катэгорыя:Нарчэпінг| ]] 6g1izcn0zlvvhr813by9hi92wd5fsce 0 117038 2686718 2627608 2026-08-25T09:29:07Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686718 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Флямуртары |Лягатып = |ПоўнаяНазва = Klubi Sportiv Flamurtari Vlorë |Заснаваны = 23 сакавіка 1923 |Горад = [[Влёра]], [[Альбанія]] |Стадыён = [[Флямуртары (стадыён)|Флямуртары]] |Умяшчальнасьць = 11 500 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|ФлямуртарыЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|ФлямуртарыСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|Флямуртары}} |Сайт = http://www.skflamurtari.com/ |Прыналежнасьць = Альбанскія }} «'''Флямуртары'''» ({{мова-sq|Flamurtari}}) — альбанскі футбольны клюб з гораду [[Влёра|Влёры]]. Заснаваны ў 1923 годзе. [[Чэмпіянат Альбаніі па футболе|Чэмпіён Альбаніі]] (1991), чатырохразовы ўладальнік [[Кубак Альбаніі па футболе|Кубка Альбаніі]] (1985, 1988, 2009, 2014). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080705090539/http://www.skflamurtari.com/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Влёра]] onzwecn4h7n17g14bc3i4k1j0nnlzdh 0 119495 2686606 2685478 2026-08-24T19:46:37Z Dymitr 10914 стыль 2686606 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Ангельшчына |Лягатып = Arms of The Football Association (include star).svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = {{Футбол Шатляндыя|няма}} 0:0 Ангельшчына <br />([[Партык]], [[Шатляндыя]]; 30 лістапада 1872) |Перамога = {{Футбол Ірляндыя|няма}} 0:13 Ангельшчына <br />([[Бэлфаст]], [[Ірляндыя]]; 18 лютага 1882) |Параза = {{Футбол Вугоршчына|няма}} 7:1 Ангельшчына <br />([[Будапэшт]], [[Вугоршчына]]; 23 траўня 1954) |Удзелаў у ЧС = 17 |Першы ЧС = 1950 |Дасягненьні ў ЧС = Чэмпіён ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 11 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] |Дасягненьні ў ЧР = Другое месца ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]], [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]]) | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a }} '''Мужчы́нская збо́рная Анге́льшчыны па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Ангельшчына|Ангельшчыну]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, які ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца [[Футбольная асацыяцыя Ангельшчыны]]. Ангельшчына, разам з [[зборная Шатляндыі па футболе|Шатляндыяй]], уважаецца за найстарэйшую нацыянальную футбольную зборную ў сьвеце. Хатнія матчы зборная праводзіць на лёнданскім стадыёне [[Ўэмблі]]. == Гісторыя == [[Файл:England national football team 1889.jpg|значак|зьлева|Зборная Ангельшчыны ў 1889 годзе.]] Зборная на была сфармаваная адначасна з [[Мужчынская зборная Шатляндыі па футболе|зборнай Шатляндыі]]. Першы прадстаўнічы матч паміж менавіта гэтымі краямі быў зладжаны 5 сакавіка 1870 году і арганізаваны [[Футбольная асацыяцыя Ангельшчыны|Футбольнай асацыяцыяй]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/theguardian/from-the-archive-blog/2011/may/13/guardian190-football-england-scotland|загаловак=5 March 1870: England v Scotland at The Oval|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=13.05.2011|копія=https://web.archive.org/web/20160316005526/http://www.theguardian.com/theguardian/from-the-archive-blog/2011/may/13/guardian190-football-england-scotland|дата копіі=16.03.2016}}</ref>. Матч у адказ быў арганізаваны прадстаўнікамі шатляндзкіх клюбаў 30 лістапада 1872 году. Гэты матч, які адбыўся на Гамільтан-Крэсэнт у [[Шатляндыя|Шатляндыі]], лічыцца першым афіцыйным міжнародным футбольным матчам, бо абедзьве каманды былі незалежна складзеныя і кіраваныя, а ня створаныя адной футбольнай асацыяцыяй<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.englandfootballonline.com/Seas1872-00/1872-73/M0001Sco1872.html|загаловак=England Match No. 1&nbsp;– Scotland&nbsp;– 30 November 1872&nbsp;– Match Summary and Report|выдавецтва=englandfootballonline.com|дата доступу=22.10.2009|копія=https://web.archive.org/web/20111203105311/http://www.englandfootballonline.com/Seas1872-00/1872-73/M0001Sco1872.html|дата копіі=03.12.2011}}</ref>. Цягам наступных 40 гадоў зборная Ангельшчыны гуляла выключна супраць трох іншых зборных каралеўства, як то зборных Шатляндыі, [[Мужчынская зборная Ўэйлзу па футболе|Ўэйлзу]] і [[Мужчынская зборная Ірляндыі па футболе|Ірляндыі]]. Спачатку Ангельшчына ня мела сталага хатняга стадыёну. Яна далучылася да [[ФІФА]] ў 1906 годзе і згуляла свае першыя матчы супраць краінаў па-за межамі каралеўства падчас туру па [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай Эўропе]] ў 1908 годзе<ref name="A history of the FA" >{{навіна|спасылка=https://www.thefa.com/about-football-association/what-we-do/history|загаловак=A history of the FA|выдавец=The Football Association|копія=https://web.archive.org/web/20201129103141/https://www.thefa.com/about-football-association/what-we-do/history|дата копіі=29.11.2020}}</ref>. [[Ўэмблі]] адчыніўся ў 1923 годзе і з таго часу стаў хатняй арэнай зборнай<ref name="A history of the FA"/>. Стасункі паміж Ангельшчынай і ФІФА сталі напружанымі, што прывяло да выхаду Ангельшчыны з арганізацыі ў 1928 годзе. Краіна вярнулася ў ФІФА толькі ў 1946 годзе<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/england/newsid_1739000/1739245.stm|загаловак=England disappointed before '66|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=11.04.2002|копія=https://web.archive.org/web/20210626170202/http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/england/newsid_1739000/1739245.stm|дата копіі=26.06.2021}}</ref>. У выніку зборная ня брала ўдзелу ў [[чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянаце сьвету да 1950 году]]. У сваім дэбютным чэмпіянату сьвету зборная зазнала паразу ад [[Мужчынская зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]] зь лікам 0:1 і не дала рады, каб прайсьці далей за першы раўнд, што ўважаецца за адзін з найболей ганебных выступаў у гісторыі нацыянальнай каманды<ref>{{навіна|аўтар=Hart, Tim|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/7823072/England-v-USA-1950-World-Cup-win-over-the-Three-Lions-lives-long-in-the-memory.html|загаловак=England v USA: 1950 World Cup win over the Three Lions lives long in the memory|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=12.06.2010|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/7823072/England-v-USA-1950-World-Cup-win-over-the-Three-Lions-lives-long-in-the-memory.html|дата копіі=10.01.2022}}</ref>. Першая параза зборнай на тэрыторыі Ангельшчыны адбылася 21 верасьня 1949 году, калі на [[Гудысан Парк]]у ангельцы саступілі зь лікам 0:2 зборнай Ірляндыі<ref>{{навіна|аўтар=Paul Rouse|спасылка=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-30951875.html|загаловак='Eleven men from Éire upset the white shirts of England'|выдавец=The Irish Examiner|дата публікацыі=20.09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210626170159/https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-30951875.html|дата копіі=26.06.2021}}</ref>. Параза зь лікам 3:6 ад [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборнай Вугоршчыны]] ў 1953 годзе стала другой паразаю ад замежнікаў на Ўэмблі<ref>{{навіна|аўтар=Jonathan Wilson|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/nov/25/hungary-england-1953-alf-ramsey|загаловак=England 3–6 Hungary: 60 years on from the game that stunned a nation|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=25.11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20150402111530/http://www.theguardian.com/football/blog/2013/nov/25/hungary-england-1953-alf-ramsey|дата копіі=02.04.2015}}</ref>. У матчы ў адказ у [[Будапэшт|Будапэшце]] зборная Вугоршчыны нават перамагла зь лікам 7:1, што дасюль застаецца найбуйнейшай паразай ангельцаў у гісторыі. Пасьля гульні зьбянтэжаны [[Сыд Оўэн]] сказаў, што гуляць было цяжка быццам супернікі ёсьць людзьмі з космасу<ref>{{навіна|аўтар=Goodbody, John|спасылка=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1023170.ece|загаловак=Football's November revolution: Magnificent Magyars storm England’s Wembley fortress|выдавец=The Times|дата публікацыі=22.11.2003|копія=https://web.archive.org/web/20110429081007/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1023170.ece|дата копіі=29.04.2011}}</ref>. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянаце сьвету 1954 году]] зборная Ангельшчыны ўпершыню дасягнула чвэрцьфіналу, але саступіла ў ім дзейным чэмпіёнам [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]] зь лікам 2:4<ref>{{навіна|спасылка=https://www.thefa.com/news/2014/jun/17/england-v-uruguay-past-meetings|загаловак=England v Uruguay past-meetings|выдавец=The Football Association|дата публікацыі=18.06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20210626174707/https://www.thefa.com/news/2014/jun/17/england-v-uruguay-past-meetings|дата копіі=26.06.2021}}</ref>. == [[Чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіянаты сьвету]] == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — '''чэмпіён''' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — другі групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — '''трэцяе месца''' {{Слупок-канец}} == [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянаты Эўропы]] == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — '''трэцяе месца''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — 1/8 фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — '''другое месца''' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — '''другое месца''' {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.thefa.com/England/ Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Ангельшчыны на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧС-1982 |Ангельшчына на ЧС-1986 |Ангельшчына на ЧС-1990 |Ангельшчына на ЧС-1998 |Ангельшчына на ЧС-2002 |Ангельшчына на ЧС-2006 |Ангельшчына на ЧС-2010 |Ангельшчына на ЧС-2014 |Ангельшчына на ЧС-2018 |Ангельшчына на ЧС-2022 |Ангельшчына на ЧС-2026}} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Ангельшчыны на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-1980 |Ангельшчына на ЧЭ-1988 |Ангельшчына на ЧЭ-1992 |Ангельшчына на ЧЭ-1996 |Ангельшчына на ЧЭ-2000 |Ангельшчына на ЧЭ-2004 |Ангельшчына на ЧЭ-2012 |Ангельшчына на ЧЭ-2016 |Ангельшчына на ЧЭ-2020 |Ангельшчына на ЧЭ-2024 }} {{Чэмпіёны сьвету па футболе}} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Ангельшчыны па футболе| ]] keuqludi2f0pfkedeuip7k99f947bxz 0 119641 2686681 2674029 2026-08-25T06:47:53Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Швэцыі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе]] паўзьверх перанакіраваньня: Уніфікацыя 2674029 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Швэцыя |Лягатып = |Фэдэрацыя = [[Швэдзкі футбольны зьвяз]] |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = [[Янэ Андэрсан]] |Найбольш гульняў = [[Андэрс Свэнсан]] (148) |Найбольш пасьпяховы гулец = [[Златан Ібрагімавіч]] (62) |Першая гульня = Швэцыя 11:3 {{Футбол Нарвэгія|няма}}<br />([[Гётэборг]], [[Швэцыя]]; 12 ліпеня 1908) |Перамога = Швэцыя 12:0 {{Футбол Латвія|няма}}<br />([[Стакгольм]], [[Швэцыя]]; 29 траўня 1927) |Параза = {{Футбол Ангельшчына|няма}} 12:1 Швэцыя<br />([[Лёндан]], [[Ангельшчына]]; 20 кастрычніка 1908) |Удзелаў у ЧС = 12 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Другое месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 6 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] |Дасягненьні ў ЧР = паўфінал ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]]) | pattern_la1 = _swe26h | pattern_b1 = _swe26hA | pattern_ra1 = _swe26h | pattern_sh1 = _swe26h | pattern_so1 = _swe26hl | leftarm1 = FFF200 | body1 = FFF200 | rightarm1 = FFF200 | shorts1 = 000040 | socks1 = FFF200 | pattern_la2 = _swe26a | pattern_b2 = _swe26a | pattern_ra2 = _swe26a | pattern_sh2 = _swe26a | pattern_so2 = _swe26al | leftarm2 = 000040 | body2 = 000040 | rightarm2 = 000040 | shorts2 = 000040 | socks2 = 000040 }} '''Зборная Швэцыі па футболе''' — прадстаўляе [[Швэцыя|Швэцыю]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца [[Швэдзкі футбольны зьвяз]]. Адна з найстарэйшых зборных [[Скандынавія|Скандынавіі]]. == Гісторыя == Зборная Швэцыі па футболе традыцыйна лічыцца адной з наймацнейшых камандаў сьвету. Тройчы швэдзкія футбалісты заваёўвалі мэдалі [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]], адзінаццаць разоў удзельнічалі ў фінальным турніры [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянату сьвету]]. У 1958 годзе каманда заняла другое месца на сусьветным першынстве, якое праводзілася ў Швэцыі, тады ў фінальным матчы яна пацярпела паразу ад [[зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]] зь лікам 2:5. Яшчэ двойчы швэды займалі трэцяе месца, у 1950 і 1994 гадох, а ў 1938 годзе фінішавалі чацьвертымі. === Раньняя гісторыя === Зборная Швэцыі правяла свой першы міжнародны матч супраць [[зборная Нарвэгіі па футболе|зборнай Нарвэгіі]] 12 ліпеня 1908 году, і атрымала перамогу зь лікам 11:3. У тым жа годзе каманда гуляла таксама са [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнымі Ангельшчыны]], [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|Нідэрляндаў]] і [[Зборная Бэльгіі па футболе|Бэльгіі]], але ўва ўсіх трох сустрэчах пацярпела паразу. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.svenskfotboll.se/ Афіцыйны сайт Швэдзкага футбольнага зьвязу] * [https://web.archive.org/web/20120606000450/http://hem.passagen.se/fotbollslandslaget/statistiktest.htm Статыстка зборнай Швэцыі] {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Швэцыі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Швэцыя}}; |Швэцыя на ЧС-2002 |Швэцыя на ЧС-2006 |Швэцыя на ЧС-2018 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Швэцыі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Швэцыя}}; |Швэцыя на ЧЭ-2000 |Швэцыя на ЧЭ-2004 |Швэцыя на ЧЭ-2008 |Швэцыя на ЧЭ-2012 |Швэцыя на ЧЭ-2016 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Швэцыі па футболе| ]] tu8lnenc1lned38p6tg8lqgxpnk81o6 2686684 2686681 2026-08-25T06:52:50Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Sweden_men's_national_football_team?oldid=1370026607 2686684 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Швэцыя |Лягатып = Sweden national football team badge.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Швэцыя 11:3 {{Футбол Нарвэгія|няма}}<br />([[Гётэборг]], [[Швэцыя]]; 12 ліпеня 1908) |Перамога = Швэцыя 12:0 {{Футбол Латвія|няма}}<br />([[Стакгольм]], [[Швэцыя]]; 29 траўня 1927) |Параза = {{Футбол Ангельшчына|няма}} 12:1 Швэцыя<br />([[Лёндан]], [[Ангельшчына]]; 20 кастрычніка 1908) |Удзелаў у ЧС = 13 |Першы ЧС = 1934 |Дасягненьні ў ЧС = Другое месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 7 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] |Дасягненьні ў ЧР = паўфінал ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]]) | pattern_la1 = _swe26h | pattern_b1 = _swe26hA | pattern_ra1 = _swe26h | pattern_sh1 = _swe26h | pattern_so1 = _swe26hl | leftarm1 = FFF200 | body1 = FFF200 | rightarm1 = FFF200 | shorts1 = 000040 | socks1 = FFF200 | pattern_la2 = _swe26a | pattern_b2 = _swe26a | pattern_ra2 = _swe26a | pattern_sh2 = _swe26a | pattern_so2 = _swe26al | leftarm2 = 000040 | body2 = 000040 | rightarm2 = 000040 | shorts2 = 000040 | socks2 = 000040 }} '''Мужчы́нская збо́рная Швэ́цыі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Швэцыя|Швэцыю]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, ёсьць [[Швэдзкі футбольны зьвяз]]. Гэта адная з найстарэйшых зборных [[Скандынавія|Скандынавіі]]. Зборная Швэцыі па футболе традыцыйна ўважалася адною з наймацнейшых камандаў сьвету. Тройчы швэдзкія футбалісты заваёўвалі мэдалі [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]], адзінаццаць разоў удзельнічалі ў фінальным турніры [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянату сьвету]]. У 1958 годзе каманда заняла другое месца на сусьветным першынстве, якое праводзілася ў Швэцыі, тады ў фінальным матчы яна пацярпела паразу ад [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]] зь лікам 2:5. Яшчэ двойчы швэды займалі трэцяе месца, у 1950 і 1994 гадох, а ў 1938 годзе фінішавалі чацьвертымі. == Гісторыя == Зборная Швэцыі згуляла свой першы міжнародны матч супраць [[Мужчынская зборная Нарвэгіі па футболе|зборнай Нарвэгіі]] 12 ліпеня 1908 году, і атрымала перамогу зь лікам 11:3 на стадыёне ў [[Гётэборг]]у<ref>{{навіна|аўтар=Lars Hjertberg|спасылка=https://www.gp.se/livsstil/g%C3%B6teborgiana/n%C3%A4r-velocipederna-tog-g%C3%B6teborg-med-storm-1.49378085|загаловак=När velocipederna tog Göteborg med storm|выдавец=Göteborgs-Posten|дата публікацыі=18.06.2021|копія=https://web.archive.org/web/20221210192108/https://www.gp.se/livsstil/g%C3%B6teborgiana/n%C3%A4r-velocipederna-tog-g%C3%B6teborg-med-storm-1.49378085|дата копіі=10.12.2022}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Jimmy Lindahl, Alf Frantz|спасылка=http://www.bolletinen.se/sfs/pdf/arti_h_landslag_90ar_sen_forsta_landskampen.pdf|загаловак=90 år sedan första landskampen|выдавец=Bolletinen|дата публікацыі=04.1998|копія=https://web.archive.org/web/20230215134348/http://www.bolletinen.se/sfs/pdf/arti_h_landslag_90ar_sen_forsta_landskampen.pdf|дата копіі=15.02.2023}}</ref>. У тым жа годзе каманда гуляла таксама з [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнымі Ангельшчыны]], [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|Нідэрляндаў]] (двойчы) і [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|Бэльгіі]], але ўва ўсіх трох сустрэчах трывала паразу. У тым самым годзе швэдзкая каманда ўпершыню ўзяла ўдзел у [[летнія Алімпійскія гульні 1908 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1908 году]]. Аднак, там каманда саступіла ў матчы на Алімпіядзе супраць [[Мужчынская зборная Вялікабрытаніі па футболе|зборнай Вялікабрытаніі]] зь лікам 1:12, што дасюль уважаецца за найбуйнейшую паразу ў гісторыі зборнай. Швэды яшчэ некалькі разоў бралі ўдзел у летніх Алімпійскіх гульняў. [[Файл:Swedennationalfootballteamolympic1948.jpg|значак|зьлева|Каманда на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 году.]] У 1934 годзе зборная дэбютавала на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|чэмпіянаце сьвету]], а найбольш пасьпяховым зь іх стаў [[чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|чэмпіянат сьвету 1938 году]]. У першым раўндзе зборная Швэцыі павінная былі гуляць супраць [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]], але пасьля [[Аншлюс|акупацыі Аўстрыі]] Нямеччынай аўстрыйская каманда ня здолела ўзяць удзел у турніры. Замест гэтага Швэцыя адразу трапіла ў чвэрцьфінал, дзе сустрэлася супраць [[Мужчынская зборная Кубы па футболе|зборнай Кубы]]. Футбалісты з буйным лікам перамаглі прадстаўнікоў Паўночнай Амэрыкі зь лікам 8:0, прычым і [[Гары Андэрсан]] і [[Густаў Вэтэрстрэм]] аформілі хет-трыкі. У паўфінале супраць [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборнай Вугоршчыны]] швэдзкая каманда саступіла зь лікам 1:5, гэтак жа як у маічы супраць супраць [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. Ужо па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] швэды чарговы раз узялі ўдзел у [[летнія Алімпійскія гульні 1948 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1948 году]], прывёзшы дадому залаты мэдаль. На [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянат сьвету 1950 году]] [[Швэдзкі футбольны зьвяз]] не дазволіў узяць удзел у турніры прафэсійным швэдзкім футбалістам. У выніку зборная мела ў сваім складзе на турніры толькі аматараў. Швэды здолела выйсьці з сваёй групы, выгуляўшы зь лікам 3:2 [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборную Італіі]] і згуляўшы ўнічыю 2:2 супраць [[Мужчынская зборная Парагваю па футболе|зборную Парагваю]]. Іхні першы матч у другой стадыі, якая таксама ладзілася ў фармаце групы, быў супраць гаспадароў з Бразыліі. Матч быз згуляны на стадыёне [[Маракана]] пры наведваньні большай за 138 тысячаў чалавек, што дагэтуль трымаецца як рэкорд для нацыянальнай зборнай Швэцыі. Матч скончыўся сакрушальнай перамогай зборнай Бразыліі зь лікам 7:1, і паводле чутак, амаль уся бразыльская публіка размахвала швэдам хусткамі, праводзячы іх з поля. Параза ад [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]] пазбавіла каманду шанцаў на золата. Апошні матч зборнай на турніры скончыўся перамогай над [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] зь лікам 3:1, дзякуючы чаму швэды занялі трэці радок на чэмпіянаце. У адсутнасьць у той час чэмпіянату Эўропы Швэцыя была названая неафіцыйным чэмпіёнам Эўропы. [[Файл:Swedish National football team starting 11 1958 WC final.jpg|значак|зьлева|Швэдзкая каманда перад фіналам хатняга чэмпіянату сьвету 1958 году.]] У 1956 годзе Швэдзкі футбольны зьвяз зноў дазволіў прафэсійным футбалістам згуляць за нацыянальную зборную, што вярнула швэдзкім заўзятарам надзею перад [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|чэмпіянатам сьвету 1958 году]]. Швэцыя, як гаспадар турніру, трапіла ў групу з [[Мужчынская зборная Мэксыкі па футболе|зборнымі Мэксыкі]], Вугоршчыны і [[Мужчынская зборная Ўэйлзу па футболе|Ўэйлзу]]. Пачатак турніру для каманды быў выдатным, бо на стадыёне [[Росунда (стадыён)|Росунда]] ў [[Сольна (камуна)|Сольне]] пры 32 тысячах гледачоў гаспадары разграмілі мэксыканцаў зь лікам 3:0. Другі матч дружына прыпаў на сустрэчу з зборнай Вугоршчыны, якая да таго заняла другое месца на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянаце сьвету 1954 году]] ў [[Швайцарыя|Швайцарыі]] і была алімпійскім чэмпіёнам 1952 году. Матч скончыўся перамогай зборнай Швэцыі зь лікам 2:1, а абодва галы пацэліў [[Курт Гамрын]]. У наступным матчы супраць зборнай Ўэйлзу была зафіксаваная нічыя зь лікам 0:0. У чвэрцьфінале швэды сустрэліся з зборнай СССР і перамаглі зь лікам 2:0. Паўфінальны матч на стадыёне [[Улеві|Ўлеві]] ў [[Гётэборг]]у супраць [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнай ФРН]] быў адзіным матчам турніру, калі швэды згулялі не на Росундзе. За матчам швэдаў супраць чэмпіёнаў сьвету 1954 году назірала блізу 50 тысячаў заўзятараў. Прадстаўнікі Заходняй Нямеччыны вялі зь лікам 1:0, але [[Эрых Юсковяк]] быў выдалены на 59-й хвіліне, што перавярнула ўвесь матч. У выніку зборная Швэцыі перамагла зь лікам 3:1. Фінал быў згуляны на Росундзе, дзе зборная Швэцыі сустрэлася супраць зборнай Бразыліі. Бразыльцы ўпершыню ў гісторыі сталі чэмпіёнамі сьвету, перамогшы Швэцыю 5:2, у тым ліку дзякуючы [[Пэле]]. Па фінале бразыльскія гульцы ўшанавалі гаспадароў, прабегшы па полі з швэдзкім сьцягам. У 1960-я гады вынікі швэдзкай каманды пагоршыліся. Камандзе часта не хапала толькі адзінага кроку, каб кваліфікавацца на чэмпіянат сьвету і Эўропы. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — другое месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ⅟₁₆ фіналу {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — паўфінал {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.svenskfotboll.se/ Афіцыйны сайт Швэдзкага футбольнага зьвязу] * [https://web.archive.org/web/20120606000450/http://hem.passagen.se/fotbollslandslaget/statistiktest.htm Статыстка зборнай Швэцыі] {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Швэцыі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Швэцыя}}; |Швэцыя на ЧС-2002 |Швэцыя на ЧС-2006 |Швэцыя на ЧС-2018 |Швэцыя на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Швэцыі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Швэцыя}}; |Швэцыя на ЧЭ-2000 |Швэцыя на ЧЭ-2004 |Швэцыя на ЧЭ-2008 |Швэцыя на ЧЭ-2012 |Швэцыя на ЧЭ-2016 |Швэцыя на ЧЭ-2020 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Швэцыі па футболе| ]] 1las2jjlq6is7jou8zmj4beyw5co3sj 0 119646 2686543 2681289 2026-08-24T13:42:53Z Summershell67 98737 /* */ 2686543 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Расея |Назва = Улан-Удэ |Назва ў родным склоне = Улан-Удэ |Былая назва = да 1775 — Вудзі́нскае, да 1934 — Ве́рхневудзі́нск |Мясцовая назва = Улаан Үдэ |Суб’ект фэдэрацыі = [[Буратыя]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 50 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 107 |Даўгата хвілінаў = 36 |Даўгата сэкундаў = |Сьцяг=Флаг города Улан-Удэ.svg|Выява={{Photomontage | photo1a = Ulan-ude center.jpg | photo2a = Здание обкома КПСС.РБ.jpg | photo2b = Мэрия Улан-Удэ.JPG | photo3a = Памятник павшим борцам за коммунизм (Улан-Удэ) 001.jpg | photo3b = Улан-Удэ в конце 2008 года (09).JPG | photo3c = Новый офисный центр у рынка. 07.2009.jpg | photo4a = Oper Theater Ulan Ude 2021-06-26 4.jpg | photo4b = Жилой дом , Соборная улица, 10, Улан-Удэ, Бурятия.jpg | photo5a = Klyuchevskaya.jpg | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }}}} '''Ула́н-Удэ́''' (па-бурацку — Улаан Үдэ, да 1934 году — '''Верхневудзінск''') — [[горад]] ва [[Усходняя Сыбір|Ўсходняй Сыбіры]], сталіца [[Буратыя|Буратыі]]. Насельніцтва — 404,0 тыс. чалавек (паводле папярэдніх дадзеных перапісу 2011 году). Горад быў заснаваны ў 1666 годзе як казачае [[зімовішча]] на правым беразе ракі [[Селянга|Селянгі]] ля ўпаданьня ў яе ракі [[Уда (прыток Селянгі)|Уды]]. У 1678 годзе ўжо вядомы як фарпост прасоўваньня казакоў на ўсход. У 1775 годзе Верхневудзінск атрымаў статус гораду ды герб паводле граматы вольнасьцяў гарадам [[Кацярына II|Кацярыны II]]. 27 ліпеня 1934 году горад быў перайменаваны ва Ўлан-Удэ (ў перакладзе з [[Бурацкая мова|бурацкае мовы]] — «Чырвоная Уда»). == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Улан-Удэ| ]] iygmbx6zz7rt880pgvn5vp5o5ojp3wb 10 121692 2686713 2647638 2026-08-25T09:21:23Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686713 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе |назва = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] [[Чэмпіянат Альбаніі па футболе|чэмпіянату Альбаніі па футболе]] ў [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]] * [[Вора (футбольны клюб)|Вора]] * [[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]] * [[Лячы (футбольны клюб)|Лячы]] * [[Партызані Тырана|Партызані]] * [[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]] * [[Тырана (футбольны клюб)|Тырана]] * [[Тэўта Дурэс|Тэўта]] * [[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] * [[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Альбанія]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Альбанскі футбол]] </noinclude> qyqvyruz9ysfcd33qgy34era3qgdwyf 0 121695 2686719 2615645 2026-08-25T09:29:25Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686719 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Бюліс Балш |Лягатып = |ПоўнаяНазва = Klubi Sportiv Bylis Ballsh |Заснаваны = 1972 |Горад = [[Балш]], [[Альбанія]] |Стадыён = [[Адуш Муча (стадыён)|Адуш Муча]] |Умяшчальнасьць = 6500 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|БюлісБалшЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|БюлісБалшСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|БюлісБалш}} |Сайт = |Прыналежнасьць = Альбанскія }} «'''Бюліс'''» ({{мова-sq|Bylis}}) — альбанскі футбольны клюб з гораду [[Балш]]у. Заснаваны ў 1972 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.soccerway.com/team/bylis/OQmhWBVP/ Профіль на soccerway.com]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1972 годзе]] 2pxxbd1e6qcwjmp0lumsyx9rc4u74yi 0 129459 2686726 2609707 2026-08-25T09:53:01Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686726 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Даўгерд (неадназначнасьць)}} {{Шляхціч | Імя = Ян Даўгерд | Лацінка = Jan Daŭgierd / Daŭhierd | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = Herb Pomian.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Памян]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = каля 1443 | Месца сьмерці = | Род = [[Даўгердавічы]] | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = [[Андрэй Даўгердавіч|Андрэй]], Багдана | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Ян Даўгерд''' (? — каля 1443) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[ваявода віленскі]] (з 1433). == Імя == {{Асноўны артыкул|Даўгерд (імя)}} Даўгард (Daugaard) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Daugaard#v=snippet&q=Daugaard&f=false P. 113].</ref><ref>Møller N. Kalaalit aqqi. — Oqaasileriffik, 2015.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Daugaard Daugaard], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгер]], [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год)<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Dowgirdi'' (''Dowgird''<ref name="Urban-2001-154">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 154.</ref>; [[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 38.</ref>; ''Darigerdo marschalco curiae'' (20 красавіка 1424 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 290.</ref>; ''Довкгардъ правил'' (17 верасьня 1427 году)<ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 109.</ref>; ''Dawgerdi palatini Wilnensium'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Dowgyrd palatinus Vilnensis [sigilla]'' (31 ліпеня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 147.</ref>; ''Довкгирдъ, виленскии воевода'' (25 верасьня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 532.</ref>; ''пан Довъкгирд'' (1433—1439 гады)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514161538/http://starbel.by/dok/d032.htm Пожалование четырех человек виленскому подконюшему Яньку (1433—1439)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Dawgerd Vilnensis [palatini]'' ([[Гарадзенская ўмова|27 лютага 1434 году]]); ''Dawgerd'' (15 верасьня 1434 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 154.</ref>; ''Dolgerth palatinus, Wylnenses'' (7 лютага 1435 году)<ref>Codex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 2. — Cracoviae, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FC6aOCae2PkC&q=%40Dolgerth#v=snippet&q=%40Dolgerth&f=false P. 343].</ref>; ''Dewgerd Vilnensis palatinus'' (9 чэрвеня 1435 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 158.</ref>; ''Dewgerd Wylnensis palatinus'' (15 лютага 1436 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 165.</ref>; ''Ego Iohannes alias Dawgerd'' (1 ліпеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 106.</ref>; ''Dolgerdo capitaneo Vilnensi'' (9 ліпеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 169.</ref>; ''Dewgerd palatinus Wylnensis'' (6 сьнежня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 108.</ref>; ''воеводе виленьскому пану Довкгирду'' (сакавік 1440 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 537.</ref>; ''Dawgerd palatinus Vilnensis'' (13 ліпеня 1440 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 189.</ref>; ''Довкгирдъ'' (1440—1447 гады)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 183.</ref>; ''пан Довкгирдъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 19, 20—27, 29—31, 34—36, 38, 42—43, 49, 52—56, 58, 60—66, 68.</ref>; ''Dawgerd Wylnensi'' (1441 год)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам: Ч. 1. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=11JfAAAAcAAJ&q=Dawgerd+Wylnensi+#v=snippet&q=Dawgerd%20Wylnensi&f=false С. 9].</ref>; ''Долъкгиръд''<ref name="Piatrauskas-2014-244">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 244.</ref> ([[Супрасьлеўскі летапіс]]); ''Dowgierd'' ([[Хроніка Быхаўца]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 156—157.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду. Быў у сваяцтве з [[Саковічы (род)|Саковічамі]] (выступаў як сьведка ў данацыі Андрэя Саковіча [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]]). Магчыма, тоесны ''Даўгерду Салкулевічу'', які паручыўся за [[Братоша|Братошу]] ў канцы XIV ст. У 1401 годзе засьведчыў умову з Польшчай. У 1424 годзе быў маршалкам дворным [[Вітаўт]]а. Браў удзел у змове супраць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]], у выніку якой апошняга забілі (1440 год). Ажаніўся, відаць, з дачкой [[Андрэй Гаштольд|Андрэя Гаштольда]]. Меў сына [[Андрэй Даўгердавіч|Андрэя]], «пана на [[Сьвіраны|Сьвіранах]] і [[Лынтупы|Лынтупах]]», а таксама дачку Багдану<ref name="Piatrauskas-2014-244"/>. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} Да актаў [[Троцкая унія|Троцкай уніі]] (1433 год) і [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) прывесіў пячаці з [[Лацінская мова|лацінамоўнымі]] [[Гатычнае пісьмо|гатычнымі]] надпісамі<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 91, 100.</ref>: {{пачатак цытаты}}'''+ s ∗ domini ⁑ dolgerdonis'''{{канец цытаты}} {{пачатак цытаты}}'''+ s • domini dawgerdi'''{{канец цытаты}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6, Nr. 11—12, 1913. {{Ваяводы віленскія}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія|Даўгерд Ян]] s6jg5c8owjvxtaeciipg1n57nhy1ue2 0 132085 2686632 2641509 2026-08-24T20:49:44Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне выявы 2686632 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Мастак | Імя = Міхась Сяўрук | Партрэт = Michas Sjauruk.jpg | Апісаньне = Міхась Сяўрук, «Аўтапартрэт», 1950 | Імя пры нараджэньні = Міхаіл Канстанцінавіч Сяўрук | Нацыянальнасьць = [[беларус]] | Грамадзянства = | Заняткі = [[гравюра]], [[графіка]], [[жывапіс]] | Вучоба = [[Віленскі ўнівэрсытэт]] | Плынь = | Працы = }} [[Файл:Мастацкі факультэт Віленскага універсітэта.jpg|міні|зьлева|300пкс|[[Ян Булгак]]. Мастацкі факультэт Віленскага ўнівэрсытэта. У цэнтры Міхась Сеўрук. 1930]] [[Файл:Першы дзень. «Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь» № 19 (209) 7.7.2005.jpg|міні|справа|250пкс|]] '''Міхаі́л Канстанці́навіч Сяўру́к''' (27 лютага 1905, [[Варшава]] — 14 сакавіка 1979, [[Нясьвіж]]) — беларускі мастак, графік і гравёр (у тэхніках [[афорт]], [[дрэварыт]], [[лінагравюра]] і [[медзярыт]]). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка і беларускага шляхціца [[герб]]а «[[Сьлепаворан]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Уладзімер Крукоўскі]].|загаловак=Подпіс да партрэта|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=114271|выданьне=Ігуменскі шлях|тып=|год=16 ліпеня 2013|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/pril/index.php?id=103991&prilid=114270 21 (36)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/114267/16lip-6.indd.pdf 6]|issn=}}</ref>. Разам з бацькамі жыў у Берасьці, Маскве, Снове. Пасьля заканчэньня Нясьвіскай гімназіі ў 1927 годзе зьехаў у Вільню. Скончыў мастацкі факультэт [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] ў 1932 годзе. У выставах пачаў удзельнічаць з 1937 году. Пад час пражываньня ў Вільні заснаваў Віленскае таварыства мастакоў<ref>[http://artchive.ru/artists/mihail_konstantinovich_sevruk/biography Міхась Сяўрук]{{Недаступная спасылка|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сябраваў з [[Пётр Сяргіевіч|Пятром Сяргіевічам]]<ref name="Он рисовал людей труда">[http://nesvizh1223.ucoz.ru/news/on_risoval_ljudej_truda/2010-03-02-522 Он рисовал людей труда] Таямніцы Нясьвіжа</ref>, [[Кузьма Чурыла|Кузьмой Чурылам]] і інш. З 1939 жыў у Нясьвіжы. Пачатковым працам характэрны рысы рамантызму. Больш позьнія работы адрозьніваюцца народнасьцю вобразаў. Сярод мастацкіх прац: тэматычныя кампазыцыі «На ўборцы буракоў» (1936), «Жніво» (1937), «Новы дом» (1968) і іншыя. Аўтар вокладак зборнікаў вершаў [[Максім Танк|Максіма Танка]] «На этапах» (1936) і песень [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]] «Наша песьня» (1938), графічных прац «Віленская Alma mater» (1937) і іншых. Разам з [[Язэп Драздовіч|Драздовічам]], [[Пётар Сяргіевіч|Сяргіевічам]], [[Язэп Горыд|Горыдам]] аздабляе заходнебеларускія выданьні. Пасьля 1939 году зьехаў у Нясьвіж. Не дачакаўся прызнаньня ад савецкіх уладаў, якія не даравалі яму нацыяналізму. Памёр у Нясьвіжы. Пахаваны на мясцовых могілках. У 1994 годзе ў Нясьвіжы створаны «музэй-кватэра» Міхася Сяўрука. Пэрсанальная выстава ў [[Менск]]у адбылася толькі праз год пасьля сьмерці. А карціна «Жніво» заняло сваё пачэснае месца ў музэйнай залі толькі разам зь беларускай незалежнасьцю<ref>Сяргей Харэўскі. «Сто твораў XX стагодзьдзя». 2012</ref>. Працы Сяўрука захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музэі, музэях Вільні, кватэры-музэі, а таксама ў фондах Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэю (1114 работ)<ref name="Он рисовал людей труда"/>. == Ушанаваньне памяці == * Мэмарыяльная шыльда ў [[Нясьвіж]]ы (1989, скульптар [[Уладзімер Сьлінчанка]])<ref>{{Літаратура/БелЭн|15|9}}</ref>. * 9 ліпеня 1996 году ў [[Нясьвіж|Нясьвіжы]] адкрыта [[кватэра-музэй Міхася Сеўрука]], у 2013 годзе экспазыцыя была пашыраная й абноўленая<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://sevruk.museum.by/be | копія = | дата копіі = | загаловак = Кватэра-музей М. К. Сеўрука| фармат = | назва праекту = Museum.by | выдавец = «[[Нясьвіскі гістарычна-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Ірына Калібаба. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/watch?v=PiZZmtRopog | копія = | дата копіі = | загаловак = Міхаіл Сеўрук. Знаёмства з Майстрам (2014) | фармат = | назва праекту = «[[Выток Нёмана — выток духоўнасьці]]» | выдавец = «[[Узьдзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Апэратар - Раман Сямёнаў. Сцэнар, мантаж, голас за кадрам — Васіль Лычкоўскі. }}</ref>. === У філятэліі === * [[Белпошта|Пошта Беларусі]] ў 2005 годзе выпусьціла паштовую марку з выявай карціны Міхася Сеўрука «Жніво». 1937. * У 2020 годзе, да 115-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, быў выпушчаны «Белпоштай» маркаваны канвэрт з арыгінальнай маркай. Марка: Жывапіс. Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч. 1905-1979. Аўтапартрэт. Палатно, алей. 1938. Ілюстрацыя: М. К. Сеўрук. На сенажаці. Палатно, алей. 1953. <center><gallery mode="packed" heights="140"> 2005. Stamp of Belarus 0619.jpg Envelope with original stamp «Painting. M. K. Sevruk» of Belarusian post 2020.jpg </gallery></center> == Выставы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Вільня]]: 1937, кастрычнік. Выстава віленскіх мастакоў у Інстытуце прапаганды мастацтва<ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Wystawa Artystow Wileńskich w Instytucie Propagandy Sztuki.|арыгінал = |спасылка =http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=257389&from=publication|выданьне=«[[Słowo]]», |тып=штодзённая газэта.|месца=Вільня |выдавецтва= Wydawnictwa Słowa |год=17.10.1937 |выпуск=|том=|нумар=287 | старонкі=4 |isbn=}}</ref>. * [[Вільня]]: 1939, красавік — травень. Калектыўная выстава Віленскай групы: жывапіс, скульптура, графіка. Удзельнікамі гэтай выставы былі: Г. Андрэеў, П. Букоўска, [[Кузьма Чурыла|К. Чурыла]], М. Добнак, [[Леў Дабжынскі|Л. Дабжыньскі]], В. Дрэма, Р. Гінтылаўна, Т. Гадзішэўскі, Л. Касмульскі, Я. Кавальская, Э. Кучынскі, Х. Мілеўская, А. Паплаўскі, А. Рамановічава, В. Рамановіч, М. Сеўрук, К. Урублеўская, О. Жукоўская<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Katalog wystawy zbiorowej Grupy Wileńskiej : malarstwo, rzeźba, grafika : kwiecień - maj 1939 |арыгінал = |спасылка = |адказны =Wileńskie Towarzystwo Szerzenia Kultury Sztuk Plastycznych |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilno]] |выдавецтва =Zakłady Graficzne "Znicz"|год =1939 |том = |старонкі = |старонак =13 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар =Jerzy Hoppen | частка = |загаловак =Wystava «Grupy Wileńskiej»|арыгінал = |спасылка =http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=257580&from==publication|выданьне=«[[Słowo]]», |тып=штодзённая газэта.|месца=Вільня |выдавецтва= Wydawnictwa Słowa |год=30.04.1939 |выпуск=|том=|нумар=117 | старонкі=9, 10|isbn=}}</ref>. * [[Менск]]: у 1980 годзе ў [[Палац мастацтва (Менск)|Палацы Мастацтваў]] упершыню адбыўся шырокі паказ творчасьці Міхася Сеўрука. * [[Менск]]: у 2005 годзе (да 100-годзьдзя мастака) прайшла юбілейная выстава ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі]]<ref>{{Артыкул| аўтар = Валянціна Вайцахоўская. | загаловак = Нясвіжскі класік. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = аналiтычна-асьветнiцкi часопiс па пытаньнях тэорыi, гiсторыi i практыкi нацыянальнага i сусьветнага мастацтва | год = 2005 | том = | нумар = 9| старонкі = 52—55 | issn = 0208—2551 | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Менск]]: 16 сьнежня — 26 сьнежня 2008 году «Ars incognita» — «Невядомае мастацтва» ў [[Музэй старажытнабеларускай культуры|Музэі старажытнай беларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук]] пры акадэмічным [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце этнаграфіі, мастацтвазнаўства і фальклёру]]. Былі прадстаўленыя творы сямі мастакоў Віленскай мастацкай школы: [[Сяргей Вішнеўскі]], [[Язэп Драздовіч]], [[Зьміцер Крачкоўскі]], [[Пётра Сергіевіч]], Міхась Сеўрук, [[Васіль Сідаровіч]], [[Павал Южык]] — 142 творы<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Валянціна Аксак]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 сьнежня 2008 | url = https://www.svaboda.org/a/1360550.html| копія = | дата копіі = | загаловак = &ldquo;Ars incognitа&rdquo; раскрывае таямніцы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>.​ * [[Нясьвіж]]: 8 чэрвеня 2012 — 30 чэрвеня 2012 году ў выставачных залях Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя выстава жывапісу з фондаў музэя «Акамянелыя сымфоніі Нясьвіжа». Прадстаўлены творы такіх майстроў як Міхась Сеўрук, Віктар Вярсоцкі, Уладзімер Клімушка, Уладзімер Сулкоўскі, работы мясцовых мастакоў — Міхаіла і Марыны Канавалавых, Сьцяпана Дашко й інш.<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://museum.by/node/31045 | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава жывапісу «Акамянелыя сімфоніі Нясвіжа» | фармат = | назва праекту = «Museum.by» | выдавец = «[[Нясьвіскі гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Апэратар - Раман Сямёнаў. Сцэнар, мантаж, голас за кадрам — Васіль Лычкоўскі. }}</ref>. {{слупок-2}} * [[Менск]]: 15 сьнежня 2016 — 16 студзеня 2017 году ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі пачала дзейнічаць выстава жывапісу і графікі беларускіх мастакоў віленскай школы — Міхася Сеўрука й [[Пётра Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]]. Экспазыцыя з прыватных збораў 17 айчынных калекцыянэраў налічвае 150 твораў<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 сьнежня 2016 | url = https://www.svaboda.org/a/28180218.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава мастакоў віленскай школы адкрылася ў Менску | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Вікторыя Аскерка]].| загаловак = Водгулле Віленскай школы. Малавядомы жывапіс і графіку Міхася Сеўрука і Пётры Сергіевіча прадставілі айчынныя калекцыянеры. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2016-51.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2016, 23 сьнежня| том = | нумар = 51 (4902)| старонкі = 12| issn = 0024—4686| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Аляксей Хадыка]].| загаловак = Вяртанне класікі. Выстава Пётры Сергіевіча і Міхася Сеўрука ў Нацыянальным мастацкім музеі. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-1-406-2017| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2017, студзень | том = | нумар = 1 (406)| старонкі = 21 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Нясьвіж]]: 27 лютага 2025 — 22 чэрвеня 2025 году ў Палацавым будынку Нясьвіжу адчынілася выстаўка «Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120–годзьдзя з дня нараджэньня мастака. Выдадзены ілюстраваны каталёг выстаўкі<ref>{{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага: каталог часовай экспазіцыі, прысвечанай 120–годдзю з дня нарадження мастака |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне =[[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]] |месца = {{Менск (Мінск)}} | выдавецтва = Колорград |год = 2025 |том = |старонкі = |старонак = 59 |серыя = |isbn = 978-985-896-964-6|тыраж =300}}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 красавіка 2025| url = https://zviazda.by/news/muzey-zapavednik-nyasvizh-padrykhtava-vysta-ku-da-120-goddzya-mikhaila-se-ruka/| копія = | дата копіі = | загаловак = Музей-запаведнік «Нясвіж» падрыхтаваў выстаўку да 120-годдзя Міхаіла Сеўрука| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. * [[Менск]]: 17 кастрычніка 2025 — 14 студзеня 2026 году ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь]] выстаўка «Міхась Сеўрук. Ідылія», прымеркаваная да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, упершыню за апошнія 45 гадоў прадстаўляецца панарама твораў Міхася Сеўрука. У экспазыцыі больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музэя Рэспублікі Беларусь, Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя, фонда Беларускага саюза мастакоў і прыватных калекцыяў, а таксама вялікая колькасьць рэдкіх архіўных фотаздымкаў зь Беларускага дзяржаўнага архіва-музэя літаратуры і мастацтва і Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя<ref>{{Спасылка | аўтар = Юлія Лісай. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 кастрычніка 2025 года| url = https://artmuseum.by/events-news/mikhas-seu-ruk-idyliia-da-120-goddzia-z-dnia-naradzhennia | копія = | дата копіі = | загаловак = «Міхась Сеўрук. Ідылія», да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Wielkanocna subskrypcija na prace młodych grafików wilenskich. (No 10. Michał Siewruk — «Dąb Chrobrego» — akwaforta, rozmiar 28×17 cmm. Cena 8 zł.). | спасылка =https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/269644/edition/257533/content? | мова =pl | выданьне =[[Słowo]] | тып =газэта | год =1939, 12 marca | том = | нумар =70 (5352) | старонкі =9 | issn = }} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук: Жывапіс (Альбом) |арыгінал = |спасылка = |адказны =[[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]]|выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1980|том = |старонкі = |старонак =32|сэрыя = |isbn =|наклад =1000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год =1990 |том =4. 1917 — 1941 |старонкі=293, 296, 301 — 303, 305, 306, 317, 318, 329, 334 — 338|старонак =352 |сэрыя = |isbn = 5-343-00157-2|наклад =2450 }}. * {{Кніга|аўтар =[[Марыя Грамыка|Грамыка, М. В]].|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год =2011 |том = |старонкі =105—107, 112, 114, 139, 140, 155 |старонак =167 |сэрыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук: Жывапіс, Графіка (Альбом) |арыгінал = |спасылка = |адказны =складальнік [[Міхаіл Канавалаў|М. Н. Канавалаў]], аўтар тэкстаў М. М. Мацэль |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =Паліграфкамбінат |год =2012|том = |старонкі = |старонак =102|сэрыя = |isbn =978-985-6791-69-0|наклад =1025}} * {{Спасылка | аўтар = Міхась Сеўрук. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 ліпеня 2015| url = https://zviazda.by/be/news/20150714/1436829065-tayamnicy-zhyccya-mastaka-mihasya-seuruka-adkryvayucca-u-kvatery-muzei-u | копія = | дата копіі = | загаловак = «Гэта натхняла нас на пошукі дарогі…» (Успаміны Міхася Сеўрука, дагэтуль не апублікаваныя.)| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Зьвязда|Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Надзея Усава]].| загаловак = Вучні Фердынанда Рушчыца з Беларусі. (Міхась Сеўрук (1905—1979). «Раённы мастак».) | спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/__________02_2021 | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2021, люты| том = | нумар = 2| старонкі = 16—21 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Яўгенія Шыцька]].| загаловак = У люстэрку свайго часу. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/8-2025.pdf | мова = | выданьне = [[ЛіМ]] | тып = газэта | год = 2025, 28 лютага| том = | нумар = 8 (5318) | старонкі = 16 | issn = 0024-4686 | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =[[Міхась Баразна|Баразна, Міхаіл Рыгоравіч]].|частка = |загаловак = Выяўленчае мастацтва Беларусі XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2017|том = |старонкі = 22—23 |старонак = 295|сэрыя = |isbn = 978-985-01-1226-2|наклад = 800}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар-складальнік [[Барыс Крэпак|Б. А. Крэпак]] і інш.|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс» |год = 1998 |том = |старонкі = 522 |старонак = 664 |сэрыя = |isbn = 985-6427-09-6|наклад = 3000}} * {{кніга|аўтар = Сяргей Гваздзёў. |частка = |загаловак = Крэскі да партрэтаў мастакоў з Заходняй Беларусі. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =Бібліятэчка «Новага часу» |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Галіяфы|год = 2013|том = |старонкі = 154—167|старонак =324 |сэрыя = |isbn =978-985-6906-98-8|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар =[[Сяргей Гвазьдзёў|Гваздзёў, Сяргей]].|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =Серыя «100 выдатных дзеячоў беларускай культуры»|месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Харвест]]|год =2015|том = |старонкі = |старонак =64|сэрыя = |isbn =978-985-18-3705-8|наклад =1000}} * Салодкіна Л. У., [[Мікола Купава|Купава М. М.]] Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч. // {{Літаратура/БелЭн|14}} — С. 357. {{слупок-2}} * Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4}} С. 711. * {{Кніга|аўтар =Герасимович, Пётр Николаевич. Никифоров, Пётр Петрович. |частка = |загаловак = Изобразительное искусство Белорусской ССР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Масква|Москва]] |выдавецтва =Советский художник|год =1957 |том = |старонкі =49, 51|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад =5000 }} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Лясніцкая.| загаловак = Дзве постаці на мастацкім небасхіле: Максім Танк і Міхась Сеўрук| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2019 | том = | нумар = 7| старонкі = 83—86 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Художники Советской Белоруссии. Союз художников БССР |арыгінал = |спасылка = |адказны =редакционная коллегия: [[Віктар Вярсоцкі|Версоцкий В. И.]]; [[Мікола Ганчароў|Гончаров Н. И.]]; [[Мікалай Гуціеў|Гутиев Н. Т.]]; [[Ісак Давідовіч|Давидович И. А.]]; [[Арлен Кашкурэвіч|Кашкуревич А. М.]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1976 |том = |старонкі = 319 |старонак = 400 |сэрыя = |isbn = |наклад = 18000}} * {{Артыкул| аўтар = Vl. Drėma.| загаловак = Gudų dailė. ({{Мова-be|Беларускае мастацтва}})| спасылка = https://proxy.europeana.eu/media/2021803/C1B0004645304_1938_Nr_1/79e9cbd942dfe500e3cc2cdf6065a602?disposition=inline&recordApiUrl=https%3A%2F%2Fapi.europeana.eu%2Frecord | мова = lt| аўтар выданьня = redaktorius ir leidėjas Zigmas Prantkelevičius. Pagalbininkai: Prantkelevičius, Zigmas (1912-1967); Karosas, Jonas (1912-1975) | выданьне = Piūvis ({{Мова-be|Разрэз}})| тып =dailės ir literatūros vienrartinis leidinys ({{Мова-be|мастацтва і літаратуры аднаразовае выданьне}}) | месца =[[Вільня|Vilnius]]| выдавецтва = «Patria» | год = 1938| том = | старонкі = 20—21 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Ірына Калібаба. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = Вольга Архіпава. | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/watch?v=LlP0IfAVwhw | копія = | дата копіі = | загаловак = Гісторыя адной карціны. Міхаіл Сеўрук. «ЖНІВО» (1937 г.) | фармат = | назва праекту = «[[Выток Нёмана — выток духоўнасьці]]» | выдавец = «[[Узьдзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20160313064240/http://partal.by/allnews/afisha/jivopis_grafika_166.html Прыватная калекцыя. Міхась Сяўрук] * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bis.nlb.by/by/documents/129119 | копія = | дата копіі = | загаловак = Сеўрук Міхась (Міхаіл Канстанцінавіч) | фармат = | назва праекту = [[Беларусь у асобах і падзеях]] | выдавец = «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = [[Надзея Усава]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27 ліпеня 2024 | url = https://nashaniva.com/272459| копія = | дата копіі = | загаловак = Як шэдэўр беларускага мастацтва праляжаў схаваны аж да смерці мастака| фармат = | назва праекту = З архіва «Нашай гісторыі» | выдавец =[[Наша ніва]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Яўгенія Шыцька. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 сакавіка 2025| url = https://zviazda.by/be/news/20250228/1740729446-spounilasya-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-mastaka-mihasya-seuruka | копія = | дата копіі = | загаловак = Споўнілася 120 гадоў з дня нараджэння мастака Міхася Сеўрука| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Зьвязда|Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [http://pda.sb.by/blog/61571/ Уездный мастер]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Советская Белоруссия {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сяўрук, Міхась}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нясьвіжы]] [[Катэгорыя:Асобы на беларускіх паштовых марках]] 0cf2lne10ccvaisdi0bp3spv624etyj 2686687 2686632 2026-08-25T07:11:19Z SergeiSEE 38150 выпраўленьне спасылкі 2686687 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Мастак | Імя = Міхась Сяўрук | Партрэт = Michas Sjauruk.jpg | Апісаньне = Міхась Сяўрук, «Аўтапартрэт», 1950 | Імя пры нараджэньні = Міхаіл Канстанцінавіч Сяўрук | Нацыянальнасьць = [[беларус]] | Грамадзянства = | Заняткі = [[гравюра]], [[графіка]], [[жывапіс]] | Вучоба = [[Віленскі ўнівэрсытэт]] | Плынь = | Працы = }} [[Файл:Мастацкі факультэт Віленскага універсітэта.jpg|міні|зьлева|300пкс|[[Ян Булгак]]. Мастацкі факультэт Віленскага ўнівэрсытэта. У цэнтры Міхась Сеўрук. 1930]] [[Файл:Першы дзень. «Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь» № 19 (209) 7.7.2005.jpg|міні|справа|250пкс|]] '''Міхаі́л Канстанці́навіч Сяўру́к''' (27 лютага 1905, [[Варшава]] — 14 сакавіка 1979, [[Нясьвіж]]) — беларускі мастак, графік і гравёр (у тэхніках [[афорт]], [[дрэварыт]], [[лінагравюра]] і [[медзярыт]]). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка і беларускага шляхціца [[герб]]а «[[Сьлепаворан]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Уладзімер Крукоўскі]].|загаловак=Подпіс да партрэта|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=114271|выданьне=Ігуменскі шлях|тып=|год=16 ліпеня 2013|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/pril/index.php?id=103991&prilid=114270 21 (36)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/114267/16lip-6.indd.pdf 6]|issn=}}</ref>. Разам з бацькамі жыў у Берасьці, Маскве, Снове. Пасьля заканчэньня Нясьвіскай гімназіі ў 1927 годзе зьехаў у Вільню. Скончыў мастацкі факультэт [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] ў 1932 годзе. У выставах пачаў удзельнічаць з 1937 году. Пад час пражываньня ў Вільні заснаваў Віленскае таварыства мастакоў<ref>[http://artchive.ru/artists/mihail_konstantinovich_sevruk/biography Міхась Сяўрук]{{Недаступная спасылка|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сябраваў з [[Пётр Сяргіевіч|Пятром Сяргіевічам]]<ref name="Он рисовал людей труда">[http://nesvizh1223.ucoz.ru/news/on_risoval_ljudej_truda/2010-03-02-522 Он рисовал людей труда] Таямніцы Нясьвіжа</ref>, [[Кузьма Чурыла|Кузьмой Чурылам]] і інш. З 1939 жыў у Нясьвіжы. Пачатковым працам характэрны рысы рамантызму. Больш позьнія работы адрозьніваюцца народнасьцю вобразаў. Сярод мастацкіх прац: тэматычныя кампазыцыі «На ўборцы буракоў» (1936), «Жніво» (1937), «Новы дом» (1968) і іншыя. Аўтар вокладак зборнікаў вершаў [[Максім Танк|Максіма Танка]] «На этапах» (1936) і песень [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]] «Наша песьня» (1938), графічных прац «Віленская Alma mater» (1937) і іншых. Разам з [[Язэп Драздовіч|Драздовічам]], [[Пётар Сяргіевіч|Сяргіевічам]], [[Язэп Горыд|Горыдам]] аздабляе заходнебеларускія выданьні. Пасьля 1939 году зьехаў у Нясьвіж. Не дачакаўся прызнаньня ад савецкіх уладаў, якія не даравалі яму нацыяналізму. Памёр у Нясьвіжы. Пахаваны на мясцовых могілках. У 1994 годзе ў Нясьвіжы створаны «музэй-кватэра» Міхася Сяўрука. Пэрсанальная выстава ў [[Менск]]у адбылася толькі праз год пасьля сьмерці. А карціна «Жніво» заняло сваё пачэснае месца ў музэйнай залі толькі разам зь беларускай незалежнасьцю<ref>Сяргей Харэўскі. «Сто твораў XX стагодзьдзя». 2012</ref>. Працы Сяўрука захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музэі, музэях Вільні, кватэры-музэі, а таксама ў фондах Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэю (1114 работ)<ref name="Он рисовал людей труда"/>. == Ушанаваньне памяці == * Мэмарыяльная шыльда ў [[Нясьвіж]]ы (1989, скульптар [[Уладзімер Сьлінчанка]])<ref>{{Літаратура/БелЭн|15|9}}</ref>. * 9 ліпеня 1996 году ў [[Нясьвіж|Нясьвіжы]] адкрыта [[кватэра-музэй Міхася Сеўрука]], у 2013 годзе экспазыцыя была пашыраная й абноўленая<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://sevruk.museum.by/be | копія = | дата копіі = | загаловак = Кватэра-музей М. К. Сеўрука| фармат = | назва праекту = Museum.by | выдавец = «[[Нясьвіскі гістарычна-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Ірына Калібаба. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/watch?v=PiZZmtRopog | копія = | дата копіі = | загаловак = Міхаіл Сеўрук. Знаёмства з Майстрам (2014) | фармат = | назва праекту = «[[Выток Нёмана — выток духоўнасьці]]» | выдавец = «[[Узьдзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Апэратар - Раман Сямёнаў. Сцэнар, мантаж, голас за кадрам — Васіль Лычкоўскі. }}</ref>. === У філятэліі === * [[Белпошта|Пошта Беларусі]] ў 2005 годзе выпусьціла паштовую марку з выявай карціны Міхася Сеўрука «Жніво». 1937. * У 2020 годзе, да 115-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, быў выпушчаны «Белпоштай» маркаваны канвэрт з арыгінальнай маркай. Марка: Жывапіс. Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч. 1905-1979. Аўтапартрэт. Палатно, алей. 1938. Ілюстрацыя: М. К. Сеўрук. На сенажаці. Палатно, алей. 1953. <center><gallery mode="packed" heights="140"> 2005. Stamp of Belarus 0619.jpg Envelope with original stamp «Painting. M. K. Sevruk» of Belarusian post 2020.jpg </gallery></center> == Выставы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Вільня]]: 1937, кастрычнік. Выстава віленскіх мастакоў у Інстытуце прапаганды мастацтва<ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Wystawa Artystow Wileńskich w Instytucie Propagandy Sztuki.|арыгінал = |спасылка =http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=257389&from=publication|выданьне=«[[Słowo]]», |тып=штодзённая газэта.|месца=Вільня |выдавецтва= Wydawnictwa Słowa |год=17.10.1937 |выпуск=|том=|нумар=287 | старонкі=4 |isbn=}}</ref>. * [[Вільня]]: 1939, красавік — травень. Калектыўная выстава Віленскай групы: жывапіс, скульптура, графіка. Удзельнікамі гэтай выставы былі: Г. Андрэеў, П. Букоўска, [[Кузьма Чурыла|К. Чурыла]], М. Добнак, [[Леў Дабжынскі|Л. Дабжыньскі]], В. Дрэма, Р. Гінтылаўна, Т. Гадзішэўскі, Л. Касмульскі, Я. Кавальская, Э. Кучынскі, Х. Мілеўская, А. Паплаўскі, А. Рамановічава, В. Рамановіч, М. Сеўрук, К. Урублеўская, О. Жукоўская<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Katalog wystawy zbiorowej Grupy Wileńskiej : malarstwo, rzeźba, grafika : kwiecień - maj 1939 |арыгінал = |спасылка = |адказны =Wileńskie Towarzystwo Szerzenia Kultury Sztuk Plastycznych |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilno]] |выдавецтва =Zakłady Graficzne "Znicz"|год =1939 |том = |старонкі = |старонак =13 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар =Jerzy Hoppen | частка = |загаловак =Wystava «Grupy Wileńskiej»|арыгінал = |спасылка =http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=257580&from==publication|выданьне=«[[Słowo]]», |тып=штодзённая газэта.|месца=Вільня |выдавецтва= Wydawnictwa Słowa |год=30.04.1939 |выпуск=|том=|нумар=117 | старонкі=9, 10|isbn=}}</ref>. * [[Менск]]: у 1980 годзе ў [[Палац мастацтва (Менск)|Палацы Мастацтваў]] упершыню адбыўся шырокі паказ творчасьці Міхася Сеўрука. * [[Менск]]: у 2005 годзе (да 100-годзьдзя мастака) прайшла юбілейная выстава ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі]]<ref>{{Артыкул| аўтар = Валянціна Вайцахоўская. | загаловак = Нясвіжскі класік. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = аналiтычна-асьветнiцкi часопiс па пытаньнях тэорыi, гiсторыi i практыкi нацыянальнага i сусьветнага мастацтва | год = 2005 | том = | нумар = 9| старонкі = 52—55 | issn = 0208—2551 | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Менск]]: 16 сьнежня — 26 сьнежня 2008 году «Ars incognita» — «Невядомае мастацтва» ў [[Музэй старажытнабеларускай культуры|Музэі старажытнай беларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук]] пры акадэмічным [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце этнаграфіі, мастацтвазнаўства і фальклёру]]. Былі прадстаўленыя творы сямі мастакоў Віленскай мастацкай школы: [[Сяргей Вішнеўскі]], [[Язэп Драздовіч]], [[Зьміцер Крачкоўскі]], [[Пётра Сергіевіч]], Міхась Сеўрук, [[Васіль Сідаровіч]], [[Павал Южык]] — 142 творы<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Валянціна Аксак]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 сьнежня 2008 | url = https://www.svaboda.org/a/1360550.html| копія = | дата копіі = | загаловак = &ldquo;Ars incognitа&rdquo; раскрывае таямніцы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>.​ * [[Нясьвіж]]: 8 чэрвеня 2012 — 30 чэрвеня 2012 году ў выставачных залях Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя выстава жывапісу з фондаў музэя «Акамянелыя сымфоніі Нясьвіжа». Прадстаўлены творы такіх майстроў як Міхась Сеўрук, Віктар Вярсоцкі, Уладзімер Клімушка, Уладзімер Сулкоўскі, работы мясцовых мастакоў — Міхаіла і Марыны Канавалавых, Сьцяпана Дашко й інш.<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://museum.by/node/31045 | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава жывапісу «Акамянелыя сімфоніі Нясвіжа» | фармат = | назва праекту = «Museum.by» | выдавец = «[[Нясьвіскі гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Апэратар - Раман Сямёнаў. Сцэнар, мантаж, голас за кадрам — Васіль Лычкоўскі. }}</ref>. {{слупок-2}} * [[Менск]]: 15 сьнежня 2016 — 16 студзеня 2017 году ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі пачала дзейнічаць выстава жывапісу і графікі беларускіх мастакоў віленскай школы — Міхася Сеўрука й [[Пётра Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]]. Экспазыцыя з прыватных збораў 17 айчынных калекцыянэраў налічвае 150 твораў<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 сьнежня 2016 | url = https://www.svaboda.org/a/28180218.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава мастакоў віленскай школы адкрылася ў Менску | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Вікторыя Аскерка]].| загаловак = Водгулле Віленскай школы. Малавядомы жывапіс і графіку Міхася Сеўрука і Пётры Сергіевіча прадставілі айчынныя калекцыянеры. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2016-51.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2016, 23 сьнежня| том = | нумар = 51 (4902)| старонкі = 12| issn = 0024—4686| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Аляксей Хадыка]].| загаловак = Вяртанне класікі. Выстава Пётры Сергіевіча і Міхася Сеўрука ў Нацыянальным мастацкім музеі. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-1-406-2017| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2017, студзень | том = | нумар = 1 (406)| старонкі = 21 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Нясьвіж]]: 27 лютага 2025 — 22 чэрвеня 2025 году ў Палацавым будынку Нясьвіжу адчынілася выстаўка «Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120–годзьдзя з дня нараджэньня мастака. Выдадзены ілюстраваны каталёг выстаўкі<ref>{{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага: каталог часовай экспазіцыі, прысвечанай 120–годдзю з дня нарадження мастака |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне =[[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]] |месца = {{Менск (Мінск)}} | выдавецтва = Колорград |год = 2025 |том = |старонкі = |старонак = 59 |серыя = |isbn = 978-985-896-964-6|тыраж =300}}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 красавіка 2025| url = https://zviazda.by/news/muzey-zapavednik-nyasvizh-padrykhtava-vysta-ku-da-120-goddzya-mikhaila-se-ruka/| копія = | дата копіі = | загаловак = Музей-запаведнік «Нясвіж» падрыхтаваў выстаўку да 120-годдзя Міхаіла Сеўрука| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. * [[Менск]]: 17 кастрычніка 2025 — 14 студзеня 2026 году ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь]] выстаўка «Міхась Сеўрук. Ідылія», прымеркаваная да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, упершыню за апошнія 45 гадоў прадстаўляецца панарама твораў Міхася Сеўрука. У экспазыцыі больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музэя Рэспублікі Беларусь, Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя, фонда Беларускага саюза мастакоў і прыватных калекцыяў, а таксама вялікая колькасьць рэдкіх архіўных фотаздымкаў зь Беларускага дзяржаўнага архіва-музэя літаратуры і мастацтва і Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя<ref>{{Спасылка | аўтар = Юлія Лісай. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 кастрычніка 2025 года| url = https://artmuseum.by/events-news/mikhas-seu-ruk-idyliia-da-120-goddzia-z-dnia-naradzhennia | копія = | дата копіі = | загаловак = «Міхась Сеўрук. Ідылія», да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Wielkanocna subskrypcija na prace młodych grafików wilenskich. (No 10. Michał Siewruk — «Dąb Chrobrego» — akwaforta, rozmiar 28×17 cmm. Cena 8 zł.). | спасылка =https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/269644/edition/257533/content? | мова =pl | выданьне =[[Słowo]] | тып =газэта | год =1939, 12 marca | том = | нумар =70 (5352) | старонкі =9 | issn = }} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук: Жывапіс (Альбом) |арыгінал = |спасылка = |адказны =[[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]]|выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1980|том = |старонкі = |старонак =32|сэрыя = |isbn =|наклад =1000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год =1990 |том =4. 1917 — 1941 |старонкі=293, 296, 301 — 303, 305, 306, 317, 318, 329, 334 — 338|старонак =352 |сэрыя = |isbn = 5-343-00157-2|наклад =2450 }}. * {{Кніга|аўтар =[[Марыя Грамыка|Грамыка, М. В]].|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год =2011 |том = |старонкі =105—107, 112, 114, 139, 140, 155 |старонак =167 |сэрыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук: Жывапіс, Графіка (Альбом) |арыгінал = |спасылка = |адказны =складальнік [[Міхаіл Канавалаў|М. Н. Канавалаў]], аўтар тэкстаў М. М. Мацэль |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =Паліграфкамбінат |год =2012|том = |старонкі = |старонак =102|сэрыя = |isbn =978-985-6791-69-0|наклад =1025}} * {{Спасылка | аўтар = Міхась Сеўрук. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 ліпеня 2015| url = https://zviazda.by/be/news/20150714/1436829065-tayamnicy-zhyccya-mastaka-mihasya-seuruka-adkryvayucca-u-kvatery-muzei-u | копія = | дата копіі = | загаловак = «Гэта натхняла нас на пошукі дарогі…» (Успаміны Міхася Сеўрука, дагэтуль не апублікаваныя.)| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Зьвязда|Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Надзея Усава]].| загаловак = Вучні Фердынанда Рушчыца з Беларусі. (Міхась Сеўрук (1905—1979). «Раённы мастак».) | спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/__________02_2021 | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2021, люты| том = | нумар = 2| старонкі = 16—21 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Яўгенія Шыцька]].| загаловак = У люстэрку свайго часу. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/8-2025.pdf | мова = | выданьне = [[ЛіМ]] | тып = газэта | год = 2025, 28 лютага| том = | нумар = 8 (5318) | старонкі = 16 | issn = 0024-4686 | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =[[Міхась Баразна|Баразна, Міхаіл Рыгоравіч]].|частка = |загаловак = Выяўленчае мастацтва Беларусі XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2017|том = |старонкі = 22—23 |старонак = 295|сэрыя = |isbn = 978-985-01-1226-2|наклад = 800}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар-складальнік [[Барыс Крэпак|Б. А. Крэпак]] і інш.|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс» |год = 1998 |том = |старонкі = 522 |старонак = 664 |сэрыя = |isbn = 985-6427-09-6|наклад = 3000}} * {{кніга|аўтар = Сяргей Гваздзёў. |частка = |загаловак = Крэскі да партрэтаў мастакоў з Заходняй Беларусі. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =Бібліятэчка «Новага часу» |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Галіяфы|год = 2013|том = |старонкі = 154—167|старонак =324 |сэрыя = |isbn =978-985-6906-98-8|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар =[[Сяргей Гвазьдзёў|Гваздзёў, Сяргей]].|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =Серыя «100 выдатных дзеячоў беларускай культуры»|месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Харвест]]|год =2015|том = |старонкі = |старонак =64|сэрыя = |isbn =978-985-18-3705-8|наклад =1000}} * Салодкіна Л. У., [[Мікола Купава|Купава М. М.]] Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч. // {{Літаратура/БелЭн|14}} — С. 357. {{слупок-2}} * Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4}} С. 711. * {{Кніга|аўтар =Герасимович, Пётр Николаевич. Никифоров, Пётр Петрович. |частка = |загаловак = Изобразительное искусство Белорусской ССР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Масква|Москва]] |выдавецтва =Советский художник|год =1957 |том = |старонкі =49, 51|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад =5000 }} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Лясніцкая.| загаловак = Дзве постаці на мастацкім небасхіле: Максім Танк і Міхась Сеўрук| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2019 | том = | нумар = 7| старонкі = 83—86 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Художники Советской Белоруссии. Союз художников БССР |арыгінал = |спасылка = |адказны =редакционная коллегия: [[Віктар Вярсоцкі|Версоцкий В. И.]]; [[Мікола Ганчароў|Гончаров Н. И.]]; [[Мікалай Гуціеў|Гутиев Н. Т.]]; [[Ісак Давідовіч|Давидович И. А.]]; [[Арлен Кашкурэвіч|Кашкуревич А. М.]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1976 |том = |старонкі = 319 |старонак = 400 |сэрыя = |isbn = |наклад = 18000}} * {{Артыкул| аўтар = Vl. Drėma.| загаловак = Gudų dailė. ({{Мова-be|Беларускае мастацтва}})| спасылка = https://proxy.europeana.eu/media/2021803/C1B0004645304_1938_Nr_1/79e9cbd942dfe500e3cc2cdf6065a602?disposition=inline&recordApiUrl=https%3A%2F%2Fapi.europeana.eu%2Frecord | мова = lt| аўтар выданьня = redaktorius ir leidėjas Zigmas Prantkelevičius. Pagalbininkai: Prantkelevičius, Zigmas (1912-1967); Karosas, Jonas (1912-1975) | выданьне = Piūvis ({{Мова-be|Разрэз}})| тып =dailės ir literatūros vienrartinis leidinys ({{Мова-be|мастацтва і літаратуры аднаразовае выданьне}}) | месца =[[Вільня|Vilnius]]| выдавецтва = «Patria» | год = 1938| том = | старонкі = 20—21 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Ірына Калібаба. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = Вольга Архіпава. | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/watch?v=LlP0IfAVwhw | копія = | дата копіі = | загаловак = Гісторыя адной карціны. Міхаіл Сеўрук. «ЖНІВО» (1937 г.) | фармат = | назва праекту = «[[Выток Нёмана — выток духоўнасьці]]» | выдавец = «[[Узьдзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20160313064240/http://partal.by/allnews/afisha/jivopis_grafika_166.html Прыватная калекцыя. Міхась Сяўрук] * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bis.nlb.by/by/documents/129119 | копія = | дата копіі = | загаловак = Сеўрук Міхась (Міхаіл Канстанцінавіч) | фармат = | назва праекту = [[Беларусь у асобах і падзеях]] | выдавец = «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = [[Надзея Усава]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27 ліпеня 2024 | url = https://nashaniva.com/272459| копія = | дата копіі = | загаловак = Як шэдэўр беларускага мастацтва праляжаў схаваны аж да смерці мастака| фармат = | назва праекту = З архіва «Нашай гісторыі» | выдавец =[[Наша ніва]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Яўгенія Шыцька. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 сакавіка 2025| url = https://zviazda.by/editions/news/spo-nilasya-120-gado-z-dnya-naradzhennya-mastaka-mikhasya-se-ruka/ | копія = | дата копіі = | загаловак = Споўнілася 120 гадоў з дня нараджэння мастака Міхася Сеўрука| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Зьвязда|Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [http://pda.sb.by/blog/61571/ Уездный мастер]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Советская Белоруссия {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сяўрук, Міхась}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нясьвіжы]] [[Катэгорыя:Асобы на беларускіх паштовых марках]] omahgdilnp61fue7erdf9mhkto066yr 2686702 2686687 2026-08-25T08:59:08Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне спасылка 2686702 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Мастак | Імя = Міхась Сяўрук | Партрэт = Michas Sjauruk.jpg | Апісаньне = Міхась Сяўрук, «Аўтапартрэт», 1950 | Імя пры нараджэньні = Міхаіл Канстанцінавіч Сяўрук | Нацыянальнасьць = [[беларус]] | Грамадзянства = | Заняткі = [[гравюра]], [[графіка]], [[жывапіс]] | Вучоба = [[Віленскі ўнівэрсытэт]] | Плынь = | Працы = }} [[Файл:Мастацкі факультэт Віленскага універсітэта.jpg|міні|зьлева|300пкс|[[Ян Булгак]]. Мастацкі факультэт Віленскага ўнівэрсытэта. У цэнтры Міхась Сеўрук. 1930]] [[Файл:Першы дзень. «Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь» № 19 (209) 7.7.2005.jpg|міні|справа|250пкс|]] '''Міхаі́л Канстанці́навіч Сяўру́к''' (27 лютага 1905, [[Варшава]] — 14 сакавіка 1979, [[Нясьвіж]]) — беларускі мастак, графік і гравёр (у тэхніках [[афорт]], [[дрэварыт]], [[лінагравюра]] і [[медзярыт]]). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка і беларускага шляхціца [[герб]]а «[[Сьлепаворан]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Уладзімер Крукоўскі]].|загаловак=Подпіс да партрэта|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=114271|выданьне=Ігуменскі шлях|тып=|год=16 ліпеня 2013|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/pril/index.php?id=103991&prilid=114270 21 (36)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/114267/16lip-6.indd.pdf 6]|issn=}}</ref>. Разам з бацькамі жыў у Берасьці, Маскве, Снове. Пасьля заканчэньня Нясьвіскай гімназіі ў 1927 годзе зьехаў у Вільню. Скончыў мастацкі факультэт [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] ў 1932 годзе. У выставах пачаў удзельнічаць з 1937 году. Пад час пражываньня ў Вільні заснаваў Віленскае таварыства мастакоў<ref>[http://artchive.ru/artists/mihail_konstantinovich_sevruk/biography Міхась Сяўрук]{{Недаступная спасылка|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сябраваў з [[Пётр Сяргіевіч|Пятром Сяргіевічам]]<ref name="Он рисовал людей труда">[http://nesvizh1223.ucoz.ru/news/on_risoval_ljudej_truda/2010-03-02-522 Он рисовал людей труда] Таямніцы Нясьвіжа</ref>, [[Кузьма Чурыла|Кузьмой Чурылам]] і інш. З 1939 жыў у Нясьвіжы. Пачатковым працам характэрны рысы рамантызму. Больш позьнія работы адрозьніваюцца народнасьцю вобразаў. Сярод мастацкіх прац: тэматычныя кампазыцыі «На ўборцы буракоў» (1936), «Жніво» (1937), «Новы дом» (1968) і іншыя. Аўтар вокладак зборнікаў вершаў [[Максім Танк|Максіма Танка]] «На этапах» (1936) і песень [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]] «Наша песьня» (1938), графічных прац «Віленская Alma mater» (1937) і іншых. Разам з [[Язэп Драздовіч|Драздовічам]], [[Пётар Сяргіевіч|Сяргіевічам]], [[Язэп Горыд|Горыдам]] аздабляе заходнебеларускія выданьні. Пасьля 1939 году зьехаў у Нясьвіж. Не дачакаўся прызнаньня ад савецкіх уладаў, якія не даравалі яму нацыяналізму. Памёр у Нясьвіжы. Пахаваны на мясцовых могілках. У 1994 годзе ў Нясьвіжы створаны «музэй-кватэра» Міхася Сяўрука. Пэрсанальная выстава ў [[Менск]]у адбылася толькі праз год пасьля сьмерці. А карціна «Жніво» заняло сваё пачэснае месца ў музэйнай залі толькі разам зь беларускай незалежнасьцю<ref>Сяргей Харэўскі. «Сто твораў XX стагодзьдзя». 2012</ref>. Працы Сяўрука захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музэі, музэях Вільні, кватэры-музэі, а таксама ў фондах Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэю (1114 работ)<ref name="Он рисовал людей труда"/>. == Ушанаваньне памяці == * Мэмарыяльная шыльда ў [[Нясьвіж]]ы (1989, скульптар [[Уладзімер Сьлінчанка]])<ref>{{Літаратура/БелЭн|15|9}}</ref>. * 9 ліпеня 1996 году ў [[Нясьвіж|Нясьвіжы]] адкрыта [[кватэра-музэй Міхася Сеўрука]], у 2013 годзе экспазыцыя была пашыраная й абноўленая<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://sevruk.museum.by/be | копія = | дата копіі = | загаловак = Кватэра-музей М. К. Сеўрука| фармат = | назва праекту = Museum.by | выдавец = «[[Нясьвіскі гістарычна-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Ірына Калібаба. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/watch?v=PiZZmtRopog | копія = | дата копіі = | загаловак = Міхаіл Сеўрук. Знаёмства з Майстрам (2014) | фармат = | назва праекту = «[[Выток Нёмана — выток духоўнасьці]]» | выдавец = «[[Узьдзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Апэратар - Раман Сямёнаў. Сцэнар, мантаж, голас за кадрам — Васіль Лычкоўскі. }}</ref>. === У філятэліі === * [[Белпошта|Пошта Беларусі]] ў 2005 годзе выпусьціла паштовую марку з выявай карціны Міхася Сеўрука «Жніво». 1937. * У 2020 годзе, да 115-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, быў выпушчаны «Белпоштай» маркаваны канвэрт з арыгінальнай маркай. Марка: Жывапіс. Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч. 1905-1979. Аўтапартрэт. Палатно, алей. 1938. Ілюстрацыя: М. К. Сеўрук. На сенажаці. Палатно, алей. 1953. <center><gallery mode="packed" heights="140"> 2005. Stamp of Belarus 0619.jpg Envelope with original stamp «Painting. M. K. Sevruk» of Belarusian post 2020.jpg </gallery></center> == Выставы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Вільня]]: 1937, кастрычнік. Выстава віленскіх мастакоў у Інстытуце прапаганды мастацтва<ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Wystawa Artystow Wileńskich w Instytucie Propagandy Sztuki.|арыгінал = |спасылка =http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=257389&from=publication|выданьне=«[[Słowo]]», |тып=штодзённая газэта.|месца=Вільня |выдавецтва= Wydawnictwa Słowa |год=17.10.1937 |выпуск=|том=|нумар=287 | старонкі=4 |isbn=}}</ref>. * [[Вільня]]: 1939, красавік — травень. Калектыўная выстава Віленскай групы: жывапіс, скульптура, графіка. Удзельнікамі гэтай выставы былі: Г. Андрэеў, П. Букоўска, [[Кузьма Чурыла|К. Чурыла]], М. Добнак, [[Леў Дабжынскі|Л. Дабжыньскі]], В. Дрэма, Р. Гінтылаўна, Т. Гадзішэўскі, Л. Касмульскі, Я. Кавальская, Э. Кучынскі, Х. Мілеўская, А. Паплаўскі, А. Рамановічава, В. Рамановіч, М. Сеўрук, К. Урублеўская, О. Жукоўская<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Katalog wystawy zbiorowej Grupy Wileńskiej : malarstwo, rzeźba, grafika : kwiecień - maj 1939 |арыгінал = |спасылка = |адказны =Wileńskie Towarzystwo Szerzenia Kultury Sztuk Plastycznych |выданьне = |месца =[[Вільня|Wilno]] |выдавецтва =Zakłady Graficzne "Znicz"|год =1939 |том = |старонкі = |старонак =13 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар =Jerzy Hoppen | частка = |загаловак =Wystava «Grupy Wileńskiej»|арыгінал = |спасылка =http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=257580&from==publication|выданьне=«[[Słowo]]», |тып=штодзённая газэта.|месца=Вільня |выдавецтва= Wydawnictwa Słowa |год=30.04.1939 |выпуск=|том=|нумар=117 | старонкі=9, 10|isbn=}}</ref>. * [[Менск]]: у 1980 годзе ў [[Палац мастацтва (Менск)|Палацы Мастацтваў]] упершыню адбыўся шырокі паказ творчасьці Міхася Сеўрука. * [[Менск]]: у 2005 годзе (да 100-годзьдзя мастака) прайшла юбілейная выстава ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі]]<ref>{{Артыкул| аўтар = Валянціна Вайцахоўская. | загаловак = Нясвіжскі класік. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = аналiтычна-асьветнiцкi часопiс па пытаньнях тэорыi, гiсторыi i практыкi нацыянальнага i сусьветнага мастацтва | год = 2005 | том = | нумар = 9| старонкі = 52—55 | issn = 0208—2551 | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Менск]]: 16 сьнежня — 26 сьнежня 2008 году «Ars incognita» — «Невядомае мастацтва» ў [[Музэй старажытнабеларускай культуры|Музэі старажытнай беларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук]] пры акадэмічным [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце этнаграфіі, мастацтвазнаўства і фальклёру]]. Былі прадстаўленыя творы сямі мастакоў Віленскай мастацкай школы: [[Сяргей Вішнеўскі]], [[Язэп Драздовіч]], [[Зьміцер Крачкоўскі]], [[Пётра Сергіевіч]], Міхась Сеўрук, [[Васіль Сідаровіч]], [[Павал Южык]] — 142 творы<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Валянціна Аксак]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 сьнежня 2008 | url = https://www.svaboda.org/a/1360550.html| копія = | дата копіі = | загаловак = &ldquo;Ars incognitа&rdquo; раскрывае таямніцы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>.​ * [[Нясьвіж]]: 8 чэрвеня 2012 — 30 чэрвеня 2012 году ў выставачных залях Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя выстава жывапісу з фондаў музэя «Акамянелыя сымфоніі Нясьвіжа». Прадстаўлены творы такіх майстроў як Міхась Сеўрук, Віктар Вярсоцкі, Уладзімер Клімушка, Уладзімер Сулкоўскі, работы мясцовых мастакоў — Міхаіла і Марыны Канавалавых, Сьцяпана Дашко й інш.<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://museum.by/node/31045 | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава жывапісу «Акамянелыя сімфоніі Нясвіжа» | фармат = | назва праекту = «Museum.by» | выдавец = «[[Нясьвіскі гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Апэратар - Раман Сямёнаў. Сцэнар, мантаж, голас за кадрам — Васіль Лычкоўскі. }}</ref>. {{слупок-2}} * [[Менск]]: 15 сьнежня 2016 — 16 студзеня 2017 году ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі пачала дзейнічаць выстава жывапісу і графікі беларускіх мастакоў віленскай школы — Міхася Сеўрука й [[Пётра Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]]. Экспазыцыя з прыватных збораў 17 айчынных калекцыянэраў налічвае 150 твораў<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 сьнежня 2016 | url = https://www.svaboda.org/a/28180218.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Выстава мастакоў віленскай школы адкрылася ў Менску | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Вікторыя Аскерка]].| загаловак = Водгулле Віленскай школы. Малавядомы жывапіс і графіку Міхася Сеўрука і Пётры Сергіевіча прадставілі айчынныя калекцыянеры. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2016-51.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2016, 23 сьнежня| том = | нумар = 51 (4902)| старонкі = 12| issn = 0024—4686| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Аляксей Хадыка]].| загаловак = Вяртанне класікі. Выстава Пётры Сергіевіча і Міхася Сеўрука ў Нацыянальным мастацкім музеі. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-1-406-2017| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2017, студзень | том = | нумар = 1 (406)| старонкі = 21 | issn = 0208-2551| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * [[Нясьвіж]]: 27 лютага 2025 — 22 чэрвеня 2025 году ў Палацавым будынку Нясьвіжу адчынілася выстаўка «Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120–годзьдзя з дня нараджэньня мастака. Выдадзены ілюстраваны каталёг выстаўкі<ref>{{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага: каталог часовай экспазіцыі, прысвечанай 120–годдзю з дня нарадження мастака |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне =[[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]] |месца = {{Менск (Мінск)}} | выдавецтва = Колорград |год = 2025 |том = |старонкі = |старонак = 59 |серыя = |isbn = 978-985-896-964-6|тыраж =300}}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 красавіка 2025| url = https://zviazda.by/news/muzey-zapavednik-nyasvizh-padrykhtava-vysta-ku-da-120-goddzya-mikhaila-se-ruka/| копія = | дата копіі = | загаловак = Музей-запаведнік «Нясвіж» падрыхтаваў выстаўку да 120-годдзя Міхаіла Сеўрука| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. * [[Менск]]: 17 кастрычніка 2025 — 14 студзеня 2026 году ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь]] выстаўка «Міхась Сеўрук. Ідылія», прымеркаваная да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, упершыню за апошнія 45 гадоў прадстаўляецца панарама твораў Міхася Сеўрука. У экспазыцыі больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музэя Рэспублікі Беларусь, Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя, фонда Беларускага саюза мастакоў і прыватных калекцыяў, а таксама вялікая колькасьць рэдкіх архіўных фотаздымкаў зь Беларускага дзяржаўнага архіва-музэя літаратуры і мастацтва і Нясьвіскага гісторыка-краязнаўчага музэя<ref>{{Спасылка | аўтар = Юлія Лісай. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 кастрычніка 2025 года| url = https://artmuseum.by/events-news/mikhas-seu-ruk-idyliia-da-120-goddzia-z-dnia-naradzhennia | копія = | дата копіі = | загаловак = «Міхась Сеўрук. Ідылія», да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Віктар Іванчыкаў. Фота: Віктар Іванчыкаў. | загаловак = «Ідылія» беларускага сялянскага свету прадстаўлена ў музеі. | спасылка = https://zviazda.by/media/foto/idyliya-belaruskaga-syalyanskaga-svetu-pradsta-lena-muzei/| мова = | выданьне = [[Звязда]] | тып = газэта | год = 18 кастрычніка 2025 | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Wielkanocna subskrypcija na prace młodych grafików wilenskich. (No 10. Michał Siewruk — «Dąb Chrobrego» — akwaforta, rozmiar 28×17 cmm. Cena 8 zł.). | спасылка =https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/269644/edition/257533/content? | мова =pl | выданьне =[[Słowo]] | тып =газэта | год =1939, 12 marca | том = | нумар =70 (5352) | старонкі =9 | issn = }} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук: Жывапіс (Альбом) |арыгінал = |спасылка = |адказны =[[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]]|выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1980|том = |старонкі = |старонак =32|сэрыя = |isbn =|наклад =1000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год =1990 |том =4. 1917 — 1941 |старонкі=293, 296, 301 — 303, 305, 306, 317, 318, 329, 334 — 338|старонак =352 |сэрыя = |isbn = 5-343-00157-2|наклад =2450 }}. * {{Кніга|аўтар =[[Марыя Грамыка|Грамыка, М. В]].|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год =2011 |том = |старонкі =105—107, 112, 114, 139, 140, 155 |старонак =167 |сэрыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук: Жывапіс, Графіка (Альбом) |арыгінал = |спасылка = |адказны =складальнік [[Міхаіл Канавалаў|М. Н. Канавалаў]], аўтар тэкстаў М. М. Мацэль |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =Паліграфкамбінат |год =2012|том = |старонкі = |старонак =102|сэрыя = |isbn =978-985-6791-69-0|наклад =1025}} * {{Спасылка | аўтар = Міхась Сеўрук. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 ліпеня 2015| url = https://zviazda.by/be/news/20150714/1436829065-tayamnicy-zhyccya-mastaka-mihasya-seuruka-adkryvayucca-u-kvatery-muzei-u | копія = | дата копіі = | загаловак = «Гэта натхняла нас на пошукі дарогі…» (Успаміны Міхася Сеўрука, дагэтуль не апублікаваныя.)| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Зьвязда|Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Надзея Усава]].| загаловак = Вучні Фердынанда Рушчыца з Беларусі. (Міхась Сеўрук (1905—1979). «Раённы мастак».) | спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/__________02_2021 | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год = 2021, люты| том = | нумар = 2| старонкі = 16—21 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Яўгенія Шыцька]].| загаловак = У люстэрку свайго часу. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/8-2025.pdf | мова = | выданьне = [[ЛіМ]] | тып = газэта | год = 2025, 28 лютага| том = | нумар = 8 (5318) | старонкі = 16 | issn = 0024-4686 | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =[[Міхась Баразна|Баразна, Міхаіл Рыгоравіч]].|частка = |загаловак = Выяўленчае мастацтва Беларусі XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2017|том = |старонкі = 22—23 |старонак = 295|сэрыя = |isbn = 978-985-01-1226-2|наклад = 800}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар-складальнік [[Барыс Крэпак|Б. А. Крэпак]] і інш.|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс» |год = 1998 |том = |старонкі = 522 |старонак = 664 |сэрыя = |isbn = 985-6427-09-6|наклад = 3000}} * {{кніга|аўтар = Сяргей Гваздзёў. |частка = |загаловак = Крэскі да партрэтаў мастакоў з Заходняй Беларусі. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =Бібліятэчка «Новага часу» |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Галіяфы|год = 2013|том = |старонкі = 154—167|старонак =324 |сэрыя = |isbn =978-985-6906-98-8|наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар =[[Сяргей Гвазьдзёў|Гваздзёў, Сяргей]].|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =Серыя «100 выдатных дзеячоў беларускай культуры»|месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Харвест]]|год =2015|том = |старонкі = |старонак =64|сэрыя = |isbn =978-985-18-3705-8|наклад =1000}} * Салодкіна Л. У., [[Мікола Купава|Купава М. М.]] Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч. // {{Літаратура/БелЭн|14}} — С. 357. {{слупок-2}} * Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4}} С. 711. * {{Кніга|аўтар =Герасимович, Пётр Николаевич. Никифоров, Пётр Петрович. |частка = |загаловак = Изобразительное искусство Белорусской ССР|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Масква|Москва]] |выдавецтва =Советский художник|год =1957 |том = |старонкі =49, 51|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад =5000 }} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Лясніцкая.| загаловак = Дзве постаці на мастацкім небасхіле: Максім Танк і Міхась Сеўрук| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2019 | том = | нумар = 7| старонкі = 83—86 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Художники Советской Белоруссии. Союз художников БССР |арыгінал = |спасылка = |адказны =редакционная коллегия: [[Віктар Вярсоцкі|Версоцкий В. И.]]; [[Мікола Ганчароў|Гончаров Н. И.]]; [[Мікалай Гуціеў|Гутиев Н. Т.]]; [[Ісак Давідовіч|Давидович И. А.]]; [[Арлен Кашкурэвіч|Кашкуревич А. М.]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1976 |том = |старонкі = 319 |старонак = 400 |сэрыя = |isbn = |наклад = 18000}} * {{Артыкул| аўтар = Vl. Drėma.| загаловак = Gudų dailė. ({{Мова-be|Беларускае мастацтва}})| спасылка = https://proxy.europeana.eu/media/2021803/C1B0004645304_1938_Nr_1/79e9cbd942dfe500e3cc2cdf6065a602?disposition=inline&recordApiUrl=https%3A%2F%2Fapi.europeana.eu%2Frecord | мова = lt| аўтар выданьня = redaktorius ir leidėjas Zigmas Prantkelevičius. Pagalbininkai: Prantkelevičius, Zigmas (1912-1967); Karosas, Jonas (1912-1975) | выданьне = Piūvis ({{Мова-be|Разрэз}})| тып =dailės ir literatūros vienrartinis leidinys ({{Мова-be|мастацтва і літаратуры аднаразовае выданьне}}) | месца =[[Вільня|Vilnius]]| выдавецтва = «Patria» | год = 1938| том = | старонкі = 20—21 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Ірына Калібаба. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = Вольга Архіпава. | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/watch?v=LlP0IfAVwhw | копія = | дата копіі = | загаловак = Гісторыя адной карціны. Міхаіл Сеўрук. «ЖНІВО» (1937 г.) | фармат = | назва праекту = «[[Выток Нёмана — выток духоўнасьці]]» | выдавец = «[[Узьдзенскі раённы гісторыка-краязнаўчы музэй]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20160313064240/http://partal.by/allnews/afisha/jivopis_grafika_166.html Прыватная калекцыя. Міхась Сяўрук] * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bis.nlb.by/by/documents/129119 | копія = | дата копіі = | загаловак = Сеўрук Міхась (Міхаіл Канстанцінавіч) | фармат = | назва праекту = [[Беларусь у асобах і падзеях]] | выдавец = «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = [[Надзея Усава]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27 ліпеня 2024 | url = https://nashaniva.com/272459| копія = | дата копіі = | загаловак = Як шэдэўр беларускага мастацтва праляжаў схаваны аж да смерці мастака| фармат = | назва праекту = З архіва «Нашай гісторыі» | выдавец =[[Наша ніва]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Яўгенія Шыцька. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 сакавіка 2025| url = https://zviazda.by/editions/news/spo-nilasya-120-gado-z-dnya-naradzhennya-mastaka-mikhasya-se-ruka/ | копія = | дата копіі = | загаловак = Споўнілася 120 гадоў з дня нараджэння мастака Міхася Сеўрука| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Зьвязда|Звязда]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [http://pda.sb.by/blog/61571/ Уездный мастер]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Советская Белоруссия {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сяўрук, Міхась}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нясьвіжы]] [[Катэгорыя:Асобы на беларускіх паштовых марках]] krk1pr7462z5ntmbwryjp8fv6wck4dm 0 135834 2686771 2032793 2026-08-25T11:10:25Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Берагаўскі раён]] у [[Берагаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2032793 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Берагаўскі раён | Арыгінальная назва = Берегівський район | Герб = Coat of Arms of Berehove Raion.svg | Сьцяг = Flag of Berehove Raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Берагава (горад)|Берагава]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 51 779 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 81.4 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 635 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3141 | Паштовыя індэксы = 90210—90264 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = http://bereg-rda.gov.ua/ | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Берагаўскі раён''' ({{мова-uk|Берегівський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Берагава (горад)|Берагава]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commonscat|Berehove Raion}} {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] a0s32yzl0aj7nkhq0cyo6s1sz6mwc39 2686774 2686771 2026-08-25T11:11:48Z Vlad5250 57182 2686774 wikitext text/x-wiki {{Пра|сучасны раён|Берагаўскі раён|колішні раён}} {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Берагаўскі раён | Арыгінальная назва = Берегівський район | Герб = Coat of Arms of Berehove Raion.svg | Сьцяг = Flag of Berehove Raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Берагава (горад)|Берагава]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = 1953 | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 51 779 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 81.4 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 635 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3141 | Паштовыя індэксы = 90210—90264 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = http://bereg-rda.gov.ua/ | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Берагаўскі раён''' ({{мова-uk|Берегівський район}}) — колішняя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Берагава (горад)|Берагава]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commonscat|Berehove Raion}} {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці]] 5yt56vf9agmsy9qux1gukcix515t6go 0 135836 2686777 2085607 2026-08-25T11:25:19Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Мукачаўскі раён]] у [[Мукачаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2085607 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Мукачаўскі раён | Арыгінальная назва = Мукачівський район | Герб = Mukachivskiy rayon gerb.png | Сьцяг = Flag of Mukacheve raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Мукачава]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = 9.11.1953 | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 101 030 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 100.9 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 998 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Blank map of Zakarpattia region10 by Helgi.png | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3131 | Паштовыя індэксы = 89620—89677 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = http://www.mukrayon.gov.ua/ | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = Мукачаўскі раён | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Мукачаўскі раён''' ({{мова-uk|Мукачівський район}})&nbsp;— адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар&nbsp;— [[места]] [[Мукачава]]. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mukrayon.gov.ua/ Мукачаўскі раён] {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Mukachevo Raion}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] 1ohyxvjjh5nl4ih0nxgojplwq056lxy 2686782 2686777 2026-08-25T11:26:24Z Vlad5250 57182 2686782 wikitext text/x-wiki {{Пра|сучасны раён|Мукачаўскі раён|колішні раён}} {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Мукачаўскі раён | Арыгінальная назва = Мукачівський район | Герб = Mukachivskiy rayon gerb.png | Сьцяг = Flag of Mukacheve raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Мукачава]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = 9.11.1953 | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 101 030 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 100.9 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 998 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Blank map of Zakarpattia region10 by Helgi.png | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3131 | Паштовыя індэксы = 89620—89677 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = http://www.mukrayon.gov.ua/ | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = Мукачаўскі раён | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Мукачаўскі раён''' ({{мова-uk|Мукачівський район}})&nbsp;— колішняя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар&nbsp;— [[места]] [[Мукачава]]. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mukrayon.gov.ua/ Мукачаўскі раён] {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Mukachevo Raion}} [[Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці]] 633u0tls9d3ino4282pm1oj0j7lzqpj 0 135839 2686798 1921660 2026-08-25T11:47:30Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Хусцкі раён]] у [[Хусцкі раён (1953—2020)]]: колішні раён 1921660 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Хусцкі раён | Арыгінальная назва = Хустський район | Герб = Khustskiy rayon herb.png | Сьцяг = Flag of Khust raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Хуст]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 95 603 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 975 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Blank map of Zakarpattia region18 by Helgi.png | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3142 | Паштовыя індэксы = 90409—90458 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Хусцкі раён''' ({{мова-uk|Хустський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Хуст]]. {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Khust Raion}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] qm2ggcg0ox2lr1gjr0kljehcdynsxmv 2686800 2686798 2026-08-25T11:48:24Z Vlad5250 57182 2686800 wikitext text/x-wiki {{Пра|сучасны раён|Хусцкі раён|колішні раён}} {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Хусцкі раён | Арыгінальная назва = Хустський район | Герб = Khustskiy rayon herb.png | Сьцяг = Flag of Khust raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Хуст]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 95 603 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 975 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Blank map of Zakarpattia region18 by Helgi.png | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3142 | Паштовыя індэксы = 90409—90458 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Хусцкі раён''' ({{мова-uk|Хустський район}}) — колішняя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Хуст]]. {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Khust Raion}} [[Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці]] 6puko5y8ezctp04qpvssgrga58torch 0 135840 2686804 1672927 2026-08-25T11:52:06Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Цячаўскі раён]] у [[Цячаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 1672927 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Цячаўскі раён | Арыгінальная назва = Тячівський район | Герб = Tjachvskiy rayon gerb.png | Сьцяг = Tjachvskiy rayon prapor.png | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Цячаў]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 174 067 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 1818 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Blank map of Zakarpattia region13 by Helgi.png | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3134 | Паштовыя індэксы = 90500—90578 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Цячаўскі раён''' ({{мова-uk|Тячівський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Цячаў]]. {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Tiachiv Raion}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] kyxctl05xsiahbgm8cb165kp00ahn1d 2686806 2686804 2026-08-25T11:52:34Z Vlad5250 57182 2686806 wikitext text/x-wiki {{Пра|сучасны раён|Цячаўскі раён|колішні раён}} {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Цячаўскі раён | Арыгінальная назва = Тячівський район | Герб = Tjachvskiy rayon gerb.png | Сьцяг = Tjachvskiy rayon prapor.png | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Цячаў]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 174 067 |Год перапісу = 01.11.2012 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 1818 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Blank map of Zakarpattia region13 by Helgi.png | Памер мапы = 150 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3134 | Паштовыя індэксы = 90500—90578 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Цячаўскі раён''' ({{мова-uk|Тячівський район}}) — колішняя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Цячаў]]. {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Tiachiv Raion}} [[Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці]] j2gxq7fovb9uabla19u1f0ghibvdbxg 0 142175 2686716 2627609 2026-08-25T09:26:57Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686716 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Скендэрбэў |Лягатып = |ПоўнаяНазва = Klubi Futbollistik Skënderbeu Korçë |Заснаваны = 1925 |Горад = [[Корча]], [[Альбанія]] |Стадыён = [[Скендэрбэў (стадыён)|Скендэрбэў]] |Умяшчальнасьць = 12 000 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|СкендэрбэўЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|СкендэрбэўСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Альбаніі|Скендэрбэў}} |Сайт = https://ksskenderbeu.com/ |Прыналежнасьць = Альбанскія }} «'''Скендэрбэў'''» ({{мова-sq|Skënderbeu}}) — альбанскі футбольны клюб з гораду [[Корча|Корчы]]. Заснаваны ў 1925 годзе. Васьміразовы [[Чэмпіянат Альбаніі па футболе|чэмпіён Альбаніі]] (1933, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018), уладальнік [[Кубак Альбаніі па футболе|Кубка Альбаніі]] (2018). == Гісторыя == У сакавіку 2018 году УЭФА на 10 гадоў забараніла «Скендэрбэў» удзельнічаць у эўракубках за ўдзел у дамоўленых гульнях<ref>[http://www.tiranatimes.com/?p=136381 Albania’s Skenderbeu handed 10-year ban over match-fixing in worst ever UEFA punishment]{{Ref-en}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://ksskenderbeu.com/ Афіцыйны сайт] {{Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе}} [[Катэгорыя:Корча]] 5qo0vg62bw43u4hxqcnpgsw6z4cd4de 0 142222 2686762 2351524 2026-08-25T10:58:53Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Фінляндыі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Фінляндыі па футболе]]: Уніфікацыя 2351524 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Фінляндыя |Лягатып = |Мянушкі = пугачы |Фэдэрацыя = [[Футбольная асацыяцыя Фінляндыі]] |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = [[Марку Канэрва]] |Найбольш гульняў = [[Яры Літманэн]] (137) |Найбольш пасьпяховы гулец = [[Яры Літманэн]] (32) |Першая гульня = {{Сьцяг Расейскай імпэрыі}} [[зборная Фінляндыі па футболе|Фінляндыя]] 2:5 {{Футбол Швэцыя|справа}}<br />([[Хэльсынкі]], [[Расейская імпэрыя]]; 22 кастрычніка 1911) |Перамога = {{Футбол Фінляндыя}} 10:2 {{Футбол Эстонія|справа}}<br />([[Хэльсынкі]], [[Фінляндыя]]; 11 жніўня 1922)<br />{{Футбол Фінляндыя}} 8:0 {{Футбол Сан-Марына|справа}}<br />([[Хэльсынкі]], [[Фінляндыя]]; 17 лістапада 2010) |Параза = {{Сьцяг Трэцяга райху}} [[зборная Нямеччыны па футболе|Нямеччына]] 13:0 {{Футбол Фінляндыя|справа}}<br />([[Ляйпцыг]], [[Нямеччына]]; 1 верасьня 1940) |Удзелаў у ЧС = |Першы ЧС = |Дасягненьні ў ЧС = |Чэмпіянат рэгіёну = |Удзелаў у ЧР = |Першы ЧР = |Дасягненьні ў ЧР = |pattern_la1 = _fin20H |pattern_b1 = _fin20H |pattern_ra1 = _fin20H |pattern_sh1 = _fin20h |pattern_so1 = _fin20h |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _fin20A |pattern_b2 = _fin20A |pattern_ra2 = _fin20A |pattern_sh2 = _fin20a |pattern_so2 = _fin20A |leftarm2 = 00004B |body2 = 00004B |rightarm2 = 00004B |shorts2 = 00004B |socks2 = 00004B }} '''Зборная Фінляндыі па футболе''' — прадстаўляе [[Фінляндыя|Фінляндыю]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца [[Футбольная асацыяцыя Фінляндыі]]. Каманда існуе з 1907 году, была прызнана [[ФІФА]] ў 1908 годзе, незважаючы на тое, што краіна на той момант зьяўлялася часткай [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]]. Зборная Фінляндыі ніколі не брала ўдзел у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] й [[чэмпіянат сьвету па футболе|сьвету]], але не важаючы на гэта, найвышэйшым месцам у рэйтынгу зборных для каманды было 30 месца ў пачатку 2000-х гадоў, калі нацыянальную каманду трэнэраваў ангельскі спэцыяліст [[Рой Годжсан]]. == Гісторыя == Футбольны зьвяз Фінляндыі быў заснаваны ў 1907 годзе. Фінляндыя ўвайшла ў [[ФІФА]] ў 1908 годзе, хоць і ўваходзіла ў той час у склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Футбол у Фінляндыі заўсёды саступаў ў папулярнасьці зімовым відам спорту, лёгкай атлетыцы й аўтаралі, і наўрад ці сытуацыя ў хуткім часе кардынальна зьменіцца. Да 1970-х гадоў блізкасьць фінаў з футболам абмяжоўвалася ў асноўным таварыскімі матчамі з паўночнымі суседзямі, і, хоць з тых часоў яны рэгулярна ўдзельнічаюць у адборачных турнірах да чэмпіянатаў сьвету й Эўропы, зборная асабліва не прагрэсавала. Аднак у 1980 і ў 2008 гадох Фінляндыя была блізкая да выхаду ў фінальную частку чэмпіянату Эўропы. У асобных матчах каманда можа добра сябе праявіць. Лідэрам каманды па колькасьці згуляных матчаў, забітых галоў зьяўляецца [[Яры Літманэн]], які ўжо скончыў сваю гульнявую кар’еру. У рэйтынгу [[ФІФА]] фіны займаюць 83-ю пазыцыю (чэрвень 2013 году). == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120507163858/http://www.palloliitto.fi/maajoukkueet/miesten_a-maajoukkue/ Афіцыйны сайт] * [http://www.rsssf.com/tablesf/fin-intres.html Усе вынікі з 1911 году]. RSSSF {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Фінляндыі па футболе| ]] 1pl22fnvll561gxpk2uigbv2lsiv2ne 2686767 2686762 2026-08-25T11:04:43Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Finland_national_football_team?oldid=1371109843 2686767 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Фінляндыя |Лягатып = Finland national football team crest.png |Мянушкі = пугачы |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Фінляндыя 2:5 {{Футбол Швэцыя|няма}}<br />([[Хэльсынкі]], [[Расейская імпэрыя]]; 22 кастрычніка 1911) |Перамога = Фінляндыя 10:2 {{Футбол Эстонія|няма}}<br />([[Хэльсынкі]], [[Фінляндыя]]; 11 жніўня 1922)<br />Фінляндыя 8:0 {{Футбол Сан-Марына|няма}}<br />([[Хэльсынкі]], [[Фінляндыя]]; 17 лістапада 2010) |Параза = {{Футбол Нямеччына|няма}} 13:0 Фінляндыя<br />([[Ляйпцыг]], [[Нямеччына]]; 1 верасьня 1940) |Удзелаў у ЧС = |Першы ЧС = |Дасягненьні ў ЧС = |Чэмпіянат рэгіёну = |Удзелаў у ЧР = |Першы ЧР = |Дасягненьні ў ЧР = |pattern_la1 = _fin20H |pattern_b1 = _fin20H |pattern_ra1 = _fin20H |pattern_sh1 = _fin20h |pattern_so1 = _fin20h |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _fin20A |pattern_b2 = _fin20A |pattern_ra2 = _fin20A |pattern_sh2 = _fin20a |pattern_so2 = _fin20A |leftarm2 = 00004B |body2 = 00004B |rightarm2 = 00004B |shorts2 = 00004B |socks2 = 00004B }} '''Мужчы́нская збо́рная Фінля́ндыі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Фінляндыя|Фінляндыю]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, ёсьць [[Футбольная асацыяцыя Фінляндыі]]. Каманда існуе з 1907 году, была прызнана [[ФІФА]] ў 1908 годзе, незважаючы на тое, што краіна на той момант зьяўлялася часткай [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]]. Зборная Фінляндыі толькі раз брала ўдзел у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] і аніколі не спаборнічала на [[чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]], але не зважаючы на гэта, найвышэйшым месцам у рэйтынгу зборных для каманды было 33 месца ў пачатку 2000-х гадоў, калі нацыянальную каманду трэнэраваў ангельскі спэцыяліст [[Рой Годжсан]]. == Гісторыя == [[Футбольная асацыяцыя Фінляндыі]] была заснаваная ў 1907 годзе, а ўжо ў наступным годзе Фінляндыя далучылася да [[ФІФА]], хоць у той час і ўваходзіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Першы міжнародны матч зборная Фінляндыі правяла 22 кастрычніка 1911 году, тады [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|зборная Швэцыі]] перамагла фінаў на стадыёне [[Эляйнтарха]] ў [[Хэльсынкі|Хэльсынках]]. У 1912 годзе фіны бралі ўдзел у [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1912 году]] ў [[Стакгольм]]е, перамогшы [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборныя Італіі]] і [[Мужчынская зборная Расеі па футболе|Расейскай імпэрыі]], але зазнаўшы паразу ў матчы за бронзавыя мэдалі [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]]. [[Файл:FIN-NationalFootballTeam1933.png|значак|зьлева|Футбольная зборная Фінляндыі ў 1933 годзе.]] Пасьля [[грамадзянская вайна ў Фінляндыі|грамадзянскай вайны 1918 году]] фінская спартовая супольнасьць падзялілася на праваканцэрватыўную Фінскую гімнастычную і спартовую фэдэрацыю (ФГСФ) і левую [[Фінская фэдэрацая працаўнікоў спорту|Фінскую фэдэрацыю працаўнікоў спорту]] (ФФПС). Футбольная асацыяцыя Фінляндыі ўваходзіла ў склад ФГСФ<ref>{{кніга|аўтар=Andersen, Svein S.; Ronglan, Lars Tore|спасылка=https://books.google.com/books?id=p5RUBoMm0qsC|загаловак=Nordic Elite Sports: Same Ambitions – Different Tracks|месца=Copenhagen|выдавецтва=Copenhagen Business School Press|старонкі=85–88|isbn=978-876-30024-5-5}}</ref>. Абодва бакі мелі ўласныя чэмпіянаты, і паміж 1919 і 1939 гадамі нацыянальная зборная Фінляндыі фармавалася толькі з гульцоў асацыяцыі. У той жа час футбольная каманда ФФПС брала ўдзел у спаборніцтвах міжнароднага працоўнага руху<ref name="syrjalainen" >{{кніга|імя=Antti|прозьвішча=Syrjäläinen|спасылка=http://epublications.uef.fi/pub/urn_isbn_978-952-219-137-3/|загаловак=Miksi siksi loikkariksi? Huippu-urheilijoiden loikkaukset TUL:sta SVUL:oon 1919–1939|месца=Joensuu|выдавецтва=University of Joensuu|старонкі=45–47|isbn=978-952-21913-7-3}}</ref>. Аднак з канца 1920-х гадоў некалькі вядучых футбалістаў пачалі пераходзіць з ФФПС у асацыяцыю, каб мець мажлівасьць бараніць гонар краіны ў зборнай. У 1930-я гады гэтыя «перабежчыкі» сталі асновай нацыянальнай каманды. Напрыклад, у складзе Фінляндыі на [[Летнія Алімпійскія гульні 1936 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1936 году]] было ажно восем былых гульцоў ФФПС<ref name="syrjalainen"/>. У 1937 годзе Фінляндыя ўпершыню ўзяла ўдзел у кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету, але прагуляла ўва ўсіх трох матчах адбору зборным Швэцыі, [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|Нямеччыны]] і [[Мужчынская зборная Эстоніі па футболе|Эстоніі]]. З 1939 году гульцы ФФПС пачалі таксама выклікацца ў нацыянальную зборную, а ў 1956 годзе чэмпіянатныя абодвух фэдэрацыяў былі аб’яднаныя<ref name="syrjalainen"/>. На [[Летнія Алімпійскія гульні 1952 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1952 году]] ў Хэльсынках гаспадары саступілі [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] ўжо ў першым раўндзе. Аднак Фінляндыя сьвяькавала перамогу ў неафіцыйным Паўночным чэмпіянаце ў 1964 і 1966 гадах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tablesn/nord6467.html|загаловак=Nordic Championships 1964–67|выдавецтва=RSSSF|дата доступу=02.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20221203180110/https://www.rsssf.org/tablesn/nord6467.html|дата копіі=03.12.2022}}</ref>. Зборная пачала браць удзел у кваліфікацыйных турнірах да [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянату Эўропы]], пачынаючы з турніру 1968 году, але свайго першага пераможнага матчу давялося чакаць ажно да 1978 году. Да 1970-х гадоў блізкасьць фінаў з футболам абмяжоўвалася ў асноўным таварыскімі матчамі з паўночнымі суседзямі, але зборная асабліва не прагрэсавала. Аднак у 1980 годзе Фінляндыя была блізкая да выхаду ў фінальную частку чэмпіянату Эўропы, гэтак жа як ёй не хапіла толькі двух пунктаў, каб трапіць на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянат сьвету 1986 году]]. З улікам адмовы заходніх краінаў браць удзел у [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1980 году]] ў [[Масква|Маскве]], фінская каманда была запрошаная на футбольны турнір гульняў, але посьпехаў там ня мела. Да сярэдзіны 1990-х гадоў зборная Фінляндыі пачала мець больш гульцоў у вядучых эўрапейскіх лігах, а сапраўднай зоркай каманды стаў футбаліст «[[Аякс Амстэрдам|Аякса]]» [[Яры Літманэн]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.washingtonpost.com/sports/2021/06/09/finland-euro-2020-first-time-qualifier/|загаловак=Finland has had a cursed soccer past. Now, as a first-time Euro qualifier, it is ready to believe.|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.06.2021|копія=https://web.archive.org/web/20220212013958/https://www.washingtonpost.com/sports/2021/06/09/finland-euro-2020-first-time-qualifier/|дата копіі=12.02.2022}}</ref>. Каманда мела неаднастайныя вынікі, а найвышэйшымі момантамі сталі нічыя і перамога ў гасьцях над [[Мужчынская зборная Нарвэгіі па футболе|зборнымі Нарвэгіі]] і [[Мужчынская зборная Швайцарыі па футболе|Швайцарыі]] адпаведна. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''зьнялася з кваліфікацыі'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120507163858/http://www.palloliitto.fi/maajoukkueet/miesten_a-maajoukkue/ Афіцыйны сайт] * [http://www.rsssf.com/tablesf/fin-intres.html Усе вынікі з 1911 году]. RSSSF {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Фінляндыі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Фінляндыя}}; |Фінляндыя на ЧЭ-2020 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Фінляндыі па футболе| ]] ezqpe0vqk974swjvydi632adk8o7l8f 0 142225 2686599 2686527 2026-08-24T19:05:27Z Dymitr 10914 стыль 2686599 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Бэльгія |Лягатып = Royal Belgian FA logo 2019.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Бэльгія 3:3 {{Футбол Францыя|няма}}<br />([[Брусэль]], [[Бэльгія]]; 1 траўня 1904) |Перамога = Бэльгія 9:0 {{Футбол Замбія|няма}}<br />([[Брусэль]], [[Бэльгія]]; 4 чэрвеня 1994)<br />Бэльгія 10:1 {{Футбол Сан-Марына|няма}}<br />([[Брусэль]], [[Бэльгія]]; 28 лютага 2001)<br />Бэльгія 9:0 {{Футбол Гібральтар|няма}}<br />([[Льеж]], [[Бэльгія]]; 31 жніўня 2017)<br />Бэльгія 9:0 {{Футбол Сан-Марына|няма}}<br />([[Брусэль]], [[Бэльгія]]; 10 кастрычніка 2019) |Параза = [[аматарская зборная Ангельшчыны па футболе|Ангельшчына (ам.)]] 11:2 Бэльгія<br />([[Лёндан]], [[Ангельшчына]]; 17 красавіка 1909) |Удзелаў у ЧС = 15 |Першы ЧС = 1930 |Дасягненьні ў ЧС = Трэцяе месца ([[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]]) |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 7 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] |Дасягненьні ў ЧР = 2 месца ([[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]]) | pattern_la1 = _bel26h | pattern_b1 = _bel26hA | pattern_ra1 = _bel26h | pattern_sh1 = _bel26h | pattern_so1 = _bel26hl | leftarm1 = ee3137 | body1 = ee3137 | rightarm1 = ee3137 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _bel26a | pattern_b2 = _bel26a | pattern_ra2 = _bel26a | pattern_sh2 = _bel26a | pattern_so2 = _adidasblackl | leftarm2 = 8bddf5 | body2 = 8bddf5 | rightarm2 = 8bddf5 | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''Мужчы́нская збо́рная Бэ́льгіі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Бэльгія|Бэльгію]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, ёсьць [[Каралеўская бэльгійская футбольная асацыяцыя]]. Каманда існуе з 1904 году. Бэльгійская зборная ўважаецца за адную з найстарэйшых зборных Эўропы па футболе, яна брала ўдзел ва ўсіх малых і буйных турнірах пачатку XX стагодзьдзя. == Гісторыя == Бэльгія была адной зь першых краінаў мацерыковай часткі Эўропы, дзе пачалі гуляць у футбол. Першы зафіксаваны факт гульні ў футбол у Бэльгіі датуецца 1863 годам<ref>{{артыкул|аўтар=Vanysacker, Dries|загаловак=Belgische voetbalgeschiedenis begon in Gent|выданьне=Eos|год=21.05.2015}}</ref>. [[Файл:1920 Olympic football final (Belgium v. Czechoslovakia), penalty Coppée.jpg|значак|зьлева|Фінальны матч [[Летнія Алімпійскія гульні 1920 году|летніх Алімпійскіх гульняў 1920 году]] паміж зборнымі Бэльгіі і [[Мужчынская зборная Чэхаславаччыны па футболе|Чэхаславаччыны]].]] Бэльгійцы згулялі свой першы афіцыйны матч 1 траўня 1904 году, калі на [[стадыён Вівіер-д’Уа|стадыёне Вівіер-д’Уа]] ва [[Укель|Ўклі]] сустрэліся супраць [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/worldcup/news/newsid=1980808.html|загаловак=Belgium v France − a 109-year-old rivalry|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=13.08.2013|дата доступу=15.08.2013|копія=https://web.archive.org/web/20160625095456/http://www.uefa.com/worldcup/news/newsid%3D1980808.html|дата копіі=25.06.2016}}</ref>. Праз дваццаць дзён футбольныя фэдэрацыі абедзьвюх краінаў былі сярод сямі заснавальнікаў [[ФІФА]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/history/index.html|загаловак=History of FIFA – Foundation|выдавецтва=FIFA|дата доступу=16.05.2014|копія=https://web.archive.org/web/20160625095542/http://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/history/index.html|дата копіі=25.06.2016}}</ref>. У той час склад Бэльгіі абіраўся камітэтам пад кіраўніцтвам [[Эдуар дэ Лявэлей|Эдуара дэ Лявэлея]], які звычайна браў гульцоў з шасьці ці сямі галоўных клюбаў краіны. Зборная Бэльгіі пачала гуляць двойчы на год супраць [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] з 1905 году, звычайна праводзячы адзін матч у [[Антвэрпэн]]е і адзін у [[Ратэрдам]]е. У 1906 годзе нацыянальная каманда атрымала мянушку «чырвоныя д’яблы» праз свае чырвоныя кашулі. У 1908 годзе былы шатляндзкі футбаліст Ўільям Максўэл заняў пасаду першага галоўнага трэнэра каманды. На [[Летнія Алімпійскія гульні 1920 году|летніх Алімпійскіх гульнях 1920 году]], у сваім першым афіцыйным алімпійскім выступе, «чырвоныя д’яблы» заваявалі залаты мэдаль на хатнім полі пасьля спрэчнага фіналу, у якім іхныя супернікі, якімі былі футбалісты [[Мужчынская зборная Чэхаславаччыны па футболе|зборнай Чэхаславаччыны]], пакінулі поле. У трох алімпійскіх турнірах 1920-х гадоў яны дасягнулі прыстойных вынікаў, а таксама згулялі свой першы міжкантынэнтальны матч супраць [[Мужчынская зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]]<ref name="results" >{{спасылка|аўтар=Stokkermans, Karel|спасылка=https://www.rsssf.org/tablesb/belg-intres.html|загаловак=Belgium – List of International Matches|выдавецтва=RSSSF|дата доступу=04.02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20160701150657/http://www.rsssf.com/tablesb/belg-intres.html|дата копіі=01.07.2016}}</ref>. Аднак у наступнае дзесяцігодзьдзе не прынясло Бэльгіі добрых вынікаў, у тым ліку ў турнірах чэмпіянату сьвету<ref name="results"/>. Паводле гісторыка Рычарда Гэншоў, «рост [футболу] ў Скандынавіі, Цэнтральнай Эўропе і Паўднёвай Амэрыцы пакінуў Бэльгію далёка ззаду». Не зважаючы на тое, што [[Другая сусьветная вайна]] перашкодзіла міжнародным футбольным падзеям у 1940-х гадах, бэльгійская каманда заставалася актыўнай, ладзячы непрызнаныя таварыскія матчы супраць камандаў іншых хаўрусных дзяржаваў<ref>{{артыкул|загаловак=Belgium in exile - Belgische regering, vluchtelingen en soldaten in Groot-Brittannië|выданьне=Catalogus van de Gelijknamige Tentoonstelling in Het Algemeen Rijksarchief te Brussel|старонкі=31}}</ref>. [[Файл:Nederland tegen Belgie 3-1, Belgisch elftal, Heylens, Bare, Trappeniers, Michiel, Bestanddeelnr 919-0402.jpg|значак|зьлева|Футбалісты зборнай Бэльгіі перад таварыскай сустрэчай з [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] у 1966 годзе.]] Зборная Бэльгіі кваліфікавалася толькі на адзін з васьмі буйных турніраў у 1950-х і 1960-х гадах, якім стаў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянат сьвету 1954 году]]. За дзень да пачатку турніру [[Каралеўская бэльгійская футбольная асацыяцыя]] была сярод трох заснавальнікаў [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]<ref>{{спасылка|аўтар=Chaplin, Mark|спасылка=http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2099394.html|загаловак=The birth of UEFA|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=05.05.2014|дата доступу=28.06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20160625100116/http://www.uefa.org/60-years/news/newsid%3D2099394.html|дата копіі=25.06.2016}}</ref>. Спалучэньне няўдачаў у афіцыйных матчах і посьпехаў у таварыскіх прынесла бэльгійцам жартоўны тытул «чэмпіёны сьвету ў таварыскіх матчах»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.voetbalnieuws.be/news/119769/RETRO_WK_1966:_Engeland_wint_na_meest_omstreden_goal_van_de_eeuw,_Duivels_stranden_in_testmatch|загаловак=Retro WK 1966: Engeland wint na meest omstreden goal van de eeuw, Duivels stranden in testmatch|выдавецтва=voetbalnieuws.be|дата публікацыі=31.05.2014|дата доступу=19.08.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160625100210/http://www.voetbalnieuws.be/news/119769/RETRO_WK_1966%3A_Engeland_wint_na_meest_omstreden_goal_van_de_eeuw%2C_Duivels_stranden_in_testmatch|дата копіі=25.06.2016}}</ref>. Вынікі каманды палепшыліся ў пачатку 1970-х гадоў пад кіраўніцтвам трэнэра [[Раймон Гутальс|Раймона Гутальса]]. Гэтым разам цалкам апранутыя ў белыя строі, бэльгійцы здабылі свае першыя перамогі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|чэмпіянаце сьвету 1970 году]] і на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|чэмпіянаце Эўропы 1972 году]]. Па дарозе на Эўра-1972 яны выбілі дзейных чэмпіёнаў Эўропы, на той час гэта была [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборная Італіі]]. У фінальнай стадыі бэльгійскія футбалісты занялі трэці радок, перамогшы [[Мужчынская зборная Вугоршчыны па футболе|зборную Вугоршчыны]] ў матчы за бронзу. У 1973 годзе адмена пераможнага голу ў іхным апошнім матчы кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету 1974 году пазбавіла зборную выхаду ў фінальную частку<ref>{{навіна|спасылка=http://www.volkskrant.nl/sport/wonderbaarlijke-ontsnappingen-uit-de-oranje-historie~a743458/|загаловак=Wonderbaarlijke ontsnappingen uit de Oranje-historie|выдавец=de Volkskrant|дата публікацыі=19.11.2003|копія=https://web.archive.org/web/20160608214932/http://www.volkskrant.nl/sport/wonderbaarlijke-ontsnappingen-uit-de-oranje-historie~a743458/|дата копіі=08.06.2016}}</ref>, зрабіўшы яе адзінай краінай, якая калі-небудзь прапусьціла фінальны турнір чэмпіянату сьвету, не прапусьціўшы аніводнага голу ў кваліфікацыі. Наступныя дзьве спробы трапіць на буйны турнір, то бок на чэмпіянат Эўропы 1976 году і чэмпіянат сьвету 1978 году, таксама аказаліся безвыніковымі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/76e.html|загаловак=European Championship 1976|выдавецтва=RSSSF|дата публікацыі=20.06.2013|дата доступу=24.10.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160625100410/http://www.rsssf.com/tables/76e.html|дата копіі=25.06.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/78q.html|загаловак=World Cup 1978 Qualifying|выдавецтва=RSSSF|дата публікацыі=03.01.2000|дата доступу=24.10.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160625100456/http://www.rsssf.com/tables/78q.html|дата копіі=25.06.2016}}</ref>. Пачынаючы з другога месца на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|чэмпіянаце Эўропы 1980 году]], 1980-я і пачатак 1990-х гадоў звычайна ўважаецца за першую «залатую эпоху» зборнай Бэльгіі<ref>{{артыкул|спасылка=https://newrepublic.com/article/118096/2014-world-cup-test-belgiums-new-golden-generation|загаловак=Why You Should (and Should Not) be Excited About Belgium's New Golden Generation|выданьне=The New Republic|год=16.06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20200726181035/https://newrepublic.com/article/118096/2014-world-cup-test-belgiums-new-golden-generation|дата копіі=26.07.2020}}</ref>. Пад кіраўніцтвам [[Гі Тыс]]а каманда дасягнула фіналу Эўра-1980, але ў фінале мінімальна саступіла [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнай ФРН]] зь лікам 1:2. Пачынаючы з [[чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|чэмпіянату сьвету 1982 году]] і заканчваючы [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянатам сьвету 2002 году]], нацыянальная каманда кваліфікавалася на шэсьць чэмпіянатаў сьвету запар<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/25159874|загаловак=2014 Fifa World Cup: Guide to Belgium's Group H|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=23.05.2014|дата доступу=12.07.2016|копія=https://web.archive.org/web/20200919203001/https://www.bbc.com/sport/football/25159874|дата копіі=19.09.2020}}</ref>. У гэты час розныя трэнэры выводзілі каманда па-за межы першага раўнду. Зборная дасягнула паўфіналу [[чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|чэмпіянату сьвету 1986 году]], выбіўшы на шляху да гэтага [[Мужчынская зборная СССР па футболе|зборныя СССР]] і [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|Гішпаніі]] ў плэй-оф<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.thesoccerworldcups.com/world_cups/1986_results.php|загаловак=1986 Soccer World Cup Scores|выдавецтва=thesoccerworldcups.com|дата публікацыі=17.05.2024}}</ref>. У фінал эўрапейцаў не пусьцілі аргентынцы, якія перамаглі зь лікам 2:0, а абодва галы былі загнаныя зорным [[Дыега Марадона]]м<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/3540424/2022/12/15/diego-maradona-belgium-1986-world-cup/|загаловак=Why Diego Maradona against Belgium was his most complete display at the 1986 World Cup|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=15.12.2022}}</ref>. Пасьля выхаду ў фінал чэмпіянату Эўропы 1980 году, наступныя выступы на чэмпіянатах Эўропы былі няўдалымі, бо каманда выбывала на раньніх стадыях у 1984 і 2000 гадах. Перад чэмпіянатам сьвету 2002 году зборная Бэльгіі выгуляла дзейных чэмпіёнаў сьвету і Эўропы — зборную Францыі. На тым чэмпіянаце сьвету бэльгійцы перамагла [[Мужчынская зборная Расеі па футболе|зборную Расеі]] і згуляла ўнічыю з [[Мужчынская зборная Японіі па футболе|зборнымі Японіі]] і [[Мужчынская зборная Тунісу па футболе|Тунісу]], трапіўшы ў 1/8 фіналу. Там яны былі выбітыя будучымі чэмпіёнамі сьвету, якімі сталі футбалісты [[Мужчынская зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]]. Трэнэр Бразыліі [[Луіс Фэліпэ Скалары]] пазьней заявіў, што матч супраць зборнай Бэльгіі быў найцяжэйшым для ягонай каманды на турніры<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.gva.be/sport/voetbal/wilmots-tegen-brazilie-zou-mooi-zijn/30882646.html|загаловак=Wilmots: "Tegen Brazilië zou mooi zijn"|выдавецтва=gva.be|дата публікацыі=06.12.2013}}</ref>. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — другі групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — чацьвертае месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ⅛ фіналу * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — чвэрцьфінал {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — трэцяе месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — другое месца * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — чвэрцьфінал * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — ⅛ фіналу {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.belgianfootball.be/en/homepage-b Афіцыйны сайт Каралеўскай бэльгійскай футбольнай асацыяцыі] * [http://www.rsssf.com/tablesb/belg-intres.html Усе вынікі з 1904 году]. RSSSF * [http://www.belgian-team.be/ Статыстыка] на сайце Footbel.be {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Бэльгіі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бэльгія}}; |Бэльгія на ЧС-1998 |Бэльгія на ЧС-2002 |Бэльгія на ЧС-2014 |Бэльгія на ЧС-2018 |Бэльгія на ЧС-2022 |Бэльгія на ЧС-2026 }} {{Навігацыйная група |назоў = Склады зборнай Бэльгіі на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бэльгія}}; |Бэльгія на ЧЭ-2000 |Бэльгія на ЧЭ-2016 |Бэльгія на ЧЭ-2020 |Бэльгія на ЧЭ-2024 }} {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Бэльгіі па футболе| ]] 5r94702sothvly1vlf7t2g2ky2z4gta 0 142251 2686592 2685626 2026-08-24T18:41:11Z Dymitr 10914 стыль 2686592 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе |Назва = Шатляндыя |Лягатып = Scotland national football team logo.svg |Фэдэрацыя = |Канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |Трэнэр = |Найбольш гульняў = |Найбольш пасьпяховы гулец = |Першая гульня = Шатляндыя 0:0 {{Футбол Ангельшчына|няма}}<br />([[Партык]], [[Шатляндыя]]; 30 лістапада 1872) |Перамога = Шатляндыя 11:0 {{Футбол Ірляндыя|няма}}<br />([[Глазга]], [[Шатляндыя]]; 23 лютага 1901) |Параза = {{Футбол Уругвай|няма}} 7:0 Шатляндыя<br />([[Базэль]], [[Швайцарыя]]; 19 чэрвеня 1954) |Удзелаў у ЧС = 9 |Першы ЧС = 1954 |Дасягненьні ў ЧС = групавы этап |Чэмпіянат рэгіёну = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіянат Эўропы]] |Удзелаў у ЧР = 4 |Першы ЧР = [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] |Дасягненьні ў ЧР = групавы этап | pattern_la1 = _sco26h | pattern_b1 = _sco26hA | pattern_ra1 = _sco26h | pattern_sh1 = _sco26h | pattern_so1 = _sco26hl | leftarm1 = 000040 | body1 = 000040 | rightarm1 = 000040 | shorts1 = 000040 | socks1 = 000040 | pattern_la2 = _sco26a | pattern_b2 = _sco26aA | pattern_ra2 = _sco26a | pattern_sh2 = _sco26a2 | pattern_so2 = _adidaswhitel | leftarm2 = fa4d4f | body2 = fa4d4f | rightarm2 = fa4d4f | shorts2 = 4C2882 | socks2 = 4C2882 }} '''Мужчы́нская збо́рная Шатля́ндыі па футбо́ле''' — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе [[Шатляндыя|Шатляндыю]] на міжнародных [[футбол]]ьных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца [[Шатляндзкая футбольная асацыяцыя]]. Зборная ёсьць адной з самых найстарэйшых у сьвеце, таксама шатляндзкая зборная зьяўляецца ўдзельнікам першага ў сьвеце міжнароднага матчу, які каманда правяла 30 лістапада 1872 году супраць [[мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. == Гісторыя == [[Файл:1872 engl v scotland ralston.jpg|значак|зьлева|Ілюстрацыя да першага міжнароднага матчу ў сьвеце паміж [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнымі Ангельшчыны]] і Шатляндыі.]] Шатляндыя і Ангельшчына ўважаюцца за найстарэйшыя нацыянальныя футбольныя зборныя ў сьвеце<ref name="oldest" >{{спасылка|аўтар=Mitchell, Paul|спасылка=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/|загаловак=The first international football match|выдавецтва=BBC|дата доступу=12.09.2013|копія=https://web.archive.org/web/20160814212110/http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/|дата копіі=14.08.2016}}</ref>. Каманды, якія прадстаўлялі абодва бакі, упершыню згулялі адзін з адным у пяці матчах паміж 1870 і 1872 гадамі. Абедзьве краіны правялі першы афіцыйны міжнародны футбольны матч 30 лістапада 1872 году на [[Гамільтан Крэсэнт]] у шатляндзкім [[Партык]]у. Матч завяршыўся безгалявой нічыёй<ref name="oldest"/>. Усе адзінаццаць гульцоў, якія прадстаўлялі Шатляндыю ў той дзень, выступалі за глазгаўскі аматарскі клюб «[[Кўінз Парк Глазга|Кўінз Парк]]»<ref name="oldest"/>. Цягам наступных сарака гадоў зборная Шатляндыі гуляла выключна супраць трох іншых зборных з складу [[Вялікабрытанія|Злучанага Каралеўства]], як то супраць [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборных Ангельшчыны]], [[Мужчынская зборная Ўэйлзу па футболе|Ўэйлзу]] і [[Мужчынская зборная Ірляндыі па футболе|Ірляндыі]]. Сустрэчы супраць ангельцаў былі асабліва напружаныя<ref>{{спасылка|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/11/99/battle_of_britain/473756.stm|загаловак=A history of fierce football rivalry|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=13.10.1999|дата доступу=25.10.2007|копія=https://web.archive.org/web/20070915135505/http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/11/99/battle_of_britain/473756.stm|дата копіі=15.09.2007}}</ref>. Адной з найважнейшых перамог перад Другой сусьветнай вайной стала перамога зь лікам 5:1 над зборнай Ангельшчыны ў 1928 годзе, пасьля якой тую зборную пачалі менаваць як «Чараўнікі Ўэмблі». У 1929 годзе зборная згуляла свой першы матч па-за межамі [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]], выгуляўшы [[Мужчынская зборная Нарвэгіі па футболе|зборную Нарвэгіі]] зь лікам 7–3 у [[Бэрген]]е<ref name="euroresults" >{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tabless/scot-intres1930.html|загаловак=Scotland&nbsp;– International Matches 1921–1930|выдавецтва=Rec Sport Soccer Statistics Foundation|дата доступу=15.05.2007|копія=https://web.archive.org/web/20110511111038/http://www.rsssf.com/tabless/scot-intres1930.html|дата копіі=11.05.2011}}</ref>. Зборная Шатляндыі працягвала рэгулярна ладзіць таварыскія матчы супраць эўрапейскіх камандаў, атрымліваючы перамогі над [[Мужчынская зборная Нямеччыны па футболе|зборнымі Нямеччыны]] і [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|Францыі]], але ў 1931 годзе саступілі [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборным Аўстрыі]] і [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|Італіі]]<ref name="euroresults" />. Шатляндыя, як і іншыя зборныя Злучанага Каралеўства, ня брала ўдзелу ў трох першым чэмпіянатах сьвету, якія ладзіліся ў 1930-я гады. Гэта было павязана з тым, што ўсе чатыры асацыяцыі былі выключаныя зь [[ФІФА]] праз спрэчку адносна статусу аматарскіх гульцоў<ref name="fifa" >{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/bodies/congress/britishassociation.html|загаловак=The four British associations return to FIFA after the Second World War: 25th FIFA Congress in Luxembourg in 1946|выдавецтва=FIFA|дата доступу=20.02.2010|копія=https://web.archive.org/web/20100614215341/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/bodies/congress/britishassociation.html|дата копіі=14.06.2010}}</ref>. Чатыры асацыяцыі, улучна з футбольнай арганізацыяй Шатляндыі, вярнуліся ў ФІФА толькі па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]]<ref name = "fifa"/>. Матч паміж камандай Злучанага Каралеўства і камандай астатняга сьвету быў згуляны ў Шатляндыі на [[Гэмпдэн Парк]]у ў 1947 годзе, каб адзначыць гэтае замірэньне<ref name = "fifa"/>. [[Файл:Selección Escocesa 1972.jpg|значак|зьлева|Нацыянальная зборная Шатляндыі ў 1972 годзе.]] Паўторны прыём [[Шатляндзкая футбольная асацыяцыя|Шатляндзкай футбольнай асацыяцыі]] ў ФІФА азначаў, што зборная Шатляндыі магла браць удзел у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянаце сьвету 1950 году]]. ФІФА паведаміла, што месцы будуць нададзеныя дзьвюм найлепшым камандам з Брытанскіх астравоў. У адмысловым турніры, якія быў згуляны паміж зборнымі каралеўства, выявіў, што Ангельшчына і Шатляндыя трапяць у фінальную частку сусьветнага першынства. Тым ня менш, Шатляндзкая футбольная асацыяцыя адхіліла ўдзел сваёй зборнай на турніры, бо задача ў адборачным турніры была толькі здабыць перамогу ў ім, але тады шатляндцаў апярэдзілі ангельцы, якія выгулялі ў паўночных суседзяў у іх удома зь лікам 0:1. Асацыяцыя настаяла на сваёй пастанове, не зважаючы на просьбы гульцоў зборнай, а таксама капітана Ангельшчыны [[Білі Райт]]a і іншых ангельскіх гульцоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/print.shtml|загаловак=BBC – A Sporting Nation – Scotland and the 1950 World Cup|выдавецтва=BBC|дата доступу=25.12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20220530134422/https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/print.shtml|дата копіі=30.05.2022}}</ref>. Замест гэтага шатляндзкая зборная была накіраваная ў тур па Паўночнай Амэрыцы. Тыя ж кваліфікацыйныя правілы дзеялі з боку асацыяцыя і перад [[чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|чэмпіянатам сьвету 1954 году]]. Зборная Шатляндыі зноў заняла другі радок у турніры Брытанскіх астравоў, але на гэты раз асацыяцыя дазволіла камандзе паехаць на чэмпіянат сьвету, але «падрыхтоўка да турніру была жахлівай»<ref name="scottishfa.co.uk" >{{спасылка|спасылка=http://www.scottishfa.co.uk/scottish_football.cfm?curpageid=399&colour=home|загаловак=Founding Fathers Humbled|выдавецтва=Scottish Football Association|дата доступу=27.09.2013|копія=https://web.archive.org/web/20081212024531/http://www.scottishfa.co.uk/scottish_football.cfm?curpageid=399&colour=home|дата копіі=12.12.2008}}</ref>. Асацыяцыя накіравала на турнір толькі 13 гульцоў, хоць ФІФА дазваляла надаслаць заяўку з 22 чалавек<ref name="secret weapon" >{{навіна|аўтар=Murphy, Alex|спасылка=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article1878706.ece|загаловак=Docherty: spirit is Scotland's secret weapon|выдавец=The Times|дата публікацыі=04.06.2007|копія=https://web.archive.org/web/20110429084420/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article1878706.ece|дата копіі=29.04.2011}}</ref>. Не зважаючы на ​​гэтае штучнае абмежаваньне, прадстаўнікі арганізацыі сваю дэлегацыю ня зьменшылі, а нават узялі з сабою жонак<ref name = "secret weapon"/>. У дэбютным матчы шатлядцы саступілі зборнай Аўстрыі зь лікам 0:1, што прывяло да адстаўкі трэнэра [[Эндзі Біці]] за некалькі гадзінаў да наступнай гульні. Другі супернік у абліччы [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]] быў дзейным чэмпіёнам і аніколі раней ня меў паразаў у фінальнай частцы чэмпіянату сьвету. У выніку прадстаўнікі Паўднёвай Амэрыкі разграмілі зборную Шатляндыі зь лікам 7:0<ref name="scottishfa.co.uk"/><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|загаловак=World Cup 1954 finals|выдавецтва=Rec Sport Soccer Statistics Foundation|дата доступу=17.09.2008|копія=https://web.archive.org/web/20160306144940/http://rsssf.com/tables/54full.html|дата копіі=06.03.2016}}</ref>. == Чэмпіянаты сьвету == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1930 году|1930]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1934 году|1934]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1938 году|1938]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950]] — ''зьнялася'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1954 году|1954]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1958 году|1958]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1962 году|1962]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|1966]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1970 году|1970]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1974 году|1974]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1978 году|1978]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1982 году|1982]] — групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1986 году|1986]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году|1990]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|1994]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|1998]] — групавы этап * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|2002]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|2006]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|2010]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|2014]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|2022]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году|2026]] — групавы этап {{Слупок-канец}} == Чэмпіянаты Эўропы == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1960 году|1960]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1964 году|1964]] — ''ня брала ўдзелу'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1968 году|1968]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1972 году|1972]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1976 году|1976]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1980 году|1980]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1984 году|1984]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1988 году|1988]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1992 году|1992]] — групавы этап {{Слупок-новы}} * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|1996]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|2000]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|2004]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|2008]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|2012]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] — ''не прайшла кваліфікацыю'' * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|2020]] — групавы этап * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|2024]] — групавы этап {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.scottishfa.co.uk/ Афіцыйны сайт Шатляндзкай футбольнай асацыяцыі] {{Эўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ФІФА}} [[Катэгорыя:Зборная Шатляндыі па футболе|Зборная Шатляндыі па футболе]] 6x6zm6t17jc91pjiphqe2parr9g5fsg 0 143293 2686751 2577270 2026-08-25T10:26:48Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686751 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Ашдод |Лягатып = |ПоўнаяНазва = מועדון ספורט אשדוד |Заснаваны = 1999 |Горад = [[Ашдод]], [[Ізраіль]] |Стадыён = [[Юд-Алеф (стадыён)|Юд-Алеф]] |Умяшчальнасьць = 8200 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|АшдодЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|АшдодСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|Ашдод}} |Сайт = http://www.fcashdod.com/ |Прыналежнасьць = Ізраільскія }} «'''Ашдод'''» — ізраільскі футбольны клюб з гораду [[Ашдод]]у. Заснаваны ў 1999 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.fcashdod.com/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Ашдод]] h69b8isk43e3x9qvr7na6osijjp8gbz 0 146191 2686749 2620569 2026-08-25T10:26:27Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686749 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Гапаэль Рамат-Ган |Лягатып = |ПоўнаяНазва = מועדון כדורגל הפועל רמת גן גבעתיים |Заснаваны = 1927 |Горад = [[Рамат-Ган]], [[Ізраіль]] |Стадыён = [[Вінтэр (стадыён)|Вінтэр]] |Умяшчальнасьць = 8000 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|ГапаэльРамЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|ГапаэльРамСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|ГапаэльРам}} |Сайт = http://www.hapoelrg-fc.co.il/ |Прыналежнасьць = Ізраільскія }} «'''Гапаэль'''» — ізраільскі футбольны клюб з гораду [[Рамат-Ган]]у. Заснаваны ў 1927 годзе. [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе|Чэмпіён Ізраілю]] (1964), двухразовы ўладальнік [[Кубак Ізраілю па футболе|Кубка Ізраілю]] (2003, 2013). == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.hapoelrg-fc.co.il/ Афіцыйны сайт] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе}} ocw0wa80pplie0703963oyref2se523 0 151558 2686577 2626213 2026-08-24T17:24:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Эўсэбію]] у [[Эўзэбію]]: Памылка ў назове 2626213 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Эўсэбію да Сылва Фэрэйра''' ({{мова-pt|Eusébio da Silva Ferreira}}; {{IPA|eu'zɛβiu dɐ 'siɫvɐ fɨ'ʁɐiɾɐ}}; 25 студзеня 1942, [[Мапуту|Лаўрэнсу-Маркіш]], [[Партугальскі Мазамбік]] — {{Памёр|5|1|2014}}, [[Лісабон]], [[Партугалія]]) — партугальскі футбаліст мазамбіцкага паходжаньня, нападік. Вядомы сваімі выступамі за лісабонскую «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіку]]» й [[зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]]. У складзе «Бэнфікі» згуляў 301 матч і забіў 317 галоў. За [[зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]] згуляў 64 матчы й забіў 41 гол. Бронзавы прызэр [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянату сьвету 1966 году]]. 11-разовы [[чэмпіянат Партугаліі па футболе|чэмпіён Партугаліі]], пяціразовы ўладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]], уладальнік [[Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў|Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў]] сэзона 1961—1962 гадоў, чэмпіён Паўночнаамэрыканскай футбольнай лігі. Найлепшы футбаліст Партугаліі за пэрыяд 1954—2003 гадоў, найлепшы футбаліст Эўропы 1965 году, двухразовы найлепшы футбаліст Партугаліі (зьяўляецца першым уладальнікам), найлепшы бамбардзір чэмпіянату сьвету 1966 году, сяміразовы найлепшы бамбардзір чэмпіянату Партугаліі, трохразовы найлепшы бамбардзір Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў, двухразовы ўладальнік «Залаты бутцы» (зьяўляецца першым ейным уладальнікам). Займае дзявяты радок у сьпісе найлепшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міжнародная фэдэрацыя футбольнай гісторыі і статыстыкі|МФФГІС|en|International Federation of Football History & Statistics}}, шостае месца ў сьпісе найлепшых футбалістаў Эўропы XX стагодзьдзя паводле вэрсіі МФФГІС, дзясятае месца ў сьпісе найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі часопіса World Soccer, уваходзіць у сьпіс 100 найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі Placar, і ў сьпіс 50 найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі Guerin’Sportivo і Planète Foot, уваходзіць у сьпіс [[ФІФА 100]], займае другое месца ў сьпісе найлепшых бамбардзіраў чэмпіянату Партугаліі за ўсе часы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140115190135/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=39547/index.html Профіль на ''fifa.com''] * [http://www.worldfootball.net/player_summary/eusebio/ Профіль іграка на ''worldfootball.net''] {{ref-de}} * [http://www.eu-football.info/_player.php?id=5628 Статыстыка матчаў за зборную Партугаліі на сайце ''eu-football.info''] * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/eusebio-intlg.html Статыстыка матчаў за зборную Партугаліі на сайце ''rsssf.com''] * [http://www.rsssf.com/players/eusebio-in-ec.html Статыстыка выступленьняў у Эўакубках за «Бенфіку» на сайце ''rsssf.com''] * [http://www.nasljerseys.com/Players/E/Eusebio.htm Статыстыка выступленьняў у ''NASL'' на сайце ''nasljerseys.com''] {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянатаў сьвету па футболе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] [[Катэгорыя:ФІФА 100]] [[Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Інфанта дона Энрыке]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа партугальскага ордэна Заслуг]] 7caifk5i8z8v1ttbs686wbgwncolv94 2686579 2686577 2026-08-24T17:24:28Z Dymitr 10914 артаграфія 2686579 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Эўзэбію да Сылва Фэрэйра''' ({{мова-pt|Eusébio da Silva Ferreira}}; {{IPA|eu'zɛβiu dɐ 'siɫvɐ fɨ'ʁɐiɾɐ}}; 25 студзеня 1942, [[Мапуту|Лаўрэнсу-Маркіш]], [[Партугальскі Мазамбік]] — {{Памёр|5|1|2014}}, [[Лісабон]], [[Партугалія]]) — партугальскі футбаліст мазамбіцкага паходжаньня, нападік. Вядомы сваімі выступамі за лісабонскую «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіку]]» й [[зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]]. У складзе «Бэнфікі» згуляў 301 матч і забіў 317 галоў. За [[зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]] згуляў 64 матчы й забіў 41 гол. Бронзавы прызэр [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянату сьвету 1966 году]]. 11-разовы [[чэмпіянат Партугаліі па футболе|чэмпіён Партугаліі]], пяціразовы ўладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]], уладальнік [[Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў|Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў]] сэзона 1961—1962 гадоў, чэмпіён Паўночнаамэрыканскай футбольнай лігі. Найлепшы футбаліст Партугаліі за пэрыяд 1954—2003 гадоў, найлепшы футбаліст Эўропы 1965 году, двухразовы найлепшы футбаліст Партугаліі (зьяўляецца першым уладальнікам), найлепшы бамбардзір чэмпіянату сьвету 1966 году, сяміразовы найлепшы бамбардзір чэмпіянату Партугаліі, трохразовы найлепшы бамбардзір Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў, двухразовы ўладальнік «Залаты бутцы» (зьяўляецца першым ейным уладальнікам). Займае дзявяты радок у сьпісе найлепшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міжнародная фэдэрацыя футбольнай гісторыі і статыстыкі|МФФГІС|en|International Federation of Football History & Statistics}}, шостае месца ў сьпісе найлепшых футбалістаў Эўропы XX стагодзьдзя паводле вэрсіі МФФГІС, дзясятае месца ў сьпісе найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі часопіса World Soccer, уваходзіць у сьпіс 100 найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі Placar, і ў сьпіс 50 найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі Guerin’Sportivo і Planète Foot, уваходзіць у сьпіс [[ФІФА 100]], займае другое месца ў сьпісе найлепшых бамбардзіраў чэмпіянату Партугаліі за ўсе часы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140115190135/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=39547/index.html Профіль на ''fifa.com''] * [http://www.worldfootball.net/player_summary/eusebio/ Профіль іграка на ''worldfootball.net''] {{ref-de}} * [http://www.eu-football.info/_player.php?id=5628 Статыстыка матчаў за зборную Партугаліі на сайце ''eu-football.info''] * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/eusebio-intlg.html Статыстыка матчаў за зборную Партугаліі на сайце ''rsssf.com''] * [http://www.rsssf.com/players/eusebio-in-ec.html Статыстыка выступленьняў у Эўакубках за «Бенфіку» на сайце ''rsssf.com''] * [http://www.nasljerseys.com/Players/E/Eusebio.htm Статыстыка выступленьняў у ''NASL'' на сайце ''nasljerseys.com''] {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянатаў сьвету па футболе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] [[Катэгорыя:ФІФА 100]] [[Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Інфанта дона Энрыке]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа партугальскага ордэна Заслуг]] 4t4lc2kgfpixl4zdhsi7ihvkcn53fhz 2686581 2686579 2026-08-24T17:24:52Z Dymitr 10914 артаграфія, выпраўленьне спасылак 2686581 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Эўзэбію да Сылва Фэрэйра''' ({{мова-pt|Eusébio da Silva Ferreira}}; {{IPA|eu'zɛβiu dɐ 'siɫvɐ fɨ'ʁɐiɾɐ}}; 25 студзеня 1942, [[Мапуту|Лаўрэнсу-Маркіш]], [[Партугальскі Мазамбік]] — {{Памёр|5|1|2014}}, [[Лісабон]], [[Партугалія]]) — партугальскі футбаліст мазамбіцкага паходжаньня, нападік. Вядомы сваімі выступамі за лісабонскую «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіку]]» й [[зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]]. У складзе «Бэнфікі» згуляў 301 матч і забіў 317 галоў. За [[зборная Партугаліі па футболе|зборную Партугаліі]] згуляў 64 матчы й забіў 41 гол. Бронзавы прызэр [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянату сьвету 1966 году]]. 11-разовы [[чэмпіянат Партугаліі па футболе|чэмпіён Партугаліі]], пяціразовы ўладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]], уладальнік [[Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў|Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў]] сэзона 1961—1962 гадоў, чэмпіён Паўночнаамэрыканскай футбольнай лігі. Найлепшы футбаліст Партугаліі за пэрыяд 1954—2003 гадоў, найлепшы футбаліст Эўропы 1965 году, двухразовы найлепшы футбаліст Партугаліі (зьяўляецца першым уладальнікам), найлепшы бамбардзір чэмпіянату сьвету 1966 году, сяміразовы найлепшы бамбардзір чэмпіянату Партугаліі, трохразовы найлепшы бамбардзір Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў, двухразовы ўладальнік «[[Залатая буца|Залаты буцы]]» (зьяўляецца першым ейным уладальнікам). Займае дзявяты радок у сьпісе найлепшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міжнародная фэдэрацыя футбольнай гісторыі і статыстыкі|МФФГІС|en|International Federation of Football History & Statistics}}, шостае месца ў сьпісе найлепшых футбалістаў Эўропы XX стагодзьдзя паводле вэрсіі МФФГІС, дзясятае месца ў сьпісе найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі часопіса World Soccer, уваходзіць у сьпіс 100 найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі Placar, і ў сьпіс 50 найвялікшых футбалістаў XX стагодзьдзя паводле вэрсіі Guerin’Sportivo і Planète Foot, уваходзіць у сьпіс [[ФІФА 100]], займае другое месца ў сьпісе найлепшых бамбардзіраў чэмпіянату Партугаліі за ўсе часы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140115190135/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=39547/index.html Профіль на ''fifa.com''] * [http://www.worldfootball.net/player_summary/eusebio/ Профіль іграка на ''worldfootball.net''] {{ref-de}} * [http://www.eu-football.info/_player.php?id=5628 Статыстыка матчаў за зборную Партугаліі на сайце ''eu-football.info''] * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/eusebio-intlg.html Статыстыка матчаў за зборную Партугаліі на сайце ''rsssf.com''] * [http://www.rsssf.com/players/eusebio-in-ec.html Статыстыка выступленьняў у Эўакубках за «Бенфіку» на сайце ''rsssf.com''] * [http://www.nasljerseys.com/Players/E/Eusebio.htm Статыстыка выступленьняў у ''NASL'' на сайце ''nasljerseys.com''] {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянатаў сьвету па футболе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] [[Катэгорыя:ФІФА 100]] [[Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Інфанта дона Энрыке]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа партугальскага ордэна Заслуг]] pfml64nnistgr0oy8r8js1kywsxepuc 0 152043 2686781 2610025 2026-08-25T11:26:04Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686781 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Даўгерд (неадназначнасьць)}} {{Шляхціч | Імя = Даўгерд | Лацінка = Daŭgierd / Daŭhierd | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = 1213 | Месца сьмерці = [[Вэндэн]] | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Рэлігія = | Дзейнасьць = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Даўгерд''' (? — 1213, [[Вэндэн]]) — [[Літва|літоўскі]] князь. == Імя == {{Асноўны артыкул|Даўгерд (імя)}} Даўгард (Daugaard) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Daugaard#v=snippet&q=Daugaard&f=false P. 113].</ref><ref>Møller N. Kalaalit aqqi. — Oqaasileriffik, 2015.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Daugaard Daugaard], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгер]], [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год)<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>. Варыянт імя князя ў гістарычнай крыніцы: ''Daugeruthe''<ref>[https://web.archive.org/web/20210514161630/http://starbel.by/dok/d150.htm Договор литовского князя Даугеруте с Великим Новгородом (1213/1214)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>{{Заўвага|Паводле [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]], гэта германізіраваная форма літоўскага імя Даўгерд<ref name="Nasievic-1998">Насевіч В. Пытанняў больш, чым адказаў // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5. Сш. 1 (8). — {{Менск (Мн.)}}, 1998. — С. 210—226.</ref>}} ([[Хроніка Лівоніі|Хроніка Лівоніі]]). == Біяграфія == Упершыню ўпамінаецца пад 1209 годам у [[Хроніка Лівоніі|Хроніцы Лівоніі]] [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]] і, паводле яго сьведчаньняў, быў «''адным з найбольш магутных [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]''» ({{мова-la|potentioris de Lethonia|скарочана}}). Быў цесьцем і хаўрусьнікам [[Усевалад Герцыцкі|Усевалада Герцыцкага]]. У 1213 годзе езьдзіў у [[Вялікі Ноўгарад]], відаць, з мэтай скласьці хаўрус супраць немцаў у [[Інфлянты|Інфлянтах]]. На адваротным шляху быў схоплены і загінуў у зьняволеньні<ref>Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. — М.; Л., 1938. С. 113, 149.</ref>. [[Вячаслаў Насевіч]] выказаў меркаваньне, што Даўгерд мог быць ананімным бацькам [[Міндоўг]]а, якога [[Лівонская старэйшая рыфмаваная хроніка]] называе ''könig gros'' — вялікім каралём ліцьвінаў<ref name="Nasievic-1998"/>. == Глядзіце таксама == * [[Свалегед]] * [[Умова 1219 году]] * [[Дывірыкс]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Пытанняў больш, чым адказаў // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5. Сш. 1 (8). — {{Менск (Мн.)}}, 1998. С. 210—226. Рэцензія: Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — {{Менск (Мн.)}}: Беларуская навука, 1998. — 208 с. * Насевіч В. Роля беларускіх зямель ва ўтварэнні і ўмацаванні ВКЛ // {{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2}} — С. 87—96. [[Катэгорыя:Літоўскія князі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў палоне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Цэсісе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1213 годзе]] ecws666rv898gfmt0ut1kqrh6k51pwc 0 156530 2686584 2631536 2026-08-24T18:10:34Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686584 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Мануэ́ль Бле́да Радры́гес''' ({{мова-es|Manuel Bleda Rodríguez}}; {{Н}} 31 ліпеня 1990 году, [[Сагунт]], [[Гішпанія]]), таксама вядомы як '''Манолё Бледа''' ({{мова-es|Manolo Bleda|скарочана}}) — прафэсійны гішпанскі [[Футбол|футбаліст]], гулец клюбу «[[Ганконг (футбольны клюб)|Ганконг]]» і [[Зборная Ганконгу па футболе|зборнай Ганконгу]]. Раней выступаў за гішпанскія каманды [[Сэгунда Б|трэцяга дывізіёну]] і беларускі клюб «[[Белшына Бабруйск|Белшыну]]». == Кар’ера == [[Файл:Manuel Bleda Rodríguez.jpg|значак|зьлева|Футбаліст у 2016 годзе.]] У жніўні 2014 году пакінуў «[[Белшына Бабруйск|Белшыну]]»<ref>[http://www.football.by/news/61019.html Бледа покинул «Белшину»]{{Ref-ru}}</ref>, пасьля чаго падпісаў кантракт да канца сэзону з таджыцкім клюбам «[[Істыклол Душанбэ|Істыклол]]»<ref>[http://www.football.by/news/61175.html Мануэль Бледа будет выступать в чемпионате Таджикистана]</ref>. У першым жа матчы за таджыцкі клюб Мануэль Бледа забіў два мячы (у браму «[[Худжанд (футбольны клюб)|Худжанду]]»)<ref>[http://news.tj/ru/news/ispanets-manuel-bleda-rodriges-sdelal-dubl-v-pervom-zhe-matche-za-istiklol Гішпанец Мануэль Бледа Радрыгес аформіў дубль у першым жа матчы за «Істыклол»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Істыклол»''': * [[Чэмпіянат Таджыкістану па футболе|Чэмпіён Таджыкістану]]: 2014 * Уладальнік [[Кубак Таджыкістану па футболе|Кубка Таджыкістану]]: 2014 '''«Кітчы»''': * Чэмпіён [[Чэмпіянат Ганконгу па футболе|Ганконгу]]: 2020 * Уладальнік [[Кубак Ганконгу па футболе|Кубка Ганконгу]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://int.soccerway.com/players/manolo-bleda/125040/ Профіль на Soccerway] * [http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.manolo.bleda.100715.en.html Профіль на footballdatabase.eu] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бледа, Мануэль Радрыгес}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] mg4o4jilf0cpsftan5e45sxa5iawwbd 0 157056 2686636 2672983 2026-08-24T21:06:38Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686636 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Рамэ́лю Мэна́ма Люка́ку''' ({{мова-fr|Romelu Menama Lukaku}}; {{Н}} 13 траўня 1993 году, [[Антвэрпэн]], [[Бэльгія]]) — [[Бэльгія|бэльгійскі]] футбаліст, нападнік турэцкага клюбу «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === [[Файл:Romelu Lukaku 271797a.jpg|значак|зьлева|Рамэлю Люкаку (2012 год).]] Калі Люкаку споўнілася 16 гадоў 13 траўня 2009 году, ён падпісаў прафэсійны кантракт з «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехтам]]» да 2012 году<ref>[https://web.archive.org/web/20090903180212/http://www.footgoal.net/suite.php?selection=43883 Lukaku: Je sais que je serai récompensé de mes efforts]. FootGoal.net.</ref>. Праз 11 дзён ён дэбютаваў у [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|чэмпіянаце Бэльгіі]] матчам 24 траўня супраць «[[Стандард Льеж|Стандарду]]», выйшаўшы на 69-й хвіліне замест абаронцы [[Віктар Бэрнардэс|Віктара Бэрнардэса]]<ref>[http://www.sporza.be/cm/sporza/voetbal/Jupiler_Pro_League/2.5503/MF_090524_STA_AND Standard is opnieuw kampioen van België]. Sporza.</ref>. «Андэрлехт» прайграў матч зь лікам 1:0. На наступны сэзон Рамэлю стаў гульцом асноўнага складу, забіўшы свой ​​першы гол на высокім узроўні ў матчы супраць «[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгему]]» на 89-й хвіліне. Усяго за сэзон [[Бэльгійская Про Ліга|Про Лігі]] [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе 2009—2010 гадоў|2009—2010 гадоў]] Рамэлю забіў 15 галоў і яшчэ 4 у матчах [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]. У жніўні 2011 году Люкаку далучыўся да ангельскага «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]». Лёнданскі клюб выкупіў трансфэр гульца за 12 млн эўра. Люкаку атрымаў 18 нумар і падпісаў кантракт на пяць гадоў. Дэбютаваў у хатнім матчы супраць «[[Норыдж Сіці]]» (2:1) на 83-й хвіліне, выйшаўшы на замену [[Фэрнанда Торэс|Фэрнанда Торэсу]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14600575.stm Chelsea 3–1 Norwich]. BBC Sport.</ref>. Аднак замацавацца футбаліст у «Чэлсі» ня здолеў, таму некалькі гадоў праводзіў у арэндах у іншых ангельскіх клюбах. 30 ліпеня 2014 году «[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртан]]» абвесьціў пра падпісаньне зь Люкаку пяцігадовага кантракту. Сума трансфэру склала 28 млн фунтаў. У 2019 годзе перайшоў у клюб «[[Інтэрнацыянале Мілян]]»<ref>{{Спасылка|url=https://www.pressball.by/news/football/334003|загаловак=Футбол. Ромелу Лукаку перешел из "Манчестер Юнайтед" в "Интер"|мова=ru|выдавец=[[Прессбол]]|дата публікацыі=8 жніўня 2019}}</ref>. === Міжнародная === 24 лютага 2010 году Люкаку дэбютаваў у складзе [[Зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Харватыі па футболе|зборнай Харватыі]]<ref>[http://www.dhnet.be/sports/diables-rouges/article/301782/romelu-lukaku-est-officiellement-diable-rouge.html#video15 Romelu Lukaku est officiellement Diable Rouge]. DH.be.</ref>. 17 лістапада 2010 году адзначыўся першымі двума галамі ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]]. == Дасягненьні == '''«Андэрлехт»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2010 '''«Чэлсі»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2012 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2021 '''«Інтэрнацыянале»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2021 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2023 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2022 '''«Напалі»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20141218045548/http://romelu-lukaku.com/ Афіцыйны сайт] * [http://www.national-football-teams.com/player/36279.html Статыстыка] на National Football Teams * [https://web.archive.org/web/20170307103857/http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=56521 Профіль] на Soccerbase {{Навігацыйная група |назоў = Люкаку ў складзе [[Зборная Бэльгіі па футболе|зборнай Бэльгіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Бэльгія}}; |Бэльгія на ЧС-2014 |Бэльгія на ЧЭ-2016 |Бэльгія на ЧС-2018 |Бэльгія на ЧЭ-2020 |Бэльгія на ЧС-2022 |Бэльгія на ЧЭ-2024 |Бэльгія на ЧС-2026 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Люкаку, Рамэлю}} [[Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты]] osqkak2bnh3s0b76rndf3ag5whfifcw 0 157693 2686593 2626250 2026-08-24T18:46:00Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686593 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ёэль Іва Вэльтман''' ({{мова-nl|Joël Ivo Veltman}}; {{Н}} 15 студзеня 1992 году, [[Вэльзэн]], [[Нідэрлянды]]) — нідэрляндзкі футбаліст, абаронца ангельскага клюбу «[[Ўэст Гэм Юнайтэд]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]]. == Кар’ера == === Клюбная === Вэльтман пачаў футбольную кар’еру ў клюбе «Эймёйдэн» з роднага гораду, а ў 2001 годзе трапіў у акадэмію амстэрдамскага «[[Аякс Амстэрдам|Аяксу]]». У красавіку 2011 году Ёэль, які гуляў на пазыцыі абаронцы, падпісаў з «Аяксам» свой ​​першы прафэсійны кантракт<ref>[https://web.archive.org/web/20131224201752/http://www.ajax.nl/Ajax-nieuws/Ajax-nieuwsarchief/Ajax-nieuwsartikel/Contracten-voor-De-Kamps-en-Veltman.htm Contracten voor De Kamps en Veltman]. ajax.nl.</ref>. Незадоўга да гэтага, футбаліст атрымаў цяжкую траўму — разрыў крыжападобных зьвязкаў калена. Вэльтман дэбютаваў на прафэсійным узроўні 19 жніўня 2012 году, выйшаўшы на замену ў матчы [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]] супраць [[НЭК Нэймэген|НЭКу]] на 79 хвіліне<ref>[https://web.archive.org/web/20121028050846/http://www.ajax.nl/Ajax-1/Wedstrijden/Wedstrijdverslag/Ajax-boekt-verrassend-royale-zege.htm NEC — Ajax.]. ajax.nl.</ref>. У чэрвені 2013 году Вэльтман падоўжыў кантракт з «Аяксам» да 2017 году<ref>[https://web.archive.org/web/20130613050856/http://www.ajax.nl/Ajax-nieuws/Ajax-nieuwsarchief/Ajax-nieuwsartikel/Joel-Veltman-verlengt-contract-1.htm Joël Veltman verlengt contract]. ajax.nl.</ref>. === Міжнародная === 19 лістапада 2013 году дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе [[Мужчынская зборная Нідэрляндаў па футболе|нацыянальнай зборнай Нідэрляндаў]] у таварыскай гульні супраць [[Зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]] (0:0), адыграўшы ўвесь матч на роднай [[Амстэрдам-Арэна|Амстэрдам-Арэне]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131211054724/http://www.voetbalzone.nl/doc.asp?uid=201083 Van Gaal begint met Veltman en Depay in basis tegen Colombia]. Voetbalzone.nl.</ref>. == Дасягненьні == '''«Аякс»''': * [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]: 2013, 2014, 2019 * Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]: 2019 * Уладальнік [[Супэркубак Нідэрляндаў па футболе|Супэркубка Нідэрляндаў]]: 2013, 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{transfermarkt}} * {{soccerway}} * [http://www.national-football-teams.com/player/54116/Joel_Veltman.html Статыстыка] на National Football Teams {{Навігацыйная група |назоў = Вэльтман у складзе [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборнай Нідэрляндаў]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нідэрлянды}}; |Нідэрлянды на ЧС-2014 |Нідэрлянды на ЧЭ-2020 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вэльтман, Ёэль}} [[Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты]] mk3e344ar7nhr58jac014zwa5x6cp1u 0 158088 2686748 2631413 2026-08-25T10:26:01Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686748 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Макабі Пэтах-Тыква |Лягатып = |ПоўнаяНазва = מַכַּבִּי פֶּתַח תִּקְוָה |Заснаваны = 1912 |Горад = [[Пэтах-Тыква]], [[Ізраіль]] |Стадыён = [[Га-Мошава (стадыён)|Га-Мошава]] |Умяшчальнасьць = 11 500 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|МакабіПэтаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|МакабіПэтаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Ізраілю|МакабіПэта}} |Сайт = http://www.m-pt.co.il/ |Прыналежнасьць = Ізраільскія }} «'''Макабі'''» — ізраільскі футбольны клюб з гораду [[Пэтах-Тыква|Пэтах-Тыквы]]. Заснаваны ў 1912 годзе. Трохразовы ўладальнік [[Кубак Ізраілю па футболе|Кубка Ізраілю]] (1935, 1952, 2024). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.m-pt.co.il/ Афіцыйны сайт] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе}} [[Катэгорыя:Пэтах-Тыква]] 9k1ndceeki460i72eoms05lw0312am7 0 160548 2686627 2673154 2026-08-24T20:35:41Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686627 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ідрыса́ Гана́ Гей''' ({{Мова-fr|Idrissa Gana Gueye}}; {{Н}} 26 верасьня 1989 году, [[Дакар]]) — [[сэнэгал]]ьскі [[футбол]]ьны [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]], гулец саудаўскага клюбу «[[Эд-Дырыя (футбольны клюб)|Эд-Дырыя]]» і [[Зборная Сэнэгалу па футболе|нацыянальнай зборнай Сэнэгалу]]. Звычайна гуляе на пазыцыі апорнага паўабаронцы, то бок ёсьць гульцом, які скіраваньне на разбурэньне нападаў супернікаў. == Кар’ера == === Клюбная === Кар’еру пачынаў у моладзевым клюбе «[[Дыямбар Салі|Дыямбар]]» на радзіме ў Сэнэгале. У 2008 року трапіў у моладзевы склад францускага клюбу «[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]». У 2010 року дэбютаваў за дарослы склад клюбу. 10 ліпеня 2015 року Гей далучыўся да ангельскага клюбу элітнага дывізіёну «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]», а трансфэрны кошт склаў 9 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>[https://web.archive.org/web/20160317150521/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~4855398%2C00.html «Breaking news: Villa sign Gueye»]. Aston Villa F.C.</ref>. 8 жніўня ён дэбютаваў у гасьцёх у матчы супраць «[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмуту]]», які скончыўся перамогай новага клюбу сэнэгальца зь лікам 0:1. 19 студзеня 2016 року Гей забіў свой першы і адзіны гол за «Вілу» ў пераможным матчы [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]] супраць «[[Ўікам Ўандэрэрз]]», які стаўся паўторным празь нічыю ў першым матчы. У агульнай складанасьці Гей 35 разоў зьяўляўся на пляцоўцы ў кашулі бірмінггэмскага клюбу, аднак клюб паводле вынікаў сэзону страціў месца ў [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]]<ref name="bbc">[https://www.bbc.co.uk/sport/football/36904124 «Idrissa Gueye: Aston Villa cannot keep midfielder after release clause triggered»]. BBC Sport.</ref>. 2 жніўня 2016 року калі «Астан Віла» выляцела з Прэм’ер-лігі, «Эвэртан» скарыстаўся гэтым і склаў дамову аб пераходзе Гей у свае шэрагі. Як паведамлялася, гэтая дамова абышлася лівэрпульскаму клюбу 7,1 млн фунтаў стэрлінгаў<ref name="bbc"/>. Кантракт быў складзены на чатыры рокі<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/36958094 «Idrissa Gueye: Everton sign midfielder from Aston Villa»]. BBC Sport.</ref>. У новым клюбе Гей адразу атрымаў месца ў асноўным складзе, а паводле вынікаў 2016 року сэнэгалец зарабіў найбольшую колькасьць пасьпяховых перахопаў за матч у пяці лепшых лігах Эўропы за каляндарны рок<ref>[http://metro.co.uk/2017/01/01/chelseas-ngolo-kante-surprisingly-only-second-in-tackles-made-in-2016-6355184/ «Chelsea's N'Golo Kante surprisingly only second in tackles made in 2016»]. Metro.</ref><ref>[http://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/evertons-idrissa-gueye-best-ball-12407013 «Why Everton's Idrissa Gueye is the best ball-winning midfielder in Europe»]. Liverpool Echo.</ref>. 30 ліпеня 2019 року перайшоў у «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]». Кошт трансфэру склаў каля 30 млн эўра. Дэбют гульца адбыўся 25 жніўня таго ж року ў пераможным матчы супраць «Тулюзы», які скончыўся буйной паразай гасьцей<ref>[https://www.lequipe.fr/Football/match-direct/ligue-1/2019-2020/paris-sg-toulouse/450992 Résultat et résumé Paris-SG — Toulouse»]. L'Équipe.</ref>. === Міжнародная === У 2012 выступаў за [[Зборная Сэнэгалу па футболе да 23 гадоў|алімпійскую зборную Сэнэгалу]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|Алімпійскіх гульнях]] у [[Лёндан]]е. 29 лютага 2012 року дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе [[Зборная Сэнэгалу па футболе|нацыянальнай зборнай]] у таварыскім матчы са [[Зборная ПАР па футболе|зборнаю ПАР]]. == Дасягненьні == '''«Ліль»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: 2011 '''«Пары Сэн-Жэрмэн»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: 2020, 2022 * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]: 2020, 2021 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Францыі|Кубка францускае лігі]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Францыі па футболе|Супэркубка Францыі]]: 2022 '''Сэнэгал''': * Уладальнік [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубка афрыканскіх нацыяў]]: 2021, 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.lfp.fr/joueur/gueye-idrissa-gana/buts Профіль]{{ref-fr}} на LFP * [http://www.national-football-teams.com/player/45752/Idrissa_Gana_Gueye.html Профіль]{{ref-en}} на National Football Teams * [http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=55687 Профіль]{{ref-en}} на Soccerbase * [https://web.archive.org/web/20141024232337/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250011210/profile/index.html Профіль]{{ref-en}} на UEFA {{Навігацыйная група |назоў = Гей у складзе [[Зборная Сэнэгалу па футболе|зборнай Сэнэгалу]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Сэнэгал}}; |Сэнэгал на КАН-2015 |Сэнэгал на КАН-2017 |Сэнэгал на ЧС-2018 |Сэнэгал на КАН-2019 |Сэнэгал на КАН-2021 |Сэнэгал на ЧС-2022 |Сэнэгал на КАН-2023 |Сэнэгал на КАН-2025 |Сэнэгал на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гей, Ідрыса}} [[Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] 1sbtjf3d7hbgvobmdnzvafd59y4xv6w 10 162612 2686722 2628860 2026-08-25T09:44:50Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686722 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Нацыянальная ліга чэмпіянату Гібральтару па футболе |назва = [[Футбольная ліга Гібральтару]] ў [[Футбольная ліга Гібральтару 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Брунас Мэгпіс]] * [[Гаўнт Догс Гібральтар|Гаўнт Догс]] * [[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэсіс Юнайтэд]] * [[Каледж 1975 Гібральтар|Каледж 1975]] * [[Лаянз Гібральтар]] * [[Лінкальн Рэд Імпс]] * [[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] * [[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] * [[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] * [[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] * [[Эўропа Пойнт Гібральтар|Эўропа Пойнт]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Гібральтар]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Гібральтарскі футбол]] </noinclude> 9i7gbtf7ayq6v132cosmmbsdzas6c5h 0 166137 2686744 2671112 2026-08-25T10:19:31Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686744 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе |лягатып = |памер = |краіна = {{Сьцяг Ізраілю|23px}} [[Ізраіль]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 1999 |дывізіёны = |каманды = 14 |вылет у = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Ізраілю па футболе|Кубак Ізраілю]], [[Кубак Тота|Кубак Тота]], [[Супэркубак Ізраілю па футболе|Супэркубак Ізраілю]] |міжнародныя кубкі = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |чэмпіён = [[Гапаэль Бээршэба]] — 4-ы тытул |сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Макабі Хайфа]] — 10 тытулаў |тэлебачаньне = |сайт = [https://www.football.co.il/ football.co.il] |актуальны сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Прэм’ер-ліга''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе|футбольных лігаў Ізраілю]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 14 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, які занялі два апошнія месцы, пераводзяцца ў [[Ліга Леўміт чэмпіянату Латвіі па футболе|Лігу Леўміт]], а іх месцы займаюць дзьве наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «[[Гапаэль Бээршэба]]». == Чэмпіёны == * [[Макабі Хайфа]] — 10 тытулаў * [[Макабі Тэль-Авіў]] — 8 * [[Гапаэль Бээршэба]] — 4 * [[Бэйтар Ерусалім]], [[Гапаэль Тэль-Авіў]] — 2 * [[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] — 1 == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.football.co.il/ Афіцыйная старонка] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Ізраілю па футболе]] qroueekiud9iz4vddm0rmp3pfpnntfy 0 167213 2686712 2671688 2026-08-25T09:18:38Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686712 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Супэрліга |лягатып = |краіна = {{Сьцяг Альбаніі|21px}} [[Альбанія]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 6 чэрвеня 1930 |дывізіёны = |каманды = 10 |прасоўваньне = |вылет у = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Альбаніі па футболе|Кубак Альбаніі]], [[Супэркубак Альбаніі па футболе|Супэркубак Альбаніі]] |міжнародныя кубкі = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |чэмпіён = [[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] — 3-і тытул |сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Тырана (футбольны клюб)|Тырана]] — 26 тытулаў |тэлебачаньне = |сайт = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ www.fshf.org] |актуальны сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Супэрліга''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Альбаніі па футболе|футбольных лігаў Альбаніі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону два клюбы, які занялі апошнія месцы, пераводзяцца ў [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]], а іх месца займаюць дзьве найлепшыя каманды Першага дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]». == Чэмпіёны == * [[Тырана (футбольны клюб)|Тырана]] — 26 тытулаў * [[Дынама Тырана]] — 18 * [[Партызані Тырана]] — 17 * [[Влазьнія Шкодэр]] — 9 * [[Скендэрбэў Корча]] — 8 * [[Эгнатыя Рагажына]] — 3 * [[Тэўта Дурэс]], [[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]] — 2 * [[Кукес (футбольны клюб)|Кукес]], [[Флямуртары Влёра]] — 1 == Вонкавыя спасылкі == * [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Афіцыйная старонка] {{Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе}} {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Альбаніі па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Альбаніі па футболе]] 7htnhs8jurvshlps3jyvz1lm72kfjy5 0 174140 2686731 2521552 2026-08-25T09:57:23Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686731 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Андрэй Саковіч}} {{Шляхціч | Імя = Андрэй Саковіч | Лацінка = Andrej Sakovič | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = Herb Pomian.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб [[Памян]] | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = 1465 | Месца сьмерці = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = Багдан, Юры, Міхал, Ганна | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Андрэй Саковіч''' (? — 1465) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Староста троцкі (1433—1440), намесьнік [[намесьнік смаленскі|смаленскі]] (1440) і [[намесьнік полацкі|полацкі]] (1444—1457), [[Ваяводы троцкія|ваявода троцкі]] (з 1458). Валодаў часткай [[Немянчын]]скай воласьці, [[Дубрава (Маладэчанскі раён)|Дубравам]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]], [[Солы|Соламі]] і [[Мядзел]]ам у [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]] ды іншымі маёнткамі агульнай колькасьцю каля 500 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. == Імя == {{Асноўны артыкул|Сак|Імёны ліцьвінаў}} Сака, пазьней Зак (Sacco, Sack) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sacco+Sago%2C+Sack#v=snippet&q=Sacco%20Sago%2C%20Sack&f=false S. 1287].</ref><ref name="Dajlida-2019-25">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Іменная аснова [[Сак|сак- (саг-, зак-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сакель]], [[Сакень]], [[Жагель]]; германскія імёны Sackel, Sacken, Sagel) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sakjo 'спрэчка'<ref name="Dajlida-2019-25"/><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Andree Sakowicz''<ref name="Bucynski-1907-137">Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Sakowicz#v=snippet&q=Sakowicz&f=false С. 137].</ref>, ''Andree Sakowycz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Sakowycz#v=snippet&q=Sakowycz&f=false С. 135].</ref> (''Andreas Sakowicz''<ref name="Piatrauskas-2014-293">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 293.</ref>; [[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]]); ''Andruskonis Szakovicz [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Andrusko Sakowicz Dubinensis [capitanei]'' ([[Гарадзенская ўмова|27 лютага 1434 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 105.</ref>; ''Andruschkone Sakowicz'' (1441 год)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам: Ч. 1. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=11JfAAAAcAAJ&q=Andruschkone+Sakowicz#v=snippet&q=Andruschkone%20Sakowicz&f=false С. 10].</ref>; ''панъ Ондрей Сакович'' (1441—1443 гады<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 2.</ref>, 8 студзеня 1452 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 48.</ref>); ''Andreas Sakouicz'' (3 лютага 1443 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 200.</ref>; ''Andruschko Sakowicz'' (21 лютага 1457 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 252.</ref>; ''Андреи Сакович''<ref name="Piatrauskas-2014-293"/>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду, сын [[Станіслаў Сак|Станіслава Сака]] гербу [[Памян]], старосты дубінскага. Меў братоў [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Васіля]], Яна, Станіслава, Алехну, Пятра і Фёдара. Быў старостам троцкім у 1433—1440 гадох, намесьнікам смаленскім у 1440 годзе і полацкім у 1444—1457 гадох, ваяводам троцкім з 1458 году. У час «Смаленскай замятні» 1440—1442 гадоў мусіў пакуніць места. Па здушэньні бунту вярнуўся ў Смаленск у якасьці намесьніка. У 1445 годзе быў адным з водцаў літоўскага войска ў пераможнай бітве з маскоўскім войскам пад Сухадровам. Выконваў розныя дыпляматычныя даручэньні. У 1432 і 1451 гадох браў удзел у перамовах з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]]. У 1453 годзе ў складзе пасольства наведаў Чэхію. 9 чэрвеня 1434 году зрабіў наданьне [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]], а 3 лютага 1443 году — парафіяльнаму касьцёлу ў [[Груздава|Груздаве]]. 21 лютага 1457 году выдаў дароўную грамату для заснаванага ім парафіяльнага касьцёла ў [[Мядзел]]е. Няма зьвестак пра імя і паходжаньне жонкі. У шлюбе нарадзіліся дзеці: * [[Багдан Саковіч|Багдан]], [[Ваяводы троцкія|ваявода троцкі]] * [[Юры Саковіч|Юры]], ад якога бярэ пачатак род [[Насілоўскія|Насілоўскіх]] * Міхайла * Ганна, якая выйшла замуж за Вайдылу з Ушакова<ref name="Piatrauskas-2014-293"/> == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} У сваёй [[Лацінская мова|лацінамоўнай]] грамаце 1434 году ўпамінаў жыхароў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]] Войтку, двух Мікітаў, Кузьму Сямашыча (''Cusma Semaszicz''), Кастуся Пуршку (''Costhus alius Purschka'') ды іншых. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак [[Бортніцтва|бортнікаў]], якія «''па-народнаму''» называліся «''сябрылы''» (''alias sabrili''); супольнік такой сябрылы называўся «''сябрыч''» (''alias sabricz'')<ref name="Dajlida-2019-176">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. У сваёй грамаце 1443 году надаваў касьцёлу ў [[Груздава|Груздаве]] ральлю на чатыры «''сахі''» (''terram arabilem ad quatuor aratra alias sochi''), называную Сінякоўскай (''dictam Synakowska''), а таксама ўпамінаў загароджу на рацэ [[Бярэзіна (басэйн Нёмана)|Бярэзіне]], якая «''па-народнаму''» называлася «''яз''»{{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}} (''obstaculum alias yaz'')<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 200—201.</ref>. У сваім наданьні касьцёлу ў [[Мядзел]]е, складзеным у 1457 годзе, упамінае народныя словы і выразы «''ўшадкі''» мёду (''vszadki mellis''), «''зь язам''» (''alias z jazem''), «''чэлядзь''» (''alias czeladzi''), «''пашня''» (''pasznia''), «''зь дзяльніцы нашай''»{{Заўвага|Моўны выраз з граматы «''дзесяціна ўлову рыбы зь дзяльніцы нашай''» тлумачыцца тым, што дзесяціна ішла ня толькі з улову двара Андрэя Саковіча, але і з улову пана Скяміны (магчыма, назва ракі Скемы паходзіць ад яго імя); у грамаце ўпамінаецца маёнтак, званы Родам (Радкі)}} (''z dzielnice naszy'')<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 253.</ref>. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта [[беларуская мова|беларускія словы]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. Да акту [[Чартарыйскае замірэньне|Чартарыйскага замірэньня]] (1431 год) прывесіў пячаць з [[Лацінская мова|лацінамоўным]] [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам<ref name="Bucynski-1907-137"/>: {{пачатак цытаты}}''' ∗ s ∗ …ow…'''{{канец цытаты}} Да акту [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 190.</ref><ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 101.</ref>. {{пачатак цытаты}}ПЕЧАТЬ АНДРИ САКОВЧ{{канец цытаты}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Вяроўкін-Шэлюта В. Саковічы // {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} — С. 536—537. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * Урбан П. Да пытання этнічнай прыналежнасці старажытных ліцьвінаў. — {{Мн.}}, 1994. — С. 47—48. * Kelma E. Ród Sakowiczów i jego majętności w XV i pierwszej połowie XVI wieku // Lituano-Slavica Posnaniensia. Studia Historica. — T. 3. — Poznań, 1989. — S. 155—177. * {{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160514114838/http://molod-eparchy.by/ru/eparkhiya/svyatyni/item/602-gruzdovskaya-ikona-bozhiej-materi Попов А. Груздовская икона Божьей Матери], Молодечненская епархия. Официальный сайт. {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Саковіч, Андрэй}} [[Катэгорыя:Ваяводы троцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы полацкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы смаленскія]] 9s1ue8vk2pyzm0amwhhdb12x4b3l4r2 0 174891 2686667 2643311 2026-08-25T06:24:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686667 wikitext text/x-wiki {{Вулькан |Назва = Сантарын |Назва ў родным склоне = Сантарыну |Горы = |Месцазнаходжаньне = |Краіна = Грэцыя |Тып = [[вулькан (геалёгія)|вулькан]] |Першае пакарэньне = |Апошняе вывяржэньне = 1950 |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 36 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 23 |Даўгата сэкундаў = 44 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} [[Файл:Santorini ASTER.jpg|міні|[[Кальдэра]] ўтвораная падчас вывяржэньня]] '''Сантарын''' — дзейны [[вулькан]] на востраве [[Тыра (востраў)|Тыра]] (іншая назва — Фіра), у [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]], вывяржэньне якога прывяло да загібелі [[Эгейская культура|эгейскіх]] гарадоў на астравах [[Крыт]], [[Тыра (востраў)|Тыра]] і ўзьбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. Вывяржэньне датуецца 1645—1600 гадамі да н. э. (па розных ацэнках). Па магутнасьці вывяржэньне [[Магнітуда вульканічнага вывяржэньня|мела 7 балаў]], што суадносна з вывяржэньнем [[Тамбора]] і ў 3 разы магутней за вывяржэньне [[Кракатаў]]. Вывяржэньне, якое выклікала велічэзны [[цунамі]] вышынёй да 100 мэтраў, зьнішчыла [[Мінойская цывілізацыя|мінойскую цывілізацыю]] [[Крыт]]у. Хмара попелу накрыла 200—1000 км. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090413010219/http://ismosav.santorini.net/ Institute for the Study and Monitoring of the Santorini Volcano (ISMOSAV)] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20120427231035/http://www.grani.ru/Society/Science/m.105177.html Извержение Санторина состарило греков на сотню лет] // Грани.ру * [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/107/ Восставший из пепла] // «Вокруг света» № 10 (2733) | Октябрь 2001 * [https://web.archive.org/web/20120427202501/http://katastrofa.h12.ru/santorin.htm Извержение Санторина] // «Великие катастрофы в истории Земли» И. А. Резанов [[Катэгорыя:Актыўныя вульканы]] [[Катэгорыя:Вульканы Грэцыі]] ste7yjqbzajvh6e74nwcua0bc5kaqmj 0 182973 2686635 2673317 2026-08-24T21:02:42Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Marcus_Rashford?oldid=1370723296 2686635 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ма́ркус Ра́шфард''' ({{мова-en|Marcus Rashford}}; {{Н}} 31 кастрычніка 1997 году) — ангельскі футбаліст, нападнік клюбу «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Яшчэ хлопчыкам правёў тыдзень на трэнаваньнях у «[[Манчэстэр Сіці]]», перш чым у сем гадоў далучыцца да акадэміі «[[Манчэстэр Юнайтэд]]». Ім таксама цікавіліся клюбы «[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртан]]» і «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпул]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Luckhurst, Samuel|спасылка=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/marcus-rashford-rejected-liverpool-join-10954380|загаловак=Marcus Rashford rejected Liverpool to join Manchester United|выдавецтва=Manchester Evening News|дата публікацыі=26.02.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160304231531/http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/marcus-rashford-rejected-liverpool-join-10954380|дата копіі=04.03.2016}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Flanagan, Chris|спасылка=https://www.fourfourtwo.com/features/marcus-rashford-interview-exclusive-man-utd-record-goals-premier-league-trophies-champions-league-england|загаловак=Marcus Rashford interview: Why the 2020s are going to belong to the Manchester United forward|выдавецтва=Future|дата публікацыі=15.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210114153355/https://www.fourfourtwo.com/features/marcus-rashford-interview-exclusive-man-utd-record-goals-premier-league-trophies-champions-league-england|дата копіі=14.01.2021}}</ref>. [[Файл:Press Tren CSKA - MU (3).jpg|значак|зьлева|На трэнаваньні ў складзе «Манчэстэр Юнайтэд».]] 25 лютага 2016 году Рашфард быў улучаны ў склад з 18 гульцоў на матч у адказ 1/16 фіналу Лігі Эўропы супраць дацкага клюбу «[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]», бо ў той час ажно 13 гульцоў каманды мелі траўмы<ref>{{навіна|аўтар=Luckhurst, Samuel|спасылка=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/manchester-united-include-marcus-rashford-10948833|загаловак=Manchester United include Marcus Rashford in Midtjylland squad|выдавец=Manchester Evening News|дата публікацыі=25.02.2016}}</ref>. Пасьля таго, як [[Антані Марсьяль]] атрымаў траўму беспасярэдне перад матчам, таму Рашфард быў пераведзены ў стартавы склад і адзначыў свой дэбют двума галамі ў другой палове матчу, які скончыўся перамогай ангельцаў зь лікам 5:1<ref>{{спасылка|аўтар=Johnston, Neil|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35632870|загаловак=Manchester United 5–1 FC Midtjylland: Teenager Marcus Rashford scores twice on his debut as Manchester United thrash FC Midtjylland in the Europa League|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=25.02.2016|копія=https://web.archive.org/web/20180621074348/https://www.bbc.co.uk/sport/football/35632870|дата копіі=21.06.2018}}</ref>. Галы Рашфарда зрабілі яго наймаладзейшым галеадорам «Юнайтэд» у эўрапейскіх спаборніцтвах, перасягнуўшы рэкорд, які раней належыў [[Джордж Бэст|Джорджу Бэсту]]<ref>{{навіна|аўтар=Rej, Arindam|спасылка=https://www.espn.co.uk/football/club/manchester-united/360/blog/post/2815655/rashford-scores-on-debut-to-join-rooney-scholes-and-martial|загаловак=Rashford joins Rooney and Martial as the latest teen United wonder|выдавец=ESPN|дата публікацыі=26.02.2016}}</ref>, і які пазьней быў парушаны [[Мэйсан Грынўуд|Мэйсанам Грынўудам]] у [[Прэм’ер-Ліга 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]]<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Paul|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2019/sep/19/manchester-united-astana-europa-league-match-report|загаловак=Mason Greenwood's first Manchester United goal earns win over Astana|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=19.09.2019}}</ref>. Праз тры дні малады нападнік дэбютаваў у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]] ў матчы супраць «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]», дзе зноў адзначыўся галявым дублем і зрабіў галявую перадачу<ref>{{спасылка|аўтар=Jurejko, Jonathan|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35624234|загаловак=Manchester United 3–2 Arsenal|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=28.02.2016|копія=https://web.archive.org/web/20180626145115/https://www.bbc.co.uk/sport/football/35624234|дата копіі=26.06.2018}}</ref>. [[Люі ван Гааль]] назваў выступ гульца «фантастычным» і найлепшым, чым у першым матчы<ref>{{навіна|аўтар=Jackson, Jamie|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/28/louis-van-gaal-marcus-rashford-manchester-united-arsenal|загаловак=Louis van Gaal: Marcus Rashford's second match even better than his first|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=28.02.2016}}</ref>, але заклікаў прэсу быць асьцярожнымі. Да заканчэньня сэзону ангелец паклаў на свой рахунак 8 галоў у 18-ці матчах. 30 траўня Рашфард падпісаў новы кантракт зь «Юнайтэд» з заробкам у 20 тысяч фунтаў стэрлінгаў на тыдзень, які дазволіў яму заставацца ў клюбе да 2020 году з магчымасьцю падаўжэньня ўгоды яшчэ на год<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36408185|загаловак=Marcus Rashford: Man Utd striker signs new deal until 2020|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=30.05.2016}}</ref>. У наступныя сэзоны ангелец стаў гульцом асноўнага складу «Манчэстэр Юнайтэд». 30 кастрычніка 2022 году Рашфард правёў свой 100-ы гол за «Юнайтэд» у матчы супраць «[[Ўэст Гэм Юнайтэд|Ўэст Гэму]]», які скончыўся зь лікам 1:0<ref>{{навіна|аўтар=Critchley, Mark|спасылка=https://www.independent.co.uk/sport/football/manchester-united-west-ham-result-report-rashford-b2213895.html|загаловак=Marcus Rashford's 100th Manchester United goal just enough to beat West Ham|выдавец=The Independent|дата публікацыі=30.10.2022}}</ref>. Ён стаў 22-м гульцом, які дасягнуў гэтай лічбы з манчэстэрскім клюбам, і першым за 13 гадоў з часоў [[Ўэйн Руні|Ўэйна Руні]]<ref>{{навіна|аўтар=White, Tom|спасылка=https://www.independent.co.uk/sport/football/marcus-rashford-premier-league-manchester-united-west-ham-harry-kane-b2214262.html|загаловак=Marcus Rashford: The numbers behind his 100 Man Utd goals|выдавец=The Independent|дата публікацыі=31.10.2022}}</ref>. 20 сьнежня нападнік падоўжыў свой кантракт на год<ref>{{навіна|аўтар=Jackson, Jamie|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/20/manchester-united-extend-contracts-rashford-shaw-dalot-and-fred|загаловак=Manchester United extend contracts of Rashford, Shaw, Dalot and Fred|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=20.12.2022}}</ref>, але быў выключаны з гульні супраць «[[Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз]]» 31 сьнежня ў якасьці пакараньня за спазьненьне на камандную сустрэчу. Да канца сьнежня і да студзеня 2025 году Рашфард не ўваходзіў у большасьць матчавых складаў «Юнайтэд», прапусьціўшы больш за дзесяць гульняў ці не выкарыстоўваўся на полі і заставаўся ў запасе<ref>{{навіна|аўтар=Stone, Simon|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cqld41124n3o|загаловак=The painful divorce of Marcus Rashford and Manchester United|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=02.02.2025}}</ref>. Бліжэй да канца месяца галоўнага трэнэра [[Рубэн Амарым|Рубэна Амарыма]] спыталі пра адсутнасьць Рашфарда, на што той адказаў, што ня хоча выбіраць кагосьці, хто «не выкладаецца на максымум кожны дзень»<ref>{{навіна|аўтар=Gary, Rose|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0m1lemv8w7o|загаловак=Amorim says he'd rather pick 63-year-old coach over Rashford|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=26.01.2025}}</ref>. 2 лютага 2025 году Рашфард далучыўся да «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Вілы]]» ў арэнду на астатнюю частку [[Прэм’ер-Ліга 2024—2025 гадоў|сэзону 2024—2025 гадоў]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cjdejvxvk29o|загаловак=Villa complete Rashford loan deal|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=02.02.2025}}</ref>. У траўні «Манчэстэр Юнайтэд» зрабіў Рашфарда і некалькіх іншых гульцоў дасяжнымі да продажу<ref>{{спасылка|аўтар=Luckhurst, Samuel|спасылка=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/transfer-news/manchester-united-prioritising-three-sales-31694838|загаловак=Manchester United prioritising three sales as part of clearout in transfer window|выдавецтва=Manchester Evening News|дата публікацыі=22.05.2025}}</ref>. 23 ліпеня нападнік на правах арэнды далучыўся да «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Kearns, Sean|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c873zvn37jvo|загаловак='I feel like I'm at home' - Rashford joins Barcelona|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=23.07.2025}}</ref>. Дэбют у гішпанскім клюбе адбыўся 16 жніўня, калі футбаліст выйшаў на замену на 68-й хвіліне замест [[Фэран Торэс|Фэрана Торэса]] ў матчы чэмпіянату супраць «[[Мальёрка Пальма|Мальёркі]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Lowe, Sid|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2025/aug/16/real-mallorca-barcelona-la-liga-match-report|загаловак=Marcus Rashford makes debut as Barcelona stroll past nine-man Mallorca|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=16.08.2025|дата доступу=17.08.2025}}</ref>. Першыя два галы ў складзе каманда загнаў у [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]] 18 верасьня 2025 году, аформіўшы дубль у гасьцявым пераможным матчы супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]» (2:1)<ref>{{спасылка|аўтар=Hunter, Laura|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11833/13433730/marcus-rashford-manchester-united-loanee-praises-barcelona-for-help-in-becoming-better-player-after-double-against-newcastle|загаловак=Marcus Rashford: Manchester United loanee praises Barcelona for help in becoming 'better player' after double against Newcastle|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=19.09.2025}}</ref>. 5 кастрычніка Рашфард правёў свой першы гол у лізе ў матчы супраць «[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільлі]]», але клюб зазнаў паразу зь лікам 1:4<ref>{{спасылка|аўтар=Lee, Michael|спасылка=https://www.planetfootball.com/barcelona/marcus-rashford-barcelona-brilliant-volley-sevilla|загаловак=Marcus Rashford scores first La Liga goal for Barcelona with stunning volley|выдавецтва=Planet Football|дата публікацыі=05.10.2025|дата доступу=05.10.2025}}</ref>. === Міжнародная === Выступы Рашфарда ў ягоным першым клюбным сэзону прывялі да заклікаў да ягонага ўлучэньня ў склад [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянат Эўропы 2016 году]]. Трэнэр акадэміі «Манчэстэр Юнайтэд» [[Нікі Бат]] адхіліў гэтыя заклікі, назваўшы іх заўчаснымі і, магчыма, шкоднымі дзеля разьвіцьця гульца<ref>{{навіна|аўтар=Ornstein, David|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35805450|загаловак=Euro 2016 too early for Man Utd's Marcus Rashford – Nicky Butt|дата публікацыі=14.03.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190406001216/https://www.bbc.co.uk/sport/football/35805450|дата копіі=06.04.2019}}</ref>. Гэта ж зрабіў і галоўны трэнэр зборнай [[Рой Годжсан]], які сказаў, што Рашфарду трэба дазволіць «разьвівацца ў спакоі»<ref>{{навіна|аўтар=Fifield, Dominic|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2016/mar/03/marcus-rashford-england-roy-hodgson-manchester-united|загаловак=Marcus Rashford on Roy Hodgson's radar amid Manchester United heroics|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=03.03.2016}}</ref>. У красавіку 2016 году ён заявіў, што малаверагодна, што ён будзе выклікаць Рашфард на турнір<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36107877|загаловак=Marcus Rashford Euro 2016 inclusion unlikely – Roy Hodgson|дата публікацыі=21.04.2016}}</ref>, але 16 траўня Годжсан пералічыў яго сярод гульцоў папярэдняга складу з 26 чалавек<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36300164|загаловак=Euro 2016: Marcus Rashford makes England provisional squad|дата публікацыі=16.05.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160516120951/http://www.bbc.co.uk/sport/football/36300164|дата копіі=16.05.2016}}</ref>. 27 траўня 2016 году 18-гадовы футбаліст дэбютаваў у складзе зборнай у кашулі зь дзявятым нумарам, пачаўшы таварыскі падрыхтоўчы матч супраць [[Зборная Аўстраліі па футболе|зборнай Аўстраліі]] і ўлучыўшы гол ужо праз тры хвіліны, стаўшы наймаладзейшым ангельцам, які правёў гол у сваім дэбютным матчы за зборную<ref>{{навіна|аўтар=Taylor, Louise|спасылка=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/may/27/marcus-rashford-england-australia-friendly|загаловак=Marcus Rashford hits the mark in England debut to remember|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=27.05.2016}}</ref>, і трэцім наймаладзейшым агулам. == Дасягненьні == '''«Манчэстэр Юнайтэд»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2016, 2024 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2016 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2017, 2023 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2017 '''«Барсэлёна»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Гішпаніі па футболе|Супэркубка Гішпаніі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Манчэстэр Юнайтэд}} {{Навігацыйная група |назоў = Рашфард у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-2016 |Ангельшчына на ЧС-2018 |Ангельшчына на ЧЭ-2020 |Ангельшчына на ЧС-2022 |Ангельшчына на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рашфард, Маркус}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] 9dui5p60ho0m72bj7509c4hkdg688mx 0 194114 2686590 2673319 2026-08-24T18:40:09Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686590 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Джордан Браян Гэндэрсан''' ({{мова-en|Jordan Brian Henderson}}; {{Н}} 17 чэрвеня 1990 году) — ангельскі футбаліст, паўабаронца клюбу «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|нацыянальнай зборнай Ангельшчыны]]. == Дасягненьні == '''«Лівэрпул»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2020 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2022 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка лігі Ангельшчыны]]: 2012, 2022 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2022 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]]: 2019 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2019 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Чэлсі}} {{Навігацыйная група |назоў = Гэндэрсан у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-2012 |Ангельшчына на ЧС-2014 |Ангельшчына на ЧЭ-2016 |Ангельшчына на ЧС-2018 |Ангельшчына на ЧЭ-2020 |Ангельшчына на ЧС-2022 |Ангельшчына на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гэндэрсан, Джордан}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] dub2l4c736gc1zq1wely8eae2hdm1dv 0 194775 2686597 2624059 2026-08-24T19:02:08Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686597 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Джыбры́ль Сыдыбэ́''' ({{мова-fr|Djibril Sidibé}}; {{Н}} 29 ліпеня 1992 году) — францускі футбаліст, абаронца клюбу «[[Лё-Ман (футбольны клюб)|Лё-Ман]]». Мае на сваім рахунку выступы ў складзе нацыянальнай [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]], зь якой заваяваў тытул чэмпіёна сьвету 2018 году. == Дасягненьні == '''«Манака»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: 2017 '''АЕК''': * [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2023 * Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2023 '''Францыя''': * Чэмпіён сьвету: [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://int.soccerway.com/players/djibril-sidibe/97835/ Профіль на soccerway.com]{{Ref-en}} {{Францыя на ЧС-2018}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сыдыбэ, Джыбрыль}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] 2eamuuvbe04dv5fw2fksuo0h2t5spce 0 194871 2686596 2633608 2026-08-24T18:58:38Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686596 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Бэнжамэ́н Пава́р''' ({{мова-fr|Benjamin Pavard}}; {{Н}} 28 сакавіка 1996 году) — францускі футбаліст, абаронца італьянскага клюбу «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]]» і [[Мужчынская зборная Францыі па футболе|нацыянальнай зборнай Францыі]]. Чэмпіён сьвету 2018 году. Хоць звычайна разьмяшчаецца на пазыцыі цэнтральнага абаронцы, ён таксама здольны гуляць як правы абаронца. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2020, 2021, 2022, 2023 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2020, 2021, 2022 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2020 '''«Інтэрнацыянале»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2024 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2023 '''Францыя''': * Чэмпіён сьвету: [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|2018]] * [[Ліга нацыяў УЭФА]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Інтэрнацыянале}} {{Навігацыйная група |назоў = Павар у складзе [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Францыя}}; |Францыя на ЧС-2018 |Францыя на ЧЭ-2020 |Францыя на ЧС-2022 |Францыя на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Павар, Бэнжамэн}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] ai2wi6m3d2a68b5tbbbfngozbqt7bws 0 197761 2686582 2000345 2026-08-24T17:25:54Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2686582 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Эўзэбію]] bk2q2ijrtz61ug4rfe36rvz11vldlvn 0 197808 2686622 2601556 2026-08-24T20:28:27Z Dzejka 92386 /* Паходжаньне */ дапаўненьне 2686622 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = Твор сакральнага выяўленчага мастацтва |назва = Бялыніцкі абраз Маці Божай |арыгінал = |файл = Maci Božaja Białynickaja, Novaja Myš. Маці Божая Бялыніцкая, Новая Мыш (XVII).jpg |памер = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |месцазнаходжаньне = |музэй = }} '''Бялыніцкі абраз Маці Божай''' — твор выяўленчага мастацтва XVII ст., [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] сьвятыня. Паходзіць з [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Бялынічы)|кляштару кармэлітаў]] ў [[Мястэчка|мястэчку]] [[Бялынічы|Бялынічах]]. Ушаноўваецца як цудоўны, сьвяткаваньне 12 красавіка. == Паходжаньне == Існуюць два розныя паданьні — праваслаўнае і каталіцкае, якія апавядаюць пра гісторыю абраза. Праваслаўнае паданьне мае дзьве вэрсіі. Адна з вэрсіяў кажа, што пасьля разгрому [[Кіеў|Кіева]] татарскімі войскамі [[Батый|Батыя]] некалькі манахаў, узяўшы з сабой старажытны абраз [[Бізантыя|бізантыйскага]] пісаньня, сышлі, ратуючыся, у лесе. Свой доўгі шлях яны завяршылі на ўзвышшы ля ракі [[Друць]] — правым прытоку [[Дняпро|Дняпра]], дзе і заснавалі царкву Сьвятога Ільлі Прарока і мужчынскі манастыр. Ужо ў першую ноч на абраным месцы ад іконы пачало зыходзіць незвычайнае зьзяньне. Цуд паўтараўся і ў наступныя ночы, якія сталі ад зьзяньня белымі. У памяць аб гэтым цудзе мястэчка, дзе быў заснаваны манастыр, нібыта і атрымала назву [[Бялынічы]]. Пазьней абраз быў выкрадзены манахамі-кармэлітамі. Паводле іншай вэрсіі ікона была выкрадзена каталікамі з варот праваслаўнага [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Аршанскага Куцеінскага манастыра]] і перададзена ў кармэліцкі кляштар. [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Бялынічы)|Бялыніцкі касьцёл і кляштар каталіцкага манаскага ордэну кармэлітаў абутых]] быў заснаваны [[Леў Сапега|Лявом Сапегам]] — вялікім канцлерам літоўскім у 1622 годзе. Лічыцца, што фундацыя была знакам падзякі Богу за перамогу ў 1618 годзе над войскамі маскоўскага цара. Абедзьве вэрсіі каталіцкага паданьня гавораць, што абраз зьявіўся ў кармэліцкім Бялыніцкім кляштары цудоўным чынам. Па адной вэрсіі абраз быў намаляваны [[анёл]]ам на ваконнай аканіцы. Па іншай — абраз напісаў [[пілігрым]]-жывапісец падчас сьпеваў манахамі літаніі Божай Маці. Жывапісец завяршыў сваю працу да моманту сканчэньня сьпеваў. Жывапісцам быў [[анёл]]. Большасьць гісторыкаў схільныя лічыць, што цудатворны абраз у Бялынічах быў напісаны ў 1634—1635 гадох невядомым мастаком. Найважнейшай крыніцай пра культ Бялыніцкага абраза зьяўляецца праца айца Вацлава Навакоўскага OFMCap на польскай мове «O cudownym obrazie Matki Bożej w kościele OO. karmelitów w Białyniczach wiadomość historyczna przez X. Wacława, kapucyna». Айцец Навакоўскі падкрэсьлівае, што абраз Маці Божай Бялыніцкай адрозьніваўся незвычайнай прыгажосьцю і духоўнай глыбінёй. Паводле зафіксаванай ім традыцыі, у 1634 годзе ў кляштар кармэлітаў прыйшоў малады мастак, які падчас сьпяваньня законьнікамі літаніі да Маці Божай за кароткі час стварыў абраз надзвычайнай прыгажосьці, адмовіўся ад аплаты і зьнік. Гэта пераканала кармэлітаў у яго анёльскім паходжаньні<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/19408-karaleva-belarusi-gistoryya-dukho-naya-velich-i-pastyrskae-svedchanne-biskupa-alyaksandra-yashe-skaga-napyaredadni-265-goddzya-karanatsyi-byalynitskaga-abraza Каралева Беларусі: гісторыя, духоўная веліч і пастырскае сведчанне біскупа Аляксандра Яшэўскага напярэдадні 265 годдзя каранацыі Бялыніцкага абраза], catholic.by, 24-08-2026</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Богоматерь Белыничская.jpg|міні|Бялыніцкі абраз з фондаў [[Магілёўскі абласны мастацкі музэй імя Паўла Масьленікава|Магілёўскага абласнога мастацкага музэю імя Паўла Масьленікава]]. XVIII стагодзьдзе, палатно, алей, дрэва, разьба, пазалота|зьлева|250пкс]] У час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай]] кармэліты ў 1655 г. перавезьлі абраз ва ўмацаванае мястэчка — [[Ляхавічы]], якое доўгі час потым знаходзілася ў аблозе войскаў цара Аляксея Міхайлавіча. [[Аблога Ляхавічаў]] была зьнятая пасьля перамогі польска-літоўскіх [[бітва пад Палонкай|войскаў пад Палонкай]] 2 ліпеня 1660 году. Вызваленьне Ляхавічаў было прыпісана камандзірам фартэцыі [[Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі|Мікалаем Юдзіцкім]] цудоўнай сіле Бялыніцкага абразу Божай Маці, перад якой быў выкананы падзячны гімн «[[Te Deum]]» («Цябе, Бога хвалім»). [[Файл:Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл.jpg|значак|Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл, інаўгураваная з нагоды [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Бялынічах (6 верасьня 2020)|250пкс]] Камісіі [[Віленскі біскуп|Віленскага біскупа]] ў 1755 г. было прад’яўлена 9 сьведчаньняў цудаў Бялыніцкага абразу: 1) напісаньне яго анёлам; 2) аблога Ляхавіцкай фартэцыі; 3-9) сьведчаньні вылячэньняў ў 1671, 1706, 1720, 1737, 1722 гадох. Абраз знаходзіўся ў Ляхавічах да 1760 г. У 1760 г. абраз урачыста перанесьлі ў [[Бялынічы]] ў ізноў пабудаваны касьцёл. Яшчэ падчас знаходжаньня цудатворнага абразу ў Ляхавічах біскуп Віленскі [[Міхаіл Зяньковіч]] атрымаў у 1754 годзе дазвол і [[була|булы]] Папы рымскага [[Бэнэдыкт XIV|Бэнэдыкта XIV]] на каранацыю абраза. Залатыя кароны з гербамі [[Сапегі|Сапегаў]] і [[Агінскія|Агінскіх]] былі выраблены на сродкі гэтых магнацкіх родаў. Урачыстая каранацыя абраза адбылася 20 верасьня 1761 г. Для правядзеньня сьвята перад домам Агінскіх пабудавалі альтанку з трыюмфальнымі варотамі, куды быў зьмешчаны абраз. Каранацыю па даручэньні біскупа Зяньковіча зьдзейсьніў біскуп смаленскі [[Ежы Мікалай Гільзен]]. Пропаведзь зьдейсьніў вядомы дамініканскі прапаведнік — Ваўжынец Аўлачымскі. Пасьля ўскладаньня карон абраз быў перанесены ў храм. Сьвята працягвалася цэлы тыдзень. У ім прымалі ўдзел жыхары [[Шклоў|Шклова]], [[Амсьціслаў|Амсьціслава]], [[Ворша|Воршы]], [[Віцебск]]у. Каранацыя пашырыла славу цудатворнага Бялыніцкага абразу Панны Марыі. У кляштар у сьвяты Ўшэсьця Гасподняга, Сашэсьця Сьвятога Духа, Шкаплернай Божай Маці, сьв. Ільлі і Раства Багародзіцы ішлі шматлікія групы паломнікаў з Галоўчына, Кудзіна, Царкавішча, Эсьмонаў, Цяцерына, Бялевічаў, Княжычаў. Пасьля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 г.) Бялынічы ўвайшлі ў Расейскую імпэрыю. Паўстаньне 1831 г. паслужыла падставай да закрыцьця ў 1832 г. толькі ў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] 23 каталіцкіх кляштароў, у тым ліку і ў Бялынічах. Касьцёл быў перададзены дысацэзіяльнаму духавенству. У 1861 годзе ў выданьне «Pieśni nabožnyja» («Песьні набожныя») былі ўключаны такія радкі<ref>Pieśni nabožnyja. 1861.</ref>: {{Пачатак цытаты}} <poem>Ty Białynicka Najczystsza Dziewa, Świataja Maci sirockaho rodu, Litwy i Rusi možna Karalewa, Uprasi Syna, kab dau nam Swabodu. </poem> {{Канец цытаты}} Пасьля [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гг.]] многія пакінутыя дзеючымі касьцёлы былі зачынены і перададзены праваслаўнай царкве. У 1876 г. адбылася перадача Бялыніцкага касьцёлу з цудатворным абразом Расейскай Праваслаўнай царкве. Лічаць, што апошні парафіяльны сьвятар ксёндз Люцыян Гадлеўскі схаваў арыгінал і пакінуў у касьцёле копію. Арыгінал жа, — піша ксёндз Тадэвуш Крагель (Беласток), — па здагадцы некаторых знаходзіцца ў Волі-Гутоўскай. Глыбокая пашана беларусаў да цудатворнага Бялыніцкага абразу знайшла адлюстраваньне ў створаных шматлікіх жывапісных копіях, эстампах, якія беражліва захоўваюцца ў хрысьціянскіх храмах. Перад абразом Найсьвяцейшай Багародзіцы моляцца аб вылячэньні ад хваробаў, аб суцяшэньні ў скрусе. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Маці Божая Бялыніцкая" class="center"> Маці Божая Бялыніцкая. Сноў.jpg|З [[Сноў|Снова]], XVII ст. Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (XVII).jpg|Гравюра XVII ст. Абраз XVII–ХIX стст. Нацыянальны мастацкі музей РБ.jpg|З [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музэю Беларусі]], XVII—ХIX стагодзьдзі Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (1755).jpg|Гравюра, 1755 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Maci Božaja Białynickaja, Vilnia. Маці Божая Бялыніцкая, Вільня (XVIII).jpg|Зь [[Вільня|Вільні]], XVIII ст. Абраз XVIIІ ст., вёска Каменка Гродзенскай вобл.jpg|Зь вёскі [[Каменка (вёска, Шчучынскі раён)|Каменкі]], XVIIІ ст. Белыничская икона Божией Матери1.jpg|З Магілёўскага абласнога музэю, XVIII—XIX ст. Белыничская икона Божией Матери3.jpg|З [[Новы Двор|Новага Двара]], XIX ст. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Maci Božaja Białynickaja, Dokšycy. Маці Божая Бялыніцкая, Докшыцы (1801-50).jpg|З [[Докшыцы|Докшыцаў]], 1-я пал. XIX ст. Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (M. Fajans, 1850-90).jpg|Літаграфія. М. Фаянс, 1850—1890 гг. Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (P. Harytnaŭ, 1891).jpg|П. Гарытнаў, 1891 г. Літаграфія з кнігі «O cudownym obrazie Matki Boskiej w kościele oo. karmelitów w Białyniczach», 1899.jpg|Літаграфія з кнігі «O cudownym obrazie Matki Boskiej w kościele oo. karmelitów w Białyniczach», 1899 г. </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Беларускі іканапіс]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар =[[Галіна Флікоп-Сьвіта]]. | загаловак = Забытая святыня – «Божая Маці»з Тарэек: да гісторыі шанавання аднаго са спісаў «Божай Маці Бялыніцкай». | арыгінал = | спасылка = https://www.academia.edu/41777743/%D0%97%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%B7_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%B5%D0%BA_%D0%B4%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%9E_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9_ | мова = | адказны = Упоряд. Т. Єлісєєва, Є. Ковальчук| аўтар выданьня = | выданьне = Волинська ікона: дослідження та реставрація| тып =Науковий збірник. Матеріали XXV Міжнародної наукової конференції, присвяченої 25-річчю Музею волинської ікони, м. Луцьк | месца =[[Луцак|Луцьк]]| выдавецтва = Музей волинської ікони | год = 2018| выпуск = Випуск 25| том = | нумар = | старонкі = 173—177| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{Цудатворныя абразы Беларусі}} [[Катэгорыя:Абразы Беларусі]] [[Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы]] [[Катэгорыя:Бялынічы]] i1y0amowybqa117hn6mjzg19vd47rqn 2686626 2686622 2026-08-24T20:34:55Z Dzejka 92386 /* Гісторыя */ 2686626 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = Твор сакральнага выяўленчага мастацтва |назва = Бялыніцкі абраз Маці Божай |арыгінал = |файл = Maci Božaja Białynickaja, Novaja Myš. Маці Божая Бялыніцкая, Новая Мыш (XVII).jpg |памер = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |месцазнаходжаньне = |музэй = }} '''Бялыніцкі абраз Маці Божай''' — твор выяўленчага мастацтва XVII ст., [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] сьвятыня. Паходзіць з [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Бялынічы)|кляштару кармэлітаў]] ў [[Мястэчка|мястэчку]] [[Бялынічы|Бялынічах]]. Ушаноўваецца як цудоўны, сьвяткаваньне 12 красавіка. == Паходжаньне == Існуюць два розныя паданьні — праваслаўнае і каталіцкае, якія апавядаюць пра гісторыю абраза. Праваслаўнае паданьне мае дзьве вэрсіі. Адна з вэрсіяў кажа, што пасьля разгрому [[Кіеў|Кіева]] татарскімі войскамі [[Батый|Батыя]] некалькі манахаў, узяўшы з сабой старажытны абраз [[Бізантыя|бізантыйскага]] пісаньня, сышлі, ратуючыся, у лесе. Свой доўгі шлях яны завяршылі на ўзвышшы ля ракі [[Друць]] — правым прытоку [[Дняпро|Дняпра]], дзе і заснавалі царкву Сьвятога Ільлі Прарока і мужчынскі манастыр. Ужо ў першую ноч на абраным месцы ад іконы пачало зыходзіць незвычайнае зьзяньне. Цуд паўтараўся і ў наступныя ночы, якія сталі ад зьзяньня белымі. У памяць аб гэтым цудзе мястэчка, дзе быў заснаваны манастыр, нібыта і атрымала назву [[Бялынічы]]. Пазьней абраз быў выкрадзены манахамі-кармэлітамі. Паводле іншай вэрсіі ікона была выкрадзена каталікамі з варот праваслаўнага [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Аршанскага Куцеінскага манастыра]] і перададзена ў кармэліцкі кляштар. [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Бялынічы)|Бялыніцкі касьцёл і кляштар каталіцкага манаскага ордэну кармэлітаў абутых]] быў заснаваны [[Леў Сапега|Лявом Сапегам]] — вялікім канцлерам літоўскім у 1622 годзе. Лічыцца, што фундацыя была знакам падзякі Богу за перамогу ў 1618 годзе над войскамі маскоўскага цара. Абедзьве вэрсіі каталіцкага паданьня гавораць, што абраз зьявіўся ў кармэліцкім Бялыніцкім кляштары цудоўным чынам. Па адной вэрсіі абраз быў намаляваны [[анёл]]ам на ваконнай аканіцы. Па іншай — абраз напісаў [[пілігрым]]-жывапісец падчас сьпеваў манахамі літаніі Божай Маці. Жывапісец завяршыў сваю працу да моманту сканчэньня сьпеваў. Жывапісцам быў [[анёл]]. Большасьць гісторыкаў схільныя лічыць, што цудатворны абраз у Бялынічах быў напісаны ў 1634—1635 гадох невядомым мастаком. Найважнейшай крыніцай пра культ Бялыніцкага абраза зьяўляецца праца айца Вацлава Навакоўскага OFMCap на польскай мове «O cudownym obrazie Matki Bożej w kościele OO. karmelitów w Białyniczach wiadomość historyczna przez X. Wacława, kapucyna». Айцец Навакоўскі падкрэсьлівае, што абраз Маці Божай Бялыніцкай адрозьніваўся незвычайнай прыгажосьцю і духоўнай глыбінёй. Паводле зафіксаванай ім традыцыі, у 1634 годзе ў кляштар кармэлітаў прыйшоў малады мастак, які падчас сьпяваньня законьнікамі літаніі да Маці Божай за кароткі час стварыў абраз надзвычайнай прыгажосьці, адмовіўся ад аплаты і зьнік. Гэта пераканала кармэлітаў у яго анёльскім паходжаньні<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/19408-karaleva-belarusi-gistoryya-dukho-naya-velich-i-pastyrskae-svedchanne-biskupa-alyaksandra-yashe-skaga-napyaredadni-265-goddzya-karanatsyi-byalynitskaga-abraza Каралева Беларусі: гісторыя, духоўная веліч і пастырскае сведчанне біскупа Аляксандра Яшэўскага напярэдадні 265 годдзя каранацыі Бялыніцкага абраза], catholic.by, 24-08-2026</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Богоматерь Белыничская.jpg|міні|Бялыніцкі абраз з фондаў [[Магілёўскі абласны мастацкі музэй імя Паўла Масьленікава|Магілёўскага абласнога мастацкага музэю імя Паўла Масьленікава]]. XVIII стагодзьдзе, палатно, алей, дрэва, разьба, пазалота|зьлева|250пкс]] У час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай]] кармэліты ў 1655 г. перавезьлі абраз ва ўмацаванае мястэчка — [[Ляхавічы]], якое доўгі час потым знаходзілася ў аблозе войскаў цара Аляксея Міхайлавіча. [[Аблога Ляхавічаў]] была зьнятая пасьля перамогі польска-літоўскіх [[бітва пад Палонкай|войскаў пад Палонкай]] 2 ліпеня 1660 году. Вызваленьне Ляхавічаў было прыпісана камандзірам фартэцыі [[Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі|Мікалаем Юдзіцкім]] цудоўнай сіле Бялыніцкага абразу Божай Маці, перад якой быў выкананы падзячны гімн «[[Te Deum]]» («Цябе, Бога хвалім»). [[Файл:Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл.jpg|значак|Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл, інаўгураваная з нагоды [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Бялынічах (6 верасьня 2020)|250пкс]] Дыякан Ян Шумскі і дзекан бабруйскі ксёндз Юзаф Крыцкі 27 лістапада 1755 году прыехалі ў Бялынічы ў складзе адмысловай біскупскай камісіі, каб пад прысягай заслухаць сьведкаў і дасьледаваць кнігу цудаў абраза. Менавіта іх праца стала асновай для афіцыйнага прызнаньня цудаў і падрыхтоўкі да каранацыі.. Камісіі [[Віленскі біскуп|Віленскага біскупа]] ў 1755 г. было прад’яўлена 9 сьведчаньняў цудаў Бялыніцкага абразу: 1) напісаньне яго анёлам; 2) аблога Ляхавіцкай фартэцыі; 3-9) сьведчаньні аздараўленьняў у 1671, 1706, 1720, 1737, 1722 гадох. Абраз знаходзіўся ў Ляхавічах да 1760 г. У 1760 г. абраз урачыста перанесьлі ў [[Бялынічы]] ў ізноў пабудаваны касьцёл. Яшчэ падчас знаходжаньня цудатворнага абразу ў Ляхавічах біскуп Віленскі [[Міхаіл Зяньковіч]] атрымаў у 1754 годзе дазвол і [[була|булы]] Папы рымскага [[Бэнэдыкт XIV|Бэнэдыкта XIV]] на каранацыю абраза. Залатыя кароны з гербамі [[Сапегі|Сапегаў]] і [[Агінскія|Агінскіх]] былі выраблены на сродкі гэтых магнацкіх родаў. Урачыстая каранацыя абраза адбылася 20 верасьня 1761 г. Для правядзеньня сьвята перад домам Агінскіх пабудавалі альтанку з трыюмфальнымі варотамі, куды быў зьмешчаны абраз. Каранацыю па даручэньні біскупа Зяньковіча зьдзейсьніў біскуп смаленскі [[Ежы Мікалай Гільзен]] (Юрый Мікалай Хільзен). Пропаведзь зьдзейсьніў вядомы дамініканскі прапаведнік — Ваўжынец Аўлачымскі. Пасьля ўскладаньня карон абраз быў перанесены ў храм. Сьвята працягвалася цэлы тыдзень. У ім прымалі ўдзел жыхары [[Шклоў|Шклова]], [[Амсьціслаў|Амсьціслава]], [[Ворша|Воршы]], [[Віцебск]]у. Каранацыя пашырыла славу цудатворнага Бялыніцкага абразу Панны Марыі. У кляштар у сьвяты Ўшэсьця Гасподняга, Сашэсьця Сьвятога Духа, Шкаплернай Божай Маці, сьв. Ільлі і Раства Багародзіцы ішлі шматлікія групы паломнікаў з Галоўчына, Кудзіна, Царкавішча, Эсьмонаў, Цяцерына, Бялевічаў, Княжычаў. Пасьля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 г.) Бялынічы ўвайшлі ў Расейскую імпэрыю. Паўстаньне 1831 г. паслужыла падставай да закрыцьця ў 1832 г. толькі ў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] 23 каталіцкіх кляштароў, у тым ліку і ў Бялынічах. Касьцёл быў перададзены дысацэзіяльнаму духавенству. У 1861 годзе ў выданьне «Pieśni nabožnyja» («Песьні набожныя») былі ўключаны такія радкі<ref>Pieśni nabožnyja. 1861.</ref>: {{Пачатак цытаты}} <poem>Ty Białynicka Najczystsza Dziewa, Świataja Maci sirockaho rodu, Litwy i Rusi možna Karalewa, Uprasi Syna, kab dau nam Swabodu. </poem> {{Канец цытаты}} Пасьля [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гг.]] многія пакінутыя дзеючымі касьцёлы былі зачынены і перададзены праваслаўнай царкве. У 1876 г. адбылася перадача Бялыніцкага касьцёлу з цудатворным абразом Расейскай Праваслаўнай царкве. Лічаць, што апошні парафіяльны сьвятар ксёндз Люцыян Гадлеўскі схаваў арыгінал і пакінуў у касьцёле копію. Арыгінал жа, — піша ксёндз Тадэвуш Крагель (Беласток), — па здагадцы некаторых знаходзіцца ў Волі-Гутоўскай. Глыбокая пашана беларусаў да цудатворнага Бялыніцкага абразу знайшла адлюстраваньне ў створаных шматлікіх жывапісных копіях, эстампах, якія беражліва захоўваюцца ў хрысьціянскіх храмах. Перад абразом Найсьвяцейшай Багародзіцы моляцца аб вылячэньні ад хваробаў, аб суцяшэньні ў скрусе. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Маці Божая Бялыніцкая" class="center"> Маці Божая Бялыніцкая. Сноў.jpg|З [[Сноў|Снова]], XVII ст. Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (XVII).jpg|Гравюра XVII ст. Абраз XVII–ХIX стст. Нацыянальны мастацкі музей РБ.jpg|З [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музэю Беларусі]], XVII—ХIX стагодзьдзі Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (1755).jpg|Гравюра, 1755 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Maci Božaja Białynickaja, Vilnia. Маці Божая Бялыніцкая, Вільня (XVIII).jpg|Зь [[Вільня|Вільні]], XVIII ст. Абраз XVIIІ ст., вёска Каменка Гродзенскай вобл.jpg|Зь вёскі [[Каменка (вёска, Шчучынскі раён)|Каменкі]], XVIIІ ст. Белыничская икона Божией Матери1.jpg|З Магілёўскага абласнога музэю, XVIII—XIX ст. Белыничская икона Божией Матери3.jpg|З [[Новы Двор|Новага Двара]], XIX ст. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Maci Božaja Białynickaja, Dokšycy. Маці Божая Бялыніцкая, Докшыцы (1801-50).jpg|З [[Докшыцы|Докшыцаў]], 1-я пал. XIX ст. Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (M. Fajans, 1850-90).jpg|Літаграфія. М. Фаянс, 1850—1890 гг. Maci Božaja Białynickaja. Маці Божая Бялыніцкая (P. Harytnaŭ, 1891).jpg|П. Гарытнаў, 1891 г. Літаграфія з кнігі «O cudownym obrazie Matki Boskiej w kościele oo. karmelitów w Białyniczach», 1899.jpg|Літаграфія з кнігі «O cudownym obrazie Matki Boskiej w kościele oo. karmelitów w Białyniczach», 1899 г. </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Беларускі іканапіс]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар =[[Галіна Флікоп-Сьвіта]]. | загаловак = Забытая святыня – «Божая Маці»з Тарэек: да гісторыі шанавання аднаго са спісаў «Божай Маці Бялыніцкай». | арыгінал = | спасылка = https://www.academia.edu/41777743/%D0%97%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%B7_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%B5%D0%BA_%D0%B4%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%9E_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%91%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9_ | мова = | адказны = Упоряд. Т. Єлісєєва, Є. Ковальчук| аўтар выданьня = | выданьне = Волинська ікона: дослідження та реставрація| тып =Науковий збірник. Матеріали XXV Міжнародної наукової конференції, присвяченої 25-річчю Музею волинської ікони, м. Луцьк | месца =[[Луцак|Луцьк]]| выдавецтва = Музей волинської ікони | год = 2018| выпуск = Випуск 25| том = | нумар = | старонкі = 173—177| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{Цудатворныя абразы Беларусі}} [[Катэгорыя:Абразы Беларусі]] [[Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы]] [[Катэгорыя:Бялынічы]] e76ja8xvmlibidec6kaquirmlqtjhnd 0 208849 2686756 2485191 2026-08-25T10:36:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686756 wikitext text/x-wiki Нацыянальныя паркі ў адпаведнасьці з законам «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» ёсьць асабліва ахоўнымі прыроднымі тэрыторыямі, абвешчанымі ў мэтах аднаўленьня ды (або) захаваньня ўнікальных, эталонных і іншых каштоўных прыродных комплексаў і аб’ектаў, іх выкарыстаньня падчас [[Ахова прыроды|прыродаахоўнае]], навуковае, асьветніцкае, [[турызм у Беларусі|турыстычнае]], [[рэкрэацыя|рэкрэацыйнае]] і аздараўленчае дзейнасьці<ref name="">[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p2=2/451 ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 20 октября 1994 г. № 3335-XІІ Об особо охраняемых природных территориях]{{Недаступная спасылка|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Сьпіс нацыянальных паркаў Беларусі == {| class="wikitable sortable wide" |- ! style="background-color:#efefef" width=20 | № ! style="background-color:#efefef" | Назва ! style="background-color:#efefef" | Разьмяшчэньне ! style="background-color:#efefef" width=100 | Плошча, га ! style="background-color:#efefef" width=100 | Дата ўтварэньня ! class=unsortable style="background-color:#efefef" width=100 | Краявід |- align="center" | 1{{якар|1}} | [[Белавеская пушча (нацыянальны парк)|Белавеская пушча]] | [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] і [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] вобласьці | {{nts|85200}} | 1991 | [[Файл:Balota - Biarezinski zapavednik.jpg|100пкс]] |- align="center" | 3{{якар|3}} | [[Нарачанскі (нацыянальны парк)|Нарачанскі]] | [[Менская вобласьць|Менская]], [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] й [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] вобласьці | {{nts|94000}} | 1999 | [[Файл:Lake Myadel Belarus.jpg|100пкс]] |- align="center" | 4{{якар|4}} | [[Браслаўскія азёры (нацыянальны парк)|Браслаўскія азёры]] | [[Віцебская вобласьць]] | {{nts|69115}} | 1995 | [[Файл:Strusta - Majak - Brasłauski rajon - 6.jpg|100пкс]] |- align="center" | 4{{якар|4}} | [[Прыпяцкі нацыянальны парк]] | [[Гомельская вобласьць]] | {{nts|85841}} | 1996 | |} == Гісторыя == * 1991 — запаведнік Белавеская пушча ператвораны ў нацыянальны парк. * 1995 — створаны Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры». * 1996 — Прыпяцкі запаведнік ператвораны ў Нацыянальны парк Прыпяцкі, ягоная плошча павялічаная. * 1999 — створаны Нацыянальны парк «Нарачанскі». * Каля 2007 — павялічаная плошча Нацыянальнага парку «Белавеская пушча». == Глядзіце таксама == * [[Сьпіс запаведнікаў Беларусі]] * [[Налібоцкая пушча]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150813103329/http://npbp.brest.by/ Нацыянальны парк «Белавеская пушча»] * [https://web.archive.org/web/20180805022259/http://braslav.com/ Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры»] * [https://web.archive.org/web/20180817072642/http://naroch.com/ Нацыянальны парк «Нарачанскі»] * [https://web.archive.org/web/20151019070207/http://www.npp.by/ Нацыянальны парк «Прыпяцкі»] {{Нацыянальныя паркі Беларусі}} {{Геаграфія Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} {{Эўропа па тэмах|Сьпіс нацыянальных паркаў|колер=Беларусь}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь]] 4jzk24rj0ehuncvdmm2eotr2oahvo88 0 222554 2686745 2598013 2026-08-25T10:20:06Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686745 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Катрымаўшчына |Лацінка = Katrymaŭščyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Катрымаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Канвеліскі сельсавет|Канвеліскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 25 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 24 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 26 |Даўгата сэкундаў = 7 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Катры́маўшчына'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 152-153.</ref> (таксама — ''Катрымаўшчы́на, Катры́маўшчызна''<ref name="daviednik"/>) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Бярэзіна (прыток Солчы)|Бярэзіны]]. Уваходзіць у склад [[Канвеліскі сельсавет|Канвеліскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Знаходзіцца ў зоне пагранічнага кантролю<ref>[https://web.archive.org/web/20220206144211/https://gpk.gov.by/by/pagranichnaya-zona-palasa/peralik-naselenykh-punkta-razmeshchanykh-u-pagranichnay-zone/ Пералік населеных пунктаў, разьмешчаных у пагранічнай зоне], [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Кантрым}} Гандарым (Gondarim<ref>[https://www.celtiberia.net/es/biblioteca/?id=2133&cadena=galicia El Nombre de los Antepasados: Toponimia Gallega de Origen Antroponímico (I v2.0)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref><ref name="Piel-Kremer-1976-166">Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. [https://books.google.by/books?id=OwkWAQAAMAAJ&q=gondarim+namenbuch&dq=gondarim+namenbuch&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiK-4r69qaKAxU08LsIHbctB9QQ6AF6BAgGEAI S. 166].</ref>) і Рымігунда (Rimigunda) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=rimigunda#v=snippet&q=rimigunda&f=false S. 1276].</ref><ref name="Piel-Kremer-1976-166"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gunþs 'бойка, бітва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Рым (імя)|-рым-]] (імёны ліцьвінаў [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) — ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Апроч таго, адзначалася германскае імя Contramus (Cont-[[Рам|ramus]])<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 198.</ref>, Cunterammus<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Cunterammus#v=snippet&q=Cunterammus&f=false S. 9, 19, 711].</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 25 чалавек<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]{{ref-ru}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Канвеліскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Канвеліскі сельсавет ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] 1ijp9j5yc7olcuwud4ecxdvb38j7ul7 0 230213 2686688 2139558 2026-08-25T07:24:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686688 wikitext text/x-wiki {{Рака |назва = Скема |выява = Skema_river.jpg |памер_выявы = |подпіс = |выток = [[Мястра]] |вышыня_вытоку = |вусьце = [[Нарач (возера)]] |вышыня_вусьця = |краіны_басэйну = [[Беларусь]] |даўжыня = 0,2 км |сьцёк = 0,49 м³/с |плошча_басэйну = 133 км² |нахіл = |назва_парамэтру1 = |парамэтар1 = |мапа = |памер_мапы = |подпіс_мапы = |левыя_прытокі = |правыя_прытокі = |катэгорыя_вікісховішча = Skema }} '''Ске́ма''' — рака ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Найкарацейшая рака [[Беларусь|Беларусі]] даўжынёю 200 м<ref>{{Спасылка | аўтар = Алег Бяганскі.| прозьвішча = Бяганскі| імя = Алег| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 лістапада 2015| url = http://www.old.mgazeta.by/Fotofakt/Samaia-korotkaia-rera-Belarus-Skema-FOTO| копія = http://web.archive.org/web/20190720213926/http://www.old.mgazeta.by/Fotofakt/Samaia-korotkaia-rera-Belarus-Skema-FOTO| дата копіі = 20 ліпеня 2019| загаловак = Самая короткая река Беларусі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Маладзечанская газета]]| дата доступу = 18 чэрвеня 2020 | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Геаграфія == Скема знаходзіцца ў цэнтральнай частцы [[Нарачанскі (нацыянальны парк)|Нарачанскага нацыянальнага парку]]. Злучае азёры [[Мястра]] і [[Нарач (возера)|Нарач]]. Даўжыня — 200 м. Плошча вадазбору — 133 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусьці — 0,49 м³/с. Хуткасьць цячэньня — 0,13 м/с. Глыбіня месцамі дасягае 1,5 м. Рэчышча зьвілістае, шырынёю 3—4 м. Дно ля вытоку пяшчанае, ля вусьця — камяністае. Праз раку пабудаваны мост на дарозе з [[Кабыльнік|Нарачы]] ў [[Гатавічы]]. Дзейнічае [[Гідралёгія|гідралягічны]] пост. У рацэ водзяцца [[Ракападобныя|ракі]]. == Турызм == Папулярная мясьцовасьць для сплаву на [[байдарка]]х. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Блакітная кніга Беларусі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210727124752/https://narochpark.by/wp-content/uploads/2019/02/r._skema.pdf Даведнік «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парку „Нарачанскі“»] [[Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёну]] [[Катэгорыя:Басэйн Нарачы]] ftvrn3m3nwdyrt33eeqj9aht7mdugji 0 245749 2686638 2657078 2026-08-24T21:22:45Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686638 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Рама́н Ярамчу́к''' ({{мова-uk|Роман Яремчук}}; {{Н}} 27 лістапада 1995 году) — [[Украіна|украінскі]] футбаліст, нападнік грэцкага клюбу «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]» і [[Зборная Ўкраіны па футболе|нацыянальнай зборнай Украіны]]. Займаўся футболам у акадэміях львоўскіх «[[Карпаты Львоў|Карпатаў]]» і кіеўскага «[[Дынама Кіеў|Дынама]]». Адзін сэзон правёў у табары «[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыі]]», дзе аднойчы быў прызнаны гульцом месяцу ўкраінскай лігі. З жніўня 2017 году зьяўляецца гульцом «[[Гент (футбольны клюб)|Генту]]», дзе адразу ж здабыў месца ў асноўным складзе. == Дасягненьні == '''«Алімпіякос»''': * [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2025 * Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2025 * Уладальнік [[Супэркубак Грэцыі па футболе|Супэркубка Грэцыі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://int.soccerway.com/players/roman-yaremchuk/235896/ Старонка] на Soccerway.{{ref-en}} * [https://www.transfermarkt.com/roman-yaremchuk/profil/spieler/221958 Старонка] на Transfermarkt.{{ref-en}} {{Навігацыйная група |назоў = Ярамчук у складзе [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Украіна}}; |Украіна на ЧЭ-2020 |Украіна на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ярамчук, Раман}} [[Катэгорыя:Украінскія футбалісты]] 9e38jqjvjpof55ofaaqe8micccgxl1m 0 245800 2686637 2630861 2026-08-24T21:15:57Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686637 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Джэк Гры́ліш''' ({{мова-en|Jack Grealish}}; {{Н}} 10 верасьня 1995 году) — [[Ангельшчына|ангельскі]] футбаліст, ўінгер клюбу «[[Манчэстэр Сіці]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. Мае ірляндзкае паходжаньне празь дзядоў маці і бацькі, дзякуючы чаму выступаў за ірляндзкія юнацкія і моладзевыя зборныя. == Кар’ера == Грыліш ёсьць выхаванцам акадэміі «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Вілы]]», да якой далучыўся ў веку 6 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/football/2014/sep/12/jack-grealish-real-deal-aston-villa «Jack Grealish turning into the real deal as he keeps his options open»]. The Guardian.</ref><ref>[https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/exclusive-jack-grealish-offered-new-7744403 «Exclusive: Jack Grealish offered a new four-year contract by Aston Villa»]. Birmingham Mail.</ref>. Калі гульцу было ўсяго 16 гадоў, ён быў упершыню абраны ў заяўку на хатні матч [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]] супраць «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]», аднак на пляцоўку футбаліст ня выйшаў<ref>[https://web.archive.org/web/20140619044827/http://www.avfc.co.uk/page/AcademyProfile/0,,10265~2810726,00.html «Jack Grealish: Biography»]. Aston Villa F.C.</ref>. Грыліш уваходзіў у дружыну клюбу ўзросту да 19 гадоў, якая здабыла перамогу ў [[Сэрыя NextGen|Сэрыі NextGen]] сэзону 2012—2013 гадоў. На рахунку Грыліша быў забіты гол у паўфінале над «[[Спортынг Лісабон|Спортынгам]]», які скончыўся ўнічыю 3:3. 13 верасьня 2013 году гулец далучыўся да клюбу [[Першая ліга чэмпіянату Ангельшчыны па футболе|Першай лігі]] «[[Нотс Каўнці Нотынггэм|Нотс Каўнці]]» на правох арэнды да 13 студзеня 2014 году<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/24080568 «Notts County sign Marcus Huber and Jack Grealish»]. BBC Sport.</ref>. Сярод ягоных таварышаў па камандзе ў тым сэзоне быў і паўабаронца [[Калам Макгрэгар]], які ў будучым стане сталым гульцом [[Зборная Шатляндыі па футболе|зборнай Шатляндыі]]<ref>[https://www.theguardian.com/football/2021/jun/17/callum-mcgregor-notts-county-gave-jack-grealish-and-i-a-real-education «Callum McGregor: ‘Notts County gave Jack Grealish and me a real education’»]. The Guardian.</ref>. На наступны дзень Грыліш дэбютаваў, выйшаўшы на замену на 59-й хвіліне. Клюб трываў паразу зь лікам 3:1 у гасьцёх у «[[Мілтан Кейнз Донз|Мілтана Кейнза Донза]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20131021002852/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~3459591,00.html «Loan watch: Carruthers earns bragging rights over Grealish»]. Aston Villa F.C.</ref>. 7 сьнежня футбаліст забіў свой першы гол у кар’еры, перагуляўшы трох абаронцаў і трапна пацэлеўшы ў браму суперніка, у матчы супраць «[[Джылінггэм (футбольны клюб)|Джылінггэму]]», які скончыўся зь лікам 3:1. Праз тыдзень гулец адкрыў лік у пераможнай сустрэчы супраць «[[Колчэстэр Юнайтэд|Колчэстэру Юнайтэд]]» (4:0). Дзякуючы добрым выступам, «Нотс Каўнці» дамовіўся аб павелічэньні тэрміну арэнды амаль да сканчэньня сэзону. Ужо траўні, Грыліш вярнуўся быў у табар «Астан Вілы» і дэбютаваў за клюб 7 траўня, выйшаўшы на замену на 88-й хвіліне замест [[Раян Бэртран|Раяна Бэртрана]] ў гасьцявым матчы супраць «[[Манчэстэр Сіці]]». «Мяшчане» выгулялі ў «віланаў» зь лікам 4:0. У канцы году гулец падпісаў новы кантракт з клюбам. Грыліш упершыню зьявіўся ў стартавым складзе ў матчы трэцяга раўнда [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]] 4 студзеня 2015 году супраць «[[Блэкпул (футбольны клюб)|Блэкпула]]», які ягоная каманда выгуляла зь лікам 1:0. Сам футбаліст, аднак, быў заменены на 75-й хвіліне сустрэчы. 7 красавіка 2015 году Грыліш пачаў матч Прэм’ер-лігі супраць «[[Ўэст Бромўіч Альбіён]]у» ў пачатковым складзе. Гульня футбаліста была высока адзначаная адмыслоўцамі. Першы год за клюб гулец забіў 13 верасьня 2015 году стрэлам з 18 мэтраў, аднак, гэта ня выратавала клюб ад паразы, якую бірмінггэмцы трывалі ад «[[Лэстэр Сіці]]», зь лікам 3:2. [[Чэмпіянат футбольнай лігі Ангельшчыны 2016—2017 гадоў|Сэзон 2016—2017 гадоў]] «Астан Віла» праводзіла ў [[Чэмпіянат футбольнай лігі Ангельшчыны|Чэмпіёншыпе]], а Грыліш правёў 31 матч і забіў 5 мячоў. Футбаліст стаў асноўным гульцом клюбу, які вярнуўся ў Прэм’ер-лігу толькі ў [[Прэм’ер-Ліга 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]]. Па вяртаньні ў Прэм’ер-лігу Грыліш, як лідэр клюбу і актыўны футбаліст, здолеў пабіць рэкорд паводле колькасьці зробленых парушэньняў правілаў супраць яго, маючы на рахунку 167 фалоў<ref>[https://theworldgame.sbs.com.au/david-luiz-errors-grealish-the-victim-and-norwich-woe-premier-league-s-quirkiest-numbers «David Luiz errors, Grealish the victim and Norwich woe – Premier League's quirkiest numbers»]. The World Game.</ref>. Клюб толькі ў апошні гульнявы дзень здолеў выратавацца ад вылету з чэмпіянату, у тым ліку, дзякуючы голу Грыліша ў матчы супраць «[[Ўэст Гэм Юнайтэд]]у», які скончыўся ўнічыю 1:1, у той час як іхны супернік «[[Ўотфард (футбольны клюб)|Ўотфард]]» прагуляў «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]» зь лікам 3:2. У выніку футбаліст быў абраны найлепшым гульцом клюбу як прыхільнікамі, гэтак і ягонымі калегамі<ref name="av">[https://www.avfc.co.uk/News/2020/08/07/jack-grealish-player-of-the-year «Jack Grealish voted Supporters' and Players' Player of the Year»]. Aston Villa F.C.</ref>. Грыліш таксама завяршыў сэзон як найлепшы бамбардзір клюбу, маючы на сваім рахунку 8 мячоў у розыгрышы Прэм’ер-лігі і 10 мячоў ува ўсіх спаборніцтвах<ref name="av"/>. 15 верасьня 2020 году паўабаронца падпісаў новы пяцігадовы кантракт з «Астан Вілай» да 2025 году<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/54163120 «Jack Grealish: New Aston Villa deal for England midfielder»]. BBC Sport.</ref>. == Дасягненьні == '''«Манчэстэр Сіці»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2022, 2023, 2024 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2023 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2023 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка Эўропы]]: 2023 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://int.soccerway.com/players/jack-grealish/213954/ Старонка] на Soccerway.{{ref-en}} * [https://www.transfermarkt.com/jack-grealish/profil/spieler/203460 Старонка] на Transfermarkt.{{ref-en}} {{Навігацыйная група |назоў = Грыліш у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-2020 |Ангельшчына на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Грыліш, Джэк}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] 3kk518ulpso3ec84xxy2pki3s6cl96f 0 248748 2686587 2672968 2026-08-24T18:33:44Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686587 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Элье́с Схіры́''' ({{мова-ar|إلياس صخيري‎}}; {{Н}} 10 траўня 1995 году) — [[туніс]]кі футбаліст, апорны паўабаронца нямецкага клюбу «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]» і нацыянальнай [[зборная Тунісу па футболе|зборнай Тунісу]]. == Кар’ера == === Клюбная === Гулец нарадзіўся ў [[Францыя|Францыі]] ў сям’і туніскіх мігрантаў. Футболам пачаў займацца ў акадэміі «[[Манпэлье (футбольны клюб)|Манпэлье]]». Дэбют гульца ў [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе|Лізе 1]] прыпаў на 21 сакавіка 2015 году ў матчы супраць «[[Эвіян Тано Гаяр|Эвіяну]]», калі Схіры замяніў [[Поль Лясн|Поля Лясна]] ў дадатковы час<ref>[https://int.soccerway.com/matches/2015/03/21/france/ligue-1/football-croix-de-savoie-74/montpellier-herault-sport-club/1687283/ «Evian TG vs. Montpellier»]. Soccerway.</ref>. Матч скончыўся паразай зь лікам 1:0 для клюбу тунісца. 27 лютага 2016 году футбаліст упершыню ў прафэсійнай кар’еры адзначыўся голам падчас матчу чэмпіянату Францыі супраць клюбу «[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]». У выніку клюб з поўдня краіны атрымаў пераканальную перамогу зь лікам 3:0. 29 ліпеня 2019 году Схіры далучыўся да табару «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльну]]», склаўшы з клюбам чатырохгадовую ўгоду<ref>[https://web.archive.org/web/20190729151752/https://fc.de/fc-info/news/detailseite/details/fc-verpflichtet-ellyes-skhiri/ «FC verpflichtet Ellyes Skhiri»]. FC Köln.</ref>. 28 лістапада 2020 году гулец адзначыўся дублем, двойчы трапна ўлучыўшы мяч у браму дортмундзкай «[[Барусія Дортмунд|Барусіі]]»<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/ellyes-skhiri-gives-cologne-shot-in-arm-with-borussia-dortmund-win-first-in-18-13713 «Ellyes Skhiri gives Cologne a much-needed shot in the arm with first win since March»]. Bundesliga.</ref>. Свой другі галявы дубль гулец зрабіў 1 кастрычніка 2021 году ў хатнім матчы супраць «[[Гройтэр Фюрт|Гройтэра]]». Гэтыя галы дапамаглі клюбу атрымаць перамогу зь лікам 3:1, пры гэтым клюб пасьля самага пачатку трываў паразу зь лікам 0:1<ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/cologne-greuther-furth-live-line-ups-stats-green-modeste-itten-hector-kainz-17455 «Ellyes Skhiri double as Cologne come from behind to beat Greuther Fürth»]. Bundesliga.</ref>. 5 ліпеня 2023 году Схіры падпісаў чатырохгадовы кантракт франкфурцкім «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахтам]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://profis.eintracht.de/news/ellyes-skhiri-wird-adlertraeger-151526|загаловак=Ellyes Skhiri wird Adlerträger|выдавецтва=Eintracht Frankfurt|дата публікацыі=05.07.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.kicker.de/nach-vier-jahren-skhiri-verlaesst-koeln-954219/artikel|загаловак=Nach vier Jahren: Skhiri verlässt Köln|выдавецтва=kicker|дата доступу=01.07.2023}}</ref>, а праз тры гады вярнуўся ў «Кёльн»<ref>{{спасылка|спасылка=https://fc.de/aktuelles/news/ellyes-skhiri-kehrt-zum-fc-zurueck|загаловак=Ellyes Skhiri kehrt zum FC zurück|выдавецтва=1. FC Köln|дата публікацыі=21.08.2026}}</ref>. === Міжнародная === Праз паходжаньне сваіх бацькоў гулец меў права выступаць за [[Зборная Тунісу па футболе|зборную Тунісу]]. І такая магчымасьць была скарыстаная, бо Схіры быў выкліканы да складу алімпійскай зборнай Тунісу. У нацыянальнай зборнай гулец дэбютаваў у таварыскім матчы супраць [[Зборная Ірану па футболе|зборнай Ірану]] (1:0) 23 сакавіка 2018 году. У складзе зборнай браў удзел у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянаце сьвету 2018 году]], які ладзіўся ў Расеі<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44342860 «Tunisia World Cup squad: Leicester City's Benalouane in 23-man squad»]. BBC Sport.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Схіры ў складзе [[Зборная Тунісу па футболе|зборнай Тунісу]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Туніс}}; |Туніс на ЧС-2018 |Туніс на КАН-2019 |Туніс на КАН-2021 |Туніс на ЧС-2022 |Туніс на КАН-2023 |Туніс на КАН-2025 |Туніс на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Схіры, Эльес}} [[Катэгорыя:Туніскія футбалісты]] 0dbscl2ppugnrs57b79uqee7f0msk9h 0 253452 2686569 2302926 2026-08-24T17:21:13Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686569 wikitext text/x-wiki {{Унівэрсытэт}} '''Мэдычны ўнівэрсытэт імя Сылескіх Пястаў ва Ўроцлаве''' ({{мова-pl|Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu}}) — [[Польшча|польская дзяржаўная]] [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[унівэрсытэт]]а і спэцыялізацыяй у сфэры [[Мэдыцына|мэдычных навук]], якая знаходзіцца ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]]. == Агульная характарыстыка == Названы ў гонар [[Пясты Сылескія|старэйшай галіны дынастыі Пястаў]]. Займаецца навучаньнем лекараў розных спэцыяльнасьцяў і рознага мэдычнага пэрсаналу ([[фармацэўт]]аў, лябарантаў, дыягностаў, фэльчараў, дыетолягаў, мэдсясьцёр, акушэраў, фізыятэрапэўтаў, мэнэджараў у галіне аховы здароўя і інш.), ажыцьцяўляе пэдагагічную, навуковую і клінічную дзейнасьць. Нягледзячы на тое, што ў яго цяперашнім выглядзе ён існуе з 1950 году, традыцыі мэдычнай адукацыі ўзыходзяць да 1811 году, калі быў створаны [[Уроцлаўскі ўнівэрсытэт|Ўроцлаўскі ўнівэрсытэт]], у які ўвайшоў сярод іншых мэдычны факультэт. Стварэньне асобнага ўнівэрсітэту адбылося ў 1950 годзе пасьля пастановы дзяржаўных органаў [[ПНР]] аб аддзяленьні мэдычных факультэтаў ад унівэрсытэту. Згодна з вэбамэтрычным рэйтынгам унівэрсытэтаў сьвету ўнівэрсытэт займае 1-е месца ў [[Польшча|Польшчы]] сярод мэдычыных унівэрсытэтаў, а ў сьвеце — 1466-е сярод усіх тыпаў ВНУ. == Структура == * Фармацэўтычны факультэт * Лячэбны факультэт * Лячэбна-стаматалягічны факультэт * Факультэт навук аб здароўі == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210729024130/https://www.umed.wroc.pl/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўнівэрсытэту] {{Бібліяінфармацыя}} {{Унівэрсытэты Польшчы}} [[Катэгорыя:Уроцлаў]] [[Катэгорыя:Польскія ўнівэрсытэты]] [[Катэгорыя:Мэдычныя вышэйшыя навучальныя ўстановы|Уроцлаў]] [[Катэгорыя:Польскія мэдычныя ўнівэрсытэты]] na1gue399c8wiv8nwcxnxbdemcbximo 0 258145 2686555 2676581 2026-08-24T14:47:31Z ~2026-46047-83 99693 2686555 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lithuania Proper (1770-79).jpg|значак|Падзел Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага з мапы 1770-х гадоў: [[Літва|Сапраўдная Літва]] ({{мова-en|Lithuania Proper|скарочана}}) складаецца зь «Літоўскіх ваяводзтваў» і «[[Белая Русь|Літоўскай або Белай Русі]]», тым часам [[Жамойць]] падаецца асобна ад Літвы — паміж роднаснымі [[Жамойты|жамойтам]] [[Інфлянты|Інфлянтамі]] і [[Курляндыя]]й]] '''Летувізацыя'''<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 387.</ref><ref name="Zajkouski-1993-70">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 70.</ref><ref>Крывія. Выданьне беларускае дыяспары ў Чэхіі. [https://kamunikat.org/?pubid=25495 № 28]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2013.</ref> — палітыка насаджэньня [[Летувіская мова|летувіскай (гістарычнай жамойцкай) мовы]] і культуры сярод не[[Жамойты|жамойцкага]] насельніцтва колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з пашырэньнем на яго сканструяванай новай ідэнтычнасьці [[Летувісы|летувісаў]], а таксама [[Прапаганда|прапаганды]] летувіскай [[Шавінізм|шавіністычнай]] інтэрпрэтацыі гісторыі ВКЛ. Складаецца зь некалькіх кампанэнтаў, у тым ліку атаясамліваньня гістарычных [[Літва|Літвы]] і [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] з сучаснымі [[Летува|Летувой]] і [[летувісы|летувісамі]], перакручваньня традыцыйных гістарычных назваў мясцовасьцяў і імёнаў людзей у іншых мовах паводле іх формаў зь летувіскай мовы, [[Дэнацыяналізацыя|дэнацыяналізацыі]] жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (празь іх частковую [[палянізацыя|палянізацыю]]{{Заўвага|Гісторык [[Вітаўт Чаропка]] зьвяртае ўвагу на ранейшы (яшчэ часоў Расейскай імпэрыі) прапагандысцкі прыём палянізацыі ліцьвінаў-каталікоў, празь які многія віленскія ліцьвіны сталі «палякамі»: «''будзеш беларус — значыць, гвалтам зробяць праваслаўным. Калі хочаш застацца каталіком, то мусіш казаць, што (ты) паляк, бо наша вера польская, а не беларуская ці іншая якая''»<ref>Калубовіч А. Крокі гісторыі. — Беласток — Вільня — Менск, 1993. С. 72.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 80.</ref>}} або [[русіфікацыя|русіфікацыю]]) з паступовым пераводам адукацыі і [[Сродак масавай інфармацыі|мас-мэдыя]] на летувіскую мову дзеля [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыі]] мясцовага насельніцтва летувісамі<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 381—383, 386—389.</ref>. [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе Літва (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь Белай Русьсю (''Russia Bianca''), тым часам Жамойць (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Умовы для летувізацыі склаліся па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксіі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыяй]], калі адбылося замацаваньне назвы «Літва» за [[Жамойць|Жамойцю]] і [[Жамойты|жамойтамі]]<ref name="Kraucevic-1993">[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref>. Дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|жамойцкага нацыянальнага абуджэньня]] дзеля забесьпячэньня свайму руху гістарычнай асновы выкарысталі — у якасьці [[Этнас|этнічнай]] — назву старажытнай [[ліцьвіны|літоўскай (беларускай)]] дзяржавы, а ня ўласнага [[Жамойцкае староства|Жамойцкага княства]] (якое не асацыявалася з уяўленьнямі пра разьвітую старажытную дзяржаўнасьць)<ref name="Kraucevic-1993"/>. На згоду і пры падтрымцы расейскіх уладаў, [[Імпэрыялізм|імпэрскім]] інтарэсам якіх адпавядала прывязваньне гісторыі ВКЛ да нашчадкаў [[Балтыйскія мовы|балтыйскай]] меншасьці, а не [[Беларусы|беларусаў]], летувісы выбудавалі міт пра ВКЛ як выняткова летувіскую дзяржаву<ref name="Arlou-2012-348">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.</ref>. Гэты міт стаў падмуркам, на якім летувіскія дзеячы пачалі будаваньне новай летувіскамоўнай «Літвы»<ref name="Katlarcuk-2003">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20110721203044/http://arche.bymedia.net/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref>. Прэтэнзіі Летувы на пераемнасьць з ВКЛ падмацавала атрыманьне ёй старажытнай літоўскай сталіцы [[Вільня|Вільні]] і сталічнага [[Віленскі край|Віленскага краю]] — насуперак волі мясцовага насельніцтва — у выніку [[Дамова аб ненападзе між Нямеччынай і Савецкім Саюзам|злачыннай змовы]] паміж [[сталін]]скім [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[гітлер]]аўскім [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] у пачатку [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]<ref name="Arlou-2012-381">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 381.</ref>. Савецкія ўлады дазволілі летувісам нацыяналістычную ідэалёгію, заснаваную на міце пра ВКЛ як «старажытную летувіскую дзяржаву» (адначасна ўчыняючы [[Русіфікацыя Беларусі|этнацыд беларусаў]] — па [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі#Гістарыяграфія|фізычным вынішчэньні беларускай гістарыяграфіі]]), што засьведчыла ўнікальнасьць і вынятковасьць становішча [[Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Летувы]] ў параўнаньні зь іншымі савецкімі рэспублікамі<ref name="Katlarcuk-2003"/><ref name="Kascian-2009">Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.</ref><ref name="Snyder-2003-93-95">{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93, 95.</ref>. Па [[Распад СССР|распадзе СССР]] заснаваная на мітах і стэрэатыпах гістарычная навука працягвае выступаць часткай дзяржаўнай ідэалёгіі Летувы<ref name="Kascian-2009"/><ref name="Antonau-2001">Антонаў А. [https://web.archive.org/web/20100413114803/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/08/padr.htm Беларусь і беларусы ў літоўскіх школьных падручніках па гісторыі (1993—2000)] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 8, сшытак 1—2 (14—15), 2001.</ref>, што знаходзіць падтрымку ў [[Расея|Расеі]]<ref name="Kraucevic-2006">[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/transcript/774575.html Кніга Гудавічуса — праява летувіскай гістарычнай экспансіі ў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 8 кастрычніка 2006 г.</ref>{{Заўвага|Аналітык [[Арцём Шрайбман]] зьвяртае ўвагу на тое, што калі ў рэчышчы імітацыі «мяккай [[Беларусізацыя|беларусізацыі]]» ў Беларусі паставілі помнікі асобным вялікім літоўскім князям (Альгерду ў Віцебску і Гедзіміну ў Лідзе), то яму за тыдзень патэлефанавалі журналісты з Расеі і зь Летувы з адным і тым жа пытаньнем і адной і той жа заклапочанасьцю, у фармаце: «''А што гэта там у вас нацыяналізм галаву падымае?''»<ref>[https://nashaniva.com/342686 Шрайбман мяркуе, што пытанне «Пагоні» можа стаць праблемным у адносінах Беларусі і Літвы ў будучыні], [[Наша Ніва]], 13 траўня 2024 г.</ref>}}. == Перадумовы == [[Файл:Provincia S. Joachimi Ord. Excalc. SSS Trinitatis Red. Capt. post introductionen Religiosor sui Ordinis A.D. 1684 in Regnum Poloniae et M.D. Lith.jpg|значак|Мапа [[Ордэн трынітарыяў|трынітарскіх]] [[кляштар]]аў у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе пад назвай «Жамойць» ({{мова-la|Samogitia|скарочана}}) аб’ядноўваюцца землі [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]] і [[Самбія|Самляндыі]], каля 1748 г.]] === Прусія === {{Асноўны артыкул|Малая Летува|Жмогусы|Жамойты}} [[Файл:Samland-Samogitie-Semigallo (1768).jpg|значак|Жамойць: пруская (Samland) і літоўская (Samogitie), і прылеглая [[Зэмгалія]] (Semigallo), 1768 г.]] У сярэдзіне XVI ст. у [[Самбія|прускай частцы]] [[Жамойць|Жамойці]], названай пазьней [[Малая Летува|«Малой Летувой»]], пры падтрымцы нямецкіх уладаў [[Прусія|Прусіі]] пачалося летувіскае кнігадрукаваньне (прытым на летувіскай мове дагэтуль не існавала рукапіснай кніжнасьці і, увогуле, пісьменства<ref name="Nikalajeu-2009-81">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 81.</ref>). Як зазначае беларускі гісторык [[Іван Саракавік]] (у чым пагаджаецца з дасьледнікам [[Іван Ласкоў|Іванам Ласковым]]<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // Літаратура і мастацтва, № 19, 1993. С. 15.</ref>), «''Жамойць сталі называць Літвой немцы ва Ўсходняй Прусіі, якія выдавалі на жамойцкай мове значную колькасьць пратэстанцкай літаратуры. Нямецкая ж навуковая літаратура карысталася вялікім аўтарытэтам у Расеі. Так і ў расейскай навуцы пачалі сьцьвярджаць, што жамойты — гэта тое ж, што і літва''»<ref>Саракавік І. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}: Современная школа, 2006. [https://books.google.by/books?id=5hghAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiB2OLzpNH5AhW4wAIHHeVACXYQ6AF6BAgDEAI С. 116].</ref><ref>Саракавік І. Беларусазнаўства. — {{Менск (Мінск)}}: Веды, 1998. [https://books.google.by/books?id=JOYvAAAAMAAJ&q=%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D1%86%D1%8B&dq=%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D1%86%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiwyfTno9H5AhXG1qQKHV6HAF4Q6AF6BAgKEAI С. 41].</ref>. Яшчэ ў 1855 годзе мовазнаўца [[Станіслаў Мікуцкі]] зьвярнуў увагу на тое, што народжаны ў [[Магілёў|Магілёве]] лінгвіст і лексыколяг [[Фёдар Шымкевіч]] у сваёй фундамэнтальнай працы «Корнеслов русского языка, в сравнении со всеми главными славянскими наречиями и 24 иностранными языками» (1842 год) азначыў летувіскія словы, выпісаныя з адзінага выдадзенага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] слоўніка летувіскай мовы [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]], як прыналежныя да «самагіцкай мовы», а з выдадзенага ў Прусіі слоўніка Філіпа Руіга (у назове якога летувіская мова па-нямецку азначалася як «літоўская», {{мова-de|«Littauisch-Deutschen und Deutsch-Littauischen Lexicon»|скарочана}}) — як прыналежныя да «літоўскай мовы», хоць ужо за часамі Мікуцкага афіцыйная лінгвістычная навука, наадварот, вызначала мову першага слоўніка як [[Аўкштайты|«уласна літоўскую»]], а другога — як «жамойцкую»<ref>Известия Императорской Академии наук по Отделению русского языка и словесности. Т. 4. — СПб., 1855. [https://books.google.by/books?id=qn1FAAAAcAAJ&pg=PA109&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjD4_-uiIv6AhX2RvEDHbT6Dro4jAEQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 110].</ref> (сучасная летувіская лінгвістыка вызначае мову прускіх выданьняў як «заснаваную на заходнежамойцкім дыялекце»<ref name="Dziarnovic-2012">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.</ref>). Тым часам беларускую мову Фёдар Шымкевіч азначыў «[[Ліцьвіны|літоўска]]-[[Русіны|рускай]]»<ref>Шимкевич Ф. Корнеслов русского языка, сравненного со всеми главнейшими славянскими наречиями и с двадцатью четырьмя иностранными языками: удостоен Демидовской премии / сост. Федором Шимкевичем. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1842. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/63236-ch-1-1842#mode/inspect/page/17/zoom/4 С. XVII].</ref>. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''» (1580 г.)<ref name="Lebedys-1976-111">Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>]] Да выдадзенага ў Прусіі катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 год), які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, прымяркоўваюць<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.</ref> першае [[Ліцьвіны#Балтыйская (неславянская) літоўская мова|дакладнае]] азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] (6 чэрвеня 1580 году): «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизм по жомоитъску друкованыи''»}}<ref name="Lebedys-1976-111"/>. [[Файл:Mikaloiaus Daukszos, Kanoniko Bažniczios Zemaiyciu, iog esus anas perguldis ii Zemaytiszkay (1605).jpg|значак|Прадмова да надрукаванага ў 1605 годзе ў Вільні летувіскага катэхізму, дзе ананімны аўтар сьцьвярджае, што першы надрукаваны ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі катэхізм [[Мікалай Даўкша|Мікалая Даўкшы]] быў на жамойцкай мове]] Упершыню назву «летувіская мова» ({{мова-lt|«Lietuwiſchka [ließuwi]»|скарочана}} — «''літоўская мова''») у назове кнігі, выдадзенай на мове [[Жамойты|жамойтаў]] (дакладней — яе ''літоўскім дыялекце''), выкарысталі ў 1579 годзе народжаныя на [[Жамойцкае староства|літоўскай Жамойці]] выхаванцы [[Кёнігзбэрг|Кёнігзбэрскай]] акадэміі — былыя [[Палітонім|палітычныя]] «літоўцы» (жыхары Вялікага Княства Літоўскага), якія [[Эміграцыя|эмігравалі]] ў Прусію. Гэта адбылося па сьмерці заснавальніка акадэміі і ініцыятара летувіскага кнігадрукаваньня герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]]<ref name="Panucevic-2014-273">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.</ref>, пляменьніка [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], хоць і яго супраціўніка<ref name="Nikalajeu-2009-82">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.</ref>. Выкарыстаньне летувіскай мовы ў Прусіі дзеля пашырэньня [[лютэранства]] сярод летувісаў прымусіла зьвярнуцца да гэтай мовы [[Езуіты|езуітаў]] — галоўных дзеячоў [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім, што прычыніліся да друкаваньня летувіскамоўных кніг у [[Вільня|Вільні]]<ref name="Nikalajeu-2009-82">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] адзначае, што менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці сьпярша ў Прусіі, а потым і ў Вільні (з 1595 году) мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»<ref name="Urban-2001-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.</ref>. === Рэч Паспалітая === {{Асноўны артыкул|Жамойць}} {{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}} Апроч дзейнасьці жамойцкіх і нямецкіх кніжнікаў у Прусіі, гісторык [[Вацлаў Пануцэвіч]] адзначае наступныя чыньнікі, якія спрыялі частковаму (супярэчліваму і праз гэта даволі заблытанаму) пашырэньню ў Вялікім Княстве Літоўскім [[Ліцьвіны#Літоўская мова|тэрміна «літоўская мова»]] на ''літоўскі дыялект'' мовы жамойтаў, нягледзячы на адначаснае захаваньне адасобленасьці [[Жамойць|Жамойці]] ад [[Літва|Літвы]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 274—277.</ref>: * заняпад [[Старабеларуская мова|літоўскай (беларускай)]] каталіцкай традыцыі пры пераходзе магнатаў у [[кальвінізм]] і [[арыянства]]; * узвышэньне [[Польская мова|польскай мовы]] ў выніку [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і яе пранікненьне ў Вялікае Княства Літоўскае празь [[Люблінская унія|Люблінскую унію]]; * сьмерць апошняга зь [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]]; * узмацненьне [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з узвышэньнем [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] па заняцьці туркамі [[Канстантынопаль|Канстантынопалю]]; * празьмернае захапленьне [[Літоўская мітраполія|праваслаўнымі ліцьвінамі]] [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] як «сапраўднай» і «годнай [[праваслаўе|праваслаўя]]». [[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] (1690 год) пераклад [[Папа|папскай]] булы на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «уласнымі літоўцамі»]] Гісторык [[Анатоль Грыцкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў XVI ст. дзеля абгрунтаваньня правоў маскоўскіх князёў на землі сучасных [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Ўкраіны]] ў Маскоўскай дзяржаве стварылі міт пра «літоўскую» (г. зн. жамойцкую, летувіскую) заваёву [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]], які ўпершыню зьявіўся ў літаратурна-публіцыстычным творы «Сказание о князьях владимирских»<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Прадмова // Ермаловіч Мікола. Выбранае / Уклад., камент. К. Цвіркі. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2010. С. 7.</ref>. Як паказвае гісторык [[Мікола Хаўстовіч]], адной з спробаў абараніцца ад ідэалягічных нападаў Маскоўскай дзяржавы (яшчэ за панаваньнем там нашчадкаў [[Рурык]]а) стала зьяўленьне ў самім Вялікім Княстве Літоўскім [[Палямонавічы|легенды пра Палямона]], якая сьцьвярджала паходжаньне [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] ад рымскіх нобіляў, а ня кіеўскіх ([[Русь|рускіх]]) князёў, а Літоўскай дзяржаўнасьці — ад [[Рымская імпэрыя|Рымскай]], што ўрэшце прывяло да павелічэньня значнасьці неславянскай часткі Вялікага Княства Літоўскага — Жамойці, а ў XVIII—XX стагодзьдзях гісторыкі і палітыкі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] выкарысталі гэтую ідэю разам зь мітам пра «літоўскую» заваёву беларускіх земляў дзеля расейскай імпэрскай канцэпцыі: нібы праз тое, што неславяне ([[балты]]) калісьці захапілі славянскія землі, заваёва («вяртаньне») гэтых земляў Расеяй ёсьць аднаўленьнем гістарычнай справядлівасьці<ref>[[Мікола Хаўстовіч|Хаўстовіч М.]] Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кніга другая. — {{Менск (Мінск)}}: Кафедра гісторыі беларускай літаратуры БДУ, 2000. С. 6.</ref>. Зьяўленьне тэорыі пра «рымлянскае паходжаньне» ліцьвінаў і жамойтаў (хоць гістарычная адасобленасьць жамойтаў тут выявілася ў асобнай вэрсіі свайго «рымлянскага паходжаньня», адрознай ад легенды пра Палямона для ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 17—18.</ref>) як адну з прычынаў пашырэньня назвы «літоўская мова» на мову жамойтаў адзначае гісторык [[Павал Урбан]]<ref name="Urban-1972">[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.</ref>. Яшчэ ў 1869 годзе [[Ігнат Казлоўскі]] зьвяртаў увагу на тое, што папулярызацыя летувіскай мовы і культуры ў Вялікім Княства Літоўскім пачалася па Люблінскай уніі (1569 год), а асноўную ролю ў ёй адыграў [[Езуіты|ордэн езуітаў]] — а менавіта «польская партыя» ў ім. Галоўны матыў апошніх гэты дасьледнік бачыў у жаданьні [[Палякі|палякаў]] зьнішчыць моўна-культурныя повязі паміж ліцьвінамі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]{{Заўвага|Шматлікія сьведчаньні на карысьць таго, што ў XV—XVI стагодзьдзях у ВКЛ адбылося сьціраньне этнічнай мяжы паміж русінамі і ліцьвінамі зь іх поўнай этнічнай інтэграцыяй, прыводзіць гісторык Павал Урбан<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 85.</ref>, а гісторык Вацлаў Пануцэвіч зьвяртае ўвагу на сьведчаньне з XVII ст., што «''літоўская мова ёсьць настолькі пашыранай у Русі, што літоўскую мову называюць рускай і рускую — літоўскай''»<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 278.</ref>}} дзеля іх [[Палянізацыя|палянізацыі]] і [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыі]]<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. 4, кн. 12, 1869. С. [https://books.google.by/books?id=1pIZAAAAYAAJ&pg=RA8-PA243-IA28&dq=%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%8C+%D0%B6%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F+%D1%81%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixnpuM_tD5AhUGgv0HHQ7PAJ8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%8C%20%D0%B6%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%20%D1%81%D1%8A%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D1%8E&f=false 87]—89, 92—93.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|101|Dictionarium Polono-Latino-Lothavicum opus posthumum (Dictionary of the Polish-Latin-Latvian languages) by Georgs Elgers, Vilnius, 1683.jpg|113|Адзіны выдадзены ў ВКЛ летувіскі слоўнік «Слоўнік трох моваў», у якім не падаецца назва трэцяй (летувіскай) мовы, і выдадзены таксама пры Віленскай езуіцкай акадэміі першы латыскі слоўнік з дакладным азначэньнем моваў — «Слоўнік польска-лацінска-латыскі»}} Першай кнігай, выдадзенай па-летувіску ў Вялікім Княстве Літоўскім (і адначасна першым яўным азначэньнем летувіскай мовы ў ВКЛ менавіта як «літоўскай»), стаў выкананы ў 1595 годзе дзеячом [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] [[Мікалай Даўкша|Мікалаем Даўкшам]] пераклад з польскай мовы на летувіскую «Катэхізму» езуіта Якуба Лядэсмы. Прытым, хоць у прадмове Даўкша сьцьвярджаў, што зрабіў пераклад «''на ўласную мову нашу летувіскую''», аднак у прадмове да перавыданьня 1605 году ўжо ананімны перакладнік сьцьвярджаў, што папярэднік пераклаў катэхізм на жамойцкую мову і таму летувісы скардзіліся: «''ня маем катэхізму летувіскага''»<ref name="Sviazynski-2005-209">[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 209.</ref>. Адзіным выдадзеным на тэрыторыі ВКЛ да канца XVIII стагодзьдзя слоўнікам летувіскай мовы стаў «Слоўнік трох моваў» езуіта [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>Schmalstieg W. R. [https://web.archive.org/web/20090530141220/http://www.lituanus.org/1982_1/82_1_03.htm Early Lithuanian Grammars] // Lituanus. Vol. 28, Nr. 1, 1982.</ref> (выйшаў з друку каля 1620 году ў [[Вільня|Вільні]] і перавыдаваўся ў 1629, 1631, 1642, 1677, 1713 гадох), у якім, аднак, не падавалася назвы трэцяй (летувіскай) мовы<ref>Szyrwid K. [https://books.google.by/books?id=-PZPAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Dictionarium trium linguarum]. — Vilna, 1713.</ref> (хоць выдадзены ў 1683 годзе таксама пры Віленскай езуіцкай акадэміі першы друкаваны слоўнік [[Латыская мова|латыскай мовы]] дакладна падаваў назву гэтай мовы ўжо ў самім сваім назове — «Dictionarium Polono-Latino-Lottavikum…»), вынікам чаго стала наступнае дадатковае азначэньне ў шэрагу навуковых працаў XIX ст.: «''польскі, лацінскі і жамойцкі''» ({{мова-la|Poln. Lat. et Samogiticae|скарочана}}<ref name="Kiopen-1827-103">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб, 1827. С. 103.</ref><ref>Adelung J. H. Mithridates, oder allgemeine Sprachenkunde. Band 2. — Berlin, 1809. [https://books.google.by/books?id=o6kKAQAAIAAJ&pg=PA709&dq=Dictionarium+trium+linguarum+Samogiticae&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisnYrN2uj0AhVeiv0HHY3MDIgQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Dictionarium%20trium%20linguarum%20Samogiticae&f=false S. 709].</ref><ref>Magazin, herausgegeben von der Lettisch-Literarischen Gesellschaft. — Mitau, 1828. S. 65.</ref>, {{мова-de|Das lateinisch-polnisch-samogitische Wörterbuch|скарочана}}<ref>Winkelmann E. Bibliotheca Livoniæ historica. — St. Petersburg, 1870. [https://books.google.by/books?id=IdXEOzDAQz4C&pg=PA45&dq=in+samogitischen+sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiw1-eptun1AhUxSPEDHQJbB544ggEQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=in%20samogitischen%20sprache&f=false S. 45].</ref>) — як і ў некалькіх каталёгах бібліятэк на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага ({{мова-pl|«Synonima Polsko Łacinsko Żmuycka»|скарочана}} ў [[Вільня|Вільні]]<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 120.</ref>, {{мова-la|«Synonyma Latino-Polono-Samogitica»|скарочана}} ў [[Слонім]]е<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WxIHAQAAIAAJ&dq=%C5%BCmudzki+vie%C5%A1ajame&focus=searchwithinvolume&q=synonyma+latino P. 115].</ref>, {{мова-pl|«Dykcyonarz Łacinsko-polski i Zmudzki»|скарочана}} ў [[Крэтынга|Крэтынзе]]<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 186.</ref>), тым часам у каталёзе бібліятэкі Віленскага езуіцкага навіцыяту (1748 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 117.</ref> і ў кнізе езуіцкага гісторыка [[Станіслаў Растоўскі|Станіслава Растоўскага]] (1768 год) гэты слоўнік азначаўся як «літоўскі»{{Заўвага|{{мова-la|«Dictionarium Polono Latino Lituanicum»|скарочана}}}}. Першая на тэрыторыі ВКЛ летувіская [[граматыка]] выйшла ў 1737 годзе пры Віленскай езуіцкай акадэміі і мела назву «''Лучнасць моваў Літвы, апісаная паводле граматычных законаў галоўнага дыялекту гэтага княства. І да карыстаньня старанным нэа-[[Палямонавічы|палямонам]] прызначаная з дазволу старэйшых''»<ref>[https://web.archive.org/web/20230106184619/http://www.litviny.net/104310881072108410721090108010821080-1089108310861074107210881080-10861087108010891072108510801077-11031079109910821072.html Граматыкі і слоўнікі летувіскай мовы паводле крытыка канцэпцыі літвінізму летувіскага гісторыка Томаса Баранаўскага]{{ref-ru}}</ref> ({{мова-la|Universitas Linguarum Litvaniae in Principali Ducatus Ejusdem Dialecto Grammaticis Legibus Circumscripta. & in obsequium Zelorum Neo-Palaemonum Ordinata Permissu Superiorum|скарочана}}). Як і ў выпадку выдадзенага езуітамі слоўніка, праз фактычны брак у назове граматыкі назвы летувіскай мовы (хоць выдадзеная таго ж году граматыка латыскай мовы дакладна пазначала назву мовы ў назове — «Lotavica Grammatica…») у [[Рыга|рыскім]] навуковым выданьні 1844 году яе азначылі як «граматыку жамойцкай мовы» ({{мова-de|«eine Grammatik der schamaitischen (schmudischen) Sprache»|скарочана}})<ref>Magazin, hrsg. von der Lettisch-Literärischen Gesellschaft. Band 7, 1844. [https://books.google.by/books?id=xOtOAAAAcAAJ&pg=RA2-PA31&dq=schamaitischen+sprache&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBp7b-8Ob1AhUOP-wKHTPfB244FBDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=schamaitischen%20sprache&f=false S. 31].</ref>. Прытым азначэньне выдаўцамі-езуітамі жамойцкай (летувіскай) мовы як «''галоўнага дыялекту Літвы''» абсалютна не адпавядала рэчаіснасьці, што прызнае летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]]: напраўду, палітычная, эканамічная, сацыяльная і культурная сытуацыя ў ВКЛ не была прыхільнай да летувіскай мовы, якая была загнаная «''ў найніжэйшую клясу ва ўласнай айчыне''» — «''для летувіскай мовы сытуацыя была катастрафічнай, ёй не давалі разьвівацца, выштурхоўвалі з агульнага ўжытку ды й друкаваць пісьмовыя тэксты па-летувіску было цяжка''»<ref>Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 244.</ref><ref name="Kascian-2009"/>. Першы летувіскі [[Буквар|лемантар]] у ВКЛ выйшаў з друку паміж 1759—1761 гадамі (захаваліся выданьні 1763 і 1766 гадоў) і меў назву «''Навука чытаньня пісьма польскага для малых дзетак''» ({{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} = {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}}){{Заўвага|У выданьні 1783 году ён застаўся бяз польскай моўнай часткі і польскага назову, але ўжо з пазначэньнем у назове «''летувіскага пісьма''»: «''Навука чытаньня пісьма летувіскага для малых дзетак''» ({{мова-lt|Moksłas skaytima raszta lietuwiszka dieł mazu wayku|скарочана}})<ref name="Dziarnovic-2011"/>, тым часам у каталёзе бібліятэкі кляштару бэнэдыктынак у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] ([[Пінскі павет|Піншчына]]), складзеным паміж 1783—1790 гадамі, асобнік летувіскага лемантара азначылі як «''Мокслас або лемантар жамойцкай мовы''» ({{мова-pl|«Moksłas czyli Elementarz Zmudzkiego Ięzyka»|скарочана}})<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 183.</ref>, таксама ў складзеным [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіяй]] у 1773—1774 гадох інвэнтары Віленскай езуіцкай акадэміі адзначалася 100 асобнікаў «''жамойцкага лемантара''» ({{мова-pl|«Elementarz żmudzki»|скарочана}})<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 266.</ref>. Апроч таго, «жамойцкімі» ({{мова-pl|«Elementarz żmudzki»|скарочана}}) азначаліся перавыданьні гэтага лемантара ў першай палове XIX стагодзьдзя<ref>Lietuvos TSR bibliografija. T. 1. — Vilnius, 1969. P. 269.</ref>}}. Тым часам існуюць зьвесткі, што яшчэ ў 1752 годзе ў Віленскай друкарні францішканаў выдалі «Лемантар жамойцкі», аднак яго асобнікі не захаваліся да сёньня<ref name="Dziarnovic-2011">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.</ref>. {{Падвойная выява|справа|PEDELIS MIROS Saldźiausi medi Kriźiaus JESUSA Pona Sawimp turis inriszta (in Lithuanian language) by Vincentas Karafa, Vilnius, 1746.jpg|89|Ziwatas Pona yr Diewa musu Jezusa Christusa... o dabar wieł… Ziamaytyszka ysztumocitas yr drukowatas (1787).jpg|125|Летувіскія кнігі (Вільня, 1750 г. і [[Супрасьля]], 1787 г.), мова якіх на вокладках азначаецца як жамойцкая}} Сярод летувіскіх кніг XVIII ст., друкаваных у Вільні, [[Варшава|Варшаве]] і [[Супрасьля|Супрасьлі]], большасьць азначаліся як выдадзеныя на «жамойцкай мове» («мове жамойтаў»), а адзіную кнігу, дзе ў назове сьцьвярджалася «літоўская мова», выдалі ў 1772 годзе ў друкарні Віленскай езуіцкай акадэміі. Увогуле, факт масавага і традыцыйнага называньня ў Вялікім Княстве Літоўскім мовы летувісаў (у тым ліку мовы [[Прускія летувісы|прускіх жамойтаў]] у г. зв. «[[Малая Летува|Малой Летуве]]»{{Заўвага|Хоць у Прусіі мову жамойтаў з 1579 году пачалі называць выняткова «літоўскай», аднак пры перадруку ў Расейскай імпэрыі пруска-летувіскай кнігі «Prastas Pamokslas per Klausimus ir per Atsakymus» (упершыню выйшла з друку ў 1780 годзе, без пазначэньня ў назове і тэксьце назвы мовы) яе новы выдавец, выхадзец з колішняй Рэчы Паспалітай Ян Юры Ляховіч азначыў гэтую кнігу як «''на чыстую жамойцкую мову... перакладзеную''» ({{мова-lt|«ant czista zemajtiszka Liežuwy... iszgulde»|скарочана}})<ref>Biržiška V. Aleksandrynas: senųjų lietuvių rašytojų, rašiusių prieš 1865 m., biografijos, bibliografijos ir biobibliografijos. T. 2. — Čikaga, 1963. [https://archive.org/details/birziska-aleksandrynas-t.-2-1963_202012/page/153/mode/2up?q=zemajtiszka P. 154].</ref>}}) ''жамойцкай'' засьведчылі: нямецкі філёляг і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Абрагам Пэнцэль||de|Abraham Jakob Penzel}} у «Journal zur Kunstgeschichte und zur allgemeinen Litteratur» (1781 год) — "''…шмат ["літоўскіх" кніг, якія аўтар прывёз у мясцовую бібліятэку з [[Кёнігзбэрг]]у] дадалося зь Вільні <…> дзе яна ["літоўская мова" — паводле прускіх кніг] называецца жамойцкай, бо гэтай мовай гавораць не ўва ўсім Вялікім Княстве Літоўскім, а толькі ў яго правінцыі, якая завецца Жамойцю''"{{Заўвага|{{мова-de|«Ich habe viel Litauisches, Lettisches, und Estonisches aus Königsberg mitgebracht; die zwey letztern Fächer nicht, aber das erstere sehr stark aus Wilna vermehrt, welches um desto merkwurdiger ist, weil das Litauische, welches man hier spricht, (man nennt es Samogitisch, weil diese Sprache nicht im ganzen Großherzogthum Litauen, sondern nur in der Provinz, die den Nahmen Schamaiten, Samogitia, führt, gesprochen wird,) merklich vom preußischen Dialekt abweicht, und theils mit rußischen, theils lettischen Worten durchspickt ist»|скарочана}}}}<ref>Journal zur Kunstgeschichte und zur allgemeinen Litteratur. 10. Theil, 1781. [https://books.google.by/books?id=mslbAAAAcAAJ&pg=PA236&dq=man+nennt+es+Samogitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi3ytrc5uj0AhUBh_0HHQKID4MQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=man%20nennt%20es%20Samogitisch&f=false S. 236].</ref> — і нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Фатэр||en|Johann Severin Vater}} у сваёй працы «Die Sprache der alten Preussen» (1821 год) — "''У мясцовасьцях, дзе жылі надровы і скалвы ["Малая Летува"]… да гэтага часу захавалася літоўская мова; там ёсьць друкаваныя біблія, граматыкі, слоўнікі, і менавіта яна вядомая ў пэўнай ступені выняткова пад імем літоўскай, у той час як у колішнім Вялікім Княстве Літоўскім мае назву жамойцкай''"{{Заўвага|{{мова-de|«In den Gegenden, wo ehemals die Nadrauer und Schalauer wohnten, d. i. von Memel, Tilse, Ragnit, Insterburg bis Gumbinnen, hat sich noch bis auf den heutigen Tag der Gebrauch der Litthauischen Sprache erhalten; die Bibel, Sprachlehren, Wörterbücher sind in derselben gedruckt, und sie ist es, welche gewissermassen ausschliesslich unter dem Namen der Litthauischen bekannt ist, während die des ehemals Grossherzogl. Litthauens den Namen der Schamaitischen führt»|скарочана}}}}<ref>Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=bpJJAAAAcAAJ&pg=PR12&dq=den+Namen+der+Schamaitischen&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiSldqi1ej0AhVvgf0HHchpCSEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=den%20Namen%20der%20Schamaitischen&f=false S. XII].</ref>). Пра папулярнасьць разуменьня нелетувіскім жыхарствам ВКЛ мовы летувісаў як жамойцкай, сярод іншага, сьведчаць каталёгі літоўскіх бібліятэк: пры [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|Віленскім францішканскім кляштары]] (1797 год), дзе захоўваўся вялікі збор летувіскіх кнігаў<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 180.</ref> — «Каталёг кніг у мовах жамойцкай, рускай, габрэйскай, арабскай, грэцкай і нямецкай» ({{мова-pl|Katalog ksiąg w Języku Zmudzkim, Ruskim, Hebrayskim, Arabskim, Greckim i Niemieckim|скарочана}})<ref>Lietuvos TSR aukstuju mokyklu mokslo darbai. Nr. 33—34, 1998. [https://books.google.by/books?id=szAPAQAAMAAJ&q=jezyku+zmudzkim&dq=jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwzd_A7OH0AhUSSvEDHQBMA0cQ6AF6BAgMEAI P. 33.]</ref>, пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] (1772 год), дзе адзіная цалкам летувіская кніга азначалася як выданьне на «жамойцкай мове» ({{мова-la|«Samogitico idiomate»|скарочана}})<ref>Catalogus Auctorum Ordine Alphabetico dispositus in Bibliotheca Collegii Academiae Vilnensi S. I. reperibilium. — Vilnae, 1772. [https://virtus.mb.vu.lt/en/p/69/ P. 69].</ref>, пры [[Касьцёл Сьвятой Барбары і кляштар трынітарыяў (Берасьце)|Берасьцейскім трынітарскім кляштары]], дзе адзіная кніга на летувіскай мове азначалася як «жамойцкая кніга»<ref>Pacevičius A. Vienuolynų bibliotekos Lietuvoje 1795—1864 m. — Vilnius, 2005. P. 184.</ref>, ды іншыя. У адказ на падобныя сьведчаньні Зігмас Зінкявічус высоўвае гіпотэзу, нібы ўсходні варыянт летувіскай мовы — «пісьмовая літоўская мова» (у адрозьненьне ад заходняга варыянту летувіскай мовы — «пісьмовай жамойцкай мовы», беспасярэднім працягам якой стала сучасная летувіская мова) — цалкам зьнік яшчэ ў пачатку XVIII стагодзьдзя<ref>Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 245.</ref><ref name="Kascian-2009"/>. {{Падвойная выява|справа|Ziemaytiszki (1793).jpg|106|Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|108|Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні ў 1793 годзе}} Сучасны менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''[[Балтыйскія мовы|Балтыйская]] тэорыя не адлюстроўвае ніякія гістарычныя рэаліі, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня езуітаў проці літоўскай Рэфармацыі і палітычнай моцы літоўскага гаспадарства. Разам з разбуральнай праграмай Контрарэфармацыі, распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] [[Германскія мовы|германскае]] шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі [[Вільня|Вільні]] на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай ([[Старабеларуская мова|беларускай]] — мове [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] У гістарычных крыніцах XVII—XVIII стагодзьдзяў пашырылася азначэньне жыхароў пераважна [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (яе заходняй часткі) як [[Старалітва|«старалітвы» («старой літвы», «стараліцьвінаў»)]], прытым неаднаразова адзначалася беспасярэдняя повязь старалітвы з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]: «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}}) ([[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]], 1689 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261—262.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Ваверка]], 1692 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>, «''русіны…, званыя старажытнымі [[Яцьвягі|яцьвягамі]] або іншым імем — па-народнаму „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Ruthenorum…, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Чарнаўчыцы]], 1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref>. Народжаны на [[Падляшша|Падляшшы]] этнограф-[[Ордэн дамініканаў|дамініканін]] Канты Багінскі, які паводле вынікаў сваіх падарожжаў Жамойцю каля 1780 году склаў «Хараграфію або апісаньне сьвятой Жамойці» ({{мова-pl|«Chorografia czyli opisanie Żmudzi świętej»|скарочана}}), зьвяртаў увагу на тое, што жамойты ў тыя часы працягвалі надзвычай зацята трымацца ўласнай мовы і зусім не паддаваліся моўнай асыміляцыі: «''Жамойцкая мова ні сёе, ні тое. Гавораць на ёй у кожным павеце, у кожнай парафіі іначай… Аднак яе гэтак кахаюць жамойты, што зусім ня любяць тых, хто яе ня ведае… Гэта ёсьць найбольшай прычынай простасьці і ня добрай адукацыі жамойцкай моладзі, што ня хоча пакінуць сваёй баламутнай мовы і паказацца на сьвет''»<ref>Athenaeum : pismo poświęcone historyi, literaturze, sztukom, krytyce i.t.d. T. 4, 1845. [https://polona.pl/item/athenaeum-pismo-poswiecone-historyi-literaturze-sztukom-krytyce-i-t-d-oddzial-5-t,MTEwMDEyODg3/138/#info:metadata S. 139].</ref>. А ў 1851 годзе адзначалася, што сярод жамойтаў здаўна бытуе старажытны пахавальны абрад — сьпяваць нябожчыку, што яго больш ня будуць прыгнятаць іншыя народы, у тым ліку ліцьвіны<ref>Przyjaciel Domowy. Nr. 1, 1851. S. 3.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 45.</ref>. Швэдзкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Тунман||en|Johann Erich Thunmann}} у сваёй працы «Дасьледаваньні старажытнай гісторыі некаторых паўночных народаў» (Бэрлін, 1772 год) зазначаў наконт паходжаньня «лецкіх народаў» (летувісаў і латышоў), што паўднёва-заходняя Русь, Літва, большая частка Прусіі і Польшчы былі пачатковым месцам пражываньня славянаў або [[Вэнэды|вэнэдаў]] і што «леты», якія насяляюць частку гэтых краін — гэта «''не асобны народ, не старажытная нацыя, а славяне, зьмяшаныя зь [[Фіна-вугорскія народы|фінамі]] і [[Готы|готамі]]''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die erste betrift den Ursprung der alten Preußen und übrigen Lettischen Völker. Das südwestliche Rußland, Litauen, und der größte Theil von Preußen und Polen, ist der ursprüngliche Wohnsitz der Slawe oder Wenden gewesen. Die Letten, welche jetzt ein Stück von diesen Ländern bewohnen, sind kein eigenes Volk, keine alte Nation, sondern Slawen, vermischt mit Finnen und Gothen»|скарочана}}}}<ref>Thunmanns M. J. Untersuchungen über die alte Geschichte einiger Nordischen Völker. — Berlin, 1772. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=E9hAAAAAcAAJ&q=keine+alte+Nation+Slawen+Finnen+Gothen#v=snippet&q=keine%20alte%20Nation%20Slawen%20Finnen%20Gothen&f=false S. V].</ref>{{Заўвага|Сучасная [[генэтыка]] сьцьвярджае блізкасьць летувісаў і латышоў да [[Фіна-вугорскія народы|фінска-вугорскіх народаў]]: «''хоць балты (латышы і летувісы), у адрознасьць ад нас, фіна-вуграў, гавораць на індаэўрапейскіх мовах, яны паказваюць той жа набор храмасомаў прыкладна з той жа частасьцю, як і фіны, карэлы, эстонцы, [[Саамы|саамы]] ды іншыя фінска-вугорскія групы <…> Адразу за польскай граніцай… ёсьць дзіўная генэтычная мяжа, нягледзячы на тое, што гэтыя дзьве нацыі суседзі… Той жа самы парадокс назіраецца на паўднёвым усходзе: балты і беларусы маюць паміж сабой аналягічную генэтычную сьцяну, і частасьць мутацыі Y-храмасомы ў Беларусі вельмі нізкая''» ({{мова-en|«Although the Balts (the Latvians and Lithuanians) each speak an Indo-European language, unlike us Finno-Ugrians, they exhibit this chromosome pattern roughly as often as do the Finns, the Karelians, the Estonians, the Sámi, and other Finno-Ugrian group. <…> Just across the border in Poland, however, it disappears abruptly. There’s a very striking genetic frontier there… The same paradox exists to the south-east: the Balts and the Belarusians have a similar genetic wall between them, and the frequency of the Y chromosome mutation in Belarus is very low»|скарочана}})<ref>Rislakki J. [https://forum.skalman.nu/viewtopic.php?t=20080&start=150 The Finno-Ugric connection, genetics-wise, could be bigger than imagined] ([https://terijoki.spb.ru/history/templ.php?page=willems&lang=en расейскі пераклад артыкула]) // {{Артыкул у іншым разьдзеле|Helsingin Sanomat||en|Helsingin Sanomat}}. 24.01.2001.</ref>}}. == Расейская імпэрыя == === Атаясамліваньне літоўскага з жамойцкім === {{Асноўны артыкул|Ліцьвякі}} [[Файл:Jistoriję Justinaus parguldę Isz Łotynû kałbôs i Żæmaitiû K. Daugkientys metusî (1798, 1834-36).jpg|значак|Летувіскі пераклад [[Сыманас Даўкантас|Сыманаса Даўкантаса]] «''з лацінскай мовы на жамойцкую''» (1834—1836 гг., з мэтай фальсыфікацыі больш раньняга часу стварэньня падпісаны «1798 г.»)]] Выдадзены ў 1787 годзе афіцыйны агляд [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] (перавыдаваўся ў 1793 годзе), хоць і называў ўтвораныя на [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|анэксаваных]] землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] [[Магілёўскае намесьніцтва|Магілёўскае]] і [[Полацкае намесьніцтва|Полацкае]] намесьніцтвы «[[Белая Русь|Беларусьсю]]», але азначаў жыхароў гэтых намесьніцтваў «''палякамі і [[Ліцьвіны|літвой]]''»<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 73, 76].</ref> (паводле гісторыка [[Леанід Лыч|Леаніда Лыча]], тэрмін «палякі» тут ужылі хутчэй за ўсё дзеля таго, каб паказаць прыналежнасьць часткі насельніцтва да каталіцтва<ref>[[Леанід Лыч|Лыч Л.]] Руская культура ў Беларусі: праблемы гарманічнага суіснавання з нацыянальнай // [[Наша слова]]. [http://pawet.net/ns/2012/34/%E2%84%96_34_(1081).html № 34 (1081), 22 жніўня 2021 г.]</ref>). Выдадзенае ў 1787 годзе на загад маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] «Кароткае землеапісаньне Расейскай дзяржавы» паведамляла, што «''літва [насяляе] Полацкае і Магілеўскае [намесьніцтвы]''»<ref>Гакман И. Краткое землеописание Российского государства. — СПб, 1787. [https://books.google.by/books?id=RmtYAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 46].</ref>, таксама выдадзены ў 1788 годзе «Новы і поўны геаграфічны слоўнік Расейскай дзяржавы або Лексыкон» падаваў наступнае азначэньне: «''літва — гэта народ, які насяляе Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы''»<ref>Максимович Л. Новый и полный географический словарь Российскаго государства, или, Лексикон. Ч. 3. — М., 1788. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L3BpAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 22].</ref>. А выдадзенае ў 1799 годзе пры [[Расейская акадэмія навук|Расейскай акадэміі навук]] «Апісаньне ўсіх народаў, якія насяляюць Расейскую дзяржаву» засьведчыла папулярнасьць у тыя часы меркаваньня пра этнічную блізкасьць [[Ліцьвіны|ліцьвінаў (літоўцаў)]] і [[Русіны|русінаў (русаў)]]: «''літоўцы — старажытнае племя русаў… гэты народ у пляне сваіх звычаяў, павер’яў, ладу жыцьця, адзеньня і нораваў мае падабенства часткова з палякамі і маларосамі, а часткова зь вядомымі плямёнамі старажытных русаў, што жывуць у Расеі''»<ref>Георги И. Г. [https://elib.rgo.ru/safe-view/123456789/212380/1/MDAwMDAwMDdfR2VvcmdpIEkuSS4gT3Bpc9CwbmllIHZzZWtoIG9iaXTQsHl1c2hjaGlraCB2IFJvc3NpeS5wZGY= Описание всех обитающих в Российском государстве народов их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей]. Ч. 4. — СПб, 1799. С. 385.</ref>. Прытым працягвала захоўвацца разьмежаваньне паміж ліцьвінамі і [[Жамойты|жамойтамі]]: у сьпісах ураднікаў-[[Базыляны|базылянаў]] Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год поруч зь «літоўскімі ўраджэнцамі» і «літоўскай нацыяй» (пад якімі выступаюць жыхары [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>[[Сьвятлана Марозава|Марозава С.]] Етос Унійної Церкви та національна ідентичність білорусів у XIX столітті // Ковчег. Науковий збірник статей з церковної історії. Ч. 4, 2003. [https://books.google.by/books?id=pS8QAQAAIAAJ&q=1815+%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%22+%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BB%D1%8F%D1%80%D1%87%D1%83%D0%BA&dq=1815+%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%22+%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BB%D1%8F%D1%80%D1%87%D1%83%D0%BA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjuwrjhwLP8AhUowQIHHXLRCz8Q6AF6BAgHEAI С. 119].</ref>) адзначаліся «самагіцкі ўраджэнец» і «самагіцкая нацыя»<ref>Описание документов архива западнорусских униатских митрополитов. Т. 2. — СПб., 1907. С. [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&pg=PA701&dq=%22%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiBo4zZ0aj8AhWSiP0HHYROCiQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false 696], [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&pg=PA701&dq=%22%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiBo4zZ0aj8AhWSiP0HHYROCiQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&f=false 701].</ref>. Яшчэ ў 1804 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт]] прызначыў спэцыяльных візытарараў у школы [[Віленская губэрня|Віленскай]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] губэрняў, сярод абавязкаў якіх значылася (пункт 10): «''Візытатар у абедзьвюх гэтых губэрнях мае даведацца падрабязна пра Самагіцкую (Жмудзкую) мову, дзе і як далёка сягае яе ўжываньне, заўважаючы асаблівыя пра яе зьвесткі; таксама мае даручыць і школьным станам старанна зьбіраць усе падрабязнасьці, якія маглі б растлумачыць паходжаньне гэтай мовы і яе ўласьцівасьці, праз што можна было б выразьней даведацца пра гісторыю таго народа, якому гэта мова была прыродная; сабраныя ж заўвагі пра яе, пісаньні, песьні ды іншае на гэтай мове маюць быць дасыланыя ва Ўнівэрсытэт''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Визитатор в обоих сих губернях не оставит в продолжение своего обозрения осведомляться подробно о Самогитском (Жмудском) языке, где и как далеко простирается его употребление, замечая сам особенные об нем известия; равным образом имеет препоручить и училищным сословиям прилежно собирать все подробности, кои могли бы объяснить происхождение сего языка и его собственность или свойство, чрез что можно бы явственнее узнать историю того народа, коему оный язык был природный; собранные жа замечания об нем, писания, песни и проч. на сем языке имеют быть присылаемы в Университет»|скарочана}}}}<ref>Сборник распоряжений по Министерству народного просвещения. Т. 1. — СПб., 1866. [https://books.google.by/books?id=WNdHAQAAMAAJ&pg=PP7&dq=%22%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B9+%D0%BF%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0gNnuvLr8AhWJi_0HHczoDYcQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3&f=false С. 36].</ref><ref>Алфавитный указатель к Сборнику распоряжений по Министерству народного просвещения. — СПб., 1867. [https://books.google.by/books?id=ZfclAAAAYAAJ&pg=PA77&dq=%22%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9)+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiz85S8u7r8AhVJtaQKHXj1CMUQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9)%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&f=false С. 78].</ref>. Тым часам яшчэ ў 1796 годзе, па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] улады Расейскай імпэрыі ўлучылі гістарычна адасобленае ад [[Літва|уласна Літвы]] колішняе [[Жамойцкае староства]] ў склад [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], а з 1801 году — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскай губэрні]], прытым [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] губэрні ў сваіх назвах не атрымалі азначэньня «Літоўскія». Зь іншага боку, маскоўскія гаспадары [[Павал I]] (1796—1801) і [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] (1801—1825) не перашкаджалі [[палянізацыя|палянізацыі]] колішняга Вялікага Княства Літоўскага (як зазначае польскі дасьледнік [[Рышард Радзік]], татальная палянізацыя літоўскай шляхты адбылася па падзелах Рэчы Паспалітай, як культурная рэакцыя на палітычнае змаганьне з Расейскай імпэрыяй<ref name="Katlarcuk-2003"/>), што значна ўзмацніла тагачасныя культурна-ідэйныя ўплывы палякаў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|літоўскіх (беларускіх) землях]]. У 1808 годзе былы езуіт [[Францішак Ксавэры Богуш]] выдаў у [[Варшава|Варшаве]] кнігу «Аб пачатку народу і мовы літоўскай» ({{мова-pl|«O początkach narodu i języka litewskiego»|скарочана}}), дзе атаясаміў ліцьвінаў з [[Прускія летувісы|прускімі летувісамі]] (з спасылкамі на кнігі, выдадзеныя ў г. зв. «[[Малая Летува|Малой Летуве]]»)<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 4, 12, 64, 94, 146.</ref> і, адпаведна, літоўскую мову — з жамойцкай, якую заклікаў зрабіць мовай высокай культуры{{Заўвага|У гэтай сваёй публікацыі Богуш, увогуле, заявіў, што «''літоўская мова адрозьніваецца ад славянскай''»<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 96.</ref> і двойчы паўтарыў, што «''жамойцкая мова дакладна такая ж самая, як літоўская, часам адрозьніваецца вымаўленьнем, але гэтая розьніца меншая, чым паміж вялікапалякам і мазурам''»<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 58—59, 106.</ref>, а далей фактычна засьведчыў уласнае даволі кепскае веданьне летувіскай мовы (на што зьвярнулі ўвагу яшчэ ў 1875 годзе<ref>Karłowicz J. O języku litewskim // Rozprawy i sprawozdania z posiedzeń wydziału filologicznego Akademii Umiejętności. T. II. — Kraków, 1875. S. 144—145.</ref>), заявіўшы, што «''Жамойць называе сябе źiemaiten… <…> ліцьвіны… назвалі гэты край źiemaitis''»<ref>Bohusz X. M. O początkach narodu i języka litewskiego. — Warszawa, 1808. S. 59—60.</ref>}}. Тое, што летувізацыі спрыялі польскамоўныя аўтары (апроч Богуша, яшчэ [[Тадэвуш Чацкі]], [[Іяхім Лялевель]] ды іншыя), якія пачалі прыўзносіць балтыйскасьць з паганствам (летувіскасьць){{Заўвага|У першай палове XIX ст. пад уплывам пашыранага тады [[рамантызм]]у адзначалася тэндэнцыя [[міт]]алягізацыі гістарычнай спадчыны: некалькі аўтараў (найперш вядомы сваімі фальсыфікатамі [[Тэадор Нарбут]], які прыдумаў падрабязны пантэон «літоўскіх» паганскіх багоў ў рамках «[[Ацтэкі|ацтэцка]]-індыйскай» рэлігіі «ліцьвінаў», а таксама выхадзец з [[Валынь|валынскай]] шляхты [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які выводзіў паходжаньне «ліцьвінаў» з [[Індыя|Індыі]] і паяднаў імёны «літоўскіх» паганскіх багоў з індускімі), пачалі ўзвышаць дахрысьціянскую, паганскую спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а разам зь ёй — балтыйскую меншасьць, якая найдаўжэй спавядала [[паганства]]. Гэтыя аўтары сьцьвярджалі: ўсё, што «літоўскае» — паганскае. Самі яны не валодалі летувіскай мовай, але імкнуліся выкарыстоўваць у сваіх творах асобныя летувіскія словы. На гэтым грунце ўжо пазьней дзеячы летувіскага нацыянальнага руху пачалі атаясамліваць Вялікае Княства Літоўскае выняткова зь летувісамі<ref name="Astraucou-2014">[[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.</ref>}} і зьмяншаць уплывы [[Русь|Русі]] ў гісторыі Літвы, а таксама прапагандаваць сярод беларускамоўных сялянаў, нібы іхныя продкі былі летувісамі паводле паходжаньня<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. 4, кн. 12, 1869. С. 107—108.</ref>, адзначаў ужо ў 1869 годзе [[Ігнат Казлоўскі]]. Гэты ж аўтар паказваў, што летувізацыя ў той час адбылася праз парафіяльныя школы, дзе расейскія ўлады дазволілі выкладаньне па-летувіску, і касьцёл (найперш на тэрыторыі [[Жамойцкая дыяцэзія|Жамойцкай дыяцэзіі]], дзе перавага аддавалася ксяндзам з этнічнай Жамойці{{Заўвага|Сярод іншага, у 1907 годзе ў друку паведамлялася, што ксяндзоў, якія былі жмудзякамі-«літваманамі», таксама дасылалі ў [[Сьвянцяны]], [[Вярэнаў]] ды іншыя парафіі Віленскай дыяцэзіі — супраць пажаданьняў мясцовага насельніцтва<ref>Słowo. Nr. 1, 1907. [https://polona.pl/item/slowo-r-26-nr-1-1-stycznia-1907,MTU3NzE1MDc/1/#info:search:zmudziaki S. 2].</ref>}})<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. 4, кн. 12, 1869. С. 104—106.</ref>. Ён жа зьвяртаў увагу на сьведчаньне [[Уладзіслаў Сыракомля|Людвіка Кандратовіча (Уладзіслава Сыракомлі)]]<ref>Syrokomla W. Wycieczki po Litwie w promieniach od Wilna. T. 2, (Do Oszmiany — do Kiernowa — do Kowna). — Wilno, 1860. S. 96.</ref>, што пры мяшаным шлюбе (жонка — летувіска, муж — беларус{{Заўвага|Прытым адваротнага варыянту мяшаных шлюбаў (жонка — беларуска, муж — летувіс) летувісы ўнікалі}}) дзеці выхоўваліся па-летувіску{{Заўвага|Тым часам у выпадку заселенай [[Латышы|латышамі]] [[Курляндыя|Курляндыі]] (т.б. па-за арэалам расьсяленьня летувісаў) этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] засьведчыў, што «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітавана з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>}} альбо ўся радзіна магла палянізавацца, бо польская мова выконвала ролю пасярэдніка<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. 4, кн. 12, 1869. С. 107.</ref> (іншы аўтар пры апісаньні летувісаў, якіх ён называў [[Жмогусы|жмогусамі]], адзначаў іхную прагу вывучыць сваіх сыноў на ксяндзоў, а таксама надзвычайную прывязанасьць да ўласнай мовы пры браку веданьня іншых моваў<ref>Kurjer Warszawski. Nr. 250, 1872. [https://polona.pl/item/kurjer-warszawski-r-52-nr-250-9-listopada-1872,MTEzMDA2NjE2/2/#info:search:zmogus S. 3].</ref>). Як сьведчыў Ігнат Казлоўскі, за яго часам жыхароў гістарычных [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковеншчыны]] і [[Вількамірскі павет|Вількаміршчыны]], якія ўжывалі ў гутарцы дзьве мовы — беларускую і летувіскую, альбо іх сумесь, у якой дамінавала беларуская мова — палякі называлі «новымі літоўцамі», уласна жамойты называлі гэтых летувісаў «[[Гуды|гудамі]]» і не лічылі іх часткай летувіскага народу, а беларусы і каталіцкія сьвятары гэтых «новых літоўцаў» называлі [[Ліцьвякі|«ліцьвякамі»]]<ref name="Kazlouski-1869-105">Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. 4, кн. 12, 1869. [https://books.google.by/books?id=1pIZAAAAYAAJ&pg=RA8-PA243-IA46&dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiP4-CUktD5AhWSIMUKHeTcCTQQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 105].</ref> (сугучна зь «[[Літвакі|літвакамі]]» — [[Жыды ў Беларусі|літоўскімі жыдамі]]<ref>Іофе Э. Літвакі // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 381.</ref>). {{Падвойная выява|справа|Grammatyka języka żmudzkiego. Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko (1832).jpg|107|Naujes moksłas skajtima raszta żemajtyszka diel mażun wajkun (1848).jpg|107|Выдадзеныя ў Вільні жамойцкія (летувіскія) «Граматыка жамойцкай мовы» (1832 г.) і лемантар «Новая навука чытаньня пісьма жамойцкага для малых дзетак» (1848 г.)}} Гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]] адзначае, што яшчэ ў пачатку XIX ст. тэрмін «літоўскі» ў розных мовах (як і «беларускі», «рускі» ды многія іншыя) меў «дыфузнае», няўстойлівае ў тэрміналягічным пляне значэньне і ня быў замацаваны за назвай мовы сучасных летувісаў<ref name="Zaprudzki-2013-85">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.</ref>. Аднак па публікацыі Богуша (1808 год) адзначалася паступовая папулярызацыя меркаваньня пра тоеснасьць жамойцкага зь «літоўскім», што на раньнім этапе выявілася азначэньнем некаторых жамойцкіх кніг як выдадзеных на «летувіскай мове» або «летувіска-жамойцкай мове»{{Заўвага|1) «''Naujas Istatimas Jezaus Christaus Wieszpaties musu / lietuwiszku leżuwiu iszgulditas par Jozapa Arnulpa kunigaykszti Giedrayti wiskupa Żiemayciu, żenklinika s. Stanislowo''» (Вільня, 1816 г.), 2) «''Karawakas, arba Krzizius anioliszkas. Runku s. Tamosziaus isz Akwina iszpažintoia, zokana kaznadzieju, latiniszkay iszraszitas, ira baznicioy kunigu Daminikonu mieste Anagnios … Tas pats krizius czieši missyu szwętu, lietuviszkay iszgulditas''» (Вільня, 1817 г.), 3) «''Kielas kruwinas karalaus sopulu Jezusa Chrystusa brangu krauiu iszkłotas o eynantiems ant scieśliwos wiecznastes zmoniems kieleywems troksztantiems zinoty taiemnicios niewinnos mukos Wieszpaties Pona musu paroditas / ir su pazwaliimu wiresniu isz łankiszko ant lietuwiszko lieźuwie iszgulditas''» (Вільня, 1821 г.), 4) «''Jonas isz Swisłoczes krominikas wędrawois / lietuwiszku lieźuwiu iszgulditas kasztu yr storony par Jozapa Rupeyka kanaunika Płocka, klebona Szaduwos, źenklinika s. Onos''» (Вільня, 1823 г.), 5) «''Surinkimas dasekimu par mokintus źmonias, senowias amźiose tikray daritu apey bytes / o par kunigo Kluko kanauniko Kruszwickojo metuose 1780 Warszuwoje lenkiszkay yszdrukawotas, yr diel lenku yszdotas; o dabar pirmo siki ant leźuwio letuwiszkay-zemaytiszko, par kunigo Cypriono Juzapo Niezabitawski kanauninko Minskojo, prabaszcziu Welonos pargulditas yr metuose 1823 ing drukarnia diel yszspaudimo, ant kningu raszto, podatas''» (Вільня, 1823 г.)}}. Агучаны Богушам заклік зрабіць летувіскую мову мовай высокай культуры ўрэшце знайшоў падтрымку ў студэнта [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], народжанага на Жамойці селяніна [[Сыманас Даўкантас|Сыманаса Даўкантаса]], які ў 1822 годзе выдаў кнігу «Дзеяньні старажытных летувісаў і жамойтаў» («''Darbai senųjų lietuvių ir žemaičių''»), а па публікацыі ў 1830 годзе ліста вялікага князя [[Вітаўт]]а ад 1420 году, што вярнула зь нябыту назву [[Аўкштота]] і дазволіла вынайсьці «[[Аўкштайты|аўкштайтаў]]» (г.зв. «вышэйшых літоўцаў», абвешчаных «ўласна літоўцамі» — гістарычнымі ліцьвінамі) і такім спосабам атаясаміць зь ліцьвінамі жамойтаў (як «ніжэйшых літоўцаў»)<ref name="Panucevic-2014-169-279">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 169, 279.</ref>{{Заўвага|Ужо ў 1855 годзе «Справочный энциклопедический словарь» зазначаў з удакладненьнем «''паводле найноўшых дасьледаваньняў''», што «''Жамойць ёсьць адным з двух плямёнаў, на якія падзяляецца Літва, і рэзка адрозьніваецца ад Літвы ўласнай''», з аналягічным удакладненьнем («''паводле найноўшых зьвестак''») паведамлялася колькасьць жамойтаў у Ковенскай губэрні, адзначаючы магчымасьць павялічэньня агульнай колькасьці жамойтаў за кошт летувісаў ({{мова-ru|«литвинов»|скарочана}}) [[Аўгустоўская губэрня|Аўгустоўскай губэрні]], якія «''ўжываюць жамойцкую мову''»<ref>Справочный энциклопедический словарь. Т. 4. — СПб., 1855. [https://books.google.by/books?id=jStCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Spravo%C4%8Dnyj+%C4%97nciklopedi%C4%8Deskij+Slovar%27:+Izd.+K.+Kraja&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiu0N7P37D8AhUhg_0HHbmDCMQQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C&f=false С. 310—311].</ref>}}, новая праца Даўкантаса (1845 год) атрымала назву «Звычаі старажытных летувісаў — горнікаў і жамойтаў» («''Budą senowęs lёtuwiū, kalnienū ir žȧmajtiū''», сучаснае летувіскае «''Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių''»), дзе наватворам «kalnienū» пазначаліся пазьнейшыя «аўкштайты»<ref>Martišiūtė-Linartienė A. [https://nullroute.lt/mirrors/texts/Liet_k_chrestomatija_11_klasei.pdf Elektroninė literatūros chrestomatija 11 klasei]. — Vilnius, 2011. P. 608.</ref>. [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што першы летувіскі бібліяграфічны слоўнік (1841 год) атрымаў назву «Бібліяграфічныя і літаратурныя ведамасьці аб вучоных жмудзінах»{{Заўвага|{{мова-pl|«Wiadomości biograficzne i literackie o uczonych Żmudzinach»|скарочана}}}}, што ёсьць адным зь сьведчаньняў тагачаснай няпэўнасьці саміх летувісаў ва ўласнай саманазьве<ref>Котлярчук А. С. Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 89.</ref>{{Заўвага|Як зазначае [[Андрэй Катлярчук]], «''парадокс гісторыі крыецца ў тым, што на этапе „нацыянальнага будаваньня“ новаэўрапейскіх народаў заўсёды існуе некалькі варыянтаў выбару этноніму і часта эліта ў якасьці вызначальнага абірае і замацоўвае менш абгрунтаваны з навуковага пункту гледжаньня''»}}. Тым часам патомны віленскі выдавец [[Адам Завадзкі]], у друкарні якога выходзілі кнігі на розных мовах, у тым ліку летувіскай, выдаў у 1858 годзе каталёг летувіскіх кніг, надрукаваных за 25 гадоў, пад назвай «Жамойцкія кнігі, выдадзеныя коштам і друкам Юзэфа Завадзкага»{{Заўвага|{{мова-lt|«Knigas žemajtiszkas iszduotas kasztu ir spaustuwi Jozapa Zawadskia»|скарочана}}}}. Польскі і беларускі пісьменьнік [[Адам Плуг]] (1823—1903) у 1875 годзе наступным спосабам ахарактарызаваў выдаваньне Адамам Завадзкім кніг па-летувіску: «''…таксама адзначу яшчэ пра адзін бок дзейнасьці Адама Завадзкага, пра які, апроч Вільні і Жамойці, мала хто ведае. Маю на ўвазе розныя выданьні на жамойцкай мове''»{{Заўвага|{{мова-pl|«…też będzie wspomnieć jeszcze o jednej stronie działalności Adama Zawadzkiego, o której poza Wilnem i Zmujdzią mało komu wiadomo. Mamy na myśli różne publikacje w języku żmujdzkim»<ref>Kłosy: czasopismo illustrowane, tygodniowe. Nr. 499, 1875. [https://polona.pl/item/klosy-czasopismo-illustrowane-tygodniowe-1875-t-20-nr-499-21-stycznia-dod,Nzk0MjIwOA/8/#info:search:%22publikacje%20w%20j%C4%99zyku%20%C5%BCmujdzkim%22 S. 42].</ref>|скарочана}}}}<ref>Romanowski A. Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904. — Kraków: Universitas, 2003. [https://www.google.com/search?tbm=bks&q=kt%C3%B3rej+poza+Wilnem+i+Zmujdzi%C4%85+ma%C5%82o+komu+wiadomo+.+Mamy+na+my%C5%9Bli+r%C3%B3%C5%BCne+publikacje+w+ S. 33].</ref>. Славуты навуковец-дасьледнік, геоляг і мінэроляг [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889) у сваёй кнізе «Мае падарожжы», апісваючы інтэрнацыянальны склад [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстанцкіх аддзелаў]], практычна ў кожным выпадку называў нацыянальную прыналежнасьць таго ці іншага афіцэра або жаўнера: ён дакладна выдзяляў «каронных» (г. зн. палякаў), жмудзінаў (сучасных летувісаў) і «''нашых ліцьвінаў''» (сучасных беларусаў)<ref>[[Станіслаў Лясковіч|Лясковіч С.]] [https://web.archive.org/web/20090924033606/http://dyatlovo.com/modules/content/index.php/ignat-dameika-naciy Да пытаньня нацыянальнага самавызначэньня Ігната Дамейкі] // Лідскі летапісец. № 19.</ref>. Беларускі пісьменьнік і перакладнік [[Вінцэсь Каратынскі]] (1831—1891) у сваім нарысе пра [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]] (1873 год) зазначаў, што той «''пераехаў на сталае месца жыхарства ў мястэчка [[Біржы]], у маяратны маёнтак свайго сваяка Міхала Тышкевіча, графа на Жмудзі''», дзе «''пачаў вучыцца па-жмудзінску зьбіраць народныя паданьні, песьні і прымаўкі''»<ref>Вінцэнт Каратынскі. Творы. — {{Менск (Мінск)}}, 1981. С. 138.</ref>. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч]] (1846—1916), які меў літоўскае паходжаньне і часта бываў на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]], у сваім найбольш вядомым гістарычным рамане «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]», напісаным у 1884—1888 гадох, апавядае пра літоўскага шляхціча Лонгіна Падбіпенту, які адзначаецца сваёй «''сьпеўнай літоўскай гаворкай''» — то бок гаворыць па-беларуску з тыповым беларускім фрыкатыўным «г» (напрыклад, «''Słuchać hadko''»), тым часам летувіскую мову (напрыклад, «''Padłas!''», «''Panas Kmitas''») ужывае пэрсанаж з характэрным імём «Жмудзін»<ref>Гацак М. Беларускамоўныя літвіны Генрыка Сянкевіча // Вольнае Глыбокае. № 9 (725), 27 лютага 2014. С. 5.</ref>. Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём жмудзінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…белорусы (которые зовут себя… литвинами) <…> всего больше литовцев в Ковенской и Виленской губерниях, где они известны под именем жмудин»|скарочана}}}}<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Беларускі этнограф і фальклярыст [[Павал Шэйн]] (1826—1900) пісаў: «''у гэты час селянін [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]], ня толькі беларус, але і жмудзін не пачне ні араць, ні вазіць гной, ні сеяць''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В это время крестьянин Гродненской губернии, не только белорус, но и жмудин не начнет ни пахать, ни возить навоз, ни сеять»|скарочана}}}}<ref>Шейн П. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северозападного края. Т. 3. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=3J6-olFE1gwC&pg=PA243&dq=%D0%BD%D0%BE+%D0%B8+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BD%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRi_2Up-L5AhUL7rsIHZUcC3wQ6AF6BAgHEAI#v=snippet&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 243].</ref>. А фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]] (1853—1923) засьведчыў пра [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскі павет]] Гарадзенскай губэрні: «''называе люд [беларускі]: сябе — [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]], жмудзінаў — гіргатунамі''»<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа («Географический атлас Российской империи», 1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе этнічная тэрыторыя беларусаў мае подпісы [[Ліцьвіны|«літоўцы»]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) і «беларусы»]] У 1827 годзе расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} у сваёй кнізе «Аб паходжаньні, мове і літаратуры літоўскіх народаў» спрабаваў аспрэчыць апублікаваны ў 1822 годзе артыкул латыскага сьвятара-дасьледніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Ватсан|Карла Ватсана|de|Karl Friedrich Watson}}, які да «латыскіх народаў» ({{мова-de|«Lettischer Volksstamm»|скарочана}}) прылічваў латышоў, летувісаў і ўсіх беларусаў («крывічоў»)<ref name="Kiopen-1827-9-11">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. [https://books.google.by/books?id=6FdcAAAAcAAJ&pg=PA5&dq=%D0%B2%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8A+%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%A3+%D0%BF%D0%BE+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+Zmogus&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjC9Kzphuz1AhUkQ_EDHYkhApoQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B9%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20&f=false 9]—11.</ref>. Таксама ён палемізаваў датычна назвы адпаведнай моўнай групы, сьцьвярджаючы «літоўскія мовы» і «літоўскія народы» замест прынятых у той час «латыскія мовы» і «латыскія народы»<ref>Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 32—36.</ref>, ужываючы, разам з тым, наступныя азначэньні: «''ўласна гэтак званая літоўская гаворка''», «''уласна гэтак званая літоўская мова''», «''уласна гэтак званыя літоўцы (жамойць?)''», «''уласна гэтак званая літоўская [гаворка] (або жамойцка-літоўская)''» ({{мова-ru|«собственно так называемое литовское наречие», «собственно так называемый литовский язык», «собственно так называемые литовцы (жмудь?)», «собственно так называемое литовское [наречие] (или жмудско-литовское)»|скарочана}}<ref>Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 29, 31, 33, 49, 77.</ref>){{Заўвага|Увогуле, тагачаснае даволі заблытанае разуменьне тэрміну «Літва» (з адасабленьнем «уласна Літвы» як ад Літоўскай Русі, так і ад Жамойці) засьведчыў у 1837 годзе расейскі гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}}: «''пад словам Літва разумеюцца два розныя плямёны, а менавіта: 1) Літва азначае Вялікае Княства Літоўскае ў найбольшым яго пашырэньні. А як уласная Літва, якая гаворыць сваёй мовай, складала найменшую частку насельніцтва; то пад Літвой разумелі Расіянаў, або Русінаў Вялікага Княства Літоўскага; 2) Літва — народ адрознага ад Славянаў племені, які гаворыць мовай нявысьветленага паходжаньня і вядомы ў [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] пад імём Жамойці. У польскіх пісьменьнікаў Літва часта ўжываецца замест Літоўскай Русі і замест Жамойці або Самагіціі''»<ref>Снегирев И. М. Руские простонародные праздники и суеверные обряды: Выпуск I. — Москва, 1837. [https://books.google.by/books?id=qQJnAAAAcAAJ&pg=PA244&dq=%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5+%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8+1837&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjnteDJ0pf0AhWWi_0HHXfhBkEQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&f=false С. 94].</ref>}}. Аднак у 1829 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1830 годзе) расейскі пісьменьнік і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Палявы||ru|Полевой, Николай Алексеевич}} зазначаў: «''няма сумневу прылічваць сюды [да латыскіх народаў] крывічоў (цяперашніх ліцьвіна-русаў і беларусаў)''»<ref>Полевой Н. История русского народа. — Москва, 1829. [https://books.google.by/books?id=NANYAAAAcAAJ&pg=PA47&dq=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE-%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjwq6Hr1Jb6AhUlgP0HHTaGCJcQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q&f=false С. 47].</ref>. У 1831 годзе прафэсар гісторыі [[Парыская акадэмія|Парыскай акадэміі]] Андрыен Жары Мансі (у 1832 годзе выйшаў з друку расейскі пераклад гэтай працы) вылучаў у «літоўскай мове» чатыры падмовы: «літоўскую» (уласна) каля [[Вільня|Вільні]] ды іншых; «крывіцкую» каля [[Віцебск]]у, [[Смаленск]]у ды іншых; «жамойцкую»; «пруска-літоўскую» каля [[Тыльзыт]]у ды іншых<ref>Жарри Манси А. История древних и новых литератур, наук и изящных искусств. — Москва, 1832. [https://books.google.by/books?id=4apTIugpoVcC&dq=%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F+%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%85%D1%8A+%D0%B8+%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8A+1832&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0&f=false С. 46].</ref>. Падобныя зьвесткі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Х’ю Мюрэй||en|Hugh Murray (geographer)}} зьмясьціў у сваёй «An Encyclopaedia of Geography», выдадзенай у 1834 годзе (перавыдавалася ў 1839 годзе, а таксама ў 1861 годзе пад назвай «The Encyclopedia of All Nations»<ref>Murray H. The Encyclopedia of All Nations. Vol. 1. — New York, 1861. [https://books.google.by/books?id=yJERZqUGwpMC&pg=PA307&dq=murray+Kriwitsh&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqj5vBivb1AhVthP0HHQavDBgQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=murray%20Kriwitsh&f=false P. 307].</ref>), вылучаючы ў «літоўскай мове» дыялекты «сапраўдны літоўскі», «жамойцкі», «крывіцкі» і «пруска-літоўскі»<ref>Murray H. An Encyclopaedia of Geography. — London, 1834. [https://books.google.by/books?id=-vlCAAAAcAAJ&pg=PA306&dq=murray+Kriwitsh&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqj5vBivb1AhVthP0HHQavDBgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=murray%20Kriwitsh&f=false P. 306].</ref>. А ў 1837 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1839, 1845, 1849 і 1855 гадох) расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Устралаў||ru|Устрялов, Николай Герасимович}} ужываў да мовы летувісаў назву «латыская гаворка» ({{мова-ru|«…в воеводствах Виленском и Трокском удержалось Латышское наречие»|скарочана}})<ref>Устрялов Н. Русская история. Ч. 2. — СПб., 1837. [https://books.google.by/books?id=0JpOAQAAMAAJ&pg=PA106&dq=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%A2%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D1%83%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisx7idvcf6AhXSO-wKHR8JDlgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%A2%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D1%83%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C&f=false С. 106].</ref>. У 1842 годзе афіцыйны часопіс Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі зазначаў, што «''паводле меркаваньня Ватсана, які прылічвае крывічоў (ліцьвіна-русаў і беларусаў) да народаў літоўскіх, колькасьць літоўцаў можа дасягаць 11 мільёнаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«По мнению Ватсона, причисляющего Кривичей (Литвино-Руссов и Белоруссов) к народам Литовским, число Литовцев может простираться до 11 мил.»|скарочана}}}}<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Том 36 (1842). [https://books.google.by/books?id=8rV6ttFy6-4C&pg=RA5-PA173&dq=%22%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B9+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B8+%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BA%D1%8A+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNlLeb3Jb6AhVqi_0HHReLA_MQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B9%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BA%D1%8A%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 173].</ref>. Разам з тым, як паказвае беларускі гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]], у першай палове XIX ст. сярод расейскіх адукаваных колаў захоўвалася разуменьне таго, што Літва — гэта спрадвечна [[Славянскія мовы|славянскі]] край. «''Литва ли, Русь ли, что гудок, что гусли, всё нам равно, было бы вино''», — засьведчыў [[Аляксандар Пушкін]] у трагедыі «Барыс Гадуноў». У вершы «Клеветникам России» ён жа называў [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнае антырасейскае паўстаньне 1830—1831 гадоў]] «''волнением Литвы''», «''спором славян между собою''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. Зь іншага боку, менавіта на «''самагіцкую мову''» загадваў у 1832 годзе перакласьці малітву за [[Раманавы|дом Раманавых]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]]<ref>Сталюнас Д. Польша или Русь?: Литва в составе Российской империи. — М., 2022. [https://books.google.by/books?id=ZbyHEAAAQBAJ&pg=PP225&dq=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%C2%AB%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%C2%BB+%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%83+%D0%B7%D0%B0+%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D1%8E%D1%89%D0%B8%D0%B9+%D0%94%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwir4_HXuqn8AhU2g_0HHeYYAcgQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%C2%AB%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%C2%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%83%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D1%8E%D1%89%D0%B8%D0%B9%20%D0%94%D0%BE%D0%BC&f=false С. 226].</ref>{{Заўвага|Паводле гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўло Хімка|Івана Хімкі|uk|Іван-Павло Химка}}, пад «літвой» расейцы традыцыйна разумелі славянаў, тым часам летувісаў азначалі як «самагітаў». Такое разьмежаваньне «літвы» і «самагітаў» засьведчыў адзін з старых расейскіх абразоў, дзе гэтыя народы выяўляюцца асобна<ref>Himka J.-P. On the Left Hand of God: «Peoples» in Ukrainian Icons of the Last Judgment // State, Societies, Cultures East and West: Essays in Honor of Jaroslaw Pelenski. — New York, 2004. P. 325.</ref><ref>Доронин А. В. Народы Cтрашного суда в иконописи руси (реплика-размышление) // Религия и русь, XV—XVIII вв. — Litres, 2022. [https://books.google.by/books?id=mREsEAAAQBAJ&pg=PA434&dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjivuCih6n8AhXP_7sIHUMVCJw4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&f=false С. 434].</ref>, а таксама мініятура з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы ([[Вялікі Ноўгарад]]), дзе «літва» пералічваецца пасьля «[[Палякі|ляхаў]]», а «жмудзяне» пасьля «[[Ляпляндыя|лаплянаў]]» ([[Саамы|саамаў]])<ref>Покровский Н. В. Страшный суд в памятниках византийского и русского искусства. — Одесса, 1887. [https://books.google.by/books?id=L4xPAQAAMAAJ&pg=PA39&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjThNHz0an8AhWfhf0HHcbAAOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&f=false С. 39].</ref>}}. А ў 1833 годзе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі выдала распараджэньне аб выкладаньні «''жмудзкай граматы''» ў «''самагіцкіх прыходзкіх вучэльнях''» [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрняў<ref>Сборник распоряжений по Министерству народного просвещения. Т. 1. — СПб., 1866. [https://books.google.by/books?id=WNdHAQAAMAAJ&pg=PP7&dq=%22%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B9+%D0%BF%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0gNnuvLr8AhWJi_0HHczoDYcQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%82%D1%A3&f=false С. 877].</ref><ref>Алфавитный указатель к Сборнику распоряжений по Министерству народного просвещения. — СПб., 1867. [https://books.google.by/books?id=ZfclAAAAYAAJ&pg=PA77&dq=%22%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9)+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiz85S8u7r8AhVJtaQKHXj1CMUQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9)%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&f=false С. 78].</ref>. У 1846 годзе нямецкі гісторык прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрыдрых Крузэ||ru|Крузе, Фридрих Карл Герман}}, хоць ужо і пісаў, што «''літоўцы жывуць часткова ў заходніх губэрнях Расеі, дзе яны ўлучаюць жамойтаў, а часткова ў Прусіі''», і апісваў летувіскую мову як «літоўскую» (адзначаючы, аднак, што «''літоўцы называюць сваю краіну Litwa, Lätawa''»), але прытым зазначаў<ref>Kruse F. Ur-Geschichte des Esthnischen Volksstammes und der Kaiserlich-Russischen Ostseeprovinzen Liv-, Esth- und Curland überhaupt, bis zur Einführung der christlichen Religion. — Moskau, 1846. [https://books.google.by/books?id=SK1KAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=snippet&q=eingentlichen%20lithauer%20wilna&f=false S. 128].</ref>: «''сапраўдныя літоўцы жывуць у былых Віленскім і Троцкім, Наваградзкім, Берасьцейскім Літоўскім, Менскім, Полацкім, Віцебскім, Амсьціслаўскім і Смаленскім ваяводзтвах''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die eigentlichen Lithauer wohnen im ehemaligen Palatinate Wilna und Troki, Nowogrodek, Brzest Litowsk, Minsk, Polozk, Witepsk, Mscislaw und Smolensk»|скарочана}}}}. У 1851 годзе Пётар Кёпэн азначаў жыхароў усходняй часткі [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрніі]] як «''гэтак званых літоўцаў''» ({{мова-de|sogenannte Litauer|скарочана}})<ref>Köppen P. Der litauische Volksstamm. Ausbreitung und Stärke desselben in der Mitte des XIX. Jahrbunderts // Bulletin de la Classe historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. Nr. 186, 187, 1851. [https://books.google.by/books?id=_OQAAAAAYAAJ&pg=RA2-PA279&dq=%22sogenannte+Litauer%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjqtuTi3IX6AhUUxgIHHYCzALcQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22sogenannte%20Litauer%22&f=false S. 279—280].</ref><ref>Köppen P. Der litauische Volksstamm. Ausbreitung und Stärke desselben in der Mitte des XIX. Jahrbunderts // Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA4&dq=%22sogenannten+Litauern%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjhjcrMyIX6AhVJ_aQKHaAzDDEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22sogenannten%20Litauern%22&f=false S. 4].</ref>, прытым выдзяленьне насельніцтва ўсходняй часткі гістарычнай Жамойці ў «літоўцаў» Кёпэн абгрунтоўваў сьведчаньнем «''шматгадовага жыхара Літвы, чыноўніка статыстычнага камітэту пры віленскім генэрал-губэрнатары''» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павал Кукальнік|Паўла Кукальніка|ru|Кукольник, Павел Васильевич}} — народжанага ў [[Замасьць|Замасьці]] расейскага гісторыка і пісьменьніка, які ў 1824 годзе атрымаў ад міністра асьветы Расейскай імпэрыі прызначэньне на пасаду прафэсара ўсеагульнай гісторыі і статыстыкі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]]. Аднак, падаўшы адпаведнае тлумачэньне Кукальніка («''[уласна жамойць] адрозьніваецца ад уласна літоўцаў гаворкай, норавамі, звычаямі і вераваньнямі, як маларосы ад вялікарасіянаў''»{{Заўвага|Тым часам у 1865 годзе Кукальнік пісаў у адным з сваіх твораў: «''…і замест раўнапраўнага племені славянскага застанецца чэрнь з каўтуном, як жмудзіны ў Літве''» ({{мова-ru|«…и, вместо равноправного племени славянского, останется чернь с колтуном, как — жмудзины в Литве»|скарочана}})<ref>Военный сборник издаваемый по высочайшему повелению. Т. 61. — СПб, 1865. [https://books.google.by/books?id=dnhUAAAAYAAJ&pg=RA1-PA145&dq=zmudziny&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjTyqu11-L5AhUSqaQKHd8BCKAQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=zmudziny&f=false С. 145].</ref>}}), Кёпэн зазначыў, што атрыманыя на яго запыт прыклады «жамойцкай» і «літоўскай» моваў, як здаецца, не пацьвярджаюць наяўнасьці моўных адрозьненьняў: Кукальнік даслаў прыклад «''літоўскага дыялекта''» з выданьня, мова якога азначалася цэнзарам як «''жамойцкая''» (''po Zmudzku'')<ref>Köppen P. Der litauische Volksstamm. Ausbreitung und Stärke desselben in der Mitte des XIX. Jahrbunderts // Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. S. 5—[https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA4&dq=%22sogenannten+Litauern%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjhjcrMyIX6AhVJ_aQKHaAzDDEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=zmudzku&f=false 6].</ref>. Апроч таго, Кёпэн прывёў атрыманыя ад [[Расейская акадэмія навук|Расейскай акадэміі навук]] два сьпісы жыхароў Ковенскай губэрніі за 1847 год, у першым зь якіх «жамойты» і «літоўцы» выдзяляліся ў асобныя графы табліцаў, а ў другім — складзеным расейскім губэрнскім кіраўніцтвам — аб’ядноўваліся з наступным азначэньнем: «''Ведамасьць паселішчам N павету, населеным сапраўднымі літоўцамі, або гэтак званай жамойцю''» ({{мова-ru|«Ведомость селениям N уезда, обитаемым настоящими литовцами, или так называемой жмудью»|скарочана}})<ref>Köppen P. Der litauische Volksstamm. Ausbreitung und Stärke desselben in der Mitte des XIX. Jahrbunderts // Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. S. 7.</ref>. Ужо ў 1854 годзе штучнае пашырэньне назвы «літва» на частку жамойцкага насельніцтва, пазьней вядомую як «аўкштайты» («уласныя літоўцы») крытыкавалася<ref>Библиотека для чтения. Том 123, 1854. [https://books.google.by/books?id=4vE6AQAAMAAJ&pg=RA3-PA71-IA7&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwimv-aAqMPzAhUXSfEDHe9xC68Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 28—29].</ref> на старонках прыватнага расейскага часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Библиотека для чтения||ru|Библиотека для чтения}}, які на той час рэдагаваўся выхадцам зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|віленскай]] шляхты, навучэнцам [[Менскі езуіцкі калегіюм|Менскага езуіцкага калегіюму]] і [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], прафэсарам-паліглётам [[Восіп Сянкоўскі|Восіпам Сянкоўскім]] (1800—1858) супольна з выхадцам з [[Кіеўскае ваяводзтва|кіеўскай]] шляхты, энцыкляпэдыстам і знаўцам эўрапейскіх і ўсходніх моваў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Альбэрт Старчэўскі|Альбэртам Старчэўскім|ru|Старчевский, Альберт Викентьевич}}: {{Пачатак цытаты}} Я хачу яшчэ аддаць гістарычнай і філялягічнай крытыцы сябраў віленскага камітэту самы тэрмін «літва». Я не зусім разумею адрозьненьне, якое робяць яны ў адным і тым жа [[чудзь|чудзкім]] народзе, паміж літвой і жамойцю. Мне здаецца, што дарма адну частку гэтага народа называюць літвой, тады як іншай пакідаюць агульную і сапраўдную назву ўсяго народа, жамойць. Абедзьве яны — тая ж жамойць. Слова літва зусім не ''літоўскае''{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіскае»}} і яно належыць столькі ж і яшчэ больш славянскай частцы ранейшага літоўскага гаспадарства, як і чудзкай. Калі жыхары чудзкай часткі адгукаюцца, што яны — літува і што яны кажуць літувішкі, па-літоўску, гэта па-мне значыць толькі, што яны ўжываюць на свой асабісты рахунак агульную палітычную назву гаспадарства, а не сваю племянную назву. Гэтак жа цяперашнія грэкі, італьянцы і паўднёвыя швайцарцы, таму, што некалі знаходзіліся пад рымскім валадарствам, выхваляюцца, нібыта яны — рымляне і гавораць па-рымску (Romeі, Rumanі, Roman). Латышы, альбо леты, чудзкія людзі аднаго кораня зь літоўскай чудзьдзю, не называюць сябе літвой; такім парадкам, і сястра іхняя, літоўская чудзь, этнаграфічна, ня мае права на гэтую назву. Уся яна — жамогусы, жамогі альбо жамодзі, сямогі альбо сямодзі, адкуль ўтварыліся словы жамойць і самагіція. Латышы таксама называюць сябе земме, семме, а гэта значыць толькі «свая зямля» падобна таму, як сома альбо суомі, «свая зямля» Фінляндыя і Суомалайне, «людзі сваёй зямлі», фіны, альбо фінляндцы. [[Жмогусы|Жамогус альбо жмогус]] значыць — чалавек. Яны проста — людзі, а ня літоўцы. Вядома, што ў прыбалтыйскіх чудзкіх пакаленьнях няма асобых назваў для іх моваў: кожнае запэўнівае, што яно гаворыць на мове ма-кіль, «мове зямлі». Як у літоўскай чудзі, альбо жамогусаў, відаць, не было асобай назвы дзеля народнай мовы, то яна тым больш ахвотна пагадзілася называць яе «літоўскай», што слова «Літва» было палітычным тытулам знакамітай дзяржавы, якой чудзь гэтая належала. {{Канец цытаты}} {{Падвойная выява|справа|Русская азбука с переводом слов и фраз на жмудский язык (1861).jpg|117|Жемойтско-литовский букварь. Изданный по распоряжению господина главного начальника Cеверо-западного края (1864).jpg|97|«Расейскі лемантар зь перакладам словаў і фразаў на жамойцкую мову» (1861 г.) і «Жамойцка-літоўскі буквар», выдадзены ў 1864 годзе на загад [[Міхаіл Мураўёў|Мураўёва-вешальніка]]}} Зь іншага боку, у час здушэньня [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) расейскі начальнік «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]» [[Міхаіл Мураўёў|Мураўёў-вешальнік]] ужыў захады да падтрымкі і прапаганды жамойцкай (летувіскай) мовы: 1 лютага 1864 году ў сваім цыркуляры ён дазволіў «''незалежна ад расейскай мовы навучаньне мове жамойцкай як мясцовай гаворцы, а таксама і катэхізму на гэтай мове''»{{Заўвага|{{мова-ru|«независимо от русского языка обучение языку жмудскому как местному наречию, а также и катехизису на этом языке»|скарочана}}}}, а 5 лютага 1865 году выдаў загад «''прапанаваць біскупу Валанчэўскаму, пад асабістым яго назіраньнем неадкладна распарадзіцца складаньнем зборніка або перакладу на жамойцкую мову пропаведзяў Бялабрэскага і Філіпецкага''»{{Заўвага|{{мова-ru|«предложить епископу Волончевскому, под личным его наблюдением немедленно распорядиться составлением сборника или перевода на жмудский язык проповедей Бялобрежского и Филипецкого»|скарочана}}}}<ref name="Stalunas-2005">Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254.</ref>. Напярэдадні паўстаньня ў 1862 годзе ў прадстаўленьні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў|Аляксандра Шырынскага-Шыхматава|ru|Ширинский-Шихматов, Александр Прохорович}} да кіраўніка Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Галаўнін|Аляксандра Галаўніна|ru|Головнин, Александр Васильевич}} адзначалася, што адной з мэтаў адкрыцьця школаў на Жамойці (пад якой найперш разумелася этнічна летувіская Ковенская губэрня) мусіць быць умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці{{Заўвага|Сярод іншага, захавалася сьведчаньне заахвочваньня з боку расейскіх ураднікаў да зьмены славянскіх формаў прозьвішчаў летувісаў («[[Жмогусы|жмогусаў]]») на летувіскія<ref>Русский вестник. Т. 43, 1879. [https://books.google.by/books?id=m_aF0kJ8GCoC&pg=PA38&dq=%22%D0%B6%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B1%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiOioXphpaBAxU_xwIHHYstA9UQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%22%D0%B6%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B1%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%22&f=false С. 38].</ref>}} зь бесьперапынным пераконваньнем тамтэйшых сялянаў, што яны жамойты і літоўцы (ліцьвіны) і што ўлады Расейскай імпэрыі жадаюць не [[Русіфікацыя|русіфікаваць]] іх, а наблізіць іхныя інтарэсы да інтарэсаў [[Расея|Расеі]]<ref>Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. [https://books.google.by/books?id=1oMrAAAAYAAJ&pg=PA22&dq=%22%D0%BD%D0%B5+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8,+%D0%B0+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%22+1901&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjs9eOpyJb6AhXJif0HHSMmCnIQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%2C%20%D0%B0%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%22%201901&f=false С. 22].</ref>: {{Цытата|На Жамойці — умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці, зусім не варожай Расеі і ўраду ў ніжэйшых пластах насельніцтва, і бесьперапыннае ўнушэньне сялянам, што яны не палякі, а жамойты і літоўцы, і што Расея не жадае зусім русіфікаваць іх, а хоча толькі зблізіць іх інтарэсы з інтарэсамі дзяржавы. }} Раней, у 1861 годзе Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў афіцыйна паведамляў генэрал-губэрнатару {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Назімаў|Ўладзімеру Назімаву|ru|Назимов, Владимир Иванович}}, што большасьць сельскага насельніцтва Ковенскай губэрні размаўляюць па-жамойцку, а большасьць сельскага насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрніяў — па-беларуску. Адпаведна, у [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]] дзеля першых прапаноўвалася выкладаць па-жамойцку, а дзеля другіх — толькі па-расейску. Тым часам літоўская і летувіская мовы ({{мова-ru|литовский язык|скарочана}}) у гэтым дакумэнце не ўпаміналіся<ref>Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. [https://books.google.by/books?id=1oMrAAAAYAAJ&pg=PA4&dq=%22%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjvgd354Zz6AhW7SPEDHbhrBXkQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q&f=false С. 4—5].</ref>: {{Пачатак цытаты}} Так, у большай частцы Ковенскай губэрні, населенай жамойтамі, якія маюць сваю пісьменнасьць, хоць яшчэ і нязначную, але якая прадстаўляе ўжо для народу малітоўнікі, календары і некаторыя іншыя карысныя кнігі на жамойцкай мове, на якой народ слухае пропаведзі ў касьцёлах і спавядаецца ў гэтай губэрні, навучаньне ў пачатковых вучэльнях жамойцкай грамаце варта дазволіць, выкладаньне ж польскай мовы, на якой гавораць абшарнікі і чыноўнікі, у гэтыя вучэльні ня ўводзіць, пакінуўшы яе толькі ў гімназіях і прагімназіях. У губэрнях жа Віленскай, Гарадзенскай і Менскай вялікая частка сельскага насельніцтва размаўляе беларускай гаворкай, таму і народныя вучэльні ў гэтых мясцовасьцях маюць быць чыста расейскімі. {{Канец цытаты}} {{Падвойная выява|справа|Программа преподавания жмудского языка в Поневежской учительской семинарии (1893).jpg|107|Программа жмудско-литовского языка (1893).jpg|107|Праграмы выкладаньня летувіскай мовы ў [[Панявеж|Панявескай]] настаўніцкай сэмінарыі: {{мова-ru|«Программа преподавания жмудского языка»|скарочана}} (налева), {{мова-ru|«Программа жмудско-литовского языка»|скарочана}} (направа)}} Як прызнае сучасны летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дарыюс Сталюнас||lt|Darius Staliūnas}}, яшчэ ў 1860-я гады «''…больш звыклымі для расейскай бюракратыі заставаліся іншыя [замест „літоўцаў“] паняцьці — „самагіцкае племя“, „жамойць“ або „жмудзіны“, „жамойцкі народ“, а мова — „жамоцкая“ або „самагіцкая“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Хотя собственно термин „литовцы“ употреблялся довольно часто, более привычными для российской бюрократии оставались другие понятия — „самогитское племя“, „жмудь“ или „жмудины“, „жмудский народ“, а язык — „жмудский“ или „самогитский“»|скарочана}}}}<ref name="Stalunas-2005"/>. {{Падвойная выява|справа|Žiamaytiszki (1879).jpg|107|Lietuwiszki (1879).jpg|107|Слоўнікі месяцаў з кніг, выдадзеных у 1879 годзе: апошняе ўласнае азначэньне жамойцкай мовы (налева) і новае яе азначэньне ўжо як летувіскай (направа)}} Па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады пачалі актыўна падтрымліваць [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскі нацыянальны рух]] (усе дзеячы якога паходзілі з Жамойці, прытым у яе цяперашніх афіцыйных летувіскіх межах<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 124.</ref>) у супрацьвагу моцным пазыцыям польскага руху за адраджэньне Рэчы Паспалітай<ref name="Arlou-2012-348"/>. Імпэрскі ўрад пачаў заахвочваць жамойцкія (летувіскія) асьвету і друк<ref name="Katlarcuk-2003"/>, жамойцкую (летувіскую) мову зрабілі мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Гэтую мову таксама выкладалі ў [[Сейны|Сейненскай]] і [[Сувалкі|Сувалкаўскай]] гімназіях. Акруговы інспэктар Мікалай Новікаў, які займаўся ўладкаваньнем школаў у Ковенскай губэрні, 25 жніўня 1864 году пісаў папячыцелю Віленскай навучальнай акругі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Карнілаў|Івану Карнілаву|ru|Корнилов, Иван Петрович}}: «''Гэтая сумесь гаворкі дае надзею на магчымасьць стварыць на развалінах розных гаворак расейскую і жамойцкую мовы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Эта смесь говора дает надежду на возможность создать на развалинах разных говоров русский и жмудский языки»|скарочана}}}}, а 11 верасьня таго ж году — «''Дазволю сабе ня першы раз паўтарыць, што сапраўдны стан літоўскай мовы ў Ковенскай губэрні дапускае магчымасьць і ўзнавіць яе з развалінаў, і на гэтых развалінах стварыць хоць-якую іншую мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Позволю себе не в первый раз повторить, что настоящее состояние литовского языка в Ковенской губернии допускает возможность и воссоздать его из развалин, и на этих развалинах создать какой угодно другой язык»|скарочана}}}}. 7 лютага 1869 году віленскі архіяпіскап {{Артыкул у іншым разьдзеле|Макары (Булгакаў)||ru|Макарий (Булгаков)}} пісаў да обэр-пракурора [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]) «''Адны мы, расейцы, мусім клапаціцца не пра тое, каб русіфікаваць літоўцаў, а пра тое, каб захаваць і распрацоўваць іх мову, даць ім граматыку і слоўнік іх мовы і праз тое спрыяць падтрыманьню іх нацыянальнасьці…''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Одни мы, русские, должны заботиться не о том, чтобы обрусить литовцев, а о том, чтобы сохранить и разрабатывать их язык, дать им грамматику и словарь их языка и чрез то содействовать поддержанию их национальности…»|скарочана}}}}<ref name="Stalunas-2005"/>. У 1881 годзе на старонках афіцыйнага часопіса Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі зазначалася: «''Зрэшты, варта заўважыць, што назвы „жмудзіны“ і „ліцьвіны“ (літоўцы) у лінгвістычна-этнаграфічным сэнсе далёка не супадаюць зь іх гістарычным значэньнем і зь іх папулярным ужываньнем у цяперашні час. Шмат хто называе „жмудзінамі“ ўсіх сапраўдных літоўцаў, у супрацьлегласьць „ліцьвінаў“, гэта значыць людзям не літоўскага{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскага“}}, але славянскага этнаграфічнага паходжаньня, якія жывуць у Літве, альбо ў супрацьлегласьць „ліцьвінаў“ як наогул жыхарам гістарычнай Літвы без адрозьненьня іх паходжаньня. Пры такім поглядзе замест назвы „літоўская мова“ ўжываюць „жамойцкая мова“''»<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Том 218 (1881). [https://books.google.by/books?id=-BkFAAAAYAAJ&pg=RA3-PA299&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0r-DJicLzAhWdQvEDHUzGBMI4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 299].</ref>{{Заўвага|Захаваліся іншыя сьведчаньні традыцыйнага ўспрыманьня шырокімі масамі насельніцтва колішняй Рэчы Паспалітай усяго беларускага як «літоўскага», а ўсяго летувіскага — як «жамойцкага»: народжаны ў Полацку {{Артыкул у іншым разьдзеле|Каятан Касовіч||be|Каэтан Андрэевіч Касовіч}} у часе свайго навучаньня ў Пецярбургу заявіў у маскоўскай газэце «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Молва (газэта, 1831—1836)|Молва|ru|Молва (газета, 1831—1836)}}» (1835 год), што «''беларуская гаворка зусім не літоўская, як многія памылкова сьцьвярджаюць''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 69.</ref> (а таксама заяўляў, што пісьмовая беларуская мова XVI стагодзьдзя напраўду ёсьць «''польскай мовай з расейскімі формамі''», а беларускую мову яго часу «''толькі польскае вымаўленьне і польскія абароты перашкаджаюць зрабіць той жа мовай, якой гавораць маскоўскія сяляне''»<ref>Букчин С. В. Народ, издревле нам родной. Русские писатели и Белоруссия. — Минск, 2003. С. 167.</ref>); у 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год зазначалася, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}})<ref>Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. [https://books.google.by/books?id=dm5lAAAAcAAJ&pg=PA435&dq=powszechnie+nazywaj%C4%85+litewskim,+a+litewski+%C5%BCmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiVhrLjkN70AhXB8rsIHZLnCOgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=powszechnie%20nazywaj%C4%85%20litewskim%2C%20a%20litewski%20%C5%BCmudzkim&f=false S. 435].</ref>; францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) зазначаў, што «''…нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, „ліцьвінамі“ звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе даюць назву „жамойтаў“ альбо „жмудзінаў“''» ({{мова-ru|«…даже теперь еще в Польше, как и в России, „литвинами“ обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название „жмудов“ или „жмудинов“»|скарочана}})<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?id=RCs5AQAAMAAJ&pg=PA124&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiH4dHc9OT8AhXEyKQKHb_HAZAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 124].</ref>; {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}} ў 1882<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, 1891, 1907 і 1911 гадох сьведчыла, што «''у Расеі ўсё беларускае насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага звычайна называюць літоўцамі, тады як літоўцаў ва ўласным сэнсе — жамойтамі''» ({{мова-en|In Russia, all the White Russian population of the former Polish Lithuania are usually considered Lithuanians, the name of Zhmud being restricted to Lithuanians proper|скарочана}})<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XVI. — New York, 1911. [https://books.google.by/books?id=N2gNAQAAMAAJ&pg=PA790&dq=%22zhmud%22+britannica&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinpbfD_d70AhUMh_0HHc82AwwQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22zhmud%22%20britannica&f=false P. 790].</ref>; заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}} зазначаў у сваёй кнізе (1894 год), што «''…і сёння расейцы і палякі называюць беларусаў гэтай краіны [Белай Русі] літоўцамі, а літоўцаў жамойтамі''» ({{мова-fr|«Après l'union, le nom de Lithuanie ne fut donné qu'à la partie peuplée de Lithuaniens et à la Russie Blanche; aujourd'hui encore, les Russes et les Polonais qualifient de Lithuaniens les Blancs-Russiens de ce pays, et de Jmoudes les Lithuaniens»|скарочана}})<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>}}. У 1885 годзе ў расейскай прэсе асьвятлялася наведваньне летувіскіх вучэльняў Ковенскай губэрні генэрал-губэрнатарам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каханаў|Іванам Каханавам|ru|Каханов, Иван Семёнович}}, калі той заахвочваў мясцовае насельніцта да летувіскай (жамойцкай) мовы, у тым ліку загадаў хлопчыку чытаць малітву «Ойча наш» па-летувіску: «''ты ліцьвін, дык навошта молісься па-польску, а не на сваёй мове?''» ({{мова-ru|«ты литвин, так зачем же молишься по-польски, а не на своем языке?»|скарочана}})<ref>Каблиц И. И. Интеллигенция и народ в общественной жизни России. — СПб., 1886. [https://books.google.by/books?id=VqkKAAAAIAAJ&pg=PP3&dq=%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8A+%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%8F+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9vc7jjo70AhXARPEDHdjOC58Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224].</ref>. Урэшце, у 1888 годзе начальнік [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскага цэнтральнага архіву старажытных актаў]] [[латыш]] з паходжаньня [[Іван Спрогіс]], які разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў [[Лютэранства|лютэранскую веру]] на [[Расейская праваслаўная царква|маскоўскую]] Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (сярод іншага, гэты дзяяч спрабаваў сьцьвярджаць «расейскі» характар Вялікага Княства Літоўскага, азначаў беларускую газэту [[Наша Ніва]] як «''вядомае сэпаратысцкае выданьне, якое выдаецца за польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларусамі і [[расейцы|вялікарусамі]] паводле прыкладу ўкраінцаў''», беларускую мову лічыў «сапсаванай вэрсіяй» [[Расейская мова|расейскай]] і, увогуле, актыўна займаўся антыбеларускай прапагандай на карысьць «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 9—18.</ref>), зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй Жамойцкай зямлі XVI стагодзьдзя»: «''У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў „літоўская мова“, „жамойцкая мова“ як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская''»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>{{Заўвага|Адно зь сьведчаньняў (1876 год), як прапаганда летувізацыі пакрысе зьмяняла традыцыйныя ўяўленьні пра Жамойць і жамойтаў: «''Насельніцтва [Ковенскай] губэрні… нельга назваць шчыльным… рэдка дзе трапляецца такая колькасьць аднасельцаў, як тут… і няма такога пустыннага месца, на якім бы ня трапілася на вочы гэтак званая „кутніцкая хата“… Жыве ў гэтых хатках — голь перакатная, бяднота нясходная… пралетарыят мясцовага, найніжэйшай клясы насельніцтва — з жмудзінаў. Бруд, у якім жывуць гэтыя няшчасныя сем’і, цяжкасьці, якія яны пераносяць — цяжка ўявіць… Гэтая горкая галеча часта нараджае крадзёж і асабліва тут пашыраны крадзёж коней. Большую частку насельніцтва губэрні, галоўным парадкам, у вёсках — складае кляса земляробаў-жмудзінаў <…>. Скажу яшчэ некалькі словаў пра ўскраіну, якую прывыклі называць Жмудзю… [адзін знаёмы чалавек], які шмат займаўся мінулым сваёй радзімы… даў мне зразумець, што „Жмудзі“ ніколі не існавала і не існуе. Што вядомую частку Ковенскай губэрні, паветы: Расенскі, Шавельскі, Цельшаўскі, Ковенскі і частку Вількамірскага і Панявескага — абсалютна памылкова называюць Жмудзю, а яе насельнікаў жмудзінамі, што гэта толькі перакручаная мянушка; ён горача бараніў сваё права называцца „Літоўцам“, права сваёй радзімы — быць часткай старажытнай Літвы… ён даводзіў горача, лягічна і трывала, што рашуча завабіў мяне, так сказаць у свой лягер і я гатовы верыць, што Жамойць — гэта старажытная Літва; што жамойцкая мова — літоўская… Падобна таму, як Расея падзяляецца на Вялікую і Малую, казаў мой знаёмы, — Літва ракой Нявежай падзялялася на ўзвышаную і нізінную; першая называецца па-літоўску „Аўкшта Летува“, другая „Жэма Летува“. Пазьней замест „Жэма“ сталі пісаць „Жамойць“ потым „Жмуйдзь“ і ўрэшце „Жмудзь“, якая ў існасьці ёсьць нічым іншым, як былой „Жэма Летува“''»<ref>Журнал охоты. № 5, 1876. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_60000300957?page=31&rotate=0&theme=white С. 27—28].</ref>}}. Разам з тым, перапіс 1897 году засьведчыў дамінаваньне менавіта жамойцкай (а не летувіскай) самаідэнтыфікацыі сярод найменш уразьлівай да расейскай прапаганды (за іншыя малаадукаваныя [[Стан (сацыяльная група)|станы]]) [[Балтыйскія мовы|балтамоўнай]] «патомнай шляхты»{{Заўвага|У гэты стан трапілі толькі прызнаныя ўладамі Расейскай імпэрыі {{мова-ru|«потомственные дворяне»|скарочана}} — звычайна найбольш заможная частка шляхты колішняга ВКЛ}} колішняга Вялікага Княства Літоўскага: калі жамойцкую мову як [[Родная мова|родную]] вызначыла 28&nbsp;895 чалавек (9,38% ад усёй «патомнай шляхты» колішняга ВКЛ), то летувіскую («літоўскую») — толькі 10&nbsp;302 чалавекі (3,34%){{Заўвага|Тым часам сярод сялянаў, наадварот, расейскі перапіс сьцьвярджаў дамінаваньне летувіскай самаідэнтыфікацыі: 1&nbsp;121&nbsp;735 чалавек (13,99% ад усяго насельніцтва колішняга ВКЛ) з роднай летувіскай мовай супраць 385&nbsp;269 чалавек (4,81%) з роднай жамойцкай мовай}}<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1Jb-GJzQh0f34gr3srHC35HUNWCyHvk7nNYn24Ki6U_w/edit?fbclid=IwAR2CZ4MnUVUJfnNOTzXW-MTb4IhCI2nC6Jru2-nftVh4q9pTAcwvPtHLf14&pli=1#gid=937724962 Табліца з вынікамі перапісу 1897 году для колішняга Вялікага Княства Літоўскага]</ref><ref>Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 года / Изд. Центр. Стат. комитетом М-ва вн. дел; Под ред. Н. А. Тройницкого. — [СПб.], 1897—1905.</ref>. Як прызнае летувіскі этноляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пятрас Кальнюс||lt|Petras Kalnius}}, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі азначэньне жамойцкай мовы ў якасьці «літоўскай» ({{мова-ru|«литовский язык»|скарочана}}) — як і само паняцьце «літоўскі народ» ({{мова-ru|«литовский народ»|скарочана}}) датычна летувісаў Віленскай і Ковенскай губэрняў — пачало дамінаваць толькі ў 1890—1900-я гады<ref>Kalnius P. Žemaičių etniškumo sampratos XIX a. šaltiniuose. 2. Nuo žemaičių kultūrinio sąjūdžio iki XIX a. pab // Liaudies kultūra. 2 (131), 2010. P. 22.</ref>. === Атаясамліваньне ўсяго літоўскага выняткова з жамойцкім === {{Асноўны артыкул|Аўкштайты|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі летувіскамоўная паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]] Як адзначае гісторык [[Павал Церашковіч]], тэрмін [[Ліцьвіны|«ліцьвіны» («літоўцы»)]] у дачыненьні да беларусаў зьнікае з афіцыйных дакумэнтаў і статыстыкі Расейскай імпэрыі па 1860-х гадох, чаму папераджала адпаведная інструкцыя, надрукаваная ў 1863 годзе ў часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Вестник Юго-Западной и Западной России||ru|Вестник Юго-Западной и Западной России}}»{{Заўвага|{{мова-ru|«К ней [Беларуси] обыкновенно относят только Могилевскую и Витебскую губернии, а всему остальному дают название Литвы, <…> в Минской же губернии, Виленской и Гродненской — простой народ — белорусы. Поэтому и слово Литва должно даваться не всему Западному краю, а только той его местности, где действительно сплошная масса литовского населения»|скарочана}}}}<ref>Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в. — Минск, 2004. С. 79.</ref>. У 1864 годзе нямецкі этнограф і палкоўнік арміі Расейскай імпэрыі [[Радэрык фон Эркерт]], які не прызнаваў беларусаў асобнай народнасьцю і па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] на заказ расейскіх уладаў дасьледаваў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыя беларусаў]]<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 27.</ref>, пакінуў наступнае афіцыйнае патрабаваньне да вызначэньня праваслаўных ліцьвінаў<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 71.</ref>: «''Усе славянскія жыхары праваслаўнай веры мусяць лічыцца рускімі [расейцамі]''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Все славянские обитатели православного исповедания должны считаться русскими»|скарочана}}}}<ref>Эркерт Р. Взгляд на историю и этнографию западных губерний России. — СПб., 1864. С. 6.</ref>. Выдадзеная ў 1869 годзе кніга «Апошняе слова пра польскае пытаньне ў Расеі», якая апісвала захады дзеля [[Русіфікацыя|абмаскаленьня]] колішняга Вялікага Княства Літоўскага, вызначала ў «[[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]» наступныя тры «народнасьці»: жмудзінаў, якіх прапаноўвалася ніяк не русіфікаваць і ўсяляк падтрымліваць («''калі яны пачнуць паважаць расейцаў, яны стануць цалкам адданымі нам і мы ўсё наступнае стагодзьдзе можам быць пэўнымі ў іх адданасьці''»); беларусаў, якія «''людзі чыста расейскія, але… стаяць на найніжэйшай ступені разьвіцьця, таму ў палітычных дачыненьнях абсалютна нікчэмныя; яны будуць рабіць тое, што прымусяць абставіны''»; трэцяя жа «народнасьць» у кнізе не называлася паводле імя, адзначалася толькі, што яна насяляе Гарадзенскую, большую частку Віленскай і Менскай губэрняў{{Заўвага|Тым часам у запісцы пачатку XIX ст. (з архіву канцылярыі вайсковага міністэрства Расейскай імпэрыі) адзначалася, што «''[[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]] губэрні паводле аднапляменства жыхароў, паводле адзінства мовы і веры больш за іншыя ўхіляюцца ад збліжэньня з Расеяй, у губэрнях Беларускіх, асабліва ў [[Віцебская губэрня|Віцебскай]], норавы пачынаюць зьмяняцца, чаму і можна спадзявацца, што тыя і зусім [[Русіфікацыя Беларусі|абмаскаляцца]]''»<ref>Філатава А. [http://www.belhistory.eu/category/2000-t-7-ssh-1/ Нацыянальнае пытанне і палітыка царскага ўраду ў Беларусі (канец XVIII — першая палова ХIХ ст.)] // Беларускі Гістарычны Агляд. Т. 7, Сш. 1, 2000.</ref>}} і што, калі жмудзінаў і беларусаў можна прывязаць да Расеі, то гэтая трэцяя «народнасьць» ёсьць напраўду вельмі небясьпечнай праз сваю гістарычную варожасьць да «[[Маскаль|маскалёў]]»<ref>Отечественныя записки. Т. 192. — СПб., 1870. С. [https://books.google.by/books?id=xFcFAAAAQAAJ&pg=RA1-PA53&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwju35v3ueL5AhVInf0HHYRfAW4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 53]—54</ref>. Яшчэ ў 1863 годзе Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў на сродкі Віленскай навучальнай акругі вялікім накладам надрукаваў [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]]<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20220326050408/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/lat902ec.html?OpenDocument Гутарка «царкоўнага старасты Янкі» з «Яськам гаспадаром з-пад Вільні»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 9 (2), 2004. С. 196—212.</ref> (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі<ref name="Chaustovic-2001-11">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]<ref name="Chaustovic-2001-9">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.</ref>) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», называючы «ліцьвінамі» [[Летувісы|летувісаў]]<ref name="Tokc-2006">[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.</ref>, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы (то бок [[Аўкштайты|літоўцы]] і жмудзіны{{Заўвага|„''Наши отцы и дзяды были Русскиe; тольки не завсегды над ими пановали свои родные Русские князя. Упярод над ими пановали Русские князи, потом стали пановаць над ими князя Литовцев т. е. князя, тых самых Литовцев и Жмудзинов, што живуць з нами''“}}) і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»<ref name="Chaustovic-2001-9"/>, трэці твор «Великая помылка наших белорусов» заканчваецца заклікам, што «''Русскими, а не Поляками мы повинны называтца''»<ref name="Chaustovic-2001-10">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 10.</ref>, у чацьвертым творы прапагандуецца навучаньне дзяцей у расейскіх школах<ref name="Chaustovic-2001-11"/>. Выдадзены ў 1870 годзе ў [[Санкт-Пецярбург]]у [[Слоўнік Насовіча|«Словарь белорусского наречия»]], на рэдагаваньне якога з боку Расейскай акадэміі навук супраць волі аўтара зьвяртаў увагу гісторык і мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] на падставе апублікаваных у 1928 годзе асабістых сшыткаў [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]]<ref>[[Веда (часопіс)|Веда]]. № 2, 1952. С. 53—54.</ref>, падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец», сьледам падаецца слова «[[Ліцьвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 269.</ref>. У 1886 годзе латыска-летувіскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдуард Вольтэр||be|Эдуард Аляксандравіч Вольтэр}}, які карыстаўся падтрымкай [[Расейскае геаграфічнае таварыства|Расейскага геаграфічнага таварыства]], дадаткова — для [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] — паўтарыў афіцыйную вымогу пры зьбіраньні статыстычных зьвестак азначаць «ліцьвінамі» летувісаў, а не беларусаў{{Заўвага|{{мова-ru|«При собирании статистических сведений часто смешиваются понятия Литвин, Литва в историко-географическом значении с литвою этнографической. Литвином считаться должен тот, кто в домашнем быту говорит по литовски <…> В настоящее время сведения, относительно принятых в войска по рубрике «по происхождению», должны считаться сомнительными оттого, что очень много литвинов значится в уездах — где их теперь, как по литовски говорящих, вовсе нет; а наоборот, в тех уездах, где ныне еще говорят по литовски, по статистическим таблицам принятых литовцев в войска показано сравнительно мало. В Вилейском и Дисненском уездах о литовцах не может быть и речи…»|скарочана}}}}<ref>Вольтер Э. Об изучении литовского языка и племени // Памятная книжка Виленской губернии на 1887 год. — Вильна, 1886. С. 133.</ref>. На мэтанакіраванае зьнішчэньне расейскімі ўладамі ў народнай сьвядомасьці гістарычнага сэнсу «літоўскасьці» (г. зн. азначэньня сябе ліцьвінамі беларускамоўным сялянствам «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]»), што беспасярэдне спрыяла атаясамліваньню гістарычнай Літвы з навачаснай Летувой, зьвяртае ўвагу амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]<ref>[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220503112024/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1202ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Працяг] // [[Дзеяслоў]]. № 12, 2004.</ref>. [[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія [[Беларуская мова|беларускія]] школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]] Замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміна «літоўцы» («ліцьвіны») выняткова за жамойцкім насельніцтвам прывяло да таго, што шляхта колішняга Вялікага Княства Літоўскага дзеля вонкавых дачыненьняў з расейскімі ўладамі пачала часьцей карыстацца тэрмінам «палякі», які ад пачатку быў палітонімам і зьвязваўся з ідэяй адраджэньня «Польшчы» — былой [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйнай]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>[[Аляксандар Смалянчук|Смалянчук А.]] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — СПб., 2004. С. 115—124.</ref>, хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з уласна [[палякі|этнічнымі палякамі]] («караняжамі») выкарыстоўвала паралельна і тэрмін «ліцьвіны» («літоўцы»), а балтамоўнае насельніцтва працягвала традыцыйна называць «жамойтамі»{{Заўвага|Напрыклад, гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўстах Іваноўскі||pl|Eustachy Iwanowski}} ў 1861 годзе пісаў, што [[ліцьвіны]] ўжываюць наступныя назвы да жамойтаў: ''[[Жмогусы|Zmogosy]], Zmujdziaki, Żmudź, Żmudzin''<ref>Iwanowski E. (Eu…… Heleniusz) Wspomnienia narodowe. — Paryż, 1861. [https://books.google.by/books?id=KNYRAAAAYAAJ&pg=PA491&dq=Zmogosy,+Zmujdziaki,+%C5%BBmud%C5%BA,+%C5%BBmudzin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv8obs1Y70AhW_Q_EDHUkUAAcQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Zmogosy%2C%20Zmujdziaki%2C%20%C5%BBmud%C5%BA%2C%20%C5%BBmudzin&f=false S. 491].</ref>. Таксама францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі ўсё яшчэ традыцыйна называлі [[беларусы|беларусаў]], тады як летувісаў — жамойтамі<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. P. 256.</ref>: «''…нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, „ліцьвінамі“ звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе даюць назву „жамойтаў“ альбо „жмудзінаў“''» («''…даже теперь еще в Польше, как и в России, „литвинами“ обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название „жмудов“ или „жмудинов“''»)<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?id=bVQNAQAAMAAJ&pg=PA124&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 124].</ref>}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня сярод літоўскай шляхты (асабліва ў этнакантактавай зоне — у Віленскай губэрні, памежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — Ковенскай губэрняй) тэрміна «младалітоўцы» дзеля пазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а дзеля ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» («стараліцьвіны»), «гістарычныя літоўцы» («гістарычныя ліцьвіны»), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «ліцьвіны», якое выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»){{Заўвага|У 1906 годзе ў газэце «[[Kurier Litewski]]» ([[:Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|№ 146, С. 1]]) зьявіўся артыкул «Мы і літоўцы» ({{мова-pl|My i litwini|скарочана}}), падпісаны крыптонімам «Старалітовец» ({{мова-pl|Starolitwin|скарочана}}), у якім аўтар спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітоўцы» і прапаноўваў стварыць «Cтаралітоўскую партыю», якая б выяўляла інтарэсы карэннай літоўскай шляхты; тым часам летувіскую інтэлігенцыю (паводле аўтара — у большасьці псэўдаінтэлегінцыю), якая з падачы і пры падтрымцы расейскіх уладаў спрабавала манапалізаваць права на назву «літоўцы» ({{мова-pl|«Szowinizm ten jest owocem szkoły rosyjskiej, której wychowańcami są młodolitwini, mówiący nieraz lepiej po rosyjsku, niż po litewsku»|скарочана}}) прапаноўваў называць «младалітоўцамі» ({{мова-pl|młodolitwini|скарочана}}). Сярод іншага, тэрміналёгію «стараліцоўцаў» і «младалітоўцаў» у 1934 годзе выкарыстоўваў былы прэм’ер-міністар [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Раман Скірмунт]] у сваім артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» пра [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыю Скірмунт]] і Юзэфу Куржанеўскую, дзе адзначаў, што захапленьне Канстанцыяй Скірмунт «літваманіяй» не ўлічвала тое, што младалітоўцы звузілі паняцьце [[Літва старажытная|Літвы]] да свайго этнаграфічнага Ковенскага арэалу<ref>Skirmuntt R. [[:Файл:Slowo - 1934, nr 127 Roman Skirmunt - Panie z muru - p 3.jpg|Panie z Muru (III)]] // Słowo. Nr. 127, 1934. S. 3.</ref>}}<ref name="Buchowski-2006-26">Buchowski K. [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. — Białystok, 2006. S. 26.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 15.</ref>. [[Файл:Litwa i Białoruś (J. Bazewicz, 1916).jpg|значак|Краіна «[[Літва]] і [[Белая Русь|Беларусь]]» ({{мова-pl|«Litwa i Białoruś»|скарочана}}), асобная ад [[Жамойць|Жамойці]] (''Żmujdź''), 1916 г.]] У 1906 годзе віленскі доктар Людвік Чаркоўскі (1855—1928) засьведчыў, што «[[Старалітва|старалітоўцамі]]» (у адрозьненьні ад [[Летувісы|летувісаў]]-«младалітоўцаў») зноў пачалі называць «[[Тутэйшыя (выраз)|тутэйшых]]» [[Літва|Літвы і Беларусі]] — г. зн. беларускамоўных сялянаў, тым часам некаторыя «літваманы» (якіх яшчэ ў 1859—1860 гадох называлі больш дакладна — «жмудзінафіламі»{{Заўвага|{{мова-pl|«Są u nas pojedyncze, małoznaczące zachcenia raczej, aniżeli usiłowania, aby wyrobić jakąś narodowość żmudzką, oddzielną od polskiej. Sądzę jednak, że z téj strony żadna obawa nie grozi; więcej niżeli tych dziecinnych pretensyi żmujdzinofilów obawiaćby się można wpływu pisarzy, co pisząc po polsku, i dla polskiej publiczności na miano russofilów zarobili sobie»|скарочана}} з подпісам «''Z Litwy''»}}<ref>Roczniki polskie z lat 1857—1861. Т. 4: Rok 1860—1861. — Paryz, 1865. [https://books.google.by/books?id=v7cDAAAAYAAJ&pg=PA273&dq=%C5%BCmujdzinofil%C3%B3w&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjgg73Z8OL5AhWqxgIHHXZeD6QQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q&f=false S. 273].</ref><ref>Czas. Nr. 222, 1859. [https://polona.pl/item/czas-r-12-no-222-28-wrzesnia-1859,Nzk3NTYxMTA/1/#info:search:%C5%BCmudzinofil%C3%B3w S. 1].</ref>) зноў пачалі прапаганду, што тыя беларускамоўныя — гэта «''летувісы бяз мовы''»<ref>Czarkowski L. Ostrzeżenie: w kwestji litewskiej słów kilka. — Wilno, 1906. [https://polona.pl/item/ostrzezenie-w-kwestji-litewskiej-slow-kilka,Njc4NTg3NDE/29/#info:metadata S. 20].</ref>. У студзені 1918 году [[Бэнэдыкт Дыбоўскі]] азначыў тагачасных «літваманаў» жамойцкімі [[Шавінізм|шавіністамі]], адцеміўшы, што «''Вільню і яе ваколіцы сёньня засяляюць палякі-ліцьвіны і беларусы-ліцьвіны''»<ref>Dybowski B. Żmudzini piszący o sobie dla społeczności niemieckiej // Tygodnik Narodowy. Nr. 2, 1918. S. 6.</ref>. У 1915—1917 гадох [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускія арганізацыі]] выступалі за ўтварэньне [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]], прытым рабілі гэта, нягледзячы на пазыцыю [[Летувіская Тарыба|Летувіскай Тарыбы]], якая заявіла прэтэнзіі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя тэрыторыі беларусаў]]. Аднак па абвяшчэньні незалежнасьці Летувы ў хаўрусе зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] (у ліпені 1918 году прапанову ад Тарыбы стаць [[Летува (каралеўства, 1918)|каралём Летувы]] пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец [[Вільгельм Карл фон Урах]], які паходзіў зь [[Вюртэмбэрскі дом|Вюртэмбэрскага дому]] — найбліжэйшых сваякоў [[Раманавы]]х) ідэя беларуска-летувіскай [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыі]] не ўздымалася<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 351—352.</ref>. == Першая Летувіская рэспубліка == === Спроба захопу Вільні === [[Файл:Żmudź (1920).jpg|значак|Жамойць у этнаграфічных межах летувісаў, фрагмэнт мапы былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], 1920 г.]] Як зазначае гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]], канчаткова назву «Літва» ў форме «Летува» афіцыйна замацавалі за Жамойцю толькі 16 лютага 1918 году актам аб незалежнасьці [[Летувіская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Летувы]], паставіўшы такім спосабам знак роўнасьці паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Летувой<ref name="Kraucevic-1993"/>. Разам з тым, Летувіская дзяржава ня здолела ўлучыць у свой склад сталіцу гістарычнай Літвы [[Вільня|Вільню]] і сталічны [[Віленскі край]] — хоць дзеля гэтага склала з [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расеяй]] [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскую дамову]] (узамен на прызнаньне за сабой Вільні летувіскі бок абавязваўся, сярод іншага, спыніць на сваёй тэрыторыі дзейнасьць «антысавецкіх арганізацыяў і груп», у тым ліку органаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]) — праз супраціў мясцовых жыхароў, якія ўтварылі [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] (1920—1922): напярэдадні паўстаньня народжаны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] генэрал [[Люцыян Жалігоўскі]] выдаў [[Польская мова|па-польску]] адозву да насельніцтва Вільні і Віленшчыны з заклікам «''выгнаць жамойтаў''»<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 35.</ref>{{Заўвага|Люцыян Жалігоўскі і яго паплечнікі лічылі сябе ліцьвінамі і славянамі, а летувісаў адмаўляліся прызнаваць за «літоўцаў» і называлі тое насельніцтва выняткова «жамойтамі» ({{мова-pl|Żmudzini|скарочана}}). У 1943 годзе Люцыян Жалігоўскі пісаў у сваіх успамінах пра выгнаньне зь Вільні адміністрацыі Летувы (1918—1920) і непрыняцьце новага сэнсу «літоўцаў», якія раней лічыліся літоўскай шляхтай «жамойтамі»: «''Напярэдадні маршу на Вільню, у [[Вярэнаў|Вярэнаве]], былі мы ня толькі палякамі — былі і літоўцамі. <…> Мы ўсе апэравалі даўнімі катэгорыямі. Пад словам „літовец“ мы разумелі паняцьце гістарычнай Літвы, Літву вялікіх мэтаў, вялікіх людзей, вялікай ідэі. Мы шанавалі нашыя традыцыі, нават попел Зьніча пад [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдрай]]. Нічога зь мінуўшчыны не пакінула сьледу, новаяўлены „літовец“ выявіўся ворагам… і чакаў прыезду на сталец літоўскі — Гогенцолерна, пад імем — о іронія — [[Міндаўгас II|Міндоўга ІІ]]. <…> Толькі мясцовыя людзі адкідалі ўсё, што звалася „літоўскім“. Ніхто не хацеў чуць пра навуку жамойцкай мовы, ніхто не прызнаваў „літоўскага“ ўрадніка, і ўсякая жанчына не хацела ісьці ў касьцёл, дзе служыў „літоўскі“ ксёндз. Чаму мы, адвечныя насельнікі Літвы, мусілі пазьбягаць той дарагой для нас назвы, а іншыя людзі, што ня маюць зь Літвой нічога супольнага, — называць сябе літоўцамі?»<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 37, 41—42.</ref>.}}. Як падкрэсьліваў Люцыян Жалігоўскі ў сваіх успамінах, «''узьнікла парадаксальная сытуацыя <…> калі Варшава была абароненая і вайна выйграная, то мы, грамадзяне нашай радзімы — Літвы, нават не маглі вярнуцца да дому, у якім асел народ жмудзінскі, пратэжэ немцаў''»<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 33—34.</ref>. Гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Валяр’ян Мэйштовіч||pl|Walerian Meysztowicz}}, сын старшыні Часовай урадавай камісіі Сярэдняй Літвы [[Аляксандар Мэйштовіч|Аляксандра Мэйштовіча]], зазначаў у сваіх успамінах: «''Летувіскі нацыянальны рух зьвярнуўся да спадчыны Вялікага Княства Літоўскага. <…> Нават ня мелі для іх назвы. „Ліцьвіны — казаў пан Міхал Юхневіч — гэта [[Ягайла]], [[Ян Караль Хадкевіч|Хадкевіч]], [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], [[Юзэф Пілсудзкі|Пілсудзкі]] і я, а вы ёсьць летувісамі“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Ruch narodowy litewski zgłosił się do dziedzictwa po Wielkim Księstwie Litewskim. <...> Nawet nie mieliśmy dla nich nazwy. „Litwini — mówił pan Michał Juchniewicz — to Jagiełło, Chodkiewicz, Mickiewicz, Piłsudski i ja, a wy to Lietuvisy“»|скарочана}}}}<ref>Meysztowicz W. Gawędy o czasach i ludziach. — Londyn — Łomianki, 2008. S. 26—27.</ref>. === Летувізацыя Ковеншчыны ды іншых мясцовасьцяў === {{Асноўны артыкул|Ляўда}} [[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і Летува («Літва [[Этнаграфія|этнаграфічная]]»). [[Рыга]], 1920 г.]] У 1923 годзе ў [[Ковенскі павет|Ковенскім павеце]] летувісы складалі 56,7%, а ў самой Коўне — толькі 29,9%, палякаў у гэтым месьце было 31,5%, а жыдоў — 31,8%<ref>Starzyński S. Litwa: zarys stosunków gospodarczych. — Warszawa, 1928. S. 12—13.</ref>. Значную частку буйных зямельных уласьнікаў складала шляхта-«старалітоўцы», якія валодалі 26% зямлі ў новай дзяржаве і палітычна арыентаваліся на міжваенную [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскую Рэспубліку]]<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 168.</ref>. 15 лютага 1922 году ўлады Летувы прынялі закон аб зямельнай рэформе: нацыяналізавалася зямля ў супраціўнікаў незалежнасьці Летувы і шляхецкія маёнткі, нададзеныя ўладамі Расейскай імпэрыі з абшару скарбовых зямель, таксама вызначаўся максымум неад’емнай зямлі ў 80 га (з 1929 году — 150 га), што ліквідоўвала (шляхам прымусовай [[Парцэляцыя (эканоміка)|парцэляцыі]]) [[Лятыфундыя|лятыфундыі]], характэрныя раней для жамойцкіх земляў<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 168—169.</ref>. Па [[Вайсковы пераварот у Летуве (1926)|вайсковым перавароце ў Летуве]] (сьнежань 1926 году) у краіне ўсталяваўся [[Аўтарытарызм|аўтарытарны рэжым]] на чале з прэзыдэнтам [[Антанас Сьмятона|Антанасам Сьмятонам]], які працягваў летувізацыю насельніцтва краіны, абмяжоўваў магчымасьці культурнага разьвіцьця на іншых мовах і ставіў перашкоды да заняцьця дзяржаўных пасадаў тым, хто не лічыў сябе летувісамі паводле нацыянальнасьці<ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 192—193.</ref>. === Спроба рэтраспэктыўна атаясаміць гістарычных ліцьвінаў зь летувісамі === [[Файл:Летувіскія "рэканструкцыі" арыгінальных "летувіскіх" імёнаў готаў з дынастыі Балтаў (1929).jpg|значак|Прапаганда з боку [[Расейская імпэрыя|расейска]]-летувіскіх і [[Прусія|пруска]]-нямецкіх аўтараў [[Гіпотэза|гіпотэзы]] пра «''перакручваньне старажытных летувіскіх імёнаў''» ([[Імёны ліцьвінаў|імёнаў ліцьвінаў]]) з боку [[Славянскія мовы|славянскіх]], [[Лацінская мова|лацінскіх]] і [[Нямецкая мова|нямецкіх]] пісараў разам з адвольнымі тлумачэньнямі [[Гоцкая мова|гоцкіх]] імёнаў і [[Двухасноўнае імя|асноваў]] зь летувіскай мовы прычынілася да выданьня ў 1929 годзе кнігі на ангельскай і летувіскай мовах з псэўданавукова «''адноўленымі''» арыгінальнымі («''летувіскімі''») формамі імёнаў [[Готы|готаў]] з дынастыі [[Балты (дынастыя)|Балтаў]] (т.б. «''не перакручанымі''» лацінскімі, [[Грэцкая мова|грэцкімі]] і нямецкімі аўтарамі<ref>Rackus A. Guthones (the Goths). — Chicago, 1929. P. 36, 38, 42—215.</ref>)]] У сакавіку 1923 году ў час выставы беларускага друку ў Коўне начальнік Дэпартамэнту рэлігіі Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казімерас Прапаляніс||lt|Kazimieras Prapuolenis}} падараваў [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлаву Ластоўскаму]] (які знайшоў палітычны прытулак у Летувіскай рэспубліцы па [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыі расейскімі войскамі]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]) уніяцкі служэбнік, друкаваны ў [[Супрасьля|Супрасьлі]] ў 1726 годзе. У скуры аправы (пазьнейшай за саму кнігу і нібыта датаванай 1790 годам паводле налепленага на яе подпісу) Ластоўскі знайшоў укладзены туды тэкст каляднай песьні на беларускай мове. Асаблівасьцю гэтай песьні, невядомай зь іншых крыніцаў, ёсьць называньне «ліцьвінамі» асобаў зь летувіскімі імёнамі: «''Енас з Юргасам з пушчаў літвіны нясьлі Хрыстові з салам [[Бацьвіньне|бацьвіны]]''»{{Заўвага|[[Лацінка]]вы арыгінал паводле Ластоўскага: «''Jenas z Jurgasom z puszczow Litwiny nieśli Chrystowi z sałom botwiny''»<ref>Ластоўскі В. Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі. — Коўна, 1926. С. 632.</ref>}} (тым часам паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref>, апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref>, [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ боцвиння''»<ref name="Nasovic-1870-31">Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 31].</ref>, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>). Таго ж году Ластоўскі пад псэўданімам «Юры Верэшчака» надрукаваў знойдзеную песьню з гісторыяй яе зьяўленьня ў часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]»<ref>Верэшчака Ю. Старабеларская калядка // Крывіч. № 4, 1923. С. 34—35.</ref>, а пазьней зьмясьціў яе ў сваёй «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыі беларускай (крыўскай) кнігі]]» (Коўна, 1926 год). Урэшце, у 1926 годзе ў савецкай амбасадзе ў Коўне Ластоўскі прэзэнтаваў канцэпцыю, паводле якой летувісы — гэта нашчадкі гістарычных жамойтаў<ref>«Давялося шмат і шмат працаваць…». З успамінаў беларускага акадэміка Стасіса Матулайціса (1866—1956) / Падрыхтоўка да друку В. Селяніса (Вільня) // Homo Historicus 2019. Гадавiк антрапалагiчнай гiсторыi / пад. рэд. [[Аляксандар Смалянчук|А. Смаленчука]]. — Вiльня: Палітычная сфера, 2019. С. 140—141.</ref>, па чым перабраўся ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкую Беларусь]]. Знойдзеная Ластоўскім песьня трапіла ў некалькі агульных зборнікаў{{Заўвага|Напрыклад, ''Анталогія беларускай паэзіі. Т. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 127—129''.}}, аднак, яе крытычны разгляд не рабіўся (хоць аўтэнтычнасьць некаторых іншых песьняў, апублікаваных Ластоўскім, неаднаразова ставілася пад сумнеў<ref>[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20160305070331/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_167773.pdf «Слава Воршы ўжо не горша…»] // [[Беларуская думка]]. № 3, 2009. С. 92—99.</ref>). Тым часам адпаведны фрагмэнт песьні, дзе ліцьвінамі называюць асобаў зь летувіскімі імёнамі, актыўна цытуецца (з азначэньнем самой песьні як «традыцыйнай» і «народнай»): летувіскім гісторыкам, супрацоўнікам [[Інстытут гісторыі Летувы|Інстытуту гісторыі Летувы]] [[Томас Баранаўскас|Томасам Баранаўскасам]] на галоўнай старонцы яго сайту з тэндэнцыйнай крытыкай «[[Ліцьвінства|ліцьвінізму]]»<ref name="Baranauskas">[https://www.litviny.net/ «Ёнас з Юргасам, з пушчы літвіны»] ([https://web.archive.org/web/20221126101643/https://litviny.net/ Архіўная копія])</ref>, беларускім гісторыкам кулінарыі [[Алесь Белы|Алесем Белым]]<ref name="Biely-2021">[https://www.patreon.com/posts/batsvinne-simval-59661281?l=it Бацвінне — гастранамічны сімвал Літвы XVII—XVIII ст.], [[Patreon]], 8 сьнежня 2021 г.</ref><ref>Кухмістр Верашчака. [https://books.google.by/books?id=RQp2DwAAQBAJ&pg=PT41&lpg=PT41&dq=%22%D0%81%D0%BD%D0%B0%D1%81+%D0%B7+%D0%AE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC%22&source=bl&ots=_m-G1MRqF7&sig=ACfU3U2h1T0sznVq3sy-1Yx99c5cuBTv2A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjCxvX11tL5AhVaNewKHbSxBZc4ChDoAXoECAQQAw#v=onepage&q&f=false Літвінская кухня]. — Litres, 2022.</ref>, які ня маючы профільнай адукацыі атрымаў доктарскую ступень (PhD) з гісторыі у [[Клайпеда|Клайпедзкім]] унівэрсытэце і крытыкуецца за сваё агрэсіўнае стаўленьне да [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]], аўтарам [[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысцкага]] рупару [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] «[[СБ. Беларусь сегодня]]» і шэрагу расейскіх шавіністычных сайтаў [[Усевалад Шымаў|Усеваладам Шымавым]]<ref>[https://shimoff.livejournal.com/221913.html Литвинам на заметку], [[LiveJournal]] Усевалада Шымава, 5 верасьня 2013 г.</ref>, а таксама на розных [[Расейскі фашызм|расейскіх шавіністычных]] пляцоўках<ref>[https://ohaben.blogspot.com/2022/09/daylida.html?fbclid=IwAR21ju9CvYu7oA5pApgxnu1ua5emF2szy10kMZIzDlYt9FnlNg3abNgtG_A Тэндэнцыйная спроба расейскай шавіністычнай крытыкі беларускага погляду на гісторыю ВКЛ]{{ref-ru}}, 19 верасьня 2022 г.</ref><ref>[https://vk.com/wall-46503890_144549 К вопросу о том, кто такие «литвины». Белорусская народная колядка начала XVIII века, фрагмент], «Мы патриоты Белой Руси!», 2 сьнежня 2018 г.</ref>. У спробах абгрунтаваць традыцыйны характар гэтай каляднай песьні Томас Баранаўскас і Алесь Белы пашыраюць непраўдзівую інфармацыю, нібы яе «''арыгінал быў надрукаваны ў выд.: Служебник. Супрасль, 1726. (В. Ластоўскі. Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі. Коўна. 1926. С. 631—632)''»<ref name="Baranauskas"/><ref name="Biely-2021"/>, хоць у выданьні «Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі», на якое даецца спасылка, Вацлаў Ластоўскі сьведчыць пра пазьнейшае ўклейваньне калядкі ў аправу кнігу<ref>Ластоўскі В. Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі. — Коўна, 1926. С. 631.</ref>. На красавік 2024 году Алесь Белы выправіў сваё ранейшае сьцьверджаньне пра публікацыю песьні, адзначыўшы, што яна «''цалкам можа быць фальсыфікатам''»<ref name="Biely-2021"/>. === Зварот да жамойцкай ідэнтычнасьці === [[Файл:Polska i Litwa za Władysława Jagiełły (1927).jpg|значак|«Польшча і Літва за [[Ягайла]]м». Мапа з гістарычнага атлясу 1927 г.]] Гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў 1930-я гады, калі [[Ліга Нацыяў]] фактычна прызнала адыход Віленшчыны зь Вільняй да [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускага абшару]], у летувіскім друку загучалі прапановы зьмяніць назву дзяржавы на [[Жамойць]] — разам зь зьменай [[Герб Летувы|дзяржаўнага гербу]] (варыянту [[Пагоня|Пагоні]]) на жамойцкага «Мядзьведзя»<ref name="Arlou-2012-373">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.</ref>. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не летувіскае (славянскае<ref name="Arlou-2012-373"/>) паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца ў стварэньні новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.</ref><ref>Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.</ref>. === Супраца з СССР дзеля захопу Вільні === [[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места [[Вільня|Вільні]], 10 кастрычніка 1939 г.]] З пачаткам [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], як толькі ў выніку супольнай агрэсіі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] супраць [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] савецкія войскі захапілі Вільню, летувіскія дыпляматы ў Маскве зьвярнуліся да савецкіх уладаў з просьбай перадаць места Летуве. 10 кастрычніка 1939 году ўлады Летувы і СССР склалі летувіска-савецкую дамову, згодна зь якой места Вільня зь Віленскай вобласьцю, занятыя савецкімі войскамі, перадаваліся Летуве. Наркам замежных справаў СССР [[Вячаслаў Молатаў]] даў наступнае тлумачэньне: «''Мы ведаем, што большасьць насельніцтва гэтага рэгіёну не летувісы. Але гістарычная мінуўшчына і памкненьні летувіскага народу цесна зьвязаныя зь местам Вільняй, і ўрад СССР палічыў за неабходнае пайсьці насустрач гэтым маральным фактарам''»<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 378—379.</ref>. [[Файл:Пану Сталіну Ёсіфу Вісарыёнавічу ад міністра замежных справаў Летувы (21.12.1939).jpg|значак|Беларускі пераклад<ref>[[Звязда]]. № 295, 1939. С. 4.</ref> тэксту афіцыйнага віншаваньня «''пану [[Сталін]]у <…> глыбокапаважанаму Ёсіфу Вісарыёнавічу''» ад міністра замежных справаў Летувы Ёзаса Ўрбшыса, 21 сьнежня 1939 г.]] 27 кастрычніка летувіскія адборныя войскі ўрачыста ўвайшлі ў Вільню, польскаму ўраду ў выгнаньні летувіскія ўлады заявілі, што ўвесь міжваенны час Вільня з праўнага гледзішча належала Летуве. Паводле кіраўніка новай віленскай адміністрацыі Антанаса Мяркіса, мэтай летувіскіх уладаў стала «''прымусіць усіх думаць, як летувісы''» і «''вывесьці зь Віленскага краю ўсялякі чужынскі элемэнт''»<ref name="Dziejaslou-2004-13">[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220920170423/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sna1302ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Заканчэньне] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 13, 2004.</ref>. Так, нязгодных мясцовых беларусаў з тэрыторыі незалежнай Летувы дэпартаваў яшчэ савецкі [[НКВД]]<ref name="Arlou-2012-380">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 380.</ref>, а многім беларусам<ref name="Zajkouski-1993-70"/>, палякам і жыдам, нават тым, якія нарадзіліся ў Вільні, летувіскія ўлады адмовілі ў грамадзянстве<ref name="Dziejaslou-2004-13"/>. Далучэньне Вільні да Летувы прывяло да хуткага росту тут летувіскага насельніцтва, якое раней складала толькі 1,5%. 3 этнічна летувіскага абшару ў места ехалі ўраднікі, вайскоўцы, паліцыя, перасялялі сюды работнікаў і сялянаў. Іншамоўных жыхароў, якіх па-ранейшаму была значная большасьць, летувіскія ўлады абвясьцілі колішнімі летувісамі, якіх трэба вярнуць да сваіх «сапраўдных каранёў». Афіцыйная прапаганда сьцьвярджала, што беларускае насельніцтва мусіць дадаць да прозьвішчаў канчаткі «ас», «іс», «ус»{{Заўвага|Напрыклад, гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]] запісвалі як ''Туронкас'', ''Туронекас'', ''Туронка'', а яго школьны таварыш-летувіс Чайкоўскі атрымаў прозвішча ''Pempe'' ({{мова-lt|чайка|скарочана}})<ref name="ажэмойчваньне">{{Кніга|аўтар = |імя = Юры|прозьвішча = Туронак|частка = |загаловак = За кардонам Бацькаўшчыны: успаміны|арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Генадзь Сагановіч|Г. Сагановіч]]|выданьне = |месца = [[Менск]]|выдавецтва = Медысонт|год = 2010|том = |старонкі = 40|старонак = 276|сэрыя = [[Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»|Бібліятэка ч-су Беларускі гістарычны агляд]]|isbn = 978-985-6887|наклад = }}</ref>}} і вярнуцца да сваёй сапраўднай нацыянальнасьці. Беларусы [[дыскрымінацыя|дыскрымінаваліся]] пры ўладкаваньні на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе. Гэтая палітыка ў існасьці не зьмянілася і па абвяшчэньні ў ліпені 1940 году [[Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Летувіскай ССР]]<ref name="Arlou-2012-382">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.</ref>. === Супраца з Трэцім Райхам === [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1943).jpg|значак|[[Вільня]] — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]. Зь нямецкага навуковага выданьня «Беларусь: краіна і яе народ» ([[Вена]], 1943 г.)]] З пачаткам [[нямецка-савецкая вайна|нямецкай-савецкай вайны]] ўлады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] далучылі большую частку Віленшчыны разам зь Вільняй да генэральнай акругі «Летува». У захопленай [[Нацыянал-сацыялізм|нацыстамі]] Эўропе Летува стала адной зь першых краінаў, дзе ў масавым маштабе пачаўся [[Галакост|генацыд жыдоў]]. З дапамогай тысячаў летувіскіх добраахвотнікаў нацысты да канца 1941 году зьнішчылі ў Вільні каля 22 тысячаў жыдоўскага насельніцтва. Урэшце, з 70 тысячаў віленскіх жыдоў жывымі засталіся толькі каля 7 тысячаў<ref name="Arlou-2012-384">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.</ref>. Улады Трэцяга Райху дазволілі летувісам стварыць паліцыйныя аддзелы самааховы ''Saugumas'', якія ўзаконілі ў Вільні напады летувісаў на беларускае і польскае насельніцтва. Пад прыкрыцьцём нямецкай улады летувіскія нацыянал-экстрэмісты заклікалі нацыстаў ачысьціць Вільню ад славянамоўнага насельніцтва і былі расчараваныя, калі выявілася, што немцы маюць іншыя пляны. Змаганьне паміж летувіскімі і польскімі вайсковымі фармаваньнямі за Вільню перайшло на ўзровень грамадзянскай вайны мясцовага маштабу. З восені 1943 году падпольная польская [[Армія Краёва]] ў месьце і прылеглых раёнах нападала на падразьдзелы летувіскіх паліцыянтаў і раззбройвала іх. У адказ летувіскія паліцыянты ўчынялі карныя акцыі датычна цывільнага беларускага<ref name="Arlou-2012-383">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 383.</ref> і польскага насельніцтва<ref name="Dziejaslou-2004-13"/>. == СССР == === Савецкая дэнацыяналізацыя і летувізацыя Віленшчыны === [[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы (Вільня — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]] Па сканчэньні Другой сусьветнай вайны, нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязьнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, [[Ёсіф Сталін|Сталін]] надумаў пакінуць места за [[Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Летувіскай ССР]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.</ref>. 30 траўня 1945 году, палітбюро ЦК Кампартыі Летувы пастанавіла скіраваць усе сілы рэспублікі на тое, каб выселіць зь Вільні большасьць тытульнага насельніцтва<ref name="Dziejaslou-2004-13"/>. Летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, чаго дамагаліся [[Адам Станкевіч]] ды іншыя беларускія дзеячы. Летувіскія ўлады зачынілі [[Віленская беларуская гімназія|беларускую гімназію]] і настаўніцкую сэмінарыю, а [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча]] ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы<ref name="Arlou-2012-386">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.</ref>. Усё гэта адбывалася адначасна з новай хваляй рэпрэсіяў супраць беларускай інтэлектуальнай эліты<ref name="Zajkouski-1993-70"/>. Практычна ўсе беларускія нацыянальныя дзеячы і іх сем’і падпалі пад арышты і дэпартацыю. У 1944—1948 гадох каля 100 тысячаў віленчукоў, сярод якіх большую частку складалі этнічныя беларусы<ref name="Arlou-2012-387">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 387.</ref>, прымусілі запісацца палякамі і дэпартавалі ў камуністычную Польшчу<ref name="Dziejaslou-2004-13"/>. Датычна беларускага насельніцтва, якое засталося на Віленшчыне, летувіскія ўлады праводзілі палітыку дэнацыяналізацыі: на ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай, замест зачыненых беларускіх школаў насаджаліся польскія і расейскія, беларусаў дыскрымінавалі ў атрыманьні вышэйшай адукацыі — колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%<ref name="Arlou-2012-386"/>. Замест ліквідаваных беларускіх выданьняў у савецкай Вільні пачала выходзіць польскамоўная газэта «Чырвоны штандар». Апроч таго, летувіскія ўлады не перашкаджалі ксяндзам-палякам пашыраць сярод беларусаў-каталікоў думку, што тыя — палякі<ref name="Arlou-2012-387"/>. Зь іншага боку, летувіскія ўлады сьцьвярджалі, што беларусы — гэта «страчаныя летувісы», таму ў афіцыйных дакумэнтах (а таксама ў літаратуры, навуковых працах, на мэмарыяльных дошках) іх усяляк імкнуліся запісаць летувісамі<ref name="Arlou-2012-386"/>. Адпаведна, пачалося масавае перапісваньне прозьвішчаў з дабаўленьнем канчаткаў «-ас», «-ус», «-іс» мужчынскім прозьвішчам (напрыклад, Міцкевіч ― Міцкявічус), канчаткаў «-айце» ды іншых ― жаночым (напрыклад, Астроўская ― Астраўскайце). Пэўныя прозьвішчы, увогуле, перакладаліся (напрыклад, Верабей ― Жвірбіліс). Апроч таго, празь летувіскія перайменаваньні не засталося амаль ніводнай беларускай назвы<ref name="Zajkouski-1993-70"/>. Увогуле, становішча летувісаў у СССР было ўнікальным: калі [[Эстонцы|эстонскі]] [[Талін]] або [[Латышы|латыскую]] [[Рыґа|Рыґу]] хутка апанавала расейскамоўная працоўная сіла, то Вільню павольна засяляла жамойцкая вёска<ref name="Katlarcuk-2003"/>, у выніку чаго места пачало набываць летувіскае аблічча<ref name="Kascian-2009"/>. Калі ў 1939 годзе летувісаў у Вільні было менш за 2%, то паводле афіцыйных зьвестак перапісу 1959 году, з 236 100 віленчукоў 34% назваліся летувісамі, 29% расейцамі, 20% палякамі і 6% беларусамі, а перапіс 1970 году сьцьвярджаў, што летувісаў стала 50,5%, расейцаў 20%, палякаў 19%, а беларусаў 5%<ref name="Arlou-2012-388">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 388.</ref>. Тым часам пры правядзеньні перапісаў савецкія ўлады вымагалі залічваць насельніцтва з самаазначэньнем «ліцьвіны» да летувісаў (а не беларусаў), прытым ня толькі ў Летувіскай ССР, але і ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/nacionaln_1959.html?fbclid=IwAR1FXC3SIkKE1vh12uAWUE_7fucFnI5wIXIoTOhUQ0uN0tfJe0JKvdH0te8 Словарь национальностей всесоюзной переписи населения 1959 года]. — Москва: Государственное статистическое издательство, 1959.</ref>. === Перакручваньне традыцыйных гістарычных назваў і імёнаў у іншых мовах паводле іх формаў зь летувіскай мовы === Адным з захадаў савецкай летувізацыі стала замена традыцыйных гістарычных назваў мясцовасьцяў і імёнаў людзей на летувіскія формы ў іншых мовах, што актыўна падтрымлівалася ўладамі СССР. Дазволеная да ўжытку ў межах СССР [[беларуская мова]] — [[Русіфікацыя|русіфікаваная]] [[Беларускі афіцыйны правапіс|наркамаўка]] — таксама зазнала замену старажытных назваў на новыя, узятыя зь летувіскай мовы<ref name="Arlou-2012-387"/>. Прыклады такіх перакручваньняў прыводзяцца ў табліцы: {| class="wikitable sortable" |{{Сьцяг БНР}} Традыцыйная гістарычная назва |{{Сьцяг БССР}} Летувізаваная назва |{{Сьцяг Летувы}} Летувіская назва |- |[[Вільня]] |Вільнюс |Vilnius |- |[[Трокі]] |Тракай |Trakai |- |[[Меднікі]] |Мядзінінкай |Medininkai |- |[[Салечнікі]] |Шальчынінкай |Šalčininkai |- |[[Сьвянцяны]] |Швянчоніс |Švenčionys |- |[[Міндоўг]] |Міндаўгас |Mindaugas |- |[[Войшалк]] |Войшвілкас |Vaišvilkas |- |[[Гедзімін]] |Гедзімінас<ref>{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае|к}} С. 53.</ref> |Gediminas |} === Падтрымка летувіскага шавіністычнага погляду на гісторыю Вялікага Княства Літоўскага === У адрозьненьне ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў ''«раем для балтыйскіх дасьледаваньняў»''<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93.</ref>. У адказ на вонкавую ляяльнасьць летувіскіх камуністаў Масква фактычна дазволіла ў Летуве побач з камуністычнай і нацыяналістычную ідэалёгію, заснаваную на гістарычных мітах<ref name="Katlarcuk-2003"/>: спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе гэтыя падыходы ўсяляк прапагандаваліся і абгрунтоўваліся. Да прыкладу, у кнігу «Lietuvos piles» ({{мова-be|Летувіскія замкі|скарочана}}) улучылі [[Наваградзкі замак|Наваградзкі]], [[Мірскі замак|Мірскі]], [[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Полацкія замкі|Полацкі]] і дзясяткі іншых беларускіх замкаў. Таксама рабіліся спробы залічыць у лік выдатных дзеячоў летувіскай культуры [[Францішак Скарына|Францішка Скарыну]]<ref name="Arlou-2012-388"/>, тым часам [[Слуцкія паясы]] і [[Урэчча|ўрэцкае]] шкло абвясьцілі «вырабамі летувіскіх рамесьнікаў»<ref name="Arlou-2012-386"/>. Зь іншага боку, БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўнай [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] вёўся ад 1917 году, а беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва<ref name="Katlarcuk-2003"/>. Такім парадкам, Летува заняла вынятковае становішча сярод усіх эўрапейскіх саюзных рэспублікаў, маючы больш магчымасьцяў дзеля разьвіцьця нацыянальнага жыцьця, чым якая-кольвек зь іх. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] тлумачыць гэта кампрамісамі паміж з аднаго боку Масквой і летувіскімі камуністамі, а з другога боку — летувіскай інтэлігенцыяй<ref name="Snyder-2003-93-95"/>. == Летувіская рэспубліка == === У дзяржаўнай палітыцы === У Прэамбуле Канстытуцыі Летувы падкрэсьліваецца, што менавіта [[летувісы|летувіскі народ]] ''«шмат вякоў таму стварыў Летувіскую дзяржаву»'' і што ''«яго (народу) праўны фундамэнт грунтуецца на (сярэднявечных) Літоўскіх Статутах»'', а ў артыкуле 17 сьцьвярджаецца, што ''«сталіцай Летувіскай дзяржавы ёсьць места [[Вільня]] — шматвекавая гістарычная сталіца Летувы»''<ref>[http://www3.lrs.lt/home/Konstitucija/Constitution.htm Ангельскі пераклад Канстытуцыі Летувіскай Рэспублікі, даступны на афіцыйным сайце Сойму ЛР]</ref>. Усе гэтыя палажэньні грунтуюцца на ''«гістарычных правах»'', а ў цэнтры ўсёй канцэпцыі знаходзіцца паняцьце народ ({{мова-lt|tauta|скарочана}}). Такім парадкам, на падставе ''«гістарычных правоў летувіскага народу»'' сучасная Летувіская дзяржава прэзэнтуе сябе ў якасьці адзінай праваспадкаемцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а сучасных летувісаў народам, цалкам тоесным [[ліцьвіны|ліцьвінам]] Вялікага Княства Літоўскага<ref>Kaścian K. Die Litauische Verfassung und die Auslegung des Begriffs «Volk» in historischer Perspektive // Osteuropa-Recht. Nr. 5, 2008, S. 290—297 (291—292).</ref>. Больш таго, аналіз гэтых палажэньняў Канстытуцыі дазваляе сказаць, што афіцыйнымі ўладамі Летувы Вялікае Княства Літоўскае разглядаецца як летувіская [[нацыянальная дзяржава]]<ref name="Kascian-2009"/>. Зьвяртаючыся, аднак, да значэньня слова народ (tauta) у летувіскай мове і вылучыўшы такім спосабам тры ключавыя словы дзеля аналізу адпаведнасьці паміж літоўскай нацыяй Вялікага Княства Літоўскага і летувіскай нацыяй Летувіскай Рэспублікі — тэрыторыя, мова і культура — можна прыйсьці да высновы, што тлумачэньне гістарычнай ролі летувіскага народу, якое прапануе Канстытуцыя Летувіскай Рэспублікі, ёсьць больш чым спрэчным, а летувіская нацыя не эквівалентная літоўскай нацыі ў аніводным з гэтых трох кампанэнтаў. З гэтай прычыны нельга казаць пра дзяржавастваральную ролю і дамінантнае становішча балтыйскай летувіскай меншасьці ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Kascian-2009"/>. Дзяяч [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага руху]], адзін з укладальнікаў сучаснага ўнармаваньня [[Беларускі клясычны правапіс|Беларускага клясычнага правапісу]] [[Зьміцер Санько]] зьвяртае ўвагу на значнае паляпшэньне дачыненьняў паміж Летувой і афіцыйнымі ўладамі Беларусі ў 1995 годзе. На яго думку, да гэтага прычынілася падрыхтоўка [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 1995 году]] з адмовай [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ад традыцыйнага беларускага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]: «''І калі ў нас зрынаньне Пагоні выклікала душэўны боль, дык там з нагоды гэтай неспадзяванкі, пэўна ж, шмат на якіх бяседах зьвінелі келіхі''»<ref name="Sanko-2020">[[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.</ref>. Беларускі палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] зьвяртае ўвагу на тое, што за заяву аб асуджэньні [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|ўводу войска ў беларускі парлямэнт і расправы над беларускімі дэпутатамі Беларускага Народнага Фронту]] прагаласавалі толькі тры з 140 дэпутатаў [[Летувіскі Сойм|Летувіскага Сойму]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230426095554/https://z3rk4l0.xyz/news/economics/37299.html?tg&requestedLang=bel «Беларусаў у 2020-м падставілі сумнеўныя асобы з-за мяжы праз інтэрнэт». Вялікае інтэрв'ю з Зянонам Пазняком], [[TUT.BY]], 26 красавіка 2023 г.</ref>. Летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]] зазначае, што па зьневажаньні рэжымам Лукашэнкі [[Сымболіка Беларусі|беларускіх нацыянальных сымбаляў]] у 1995 годзе іншыя летувіскія гісторыкі адкрытым тэкстам гаварылі яму: «''Вельмі добра, што ў Беларусі Лукашэнка. Таму што ў такім выпадку яны не аднімуць нашай гісторыі''»<ref>[https://nashaniva.com/345666/ «Вельмі складана зразумець, што ёсць дзве праўды». Літоўскі гісторык пра «Пагоню» і спадчыну ВКЛ], [[Наша Ніва]], 25 чэрвеня 2024 г.</ref>. У траўні 2024 году на выбарах прэзыдэнта Летувы 74,43% галасоў атрымаў дзейны прэзыдэнт [[Гітанас Наўседа]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/32964986.html У Літве ў другім туры прэзыдэнцкіх выбараў перамог дзейны прэзыдэнт Гітанас Наўседа], [[Радыё Свабода]], 24 траўня 2024 г.</ref>, які раней сыстэматычна выносіў «за дужкі» беларусаў, беларускае і Беларусь, прыраўноўваў іх да рэжыму Лукашэнкі, што правакавала дыскусіі і канфлікты наконт «ліцьвінізму»<ref>[https://novychas.online/palityka/vilnja-vkl-i-belarusy-adkul-bjarecca-litvinizm Вільня, ВКЛ і беларусы. Адкуль бярэцца «літвінізм» і чаму ён пужае літоўцаў?], [[Новы час (газэта)|Новы час]], 4 верасьня 2023 г.</ref> (тым часам яшчэ ў 2023 годзе выкрылася, што на папярэдніх выбарах Наўседа схаваў той факт, што быў сябрам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|Камуністычнай партыі Савецкага Саюзу]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/32351017.html Прэзыдэнт Літвы Наўседа хаваў, што ў 1980-х быў чальцом КПСС], [[Радыё Свабода]], 5 красавіка 2023 г.</ref>). === У летувіскай гістарыяграфіі === [[Файл:Baltiškos kilmės vandenvardžių paplitimas.svg|значак|Летувіская мапа «[[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] [[гідронім]]аў», якая сьцьвярджае колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]. На падставе падобных гіпатэтычных рэканструкцыяў, распрацаваных найперш расейскімі філёлягамі [[Алег Трубачоў|А. Трубачовым]] і [[Уладзімер Тапароў|Ў. Тапаровым]]<ref>Тапароў У., Трубачоў А. [https://pawet.net/library/o_philology/161/%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E_%D0%A3.,_%D0%A2%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%87%D0%BE%D1%9E_%D0%90._%D0%9B%D1%96%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%9E%D1%8F.html Лінгвістычны аналіз гідронімаў верхняга Падняпроўя] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1993. С. 53—62.</ref>, летувіскія аўтары спрабуюць азначаць летувізацыю (нягледзячы на брак гістарычных сьведчаньняў пра «гвалтоўную [[Славянскія мовы|славянізацыю]]» мясцовага насельніцтва) як «''аднаўленьне гістарычнай справядлівасьці''» — «''вяртаньне да каранёў''»<ref name="Kraucevic-2017">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>]] На падставе шматлікіх публікацыяў летувіскіх гісторыкаў у замежных акадэмічных крыніцах яшчэ за савецкім часам у сусьветнай гістарыяграфіі замацавалася «летувісацэнтрычная» канцэпцыя разгляду гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Апроч таго, паступоваму ўспрыманьню сусьветнай навуковай супольнасьцю нічым не падмацаваных гіпотэзаў летувіскіх аўтараў як «бясспрэчных фактаў» паспрыяў брак крытычнага гледзішча (беларускую гістарыяграфію [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі#Наступствы|савецкія ўлады цалкам вынішчылі яшчэ ў 1930-я гады]], а яе аднаўленьне адбылося толькі да пачатку 1990-х гадоў)<ref name="Kraucevic-2006"/> — тым часам летувіскія гісторыкі ня грэбавалі наўмысным перакручваньнем гістарычных фактаў і падтасоўкамі<ref name="Kascian-2009"/><ref>[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], [[Захар Шыбека|Шыбека З.]], [[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20230619165217/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Пачатак] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 11, 2004.</ref>. Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці Беларусі]], калі [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] беларусаў і дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня]] зноў стаў афіцыйным сымбалем Беларускай дзяржавы, а на афіцыйным узроўні ўздымалася пытаньне дзяржаўнай заступнасьці зь Вялікім Княстве Літоўскім (сярод іншага, ВКЛ мелася згадвацца як крыніца Беларускай дзяржаўнасьці ў тэксьце [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>), пачаліся супольныя кантакты беларускіх і летувіскіх гісторыкаў, а ў 1993 годзе ў вёсцы [[Гервяты|Гервятах]] адбыўся першы круглы стол беларускіх і летувіскіх навукоўцаў, прысьвечаны спадчыне Вялікага Княства Літоўскага. Аднак па абраньні на пасаду прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], які неўзабаве ўсталяваў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]] і гісторыкі-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысты]] якога ([[Якаў Трашчанок]], [[Вадзім Гігін]], [[Ігар Марзалюк]] ды іншыя) адзначыліся фактычным зваротам да расейска-савецкага погляду на гістарычных ліцьвінаў, падобныя абмеркаваньні спыніліся, па чым адбылася рэактывацыя двухбаковых (найперш эканамічных) міждзяржаўных дачыненьняў<ref name="Kascian-2009"/>. Тым часам на старонках летувіскіх школьных падручнікаў працягваюць прапагандавацца сьцьверджаньні, што Вялікае Княства Літоўскае было летувіскай дзяржавай, кіроўная дынастыя [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] — летувісамі, што ядро земляў ВКЛ знаходзілася на летувіскіх землях, а сталіца ВКЛ Вільня стаіць у цэнтры тых земляў. Паводле аўтараў летувіскіх падручнікаў, «заваяваныя славянскія землі» былі толькі анэксамі (дадаткам), якімі кіравалі прадстаўнікі летувіскай княскай дынастыі. Сваім парадкам [[беларусы]] разглядаюцца ў гэтых выданьнях як бясспрэчная [[нацыянальная меншасьць]], чые здабыткі (у хоць-якой галіне чалавечай дзейнасьці) мала паўплывалі на разьвіцьцё летувіскай нацыі і дзяржавы. Беларускія населеныя пункты згадваюцца аўтарамі звычайна ў выпадку асьвятленьня падзеяў той або іншай вайны<ref name="Antonau-2001"/>. На думку шэрагу беларускіх гісторыкаў, у сучаснай Летуве заснаваная на мітах і стэрэатыпах гістарычная навука ёсьць часткай дзяржаўнай ідэалёгіі, таму пры падтрымцы Летувіскай дзяржавы тамтэйшыя гісторыкі маюць шырокія магчымасьці ў прасоўваньні сваіх канцэпцыяў навонкі<ref name="Kascian-2009"/><ref name="Kraucevic-2006"/>. Як зазначае летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]], на 2023 год «''летувісы лічаць, што ў беларусаў не было дзяржаўнасьці''». Паводле актуальных летувіскіх школьных падручнікаў, «''беларусы — шэрая маса, якую летувісы заваявалі ў сярэднія вякі''». Апроч таго, Камунтавічус адзначае, што да сёньняшняга часу няма ніводнай кнігі беларускага гісторыка, якая б была перакладзеная на летувіскую мову. Паводле Камунтавічуса, «''у адрознасьць ад летувісаў, чыя ідэнтычнасьць будуецца ў апазыцыі да іншых (для іх амаль усе суседнія народы — ворагі), беларусы імкнуцца з усімі жыць у згодзе''»<ref>Антось Жупран, [https://nashaniva.com/323307 «Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове], [[Наша Ніва]], 6 жніўня 2023 г.</ref>. Таксама ён падкрэсьлівае: «''гэта прыніжэньне беларусаў — скарачаць іх гісторыю і сьцьвярджаць, што вось яны толькі нядаўна зьявіліся, а мы тут жылі спрадвеку''» і што такое скарачэньне гісторыі Беларусі ёсьць [[Русіфікацыя Беларусі|актуальным для расейцаў]], каб сьцьвярджаць, што да таго, як зьявіліся Беларусь і беларусы, усе былі адзінымі — русінамі, рускімі, былі часткай Расеі<ref>[[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/32392665.html Літоўскі гісторык Русьціс Камунтавічус: Нельга напісаць сумесную гісторыю, якая задаволіць і літоўцаў, і беларусаў], [[Радыё Свабода]], 3 траўня 2023 г.</ref>. === Змаганьне зь беларускім поглядам на гісторыю Вялікага Княства Літоўскага === {{Асноўны артыкул|Ліцьвінства}} У 2020 годзе часопіс [[Міністэрства абароны Летувы|Міністэрства абароны]] [[Летува|Летувы]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Karys||en|Karys}} прысьвяціў два артыкулы «ліцьвінізму», якія разьмясьцілі ў самым пачатку першага і другога нумароў (аўтар — {{мова-lt|Darius Sutkus|скарочана}}, невядомы, аднак, як прафэсійны гісторык). У першым артыкуле ў разьдзеле «''Вытокі ліцьвінізму: шанаваньне цара''» аўтар называе заснавальнікам «ліцьвінізму» які «''супрацаваў з расейскімі ўладамі''» і быў «''адным зь першых псэўдагісторыкаў, хто сьцьвярджаў, што ВКЛ было славянскай дзяржавай''»<ref>Sutkus D. Litvinizmas: istorija, prielaidos, perspektyvos // Karys. Nr. 1, 2020. P. 4.</ref>, прафэсара-паліглёта [[Восіп Сянкоўскі|Восіпа Сянкоўскага]] (1800—1858), які ў 1835 годзе пісаў пра этнічную інтэграцыю ў Вялікім Княстве Літоўскім ліцьвінаў і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]], што тлумачыў агульным германскім паходжаньнем кіроўных дынастыяў Літвы і Русі<ref>Собрание сочинений Сенковского (Барона Брамбеуса). Т. 6. — СПб., 1859. С. 47—48/</ref>. Тым часам, падобныя думкі (пра германскае паходжаньне літоўскае шляхты і яе славянізацыю ў ВКЛ яшчэ да Крэўскай уніі) выказвалі такія гісторыкі, як {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Ярашэвіч||be|Юзаф Ярашэвіч}} (1793—1860), [[Іван Барычэўскі]] (1810—1887), [[Мацьвей Любаўскі]] (1860—1936), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Леантовіч||ru|Леонтович, Фёдор Иванович}} (1793—1860), [[Юзэф Эдвард Пузына]] (1878—1949) ды іншыя<ref>Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі. — Менск, 2019. С. 4.</ref>. Яшчэ адным заснавальнікам «ліцьвінізму» летувіскі аўтар называе [[Ігнат Кулакоўскі|Ігната Кулакоўскага]] (раней, у 2017 годзе аналягічнае азначэньне Восіпу Сянкоўскаму і Ігнату Кулакоўскаму даў у сваёй публікацыі гісторык-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандыст]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] [[Ігар Марзалюк]]<ref>Марзалюк І. Ля вытокаў нацыянальнай тоеснасці. Гістарычны наратыў і яго ўплыў на нацыянальную свядомасць у Беларусі канца XVIII—XIX стст. // 1917 год у гістарычных лёсах Беларусі : зб. матэрыялаў Міжнар. навук. канф., Мінск, 30 лістап. — 1 снеж. 2017 г. / рэдкал. : А. Д. Кароль (старш.) [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Выд. цэнтр БДУ, 2017. С. 26—28.</ref>). Па аглядзе «гісторыі ліцьвінізму», летувіскі аўтар засьцерагае чытачоў ад «радыкальных ліцьвіністаў», якіх ён зьвязвае з уладамі Расеі і характарызуе сьцьверджаньнем [[Фіна-вугорскія народы|фінска-вугорскага]] паходжаньня летувісаў, [[готы|гоцкага]] ўплыву на землі Вялікага Княства Літоўскага і штучнага канструяваньня сучаснай летувіскай мовы. Таксама аўтар сьцьвярджае, што балянс поглядаў на Вялікае Княства Літоўскае ў Беларусі падтрымліваецца ўладай [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], адзначаючы немагчымасьць зрабіць дакладны прагноз разьвіцьця падзеяў у выпадку зьмены ўлады ў краіне<ref>Sutkus D. Litvinizmas: istorija, prielaidos, perspektyvos // Karys. Nr. 1, 2020. P. 7—9.</ref>. 8 жніўня 2021 году{{Заўвага|Глядзіце гісторыю зьменаў старонкі [[:en:Pahonia]]}} адміністрацыя [[Ангельская Вікіпэдыя|Ангельскай Вікіпэдыі]] пад ціскам [[Летувісы|летувіскіх]] [[Шавінізм|шавіністаў]], якія зьвінавачвалі сваіх беларускіх апанэнтаў у «ліцьвінізьме» з спасылкамі на памянёныя артыкулы ў часопісе Міністэрства абароны Летувы, выдаліла артыкул пра герб [[Пагоня|Пагоню]] (створаны ў жніўні 2004 году), зь якога зрабілі перанакіраваньне на [[герб Летувы]]<ref>{{Артыкул|загаловак=Хобі для эрудытаў: абараняць «Пагоню» ў галоўнай сусветнай энцыклапедыі|мова=be|год=13 жніўня 2021|аўтар=[[Алесь Чайчыц|Чайчыц А.]]|выданьне=[[Будзьма беларусамі!]]|спасылка=https://budzma.by/news/khobi-dlya-erudyta-.html}}</ref>. 2 кастрычніка 2023 году ў [[Летувіскі Сойм|Летувіскім Сойме]] адбыўся круглы стол «Літвінізм: паходжаньне, уплыў і выклікі для беларуска-летувіскіх стасункаў», у афіцыйным анонсе якога зьмясьцілі меркаваньне старшыні Камітэту будучыні і сябра Камітэту нацыянальнай бясьпекі і абароны {{Артыкул у іншым разьдзеле|Раймундас Лапата|Раймундаса Лапаты|pl|Raimundas Lopata}}, што «''літвінізм у асноўным выяўляецца ў прэтэнзіях некаторай часткі беларускай апазыцыі на гісторыю Вільні і Літвы''», а таксама наступную заяву Лапаты: «''Летувіскія гісторыкі мусяць стаць салдатамі „нябачнага фронту“. Гэта трэба рабіць ня толькі на мясцовым, але і на міжнародным узроўні, з дапамогай гісторыкаў зь іншых краінаў, асабліва Польшчы, правядзеньнем міжнародных канфэрэнцыяў, выданьнем публікацыяў і г. д. Інакш кажучы, цалкам ізаляваць літвінісцкі ідэалягічны наратыў Беларусі з дапамогай гістарычнай навукі''»{{Заўвага|{{мова-lt|«Seimo Ateities komiteto pirmininko, Nacionalinio saugumo ir gynybos komiteto nario Raimundo Lopatos teigimu, litvinizmas iš esmės reiškiasi tam tikrų baltarusių opozicijos sluoksnių pretenzijomis į Vilnių ir Lietuvos istoriją. „Lietuvos istorikai turėtų tapti „nematomo fronto“ kariais. Tai turėtų būti daroma ne tik vietiniu, bet ir tarptautiniu mastu, pasitelkiant kitų šalių istorikus, ypač Lenkijos, rengiant tarptautines konferencijas, skelbiant publikacijas ir t.t. Kitaip tariant, visiškai izoliuojant litvinizmo ideologinį Baltarusijos pasakojimą istorijos mokslo pagalba“, — sakė R. Lopata.»|скарочана}}}}<ref>[https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=35403&p_k=1&p_t=286231&fbclid=IwAR1eXOjN2sA2GLz58ZE3-fQPrw8joKS6v3ZAsWepqv_ay-bPWq_VYqpYCFc Seime vyks diskusija „Litvinizmas: kilmė, įtaka ir iššūkiai baltarusių ir lietuvių santykiams“], Lietuvos Respublikos Seimas</ref>. На 2023 год адзначалася шырокае бытаваньне ў Летуве тэорыі летувізму (у супрацьвагу «ліцьвінізму»), якая выконвае функцыю нацыянальнага наратыву<ref>[https://nashaniva.com/330478 Трэба раз і назаўсёды спыніць разважанні пра «вяртанне Вільні» — Рудкоўскі], [[Наша Ніва]], 18 лістапада 2023 г.</ref>. === Атаясамліваньне Беларусі з Расеяй === У 2010 годзе [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]] зьвярнулася ў Дзяржаўную камісію зь летувіскай мовы з просьбай перагледзіць афіцыйную назву Беларусі ({{мова-lt|Baltarusija|скарочана}}, ''balta'' — белы колер, ''Rusija'' — [[Расея]]). Сярод прапанаваных да разгляду варыянтаў было традыцыйнае летувіскае найменьне — ''Baltoji Rusia'' ({{мова-be|Белая Русь|скарочана}})<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=37411 Літва адмовілася Беларусь называць Belarus], [[Наша Ніва]], 16 красавіка 2010 г.</ref>. Аднак сябры Дзяржаўнай камісіі з спасылкай на меркаваньне летувіскіх гісторыкаў адзінагалосна пастанавілі пакінуць прыняты ў часы кіраваньня [[Сталін]]а савецкі варыянт назвы Беларусі<ref>[https://web.archive.org/web/20100419122535/http://news.tut.by/167244.html В Литве Беларусь останется Baltarusija], [[TUT.BY]], 16 красавіка 2010 г.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, адна з асноўных сучасных летувіскіх аўтарак, якая ў рэчышчы палітыкі летувізацыі прапагандуе [[Летувіская мова|летувіскае]] паходжаньні [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў ліцьвінаў]], доктарка філялягічных навук (2004 год) і загадніца катэдры балтыстыкі Філялягічнага факультэту [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] (з 2015 году) Дайва Сінкевічуце ({{мова-lt|Daiva Sinkevičiūtė|скарочана}}) у сваёй ангельскамоўнай публікацыі 2020 году пасьлядоўна ўжывае датычна Беларусі ({{мова-en|Belarus|скарочана}}) састарэлы расейскі [[Каляніялізм|каляніяльны]] тэрмін {{мова-en|Byelorussia|скарочана}}, сугучны з {{мова-en|Russia|скарочана}} — [[Расея]], у тым ліку ў канструкцыі «''цяперашняя Беларусь''» — {{мова-en|«(present-day) Byelorussia»|скарочана}}<ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 150, 152—153, 161, 163.</ref>; такі ж самы расейскі каляніяльны тэрмін {{мова-en|Byelorussian|скарочана}}, сугучны з {{мова-en|Russian|скарочана}} — [[расейская мова]], гэтая аўтарка ўжывае датычна беларускай мовы<ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 158, 160—162.</ref>, у іншай сваёй публікацыі 2017 году гэтая ж аўтарка называе [[Старабеларуская мова|старабеларускую (рускую)]] мову «старой расейскай мовай» — {{мова-en|Old Russian|скарочана}}<ref>Sinkevičiūtė D. Dėl lietuvių dvikamienių asmenvardžių kamieno gerd- autentiškumo // Baltistica. T. 52, Nr. 1 (2017). P. 137, 145.</ref>}}. У красавіку 2021 году часовая палітычная падкамісія пры Дзяржаўнай камісіі па летувіскай мове зноў адмовілася зьмяняць афіцыйную [[Русіфікацыя Беларусі|расейскую]] [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву Беларусі — на гэты раз на просьбу [[Сьвятлана Ціханоўская|Сьвятланы Ціханоўскай]], тым часам у сьнежні 2020 году гэтая ж камісія зьмяніла афіцыйную летувіскую назву [[Грузія|Грузіі]] на просьбу грузінскіх дыпляматаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/31188034.html Літоўскія мовазнаўцы вырашылі не мяняць назву Беларусі], [[Радыё Свабода]], 5 красавіка 2021 г.</ref>. == Акадэмічныя фальсыфікацыі на карысьць летувізацыі == * Нямецка-расейскі філёляг [[Макс Фасмэр]], сябра некалькіх навуковых акадэміяў [[Нямеччына|Нямеччыны]], замежны сябра-карэспандэнт [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]] і аўтар найбольшага этымалягічнага слоўніка расейскай мовы (па-расейску выйшаў з друку у 1964—1973 гадох у перакладзе і з дапаўненьнямі [[Алег Трубачоў|Алега Трубачова]]), дзеля абгрунтаваньня [[Этымалёгія|этымалёгіі]] назвы [[Літва]] зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] прыводзіў сфальсыфікаваную [[Старажытнаруская мова|старажытнарускую]] форму ''Литъва'' з спасылкай на [[Аповесьць мінулых часоў]]<ref>[https://dic.academic.ru/dic.nsf/vasmer/35560/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0 Литва] // Фасмер М. Р. Этимологический словарь русского языка. — М.: Прогресс, 1964—1973.</ref>. Аднак гісторык [[Валянцін Янін]] і лінгвіст [[Андрэй Залізьняк]] зьвяртаюць увагу на тое, што напраўду ў адпаведнай крыніцы — як і ў іншых старажытных рускіх крыніцах — бытуе выняткова форма ''Литва'', што фактычна зьняпраўджвае гіпотэзу пра запазычаньне [[Славянскія мовы|славянамі]] назвы Літва зь летувіскага ''Lietuvа''<ref>Янин В. Л., Зализняк А. А. Новгородские грамоты на бересте. — М., 1993. С. 245.</ref>. * Расейскі гісторык [[Уладзімер Пашута]], сябра-карэспандэнт АН СССР, у сваёй манаграфіі «Образование Литовского государства» (Масква, 1959 год) сфальсыфікаваў зьмест ліста вялікага князя [[Гедзімін]]а да манахаў-[[Францішкане|францішканаў]] Саксоніі. Калі напраўду літоўскі гаспадар ставіў умову і пажаданьне, каб прызначаныя для касьцёлаў у Вільні і Наваградку місіянэры абавязкова ведалі польскую, зэмгальскую і рускую мовы<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?id=4zoPAAAAYAAJ&pg=PA143&dq=%22Polonicum+,+Semigallicum+ac+Ruthenicum%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUiLHvp-j8AhW1xQIHHYMbCk8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22Polonicum%20%2C%20Semigallicum%20ac%20Ruthenicum%22&f=false S. 143].</ref><ref name="Urban-2001-102">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 102.</ref>, то Пашута — які сьцьвярджаў летувіскі характар ВКЛ — заявіў, што Гедзімін у гэтым сваім лісьце нібы казаў пра валоданьне «''летувіскай, польскай і зэмгальскай мовамі''»<ref>Пашуто В. Т. Образование Литовского государства. — М., 1959. С. 412.</ref>. * Летувіскі гісторык [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]] у сваім творы «Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295—1345» («Уздым Літвы: паганская імпэрыя ў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропе, 1295—1345») сьцьвярджае, нібы вялікі князь [[Гедзімін]] перадаў [[Жамойць]] сваім сынам [[Яўнут|Яўнуту]] і [[Кейстут|Кейстуту]]<ref>Rowell S. C. Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295—1345. — Cambridge, 1994. P. 280—281.</ref>. Тым часам гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што Жамойць, увогуле, не ўпамінаецца ў тастамэнце Гедзіміна, бо яна яшчэ не належала да ВКЛ<ref>Краўцэвіч А. Папяровы імперыялізм, або ці была Літва ў XIV ст. «паганскай імперыяй»? Рэцэнзія: С. К. Роўэл, Уздым Літвы: Паганская імперыя ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, 1295—1345 г.; пераклаў з англ. А. Мікус. Мінск: Медысонт, 2015. — {{nowrap|424 с.}} // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. № 6, 2020. С. 241.</ref>. Апроч таго, Роўэл сьцьвярджае, нібы «''паводле дакумэнтаў Тэўтонскага ордэну, [[Міндоўг]] збудаваў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|катэдру]] ў [[Вільня|Вільні]]''»<ref>Rowell S. C. Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295—1345. — Cambridge, 1994. P. 71.</ref>, але не падае спасылак на адпаведныя дакумэнты<ref>Краўцэвіч А. Папяровы імперыялізм, або ці была Літва ў XIV ст. «паганскай імперыяй»? Рэцэнзія: С. К. Роўэл, Уздым Літвы: Паганская імперыя ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, 1295—1345 г.; пераклаў з англ. А. Мікус. Мінск: Медысонт, 2015. — {{nowrap|424 с.}} // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. № 6, 2020. С. 240.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Русіфікацыя Беларусі]] * [[Летувізм]] * [[Ліцьвінства]] * [[Ліцьвякі]] * [[Старалітва]] * [[Імёны ліцьвінаў]] * [[Антынарманізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * Антонаў А. [https://web.archive.org/web/20100413114803/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/08/padr.htm Беларусь і беларусы ў літоўскіх школьных падручніках па гісторыі (1993—2000)] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 8, сшытак 1—2 (14—15), 2001. * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], [[Захар Шыбека|Шыбека З.]], [[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20230619165217/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 11, 2004. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303. * [[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20110721203044/http://arche.bymedia.net/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003. * [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://pawet.net/ns/2020/12/%E2%84%96_12_(1475).html Замак на пяску або У лабірынце суфіксаў і канчаткаў] // [[Наша слова]]. № 12 (1475), 18 сакавіка 2020. С. 3. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}. * {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}} * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс: Eugrimas, 2013. — 318 с. {{ISBN|978-609-437-207-0}}. * [[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 82—91. * Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254. * [[Павал Церашковіч|Терешкович П. В.]] Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Мн.: БГУ, 2004. — 223 с. {{ISBN|985-485-004-8}}. == Вонкавыя спасылкі == * [[Аляксандар Краўцэвіч]], [http://www.svaboda.org/content/transcript/774575.html Кніга Гудавічуса — праява летувіскай гістарычнай экспансіі ў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 8 кастрычніка 2006 г. * [[Кірыл Касьцян]], [https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/10360 Прозвішчы прадстаўнікоў нацыянальных меншасцяў у Летуве]{{Недаступная спасылка|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[ARCHE Пачатак]], 4 студзеня 2013 г. * Кірыл Касьцян, [https://web.archive.org/web/20220819110629/https://news.arche.by/by/page/reviews/navuka-ahliady/11635 Гісторыя ВКЛ вачыма БелТА альбо колькі словаў пра адсутнасьць нацыянальнай самапавагі], [[ARCHE Пачатак]], 8 траўня 2013 г. * [[Севярын Квяткоўскі]], [https://racyja.com/by/palityka/camu-letuva-a-ne-litva-i-camu-u-aficyjnaj-vilni-naspjavae-vjalikaja-njavykrutka/ Чаму Летува, а не Літва, і чаму ў афіцыйнай Вільні наспявае вялікая нявыкрутка], [[Беларускае Радыё Рацыя]], 22 сакавіка 2024 г. * [[Русьціс Камунтавічус|Rūstis Kamuntavičius]], [https://www.gudija.lt/single-post/lietuvizmas?fbclid=IwAR3RmVWh49y2ZLiGvvQKVERsl1xnMoLPhjgLH-YnKZWwRykS7COG9C_sMnc Lietuvizmas — kas tai yra ir kodėl mums jo reikia bijoti]{{ref-lt}} ({{мова-be|Летувізм — што гэта такое і чаму яго трэба баяцца|скарочана}}), GUDIJA.LT, 25 кастрычніка 2023 г. * Севярын Квяткоўскі, [https://nmn.media/articles/7647?fbclid=IwY2xjawFD1ylleHRuA2FlbQIxMQABHbs38tCh_7g7oNqyhJ8ttRPxZG_AVY60VaRXx-BAd-O1HyF5vM0ABi9P7A_aem_cTaqSHNJHg43mQ3uTaUl_A Шоў «Лiцвiнiзм». Цяпер і ў Летуве], «Наше Мнение», 28 сакавіка 2024 г. {{Культурная асыміляцыя}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Культурная асыміляцыя]] [[Катэгорыя:Летувіская мова]] [[Катэгорыя:Летувіская культура]] [[Катэгорыя:Гісторыя Летувы]] [[Катэгорыя:Летувіская палітыка]] [[Катэгорыя:Сацыяльная гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Сацыяльная гісторыя Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны]] [[Катэгорыя:Дыскрымінацыя ў Эўропе]] [[Катэгорыя:Летувіска-польскія стасункі]] [[Катэгорыя:Сфэры культурнага ўплыву]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Летуве]] [[Катэгорыя:Унутраная палітыка СССР]] 6bp16r0c9y99z1h10re6kk4froyp1r0 0 259972 2686628 2626594 2026-08-24T20:39:08Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686628 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ду́шан Ула́хавіч''' ({{мова-sr|Dušan Vlahović / Душан Влаховић}}; {{Н}} 28 студзеня 2000 году) — [[Сэрбія|сэрбскі]] футбаліст, нападнік турэцкага клюбу «[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]» і нацыянальнай [[зборная Сэрбіі па футболе|зборнай Сэрбіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Яшчэ хлопцам Душан спрабаваў свае сілы ў клюбах «[[Земун (футбольны клюб)|Земун]]», [[ОФК Бялград|ОФК]], «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]»<ref>[http://www.mozzartsport.com/vesti/ofk-beograd-i-dinamo-u-finalu-turnira-prijateljstva/78940 «OFK Beograd i Dinamo u finalu Turnira prijateljstva»]. Mozzart Sport.</ref><ref>[http://www.zurnal.rs/fudbal/partizan/34482/partizanov-biser-vlahovic-tata-je-odlucio-da-odigram-jednu-utakmicu-za-zvezdu «Партизанов бисер Влаховић: Тата је одлучио да одиграм једну утакмицу за Звезду»]. Sportski žurnal.</ref>, але замацаваўся ў футбольнай акадэміі «[[Партызан Бялград|Партызану]]», куды патрапіў улетку 2014 году<ref>[http://www.mozzartsport.com/vesti/upoznajte-novog-ibrahimovica-dusan-vlahovic-partizanova-haubica-iz-zemuna-video/106254 «Upoznajte novog Ibrahimovića: Dušan Vlahović — Partizanova haubica iz Zemuna!»]. Mozzart Sport.</ref>. У пачатку 2016 году Ўлахавіч далучыўся да першай каманды пад кіраўніцтвам трэнэра [[Іван Томіч|Івана Томіча]] і атрымаў кашулю з нумар 9<ref>[https://mondo.rs/a874851/Sport/Fudbal/Dusan-Vlahovic-najmladja-devetka-Partizana-Veljko-Birmancevic-prvi-ugovor.html «Nova „devetka“ Partizana — najmlađa do sada!»]. Mondo.</ref>. 21 лютага ён дэбютаваў у сэрбскай [[Супэрліга чэмпіянату Сэрбіі па футболе|Супэрлізе]] ў матчы супраць ОФК, стаўшы самым маладым дэбютантам у гісторыі клюбу<ref>[http://www.mozzartsport.com/vesti/vlahovic-za-istoriju/128430 «Vlahović za istoriju»]. Mozzart Sport.</ref>. 2 красавіка Ўлахавіч забіў свой першы гол у кар’еры за «Партызану» ў матчы супраць «[[Раднік Сурдуліца|Радніка]]» (3:2) і стаў самым маладым галеадорам у гісторыі клюба<ref>[http://www.mozzartsport.com/vesti/decak-je-postao-muskarac-video/131781 «Dečak je postao muškarac!»]. Mozzart Sport.</ref>. 20 красавіка ён таксама забіў гол у паўфінальным матчы [[Кубак Сэрбіі па футболе|Кубка Сэрбіі]] супраць «[[Спартак Субаціца|Спартака]]», а клюб выгуляў суперніка зь лікам 3:0. Такія выступы прыцягнулі ўвагу шэрагу эўрапейскіх клюбаў. У выніку, улетку 2017 году гулец склаў пяцігадовы кантракт з клюбам «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», які аднак пачаў дзейнічаць толькі з пачатку 2018 году, калі гульцу споўнілася 18 гадоў. У новым клюбе сэрб зрэдку зьяўляўся ў складзе першай дружыны, абараняючы колеры моладзевай дружыны клюбу. Сапраўдным прарывам стаў [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2020—2021 гадоў|сэзон 2020—2021 гадоў]], калі гулец часьцяком стаў прыцягвацца да асноўнага складу новым галоўным трэнэрам [[Чэзарэ Прандэльлі]]<ref>[https://corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/fiorentina/2021/02/19-79300990/fiorentina_prandelli_vlahovic_crescera_ancora_bene_castrovilli-eysseric_ «Fiorentina, Prandelli: „Vlahovic crescerà ancora. Bene Castrovilli-Eysseric“»]. Corriere dello Sport.</ref><ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2021/01/12/prandelli-vlahovic-pochi-hanno-bruciato-le-tappe-cosi_5da4d3ca-bc9d-471a-bcc6-ff9817afb9f3.html «Prandelli, Vlahovic? Pochi hanno bruciato le tappe così — Calcio»]. Agenzia ANSA.</ref>. 22 сьнежня 2020 году гулец дапамог клюбу здабыць сэнсацыйную перамогу ў [[Турын]]е над «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]» зь лікам 3:0<ref>[https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2020/12/23/fiorentina-vittoria-juventus-2008-giocatori «Che fine hanno fatto i giocatori della Fiorentina che batterono la Juve nel 2008»]. Sky Sport.</ref>. 13 сакавіка 2021 году Ўлахавіч упершыню адзначыўся хет-трыкам у пераможным матчц супраць «[[Бэнэвэнта (футбольны клюб)|Бэнэвэнта]]» 1:4. Сэзон скончыўся для гульца з 21 голам на рахунку, у выніку чаго быў абраны найлепшым маладым гульцом Сэрыі А<ref>[https://web.archive.org/web/20220125165329/https://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/mvp-stagione-2020-2021-dusan-vlahovic-miglior-under-23 «MVP Stagione 2020/2021: Dusan Vlahovic miglior under 23»]. Lega Serie A.</ref>. Наступным сэзонам футбаліст так жа спраўна здабыў галы, чым у выніку вымагаў дамову зь «Ювэнтусам», да складу якога перайшоў 28 студзеня 2022 году. Паводле дамовы сума трансфэру склала 70 млн эўра з дадатковымі 10 млн эўра. Ён дэбютаваў за «Ювэнтус» у пачатковым складзе 6 лютага і забіў гол у пераможным матчы супраць «[[Эляс Вэрона|Вэроны]]» (2:0)<ref>[https://tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2022/02/06-89608919/juve-verona_2-0_vlahovic_e_zakaria_show_allegri_sorride «Juve-Verona 2-0: Vlahovic e Zakaria show, Allegri sorride»]. TuttoSport.</ref>. 22 лютага Ўлахавіч упершыню зьявіўся ў матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]] супраць гішпанскага «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалу]]» (1:1). Прыкметна, што футбаліст пацэліў мяч у браму ўжо праз 33 сэкунды па старце, стаўшы самым хутка забіўным дэбютантам і другім самым маладым дэбютантам клюбу, які адзначаўся ў матчах Лігі чэмпіёнаў<ref>[https://tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2022/02/22-90183034/vlahovic_nella_storia_della_juve_gol_e_record_allesordio_in_champions_ «Vlahovic nella storia della Juve: gol e record all’esordio in Champions!»]. TuttoSport.</ref>. === Міжнародная === Улахавіч дэбютаваў у складзе [[зборная Сэрбіі па футболе|зборнай Сэрбіі]] 11 кастрычніка 2020 году ў матчы [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 году|Лігі нацыяў 2020—2021]] гадоў супраць [[зборная Вугоршчыны па футболе|зборнай Вугоршчыны]]<ref>[https://www.espn.com/soccer/match?gameId=570727 «Serbia v Hungary game report»]. ESPN.</ref>. Свой першым гол гулец здабыў 18 лістапада ў хатнім пераможным матчы супраць [[зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]] зь лікам 5:0 у сустрэчы Лігі нацыяў. == Дасягненьні == '''«Партызан»''': * [[Чэмпіянат Сэрбіі па футболе|Чэмпіён Сэрбіі]]: 2017 * Уладальнік [[Кубак Сэрбіі па футболе|Кубка Сэрбіі]]: 2016, 2017 '''«Ювэнтус»''': * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Улахавіч у складзе [[Зборная Сэрбіі па футболе|зборнай Сэрбіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Сэрбія}}; |Сэрбія на ЧС-2022 |Сэрбія на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Улахавіч, Душан}} [[Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты]] 64737uh6ef9x4q2n6p5ezb7w25c3ycc 0 261199 2686594 2672736 2026-08-24T18:48:44Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686594 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Сафія́н Амра́бат''' ({{мова-ar|سفيان أمرابط}}; {{Н}} 21 жніўня 1996 году) — мараканскі футбаліст, паўабаронца турэцкага клюбу «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]» і нацыянальнай [[зборная Марока па футболе|зборнай Марока]]. Мае роднага брата [[Нардын Амрабат]], які таксама ёсьць прафэсійным футбалістам і мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай дружыны. Нарадзіўся і выхоўваўся ў [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]], дзе і дэбютаваў у складзе «[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхту]]». Потым замацаваўся ў «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноордзе]]», а потым пераехаў у бэльгійскі «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]». == Дасягненьні == '''«Фэеноорд»''': * Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]: 2018 * Уладальнік [[Супэркубак Нідэрляндаў па футболе|Супэркубка Нідэрляндаў]]: 2017, 2018 '''«Бруге»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2020 '''«Манчэстэр Юнайтэд»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Амрабат у складзе [[Зборная Марока па футболе|зборнай Марока]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Марока}}; |Марока на ЧС-2018 |Марока на КАН-2021 |Марока на ЧС-2022 |Марока на КАН-2023 |Марока на КАН-2025 |Марока на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Амрабат, Сафіян}} [[Катэгорыя:Мараканскія футбалісты]] jyebnyd5kyvkewkuz05bdexjzh6l0gc 0 261374 2686625 2673064 2026-08-24T20:31:52Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686625 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Дарвін Габрыель Нуньес Рыбэйра''' ({{мова-es|Darwin Gabriel Núñez Ribeiro}}; {{Н}} 24 чэрвеня 1999 году) — уругвайскі футбаліст, нападнік саудаўскага клюбу «[[Эд-Дырыя (футбольны клюб)|Эд-Дырыя]]» (у арэндзе з клюбу «[[Аль-Гіляль Рыяд|Аль-Гіляль]]») і нацыянальнай [[зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]]. == Кар’ера == === Клюбная === ==== Пачатак ==== 22 лістапада 2017 году дэбютаваў у «[[Пэньяроль Мантэвідэо|Пэньяролі]]», калі выйшаў на зьмену [[Максі Радрыгес]]у ў другой паловы матчу супраць сталічнага «[[Рывэр Плэйт Мантэвідэо|Рывэр Плэйту]]»<ref>[https://www.futbol.com.uy/Deportes/Clausura-River-Plate-derroto-2-1-a-Penarol-en-el-Saroldi-y-le-quito-el-invicto-uc667797 «Clausura: River Plate derrotó 2–1 a Peñarol en el Saroldi y le quitó el invicto»]. Fútbol.</ref>. У наступным месяцы атрымаў пашкоджаньне і выбыў на нейкі час. Свой першы гол Нуньес здабыў 13 кастрычніка 2018 году, пацэліўшы першы гол сутрэчы ў браму «[[Фэнікс Мантэвідэо|Фэніксу]]» (2:0)<ref>[https://www.futbol.com.uy/Deportes/Clausura-Penarol-le-gano-2-0-a-Fenix-con-goles-de-Darwin-Nunez-y-Giovanni-Gonzalez-uc698272 «Clausura: Peñarol le ganó 2–0 a Fénix con goles de Darwin Núñez y Giovanni González»]. Fútbol.</ref>. 14 ліпеня 2019 году зарабіў першы хет-трык у матчы супраць «[[Бостан Рывэр Мантэвідэо|Бостан Рывэр]]» (4:0)<ref>[https://www.teledoce.com/telemundo/deportes/futbol-uruguayo/penarol-le-gano-4-0-a-boston-river-por-la-primera-fecha-del-torneo-intermedio-2019/ «Peñarol le ganó 4–0 a Boston River por la primera fecha del Torneo Intermedio 2019»]. Teledoce.</ref>. Пасьля таго як нападнік зарэкамэндаваў сябе, гульца рупліва прыдбала «[[Альмэрыя (футбольны клюб)|Альмэрыя]]», якая на той момант выступала ў другім дывізіёне гішпанскага першынства. Паводле чутак, Нуньес каштаваў каля 6 млн эўра, але выдаткі былі акупленыя, бо ў дэбютным сэзоне ўругваец здабыў 16 галоў на свой рахунак за 30 гульняў. ==== «Бэнфіка» ==== [[Файл:BenficaBarcelona20210928-001 (cropped).jpg|значак|зьлева|Нуньес у кашулі «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфікі]]» ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]».]] 4 верасьня 2020 году Нуньес падпісаў пяцігадовы кантракт з партугальскім клюбам «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]», які заплаціў рэкордныя грошы ў памеры 24 млн эўра. Гэты трансфэр стаўся самым буйным паводле сумы для «Альмэрыі», а таксама для [[Сэгунда чэмпіянату Гішпаніі па футболе|Сэгунды]]. Паводле дамоўленасьці «Альмэрыя» атрымала мажлівасьць зарабіць 20% ад будучага продажу футбаліста<ref>[http://www.udalmeriasad.com/noticia/el-almeria-y-el-benfica-firman-el-traspaso-definitivo-de-darwin-nunez «El Almería y el Benfica firman el traspaso definitivo de Darwin Núñez»]. UD Almería.</ref>. Праз адзінаццаць дзён уругваец дэбютаваў у клюбе ў матчы супраць грэцкага [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКу]] ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2020—2021 гадоў]]<ref>Pereira, António Pedro (15.09.2020). [https://www.dn.pt/desportos/paok-benfica-12725839.html «PAOK 2–1 BENFICA. KO no jogo um»]. Diário de Notícias</ref>. Пачаў гулец няблага, зарабіўшы пяць асыстэнцкіх пунктаў у чатырох матчах партугальскай [[Прымэйра-Ліга|Прымэйры]], а таксама здабыўшы хет-трык у матчы [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] супраць польскага «[[Лех Познань|Леху]]» (4:2). Тым ня менш, пасьля паўзы, выкліканай [[пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміяй каранавірусу]], уругваец на працягу сэзону змагаўся з рознымі траўмамі і не забіваў чатыры месяцы<ref>[https://www.dn.pt/desporto/darwin-fintou-a-pobreza-as-lesoes-e-as-criticas-antes-de-brilhar-na-champions-14178073.html «Darwin fintou a pobreza, as lesões e as críticas antes de brilhar na Champions»]. Diário de Noticias</ref>. У траўні 2021 году Нуньес перанёс апэрацыю на правым калене, прымусіўшы яго прамінуць першыя месяцы [[Прымэйра-Ліга 2021—2022 гадоў|сэзону 2021—2022 гадоў]]<ref>[https://maisfutebol.iol.pt/operacao/25-05-2021/benfica-darwin-nunez-operado-ao-joelho «Benfica: Darwin Nuñez operado ao joelho»]. Maisfutebol</ref>. Павярнуўся гулец 21 жніўня, замяніўшы [[Эвэртан Саарэс|Эвэртана]] на 72-й хвіліне, у пераможным матчы супраць «[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]]» (2:0). Пасьля дубляў у матчах супраць «[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клары]]» і «[[Баавішта Порту|Баавішты]]» нападнік быў абраны гульцом месяцу Прымэйры ў верасьні<ref>Oliveira, Diogo Cardoso (14.10.2021). [https://www.publico.pt/2021/10/14/desporto/noticia/darwin-nunez-benfica-eleito-melhor-jogador-mes-1981128 «Darwin Núñez, do Benfica, eleito melhor jogador do mês»]. Público</ref>. 29 верасьня галеадор адзначыўся дублем і ў Лізе чэмпіёнаў, вынікова стрэліўшы ў браму «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]». Наступныя месяцы былі такія ж плённыя. Нуньес адзначыўся хет-трыкам у браму «[[Бэленэнсіш Лісабон|Бэленэнсішу]]» ў лістападзе, а ў наступным месяцы столькі ж галоў забіў у браму «[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікану]]». Гулец зарабіў на свой рахунак 26 галоў у матчах чэмпіянату, стаўшы найлепшым бамбардзірам першынства і ўвайшоўшы ў сымбалічную зборную турніры. Тым ня менш, «Бэнфіка» фінішавала толькі на трэцім месцы. У Лізе чэмпіёнаў клюб дасягнуў чвэрцьфіналу, дзе саступіў «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпулу]]». Нуньес улучыў мяч у браму ангельцаў у кожным матчы з двубою, у выніку перасягнуўшы клюбны рэкорд паводле колькасьці галоў у сэзоне за «Бэнфіку», які быў усталяваны раней [[Нуну Гоміш]]ам<ref>[https://maisfutebol.iol.pt/benfica/champions/darwin-e-o-melhor-marcador-do-benfica-numa-edicao-da-champions «Darwin é o melhor marcador do Benfica numa edição da Champions»]. Maisfutebol</ref>. ==== «Лівэрпул» ==== 13 чэрвеня 2022 году «Бэнфіка» дасягнула пагадненьня з клюбам [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]] «Лівэрпулам» аб пераходзе Нуньеса да ангельцаў за 75 млн эўра плюс 25 млн эўра ў дадатак<ref>[https://www.slbenfica.pt/pt-pt/agora/noticias/2022/06/13/futebol-benfica-darwin-comunicado-cmvm-transferencia-liverpool «Oficial: transferência de Darwin comunicada à CMVM»]. SL Benfica.</ref>. 30 ліпеня нападнік дэбютаваў за «чырвоных» у пераможным матчы [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]] супраць «[[Манчэстэр Сіці]]» (3:1). 6 жніўня ён забіў свой першы гол у складзе лівэрпульцаў у дэбютным матчы Прэм’ер-лігі супраць «[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэма]]», які скончыўся ўнічыю 2:2. === Міжнародная === У верасьні 2019 году Нуньес быў выкліканы да складу нацыянальнай [[зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]] на таварыскія матчы супраць [[зборная Коста-Рыкі па футболе|зборных Коста-Рыкі]] і [[зборная ЗША па футболе|ЗША]]. Але дэбютаваў нападнік 16 кастрычніка ў нічыйным матчы супраць [[зборная Пэру па футболе|зборнай Пэру]]. У гэтай сустрэчы Нуньес забіў адзіны гол сваёй каманды празь пяць хвілінаў па сваім зьяўленьні на пляцоўцы<ref>Sánchez, Guillermo (16.10.2019). [https://www.marca.com/futbol/almeria/2019/10/16/5da6f89322601de8208b45ff.html «El debut soñado de Darwin Núñez con Uruguay»]. Marca.</ref>. Як плянавалася, нападнік мусіў быў згуляць на [[Кубак Амэрыкі па футболе 2021 году|Кубку Амэрыкі 2021 году]], але праз траўму быў вымушаны прапусьціць турнір<ref>[https://www.elobservador.com.uy/nota/darwin-nunez-sufre-a-la-distancia-y-acompana-a-la-seleccion-desde-las-redes-202161821251 «Darwin Núñez sufre a la distance y acompaña a la seleccion desde las redes»]. El Observador.</ref>. == Дасягненьні == '''«Пэньяроль»''': * [[Чэмпіянат Уругваю па футболе|Чэмпіён Уругваю]]: 2017, 2018 '''«Лівэрпул»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2025 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2024 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2022 '''«Аль-Гіляль»''': * Уладальнік [[Кубак Саудаўскай Арабіі па футболе|Кубка Саудаўскай Арабіі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Нуньес у складзе [[Зборная Ўругваю па футболе|зборнай Уругваю]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Уругвай}}; |Уругвай на ЧС-2022 |Уругвай на КА-2024 |Уругвай на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Нуньес, Дарвін}} [[Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты]] nsnwumd4x95jqprb9mypngcurzt3fyy 0 263314 2686728 2670894 2026-08-25T09:54:24Z ~2026-46522-15 99707 /* Паходжаньне */ 2686728 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Манівід |лацінка = Manivid |арыгінал = Manvid |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Ман|Mann]] + [[Від (імя)|Wid]] |варыянт = Манвід, Монвід, Манавід |вытворныя = |зьвязаныя = [[Відзіман]] }} '''Манівід''' (''Манвід'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Монвід'''{{Заўвага|Іншыя прыклады аналягічнага пераносу націску: імя [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]] і прозьвішча [[Доўгерды|Доўгерд (Доўгірд)]], імя [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]] і прозьвішча [[Доманты|Домант]] (Доўмант), імя [[Жыгімонт]] і прозьвішча [[Жыгманты|Жыгмант]]}}. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Манвіда або Манвід (Manuis<ref>Polyptyque de l'Abbaye de Saint-Germain des Prés rédigé au temps de l'Abbé Irminon et publié par Auguste Longnon. T. 1. — Paris, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QBg3AQAAMAAJ&q=wid+Manuis#v=snippet&q=wid%20Manuis&f=false P. 375].</ref><ref name="Morlet-1971-167">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход widis у uis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 14, 167.</ref>}}, Manvidus<ref>Die Matrikel der Universität Helmstedt. Bd. 2 (1636—1685). — Hildesheim, 1981. [https://books.google.by/books?id=BiloAAAAMAAJ&q=manvidus&dq=manvidus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj-jrybnqT_AhVMnaQKHThHDqIQ6AF6BAgDEAI S. 128, 281].</ref>) і Відзіман (Widiman) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Widiman#v=snippet&q=Widiman&f=false S. 1089, 1571].</ref><ref name="Morlet-1971-167"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ман|-ман-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref> (тое ж, што і імя [[Відзіман]]). У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Manewyth''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Manewyth#v=snippet&q=Manewyth&f=false S. 55].</ref>. Імя Манвіт адзначалася ў ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]]: ''Manwith'' (1511—1520 гады)<ref>Rowell S. C. Aspects of settlement in the Klaipėda District (Memelland) in the late fifteenth and early-sixteenth centuries // Acta historica universitatis Klaipedensis. T. 11, 2005. P. 30.</ref>. Пазьней там жа адзначалася прозьвішча Manwit<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MANWIT&ofb=memelland&modus=&lang=de MANWIT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''von [[Гаштольд (імя)|Gastowtendorf]] ij myle bes czu Manewidendorf… Von Manewidenhof ij myle bis czu [[Трабы|Trabow]]'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&dq=dirsuno&q=Manewidenhof#v=snippet&q=Manewidenhof&f=false S. 704—705].</ref>; ''Монивидъ [[Гайлігін|Койликинович]]'' (1387—1392 гады<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref><ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 47.</ref>; ''Moniwidone'' (2 лютага 1395 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 42.</ref>; ''Albertus Monwid de Wischna'' (1396 год)<ref name="Piatrauskas-2014-93">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 93.</ref>; ''Moniuido capitaneo Wilnensi'' (9 траўня 1397 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 47.</ref>; ''Manewyd houptman czur Wille'' (23 красавіка 1398 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA54&dq=Manewyd+houptman+czur+Wille#v=onepage&q=Manewyd%20houptman%20czur%20Wille&f=false P. 54].</ref>; ''Monwide houptman czur Wille''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=Monwide+wille&dq=Monwide+wille&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwih6JCb7f78AhXI_7sIHapJAx4Q6AF6BAgHEAI S. 12].</ref>, ''Manewit, capitaneus in Wilna''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=5D0PAAAAYAAJ&pg=PA225&dq=manewit+wilna&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPn7zR7f78AhVjhv0HHeU_DyA4ChDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=manewit%20wilna&f=false S. 226].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Монивид(ъ)'' (3 красавіка 1399 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 142.</ref>; ''Monywid cum fratre germano [[Гедыгольд|Gedigoldo]]'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''Manwede'' (23 красавіка, 9 чэрвеня і 15 верасьня 1404 году)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 306, 308, 317.</ref>; ''Manewide'' (8 і 30 чэрвеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewide#v=snippet&q=Manewide&f=false S. 99—100].</ref>; ''Manewyde'' (8 чэрвеня 1404 году, 21 лістапада 1405 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Manewyde#v=snippet&q=Manewyde&f=false S. 99, 121].</ref>; ''mit dem edlen Manewiden euwern houptmanne'' (12 ліпеня 1404 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewiden#v=snippet&q=Manewiden&f=false S. 101].</ref>; ''Moniwid'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Moniwid#v=snippet&q=Moniwid&f=false С. 118].</ref>; ''Albertus alias Monywid'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Monywido'' (11 чэрвеня 1407 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 72.</ref>; ''Monvido'' (25 студзеня 1408 году)<ref>Акты Литовско-Русского государства. Вып. 1. ― М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iR5AAQAAMAAJ&q=%40Monvido#v=snippet&q=%40Monvido&f=false С. 5].</ref>; ''Manewid'' (10 сьнежня 1408 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewid#v=snippet&q=Manewid&f=false S. 164].</ref>; ''Monywid'' (24 студзеня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monywid#v=snippet&q=Monywid&f=false S. 166].</ref>; ''Albertus alias Monywyd'' (23 траўня 1409 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 259.</ref>; ''Alberto Moniuith capitaneo Vilnensi'' (24 траўня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 76.</ref>; ''Alberto alias Moniwyd capitaneo Wylnensi'' (16 лютага 1410 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 78.</ref>; ''Alberto andirs Monywyd'' (26 траўня 1410 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Alberto+andirs+Monywyd#v=snippet&q=Alberto%20andirs%20Monywyd&f=false S. 208].</ref>; ''Alberti alias Monywyd capitanei Wilnensis'' ([[Торунскі мір 1411 году|1 лютага 1411 году]])<ref>Spory i sprawy pomiędzy Polakami a Zakonem Krzyżackim. T. 2. — Poznań, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=k4o_AQAAMAAJ&q=Monywyd#v=snippet&q=Monywyd&f=false S. 460].</ref>; ''Alberto alias Moniwid voyeuoda Vilnensi'' (20 красавіка 1411 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 86.</ref>; ''Alberti Monuid capitanei Vilnensis'' (15 красавіка 1412 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Monuid#v=snippet&q=Monuid&f=false S. 231].</ref>; ''Alberto alias Moniuido capitaneo Vilnensi'' (31 траўня 1412 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 90.</ref>; ''cum domo et stirpe nobilis Monywid palatini Wilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Moniuidus palatinus Vilnensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Monywid palatinum Vylnensem''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 69.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Alberto Monywid woiewoda und houbtman czur Wille'' (4 студзеня 1414 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Alberto+Monywid#v=snippet&q=Alberto%20Monywid&f=false S. 278].</ref>; ''Manewidt czur Wille houptman'' (10 жніўня 1415 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manewidt#v=snippet&q=Manewidt&f=false S. 327].</ref>; ''Manneuite'' (10 красавіка 1418 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Manneuite#v=snippet&q=Manneuite&f=false S. 405].</ref>; ''ex parte Alberti Maniwidi palatini et capitanei Wilnensis'' (11 студзеня 1419 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 740.</ref>; ''Alberto Monywid palatino et capitaneo'' (22 чэрвеня 1421 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 741—742.</ref>; ''Mannewid'' (2 студзеня 1422 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 5. — Riga, 1867. S. [https://books.google.by/books?id=fYVTAAAAcAAJ&pg=RA2-PA789&dq=Mannewid&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjytrmRkf39AhXSxgIHHSyXBisQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=Mannewid&f=false S. 790—791].</ref>; ''Albertus alias Moniwid'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Michael alias Moniwid'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Albertus Moniwid'' (27 жніўня 1423 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 745.</ref>; ''пан Ивашко Монивидович'' (5 траўня 1429 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 30.</ref>, 9 сьнежня 1442 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 38.</ref>); ''Iwaschkonis Moniwidowicz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Iwaschkonis+Moniwidowicz#v=snippet&q=Iwaschkonis%20Moniwidowicz&f=false С. 136].</ref>, ''Iwaschconis Monywydowycz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Iwaschconis+Monywydowycz#v=snippet&q=Iwaschconis%20Monywydowycz&f=false С. 135].</ref> ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]]); ''Iwaschko Moniwidowicz'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Iwaschko+Moniwidowicz#v=snippet&q=Iwaschko%20Moniwidowicz&f=false С. 191].</ref>; ''Jwasko Moniwodowicz'' (22 сакавіка 1433 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514163950/http://starbel.by/dok/d057.htm Послание князей и бояр Руси Базельскому собору в поддержку князя Свидригайла (1433)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Monividi Grodensis [tenutariorum] [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Manewyd'' (1433 год)<ref name="Piatrauskas-2014-262">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 262.</ref>; ''Ywaske Mannewiden son'' (6 верасьня 1434 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 8. — Riga; Moskau, 1884. [https://books.google.by/books?id=OUYOAAAAQAAJ&pg=PA501&dq=Ywaske+Mannewiden+son&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjh28nnk_39AhUFt6QKHafWAEgQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Ywaske%20Mannewiden%20son&f=false S. 501].</ref>; ''Ywaßken Manweden'' (''Manwede''<ref name="Piatrauskas-2014-262"/>; 16 кастрычніка 1436 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 534.</ref>; ''панъ Монивидъ староста Подольскый и Кременецкій'' (2 верасьня 1438 году<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5CxkG15O0AIC&q=%22%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%8A%22&f=false С. 13].</ref><ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 35.</ref>, 16 студзеня 1444 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 40.</ref>); ''пан Монивид троцкий воевода'' (23 сакавіка 1443 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 39.</ref>; ''воевода троцкий пан(ъ) Монивид(ъ)'' (1 чэрвеня 1445 году, 8 студзеня 1452 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 48, 237.</ref>; ''Joannę Monnvyd Trocensi palatinis'' (23 красавіка 1452 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 236.</ref>; ''Iwaschke Manivyten'' (10 лістапада 1453 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 35.</ref>; ''nos Johannes Monividi heres in Zvprani palatinus Vilnensis'' (7 верасьня 1458 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 261.</ref>; ''Manwid''<ref name="Piatrauskas-2014-262"/>; ''Олтар Монъвидовъ'' (1553 год)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 164.</ref>; ''Станиславъ Монвидовичъ… з Монвидовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 672—673].</ref>, ''Васко Мановидовъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 871].</ref> (1567 год); ''Siemion Monowid'' (1687 год)<ref>[https://sources.ruzhany.info/110_26.html «Inwentarz Rużanski. 1687». Аркушы 26 — 30.], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 207.</ref>; ''Zofia Monowid'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=A&exac=&search_lastname=Monowid&search_lastname2=&from_date=&to_date= Łysków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ludwika Monawid'' (1833 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Monawid&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łysków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Войцех Манівід]] (каля 1360—1424) — [[намесьнік віленскі|намесьнік]] і першы [[ваявода віленскі]], меў сына [[Іван Манівід|Івана (Івашку)]]; пачынальнік роду [[Манівіды|Манівідаў]] * [[Міхайла Манівід]] ({{†}} па 1433) — староста гарадзенскі * Васька Манавідаў — баярын [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году * [[Мікалай Дарагастайскі|Мікалай Алехнавіч Монвід Дарагастайскі]] ({{†}} 1597) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[стольнік вялікі літоўскі]] і [[Ваяводы полацкія|ваявода полацкі]]<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 5. Ziemia połocka i województwo połockie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2018. S. 237.</ref> * [[Пётар Дарагастайскі|Пётар Мікалаевіч Монвід Дарагастайскі]] ({{†}} 1611) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], ваявода [[Ваяводы амсьціслаўскія|амсьціслаўскі]] і [[Ваяводы смаленскія|смаленскі]] * Крыштап Монвід [[Эрык|Ірыковіч]] — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі [[берасьце]]йскі ў 1601—1611 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 206.</ref> Апроч таго, Манівідам часам памылкова нызываюць [[Мантывід]]а{{Заўвага|У [[Супрасьлеўскі летапіс|Супрасьлеўскім сьпісе]] [[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх|Летапісцу вялікіх князёў літоўскіх]] — ''Монвид'' і ''Монтивид'', у [[Акадэмічны летапіс|Акадэмічным сьпісе]] — ''Моидивид'' і ''Моньдевид''}} (каля 1314—1348), сына [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Гедзімін]]а. Аляхновічы з Монвіда<ref>[http://www.nobility.by/families/a/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на А], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і Монвіды-Наркускія<ref>[http://www.nobility.by/families/n/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Н], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды. == Глядзіце таксама == * [[Ман]] * [[Від (імя)|Від]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай ман}} {{Імёны з асновай від}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] tbtu084naztcwezvb6b4vc2w83shl3u 0 263560 2686779 2505596 2026-08-25T11:25:40Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686779 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Даўгерд (неадназначнасьць)}} {{Шляхціч | Імя = Даўгерд | Лацінка = Daŭgierd / Daŭhierd | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = па 1444 | Месца сьмерці = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = [[Ганус Даўгердавіч|Ганус]], Фёдар (Хведзька), Кацярына | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Даўгерд''' (? — па 16 красавіка 1444) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста [[Ашмяны|ашмянскі]] (1434—1444). == Імя == {{Асноўны артыкул|Даўгерд (імя)}} Даўгард (Daugaard) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Daugaard#v=snippet&q=Daugaard&f=false P. 113].</ref><ref>Møller N. Kalaalit aqqi. — Oqaasileriffik, 2015.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Daugaard Daugaard], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгер]], [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год)<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Dewgerd Oschmanensis capitanei'' ([[Гарадзенская ўмова|27 лютага 1434 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} [https://books.google.by/books?id=GSoaAAAAIAAJ&q=Dewgerd+Oschmanensis+capitanei&dq=Dewgerd+Oschmanensis+capitanei&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwil9K_pnP_8AhVx_7sIHffNCG0Q6AF6BAgJEAI S. 105].</ref>; ''Degerdt in Ossmiana tenutariis'' (16 красавіка 1444 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 206.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду. Меў братоў Наруша і Доўкшу. Карыстаўся геральдычным знакам, які паходзіў з часоў да [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай унііі]] (1413 год). Упершыню ўпамінаецца ў [[Гарадзенская дамова|Гарадзенскай умове]] (1434 год). У 1434—1444 гадох быў старостам ашмянскім. Меў сыноў [[Ганус Даўгердавіч|Гануса]] і Фёдара (Хведзьку), а таксама дачку Кацярыну<ref name="Piatrauskas-2014-244">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 244.</ref>. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} Да акту [[Гарадзенская ўмова|Гарадзенскай умовы]] (1434 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 205.</ref><ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 101.</ref>: {{пачатак цытаты}}ДАВГИРД (…) ЛЕВИЧ{{канец цытаты}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ашмянскія]] 491as8d3pf41g0e5uqwlcr57f2u0gxh 0 263566 2686733 2503495 2026-08-25T10:06:11Z ~2026-46522-15 99707 2686733 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Манівід (неадназначнасьць)}} {{Шляхціч | Імя = Міхайла Манівід | Лацінка = Michajła Manivid | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = Herb Polkozic.jpg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Паўкозіч]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = па 1433 | Месца сьмерці = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Міхайла Манівід''' (? — па 1433) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста гарадзенскі (1422—1433). == Імя == {{Асноўны артыкул|Манівід}} Манвіда або Манвід (Manuis<ref>Polyptyque de l'Abbaye de Saint-Germain des Prés rédigé au temps de l'Abbé Irminon et publié par Auguste Longnon. T. 1. — Paris, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QBg3AQAAMAAJ&q=wid+Manuis#v=snippet&q=wid%20Manuis&f=false P. 375].</ref><ref name="Morlet-1971-167">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход widis у uis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 14, 167.</ref>}}, Manvidus<ref>Die Matrikel der Universität Helmstedt. Bd. 2 (1636—1685). — Hildesheim, 1981. [https://books.google.by/books?id=BiloAAAAMAAJ&q=manvidus&dq=manvidus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj-jrybnqT_AhVMnaQKHThHDqIQ6AF6BAgDEAI S. 128, 281].</ref>) і Відзіман (Widiman) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Widiman#v=snippet&q=Widiman&f=false S. 1089, 1571].</ref><ref name="Morlet-1971-167"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ман|-ман-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref> (тое ж, што і імя [[Відзіман]]). Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Michael alias Moniwid'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Monividi Grodensis [tenutariorum] [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Manewyd'' (1433 год)<ref name="Piatrauskas-2014-262">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 262.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду. Не належаў да роду [[Войцех Манівід|Войцеха Манівіда]]. Упершыню ўпамінаецца ў [[Мельнскі мір|Мельнскай умове]] (1422 год) як староста гарадзенскі. Увесну 1433 году як староства гарадзенскі зладзіў некалькі выправаў на землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]]<ref name="Piatrauskas-2014-262"/>. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} Да акту [[Троцкая унія|Троцкай уніі]] (1433 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 91.</ref>: {{пачатак цытаты}}ПЕЧАТЬ МОНИВИДОВА{{канец цытаты}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты гарадзенскія]] tbvgduf9rog59pzsbz6plsdre2bcnmf 10 263899 2686668 2686501 2026-08-25T06:30:17Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686668 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.premierleague.com/en/tables/premier-league/2026-27 Прэм’ер-Ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=BHA, ARS, BRE, EVE, HUL, CHE, MCI, IPS, LEE, LIV, NEW, FUL, SUN, BOU, NFO, MUN, CRY, TOT, COV, AVL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_BHA=1 | нічыі_BHA=0 |паразы_BHA=0 |мз_BHA=4 |мп_BHA=0 |перамогі_ARS=1 | нічыі_ARS=0 |паразы_ARS=0 |мз_ARS=3 |мп_ARS=0 |перамогі_BRE=1 | нічыі_BRE=0 |паразы_BRE=0 |мз_BRE=3 |мп_BRE=0 |перамогі_EVE=1 | нічыі_EVE=0 |паразы_EVE=0 |мз_EVE=2 |мп_EVE=0 |перамогі_HUL=1 | нічыі_HUL=0 |паразы_HUL=0 |мз_HUL=2 |мп_HUL=0 |перамогі_CHE=1 | нічыі_CHE=0 |паразы_CHE=0 |мз_CHE=3 |мп_CHE=2 |перамогі_MCI=1 | нічыі_MCI=0 |паразы_MCI=0 |мз_MCI=2 |мп_MCI=1 |перамогі_IPS=1 | нічыі_IPS=0 |паразы_IPS=0 |мз_IPS=2 |мп_IPS=1 |перамогі_LEE=1 | нічыі_LEE=0 |паразы_LEE=0 |мз_LEE=1 |мп_LEE=0 |перамогі_LIV=0 | нічыі_LIV=1 |паразы_LIV=0 |мз_LIV=2 |мп_LIV=2 |перамогі_NEW=0 | нічыі_NEW=1 |паразы_NEW=0 |мз_NEW=2 |мп_NEW=2 |перамогі_FUL=0 | нічыі_FUL=0 |паразы_FUL=1 |мз_FUL=2 |мп_FUL=3 |перамогі_SUN=0 | нічыі_SUN=0 |паразы_SUN=1 |мз_SUN=1 |мп_SUN=2 |перамогі_BOU=0 | нічыі_BOU=0 |паразы_BOU=1 |мз_BOU=1 |мп_BOU=2 |перамогі_NFO=0 | нічыі_NFO=0 |паразы_NFO=1 |мз_NFO=0 |мп_NFO=1 |перамогі_MUN=0 | нічыі_MUN=0 |паразы_MUN=1 |мз_MUN=0 |мп_MUN=2 |перамогі_CRY=0 | нічыі_CRY=0 |паразы_CRY=1 |мз_CRY=0 |мп_CRY=2 |перамогі_TOT=0 | нічыі_TOT=0 |паразы_TOT=1 |мз_TOT=0 |мп_TOT=3 |перамогі_COV=0 | нічыі_COV=0 |паразы_COV=1 |мз_COV=0 |мп_COV=3 |перамогі_AVL=0 | нічыі_AVL=0 |паразы_AVL=1 |мз_AVL=0 |мп_AVL=4 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]] |назва_AVL=[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]] |назва_BOU=[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]] |назва_BHA=[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]] |назва_BRE=[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэнтфард]] |назва_CHE=[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]] |назва_COV=[[Ковэнтры Сіці]] |назва_CRY=[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]] |назва_EVE=[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртан]] |назва_FUL=[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэм]] |назва_HUL=[[Гал Сіці]] |назва_IPS=[[Іпсўіч Таўн]] |назва_LEE=[[Лідс Юнайтэд]] |назва_LIV=[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпул]] |назва_MCI=[[Манчэстэр Сіці]] |назва_MUN=[[Манчэстэр Юнайтэд]] |назва_NEW=[[Ньюкасл Юнайтэд]] |назва_NFO=[[Нотынггэм Форэст]] |назва_SUN=[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]] |назва_TOT=[[Тотэнгэм Готспур]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CLLS |вынік4=CLLS |вынік5=ELLS |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Пункты ў гульнях паміж сабою; 5) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Дадатковыя матчы (толькі пры неабходнасьці вызначэньня чэмпіёна, камандаў на выбываньне або камандаў, якія выходзяць у турніры УЭФА). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLTH=blue1 |тэкст_ECLTH=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў [[Чэмпіянат футбольнай лігі Ангельшчыны 2027—2028 гадоў|Чэмпіёншып]] }}</onlyinclude> 96e7afgnpkm966qdks3vgc0hbevkiiw 0 264046 2686727 2503430 2026-08-25T09:53:25Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686727 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч | Імя = Андрэй Даўгердавіч | Лацінка = Andrej Daŭgierdavič / Daŭhierdavič | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = Herb Pomian.svg | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = Герб «[[Памян]]» | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = 1461 | Месца сьмерці = | Род = [[Даўгердавічы]] | Бацька = [[Ян Даўгерд]] | Маці = | Жонка = Сьвятохна | Дзеці = Ганна, Алена | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Андрэй Даўгердавіч''' (? — 1461) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]]. Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся ў [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Сьвіранах]] і [[Лынтупы|Лынтупах]] (называў сябе панам на Сьвіранах і Лынтупах). == Імя == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў|Даўгерд (імя)}} Даўгард (Daugaard) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Daugaard#v=snippet&q=Daugaard&f=false P. 113].</ref><ref>Møller N. Kalaalit aqqi. — Oqaasileriffik, 2015.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Daugaard Daugaard], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгер]], [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год)<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Andreas (Andruszko) Dowgyrdowycz'', ''Андреи Довъкгирдович''<ref name="Piatrauskas-2014-245">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 245.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду. Быў у сваяцтве з [[Саковічы (род)|Саковічамі]] (выступаў як сьведка ў данацыі Андрэя Саковіча [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]]). Магчыма, тоесны ''Даўгерду Салкулевічу'', які паручыўся за [[Братоша|Братошу]] ў канцы XIV ст. Ажаніўся зь Сьвятохнай (нявысьветленага паходжаньня). У шлюбе меў дачок Ганну (выйшла замуж за [[Юры Гайцэвіч|Юрыя Гайцэвіча]], пазьней — за [[Іван Ільлініч|Івана Ільлініча]]) і Алену (выйшла замуж за Пецьку Сьвірскага). 14 студзеня 1459 году і ў 1461 годзе зрабіў ахвяраваньні на фундаваны ім [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёл]] у Лынтупах, у 1461 годзе — на [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскую катэдру]]. == Мова і культура == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} У сваёй [[Лацінская мова|лацінскай]] грамаце ад 1459 году ўжыў «''народныя''» словы «''бязьмен''» мёду (''bezmien mellis'') або «''пуд''» мёду (''pud mellis''), а таксама меру «''грачыхі''» (''hreczychy'')<ref>Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі. — Менск, 2019. С. 177.</ref>. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта [[беларуская мова|беларускія словы]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія|Даўгердавіч, Андрэй]] 01t7a2t7y6txzqi5sdnigbur7tpmal0 0 264172 2686662 2685879 2026-08-25T05:19:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686662 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рымант |лацінка = Rymant |арыгінал = Rimunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рым (імя)|Rim]] + [[Мунд|Mund]] |варыянт = Рымунд, Рымонд, Рымунць, Рымонт |вытворныя = |зьвязаныя = [[Мантрым (імя)|Мантрым]] }} '''Ры́мант''', '''Рымонт''' (''Рымунд'', ''Рымунць'', ''Рымонд'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рымісмунд, Рымунд або Рымунт (Rimismund, Rimund, Rimmond<ref name="Ray-1944-291">Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=Rimmond&dq=Rimmond&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiDr4f0x-WFAxXh_7sIHQUgCToQ6AF6BAgHEAI S. 291].</ref>, Rimond<ref name="Ray-1944-291"/>, Rimunt<ref>Houben H. S. Das Fragment des Necrologs von St. Blasien (Hs. Wien, ÖNB Cod. lat. 9, fol. I—IV). Facsimile, Einleitung und Register (Taf. V—XII und Farbtafel) // Frühmittelalterlichen Studien. Bd. 14. — Berlin; New York, 1980. S. 293.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rihmund+Rimund#v=snippet&q=Rihmund%20Rimund&f=false S. 1268, 1277].</ref><ref name="Ray-1944-291"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рым (імя)|-рым-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымейка]], [[Рымель]], [[Рыман]]; германскія імёны Rimicho, Riemel, Rimann) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref name="Dajlida-2019-18">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref name="Dajlida-2019-18"/>. Такім парадкам, імя Рымонт азначае «непарушная гарлівасьць» (тое ж, што і імя [[Мантырым (імя)|Монтрым]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24—25.</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymund<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Rimunt<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIMUNT&ofb=kutten&modus=&lang=de RIMUNT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''передъ Римонтомъ а передъ [[Жыгімонт|Жигимонтомъ]], рицерми двема''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 5. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mtcDAAAAYAAJ&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%8A+%D0%96%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%8A%20%D0%96%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 136].</ref> (1 ліпеня 1388 году, паводле суправаджальнага тэксту XVI ст.); ''Рымонъ и Жыкгмонтъ, жолнере альбо бояре з Литвы'' (18 чэрвеня 1389 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 103.</ref>; ''czernec Ławrasz, po litowsku zowemy Rymont, a po rusku Wasiley'' ([[Хроніка Быхаўца]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 135.</ref>; ''Щастный Рымонтъ'' (30 верасьня 1565 году<ref>Литовская метрика. Отд. 1, ч. 3. — Петроград, 1916. [https://books.google.by/books?id=-wI5AQAAMAAJ&pg=PA775&dq=%D0%A9%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi16du21pX9AhWZq6QKHbxMARYQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%A9%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 776].</ref>, 1567 год<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 776.</ref>); ''Янъ Станиславъ Рымонътъ… Миколаи Рымонтъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 254.</ref>; ''Щефанъ Петровичъ Рымундъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8A&f=false С. 577].</ref>, ''Юри Станиславовичъ Рымондъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 777.</ref> (1567 год); ''слуга мой Янъ Римонть'' (10 жніўня 1619 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i_A4AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8C&f=false С. 260].</ref>; ''Rimundus'' ([[Альбэрт Каяловіч]], 1650 год)<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=%40Ri+mundus#v=snippet&q=%40Ri%20mundus&f=false P. 170].</ref>; ''Awgustyna Rymontowicza'' (1652 год)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 285.</ref>; ''Ród Rymuńców'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 154.</ref>; ''Jozeph Stephan Rymont'' (14 студзеня 1691 году)<ref>Акты издаваемые Виленской Археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. [https://books.google.by/books?id=0A0LAAAAIAAJ&pg=PA509&dq=Jozeph+Stephan+Rymont&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0zdvL05X9AhXfgf0HHQEMCHIQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Jozeph%20Stephan%20Rymont&f=false С. 509].</ref>; ''od P. Samuela Rymunda'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 132.</ref>; ''wieś Rymandziszki'' (1782—1783 гады)<ref>Breslaujos dekanato vizitacija 1782—1783 m. Fontes Historiae Lituaniae, vol. VII. — Vilnius, 2008. P. 328.</ref>; ''Rymontt'' (XVIII—XX ст.)<ref>Гурская Ю. А. Имена собственные Минщины c древними антропоосновами (ареальный аспект) // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4. № 3, 2004. — {{Менск (Мінск)}}, 2004. С. 42.</ref>; ''Rymont'' (23 красавіка 1795 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 38. — Вильна, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tTo9AQAAMAAJ&q=%40Rymont#v=snippet&q=%40Rymont&f=false С. 234].</ref>. == Носьбіты == * [[Рымісмунд]] ({{†}} 469) — кароль [[Свэвы|свэваў]] у [[Галісія|Галісіі]] * [[Лаўрыш-Рымант|Рымант]] (у праваслаўі Васіль, у манастве Лаўрыш) — літоўскі князь, сын [[Трайдзень|Трайдзеня]] * Рымант — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1388—1389 гадох * Раман Рымонтавіч — жыхар [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] на 1551 год<ref>Анищенко Е. К. Шляхта Лидского повета: Список XVIII ст. — Минск, 2013. С. 294.</ref> * Мікалай Рымант — літоўскі баярын з [[Трабы|Трабаў]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска]] 1565 году * Шчасны Рымант — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска 1565 году * Юзэф Стэфан Рымант — намесьнік [[Замак|гроду]] [[Пінск]]ага, які ўпамінаецца ў 1691 годзе * Аляксей Рымант (1911—?) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Лагойск]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93453344/ Римант Алексей Викторович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Антон Рымонт (Рымант; 1916—?) — удзельнік Другой сусьветнай вайны з ваколіцаў [[Докшыцы|Докшыцаў]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1519528334/ Рымонт Антон Иванович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рыманты — [[парафія]]не [[Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Альковічы)|касьцёла]] ў [[Альковічы|Альковічах]] на 1853 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231949/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/616-dolginova-kostel-v-vilejskom-uezde-spisok-prikhozhan-1900-g Долгинова костел в Вилейском уезде. Список прихожан 1900 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2016 г.</ref>. Рыманты — парафіяне [[Касьцёл Сьвятога Станіслава (Даўгінаў)|касьцёла]] ў [[Даўгінаў|Даўгінаве]] на 1900 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231949/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/616-dolginova-kostel-v-vilejskom-uezde-spisok-prikhozhan-1900-g Долгинова костел в Вилейском уезде. Список прихожан 1900 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 14 красавіка 2016 г.</ref>. Рыманты (Рымонты, Рымунты) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рымунтовічы (Rymuntowicz) — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 339.</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Рыманды]]. == Глядзіце таксама == * [[Рым (імя)|Рым]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай рым}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] bmzp9w4z98ao1odja871revb9apx25t 10 264575 2686671 2686506 2026-08-25T06:30:20Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686671 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=ISL, DMI, MAX, DBR, HOM, VIC, FCM, NIO, TAZ, SLA, ARS, BAR, BSH, BAT, DNE, NAF <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_ISL=11 | нічыі_ISL=4 |паразы_ISL=2 |мз_ISL=31 |мп_ISL=14 |перамогі_DMI=11 | нічыі_DMI=3 |паразы_DMI=2 |мз_DMI=30 |мп_DMI=13 |перамогі_MAX=10 | нічыі_MAX=5 |паразы_MAX=1 |мз_MAX=32 |мп_MAX=13 |перамогі_DBR=9 | нічыі_DBR=4 |паразы_DBR=6 |мз_DBR=31 |мп_DBR=18 |перамогі_HOM=8 | нічыі_HOM=6 |паразы_HOM=5 |мз_HOM=27 |мп_HOM=15 |перамогі_VIC=8 | нічыі_VIC=5 |паразы_VIC=6 |мз_VIC=19 |мп_VIC=17 |перамогі_FCM=8 | нічыі_FCM=4 |паразы_FCM=7 |мз_FCM=25 |мп_FCM=24 |перамогі_NIO=8 | нічыі_NIO=3 |паразы_NIO=7 |мз_NIO=20 |мп_NIO=17 |перамогі_TAZ=6 | нічыі_TAZ=6 |паразы_TAZ=6 |мз_TAZ=23 |мп_TAZ=18 |перамогі_SLA=5 | нічыі_SLA=7 |паразы_SLA=6 |мз_SLA=20 |мп_SLA=23 |перамогі_ARS=5 | нічыі_ARS=6 |паразы_ARS=8 |мз_ARS=20 |мп_ARS=31 |перамогі_BAR=4 | нічыі_BAR=6 |паразы_BAR=9 |мз_BAR=21 |мп_BAR=35 |перамогі_BSH=4 | нічыі_BSH=3 |паразы_BSH=10 |мз_BSH=16 |мп_BSH=31 |перамогі_BAT=2 | нічыі_BAT=8 |паразы_BAT=7 |мз_BAT=12 |мп_BAT=19 |перамогі_DNE=2 | нічыі_DNE=8 |паразы_DNE=9 |мз_DNE=16 |мп_DNE=29 |перамогі_NAF=2 | нічыі_NAF=4 |паразы_NAF=12 |мз_NAF=16 |мп_NAF=42 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> 63slpmms87ual0pf4vc6vvnoagcqrzc 0 264618 2686710 2601008 2026-08-25T09:10:17Z ~2026-46522-15 99707 2686710 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сьвідрыґайла |лацінка = Śvidrygajła / Śvidryhajła |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сьвідрык|Suedrik]] + [[Гайла (імя)|Gailo]] <br> [[Сьвінт|Svidha]] + [[Рыгала|Rigail]] |варыянт = Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сьвідрыгайла''' (''Сьветрыгайла'', ''Швітрыгайла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Сьвідрыгела'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Сьвідрык|Сьведрык, Сьвідэрык або Сьвітрык]] (Suedrik<ref name="Schmittlein-1948-102">Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>, Swidericus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 205.</ref>, *Swithrik<ref>Casemir K., Menzel F., Ohainski U. Die Ortsnamen des Landkreises Northeim. — Bielefeld, 2005. S. 360.</ref>) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gailo%2C+Geilo%2C+Goyla%2C+Gelo%2C+Geil%2C+Keil#v=snippet&q=Gailo%2C%20Geilo%2C%20Goyla%2C%20Gelo%2C%20Geil%2C%20Keil&f=false S. 567].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сьвінт|-сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Швендэр]], [[Сьвінтаўт|Сьвентальд]], [[Сьвентагал]]; германскія імёны Schwender, Switald, [[Гайльсьвінта (імя)|Galsuintha]]) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] swinþs 'моцны, магутны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, аснова [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны ліцьвінаў [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сьвідрыгайла азначае «гаспадар, магутны свавольствам»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>{{Заўвага|Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны [[Рыгала|Рыгала (Рыкайла)]] і Мондрыгайла ([[Мунд|Монд]]-рыгайла): ''Wies Pruszance. Klim Mondrygayło, ma synow czterech — Kazimierza, Krzysztopha'' (6 лістапада 1678 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 330.</ref>}}. Адпаведнасьць імя Сьвідрыгайла германскаму імю Suedrikilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1948-102"/>. У 1632 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Andreas Swidereck, Soldaviensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%22Andreas+Swidereck%22#v=snippet&q=%22Andreas%20Swidereck%22&f=false S. 337].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Свидригайло'' (1382 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 61.</ref>; ''Swetregal'' (31 кастрычніка 1382 году<ref>[https://web.archive.org/web/20210511071118/http://starbel.by/dok/d090.htm Договор между ВКЛ и Тевтонским орденом о передаче части Жемайтии за рекой Дубисой (1382)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Swetregal#v=snippet&q=Swetregal&f=false P. 57].</ref>; ''herczog Swittrigail''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittrigail#v=snippet&q=Swittrigail&f=false S. 704].</ref>, ''Swittergal''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittergal#v=snippet&q=Swittergal&f=false S. 708].</ref> ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]]); ''Boleslao alias Swytrygalone'' (''Boleslaus alias Swytrygal''<ref name="Urban-2001-197-198">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 197—198.</ref>; 25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''Мы, князь Швитригаило'' (20 сакавіка 1401 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 512.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swyttirgail dei gratia princeps et heres Litwanie et Russie et dominus Podolie'' (2 траўня 1402 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Boleslaus+alias+Swyttirgail#v=snippet&q=Boleslaus%20alias%20Swyttirgail&f=false S. 82].</ref>; ''herczog Swittergeil'' (13 кастрычніка 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swittergeil#v=snippet&q=Swittergeil&f=false S. 136].</ref>; ''Boleslao alias Switrigaylo'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Swydrygal'' ([[De magna strage]])<ref>Pomniki dziejowe Polski. T. 4. — Lwów, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1vYJz9XLa4UC&q=Swydrygal#v=snippet&q=Swydrygal&f=false S. 46].</ref>; ''Шватрегайло Олгердовичь'' ([[Цьвярскі летапіс]] пад 1408 годам)<ref>ПСРЛ. Т. 15. — М., 2000. С. 474.</ref>; ''Quomodo cupientes cum Iuclito principe domnino Boleslao Alias Swidrigal magno Duce lithwanie et cet fratre nostro carissimo'' (1409 год)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA103&dq=Boleslao+Alias+Swidrigal+magno+Duce+lithwanie+et+cet+fratre+nostro+carissimo&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjbg63pzrP9AhUWxgIHHZaiCGYQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Boleslao%20Alias%20Swidrigal%20magno%20Duce%20lithwanie%20et%20cet%20fratre%20nostro%20carissimo&f=false S. 103].</ref>; ''dominus Boleslaus alias Switergal dux Littuanie'' (2 і 4 кастрычніка 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Switergal#v=snippet&q=Switergal&f=false S. 203].</ref>; ''Swiedergal'' (травень 1419 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swiedergal#v=snippet&q=Swiedergal&f=false S. 447—448].</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swidrigaill dei gracia dux Olgorthowicz'' (10 верасьня 1420 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA489&dq=dux+olgorthowicz&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif7Mfzo5z9AhXatqQKHbL0AcIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=dux%20olgorthowicz&f=false S. 489].</ref>; ''herczug Swidirgal'' (ліпень 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swidirgal#v=snippet&q=Swidirgal&f=false S. 567].</ref>, ''Boleslaus alias Swidrigail die gracia dux Littwanie et terrerum Czirneow'' (27 ліпеня 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA569&dq=Boleslaus+alias+Swidrigail+die+gracia+dux+Littwanie+et+terrerum+Czirneow&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiWzMOuzrP9AhXLF-wKHcJ-BL4Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Boleslaus%20alias%20Swidrigail%20die%20gracia%20dux%20Littwanie%20et%20terrerum%20Czirneow&f=false S. 569].</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall dux Czirnihouiensis'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall'' (7 лістапада 1430 году)<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Switrigall#v=snippet&q=Switrigall&f=false С. 130].</ref>; ''Nos, Switrigal'' (29 лістапада 1430 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 513.</ref>; ''Swydrigall, von Gotis gnaden grosfurste zur Lithawen und zur Rewssin etc'' (29 красавіка 1431 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 787.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swythergal'' ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]])<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Swythergal#v=snippet&q=Swythergal&f=false С. 131].</ref>; ''Boleslaus, anders Switrigal, von Gots gnaden grosfurste zu Lithawen und Rewssen etc.'' (22 чэрвеня 1432 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 792.</ref>; ''herczog Swidirgal'' (4 верасьня 1432 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 518.</ref>, 16 кастрычніка 1436 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 534.</ref>); ''Schwitrigall'' (13 лістапада 1432 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 526.</ref>; ''herczog Swydirgal'' (12 сьнежня 1432 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 54.</ref>; ''Swittergal'' (красавік 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''hern Boleslao, anders Swidrigal'' (25 траўня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''herczog Swydergal'' (4 лістапада 1434 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 55.</ref>; ''herczog Swiidergalle'' (17 кастрычніка 1435 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 8. — Riga; Moskau, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OUYOAAAAQAAJ&q=%40Swiider#v=snippet&q=%40Swiider&f=false S. 611].</ref>; ''мы, великии князь Швитрикгаилъ'' (13 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 536.</ref>; ''herczogk Schwidrigal'' (1 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 538.</ref>; ''Швитригайло'' (14 сакавіка 1445 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 37.</ref>; ''Швитригайл Олкгирдович'' (15 траўня 1446 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 4.</ref>; ''мы великий князь Александро, инако Швитрикгайло Олькгирдовичь'' (29 сьнежня 1446 году, 29 сьнежня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 5, 6.</ref>; ''Швитрикгайл(ъ) Олькгирдовичь'' (31 сьнежня 1450 году, 1451 год<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 45, 46.</ref>); ''Швитригайло Оликгирдович'' (24 верасьня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 44.</ref>; ''Швитрикаила Олкердови(ч)'' (1452 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 38.</ref>; ''Свитригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 72, 206, 209—210].</ref>, ''Светригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 106, 117, 119].</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]); ''Швитригайло Олгердовичь'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 257, 264].</ref>; ''Dzedelis Switrigaylo'' (25 траўня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 699.</ref>; ''Бартошъ Свитрикгаилович'', ''Ян Свитрикгаилович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 115.</ref>. == Носьбіты == * [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайла Альгердавіч]] (каля 1370—1452) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] * Барташ і Ян Сьвідрыгайлавічы — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году Сьвідрыгелы (Świdrygiełło) гербу [[Грымала]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 316.</ref> — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref name="PES-1938-319">Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. [https://books.google.by/books?id=uE8bAAAAYAAJ&q=SWIDRYGIE%C5%82%C5%82O+Grzyma%C5%82a+Litwa&dq=SWIDRYGIE%C5%82%C5%82O+Grzyma%C5%82a+Litwa&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjF7cP-1a-EAxXqSPEDHdPVB98Q6AF6BAgIEAI S. 319].</ref>. Сьвідрыгелы-Сьвідэрскія гербаў [[Любіч (герб)|Любіч]] і [[Пагоня]] — літоўскі шляхецкі род<ref name="PES-1938-319"/>. == Глядзіце таксама == * [[Сьвінт]] * [[Рык|Рых]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сьвінд}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kmbcf04rmpud0susd3wbzy59yugi2hr 2686720 2686710 2026-08-25T09:43:11Z ~2026-46522-15 99707 2686720 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сьвідрыґайла |лацінка = Śvidrygajła / Śvidryhajła |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сьвідрык|Suedrik]] + [[Гайла (імя)|Gailo]] <br> [[Сьвінт|Svidha]] + [[Рыгала|Rigail]] |варыянт = Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сьвідрыгайла''' (''Сьветрыгайла'', ''Швітрыгайла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Сьвідрыгела'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Сьвідрык|Сьведрык, Сьвідэрык або Сьвітрык]] (Suedrik<ref name="Schmittlein-1948-102">Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>, Swidericus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 205.</ref>, *Swithrik<ref>Casemir K., Menzel F., Ohainski U. Die Ortsnamen des Landkreises Northeim. — Bielefeld, 2005. S. 360.</ref>) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gailo%2C+Geilo%2C+Goyla%2C+Gelo%2C+Geil%2C+Keil#v=snippet&q=Gailo%2C%20Geilo%2C%20Goyla%2C%20Gelo%2C%20Geil%2C%20Keil&f=false S. 567].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сьвінт|-сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Швендэр]], [[Сьвінтаўт|Сьвентальд]], [[Сьвентагал]]; германскія імёны Schwender, Switald, [[Гайльсьвінта (імя)|Galsuintha]]) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] swinþs 'моцны, магутны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, аснова [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны ліцьвінаў [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сьвідрыгайла азначае «гаспадар, магутны свавольствам»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>{{Заўвага|Сярод ліцьвінаў (пазьнейшых [[беларусы|беларусаў]]) бытавалі імёны [[Рыгала|Рыгала (Рыкайла)]], Мондрыгайла ([[Мунд|Монд]]-рыгайла) і Сандрыгайла ([[Санда|Санд]]-рыгайла): ''Wies Pruszance. Klim Mondrygayło, ma synow czterech — Kazimierza, Krzysztopha'' (6 лістапада 1678 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 330.</ref>, Рыгор Сандрыгайла — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 6-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dWsNAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=onepage&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 32].</ref>, Якім Сандрыгайла — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Чэрыкаў|Чэрыкава]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 53 Могилевских Губ. Ведомостей от 7 июля 1907 года. С. 2.</ref>, Вячаслаў і Хрыстафор Сандрыгайлы — правалаўныя зь [[Вяліскі павет|Вяліскага павету]] на 1907 і 1912 гады<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Velizh%20uyezd/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 1.</ref><ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Velizh%20uyezd%20-%201/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref>, Ігнат Сантрыгайлаў — каталік з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №973 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358787?page=204&rotate=0&theme=white С. 15560].</ref>, Хрыстафор Сандрыгайла (1880—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сянно|Сянна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сандрыгайла Хрыстафор Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Ігнат Сандрыгайла (1907—1937) — беларус з ваколіцаў [[Краснапольле|Краснапольля]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907) Сандрыгайла Ігнат Мікалаевіч (1907)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>}}. Адпаведнасьць імя Сьвідрыгайла германскаму імю Suedrikilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1948-102"/>. У 1632 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Andreas Swidereck, Soldaviensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%22Andreas+Swidereck%22#v=snippet&q=%22Andreas%20Swidereck%22&f=false S. 337].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Свидригайло'' (1382 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 61.</ref>; ''Swetregal'' (31 кастрычніка 1382 году<ref>[https://web.archive.org/web/20210511071118/http://starbel.by/dok/d090.htm Договор между ВКЛ и Тевтонским орденом о передаче части Жемайтии за рекой Дубисой (1382)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Swetregal#v=snippet&q=Swetregal&f=false P. 57].</ref>; ''herczog Swittrigail''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittrigail#v=snippet&q=Swittrigail&f=false S. 704].</ref>, ''Swittergal''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittergal#v=snippet&q=Swittergal&f=false S. 708].</ref> ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]]); ''Boleslao alias Swytrygalone'' (''Boleslaus alias Swytrygal''<ref name="Urban-2001-197-198">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 197—198.</ref>; 25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''Мы, князь Швитригаило'' (20 сакавіка 1401 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 512.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swyttirgail dei gratia princeps et heres Litwanie et Russie et dominus Podolie'' (2 траўня 1402 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Boleslaus+alias+Swyttirgail#v=snippet&q=Boleslaus%20alias%20Swyttirgail&f=false S. 82].</ref>; ''herczog Swittergeil'' (13 кастрычніка 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swittergeil#v=snippet&q=Swittergeil&f=false S. 136].</ref>; ''Boleslao alias Switrigaylo'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Swydrygal'' ([[De magna strage]])<ref>Pomniki dziejowe Polski. T. 4. — Lwów, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1vYJz9XLa4UC&q=Swydrygal#v=snippet&q=Swydrygal&f=false S. 46].</ref>; ''Шватрегайло Олгердовичь'' ([[Цьвярскі летапіс]] пад 1408 годам)<ref>ПСРЛ. Т. 15. — М., 2000. С. 474.</ref>; ''Quomodo cupientes cum Iuclito principe domnino Boleslao Alias Swidrigal magno Duce lithwanie et cet fratre nostro carissimo'' (1409 год)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA103&dq=Boleslao+Alias+Swidrigal+magno+Duce+lithwanie+et+cet+fratre+nostro+carissimo&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjbg63pzrP9AhUWxgIHHZaiCGYQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Boleslao%20Alias%20Swidrigal%20magno%20Duce%20lithwanie%20et%20cet%20fratre%20nostro%20carissimo&f=false S. 103].</ref>; ''dominus Boleslaus alias Switergal dux Littuanie'' (2 і 4 кастрычніка 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Switergal#v=snippet&q=Switergal&f=false S. 203].</ref>; ''Swiedergal'' (травень 1419 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swiedergal#v=snippet&q=Swiedergal&f=false S. 447—448].</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swidrigaill dei gracia dux Olgorthowicz'' (10 верасьня 1420 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA489&dq=dux+olgorthowicz&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif7Mfzo5z9AhXatqQKHbL0AcIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=dux%20olgorthowicz&f=false S. 489].</ref>; ''herczug Swidirgal'' (ліпень 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swidirgal#v=snippet&q=Swidirgal&f=false S. 567].</ref>, ''Boleslaus alias Swidrigail die gracia dux Littwanie et terrerum Czirneow'' (27 ліпеня 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA569&dq=Boleslaus+alias+Swidrigail+die+gracia+dux+Littwanie+et+terrerum+Czirneow&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiWzMOuzrP9AhXLF-wKHcJ-BL4Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Boleslaus%20alias%20Swidrigail%20die%20gracia%20dux%20Littwanie%20et%20terrerum%20Czirneow&f=false S. 569].</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall dux Czirnihouiensis'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall'' (7 лістапада 1430 году)<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Switrigall#v=snippet&q=Switrigall&f=false С. 130].</ref>; ''Nos, Switrigal'' (29 лістапада 1430 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 513.</ref>; ''Swydrigall, von Gotis gnaden grosfurste zur Lithawen und zur Rewssin etc'' (29 красавіка 1431 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 787.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swythergal'' ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]])<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Swythergal#v=snippet&q=Swythergal&f=false С. 131].</ref>; ''Boleslaus, anders Switrigal, von Gots gnaden grosfurste zu Lithawen und Rewssen etc.'' (22 чэрвеня 1432 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 792.</ref>; ''herczog Swidirgal'' (4 верасьня 1432 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 518.</ref>, 16 кастрычніка 1436 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 534.</ref>); ''Schwitrigall'' (13 лістапада 1432 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 526.</ref>; ''herczog Swydirgal'' (12 сьнежня 1432 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 54.</ref>; ''Swittergal'' (красавік 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''hern Boleslao, anders Swidrigal'' (25 траўня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''herczog Swydergal'' (4 лістапада 1434 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 55.</ref>; ''herczog Swiidergalle'' (17 кастрычніка 1435 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 8. — Riga; Moskau, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OUYOAAAAQAAJ&q=%40Swiider#v=snippet&q=%40Swiider&f=false S. 611].</ref>; ''мы, великии князь Швитрикгаилъ'' (13 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 536.</ref>; ''herczogk Schwidrigal'' (1 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 538.</ref>; ''Швитригайло'' (14 сакавіка 1445 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 37.</ref>; ''Швитригайл Олкгирдович'' (15 траўня 1446 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 4.</ref>; ''мы великий князь Александро, инако Швитрикгайло Олькгирдовичь'' (29 сьнежня 1446 году, 29 сьнежня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 5, 6.</ref>; ''Швитрикгайл(ъ) Олькгирдовичь'' (31 сьнежня 1450 году, 1451 год<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 45, 46.</ref>); ''Швитригайло Оликгирдович'' (24 верасьня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 44.</ref>; ''Швитрикаила Олкердови(ч)'' (1452 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 38.</ref>; ''Свитригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 72, 206, 209—210].</ref>, ''Светригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 106, 117, 119].</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]); ''Швитригайло Олгердовичь'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 257, 264].</ref>; ''Dzedelis Switrigaylo'' (25 траўня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 699.</ref>; ''Бартошъ Свитрикгаилович'', ''Ян Свитрикгаилович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 115.</ref>. == Носьбіты == * [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайла Альгердавіч]] (каля 1370—1452) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] * Барташ і Ян Сьвідрыгайлавічы — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году Сьвідрыгелы (Świdrygiełło) гербу [[Грымала]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 316.</ref> — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref name="PES-1938-319">Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. [https://books.google.by/books?id=uE8bAAAAYAAJ&q=SWIDRYGIE%C5%82%C5%82O+Grzyma%C5%82a+Litwa&dq=SWIDRYGIE%C5%82%C5%82O+Grzyma%C5%82a+Litwa&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjF7cP-1a-EAxXqSPEDHdPVB98Q6AF6BAgIEAI S. 319].</ref>. Сьвідрыгелы-Сьвідэрскія гербаў [[Любіч (герб)|Любіч]] і [[Пагоня]] — літоўскі шляхецкі род<ref name="PES-1938-319"/>. == Глядзіце таксама == * [[Сьвінт]] * [[Рык|Рых]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сьвінд}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] mflp4e3crqp4hp2sm93n4oe2rd7s8w3 2686725 2686720 2026-08-25T09:47:44Z ~2026-46522-15 99707 2686725 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сьвідрыґайла |лацінка = Śvidrygajła / Śvidryhajła |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сьвідрык|Suedrik]] + [[Гайла (імя)|Gailo]] <br> [[Сьвінт|Svidha]] + [[Рыгала|Rigail]] |варыянт = Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сьвідрыгайла''' (''Сьветрыгайла'', ''Швітрыгайла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Сьвідрыгела'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Сьвідрык|Сьведрык, Сьвідэрык або Сьвітрык]] (Suedrik<ref name="Schmittlein-1948-102">Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>, Swidericus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 205.</ref>, *Swithrik<ref>Casemir K., Menzel F., Ohainski U. Die Ortsnamen des Landkreises Northeim. — Bielefeld, 2005. S. 360.</ref>) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gailo%2C+Geilo%2C+Goyla%2C+Gelo%2C+Geil%2C+Keil#v=snippet&q=Gailo%2C%20Geilo%2C%20Goyla%2C%20Gelo%2C%20Geil%2C%20Keil&f=false S. 567].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сьвінт|-сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Швендэр]], [[Сьвінтаўт|Сьвентальд]], [[Сьвентагал]]; германскія імёны Schwender, Switald, [[Гайльсьвінта (імя)|Galsuintha]]) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] swinþs 'моцны, магутны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, аснова [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны ліцьвінаў [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сьвідрыгайла азначае «гаспадар, магутны свавольствам»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>{{Заўвага|Сярод ліцьвінаў (пазьнейшых [[беларусы|беларусаў]]) бытавалі імёны [[Рыгала|Рыгала (Рыкайла)]], Мондрыгайла ([[Мунд|Монд]]-рыгайла) і Сандрыгайла ([[Санда|Санд]]-рыгайла): ''Wies Pruszance. Klim Mondrygayło, ma synow czterech — Kazimierza, Krzysztopha'' (6 лістапада 1678 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 330.</ref>, Рыгор Сандрыгайла — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 6-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dWsNAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=onepage&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 32].</ref>, Якім Сандрыгайла — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Чэрыкаў|Чэрыкава]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 53 Могилевских Губ. Ведомостей от 7 июля 1907 года. С. 2.</ref>, Вячаслаў і Хрыстафор Сандрыгайлы — правалаўныя зь [[Вяліскі павет|Вяліскага павету]] на 1907 і 1912 гады<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Velizh%20uyezd/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 1.</ref><ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Velizh%20uyezd%20-%201/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref>, Ігнат Сантрыгайлаў — каталік з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №973 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358787?page=204&rotate=0&theme=white С. 15560].</ref>, Хрыстафор Сандрыгайла (1880—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сянно|Сянна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сандрыгайла Хрыстафор Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Ігнат Сандрыгайла (1907—1937) — беларус з ваколіцаў [[Краснапольле|Краснапольля]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907) Сандрыгайла Ігнат Мікалаевіч (1907)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Аляксандар Сандрагейла (1919—?) — беларус з Краснапольля<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp19385199/ Сандрагейло Александр Адамович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref>}}. Адпаведнасьць імя Сьвідрыгайла германскаму імю Suedrikilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1948-102"/>. У 1632 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Andreas Swidereck, Soldaviensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%22Andreas+Swidereck%22#v=snippet&q=%22Andreas%20Swidereck%22&f=false S. 337].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Свидригайло'' (1382 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 61.</ref>; ''Swetregal'' (31 кастрычніка 1382 году<ref>[https://web.archive.org/web/20210511071118/http://starbel.by/dok/d090.htm Договор между ВКЛ и Тевтонским орденом о передаче части Жемайтии за рекой Дубисой (1382)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Swetregal#v=snippet&q=Swetregal&f=false P. 57].</ref>; ''herczog Swittrigail''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittrigail#v=snippet&q=Swittrigail&f=false S. 704].</ref>, ''Swittergal''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Swittergal#v=snippet&q=Swittergal&f=false S. 708].</ref> ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]]); ''Boleslao alias Swytrygalone'' (''Boleslaus alias Swytrygal''<ref name="Urban-2001-197-198">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 197—198.</ref>; 25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''Мы, князь Швитригаило'' (20 сакавіка 1401 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 512.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swyttirgail dei gratia princeps et heres Litwanie et Russie et dominus Podolie'' (2 траўня 1402 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Boleslaus+alias+Swyttirgail#v=snippet&q=Boleslaus%20alias%20Swyttirgail&f=false S. 82].</ref>; ''herczog Swittergeil'' (13 кастрычніка 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swittergeil#v=snippet&q=Swittergeil&f=false S. 136].</ref>; ''Boleslao alias Switrigaylo'' (13 студзеня 1407 году)<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza // Ateneum Wileńskie. Nr. 1, 1923. S. 258.</ref>; ''Swydrygal'' ([[De magna strage]])<ref>Pomniki dziejowe Polski. T. 4. — Lwów, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1vYJz9XLa4UC&q=Swydrygal#v=snippet&q=Swydrygal&f=false S. 46].</ref>; ''Шватрегайло Олгердовичь'' ([[Цьвярскі летапіс]] пад 1408 годам)<ref>ПСРЛ. Т. 15. — М., 2000. С. 474.</ref>; ''Quomodo cupientes cum Iuclito principe domnino Boleslao Alias Swidrigal magno Duce lithwanie et cet fratre nostro carissimo'' (1409 год)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA103&dq=Boleslao+Alias+Swidrigal+magno+Duce+lithwanie+et+cet+fratre+nostro+carissimo&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjbg63pzrP9AhUWxgIHHZaiCGYQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Boleslao%20Alias%20Swidrigal%20magno%20Duce%20lithwanie%20et%20cet%20fratre%20nostro%20carissimo&f=false S. 103].</ref>; ''dominus Boleslaus alias Switergal dux Littuanie'' (2 і 4 кастрычніка 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Switergal#v=snippet&q=Switergal&f=false S. 203].</ref>; ''Swiedergal'' (травень 1419 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swiedergal#v=snippet&q=Swiedergal&f=false S. 447—448].</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swidrigaill dei gracia dux Olgorthowicz'' (10 верасьня 1420 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA489&dq=dux+olgorthowicz&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif7Mfzo5z9AhXatqQKHbL0AcIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=dux%20olgorthowicz&f=false S. 489].</ref>; ''herczug Swidirgal'' (ліпень 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Swidirgal#v=snippet&q=Swidirgal&f=false S. 567].</ref>, ''Boleslaus alias Swidrigail die gracia dux Littwanie et terrerum Czirneow'' (27 ліпеня 1422 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA569&dq=Boleslaus+alias+Swidrigail+die+gracia+dux+Littwanie+et+terrerum+Czirneow&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiWzMOuzrP9AhXLF-wKHcJ-BL4Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Boleslaus%20alias%20Swidrigail%20die%20gracia%20dux%20Littwanie%20et%20terrerum%20Czirneow&f=false S. 569].</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall dux Czirnihouiensis'' (27 верасьня 1422 году)<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Boleslaus alias Switrigall'' (7 лістапада 1430 году)<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Switrigall#v=snippet&q=Switrigall&f=false С. 130].</ref>; ''Nos, Switrigal'' (29 лістапада 1430 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 513.</ref>; ''Swydrigall, von Gotis gnaden grosfurste zur Lithawen und zur Rewssin etc'' (29 красавіка 1431 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 787.</ref>; ''Nos Boleslaus alias Swythergal'' ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]])<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Swythergal#v=snippet&q=Swythergal&f=false С. 131].</ref>; ''Boleslaus, anders Switrigal, von Gots gnaden grosfurste zu Lithawen und Rewssen etc.'' (22 чэрвеня 1432 году)<ref>Полехов С. В., Наумов Н. Н. Татарская тематика в переписке сановников Тевтонского ордена. 1431—1432 гг. // Золотоордынское обозрение. 2020. Т. 8. № 4. С. 792.</ref>; ''herczog Swidirgal'' (4 верасьня 1432 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 518.</ref>, 16 кастрычніка 1436 году<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 534.</ref>); ''Schwitrigall'' (13 лістапада 1432 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 526.</ref>; ''herczog Swydirgal'' (12 сьнежня 1432 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 54.</ref>; ''Swittergal'' (красавік 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''hern Boleslao, anders Swidrigal'' (25 траўня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 288.</ref>; ''herczog Swydergal'' (4 лістапада 1434 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 55.</ref>; ''herczog Swiidergalle'' (17 кастрычніка 1435 году)<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 8. — Riga; Moskau, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OUYOAAAAQAAJ&q=%40Swiider#v=snippet&q=%40Swiider&f=false S. 611].</ref>; ''мы, великии князь Швитрикгаилъ'' (13 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 536.</ref>; ''herczogk Schwidrigal'' (1 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 538.</ref>; ''Швитригайло'' (14 сакавіка 1445 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 37.</ref>; ''Швитригайл Олкгирдович'' (15 траўня 1446 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 4.</ref>; ''мы великий князь Александро, инако Швитрикгайло Олькгирдовичь'' (29 сьнежня 1446 году, 29 сьнежня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 5, 6.</ref>; ''Швитрикгайл(ъ) Олькгирдовичь'' (31 сьнежня 1450 году, 1451 год<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 45, 46.</ref>); ''Швитригайло Оликгирдович'' (24 верасьня 1451 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 44.</ref>; ''Швитрикаила Олкердови(ч)'' (1452 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 15 ст. (1965)|к}} С. 38.</ref>; ''Свитригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 72, 206, 209—210].</ref>, ''Светригайло''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 106, 117, 119].</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]); ''Швитригайло Олгердовичь'' ([[Сафійскі першы летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 257, 264].</ref>; ''Dzedelis Switrigaylo'' (25 траўня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 699.</ref>; ''Бартошъ Свитрикгаилович'', ''Ян Свитрикгаилович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 115.</ref>. == Носьбіты == * [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайла Альгердавіч]] (каля 1370—1452) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] * Барташ і Ян Сьвідрыгайлавічы — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году Сьвідрыгелы (Świdrygiełło) гербу [[Грымала]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 316.</ref> — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref name="PES-1938-319">Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. [https://books.google.by/books?id=uE8bAAAAYAAJ&q=SWIDRYGIE%C5%82%C5%82O+Grzyma%C5%82a+Litwa&dq=SWIDRYGIE%C5%82%C5%82O+Grzyma%C5%82a+Litwa&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjF7cP-1a-EAxXqSPEDHdPVB98Q6AF6BAgIEAI S. 319].</ref>. Сьвідрыгелы-Сьвідэрскія гербаў [[Любіч (герб)|Любіч]] і [[Пагоня]] — літоўскі шляхецкі род<ref name="PES-1938-319"/>. == Глядзіце таксама == * [[Сьвінт]] * [[Рык|Рых]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сьвінд}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] tjezr36eppo6nur4nmnohpsoejg5xug 0 264753 2686735 2686009 2026-08-25T10:09:45Z ~2026-46522-15 99707 /* Носьбіты */ 2686735 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вісіґерд |лацінка = Visigierd / Visihierd |арыгінал = Visigerd |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віс|Wis]] + [[Герда|Gerd]] |варыянт = Вісагерд, Візгерд, Візгард, Візгерт, Вішгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт, Вісакірд |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Вісіге́рд''' (''Вісагерд'', ''Вісігірд'', ''Вісакірд'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Ві́згерд''' (''Ві́згард'', ''Ві́шгерд'', ''Ві́згерт'', ''Ві́згірд'', ''Вы́шгірт''). Жаночае імя — '''Вісігарда'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вісігарда, Вісігард, Вісгарда, Вісігерд, Вісгард або Вісгерд (Wisigardis, Wisigarda<ref name="Francovich-Onesti-19990323">Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 222.</ref>, Wisegarda<ref>Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pOwSOFBgFfQC&q=Wisigarda+Wiseyarda#v=snippet&q=Wisigarda%20Wiseyarda&f=false S. 323].</ref>, Wisigard, Wisgarde<ref name="Thüngen-2003-1284">Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://www.google.by/books/edition/Das_Namenbuch/mM5tAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=wisigarde+wisgarde&dq=wisigarde+wisgarde&printsec=frontcover S. 1284].</ref>, Visigerd<ref>Sander F. Hvem var Sigurd Fafnersbane? Ett bidrag till frågans besvarande hemtadt från runskriften å Rökstenen i Östergötland. — Stockholm, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aXYxAQAAMAAJ&q=Visigerd#v=snippet&q=Visigerd&f=false S. 159].</ref>, Wisgard<ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 187.</ref>, Wisgeard<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Wisgeard#v=snippet&q=Wisgeard&f=false P. 502].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisigard#v=snippet&q=Wisigard&f=false S. 599, 1623].</ref><ref name="Francovich-Onesti-19990323"/><ref name="Thüngen-2003-1284"/><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісбар]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisbar, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вісігерд азначае «ахова мудрасьці»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Візгірт (Wizgirt), Візгірд (Wizgird), Візгерд (Wizgierd), Візгярдовіч (Wizgierdowicz)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Wissegirdendorffe'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Wissegirdendorffe#v=snippet&q=Wissegirdendorffe&f=false S. 700].</ref>; ''Dowoyn Wysigirdonis'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 38.</ref>; ''cum Wyssegerd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} [https://books.google.by/books?id=GSoaAAAAIAAJ&q=Wyssegerd&dq=Wyssegerd&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiInoGJmv_8AhXqhf0HHRUHDyA4ChDoAXoECAgQAg S. 54, 69].</ref>, ''Wissegerd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Wyssegerd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 69.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''[[Даўгінт|Dawgintowiczu]] Wisgierdu czlowiek'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''Визкгирду чоловекъ, на имя Ясвиловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 23.</ref>, ''Визкирду Нашковичу три чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref> (1440—1492 гады); ''Wyszgyrd'' (15 красавіка 1475 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 339.</ref>; ''Стецушъ Визкгирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 59.</ref>, ''Мартин Високирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Богдан Визкгирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''Миколаи Визкгирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref> (1528 год); ''листъ вызнаный Пашковъ Визкгирдовича'' (люты 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 73.</ref>; ''панъ Станиславъ Визгердовичъ'' (12 лістапада 1537 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 92.</ref>; ''Jan Wizgierth chorazicz'' (1570 год)<ref>Jaworski R. Litewscy posłowie ziemscy na sejmie walnym warszawskim 1570 r. // Piotrkowskie Zeszyty Historyczne. T. 21 (2020), z. 1. S. 19.</ref>; ''jmienia Wisgierdowskiego… Wiszgierdziskye'' (10 чэрвеня1 1591 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 301.</ref>; ''do P. Wizgierta… do P. Wizgierda'' (чэрвень 1611 году)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 6.</ref>; ''Piotr Wysgyerd, marszałek kowieński'' (11 кастрычніка 1614 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 199.</ref>; ''Mikolay Wyzgierd, Podkomorzy i Poseł Upitsky'' (5 чэрвеня 1615 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 215.</ref>; ''pan Mikołay Wiszgerd'' (1619 год)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 50.</ref>; ''pana Jana Wizgierda'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Wizgierda#v=snippet&q=Wizgierda&f=false С. 51, 66].</ref>; ''Raphał Wizgierd… Andrzey Wissogird… Hieronim Wyzgerd''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 307, 324.</ref>, ''Raphał Wizgierd… Andrzey Wissogierd… Hieronim Wizgierd''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 324.</ref> ([[Кейданская унія|20 кастрычніка 1655 году]]); ''Adam Wissogierd obywatel Powiatu Upitskiego'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 340.</ref>; ''Jan Witsgird, skarbnik y pisarz grodzki kowienski'' (17 жніўня 1662 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 226.</ref>; ''Michał Wysogiert'' (18 студзеня 1663 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 25. — Витебск, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DXFmAAAAcAAJ&q=Wysogiert#v=snippet&q=Wysogiert&f=false С. 455].</ref>; ''jmć pana Janusza Wizgierda''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 604.</ref>, ''Janusz Wizgierd — podstarości powiatu Upitskiego''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 605.</ref> (26 чэрвеня 1668 году); ''dom Grigiera Stanisława Wysygierda, winnika'' (25 сакавіка 1671 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. С. 405, 431, 463.</ref>; ''Ianusz Wizgierd Podstarości'' (1674 год)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 5. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PjRNAAAAcAAJ&q=+zgierd#v=snippet&q=zgierd&f=false S. 151].</ref>; ''Stanislaus, filius Wizgirdowicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 753.</ref>; ''Ianusza Wizgierda Pisarza Ziemskiego Upitskiego'' (1678 і 1683 гады)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 5. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PjRNAAAAcAAJ&q=+Wizgierda#v=snippet&q=Wizgierda&f=false S. 301, 338].</ref>; ''dom Stanisława Wysogierda'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 64.</ref>; ''Samuel Wysogierd, czesznik inflanski'' (4 сакавіка 1695 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 393.</ref>; ''[[Ядвіга|Hedvigis]] Wyszgierdowna de Dowkszczyszki'' (1698 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/obce/kryniczyn/Kryniczyn_1697-1703_rej_chrztow.pdf Kryniczyn lata 1697—1703 rejestr chrztów kościelnych]</ref>; ''Władysław Wizgierd — Brański, Jędrzej Wizgierd — Brański'' (4 ліпеня 1703 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 3, т. 2. — Киев, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L745AQAAMAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false С. 594].</ref>; ''pan Piotr Wysgierd-Zabłocki'' (25 жніўня 1708 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cH3UAAAAMAAJ&q=Wysgierd#v=snippet&q=Wysgierd&f=false С. 295].</ref>; ''pan Piotr Wyzgierd-Zabłocki'' (7 верасьня 1708 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cH3UAAAAMAAJ&q=Wyzgierd#v=snippet&q=Wyzgierd&f=false С. 297].</ref>; ''pan Wysogierd'' (10 лютага 1711 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 1. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?id=-cFgAAAAcAAJ&pg=PA471&dq=pan+Wysogierd&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiCkqKb_Ib-AhVSKOwKHWl5DO4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=pan%20Wysogierd&f=false С. 471].</ref>; ''pan Franciszek Wizgierd'' (3 лютага 1712 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 19. — Витебск, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UH8ZAAAAYAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false С. 416, 417].</ref>; ''Wizgierdowi — pisarzowi grodzkiemu'' (18 ліпеня 1733 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=EOQDAAAAYAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%22+%2213%22&q=Wizgierdowi#v=snippet&q=Wizgierdowi&f=false С. 152].</ref>; ''ze mną Adamem Wisogierdem… Adam Wisogierd — czesnik y pisarz grodzki Smoleński… Adam Wisogierd — czesnik Smoleński, pisarz grodzki Wileński''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nIztLLG_SBsC&q=Wisogierdem#v=snippet&q=Wisogierdem&f=false С. 60, 65].</ref>, ''Adam Wisogierd, pisarz grodzki Smoleński… Adam Wisogierd — czesznik y pisarz grodzki Smoleński''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. С. 365, 367.</ref> (10 кастрычніка 1750 году); ''Adam Wisogierd — podstoli y pisarz grodzki Smoleński'' (26 жніўня і 18 верасьня 1755 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 69, 98.</ref>; ''Adam Wisogierd — pisarz grodzki Smoleński'' (18 верасьня 1755 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 72.</ref>; ''Adamus Wysogierd Sub-Dapifer Smolenscensis''<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 7. — Petersburg, 1860. S. 103.</ref>, ''Adam Wisogierd Pułkownik y Konsyliarz Woiewodztwa Smoleńskiego''<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 7. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-D9NAAAAcAAJ&q=Wysogierd#v=onepage&q=Wisogierd&f=false S. 140].</ref> (1764 год); ''pana Adama Wisogierda — podkomorzego woiewodztwa Smoleńskiego'' (27 чэрвеня 1765 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. С. 71.</ref>; ''Stanisław Floryan Wizgierd Porucznik'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 111.</ref>; ''jm pan Wizgiert'' (2 студзеня 1774 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 22. — Витебск, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JHkZAAAAYAAJ&q=Wizgiert#v=snippet&q=Wizgiert&f=false С. 41].</ref>; ''od Wizgierdziszek wsi montygaliskiej w parafii [[Сумілішкі|sumiliskiej]]… Parafia sumiliska… Wisgierdy'' (1784 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 630, 778.</ref>; ''Franciszek Wysogierd podwojewoda smoleński'' (17 лістапада 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 186.</ref>; ''przez iaśniewielmożnego iegomości pana Adama Wysogierd — podkomorzego Smoleńskiego'' (27 студзеня 1791 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. С. 115.</ref>; ''Joannes Wizgird'' (4 сакавіка 1791 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1791-1794.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1791—1794 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Joachim Wizgird'' (1835 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wizgird&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Olkowicze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Вісігарда]] (па 512 — па 540) — каралева [[Франкі|франкаў]] * [[Вісігерд]] — [[ліцьвіны|літоўскі баярын]], меў сына [[Давойна Вісігердавіч|Давойну]] * Візкірд Нашкавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Багдан Візгерд — падкаморы полацкі, які ў 1450 годзе атрымаў ад вялікага князя Казімера маёнтак Карайвоўшчыну ў [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]; заснавальнік шляхецкага роду Візгердаў<ref>Яўген Анішчанка, [http://vilejski-uezd.by/threads/sajt-istorika-anischenko-e-k.4628/page-3 Визгерды 3 ветви], Архіў гісторыка Анішчанкі</ref> * Сьцецуш Візгірдавіч — [[Ашмяны|ашмянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Марцін Вісакірдавіч — [[вількамір]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Багдан Візгірдавіч — [[Расены|расенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Візгірдавіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Пашка Візгірдавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1529 годзе * Ян Мікалаевіч Візгерд — расенскі [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 167.</ref> * Януш Візгерд (Janusz Wizgierd) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падстароста і [[Пасол соймавы|пасол]] [[Упіцкі павет|Упіцкага павету]], [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута Вішнявецкага]] ад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]<ref name="Borkowski-1910-254">Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false S. 254].</ref> * Андрэй Станіслаў Андраванж Візгерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1694—1704 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 149.</ref> * Геранім Візгерд (Hieronim Wizgierd) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, пісар гродзкі і пасол [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]], электар караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] ад Віленскага ваяводзтва<ref name="Borkowski-1910-254"/> * Геранім Візгерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік [[пінск]]і ў 1712 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 299.</ref> * Адам Візгерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мечнік пінскі ў 1730 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 245.</ref> * Адам Высогерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік смаленскі ў 1750—1764 гадох, пісар гродзкі смаленскі ў 1750—1764 гадох, падстолі смаленскі ў 1754—1765 гадох, падкаморы смаленскі ў 1765—1783 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 120, 142, 155.</ref> * Антоні Візгерд ({{†}} 1772) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мечнік пінскі<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 246.</ref> * Юры Візгерд — шляхціч [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806220846/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/929-popis-shlyakhty-minskogo-voevodstva-1765-g Попис шляхты Минского воеводства 1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 сьнежня 2017 г.</ref> Прыдомкам Візгерд карыстаўся літоўскі шляхецкі род [[Багушэвічы (род)|Багушэвічаў]] гербу [[Газдава (герб)|Газдава]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false S. 133].</ref>. Візгерды гербаў [[Адравонж (герб)|Адравонж]] і [[Любіч (герб)|Любіч]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 852.</ref>. Візгірды (Wizgird) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Трокі|Трокаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 447.</ref>. Высагерды (Высагерты) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Вышгірты (Wyszgirt) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род з [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1939. S. 240.</ref>. Візґерды (Візґірды, Візґарды) — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Вісэгерд (Wissegierd) і Візгірд (Wizgird) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпамінаўся маёнтак Высагердзішкі (''Высогердишки'') або Лакяны-Келпшышкі ў [[Вількамірскі павет|Вількамірскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 177.</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Візгірды]]. == Глядзіце таксама == * [[Віс]] * [[Герда|Герд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай віс}} {{Імёны з асновай ґард}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kztwn3rn5sp6lux7ydkyapy1k68yasb 2686736 2686735 2026-08-25T10:10:25Z ~2026-46522-15 99707 /* Носьбіты */ 2686736 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вісіґерд |лацінка = Visigierd / Visihierd |арыгінал = Visigerd |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віс|Wis]] + [[Герда|Gerd]] |варыянт = Вісагерд, Візгерд, Візгард, Візгерт, Вішгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт, Вісакірд |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Вісіге́рд''' (''Вісагерд'', ''Вісігірд'', ''Вісакірд'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Ві́згерд''' (''Ві́згард'', ''Ві́шгерд'', ''Ві́згерт'', ''Ві́згірд'', ''Вы́шгірт''). Жаночае імя — '''Вісігарда'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вісігарда, Вісігард, Вісгарда, Вісігерд, Вісгард або Вісгерд (Wisigardis, Wisigarda<ref name="Francovich-Onesti-19990323">Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 222.</ref>, Wisegarda<ref>Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pOwSOFBgFfQC&q=Wisigarda+Wiseyarda#v=snippet&q=Wisigarda%20Wiseyarda&f=false S. 323].</ref>, Wisigard, Wisgarde<ref name="Thüngen-2003-1284">Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://www.google.by/books/edition/Das_Namenbuch/mM5tAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=wisigarde+wisgarde&dq=wisigarde+wisgarde&printsec=frontcover S. 1284].</ref>, Visigerd<ref>Sander F. Hvem var Sigurd Fafnersbane? Ett bidrag till frågans besvarande hemtadt från runskriften å Rökstenen i Östergötland. — Stockholm, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aXYxAQAAMAAJ&q=Visigerd#v=snippet&q=Visigerd&f=false S. 159].</ref>, Wisgard<ref>Weitershaus F. W. Das neue Vornamenbuch 8000 Vornamen: Herkunft u. Bedeutung. — München, 1988. S. 187.</ref>, Wisgeard<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Wisgeard#v=snippet&q=Wisgeard&f=false P. 502].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisigard#v=snippet&q=Wisigard&f=false S. 599, 1623].</ref><ref name="Francovich-Onesti-19990323"/><ref name="Thüngen-2003-1284"/><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісбар]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisbar, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вісігерд азначае «ахова мудрасьці»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Візгірт (Wizgirt), Візгірд (Wizgird), Візгерд (Wizgierd), Візгярдовіч (Wizgierdowicz)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Wissegirdendorffe'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Wissegirdendorffe#v=snippet&q=Wissegirdendorffe&f=false S. 700].</ref>; ''Dowoyn Wysigirdonis'' ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 38.</ref>; ''cum Wyssegerd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} [https://books.google.by/books?id=GSoaAAAAIAAJ&q=Wyssegerd&dq=Wyssegerd&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiInoGJmv_8AhXqhf0HHRUHDyA4ChDoAXoECAgQAg S. 54, 69].</ref>, ''Wissegerd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Wyssegerd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 69.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''[[Даўгінт|Dawgintowiczu]] Wisgierdu czlowiek'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''Визкгирду чоловекъ, на имя Ясвиловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 23.</ref>, ''Визкирду Нашковичу три чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref> (1440—1492 гады); ''Wyszgyrd'' (15 красавіка 1475 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 339.</ref>; ''Стецушъ Визкгирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 59.</ref>, ''Мартин Високирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Богдан Визкгирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''Миколаи Визкгирдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref> (1528 год); ''листъ вызнаный Пашковъ Визкгирдовича'' (люты 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 73.</ref>; ''панъ Станиславъ Визгердовичъ'' (12 лістапада 1537 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 92.</ref>; ''Jan Wizgierth chorazicz'' (1570 год)<ref>Jaworski R. Litewscy posłowie ziemscy na sejmie walnym warszawskim 1570 r. // Piotrkowskie Zeszyty Historyczne. T. 21 (2020), z. 1. S. 19.</ref>; ''jmienia Wisgierdowskiego… Wiszgierdziskye'' (10 чэрвеня1 1591 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 301.</ref>; ''do P. Wizgierta… do P. Wizgierda'' (чэрвень 1611 году)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 6.</ref>; ''Piotr Wysgyerd, marszałek kowieński'' (11 кастрычніка 1614 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 199.</ref>; ''Mikolay Wyzgierd, Podkomorzy i Poseł Upitsky'' (5 чэрвеня 1615 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 215.</ref>; ''pan Mikołay Wiszgerd'' (1619 год)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 50.</ref>; ''pana Jana Wizgierda'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Wizgierda#v=snippet&q=Wizgierda&f=false С. 51, 66].</ref>; ''Raphał Wizgierd… Andrzey Wissogird… Hieronim Wyzgerd''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 307, 324.</ref>, ''Raphał Wizgierd… Andrzey Wissogierd… Hieronim Wizgierd''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 324.</ref> ([[Кейданская унія|20 кастрычніка 1655 году]]); ''Adam Wissogierd obywatel Powiatu Upitskiego'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 340.</ref>; ''Jan Witsgird, skarbnik y pisarz grodzki kowienski'' (17 жніўня 1662 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 226.</ref>; ''Michał Wysogiert'' (18 студзеня 1663 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 25. — Витебск, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DXFmAAAAcAAJ&q=Wysogiert#v=snippet&q=Wysogiert&f=false С. 455].</ref>; ''jmć pana Janusza Wizgierda''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 604.</ref>, ''Janusz Wizgierd — podstarości powiatu Upitskiego''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 605.</ref> (26 чэрвеня 1668 году); ''dom Grigiera Stanisława Wysygierda, winnika'' (25 сакавіка 1671 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. С. 405, 431, 463.</ref>; ''Ianusz Wizgierd Podstarości'' (1674 год)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 5. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PjRNAAAAcAAJ&q=+zgierd#v=snippet&q=zgierd&f=false S. 151].</ref>; ''Stanislaus, filius Wizgirdowicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 753.</ref>; ''Ianusza Wizgierda Pisarza Ziemskiego Upitskiego'' (1678 і 1683 гады)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 5. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PjRNAAAAcAAJ&q=+Wizgierda#v=snippet&q=Wizgierda&f=false S. 301, 338].</ref>; ''dom Stanisława Wysogierda'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 64.</ref>; ''Samuel Wysogierd, czesznik inflanski'' (4 сакавіка 1695 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 393.</ref>; ''[[Ядвіга|Hedvigis]] Wyszgierdowna de Dowkszczyszki'' (1698 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/obce/kryniczyn/Kryniczyn_1697-1703_rej_chrztow.pdf Kryniczyn lata 1697—1703 rejestr chrztów kościelnych]</ref>; ''Władysław Wizgierd — Brański, Jędrzej Wizgierd — Brański'' (4 ліпеня 1703 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 3, т. 2. — Киев, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L745AQAAMAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false С. 594].</ref>; ''pan Piotr Wysgierd-Zabłocki'' (25 жніўня 1708 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cH3UAAAAMAAJ&q=Wysgierd#v=snippet&q=Wysgierd&f=false С. 295].</ref>; ''pan Piotr Wyzgierd-Zabłocki'' (7 верасьня 1708 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cH3UAAAAMAAJ&q=Wyzgierd#v=snippet&q=Wyzgierd&f=false С. 297].</ref>; ''pan Wysogierd'' (10 лютага 1711 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 1. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?id=-cFgAAAAcAAJ&pg=PA471&dq=pan+Wysogierd&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiCkqKb_Ib-AhVSKOwKHWl5DO4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=pan%20Wysogierd&f=false С. 471].</ref>; ''pan Franciszek Wizgierd'' (3 лютага 1712 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 19. — Витебск, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UH8ZAAAAYAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false С. 416, 417].</ref>; ''Wizgierdowi — pisarzowi grodzkiemu'' (18 ліпеня 1733 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=EOQDAAAAYAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%22+%2213%22&q=Wizgierdowi#v=snippet&q=Wizgierdowi&f=false С. 152].</ref>; ''ze mną Adamem Wisogierdem… Adam Wisogierd — czesnik y pisarz grodzki Smoleński… Adam Wisogierd — czesnik Smoleński, pisarz grodzki Wileński''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nIztLLG_SBsC&q=Wisogierdem#v=snippet&q=Wisogierdem&f=false С. 60, 65].</ref>, ''Adam Wisogierd, pisarz grodzki Smoleński… Adam Wisogierd — czesznik y pisarz grodzki Smoleński''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. С. 365, 367.</ref> (10 кастрычніка 1750 году); ''Adam Wisogierd — podstoli y pisarz grodzki Smoleński'' (26 жніўня і 18 верасьня 1755 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 69, 98.</ref>; ''Adam Wisogierd — pisarz grodzki Smoleński'' (18 верасьня 1755 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 72.</ref>; ''Adamus Wysogierd Sub-Dapifer Smolenscensis''<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 7. — Petersburg, 1860. S. 103.</ref>, ''Adam Wisogierd Pułkownik y Konsyliarz Woiewodztwa Smoleńskiego''<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 7. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-D9NAAAAcAAJ&q=Wysogierd#v=onepage&q=Wisogierd&f=false S. 140].</ref> (1764 год); ''pana Adama Wisogierda — podkomorzego woiewodztwa Smoleńskiego'' (27 чэрвеня 1765 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. С. 71.</ref>; ''Stanisław Floryan Wizgierd Porucznik'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 111.</ref>; ''jm pan Wizgiert'' (2 студзеня 1774 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 22. — Витебск, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JHkZAAAAYAAJ&q=Wizgiert#v=snippet&q=Wizgiert&f=false С. 41].</ref>; ''od Wizgierdziszek wsi montygaliskiej w parafii [[Сумілішкі|sumiliskiej]]… Parafia sumiliska… Wisgierdy'' (1784 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 630, 778.</ref>; ''Franciszek Wysogierd podwojewoda smoleński'' (17 лістапада 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 186.</ref>; ''przez iaśniewielmożnego iegomości pana Adama Wysogierd — podkomorzego Smoleńskiego'' (27 студзеня 1791 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. С. 115.</ref>; ''Joannes Wizgird'' (4 сакавіка 1791 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1791-1794.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1791—1794 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Joachim Wizgird'' (1835 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wizgird&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Olkowicze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Вісігарда]] (па 512 — па 540) — каралева [[Франкі|франкаў]] * [[Вісігерд]] — [[ліцьвіны|літоўскі баярын]], меў сына [[Давойна Вісігердавіч|Давойну]] * Візкірд Нашкавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Багдан Візгерд — падкаморы [[Полацак|полацкі]], які ў 1450 годзе атрымаў ад вялікага князя Казімера маёнтак Карайвоўшчыну ў [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]; заснавальнік шляхецкага роду Візгердаў<ref>Яўген Анішчанка, [http://vilejski-uezd.by/threads/sajt-istorika-anischenko-e-k.4628/page-3 Визгерды 3 ветви], Архіў гісторыка Анішчанкі</ref> * Сьцецуш Візгірдавіч — [[Ашмяны|ашмянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Марцін Вісакірдавіч — [[вількамір]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Багдан Візгірдавіч — [[Расены|расенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Візгірдавіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Пашка Візгірдавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1529 годзе * Ян Мікалаевіч Візгерд — расенскі [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 167.</ref> * Януш Візгерд (Janusz Wizgierd) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падстароста і [[Пасол соймавы|пасол]] [[Упіцкі павет|Упіцкага павету]], [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута Вішнявецкага]] ад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]<ref name="Borkowski-1910-254">Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false S. 254].</ref> * Андрэй Станіслаў Андраванж Візгерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1694—1704 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 149.</ref> * Геранім Візгерд (Hieronim Wizgierd) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, пісар гродзкі і пасол [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]], электар караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] ад Віленскага ваяводзтва<ref name="Borkowski-1910-254"/> * Геранім Візгерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік [[пінск]]і ў 1712 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 299.</ref> * Адам Візгерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мечнік пінскі ў 1730 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 245.</ref> * Адам Высогерд — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік смаленскі ў 1750—1764 гадох, пісар гродзкі смаленскі ў 1750—1764 гадох, падстолі смаленскі ў 1754—1765 гадох, падкаморы смаленскі ў 1765—1783 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 120, 142, 155.</ref> * Антоні Візгерд ({{†}} 1772) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мечнік пінскі<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 246.</ref> * Юры Візгерд — шляхціч [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806220846/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/929-popis-shlyakhty-minskogo-voevodstva-1765-g Попис шляхты Минского воеводства 1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 сьнежня 2017 г.</ref> Прыдомкам Візгерд карыстаўся літоўскі шляхецкі род [[Багушэвічы (род)|Багушэвічаў]] гербу [[Газдава (герб)|Газдава]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Wizgierd#v=snippet&q=Wizgierd&f=false S. 133].</ref>. Візгерды гербаў [[Адравонж (герб)|Адравонж]] і [[Любіч (герб)|Любіч]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 852.</ref>. Візгірды (Wizgird) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Трокі|Трокаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 447.</ref>. Высагерды (Высагерты) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Вышгірты (Wyszgirt) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род з [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1939. S. 240.</ref>. Візґерды (Візґірды, Візґарды) — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Вісэгерд (Wissegierd) і Візгірд (Wizgird) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпамінаўся маёнтак Высагердзішкі (''Высогердишки'') або Лакяны-Келпшышкі ў [[Вількамірскі павет|Вількамірскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 177.</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Візгірды]]. == Глядзіце таксама == * [[Віс]] * [[Герда|Герд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай віс}} {{Імёны з асновай ґард}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 6ca6o3a2lpzuna74cfql8goyy63ulzd 0 264959 2686786 2685849 2026-08-25T11:32:20Z ~2026-46522-15 99707 /* Носьбіты */ 2686786 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Даўят |лацінка = Daŭjat |арыгінал = Dowyatt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Даўга|Davo]] + [[Ят|Joto]] <br> Davo + [[Гардзь|Hatho]] |варыянт = Довят, Даўют, Тавят, Дальлят |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Даўят''' (''Даўют'', ''Тавят'', ''Дальлят'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Довят'''{{Заўвага|Іншыя прыклады аналягічнага пераносу націску: імя [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]] і прозьвішча [[Доўгерды|Доўгерд (Доўгірд)]], імя [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]] і прозьвішча [[Доманты|Домант]] (Доўмант), імя [[Жыгімонт]] і прозьвішча [[Жыгманты|Жыгмант]]}}. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Даўят або Давята (Dowyatt, Daviato<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA219&dq=%22daviato%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiNqd7J5JCBAxWLhv0HHS7rB1sQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22daviato%22&f=false P. 219].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Schmittlein-1964-20">Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]], [[Даўгер]], [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]]; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Damondus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ютэль]], [[Вілят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Wiliatus, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Даўят азначае «здольны нашчадак»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Адпаведнасьць імя Даўят германскаму імю Dowyatt сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1964-20"/>. Слушнасьць супастаўленьня імя Даўят з германскім імём Dowyatt прызнае летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]]<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 99.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Давъятъ'' ([[умова 1219 году]]); ''Довъяту две семици'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 48.</ref>; ''Довъяту шесть чоловековъ'' (7 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 67.</ref>; ''бискуповы люди, товрокгняне… Довъятъ'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 37.</ref>; ''а Довіата зятя Іанкова'' (26 студзеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 179.</ref>; ''на имя Яна Довятовича'' (11 красавіка 1516 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 312].</ref>; ''на имя Янъ Довятовичъ а брат его Щастный'' (12 красавіка 1516 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%22%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8C+%D0%B5%D0%B3%D0%BE+%D0%A9%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9%22#v=snippet&q=%22%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8C%20%D0%B5%D0%B3%D0%BE%20%D0%A9%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9%22&f=false С. 314].</ref>; ''Грин Довятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 75.</ref>, ''Марко Довятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 82.</ref>, ''Станько Довъятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>, ''Станко Довятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 158.</ref>, ''Довъятъ Мединович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Бортко Товъятович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Довъятъ Петровичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref>, ''Болтромеи Довъятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref>, ''Володко Довъятович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref>, ''Кгабрыял Довъятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref>, ''Бутко Довъятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''пустовщын… а Довъятовщыну'' (7 сакавіка 1534 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|227к}} P. 106.</ref>; ''Довят Янович… Довят Якубович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%22&dq=%22%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiC28ng3teCAxXv6wIHHVFTBWYQ6AF6BAgIEAI P. 159, 344, 359].</ref>; ''Родъ Довятовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8A+%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8A%20%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 720].</ref>, ''Стась Довятовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1329.</ref> (1567 год); ''земяном повету ковенского… роду Дов’ятовичовъ от Жеимъ'' (15 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 416.</ref>; ''панов Дов’ятовичов''<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 423.</ref>; ''Грыцъ Дов’ятович'' (XVI ст.)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 5.</ref>; ''до земенина господаръского повету Упитского Томаша Товята'' (2 траўня 1586 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bXwZAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B0&f=false С. 344].</ref>; ''з Доллятом'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 27.</ref>; ''Stanislaw Dowiatowicz'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''Bałtromiej Dowiat… Józef Dowiat'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 77.</ref>; ''Caspar Dowiata'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 121.</ref>; ''p. Mikołaj Dowiad'' (1673 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 158.</ref>; ''Daniel Dowiad'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 65.</ref>; ''Andrey Dowiat'' (12 студзеня 1714 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 7. Акты Городненского гродского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RHNgAAAAcAAJ&q=Dowiat#v=snippet&q=Dowiat&f=false С. 122].</ref>; ''Tadeusz Dowiat'' (1765 год)<ref>Mienicki R. Rejestr popisowy województwa połockiego z dn. 30 IX. 1765 r. // Ateneum Wileńskie. Т. 11 (1936). S. 341.</ref>; ''Joanna Dowiat'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Dowiat&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Horodziłowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Antoni Dowiatt'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=2983&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=4750&searchtable=&rpp2=50 Giedrojcie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Dawiat'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=13203&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=100&rpp2=50 Jużynty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Konstancja Dowjat'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=13205&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=50&rpp2=50 Jużynty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Даўят]] ({{†}} па 1219) — [[Літва|літоўскі]] князь * Даўят — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Ян і Шчасны Давятавічы — [[Ліцьвіны|літоўскія баяры]], якія ўпамінаюцца ў 1516 годзе * Грын Давятавіч — [[Тавяны|тавянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Марка Давятавіч — баярын [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Станька Даўятавіч — [[Упіта|упіцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Станька Давятавіч — [[вількі]]йскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Даўят Медзінавіч — [[Вялёна|вялёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Даўят Пятровіч — [[Паюры|паюрскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Балтрамей Даўятавіч — [[Куркляны|курклянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Валодзька Даўятавіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Габрыял Даўятавіч — [[Тандагола|тандагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Буцька Даўятавіч — [[Ясвойны|ясвойнаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Давят Якубавіч і Давят Янавічы — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох * Балтрамей Янавіч і Ян Юр’евіч Даўютовічы — [[Расены|расенскія]] [[зямяне]], якія ўпамінаюцца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B9#v=snippet&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B9&f=false С. 136].</ref> * Кацярына Пятроўна Даўюцевіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 104].</ref> * Тадэвуш Довят — шляхціч [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў попісе 1765 году * Мацей, Чапук і Ян Давяты — жыхары [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] на 1775 год<ref>Анищенко Е. К. Шляхта Лидского повета: Список XVIII ст. — Минск, 2013. С. 264.</ref> * Мацей Довят (Давят) — шляхціч Лідзкага павету на 1778 год<ref>Анищенко Е. К. Шляхта Лидского повета: Список XVIII ст. — Минск, 2013. С. 65.</ref> Довяты гербаў [[Габданк (герб)|Габданк]] і [[Грыф (герб)|Грыф]] — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]], Лідзкага і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 66, 469.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 260.</ref>. Довяты-Лабаноўскія — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/l/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Л], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Давятовіч (Dowiatowicz) і Довят (Dowiatt) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існаваў маёнтак Давятавічы (''Довятовичи'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%94%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 100].</ref>. На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуюць вёскі [[Даўяты Вялікія]] і [[Даўяты Малыя]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Давяты]]. == Глядзіце таксама == * [[Даўга]] * [[Ят]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай даўг}} {{Імёны з фармантам ят}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fexu16ckrax8b3jkijayurcsnpzsjjt 0 265013 2686737 2684397 2026-08-25T10:13:24Z ~2026-46522-15 99707 /* Паходжаньне */ 2686737 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Любарт |лацінка = Lubart |арыгінал = Lubert <br> Lubart |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Люб|Lubo]] + [[Бэрт|Bert]] <br> Lubo + [[Гардзь|Hart]] |варыянт = Любэрт, Любард, Люпарт, Лібэрт, Лібарт, Ліпарт, Лебарт, Лепарт, Леперт, Любарта, Лейбарт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Любарт''' (''Лібарт'', ''Любард'', ''Люпарт'', ''Лебарт'', ''Лепарт''), '''Любэрт''' (''Лібэрт'', ''Лібарт'', ''Ліпарт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Любарт складаецца з асноваў -люб- і [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Rattolt, Konrad), якая паходзіць ад германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Такім парадкам, імя Любарт (Liubarat<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubarat#v=snippet&q=Liubarat&f=false S. 1028].</ref>) азначае «рада міласьці»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]] пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у (''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>), а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]])<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Любарт (Любэрт): ''Lubart / Lubert'' (1420 год)<ref>[https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Lubart+Lubert#v=snippet&q=Lubart%20Lubert&f=false S. 53].</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначалася прозьвішча Lubert<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LUBERT&ofb=russ&modus=&lang=de LUBERT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Германскае імя Lubbert бытавала ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd. 2, 2013. S. 243.</ref>. У Польшчы ў XVI—XVIII стагодзьдзях адзначаліся прозьвішчы Lubart, Lubartowa (жаночае), Lubartowicz, Lubartówna (жаночае), Luberda, Luberdowicz, Luberta, Lubertowicz<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 363.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] бытавала прозьвішча Lubart<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LUBART&ofb=memelland&modus=&lang=de LUBART], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Любартъ Кгедиминовичь'' (8 сьнежня 1322 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 21.</ref>; ''от князя от [[Кейстут|Кестутя]] и от князя от Либорта у Торунь к местычемъ'' (па 1341 годзе)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514173508/http://starbel.by/dok/d069.htm Послание литовских князей Кейстута и Любарта жителям Торуни (после 1341)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 23.</ref>; ''Lubardus filius Gedimini ducis Litwanorum'' ([[Хроніка Яна з Чарнкова]] пад 1349 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica. Pomniki dziejowe polski. T. 2. — Lwów, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AUghAQAAMAAJ&q=%40Lubardus#v=snippet&q=%40Lubardus&f=false S. 629].</ref>; ''Rex Leobardum'' ([[Дубніцкая хроніка]] пад 1451 годам)<ref>Chronicon Budense. Post elapsos ab editione prima et rarissima 365 annos, secundam adornavit. — Budae, 1838. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3QdfAAAAcAAJ&q=Leobardum+#v=snippet&q=Leobardum&f=false P. 317].</ref>; ''оже я князь [[Яўнут|Еоунутии]], и Кистюти, и Любартъ'' (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Nobilibus viris Oligerdo Magno et Kenstuto ac Lubardo fratribus ducibus Lituanorum'' (23 кастрычніка 1373 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511070032/http://starbel.by/dok/d070.htm Послание папы Григория XI в.к.л. Ольгерду с призывом принять католичество (1373)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Lubertus Lytwanus'' (1376 год)<ref name="Urban-2001-168">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 168.</ref>; ''Lunardus dux Lituanorum'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Feodor Lubhard, dei gracia dux luciensis'' (22 траўня 1386 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 2.</ref>; ''olim domino Lubardo, duci wlodimiriensi'' (4 лістапада 1386 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 5.</ref>, 4 лістапада 1393 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 15.</ref>); ''dux magnus Lubarth''<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 7.</ref> (4 лістапада 1386 году); ''das Luwburten was gewest'' ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год)<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 265.</ref>; ''Lubart'' ([[Хроніка Віганда]]<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 618].</ref>, 18 студзеня 1401 году<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 72].</ref>, 1420 год<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 420].</ref>); ''non Luberti in Lutzik''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Luberti#v=snippet&q=Luberti&f=false S. 111].</ref>, ''Lubertus''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Lubertus#v=snippet&q=Lubertus&f=false S. 115].</ref> ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]]); ''Lubarth''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Любортъ''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''Lubarth'' ([[Ян Длугаш]])<ref>Joannis Długossii seu longini canonici Cracoviensis Historiae Polonicae libri XII. T. 3. L. 9, 10. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ONvkM5EkcLYC&q=Lubarth#v=snippet&q=Lubarth&f=false P. 406, 500].</ref>; ''Любортъ'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A&f=false С. 72].</ref> і [[Сафійскі першы летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A&f=false С. 235].</ref>); ''Любартъ Кгидоминовичъ'' (1444 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 6. — Киев, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YHQmAQAAIAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 8].</ref>; ''оть князя Луцкого и Володимерского Люборта Кгедиминовича'' (14 лютага 1498 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 20.</ref>; ''Любордъ Гедимановичь''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 221].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''homines… Lvborth [[Рамейка|Romeykovicz]]'' (27 сакавіка 1507 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 726.</ref>; ''Балътромеи Любортовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>; ''люди… а Петьковых Любортовича сыновъ Амъброжейца а Матейца'' (4 лютага 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 120.</ref>; ''люди приставенства [[Лейпуны|лепунского]]… Любортъ [[Вештар|Воишторович]]'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 15.</ref>; ''Балтромей Любортовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1346].</ref>; ''gruntu ziemianina Krola Jmść. [[Дзьвінск|Dyneborskiego]] Liberta Rybindera'' (4 жніўня 1600 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 29. — Витебск, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_JROAQAAMAAJ&q=Liberta#v=snippet&q=Liberta&f=false С. 112].</ref>; ''Samuel Lubarthowicz Sanguszko Kowelski'' (20 траўня 1606 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 154.</ref>; ''Jan Libert''<ref>Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 72.</ref>, ''Stanisław Libert''<ref>Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 78.</ref> (1621 год); ''подъ Лепартомъ волока одна'' (21 студзеня 1636 году)<ref>Вестник Западной России. Т. 4, 1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4ZMZAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 3].</ref>; ''Libert'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 147.</ref>; ''Lenart Lubort na miejscu matki swej Raginy Lubortowej'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 375.</ref>; ''Lubart… Lubarth… Lupart'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 167.</ref>; ''Его Милости Геронима Любартовича Санъкгушки на [[Смалянскі замак|Белымъ Ковлю]]'' (29 траўня 1682 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 28. — Витебск, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=r5FOAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 196].</ref>; ''Aleksander [[Дорг (імя)|Dargiewicz]] z Lubortów… Andrzej [[Вісбар|Wizbor]] na miejscu P. Dawida Luborta i z przykupli z Lubortów dym'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 125.</ref>; ''po Kowalu i Lubarcie'' (1712 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Lubarcie#v=snippet&q=Lubarcie&f=false С. 164].</ref>; ''David Libertowicz'' (21 студзеня 1759 году<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1758-1760.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1758—1760 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref> і 4 студзеня 1788 году<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1788.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1788 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>); ''Jur Grygul Lubartowey syn'' (25 сакавіка 1766 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Jur+Grygul#v=snippet&q=Jur%20Grygul&f=false С. 150].</ref>; ''Franciszek Libert'' (1778 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Libert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=0&searchtable=&rpp2=50 Kobryń], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Symon Lebard'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=%40Lebard#v=snippet&q=%40Lebard&f=false С. 515].</ref>; ''Luberty'' (1784 год)<ref>Ukmergės dekanato vizitacija 1784 m. Fontes Historiae Lituaniae. Wol. VIII. — Vilnius, 2009. P. 158.</ref>; ''Michal Lubertt Kolyska'' (1796 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 186.</ref>; ''Elżbieta Lubert'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lubert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Lubart'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lubart&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ignacy Edward Lubartt'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=Lubartt&search_lastname2=&from_date=&to_date= Remigoła], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanislaw Lipart'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Lipart&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bijuciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Leybart'' (1822 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Leybart&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Lubartowicz'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lubartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Mosty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Klara Libartowicz'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Libartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mosty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Libartowicz'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Libartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Turejsk (gr.-kat., prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Libertowicz'' (1861 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/werki_1861.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii werkowskiej w 1861 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>; ''Lubart'' (1913 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/parafia_niemenczynska_1913r.pdf Parafia niemenczyńska w 1913 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>; ''Mateusz Lubert, Tofila Lubertowa'' (XX ст.)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/zdjecie/47606/lubert-mateusz-lubertowa-tofila-malwina-monika-leonora Cmentarze — Litwa > Dubinki Dubingiai Litwa > Lubert Mateusz, Lubertowa Tofila. Malwina, Monika, Leonora], Genealogia Polaków — portal genealogiczny</ref>. == Носьбіты == * [[Любарт]] (у праваслаўі Дзьмітры; 1299—1384?) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], князь [[Валынь|валынскі]] * [[Любэрт Гаўтцыльт]] (1347—1417) — [[Флямандыя|флямандзкі]] манарх, матэматык, астроляг і [[містык]] * Балтрамей Любартавіч — [[Расены|расенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Станіслаў Бартламеевіч Любарт — расенскі [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1579 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0&f=false С. 82].</ref> * Сэбастыян і Мальхер Станіслававічы Любарты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца паміж 1584 і 1599 гадамі<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0&f=false С. 132].</ref> * Якуб і Стэфан Любэртовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1586 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 194].</ref> * Ян Любарт — жыхар [[Дрысьвяты (вёска)|Дрысьвятаў]] ([[Браслаўскі павет]]), які ўпамінаецца ў 1779 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806211721/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/979-drisvyaty-1-inventar-1779-g-iosif-gilzena Дрисвяты −1 инвентарь 1779 г. Иосиф Гильзена], Архіў гісторыка Анішчанкі, 17 лютага 2018 г.</ref> * Адам Любарт Калышка — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, судзьдзя земскі [[вількамір]]скі ў 1792—1793 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 480.</ref> * Дамінік Любарт Калышка — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, будаўнічы [[Ліда|лідзкі]] ў 1791 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 315.</ref> * Васіль Лібартаў — жыхар [[Смаленск]]у на 1906 год<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Smolensk_1906_StateDumaVoters.pdf Смоленские Губернские Ведомости, 28 ноября 1906 года]. С. 3.</ref> * Казімер Лібяртовіч — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 2-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5GsNAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 44].</ref> * Іван і Пётар Любартовічы-Княжышчы — [[беларусы]]-праваслаўныя зь [[Віцебскі павет (Віцебская губэрня)|Віцебскага павету]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Vitebsk%20uyezd%20-%205/page/22/mode/2up Приложение к № 10 Витебских Губернских Ведомостей, 4 августа 1912 года]. С. 22.</ref> * Антон Лібяртовіч — каталік з [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]], паранены ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №427 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358846?page=53&rotate=0&theme=white С. 6825].</ref> * Уладзімер Лепяртовіч — праваслаўны зь [[Сянно|Сенна]], зьніклы ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №129 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://www.svrt.ru/1914/0-books/0121-0140.pdf#page=137&view=FitBV С. 2057].</ref> * Іван Любарта — праваслаўны зь [[Віленскі павет (Віленская губэрня)|Віленскага павету]], зьніклы ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №24 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004358632?page=62 С. 382].</ref> * Антоні Любарт (''Lubart'') — уладальнік гаспадаркі ў [[Буйвідзы|Буйвідзах]] на 1938 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l18.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część III], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Вольга Люберт (1893—?) — беларуска з ваколіцаў [[Менск]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp85550890/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D8e00455e3c9793561f4b3d23feec357fb3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v3%26place_birth_ids%3D40834%26division_ids%3D%26division_rod_ids%3D%26rank_group_ids%3D%26collection%3D%26award_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1%26place_birth%3D%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A1%D0%A1%D0%A0%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F& Люберт Ольга Игнатовна], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Браніслаў Любартовіч (1906—?) — беларус зь [[Віцебск]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie23826782/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D8e00455e3c9793561f4b3d23feec357fb3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v3%26place_birth_ids%3D40834%26division_ids%3D%26division_rod_ids%3D%26rank_group_ids%3D%26collection%3D%26award_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1%26place_birth%3D%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A1%D0%A1%D0%A0%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F& Любартович Бронислав Стефанович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Прыдомкам Любартавіч карыстаўся [[Літва|літоўскі]] княскі род [[Сангушкі|Сангушкаў]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Lubartowicz#v=snippet&q=Lubartowicz&f=false S. 71].</ref>. Любарты (Lubart) — прыгонныя зь вёскі [[Рудавеі|Рудавеяў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 697.</ref>. Любарты (Lubart) — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Кракаўскае ваяводзтва|Кракаўскага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 7. — Warszawa, 1937. S. 372.</ref>. Лебартовіч (''Lebartowicz''), Любартовіч (''Lubartowicz'', ''Lubortowicz'') і Любэрт (''Lubert'') — прозьвішчы, гістарычна зафіксаныя на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 40, 95—97.</ref>. На 1910 год існавала вёска Любартова (Любартава) у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 104.</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Любарты]], на [[Упіцкі павет|гістарычнай Упіччыне]] — [[Любэрты]], на [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] — [[Любартоў]], на [[Троцкі павет|гістарычнай Троччыне]] — [[Люберцішкі]], у былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] — [[Лібарты]], на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] — [[Лебартова]]. Каля [[Жытомір]]у існуе мястэчка [[Любар]] (упаміналася ў 1600 годзе як ''Любартов'')<ref>Непокупный А. П. Балто-севернославянские языковые связи. — Киев, 1976. С. 167.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Люб]] * [[Бэрт]] * [[Гардзь|Гарт]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай люб}} {{Імёны з асновай берт}} {{Імёны з асновай гард}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] be5irdkfa5auva19x2nnyvjljizu0ta 10 265447 2686673 2686512 2026-08-25T06:30:22Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686673 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.premierleague.com/en/matches/premier-league/2026-27 Прэм’ер-Ліга] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў=ARS, AVL, BOU, BHA, BRE, HUL, IPS, COV, CRY, LIV, LEE, MCI, MUN, NFO, NEW, SUN, TOT, FUL, CHE, EVE |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Лёндан|Арс]] |скарачэньне_AVL=[[Астан Віла Бірмінггэм|Аст]] |скарачэньне_BOU=[[Борнмут (футбольны клюб)|Бор]] |скарачэньне_BHA=[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Бра]] |скарачэньне_BRE=[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэ]] |скарачэньне_CHE=[[Чэлсі Лёндан|Чэл]] |скарачэньне_COV=[[Ковэнтры Сіці|Ков]] |скарачэньне_CRY=[[Крыстал Пэлас Лёндан|Кры]] |скарачэньне_EVE=[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэ]] |скарачэньне_FUL=[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фул]] |скарачэньне_HUL=[[Гал Сіці|Гал]] |скарачэньне_IPS=[[Іпсўіч Таўн|Іпс]] |скарачэньне_LEE=[[Лідс Юнайтэд|Лід]] |скарачэньне_LIV=[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лів]] |скарачэньне_MCI=[[Манчэстэр Сіці|МСі]] |скарачэньне_MUN=[[Манчэстэр Юнайтэд|МЮ]] |скарачэньне_NEW=[[Ньюкасл Юнайтэд|Нью]] |скарачэньне_NFO=[[Нотынггэм Форэст|Нот]] |скарачэньне_SUN=[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сан]] |скарачэньне_TOT=[[Тотэнгэм Готспур|Тот]] |назва_ARS=[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]] |назва_AVL=[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]] |назва_BOU=[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]] |назва_BHA=[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтан энд Гоўв]] |назва_BRE=[[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэнтфард]] |назва_CHE=[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]] |назва_COV=[[Ковэнтры Сіці]] |назва_CRY=[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]] |назва_EVE=[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртан]] |назва_FUL=[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэм]] |назва_HUL=[[Гал Сіці]] |назва_IPS=[[Іпсўіч Таўн]] |назва_LEE=[[Лідс Юнайтэд]] |назва_LIV=[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпул]] |назва_MCI=[[Манчэстэр Сіці]] |назва_MUN={{nobr|[[Манчэстэр Юнайтэд]]}} |назва_NEW=[[Ньюкасл Юнайтэд]] |назва_NFO=[[Нотынггэм Форэст]] |назва_SUN=[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнд]] |назва_TOT=[[Тотэнгэм Готспур]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 |матч_ARS_AVL= |матч_ARS_BHA= |матч_ARS_BOU= |матч_ARS_BRE= |матч_ARS_CHE= |матч_ARS_COV=3:0 |матч_ARS_CRY= |матч_ARS_EVE= |матч_ARS_FUL= |матч_ARS_HUL= |матч_ARS_IPS= |матч_ARS_LEE= |матч_ARS_LIV= |матч_ARS_MCI= |матч_ARS_MUN= |матч_ARS_NEW= |матч_ARS_NFO= |матч_ARS_SUN= |матч_ARS_TOT= |матч_AVL_ARS= |матч_AVL_BHA= |матч_AVL_BOU= |матч_AVL_BRE= |матч_AVL_CHE= |матч_AVL_COV= |матч_AVL_CRY= |матч_AVL_EVE= |матч_AVL_FUL= |матч_AVL_HUL= |матч_AVL_IPS= |матч_AVL_LEE= |матч_AVL_LIV= |матч_AVL_MCI= |матч_AVL_MUN= |матч_AVL_NEW= |матч_AVL_NFO= |матч_AVL_SUN= |матч_AVL_TOT= |матч_BHA_ARS= |матч_BHA_AVL=4:0 |матч_BHA_BOU= |матч_BHA_BRE= |матч_BHA_CHE= |матч_BHA_COV= |матч_BHA_CRY= |матч_BHA_EVE= |матч_BHA_FUL= |матч_BHA_HUL= |матч_BHA_IPS= |матч_BHA_LEE= |матч_BHA_LIV= |матч_BHA_MCI= |матч_BHA_MUN= |матч_BHA_NEW= |матч_BHA_NFO= |матч_BHA_SUN= |матч_BHA_TOT= |матч_BOU_ARS= |матч_BOU_AVL= |матч_BOU_BHA= |матч_BOU_BRE= |матч_BOU_CHE= |матч_BOU_COV= |матч_BOU_CRY= |матч_BOU_EVE= |матч_BOU_FUL= |матч_BOU_HUL= |матч_BOU_IPS= |матч_BOU_LEE= |матч_BOU_LIV= |матч_BOU_MCI= |матч_BOU_MUN= |матч_BOU_NEW= |матч_BOU_NFO= |матч_BOU_SUN= |матч_BOU_TOT= |матч_BRE_ARS= |матч_BRE_AVL= |матч_BRE_BHA= |матч_BRE_BOU= |матч_BRE_CHE= |матч_BRE_COV= |матч_BRE_CRY= |матч_BRE_EVE= |матч_BRE_FUL= |матч_BRE_HUL= |матч_BRE_IPS= |матч_BRE_LEE= |матч_BRE_LIV= |матч_BRE_MCI= |матч_BRE_MUN= |матч_BRE_NEW= |матч_BRE_NFO= |матч_BRE_SUN= |матч_BRE_TOT=3:0 |матч_CHE_ARS= |матч_CHE_AVL= |матч_CHE_BHA= |матч_CHE_BOU= |матч_CHE_BRE= |матч_CHE_COV= |матч_CHE_CRY= |матч_CHE_EVE= |матч_CHE_FUL= |матч_CHE_HUL= |матч_CHE_IPS= |матч_CHE_LEE= |матч_CHE_LIV= |матч_CHE_MCI= |матч_CHE_MUN= |матч_CHE_NEW= |матч_CHE_NFO= |матч_CHE_SUN= |матч_CHE_TOT= |матч_COV_ARS= |матч_COV_AVL= |матч_COV_BHA= |матч_COV_BOU= |матч_COV_BRE= |матч_COV_CHE= |матч_COV_CRY= |матч_COV_EVE= |матч_COV_FUL= |матч_COV_HUL= |матч_COV_IPS= |матч_COV_LEE= |матч_COV_LIV= |матч_COV_MCI= |матч_COV_MUN= |матч_COV_NEW= |матч_COV_NFO= |матч_COV_SUN= |матч_COV_TOT= |матч_CRY_ARS= |матч_CRY_AVL= |матч_CRY_BHA= |матч_CRY_BOU= |матч_CRY_BRE= |матч_CRY_CHE= |матч_CRY_COV= |матч_CRY_EVE= |матч_CRY_FUL= |матч_CRY_HUL= |матч_CRY_IPS= |матч_CRY_LEE= |матч_CRY_LIV= |матч_CRY_MCI= |матч_CRY_MUN= |матч_CRY_NEW= |матч_CRY_NFO= |матч_CRY_SUN= |матч_CRY_TOT= |матч_EVE_ARS= |матч_EVE_AVL= |матч_EVE_BHA= |матч_EVE_BOU= |матч_EVE_BRE= |матч_EVE_CHE= |матч_EVE_COV= |матч_EVE_CRY=2:0 |матч_EVE_FUL= |матч_EVE_HUL= |матч_EVE_IPS= |матч_EVE_LEE= |матч_EVE_LIV= |матч_EVE_MCI= |матч_EVE_MUN= |матч_EVE_NEW= |матч_EVE_NFO= |матч_EVE_SUN= |матч_EVE_TOT= |матч_FUL_ARS= |матч_FUL_AVL= |матч_FUL_BHA= |матч_FUL_BOU= |матч_FUL_BRE= |матч_FUL_CHE=2:3 |матч_FUL_COV= |матч_FUL_CRY= |матч_FUL_EVE= |матч_FUL_HUL= |матч_FUL_IPS= |матч_FUL_LEE= |матч_FUL_LIV= |матч_FUL_MCI= |матч_FUL_MUN= |матч_FUL_NEW= |матч_FUL_NFO= |матч_FUL_SUN= |матч_FUL_TOT= |матч_HUL_ARS= |матч_HUL_AVL= |матч_HUL_BHA= |матч_HUL_BOU= |матч_HUL_BRE= |матч_HUL_CHE= |матч_HUL_COV= |матч_HUL_CRY= |матч_HUL_EVE= |матч_HUL_FUL= |матч_HUL_IPS= |матч_HUL_LEE= |матч_HUL_LIV= |матч_HUL_MCI= |матч_HUL_MUN=2:0 |матч_HUL_NEW= |матч_HUL_NFO= |матч_HUL_SUN= |матч_HUL_TOT= |матч_IPS_ARS= |матч_IPS_AVL= |матч_IPS_BHA= |матч_IPS_BOU= |матч_IPS_BRE= |матч_IPS_CHE= |матч_IPS_COV= |матч_IPS_CRY= |матч_IPS_EVE= |матч_IPS_FUL= |матч_IPS_HUL= |матч_IPS_LEE= |матч_IPS_LIV= |матч_IPS_MCI= |матч_IPS_MUN= |матч_IPS_NEW= |матч_IPS_NFO= |матч_IPS_SUN=2:1 |матч_IPS_TOT= |матч_LEE_ARS= |матч_LEE_AVL= |матч_LEE_BHA= |матч_LEE_BOU= |матч_LEE_BRE= |матч_LEE_CHE= |матч_LEE_COV= |матч_LEE_CRY= |матч_LEE_EVE= |матч_LEE_FUL= |матч_LEE_HUL= |матч_LEE_IPS= |матч_LEE_LIV= |матч_LEE_MCI= |матч_LEE_MUN= |матч_LEE_NEW= |матч_LEE_NFO= |матч_LEE_SUN= |матч_LEE_TOT= |матч_LIV_ARS= |матч_LIV_AVL= |матч_LIV_BHA= |матч_LIV_BOU= |матч_LIV_BRE= |матч_LIV_CHE= |матч_LIV_COV= |матч_LIV_CRY= |матч_LIV_EVE= |матч_LIV_FUL= |матч_LIV_HUL= |матч_LIV_IPS= |матч_LIV_LEE= |матч_LIV_MCI= |матч_LIV_MUN= |матч_LIV_NEW= |матч_LIV_NFO= |матч_LIV_SUN= |матч_LIV_TOT= |матч_MCI_ARS= |матч_MCI_AVL= |матч_MCI_BHA= |матч_MCI_BOU=2:1 |матч_MCI_BRE= |матч_MCI_CHE= |матч_MCI_COV= |матч_MCI_CRY= |матч_MCI_EVE= |матч_MCI_FUL= |матч_MCI_HUL= |матч_MCI_IPS= |матч_MCI_LEE= |матч_MCI_LIV= |матч_MCI_MUN= |матч_MCI_NEW= |матч_MCI_NFO= |матч_MCI_SUN= |матч_MCI_TOT= |матч_MUN_ARS= |матч_MUN_AVL= |матч_MUN_BHA= |матч_MUN_BOU= |матч_MUN_BRE= |матч_MUN_CHE= |матч_MUN_COV= |матч_MUN_CRY= |матч_MUN_EVE= |матч_MUN_FUL= |матч_MUN_HUL= |матч_MUN_IPS= |матч_MUN_LEE= |матч_MUN_LIV= |матч_MUN_MCI= |матч_MUN_NEW= |матч_MUN_NFO= |матч_MUN_SUN= |матч_MUN_TOT= |матч_NEW_ARS= |матч_NEW_AVL= |матч_NEW_BHA= |матч_NEW_BOU= |матч_NEW_BRE= |матч_NEW_CHE= |матч_NEW_COV= |матч_NEW_CRY= |матч_NEW_EVE= |матч_NEW_FUL= |матч_NEW_HUL= |матч_NEW_IPS= |матч_NEW_LEE= |матч_NEW_LIV=2:2 |матч_NEW_MCI= |матч_NEW_MUN= |матч_NEW_NFO= |матч_NEW_SUN= |матч_NEW_TOT= |матч_NFO_ARS= |матч_NFO_AVL= |матч_NFO_BHA= |матч_NFO_BOU= |матч_NFO_BRE= |матч_NFO_CHE= |матч_NFO_COV= |матч_NFO_CRY= |матч_NFO_EVE= |матч_NFO_FUL= |матч_NFO_HUL= |матч_NFO_IPS= |матч_NFO_LEE=0:1 |матч_NFO_LIV= |матч_NFO_MCI= |матч_NFO_MUN= |матч_NFO_NEW= |матч_NFO_SUN= |матч_NFO_TOT= |матч_SUN_ARS= |матч_SUN_AVL= |матч_SUN_BHA= |матч_SUN_BOU= |матч_SUN_BRE= |матч_SUN_CHE= |матч_SUN_COV= |матч_SUN_CRY= |матч_SUN_EVE= |матч_SUN_FUL= |матч_SUN_HUL= |матч_SUN_IPS= |матч_SUN_LEE= |матч_SUN_LIV= |матч_SUN_MCI= |матч_SUN_MUN= |матч_SUN_NEW= |матч_SUN_NFO= |матч_SUN_TOT= |матч_TOT_ARS= |матч_TOT_AVL= |матч_TOT_BHA= |матч_TOT_BOU= |матч_TOT_BRE= |матч_TOT_CHE= |матч_TOT_COV= |матч_TOT_CRY= |матч_TOT_EVE= |матч_TOT_FUL= |матч_TOT_HUL= |матч_TOT_IPS= |матч_TOT_LEE= |матч_TOT_LIV= |матч_TOT_MCI= |матч_TOT_MUN= |матч_TOT_NEW= |матч_TOT_NFO= |матч_TOT_SUN= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} n353jacvemuhoog4k39t8bira54vyp4 10 265448 2686676 2686517 2026-08-25T06:30:25Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686676 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ARS, BAR, BAT, BSH, VIC, HOM, DNE, DBR, DMI, ISL, FCM, MAX, NAF, NIO, SLA, TAZ |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арс]] |скарачэньне_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BSH=[[Белшына Бабруйск|Бел]] |скарачэньне_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віц]] |скарачэньне_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]] |скарачэньне_DBR=[[Дынама Берасьце|ДБр]] |скарачэньне_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|ДМн]] |скарачэньне_ISL=[[Іслач Менскі раён|Ісл]] |скарачэньне_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_MAX=[[МЛ Віцебск|МЛ]] |скарачэньне_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Наф]] |скарачэньне_NIO=[[Нёман Горадня|Нём]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Мазыр|Сла]] |скарачэньне_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тар]] |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 |матч_ARS_BAR= |матч_ARS_BAT= |матч_ARS_BSH=2:0 |матч_ARS_DBR= |матч_ARS_DMI=0:1 |матч_ARS_DNE= |матч_ARS_FCM=1:2 |матч_ARS_HOM=1:1 |матч_ARS_ISL=2:2 |матч_ARS_MAX=0:3 |матч_ARS_NAF=2:0 |матч_ARS_NIO= |матч_ARS_SLA=1:3 |матч_ARS_TAZ= |матч_ARS_VIC=0:3 |матч_BAR_ARS=1:1 |матч_BAR_BAT=2:2 |матч_BAR_BSH= |матч_BAR_DBR=1:1 |матч_BAR_DMI=2:3 |матч_BAR_DNE= |матч_BAR_FCM=2:1 |матч_BAR_HOM= |матч_BAR_ISL=3:4 |матч_BAR_MAX=0:4 |матч_BAR_NAF= |матч_BAR_NIO=1:2 |матч_BAR_SLA=1:1 |матч_BAR_TAZ=1:0 |матч_BAR_VIC= |матч_BAT_ARS=2:3 |матч_BAT_BAR=3:0 |матч_BAT_BSH= |матч_BAT_DBR=0:3 |матч_BAT_DMI=0:0 |матч_BAT_DNE=1:1 |матч_BAT_FCM= |матч_BAT_HOM=0:1 |матч_BAT_ISL= |матч_BAT_MAX=1:2 |матч_BAT_NAF= |матч_BAT_NIO= |матч_BAT_SLA= |матч_BAT_TAZ= |матч_BAT_VIC=1:0 |матч_BSH_ARS=2:0 |матч_BSH_BAR=1:1 |матч_BSH_BAT=1:1 |матч_BSH_DBR=1:0 |матч_BSH_DMI= |матч_BSH_DNE=1:2 |матч_BSH_FCM= |матч_BSH_HOM=0:2 |матч_BSH_ISL= |матч_BSH_MAX= |матч_BSH_NAF=5:1 |матч_BSH_NIO= |матч_BSH_SLA= |матч_BSH_TAZ=0:2 |матч_BSH_VIC=1:0 |матч_DBR_ARS=3:0 |матч_DBR_BAR=3:0 |матч_DBR_BAT= |матч_DBR_BSH=4:0 |матч_DBR_DMI=1:2 |матч_DBR_DNE= |матч_DBR_FCM=0:0 |матч_DBR_HOM= |матч_DBR_ISL=1:2 |матч_DBR_MAX= |матч_DBR_NAF= |матч_DBR_NIO=1:3 |матч_DBR_SLA=4:1 |матч_DBR_TAZ=0:2 |матч_DBR_VIC= |матч_DMI_ARS= |матч_DMI_BAR= |матч_DMI_BAT= |матч_DMI_BSH=2:0 |матч_DMI_DBR= |матч_DMI_DNE=3:1 |матч_DMI_FCM= |матч_DMI_HOM=2:1 |матч_DMI_ISL=1:1 |матч_DMI_MAX=2:3 |матч_DMI_NAF= |матч_DMI_NIO= |матч_DMI_SLA= |матч_DMI_TAZ=4:0 |матч_DMI_VIC=1:1 |матч_DNE_ARS=0:1 |матч_DNE_BAR=0:0 |матч_DNE_BAT= |матч_DNE_BSH=1:1 |матч_DNE_DBR=1:1 |матч_DNE_DMI= |матч_DNE_FCM=1:2 |матч_DNE_HOM= |матч_DNE_ISL= |матч_DNE_MAX= |матч_DNE_NAF=3:3 |матч_DNE_NIO=2:0 |матч_DNE_SLA=0:1 |матч_DNE_TAZ=2:2 |матч_DNE_VIC= |матч_FCM_ARS=1:1 |матч_FCM_BAR= |матч_FCM_BAT=1:0 |матч_FCM_BSH=5:1 |матч_FCM_DBR= |матч_FCM_DMI=0:3 |матч_FCM_DNE= |матч_FCM_HOM=2:0 |матч_FCM_ISL=1:1 |матч_FCM_MAX=2:2 |матч_FCM_NAF=4:2 |матч_FCM_NIO=0:1 |матч_FCM_SLA= |матч_FCM_TAZ= |матч_FCM_VIC=0:1 |матч_HOM_ARS= |матч_HOM_BAR=2:3 |матч_HOM_BAT= |матч_HOM_BSH= |матч_HOM_DBR=2:1 |матч_HOM_DMI= |матч_HOM_DNE=2:0 |матч_HOM_FCM=0:1 |матч_HOM_ISL=2:0 |матч_HOM_MAX= |матч_HOM_NAF=6:0 |матч_HOM_NIO=1:1 |матч_HOM_SLA=3:1 |матч_HOM_TAZ=1:1 |матч_HOM_VIC=0:1 |матч_ISL_ARS= |матч_ISL_BAR=2:0 |матч_ISL_BAT= |матч_ISL_BSH=4:0 |матч_ISL_DBR=0:1 |матч_ISL_DMI=1:0 |матч_ISL_DNE=2:1 |матч_ISL_FCM= |матч_ISL_HOM= |матч_ISL_MAX= |матч_ISL_NAF=3:1 |матч_ISL_NIO= |матч_ISL_SLA= |матч_ISL_TAZ= |матч_ISL_VIC=3:0 |матч_MAX_ARS= |матч_MAX_BAR=2:0 |матч_MAX_BAT=0:0 |матч_MAX_BSH= |матч_MAX_DBR=0:0 |матч_MAX_DMI= |матч_MAX_DNE=5:1 |матч_MAX_FCM= |матч_MAX_HOM=0:0 |матч_MAX_ISL=1:1 |матч_MAX_NAF=2:1 |матч_MAX_NIO= |матч_MAX_SLA= |матч_MAX_TAZ= |матч_MAX_VIC=1:2 |матч_NAF_ARS=3:0 |матч_NAF_BAR=1:0 |матч_NAF_BAT=0:0 |матч_NAF_BSH= |матч_NAF_DBR=2:4 |матч_NAF_DMI= |матч_NAF_DNE=0:0 |матч_NAF_FCM= |матч_NAF_HOM=0:2 |матч_NAF_ISL= |матч_NAF_MAX= |матч_NAF_NIO=0:2 |матч_NAF_SLA=0:1 |матч_NAF_TAZ=0:4 |матч_NAF_VIC=1:1 |матч_NIO_ARS=0:1 |матч_NIO_BAR= |матч_NIO_BAT=0:0 |матч_NIO_BSH=2:1 |матч_NIO_DBR= |матч_NIO_DMI=1:3 |матч_NIO_DNE= |матч_NIO_FCM=2:1 |матч_NIO_HOM= |матч_NIO_ISL=0:1 |матч_NIO_MAX=1:2 |матч_NIO_NAF=3:1 |матч_NIO_SLA= |матч_NIO_TAZ= |матч_NIO_VIC=2:0 |матч_SLA_ARS=1:1 |матч_SLA_BAR= |матч_SLA_BAT=1:1 |матч_SLA_BSH=2:1 |матч_SLA_DBR= |матч_SLA_DMI=1:2 |матч_SLA_DNE=3:0 |матч_SLA_FCM=1:2 |матч_SLA_HOM=0:0 |матч_SLA_ISL=0:2 |матч_SLA_MAX=2:4 |матч_SLA_NAF= |матч_SLA_NIO=0:0 |матч_SLA_TAZ= |матч_SLA_VIC= |матч_TAZ_ARS=3:3 |матч_TAZ_BAR= |матч_TAZ_BAT=3:0 |матч_TAZ_BSH= |матч_TAZ_DBR=0:1 |матч_TAZ_DMI=0:1 |матч_TAZ_DNE=0:0 |матч_TAZ_FCM=3:0 |матч_TAZ_HOM= |матч_TAZ_ISL=0:2 |матч_TAZ_MAX=0:1 |матч_TAZ_NAF= |матч_TAZ_NIO=1:0 |матч_TAZ_SLA=1:1 |матч_TAZ_VIC=1:1 |матч_VIC_ARS= |матч_VIC_BAR=2:3 |матч_VIC_BAT=1:0 |матч_VIC_BSH= |матч_VIC_DBR=1:2 |матч_VIC_DMI= |матч_VIC_DNE=1:0 |матч_VIC_FCM=2:0 |матч_VIC_HOM=1:1 |матч_VIC_ISL= |матч_VIC_MAX= |матч_VIC_NAF= |матч_VIC_NIO=1:0 |матч_VIC_SLA=0:0 |матч_VIC_TAZ= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 6kyds91r580ww0u3vvx3h7pek4mb1ji 0 265539 2686783 2505597 2026-08-25T11:26:46Z ~2026-46522-15 99707 /* Імя */ 2686783 wikitext text/x-wiki {{Род |Назва = Доўгерды |Лацінка = Daŭgierdy / Daŭhierdy |Назва ў родным склоне = Доўгердаў |Назва роду на мове арыгіналу = |Герб = POL COA Dowgird.svg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = Герб «[[Лебедзь (герб)|Лебедзь]]» зьменены |Дэвіз = |Дэвіз па-беларуску = |Краіна паходжаньня = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Тытул = |Тытулы = |Прызнаныя ў = |Першы з роду = |Апошні з роду = |Адгалінаваньне роду = |Адгалінаваньні ад роду = }} '''Доўгерды''', '''Доўгірды''' — [[Ліцьвіны|літоўскі]] шляхецкі род гербу «[[Лебедзь (герб)|Лебедзь]]» зьменены. == Імя == {{Асноўны артыкул|Даўгерд (імя)}} Даўгард (Daugaard) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Daugaard#v=snippet&q=Daugaard&f=false P. 113].</ref><ref>Møller N. Kalaalit aqqi. — Oqaasileriffik, 2015.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Daugaard Daugaard], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгер]], [[Даўмонт (імя)|Даўмонт]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref>, а аснова [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 20.</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год)<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>. == Гісторыя == Паходзяць ад [[Ваяводы віленскія|ваяводы віленскага]] (1433—1443) [[Ян Даўгерд|Яна Даўгерда]], які меў сына [[Андрэй Даўгердавіч|Андрэя]], «пана на [[Сьвіраны|Сьвіранах]] і [[Лынтупы|Лынтупах]]». == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} [[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага]] tfi2uard1zdypym0q8a4ioo10yogwja 0 266944 2686613 2633636 2026-08-24T20:13:03Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686613 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Уладзісла́ў Маро́заў''' ({{Н}} 12 кастрычніка 2000 году) — беларускі футбаліст, нападнік дацкага клюбу «[[Кольдынг (футбольны клюб)|Кольдынг]]» і нацыянальнай [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі]]. Найлепшы футбаліст Беларусі 2023 году. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]», з 2017 году пачаў выступаць за клюбны дубль. У ліпені 2018 году перайшоў у берасьцейскі «[[Рух Берасьце|Рух]]», дзе стаў гуляць у асноўным складзе, дзе чаргаваў выхады ў пачатковым складзе і на зьмену партнэрам. Дапамог камандзе выйсьці ў найвышэйшую лігу, адзначыўшыся ў пераходных матчах з магілёўскім «[[Дняпро Магілёў|Дняпром]]» трыма галамі. У 2020 годзе стаў гуляць пераважна за дубль «Руха». 18 красавіка 2020 году дэбютаваў у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшай лізе]] ў матчы супраць «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]» (1:0), выйшаўны на зьмену ў канцы сустрэчы. У пачатку 2021 году стаў трэнавацца зь «[[Іслач Менскі раён|Іслаччу]]», якая ў лютым аформіла пераход нападніка<ref>[https://football.by/news/148759.html Морозов из "Руха" перешел в "Ислочь"]{{ref-ru}} Football.by.</ref>. Стаў гульцом асноўнага складу, у сэзоне 2021 году часьцей выходзіў на замену. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з клюбам да лютага 2024 году<ref>[https://football.by/news/160415.html Морозов продлил контракт с "Ислочью"]{{ref-ru}} Football.by.</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|сэзоне 2022 году]] спачатку выходзіў на дапамогу з лавы запасных, але з траўня замацаваўся ў галоўным складзе. У студзені 2023 году перайшоў у менскае «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2023-01-18|url = https://www.pressball.by/news/football/431865 |загаловак = Владислав Морозов официально перешел в минское "Динамо" |выдавец = Прессбол|дата доступу = 2023-01-18|мова = ru}}</ref>. Футбаліст адразу замацаваўся ў складзе, і на працягу шэрагу матчаў адзначаўся галамі ў кожным матчы клюбу. Ад гульца пацярпелі «Іслач», «[[Славія Мазыр|Славія]]», «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]]» і [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. Пры гэтым мазырчукі атрымалі ў сваю браму ад Марозава 2 пацэльных стрэла. У якасьці асноўнага нападніка дапамог камандзе здабыць чэмпіёнскі тытул, а сам з 16 галамі стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Беларусі. Паводле вынікаў сэзону 2023 году быў прызнаны найлепшым нападнікам і найлепшым футбалістам чэмпіянату Беларусі<ref>{{cite web|date = 2023-12-12|url = https://football.by/news/181761 |title = Игнатович стал лучшим вратарем высшей лиги-2023, Карпович - лучшим защитником, Ковалевич - лучшим тренером |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|date = 2023-12-12|url = https://football.by/news/181762 |title = Морозов стал лучшим игроком чемпионата Беларуси - 2023 |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}</ref>. У студзені 2024 году далучыўся да шэрагаў партугальскага клюбу «[[Арока (футбольны клюб)|Арока]]»<ref>{{cite web|date = 2024-01-29|url = https://football.by/news/183359 |title = Владислав Морозов перешел в португальскую "Ароку" |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}</ref>. Ня здолеў замацавацца ў складзе партугальскай каманды, у выніку чаго гуляў у арэндзе спачатку ў «[[Пасуш дзі Фэрэйра (футбольны клюб)|Пасуш дзі Фэрэйры]]», а потым у дацкім «[[Кольдынг (футбольны клюб)|Кольдынгу]]» з другога дывізіёну дацкага першынства. У дацкім клюбе дэбютаваў 13 верасьня 2025 году ў матчы супраць «[[Відаўрэ (футбольны клюб)|Відаўрэ]]», выйшаўшы на замену на 56-й хвіліне. 1 лістапада вызначыўся першым голам, а 21 сакавіка і 25 траўня 2026 году ўлучыў галявыя дублі ў брамы супернікаў. Паводле вынікаў сэзону стаў найлепшым бамбардзірам сваёй каманды, маючы на рахунку 10 галоў. 21 жніўня 2026 году стала вядома, што беларускі футбаліст стане гульцом «Кольдынгу» на сталай аснове паводле трохгадовага кантракту<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-08-21 |url = https://kolding-if.dk/kolding-if-kober-vladislav-marozau/ |загаловак = Kolding IF køber Vladislav Marozau |выдавец = Kolding IF |дата доступу = 2026-08-24 |мова = dk}}</ref><ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-08-21 |url = https://football.by/news/223002 |загаловак = Владислав Морозов стал игроком "Кольдинга" на постоянной основе |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-08-24 |мова = ru}}</ref>. === Міжнародная === 26 сакавіка 2019 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]], адгуляўшы першы тайм таварыскага матча супраць зборнай Летувы (1:0). У сакавіку 2023 года футбаліст быў выкліканы ў склад нацыянальнай [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі]]. Ён дэбютаваў у складзе зборнай 25 сакавіка 2023 году ў матчы супраць зборнай Швайцарыі, замяніўшы аднаклюбніка па «Дынама» [[Уладзімер Хвашчынскі|Ўладзімера Хвашчынскага]] на 61 хвіліне. Дэбютны гол паклаў на свой рахунак 28 сакавіка 2023 году ў матчы супраць [[Зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]] (2:1)<ref>[https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20232/sakavik2/maroza-adkry-lik-galam-za-nacyyanalnuyu-zbornuyu Марозаў адкрыў лік галам за нацыянальную зборную]. ФК «Дынама» Менск.</ref><ref>[https://football.by/news/173287.html ЕВРО-2024. Квалификация. Беларусь проиграла Румынии. Не так разгромно как Швейцарии]{{ref-ru}} Football.by.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Марозаў, Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] jrww91uv811x841fwmxngxzuqhx2tvc 0 266949 2686705 2679235 2026-08-25T09:01:30Z ~2026-46522-15 99707 /* Паходжаньне */ 2686705 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Кейстут |лацінка = Kejstut |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гаст|Keast]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -т- (-t-)}} |варыянт = Гестут, Кестут, Кістут, Гештот |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Кейстут''', '''Кестут''' (''Гестут'', ''Кістут'', ''Гештот'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гаст або Гест, пазьней Кіст (Gast, Gestr<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Gestr#v=snippet&q=Gestr&f=false S. 38].</ref>, Gest<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=gest+gestr&dq=gest+gestr&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi_-pK5i-WFAxWo-gIHHaWiAaAQ6AF6BAgNEAI S. 145].</ref><ref>Bass A. Deutsche Vornamen. — Leipzig, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9JotAQAAMAAJ&q=Gast+Gest+Gist+#v=snippet&q=Gast%20Gest%20Gist&f=false S. 128].</ref>, Keast<ref name="Ferguson-1864-296">Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Keast#v=snippet&q=Keast&f=false P. 296].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gast%2C+Gasto#v=snippet&q=Gast%2C%20Gasto&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Яшчэ ў [[Раўданскі рукапіс|Раўданскім рукапісе]], апублікаваным [[Тэадор Нарбут|Тэадорам Нарбутам]], імя Кейстут тлумачылася як «спрытнюга» (''fortelnik''), што засьведчыла традыцыйнасьць разуменьня [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня гэтага імя<ref name="Dajlida-2019-23">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Кейстут паходзіць ад [[Прагерманская мова|прагерманскага]] і [[Праславянская мова|праславянскага]] keist-, ад якога славянскае кисть, дыялектавае [[Расейская мова|расейскае]] кистать 'неахайна рабіць штосьці', [[Дацкая мова|данскае]] keite 'левая рука', keitet 'ляўшун', таксама 'няспрытны, неахайны'; у мове ліцьвінаў, відаць, наадварот азначала 'спрытны, увішны'<ref name="Dajlida-2019-23"/>. Імя Кейстут ад германскай асновы з значэньнямі 'левая рука', 'леваручны' выводзіў яшчэ беларускі эміграцыйны дасьледнік [[Леанід Галяк]]<ref>Галяк Л. Паходжаньне «літоўскіх» князёў // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 40, 2018. С. 473.</ref>. З нагоды летувіска-[[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] этымалёгіяў імя Кейстут лінгвіст і літаратуразнаўца-мэдыявіст [[Аляксандар Бразгуноў]] зьвяртае ўвагу на тое, што сучаснае летувіскае напісаньне «Kęstutis» ёсьць гістарычна непраўдзівым, бо ня ўлічвае, што ў асноўнай летапіснай форме імя Кейстут пасьля «е» стаіць «й», а летувіскі «ę» гістарычна быў насавым, што адлюстроўваецца ў форме чацьвертай асобы цяперашняга часу kęsti 'цярпець, зносіць', ад якога ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] выводзяць імя — kenčia 'трывае, зносіць'<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — Менск: Права і эканоміка, 2010. С. 211.</ref>. У 1389 годзе ў [[Карлаў унівэрсытэт|Праскім унівэрсытэце]] навучаўся ''Bartholomaeus Keynstot''<ref>Album seu matricula facultatis juridicae Universitatis Pragensis. — Pragae, 1834. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XJBPAQAAMAAJ&q=Keynstot#v=snippet&q=Keynstot&f=false P. 102].</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Gaystut / Geistut''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gaystut#v=snippet&q=Gaystut&f=false S. 28, 31].</ref>. У Польшчы ў 1534 годзе адзначалася прозьвішча Gostot<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 1: A—G. — Kraków, 2007. S. 565.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''От князя от Кестутя и от князя от [[Любарт|Либорта]] у Торунь к местычемъ'' (па 1341 годзе)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514173508/http://starbel.by/dok/d069.htm Послание литовских князей Кейстута и Любарта жителям Торуни (после 1341)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 23.</ref>; ''Kestutus'' ([[Дубніцкая хроніка]] пад 1351 годам)<ref>Chronicon Budense. Post elapsos ab editione prima et rarissima 365 annos, secundam adornavit. — Budae, 1838. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3QdfAAAAcAAJ&q=Kestutum#v=snippet&q=Kestutum&f=false P. 316—317].</ref>; ''Оже я князь [[Яўнут|Еоунутии]], и Кистютии, и Любартъ''<ref name="Urban-2001-164">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 164.</ref> (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Nos Kynstutus{{Заўвага|Напрыклад, старажытнае германскае імя Geisaricus запісвалася і як ''Gesericus'', ''Gisiricus'', і як ''Ginsiricus'', ''Gensiricus''<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QWLY2OEO9AwC&q=%40Gensiricus+Geisericus#v=snippet&q=%40Gensiricus%20Geisericus&f=false S. 99].</ref>}} dux. lythwanorum'' (14 жніўня 1358 году)<ref>Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2Pc4AQAAMAAJ&q=Kynstutus#v=snippet&q=Kynstutus&f=false S. 73].</ref>; ''Kenstutte'' (7 лістапада 1367 году<ref>[http://starbel.by/dok/d041.htm Договор между Тевтонским орденом в Ливонии и ВКЛ о пограничном режиме на реке Двине (1367)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>, 29 верасьня 1379 году<ref>[http://starbel.by/dok/d049.htm Договор о перемирии на 10 лет между ВКЛ и Тевтонским орденом (1379)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Kenstutte#v=snippet&q=Kenstutte&f=false P. 53].</ref>); ''Се язъ князь великии [[Альгерд|Олгердъ]] со своимъ братомъ, со княземъ Кестутьемъ''<ref name="Urban-2001-164"/> (1372 год<ref>[https://web.archive.org/web/20250123122754/http://starbel.by/dok/d038.htm Перемирие между Великим княжеством Литовским и Великим княжеством Московским (1372)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 46.</ref>; ''Nobilibus viris Oligerdo Magno et Kenstuto ac Lubardo fratribus ducibus Lituanorum'' (23 кастрычніка 1373 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511070032/http://starbel.by/dok/d070.htm Послание папы Григория XI в.к.л. Ольгерду с призывом принять католичество (1373)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''filium Chestudi, ducis Lituanorum'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''rex Keynstuthe'' (27 лютага 1380 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514173937/http://starbel.by/dok/d087.htm Договор между в.к.л. Ягайлом и магистром Ливонии Вильгельмом фон Фримерсхаймом (1380)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Kinstudti filius'' (14 чэрвеня 1384 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Kinstudti#v=snippet&q=Kinstudti&f=false S. 5].</ref>; ''Kinstudti filio'' (1 студзеня 1386 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511072042/http://starbel.by/dok/d095.htm Обязательство Тевтонского ордена помогать князю Витовту в возвращении вотчины (1386)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''vnser vater herczog Kinstutt''<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 263—264.</ref> ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год); ''Kynstut''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=kynstut#v=snippet&q=kynstut&f=false S. 447, 519, 527—528, 545—548, 550, 557—558, 563, 566, 588, 570—571, 577, 583, 596, 598, 601—604, 606, 609, 613, 618, 619, 620].</ref>, ''Kinstut''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Kinstut#v=snippet&q=Kinstut&f=false S. 529, 531, 535, 555, 570—571, 581, 583, 596, 599, 603, 607, 613—614].</ref>, ''Kynstud''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=kynstud#v=snippet&q=kynstud&f=false S. 508, 522, 527—531, 533—535, 537, 540, 545, 548—549, 567, 573, 595, 614].</ref>, ''Kinstoud''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Kinstoud#v=snippet&q=Kinstoud&f=false S. 520, 529, 538—539, 547, 549—550, 555, 562—563, 565, 570, 583, 607, 621].</ref> ([[Хроніка Віганда]]); ''Keinstut'' ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Keinstut#v=snippet&q=Keinstut&f=false S. 81, 84—85, 94, 104, 106—107, 113].</ref>; ''Kyestuti'', ''Kyerstruch''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Кестоутіи'', ''Кестутіи''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''[[Войдат|Waydoth]], Kenstotten sone'' (Хроніка [[Дэтмар зь Любеку|Дэтмара зь Любеку]])<ref>Chroniken der deutschen Städte. Bd. 1. — Leipzig, 1884. [https://books.google.by/books?id=BJRDAAAAYAAJ&pg=PA533&dq=%22Waydoth%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0m7iQ4679AhWVt6QKHRrDDpoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Waydoth%22&f=false S. 533].</ref>; ''Kinstod'' (Хроніка [[Ёган фон Посільге|Ёгана фон Посільге]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 3. — Leipzig, 1866. [https://books.google.by/books?id=DyVNxczEjcwC&pg=PA94&dq=Kinstod&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHjNSP5K79AhWEq6QKHWQqDgMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Kinstod&f=false S. 91, 94, 105, 118, 123]</ref>; ''Witold Keistutiewitsch'' (26 жніўня 1409 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Keistutiewitsch#v=snippet&q=Keistutiewitsch&f=false С. 138].</ref><ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 18.</ref>; ''Kynstodus'' (па 1409 годзе)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=0jchAQAAMAAJ&pg=PA997&dq=Kynstodus&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi6wuXQ3679AhWWLOwKHTymCHUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Kynstodus&f=false S. 997].</ref>; ''Kinstot… Kynstotte… Kynstot'' (да 1416 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Kinstot+Kynstotte+Kynstot#v=snippet&q=Kinstot%20Kynstotte%20Kynstot&f=false S. 1026].</ref>; ''Кейстутей''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9&f=false С. 56, 67, 83].</ref> або ''Кестутій''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B9#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B9&f=false С. 56, 72]</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]); ''Кестутей''<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9&f=false С. 223—225, 238].</ref> або ''Кестютей''<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. С. 235.</ref> ([[Сафійскі першы летапіс]]); ''пры великомъ князи Кестути'' (31 жніўня 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 248, 357.</ref>; ''пры великом князи Кгестути'' (5 лютага 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 251.</ref>; ''Кестутей Гедимановичь''<ref name="Urban-2001-164"/><ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?id=8mBKAQAAMAAJ&pg=PA217&dq=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B5%D0%BC%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwitjIaTiK79AhUMGewKHWwWApcQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%82%D1%96%D0%B5%D0%BC%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%8A&f=false С. 217].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''Богданъ Кестуцевичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 101.</ref>; ''Sawonko Kistiutowicz'' (1551 год)<ref>Słownik historycznych nazw osobowych Białostocczyzny (XV—XVII w.). T. 1: A—O. — Białystok, 1997. S. 154.</ref>; ''Петрукъ Кестутевичъ'' (24 красавіка 1580 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 213.</ref>; ''Кестут'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 41—42, 62—63.</ref>; ''Michał Walentynowicz Kieystut… nieboszczyk oyciec iego Walenty Kieystut'' (16 траўня 1661 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 10. — Вильна, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d7DfE_y52FIC&q=Kieystut#v=snippet&q=Kieystut&f=false С. 279].</ref>; ''Michał Giesztot'' (1816 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Giesztot&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Gudogaj], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Кейстут]] (1297—1382) — [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь літоўскі]] * Багдан Кестуцевіч — [[Упіта|упіцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году Кейстуты [[Гедзімін (імя)|Гедзіміны]] (Kiejstut Gedymin) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 567.</ref>. Гедзіміны (Giedymin) або Кейстут-Гедзіміны (Kiejstut-Giedymin) гербу [[Пагоня]] — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 272.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай гаст}} {{Імёны на -ут}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] naqo84j6fwsiahnjwsifuqrjtxhq2b3 0 267294 2686658 2685988 2026-08-25T05:01:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686658 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыбалт |лацінка = Rybałt |арыгінал = Ribald |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рык|Rih]] + [[Больд|Bald]] |варыянт = Рыбальт, Рыбэльт |вытворныя = |зьвязаныя = [[Болтрык]] }} '''Рыбалт''' (''Рыбальт'', ''Рыбэльт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыбальд (Ribald, Ribaldus<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 403.</ref>) і Бальдарых (Baldarich) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ribald#v=snippet&q=Ribald&f=false S. 240, 1258].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Больд|-балд- (-болд-, -болт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бальдвін]], [[Бірыбольд]], [[Румбольд]]; германскія імёны Baldwin, Beribald, Rumbold) — ад гоцкага *balth, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] bald 'сьмелы, адважны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 50.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 10.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bałdrzych (Bałdrzyk)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 207.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ян Рибалтъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 116, 145.</ref>, ''Станиславъ Рибалтъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 117.</ref>, ''Янъ Петровичъ Рибалт''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 119.</ref> (1528 год); ''з [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дорогичина]]… Рыбалты'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 32.</ref>; ''село Рыбалты''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B&f=false С. 896].</ref>, ''Ольшево Рибалты''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B#v=snippet&q=%40%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B&f=false С. 902].</ref>, ''Петръ Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8C%22#v=snippet&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8C%22&f=false С. 917].</ref>, ''Миколай Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 918.</ref>, ''Янъ Якубовичъ Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 925.</ref>, ''Бартошъ Яновичъ Рыбалть… Янъ Петровичъ Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1132.</ref> (1567 год); ''люди в том селе Древиниках… Миколаи Рыбалтъ Ромашковичъ з сынми Щепаном а Стасемъ'' (5 траўня 1582 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 225—226.</ref>; ''Krzysztof Rybałtowicz'' (16 траўня 1661 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 10. — Вильна, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d7DfE_y52FIC&q=Ryba%C5%82towicz#v=snippet&q=Ryba%C5%82towicz&f=false С. 279, 281].</ref>; ''woytowstwo Litewskie… wieś Żydźiewicze… Michał Rybałta… Jakub Rybałta… Maćiey Rybałta'' (чэрвень 1733 году)<ref>[[Артурас Дубоніс|Дубоніс А.]] Лейці вялікага князя літоўскага. — Смаленск, 2015. С. 111.</ref>; ''Rybałtowicz'' (1861—1864 гады)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/dukszty_pijarskie.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii Dukszt Pijarskich w latach 1861—1864], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Носьбіты == * Ян і Станіслаў Рыбальты — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Ян Пятровіч Рыбалт — бельскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Якуб, Фёдар і Іван Рыбалтовічы — жыхары вёскі [[Бяркоўшчына|Бяркоўшчыны]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў 1718 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230804114127/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1357-berkovshchina-inventar-1718-g-oshmyanskij-povet Берковщина инвентарь 1718 г. Ошмянский повет], Архіў гісторыка Анішчанкі, 9 красавіка 2019 г.</ref> * Аўгуст Рыбалтоўскі — шляхціч [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] на 1765 год<ref>Анищенко Е. К. Шляхта Оршанского повета: Список XVIII ст. — Минск, 2015.</ref> * Ян Рыбальтовіч (''Ryboltowicz'') — уладальнік гаспадаркі ў Сангунішках каля [[Майшагола|Майшаголы]] на 1936 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Браніслаў Рыбалтоўскі — каталік зь [[Мір (мястэчка)|Міру]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №378 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004351347?page=114 С. 6034].</ref> * Іван Рыбалтавіч — каталік з ваколіцаў [[Майшагола|Майшаголы]], зьніклы ў Першую сусьветную вайну<ref>Именной список №2682 убитым, раненым и без вести пропавшим солдатам. — СПб., 1915. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358806?page=6&rotate=0&theme=white С. 42902].</ref> * Адам Рыбалтоўскі — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Лепель|Лепеля]] на 1926 год<ref>[https://db.zhnivo.com/by/belarus-genealogical-databases/ НАРБ 30-2-6194-175], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Раман Рыбалт (1892—?) — беларус з ваколіцаў [[Саколка (горад)|Саколкі]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer7321171/ Рыбалт Роман Осипович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * [[Казімер Рыбалтоўскі]] (1909—1943) — каталіцкі сьвятар-беларус<ref>Маракоў Л. Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964). — Мінск, 2009. С. 355.</ref> * Марыя Рыбалтоўская (1926—?) — беларуска з ваколіцаў [[Менск]]у<ref>[https://partizany.by/partisans/156279/ Рыбалтовская Мария Степановна], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рыбэльты (Rybelt) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 171.</ref>. Рыбальт (Rybalt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|гістарычным Падляшшы]] існуе вёска [[Рыбалты]], на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] — [[Рыбалтова]]. == Глядзіце таксама == * [[Рык|Рых]] * [[Больд|Бальд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай балд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] lq17ctqliihl4pdys19s2mwfeqcvo61 0 268600 2686724 2682653 2026-08-25T09:47:20Z ~2026-46522-15 99707 2686724 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Санда |лацінка = Sanda |арыгінал = Sando |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Санта, Занта, Шанда |вытворныя = [[Сунда]] |зьвязаныя = [[Сандзейка]], [[Жандзель]], [[Сантаўт]], [[Зантэр]], [[Шандрык]] }} '''Санда''' (''Шанда''), '''Санта''' (''Занта'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Санда або Занда (Sando) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1297">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sando#v=snippet&q=Sando&f=false S. 5, 1297—1298].</ref>. Іменная аснова санд- (сант-, зант-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *sanþs 'сапраўдны'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 198.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы жан- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 24.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сандзейка]], [[Жандзель]], [[Сантаўт]], [[Зантэр|Зантэр (Жантар, Сантыр, Шантэр, Шандар)]], [[Шандрык]]. Адзначаліся германскія імёны Sandika, Sandel, Santold, Santer, Sandriсh. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Olsand<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 217.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sande'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Sande#v=snippet&q=Sande&f=false S. 708].</ref>, ''Santke / Sandike''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sandke<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Sandke#v=snippet&q=Sandke&f=false S. 53].</ref>}} (1361 і 1413 гады)<ref name="Trautmann-1925-89">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Santil#v=snippet&q=Santil&f=false S. 87, 89—90].</ref>, ''Santil''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Santel<ref name="Gott-1982-421">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA421&dq=sant+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjD3u34grWCAxUVG-wKHVQDDnAQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=sant%20el%20namenkunde&f=false S. 421].</ref>}} (1347 і 1367 гады)<ref name="Trautmann-1925-89"/>, ''Santune'' / ''Santhon'' / ''Santon'' (1384 год)<ref name="Trautmann-1925-89"/>, ''Sandar / Sander / Santar''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Sandheri (Santer)<ref name="Fo-1900-1297"/>}} (1301, 1347 і 1360 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Sandar#v=snippet&q=Sandar&f=false S. 708].</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sandar+%2F+Sander#v=snippet&q=Sandar%20%2F%20Sander&f=false S. 86, 89].</ref>. У 1627 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Christophorus Sandt, Creutzburgensis Borussus'', у 1632 годзе — ''Martinus Sandt, Brandenburgensis Borussus'', у 1633 годзе — ''Johannes Sandt, Creutzburgensis Borussus'', у 1638 годзе — ''Abrahamus Sandt, Codrina Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Sandt#v=snippet&q=Sandt&f=false S. 301, 333, 341, 391].</ref>. У Польшчы адзначалася імя ''Sandek'' (1399—1428 гады)<ref>Непокупный А. П. Балто-севернославянские языковые связи. — Киев, 1976. С. 122.</ref>. У Чэхіі бытавалі імёны Šanda, Šandora<ref>Archiv český: čili, Staré písemné památky české i moravské, sebrané z archivů domácích i cizích. Dil. XXX. — Praha, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yAwdAAAAMAAJ&q=%C5%A0anda#v=snippet&q=%C5%A0anda&f=false S. 102, 305].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Creslaus filius Sandonis'' (1222 год)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 1. — Varsaviae, 1847. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lzpNAAAAcAAJ&q=Sandonis#v=snippet&q=Sandonis&f=false P. 27—28].</ref>; ''Sando palatinus de Zarnow… Sando palatinus Sandomiriensis'' (4 жніўня 1243 году і 16 траўня 1245 году)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 3. — Varsaviae, 1858. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GVVfAAAAcAAJ&q=Sando#v=snippet&q=Sando&f=false P. 45, 50].</ref>; ''къ Шандыну стоку… Шандынымъ… Шандына'' (1516 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 7. Акты Городненского гродского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_FojAQAAMAAJ&q=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%83#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%83&f=false С. 5].</ref>; ''Санда самъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref>; ''assessors nobilium Jacobus Szandzicz'' (1529 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 292.</ref>; ''Wojciech Sąda'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 68.</ref>; ''Gabriel Sąda'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 296.</ref>; ''Andrzej Sąda'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 50.</ref>; ''Jan Zantowicz'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Zantowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сандон (адзначалася старажытнае германскае імя Sandinus<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZuVGAQAAMAAJ&q=Sandinus#v=snippet&q=Sandinus&f=false S. 97].</ref>): ''Jan Sondonowicz… Simon Derbut Sondonowicz… Władysław Sondonowicz… Józef Sondonowicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 61.</ref> * Сантэрт (адзначалася старажытнае германскае імя Sanderd<ref name="Fo-1900-1297"/>): Сантэрт (Santertt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref> * Сандрыгайла, Сантрыгайла, Сандрагейла (адзначалася старажытнае германскае імя Sandrih<ref name="Fo-1900-1297"/>): Рыгор Сандрыгайла — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 6-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dWsNAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=onepage&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 32].</ref>, Якім Сандрыгайла — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Чэрыкаў|Чэрыкава]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 53 Могилевских Губ. Ведомостей от 7 июля 1907 года. С. 2.</ref>, Вячаслаў і Хрыстафор Сандрыгайлы — правалаўныя зь [[Вяліскі павет|Вяліскага павету]] на 1907 і 1912 гады<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201907%20-%20Velizh%20uyezd/mode/2up Приложение к № ? Витебских Губернских Ведомостей, 1907 год]. С. 1.</ref><ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Velizh%20uyezd%20-%201/mode/2up Приложение к № 9 Витебских Губернских Ведомостей, 1 августа 1912 года]. С. 1.</ref>, Ігнат Сантрыгайлаў — каталік з [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №973 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004358787?page=204&rotate=0&theme=white С. 15560].</ref>, Хрыстафор Сандрыгайла (1880—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сянно|Сянна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сандрыгайла Хрыстафор Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Ігнат Сандрыгайла (1907—1937) — беларус з ваколіцаў [[Краснапольле|Краснапольля]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907) Сандрыгайла Ігнат Мікалаевіч (1907)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Аляксандар Сандрагейла (1919—?) — беларус з Краснапольля<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp19385199/ Сандрагейло Александр Адамович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> }}. == Носьбіты == * Санда — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Войцех Санда — баярын [[Жамойцкае староства|Жамойцкага княства]], які ўпамінаецца ў 1621 годзе * Барбара Зантава (Barbara Zantowa) — [[Вільня|віленская]] [[Мяшчане|мяшчанка]], якая ўпамінаецца ў 1692 годзе<ref>Testamenty w księgach miejskich wileńskich z XVI i XVII wieku. Katalog. — Warszawa, 2017. S. 70.</ref> * Сымон і Каця Санты — жыхары вёскі [[Дуброва|Дубровы]] ([[Менскае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1789 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805211723/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1079-dubrova-inventar-1789-g-v-minskom-voevodstve Дуброва инвентарь 1789 г. в Минском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 6 верасьня 2018 г.</ref> * Пётар, Андрэй, Міхал, Францішак і Вінцэнт Сандовічы (''Sandowicz'') — уладальнікі гаспадаркі ў Тракелях каля [[Гадуцішкі|Гадуцішак]] на 1930 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Павал Сандовіч (1880—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Менск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сандовіч Павал Аляксеевіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксандар Зантовіч (1913—?) — беларус з ваколіцаў [[Наваградак|Наваградку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1913) Зантовіч Аляксандр Іванавіч (1913)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Санды-Санцэвічы і Сантовічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай санд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5ohivbj30wzowwa7tbnvjcv3bul6rxd 0 268720 2686652 2684740 2026-08-25T03:27:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686652 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Радзіла |лацінка = Radziła |арыгінал = Radila |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рад|Rado]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Раціла, Ратыла, Радзель, Радуль, Ратэла, Радыль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Радзіла''' (''Радзель'', ''Радуль''), '''Раціла''' (''Ратыла'', ''Ратэла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Радзіла, Раціла або Радул, пазьней Радэль (Radila, Ratilo, Radulus, Radel) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Radila%2C+Ratilo%2C+Radel#v=snippet&q=Radila%2C%20Ratilo%2C%20Radel&f=false S. 1207].</ref>. Іменная аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''от Радиле'' (XIII ст.)<ref name="Zalizniak-2004-519">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 519, 790.</ref>; ''Радиловичи'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 35.</ref>; ''путными бояри… Станиславомъ Раделем'' (20 траўня 1496 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|234к}} P. 166.</ref>; ''in [[Пружаны|Pruzona]] terram nuncupatam Radzilowsczyna'' (20 або 23 чэрвеня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 267.</ref>; ''Янко Радиловичъ'' (6 лютага 1520 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 7. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Rb8aAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A С. 11].</ref>; ''Radziel'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Radziel#v=snippet&q=Radziel&f=false С. 6].</ref>; ''Radziel Piotrowicz'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=Radziel#v=snippet&q=Radziel&f=false С. 57].</ref>; ''Rodziel Piotronicz'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rodziel#v=snippet&q=Rodziel&f=false С. 488].</ref>; ''посланникъ литовской панъ Янъ Радиловичъ Голубитцкой'' (1597 год)<ref>Сибирский Сборник. Т. 1. — Москва, 1844. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=xPTy8eZyQgMC&q=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 131].</ref>; ''Радулъ… Радуль Металченъко… Радул Маръченко… Радулъ Волошин… Радуль Олексеенъко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 148, 251, 255, 359, 410.</ref>; ''Woysiech Ratul'' (2 студзеня 1653 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 181.</ref>; ''Radzielewicz… Radziłowicz… Rodziłowicz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 186—187.</ref>; ''Radziłowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jan Ratel'' (8—10 лютага 1779 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 282.</ref>; ''Tomasz Ratyła'' (1794 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Raty%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Jeleniewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Radziłłowicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Radzi%C5%82%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Holszany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Bogumiła Franciszka Raciło'' (1809 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Raci%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Jeleniewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Rozalia Raciło'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Raci%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Zalesie (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanisław Radziłowicz'' (1819 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Radzi%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adam Rateło'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rate%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Komaje k. Postaw], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Radziłło'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=14629&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=350&searchtable=&rpp2=50 Hoduciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ewa Radziło'' (1843 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=14627&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=550&searchtable=&rpp2=50 Hoduciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Радзіла — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XIII стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-519"/> * Янка Радзілавіч — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1520 годзе * Рыгор Радыль — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Слуцак|Слуцку]] на 1926 год<ref>[https://db.zhnivo.com/by/belarus-genealogical-databases/ НАРБ 30-2-6378-011], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Мікалай Радзель (1904—?) — беларус з ваколіцаў [[Любча|Любчы]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1985231639/ Радель Николай Степанович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Зінавей Радзіловіч (1919—?) — беларус з ваколіцаў [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp2001767372/ Радилович Зиновей (Зиновий) Иванович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Радулевічы (Radulewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Растыняны|Растынянаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 521.</ref>. Радулевічы (Radulewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 388.</ref>. Радзяловічы (Radziełowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 389.</ref>. На 1910 год існаваў хутар Радзелеў у Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 216.</ref>. На памежжы гістарычных [[Мазырскі павет|Мазыршчыны]] і [[Пінскі павет|Піншчыны]] існуе вёска [[Радзілавічы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай рад}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qjgiz2jqsd509238gfm6kofgy1fo76z 0 269677 2686666 2684945 2026-08-25T06:06:21Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686666 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сакень |лацінка = Sakień |арыгінал = Sagin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сак|Sago]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Сакен, Сакін, Шакен, Загень, Жагін |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сакень''' (''Сакен'', ''Сакін'', ''Шакен'', ''Загень'', ''Жыгін'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сагін (Sagin) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 438.</ref>. Іменная аснова [[Сак|сак- (саг-, зак-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сакель]], [[Жагель]], [[Жагар]]; германскія імёны Sakel, Sagel, Sagar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sakjo 'спрэчка'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. Прозьвішча літоўскага шляхецкага роду Сакінаў выводзяць ад [[Немцы|нямецкага]] прозьвішча Sacken<ref name="Błaszczyk-2016-180">Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 180.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Sakin'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 124.</ref>; ''fon Sakin Dionize… fon Sakin Herman… Sakien Jan… Sakin Jerzy'' (1667 год)<ref name="Błaszczyk-2016-180"/>; ''Ernest Sakin''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 243.</ref>, ''Hektor Frydrych Sakin''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 244.</ref>, ''Zofija Sakinowa''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 252.</ref>, ''Herman Sakin''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 256.</ref>, ''Dionizy Fonsakin''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 187.</ref>, ''u JMP. Dionizego Sakina''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 194.</ref> (1690 год); ''na szlachetnych panow… Jana Zagienicza'' (27 сакавіка 1697 году)<ref>Памятники православия и русской народности в Западной России в XVII—XVIII вв. Т. 1, ч. 1. — Киев, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=7RsEAAAAYAAJ&q=zagienicz#v=onepage&q=zagienicza&f=false С. 23].</ref>. == Носьбіты == * Генадзь Жагін (1926—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Менск]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20260818070030/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp83058917/ Жагин Геннадий Николаевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Сакені (Sakień) і Шакены (Szaken) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 760, 805.</ref>. Сакіны (Сакены) — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -ін}} {{Імёны з асновай сак}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] j85glvbgml6vumfwr64kixc4aaex67x 0 269918 2686580 2684594 2026-08-24T17:24:30Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686580 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мэйнарт |лацінка = Mejnart |арыгінал = Meinart |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мэйн|Meyn]] + [[Гардзь|Hart]] |варыянт = Мэйнард, Мейнарт, Мэйнэрт, Майнарт, Мейнард, Майнард |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Мэйнарт''' (''Мейнарт'', ''Мэйнэрт'', ''Майнарт''), '''Мэйнард''' (''Мейнард'', ''Майнард'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мейнарт або Мейнард, пазьней Майнэрт (Meinart, Meynard, Mainert, Meinert<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Meinert#v=snippet&q=Meinert&f=false S. 61].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] ([[Нямецкая мова|нямецкага]]<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 4. — Warszawa, 2015. S. 68.</ref>) паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meinart+Meynard#v=snippet&q=Meinart%20Meynard&f=false S. 1076].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мэйн|маган- (мэйн-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мэйнэль]], [[Мэйнар]]; германскія імёны Meynell, Meinar) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] magan, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] megin, [[Стараангельская мова|стараангельскага]] maegen 'сіла, магутнасьць, улада'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 165.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Сутарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Sutardus) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Meinart (Meinard, Meinhart, Meinhard)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 167.</ref>. Германскае імя Meynhard бытавала ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd, 2013. 2. S. 243.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Meinhardt<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MEINHARDT&ofb=abschwangen&modus=&lang=de MEINHARDT (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MEINHARDT&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de MEINHARDT (Familiendatenbank Marggrabowa)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Мантыгайла (імя)|Моитикгаилу]], Меинортову племеннику, пустая землица'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 67.</ref>; ''зъ села Мейнартович'' (23 сьнежня 1596 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 53.</ref>; ''Jan Meynart'' (10 траўня 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 274.</ref>; ''Friedrich Meinerdt'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 126.</ref>; ''Alexander Meynartowicz'' (4 сакавіка 1667 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 257.</ref>; ''od JM xdza Meynarta… parochus Połongoviensis Meynart'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 861, 874.</ref>; ''mała kamienica imé pana Meynartowicza — podczaszego Lidzkiego'' (12 ліпеня 1690 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JF8jAQAAMAAJ&q=nartowicza#v=snippet&q=nartowicza&f=false С. 471].</ref>; ''Malcher Mejnard… Kazimierz Meynard… Piotr Meynard z Mejnardów'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 171.</ref>; '' Joannis Godlob Meynert, Joannes Meynert'' (1761 год)<ref>Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 183.</ref>; ''Aniela Mejnartowicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mejnartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Graużyszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Mateusz Wincenty Meynartt'' (1822 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Meynartt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Emilia Meynert'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Meynert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kowno], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Мейнарт (Мейнорт) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1449 годзе * Ян Мікалаевіч Мэйнартовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1586 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83&f=false С. 187].</ref> * Мікалай Янавіч Мэйнарт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0&f=false С. 195, 201—202, 210].</ref> * Міхал Міцкевіч Мэйнартовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 55].</ref> * Часлаў Мейнартовіч (1906—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ашмяны|Ашмянаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260817154130/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1995620019/ Мейнартович Чеслав Иванович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Мейнарды (Mejnard) гербу [[Даліва (герб)|Даліва]], Мейнарты (Mejnart) гербу [[Равіч (герб)|Равіч]] і Мейнартовічы (Mejnartowicz, Meynartowicz) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 292—293.</ref> — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Майнарды, Майнарты і Майнартовічы — літоўскія шляхецкія роды<ref>[https://lyczkowski.net/be/daviednik/spisy-slachty/slachta Літоўская шляхта], Генэалёгія Лычкоўскіх</ref>. Мэйнэрт (Mejnert) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Мэйн]] * [[Гардзь|Гарт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маган}} {{Імёны з асновай гард}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] a7e9wz3fy1e1zijb20ycyq0qsw4tt3b 0 270008 2686659 2684851 2026-08-25T05:05:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686659 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыґала |лацінка = Rygała / Ryhała |арыгінал = Ricgela |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рык|Rick]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] |варыянт = Рыгель, Рыгаль, Рыгайла, Рыкайла |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рыгала''' (''Рыгель'', ''Рыгаль''), '''Рыгайла''' (''Рыкайла'') — мужчынскае і жаночае імёны і вытворнае ад іх прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыгела або Рыгайл (Ricgela, Rigail<ref>Le livre du recteur: catalogue des étudiants de l’Acad. de Genève de 1559 à 1859. — Geneve, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9cIIqMG5mK8C&q=Rigail#v=snippet&q=Rigail&f=false P. 219].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricgela#v=snippet&q=Ricgela&f=false S. 567].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У Польшчы ў 1546 годзе і ў XVIII ст. адзначалася прозьвішча Rygiel<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 4: Pl—St. — Kraków, 2013. S. 227.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Riegel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEGEL&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de RIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у тым ліку ў ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]]<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEGEL&ofb=memelland&modus=&lang=de RIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Рикайло'' (паміж 1387 і 1392 гадамі)<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref>; ''Trochim Regieliew'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Regieliew#v=snippet&q=Regieliew&f=false С. 143].</ref>; ''дочки, едну Ригайлу'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 63.</ref>; ''Marianna Rygal'' (1750 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rygal&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Elżbieta Katarzyna Rygiel'' (1774 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rygiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Jeleniewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Władysław Rygałło'' (1934 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Рыкайла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца паміж 1387 і 1392 гадамі * Рыгор Станіслававіч Рыгала (Рэгала) — [[Расены|расенскі]] [[зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1582 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B&f=false С. 80]</ref> * Стэфан Рыгалевіч — жыхар вёскі [[Даўнары (Койданаўскі раён)|Даўнароў]] у маёнтку [[Рубяжэвічы|Рубяжэвічах]] на 1734 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20211024095620/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/236-rubezhevichi-imenie-v-novogrudskom-voevodstve Рубежевичи имение в Новогрудском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 13 ліпеня 2015 г.</ref> * Алена Рыгель (1908—?) — [[беларусы|беларуска]] з [[Радашкавічы|Радашкавічаў]]<ref>[https://partizany.by/partisans/67549/ Ригель Елена Давыдовна], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Васіль Рыгаль (1911—?) — беларус з ваколіцаў [[Пружаны|Пружанаў]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie25745150/ Рыгаль Василий Тихонович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рэгелі — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рыгель (Rygel, Rygiel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Берасьцейскі павет|гістарычнай Берасьцейшчыне]] існуе вёска [[Рыгалі]], на [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] — [[Рыгалаўка]]. == Глядзіце таксама == * [[Рык|Рых]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] m5unmzcuffdof7h4hlkcawmuqz0l6kf 0 270164 2686574 2684599 2026-08-24T17:22:54Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686574 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мэйн |лацінка = Mejn |арыгінал = Meyn |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Мейна, Майн, Мейн, Мейнь |вытворныя = |зьвязаныя = [[Мэйнэль]], [[Мейнуш]], [[Мэйнар]], [[Мэйнарт]] }} '''Мэйн''' (''Мейн'', ''Мейнь''), '''Мейна''', '''Майн''' — мужчынскае імя і вывторнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мегін, Мейна або Майн, пазьней Мэйн (Megin, Meino, Main, Meyn) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Megin%2C+Meino%2C+Meyn+Main#v=snippet&q=Megin%2C%20Meino%2C%20Meyn%20Main&f=false S. 1071].</ref>. Іменная аснова маган- (мэйн-) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] magan, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] megin, [[Стараангельская мова|стараангельскага]] maegen 'сіла, магутнасьць, улада'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 165.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -май- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Мэйнэль]], [[Мэйнар]], [[Мэйнарт|Мэйнарт (Мэйнард)]]. Адзначаліся германскія імёны Meynell, Meinar, Meinart (Meynard). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Meinko, Majnot, Majnota, Mainard (Meinart, Meinard, Meinhart, Meinhard), Meinricus, Meinold<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 167.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Mayne'' (XV ст.)<ref name="Trautmann-1925-54">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Mayne+Maynyn#v=snippet&q=Mayne%20Maynyn&f=false S. 54].</ref>, ''Meynike / Meyniko''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Meyneco (Meinicke)<ref name="Heintze-1903-193">Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Meyneco+Meinicke+Meinen#v=snippet&q=Meyneco%20Meinicke%20Meinen&f=false S. 193]</ref>}} (1353 і 1419 гады)<ref name="Trautmann-1925-57">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Meynike+Meyniko#v=snippet&q=Meynike%20Meyniko&f=false S. 57].</ref>, ''[[Тэўдырых|Diterich]] Maynyn''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Meinen<ref name="Heintze-1903-193"/>}} (1417 год)<ref name="Trautmann-1925-54"/>, ''Meynote'' (1299 год)<ref name="Trautmann-1925-57"/>. У 1608 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Johannes Maineke, Regiomontanus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%22Johannes+Maineke%22#v=snippet&q=%22Johannes%20Maineke%22&f=false S. 182].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Mieyniewicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Magdalena Meynowa'' (1757 год)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. VII. 1743—1776 metų mirties metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 23.</ref>; ''Elżbieta Majnowicz'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Majnowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kryniczyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Мэйнюн: ''Jan Wojciechowicz Meyniun… Stanisław Wojciechowicz Meyniun'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 4. — Warszawa, 2015. S. 69.</ref>; * Маймут (адзначалася старажытнае германскае імя Meynmod<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meynmodeshusen#v=snippet&q=Meynmodeshusen&f=false S. 1079].</ref>): Маймутовічы (Majmutowicz) — літоўскі шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 232.</ref>}}. == Носьбіты == * Юры Рымкевіч Мейневіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1586 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 42].</ref> * Валянтын Рымкевіч Мейневіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1589 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 61.</ref> * Дарота Мацееўна Юшкевіч Юр’ева Мейновіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1598 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 309.</ref> * Антон Майніч — удзельнік [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Беліца|Беліцы]]<ref>[https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital22334345/ Майнич Антон Алексеевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Аляксей Мейн (1924—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Гомель|Гомля]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260816151903/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp19456057/ Мейн Алексей Тихонович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Міхал Мейна (1926—?) — беларус з ваколіцаў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], вывезены ў Нямеччыну ў [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]]<ref>[https://prokuratura.gov.by/ru/activity/rassledovanie-ugolovnogo-dela-o-genotside/iz-materialov-ugolovnogo-dela/akty-chrezvychaynoy-gosudarstvennoy-komissii/ НАРБ 1569-1-90-46], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> == Глядзіце таксама == * [[Дэйна]] * [[Рэйнь]] * [[Эйна]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай маган}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] g9m9mk09tny00kcs8t6lfjm1fy8zsla 0 270991 2686661 2685093 2026-08-25T05:14:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686661 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рык |лацінка = Ryk |арыгінал = Rick |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рэйх |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рыхіла (імя)|Рыкель]], [[Рыбалт]], [[Рыгала]], [[Рыконт]], [[Рыхлік]], [[Рыгмонт]] <br> [[Адрык]], [[Болтрык]], [[Будрых]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Гаўдэрых|Галтрык]], [[Гадарых|Гедрык]], [[Генрых|Генрык]] / [[Індрых]], [[Гендырых (імя)|Гендрык]], [[Дывірыкс]], [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]], [[Медрык]], [[Мендрык]], [[Мундэрых (імя)|Мондрык]], [[Сьвідрык]], [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла]], [[Тэўдырых|Тыдрых]], [[Шандрык]], [[Эрык]], [[Эйдрыг]], [[Эндрык]] }} '''Рык''' (''Рэйх'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рых або Рыка, пазьней Рык або Райхэ (Rih, Rico, Rick, Reiche) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rih%2C+Rico%2C+Rick#v=snippet&q=Rih%2C%20Rico%2C%20Rick&f=false S. 1256].</ref>. Іменная аснова -рых- (-рык-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Рыхіла (імя)|Рыкель]], [[Рыбалт]], [[Рыгала |Рыгала (Рыкайла)]], [[Рыконт]], [[Рыхлік]], [[Адрык]], [[Болтрык]], [[Будрых|Будрых (Будрык)]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Гаўдэрых|Галтрык]], [[Гадарых|Гедрык]], [[Генрых|Генрык]], [[Гендырых (імя)|Гендрык]], [[Індрых|Індрых (Індрык)]], [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]], [[Медрык]], [[Мендрык]], [[Мундэрых (імя)|Мондрык]], [[Сьвідрык]], [[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык)]], [[Шандрык]], [[Эрык|Эрык (Эйрых, Ірык, Арык)]], [[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]], [[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык)]]. Адзначаліся германскія імёны Richilo (Rikila, Richela), Ribald, Ricgela, Rihcund, Richlich, Odric, Boldericus, Buddrich (Budrick), Butariks (Buttericus, Botric), Gautrik, Gedrich (Gadric), Henric, Gendricus (Gendrich), Hindrich (Heinrich), Condricus, Mederic, Mendrick, Mondericus, Swidericus, Thidrich (Ditricus), Sandrih, Erich (Eurich, Erik, Yric, Orikus), Eidrich (Heitrig, Heidericus), Entrich (Endrichs, Andrich, Andricus). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rychel (Rychyl), Rychelin (Rychylin), Ryksa<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 509.</ref>, Rychart (Rykard), Richmudis (Richmodis), Rychałt (Rywałt), Rychwin (Rekwin, Rywin), Anricus, Bałdrzych (Bałdrzyk), Bedrzych (Biedrzyk), Dzidrzych (Dzietrzych, Dzitrzych, Diterich, Dzietrzyk, Dzitrzyk), Genderyk, Henryk (Hainrich, Heinrich, Hinricus, Inricus, Indricus), Hejdricus, Isinrich, Uldrzych (Ulrych), Wilrich, Winrych<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 207.</ref>. У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Řik<ref>Svoboda J. Bemerkungen über alttschechische Personennamen deutscher Herkunft // Onomastica Slavogermanica. III. — Berlin, 1967. S. 37.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Rexa'' (каля 1386 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Rexa#v=snippet&q=Rexa&f=false S. 82].</ref>, ''Gederiks / Gederich / Gedriks''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gadaricus (Gadirix, Gaderich)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gadaricus+Gadirix%2C+Gaderich#v=snippet&q=Gadaricus%20Gadirix%2C%20Gaderich&f=false S. 563—563].</ref>}} (1296 і 1358 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gederiks+Gederich+Gedriks#v=snippet&q=Gederiks%20Gederich%20Gedriks&f=false S. 30].</ref>, ''Genderik''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Genderich<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Genderich#v=snippet&q=Genderich&f=false S. 595].</ref>}} (1361 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Genderik#v=snippet&q=Genderik&f=false S. 204].</ref>, ''Sawarycke / Sauricke''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Savaricus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>}} (1315 і 1365 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 710].</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 91].</ref>, ''Thideric''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Thiederic<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Thiederic#v=snippet&q=Thiederic&f=false S. 1447].</ref>}} (1361 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Thideric#v=snippet&q=Thideric&f=false S. 105].</ref>. У 1650 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Constantinus Riccius, Gedanensis Prussus'', у 1655 годзе — ''Johannes Ricker{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Ricker<ref name="Fo-1900-1262">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricker+Riker#v=snippet&q=Ricker%20Riker&f=false S. 1262].</ref>}}, Regiomontaus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Ricker#v=snippet&q=Ricker&f=false S. 518, 547].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''оу Рыка'' (XII ст.)<ref name="Zalizniak-2004-331">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 331, 793.</ref>; ''село Везокъ… Василь Рыковичъ, Олехно брат его… село [[Рудабелка|Рудые Белки]]… Максимъ Рыксовичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XwgyAQAAIAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 630, 642].</ref>; ''Owdziey Rykowicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rykowicz#v=snippet&q=Rykowicz&f=false С. 158].</ref>; ''село Лебедево… Прокопъ Риковичъ… Матей Риковичъ… Тинко Риковичъ… Левко Риковичъ'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 241].</ref>; ''Пилипа Гордея Риковича… Пилипу Риковичу''<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 116.</ref>, ''Мартин Рикович''<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 514.</ref>, ''а Митка Риковича'' <ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 544.</ref> (1578—1580 гады); ''Marko Rykiewicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Rykiewicz#v=snippet&q=Rykiewicz&f=false С. 98].</ref>; ''pater Andraeas Ericus Ryk, pater conventus [[Гелваны|Giełvanensis]]'' (11 верасьня 1766 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 165.</ref>; ''Trojan Ryk, Jan Ryk'' (16 лістапада 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 382.</ref>{{Заўвага|Таксама * Рэбэрт, Рэбарт (адзначалася старажытнае германскае імя Ribert<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ribert#v=snippet&q=Ribert&f=false S. 1259].</ref>): ''Ignatius Rebert… Joseph Rebert'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 135, 142.</ref>, ''Józef Rebert'' (1661 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rebert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Różana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Theodoris Rebart'' (1697 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/obce/kryniczyn/Kryniczyn_1697-1703_rej_chrztow.pdf Kryniczyn lata 1697—1703 rejestr chrztów kościelnych]</ref>; * Рыгвальд (адзначалася старажытнае германскае імя Rigwald<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rigwald#v=snippet&q=Rigwald&f=false S. 1270].</ref>): у актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася мясцовасьць Рыгвальдзішкі (''Ригвольдишки''), зьвязаная з фальваркам Вульфішкі (''Вульфишки'') у [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 176.</ref>; * Рыгаўд (адзначалася старажытнае германскае імя Rigald<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rigald#v=snippet&q=Rigald&f=false S. 1269].</ref>, пазьнейшае Rigaut<ref>Morlet M.-T. Étude d’anthroponymie picarde. Les noms de personne en Haute Picardie aux XIIIe, XIVe, XVe siècles. — Amiens, 1967. P. 102.</ref>, Rigaud<ref>Dauzat A. Les noms de famille de France: traité d'anthroponymie française. — Paris, 1945. [https://www.google.by/books/edition/Les_noms_de_famille_de_France/RCcfAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+Ric-+WALD-+%22+,+Rigaud&dq=%22+Ric-+WALD-+%22+,+Rigaud&printsec=frontcover P. 84].</ref>): ''Teofila Rygaud'' (1921 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Rygaud&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Przyjaźń], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рыкер (адзначалася старажытнае германскае імя Ricker<ref name="Fo-1900-1262"/>): ''Andrzej Rykier'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rykier&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Osowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рыгерт (адзначалася старажытнае германскае імя Rikgerd<ref name="Fo-1900-1262"/>): Франц Рыгерт — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 39.</ref>; * Рыкман (адзначалася старажытнае германскае імя Ricman<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricman+Rigman#v=snippet&q=Ricman%20Rigman&f=false S. 1267].</ref>): Рыкманы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>, на 1906 год існаваў [[фальварак]] Рыкманы ў Люцынскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 246.</ref>}}. == Носьбіты == * Рык — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-331"/> * Павал Рэйховіч (''Paweł Rejchowicz'') — віленскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1658 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 232.</ref> * Ядвіга і Міхал Рыкі — уладальнікі зямлі ў [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 356.</ref> * Сямён Рык — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Магілёў|Магілёва]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 55 Могилевских Губ. Ведомостей от 14 июля 1907 года. С. 7.</ref> * Антон Рык — каталік з [[Аўгустоўскі павет (Сувалкаўская губэрня)|Аўгустоўскага павету]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №166 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004923699?page=84 С. 2644].</ref> * Марфа Рык (1906—?) — [[беларусы|беларуска]] з ваколіцаў [[Талачын]]а, якая [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпела ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Сьцяпан Рыковіч (1913—?) — беларус з ваколіцаў [[Асіпавічы|Асіпавічаў]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1991264956/ Рыкович Степан Михаилович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рыкі (Ryk) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 742.</ref>. Рыкевіч (Rykiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існавала сяло Рыкішкі (''Рикишки'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=p9sGAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 271].</ref>. На 1889—1905 гады вёска, маёнтак і хутар Рыкавічы існавалі ў Кобрынскім павеце Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/93 S. 93].</ref><ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/565 S. 565].</ref><ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 106.</ref>. На 1904 год існавала вёска Рыкаўшчына (Рыкоўшчына) у Красьнянскім павеце, а таксама вёска Рэксава і вёска і сядзіба Рыкаўшчына (Рыкоўшчына) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 260, 308, 328.</ref>. Вёскі з назвай [[Рыкі]] існуюць на гістарычных [[Аршанскі павет|Аршаншчыне]] і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыне]]. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Рыхаў]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай рых}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ivi0r0e6dqee75k3wnum16cktmu36pl 0 271759 2686680 2685065 2026-08-25T06:36:53Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686680 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сармонт |лацінка = Sarmont |арыгінал = Sarmund |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сар|Saro]] + [[Мунд|Mund]] |варыянт = Шармонт, Жармонт, Жэрмунт, Шармант |вытворныя = [[Сысымунд|Сырмонт]] |зьвязаныя = }} '''Сармонт''' (''Шармонт'', ''Жармонт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Са́рмант''' (''Ша́рмант'', ''Жэ́рмунт''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сарамунд, Сармунд або Сермунд (Saramund, Sarmund<ref>Verdeutschungsbücher des Allgemeinen deutschen sprachvereins. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J5oOAQAAMAAJ&q=Sarmund+57+#v=snippet&q=Sarmund%2057&f=false S. 54].</ref>, *Sermundus<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Saramund#v=snippet&q=Saramund&f=false S. 1134, 1300].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сар|-сар- (-сер-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сарвід]], [[Саргоўд]], [[Сарман]]; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref name="Dajlida-2019-18">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref name="Dajlida-2019-18"/>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Sermantowitz<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SERMANTOWITZ&ofb=memelland&modus=&lang=de SERMANTOWITZ], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Dawid Sarmontowicz'' (1 ліпеня 1680 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 307.</ref>; ''Aleksander Szarmant… Dawid Szarmont'' (2 сакавіка 1758 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Szarmant#v=snippet&q=Szarmant&f=false С. 39—40].</ref>; ''[[Готліб|Godlib]] Żermunt'' (1783 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=%C5%BBermunt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Różana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''p. Kazimierz Szarmont, woyt'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Szarmont#v=snippet&q=Szarmont&f=false С. 522].</ref>. == Носьбіты == * Казімер Сармант (1900—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Лагойск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1900) Сармант Казімір Адамавіч (1900)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Ёсіф Сармант (1920—?) — беларус з ваколіцаў Лагойску<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1996395357/ Сармант Иосиф Адамович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> У XVI ст. існавала «ніва» Жарманцішка ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%88%D0%BA%D1%8F#v=snippet&q=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%88%D0%BA%D1%8F&f=false С. 112].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сар]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сар}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fd942xigette4hqueti3efxewlbxivd 0 271782 2686634 2684683 2026-08-24T20:55:30Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686634 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Нед |лацінка = Nied |арыгінал = Nid |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Нет, Ніт, Неда, Нідзь, Нець |вытворныя = |зьвязаныя = [[Ніціла]], [[Нігайла]], [[Нітар]], [[Нітарт]], [[Нетымер]] <br> [[Гінет]] }} '''Нед''' (''Неда'', ''Нідзь''), '''Нет''' (''Нець''), '''Ніт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Ніта, Нід або Ніт (Nito, Nid, Nieth) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Nid%2C+Nito%2C+Nied%2C+Nieth#v=snippet&q=Nid%2C%20Nito%2C%20Nied%2C%20Nieth&f=false S. 1157].</ref>. Іменная аснова -нед- (-нет-, -ніт-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] neiþa 'злосьць, варожасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Ніціла]], [[Нігайла|Нігайла (Нігал)]], [[Нітар]], [[Нітарт]], [[Нетымер]], [[Гінет]]. Адзначаліся германскія імёны Nitilo, Negele (Niegel), Nieter (Nither), Nitart, Nitimerus, Genet. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Netar, Nitart (Nitert, Nietart<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 420.</ref>)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179, 182.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Nyde'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Nyde#v=snippet&q=Nyde&f=false S. 687].</ref>, ''Nydecke'' (1396 год), ''Nygayl''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Niegel<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=Niegel#v=snippet&q=Niegel&f=false S. 65].</ref>}} (1400 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Nygayl+1400#v=snippet&q=Nygayl%201400&f=false S. 71].</ref>. У 1637 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Michaël Nidricius{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Nidrih<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Nidrih#v=snippet&q=%40Nidrih&f=false S. 1159].</ref>, Nidrick<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 250.</ref>}}, Marieburgensis Prussus'', у 1640 годзе — ''Jacobus Nidricius, Mariaeburgensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Nidricius#v=snippet&q=Nidricius&f=false S. 381, 415].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Олехну Нетевичю чотыри чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 33.</ref>, ''Нетеви 20 чоловека''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 51.</ref> (1440—1492 гады); ''Олехну Нетевичу жеребъца… в тивуна [[Неманойці|немоноитского]] и [[Аліта|олитъского]] у Олехна Нетевича'' (27 сакавіка 1486 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 38—39.</ref>; ''боярин наш Ивашко Нетевич'' (2 лістапада 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 186.</ref>; ''пустовъщины… а Нетеву'' (12 кастрычніка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 327.</ref>; ''конюхов наших [[Астрына|остринских]]… Тараса Храпочевич, а брата его Нидя'' (11 красавіка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 144.</ref>; ''люди… Римъка Нетевича'' (19 красавіка 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 148.</ref>; ''людеи… [[Ятаўт|Ятовъта]] а [[Вештарт|Вешъторъта]] Нетовичовъ'' (8 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 177.</ref>; ''Михалъко а [[Кандрат|Конъдратъ]] Нитовичи, Микита а Сенецъ Нитовичи, которыи жъ светъки вси сумежники тое земли'' (17 красавіка 1532 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 113.</ref>; ''Elżbieta Net'' (1744 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8263&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1250&rpp2=50 Birże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''zaścianek Paszkiszki… Andrzey Nied'' (23 жніўня 1777 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Nied#v=snippet&q=Nied&f=false С. 317].</ref>; ''Tomasz Nit'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Nit&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Oszmiana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Нець і Алехна Нецевіч — [[Ліцьвіны|літоўскія баяры]], якія атрымалі наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Парфіры Няцевіч — жыхар ваколіцаў [[Красны|Краснага]] на 1906 год<ref>Особое приложение к № 47 Смоленских Губернских Ведомостей, 1906. С. 1.</ref> * Іван Неда (1926—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ігумен]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1983569594/ Неда Иван Демидович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Неці (Nieć) — прыгонныя зь вёскі [[Калолішкі|Калолішкаў]] (каля [[Камаі|Камаяў]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 82.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай нед}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] f5p4p4yy69j8vtzkeuemfxp2he4x0um 10 272281 2686669 2686503 2026-08-25T06:30:18Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686669 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.laliga.com/en-GB/laliga-easports/standing Ля Ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 25 жніўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SEV, ALA, ATM, BAR, ESP, RMA, BET, GET, VIL, DEP, VAL, OSA, CEL, RAC, RAY, MAL, LEV, ELC, RSO, ATH <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SEV=2 | нічыі_SEV=0 |паразы_SEV=0 |мз_SEV=5 |мп_SEV=2 |перамогі_ALA=1 | нічыі_ALA=1 |паразы_ALA=0 |мз_ALA=4 |мп_ALA=1 |перамогі_ATM=1 | нічыі_ATM=1 |паразы_ATM=0 |мз_ATM=4 |мп_ATM=2 |перамогі_BAR=1 | нічыі_BAR=0 |паразы_BAR=0 |мз_BAR=5 |мп_BAR=0 |перамогі_ESP=1 | нічыі_ESP=0 |паразы_ESP=1 |мз_ESP=4 |мп_ESP=2 |перамогі_RMA=1 | нічыі_RMA=0 |паразы_RMA=0 |мз_RMA=2 |мп_RMA=1 |перамогі_BET=1 | нічыі_BET=0 |паразы_BET=0 |мз_BET=1 |мп_BET=0 |перамогі_GET=1 | нічыі_GET=0 |паразы_GET=1 |мз_GET=1 |мп_GET=3 |перамогі_VIL=0 | нічыі_VIL=2 |паразы_VIL=0 |мз_VIL=4 |мп_VIL=4 |перамогі_DEP=0 | нічыі_DEP=2 |паразы_DEP=0 |мз_DEP=2 |мп_DEP=2 |перамогі_VAL=0 | нічыі_VAL=1 |паразы_VAL=0 |мз_VAL=0 |мп_VAL=0 |перамогі_OSA=0 | нічыі_OSA=1 |паразы_OSA=0 |мз_OSA=0 |мп_OSA=0 |перамогі_CEL=0 | нічыі_CEL=1 |паразы_CEL=0 |мз_CEL=0 |мп_CEL=0 |перамогі_RAC=0 | нічыі_RAC=1 |паразы_RAC=1 |мз_RAC=2 |мп_RAC=3 |перамогі_RAY=0 | нічыі_RAY=1 |паразы_RAY=1 |мз_RAY=2 |мп_RAY=3 |перамогі_MAL=0 | нічыі_MAL=1 |паразы_MAL=1 |мз_MAL=1 |мп_MAL=3 |перамогі_LEV=0 | нічыі_LEV=1 |паразы_LEV=1 |мз_LEV=0 |мп_LEV=3 |перамогі_ELC=0 | нічыі_ELC=1 |паразы_ELC=1 |мз_ELC=1 |мп_ELC=6 |перамогі_RSO=0 | нічыі_RSO=0 |паразы_RSO=1 |мз_RSO=0 |мп_RSO=1 |перамогі_ATH=0 | нічыі_ATH=0 |паразы_ATH=1 |мз_ATH=1 |мп_ATH=3 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]] |назва_ATH=[[Атлетык Більбао]] |назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]] |назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]] |назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня]] |назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]] |назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]] |назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]] |назва_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]] |назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]] |назва_RAC=[[Расінг Сантандэр]] |назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]] |назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]] |назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]] |назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CLLS |вынік4=CLLS |вынік5=ELLS |вынік6=ECLPO |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Пункты сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэгунду }}</onlyinclude> kvh9ey3obb6m43x8fq8y1xsxhz724bz 10 272286 2686674 2686514 2026-08-25T06:30:23Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686674 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.laliga.com/en-ES/laliga-easports/results Ля Ліга] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ALA,OSA,ATH,ATM,BAR,BET,VAL,VIL,DEP,LEV,MAL,RAY,RAC,RMA,RSO,SEV,CEL,GET,ELC,ESP |скарачэньне_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Аля]] |скарачэньне_ATH=[[Атлетык Більбао|АтБ]] |скарачэньне_ATM=[[Атлетыка Мадрыд|АтМ]] |скарачэньне_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэт]] |скарачэньне_CEL=[[Сэльта Віга|Сэл]] |скарачэньне_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэп]] |скарачэньне_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эль]] |скарачэньне_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эсп]] |скарачэньне_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэт]] |скарачэньне_LEV=[[Левантэ Валенсія|Лев]] |скарачэньне_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_OSA=[[Асасуна Памплёна|Аса]] |скарачэньне_RAC=[[Расінг Сантандэр|Рас]] |скарачэньне_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё]] |скарачэньне_RMA=[[Рэал Мадрыд|РМд]] |скарачэньне_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|РС]] |скарачэньне_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэв]] |скарачэньне_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Вал]] |скарачэньне_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Віл]] |назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]] |назва_ATH=[[Атлетык Більбао]] |назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]] |назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]] |назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэпартыва]] |назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]] |назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]] |назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]] |назва_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]] |назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]] |назва_RAC=[[Расінг Сантандэр]] |назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]] |назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]] |назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]] |назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 |матч_ALA_ATH= |матч_ALA_ATM= |матч_ALA_BAR= |матч_ALA_BET= |матч_ALA_CEL= |матч_ALA_DEP= |матч_ALA_ELC= |матч_ALA_ESP= |матч_ALA_GET=3:0 |матч_ALA_LEV= |матч_ALA_MAL= |матч_ALA_OSA= |матч_ALA_RAC= |матч_ALA_RAY= |матч_ALA_RMA= |матч_ALA_RSO= |матч_ALA_SEV= |матч_ALA_VAL= |матч_ALA_VIL= |матч_ATH_ALA= |матч_ATH_ATM= |матч_ATH_BAR= |матч_ATH_BET= |матч_ATH_CEL= |матч_ATH_DEP= |матч_ATH_ELC= |матч_ATH_ESP= |матч_ATH_GET= |матч_ATH_LEV= |матч_ATH_MAL= |матч_ATH_OSA= |матч_ATH_RAC= |матч_ATH_RAY= |матч_ATH_RMA= |матч_ATH_RSO= |матч_ATH_SEV=1:3 |матч_ATH_VAL= |матч_ATH_VIL= |матч_ATM_ALA= |матч_ATM_ATH= |матч_ATM_BAR= |матч_ATM_BET= |матч_ATM_CEL= |матч_ATM_DEP= |матч_ATM_ELC= |матч_ATM_ESP= |матч_ATM_GET= |матч_ATM_LEV= |матч_ATM_MAL=2:0 |матч_ATM_OSA= |матч_ATM_RAC= |матч_ATM_RAY= |матч_ATM_RMA= |матч_ATM_RSO= |матч_ATM_SEV= |матч_ATM_VAL= |матч_ATM_VIL=2:2 |матч_BAR_ALA= |матч_BAR_ATH= |матч_BAR_ATM= |матч_BAR_BET= |матч_BAR_CEL= |матч_BAR_DEP= |матч_BAR_ELC= |матч_BAR_ESP= |матч_BAR_GET= |матч_BAR_LEV= |матч_BAR_MAL= |матч_BAR_OSA= |матч_BAR_RAC= |матч_BAR_RAY= |матч_BAR_RMA= |матч_BAR_RSO= |матч_BAR_SEV= |матч_BAR_VAL= |матч_BAR_VIL= |матч_BET_ALA= |матч_BET_ATH= |матч_BET_ATM= |матч_BET_BAR= |матч_BET_CEL= |матч_BET_DEP= |матч_BET_ELC= |матч_BET_ESP= |матч_BET_GET= |матч_BET_LEV= |матч_BET_MAL= |матч_BET_OSA= |матч_BET_RAC= |матч_BET_RAY= |матч_BET_RMA= |матч_BET_RSO=1:0 |матч_BET_SEV= |матч_BET_VAL= |матч_BET_VIL= |матч_CEL_ALA= |матч_CEL_ATH= |матч_CEL_ATM= |матч_CEL_BAR= |матч_CEL_BET= |матч_CEL_DEP= |матч_CEL_ELC= |матч_CEL_ESP= |матч_CEL_GET= |матч_CEL_LEV= |матч_CEL_MAL= |матч_CEL_OSA= |матч_CEL_RAC= |матч_CEL_RAY= |матч_CEL_RMA= |матч_CEL_RSO= |матч_CEL_SEV= |матч_CEL_VAL= |матч_CEL_VIL= |матч_DEP_ALA= |матч_DEP_ATH= |матч_DEP_ATM= |матч_DEP_BAR= |матч_DEP_BET= |матч_DEP_CEL= |матч_DEP_ELC=1:1 |матч_DEP_ESP= |матч_DEP_GET= |матч_DEP_LEV= |матч_DEP_MAL= |матч_DEP_OSA= |матч_DEP_RAC= |матч_DEP_RAY= |матч_DEP_RMA= |матч_DEP_RSO= |матч_DEP_SEV= |матч_DEP_VAL= |матч_DEP_VIL= |матч_ELC_ALA= |матч_ELC_ATH= |матч_ELC_ATM= |матч_ELC_BAR=0:5 |матч_ELC_BET= |матч_ELC_CEL= |матч_ELC_DEP= |матч_ELC_ESP= |матч_ELC_GET= |матч_ELC_LEV= |матч_ELC_MAL= |матч_ELC_OSA= |матч_ELC_RAC= |матч_ELC_RAY= |матч_ELC_RMA= |матч_ELC_RSO= |матч_ELC_SEV= |матч_ELC_VAL= |матч_ELC_VIL= |матч_ESP_ALA= |матч_ESP_ATH= |матч_ESP_ATM= |матч_ESP_BAR= |матч_ESP_BET= |матч_ESP_CEL= |матч_ESP_DEP= |матч_ESP_ELC= |матч_ESP_GET= |матч_ESP_LEV=3:0 |матч_ESP_MAL= |матч_ESP_OSA= |матч_ESP_RAC= |матч_ESP_RAY= |матч_ESP_RMA=1:2 |матч_ESP_RSO= |матч_ESP_SEV= |матч_ESP_VAL= |матч_ESP_VIL= |матч_GET_ALA= |матч_GET_ATH= |матч_GET_ATM= |матч_GET_BAR= |матч_GET_BET= |матч_GET_CEL= |матч_GET_DEP= |матч_GET_ELC= |матч_GET_ESP= |матч_GET_LEV= |матч_GET_MAL= |матч_GET_OSA= |матч_GET_RAC=1:0 |матч_GET_RAY= |матч_GET_RMA= |матч_GET_RSO= |матч_GET_SEV= |матч_GET_VAL= |матч_GET_VIL= |матч_LEV_ALA= |матч_LEV_ATH= |матч_LEV_ATM= |матч_LEV_BAR= |матч_LEV_BET= |матч_LEV_CEL= |матч_LEV_DEP= |матч_LEV_ELC= |матч_LEV_ESP= |матч_LEV_GET= |матч_LEV_MAL= |матч_LEV_OSA= |матч_LEV_RAC= |матч_LEV_RAY= |матч_LEV_RMA= |матч_LEV_RSO= |матч_LEV_SEV= |матч_LEV_VAL= |матч_LEV_VIL= |матч_MAL_ALA= |матч_MAL_ATH= |матч_MAL_ATM= |матч_MAL_BAR= |матч_MAL_BET= |матч_MAL_CEL= |матч_MAL_DEP=1:1 |матч_MAL_ELC= |матч_MAL_ESP= |матч_MAL_GET= |матч_MAL_LEV= |матч_MAL_OSA= |матч_MAL_RAC= |матч_MAL_RAY= |матч_MAL_RMA= |матч_MAL_RSO= |матч_MAL_SEV= |матч_MAL_VAL= |матч_MAL_VIL= |матч_OSA_ALA= |матч_OSA_ATH= |матч_OSA_ATM= |матч_OSA_BAR= |матч_OSA_BET= |матч_OSA_CEL= |матч_OSA_DEP= |матч_OSA_ELC= |матч_OSA_ESP= |матч_OSA_GET= |матч_OSA_LEV=0:0 |матч_OSA_MAL= |матч_OSA_RAC= |матч_OSA_RAY= |матч_OSA_RMA= |матч_OSA_RSO= |матч_OSA_SEV= |матч_OSA_VAL= |матч_OSA_VIL= |матч_RAC_ALA= |матч_RAC_ATH= |матч_RAC_ATM= |матч_RAC_BAR= |матч_RAC_BET= |матч_RAC_CEL= |матч_RAC_DEP= |матч_RAC_ELC= |матч_RAC_ESP= |матч_RAC_GET= |матч_RAC_LEV= |матч_RAC_MAL= |матч_RAC_OSA= |матч_RAC_RAY= |матч_RAC_RMA= |матч_RAC_RSO= |матч_RAC_SEV= |матч_RAC_VAL= |матч_RAC_VIL=2:2 |матч_RAY_ALA=1:1 |матч_RAY_ATH= |матч_RAY_ATM= |матч_RAY_BAR= |матч_RAY_BET= |матч_RAY_CEL= |матч_RAY_DEP= |матч_RAY_ELC= |матч_RAY_ESP= |матч_RAY_GET= |матч_RAY_LEV= |матч_RAY_MAL= |матч_RAY_OSA= |матч_RAY_RAC= |матч_RAY_RMA= |матч_RAY_RSO= |матч_RAY_SEV= |матч_RAY_VAL= |матч_RAY_VIL= |матч_RMA_ALA= |матч_RMA_ATH= |матч_RMA_ATM= |матч_RMA_BAR= |матч_RMA_BET= |матч_RMA_CEL= |матч_RMA_DEP= |матч_RMA_ELC= |матч_RMA_ESP= |матч_RMA_GET= |матч_RMA_LEV= |матч_RMA_MAL= |матч_RMA_OSA= |матч_RMA_RAC= |матч_RMA_RAY= |матч_RMA_RSO= |матч_RMA_SEV= |матч_RMA_VAL= |матч_RMA_VIL= |матч_RSO_ALA= |матч_RSO_ATH= |матч_RSO_ATM= |матч_RSO_BAR= |матч_RSO_BET= |матч_RSO_CEL= |матч_RSO_DEP= |матч_RSO_ELC= |матч_RSO_ESP= |матч_RSO_GET= |матч_RSO_LEV= |матч_RSO_MAL= |матч_RSO_OSA= |матч_RSO_RAC= |матч_RSO_RAY= |матч_RSO_RMA= |матч_RSO_SEV= |матч_RSO_VAL= |матч_RSO_VIL= |матч_SEV_ALA= |матч_SEV_ATH= |матч_SEV_ATM= |матч_SEV_BAR= |матч_SEV_BET= |матч_SEV_CEL= |матч_SEV_DEP= |матч_SEV_ELC= |матч_SEV_ESP= |матч_SEV_GET= |матч_SEV_LEV= |матч_SEV_MAL= |матч_SEV_OSA= |матч_SEV_RAC= |матч_SEV_RAY=2:1 |матч_SEV_RMA= |матч_SEV_RSO= |матч_SEV_VAL= |матч_SEV_VIL= |матч_VAL_ALA= |матч_VAL_ATH= |матч_VAL_ATM= |матч_VAL_BAR= |матч_VAL_BET= |матч_VAL_CEL=0:0 |матч_VAL_DEP= |матч_VAL_ELC= |матч_VAL_ESP= |матч_VAL_GET= |матч_VAL_LEV= |матч_VAL_MAL= |матч_VAL_OSA= |матч_VAL_RAC= |матч_VAL_RAY= |матч_VAL_RMA= |матч_VAL_RSO= |матч_VAL_SEV= |матч_VAL_VIL= |матч_VIL_ALA= |матч_VIL_ATH= |матч_VIL_ATM= |матч_VIL_BAR= |матч_VIL_BET= |матч_VIL_CEL= |матч_VIL_DEP= |матч_VIL_ELC= |матч_VIL_ESP= |матч_VIL_GET= |матч_VIL_LEV= |матч_VIL_MAL= |матч_VIL_OSA= |матч_VIL_RAC= |матч_VIL_RAY= |матч_VIL_RMA= |матч_VIL_RSO= |матч_VIL_SEV= |матч_VIL_VAL= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 75dmf2d8pekjgtswh10tlz3cwoe2w9w 0 274109 2686663 2684917 2026-08-25T05:22:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686663 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рынкун |лацінка = Rynkun |арыгінал = Ringun |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рынк|Ringo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рынкун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рынгун або Рынкон (Ringun, Rinconi<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 202, 252.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ringun#v=snippet&q=Ringun&f=false S. 877].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рынк|рынг- (рынк-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рынгель]], [[Рынгольд (імя)|Рынгольд]]; германскія імёны Ringel, Ringold) паходзіць ад германскага hring 'кольца'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stefan Rynkun'' (1785 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 174.</ref>. == Носьбіты == * Антон Рынкун (1922—?) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Лошніца|Лошніцы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260818051143/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie72504732/ Рынкун Антон Иосифович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рынкуны (Rynkun) — прыгонныя зь вёсак [[Палюлішкі|Палюлішкаў]], [[Банішкі|Банішкаў]] і [[Ківішкі|Ківішкаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 631, 731.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -ун}} {{Імёны з асновай рынг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0llrpq05cyhmco9mb66a3n2gk5w2ftj 0 274159 2686655 2684822 2026-08-25T04:37:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686655 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рувіль |лацінка = Ruvil |арыгінал = Rowilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = |варыянт = Ровіл |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рувіль''', '''Ровіл''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Равіла (Rowilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1283">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rowilo+Rouisind#v=snippet&q=Rowilo%20Rouisind&f=false S. 1283].</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Rouisind (Roui-[[Жында|sind]])<ref name="Fo-1900-1283"/>. == Носьбіты == * Міхал Ровіл (1923—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Барысаў|Барысава]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260819003748/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1997037946/ Ровил Михаил Трофимович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рувілі (Ruwil) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 171.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Германскія імёны на -іла}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] igacqgciumc4ibq05b8jgcjvoywr1jw 0 274459 2686562 2684477 2026-08-24T15:58:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686562 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Межґел |лацінка = Miežgieł / Miežhieł |арыгінал = Mesgilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mess]] + [[Гіль (імя)|Gill]] |варыянт = Мезгіль, Мізгіль, Мазгіль, Мезгель, Мазгел, Масгал, Мазгаль, Мазгайла, Мізгель, Мізгайла, Машкала, Мызгала |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Межгел''' (''Мезгіль'', ''Мізгіль'', ''Мезгель''), '''Мазгіль''' (''Мазгел'', ''Масгал'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Месгіла або Мезгіла (Mesgilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meskilinfeld#v=snippet&q=Meskilinfeld&f=false S. 1108].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэйка (імя)|Мажэйка]], [[Мазан]], [[Мажэла]]; германскія імёны Mazecha, Massana, Mazela) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'), а аснова [[Гіль (імя)|-гіл- (-кіл-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гілін]], [[Гілімонт]], [[Таўцігіл]]; германскія імёны Gillin, Gilmondus, Theudigilius) паходзіць ад германскага Gisala, Gisila 'патомак, нашчадак'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>. У Польшчы ў 1633 годзе адзначалася прозьвішча Mazgała<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 434.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Сунігайла|Sungalonis]] et Mosgalonis fratrum germanorum'' (14 лютага 1415 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 93.</ref>; ''Олехно Мызкголович… Мартин Мызкгаловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Воитех Мозкгалевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 147.</ref>, ''Мизъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref> (1528 год); ''боярин нашъ [[Амсьціслаў|мстиславскии]] Олехно Мызкгайло'' (5 сакавіка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 298.</ref>; ''Jewa Mazgelowna'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''Anna Mazgiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Mazgielewicz'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Maszkało'' (1807 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Maszka%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Mazgalewicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgalewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Apolonia Miezgielewicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miezgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Mozgiel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mozgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szejbakpol], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Mizgiel'' (1890 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mizgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adolf Mazgel'' (1945 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Войцех Мазгалевіч — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мізгайла — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ільля Мізгайла — праваслаўны шляхціч з ваколіцаў [[Магілёў|Магілёва]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 55 Могилевских Губ. Ведомостей от 14 июля 1907 года. С. 6.</ref> * Міхал Мізгайла — праваслаўны жыхар ваколіцаў [[Гомель|Гомля]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 58 Могилевских Губ. Ведомостей от 25 июля 1907 года. С. 39.</ref> * Фама і Фёдар Мізгайлы — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Чэрыкаў|Чэрыкава]], якія ўпамінаюцца ў 1907 годзе<ref>Прибавление к № 53 Могилевских Губ. Ведомостей от 7 июля 1907 года. С. 4.</ref> * Іван Мізгілевіч — удзельнік [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]] на 1926 год<ref>[https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21884809/ Мизгилевич Иван Осипович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Аляксей Мазгайла (1892—?) — беларус з ваколіцаў Амсьціслава, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 29.</ref> * Міхал Мазгель (Мозгель; 1923—?) — беларус з [[Крэва]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260815212335/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46097036/ Мозгель Михаил Антонович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Франц Мезгілевіч (1927—?) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Медзел]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero82801418/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3Dc67886ec89a67e48a4f0bc5985d759eeb3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v3%26place_birth_ids%3D40834%26division_ids%3D%26division_rod_ids%3D%26rank_group_ids%3D%26collection%3D%26award_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1%26place_birth%3D%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A1%D0%A1%D0%A0%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%26place_birth_parent_names%3D%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F& Мезгилевич Франц Иванович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Мазгілевічы (Mazgilewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Багацькі|Багацькаў]] (каля [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.</ref>. Межгелы (Mieżgiełł) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 352.</ref>. Мізгайлы (Mizgayłło) гербу [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 294.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Маж]] * [[Гіль (імя)|Гіла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маз}} {{Імёны з асновай гіл}} {{Германскія імёны на -іла}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] idy1u8m0w37ykfgmb3sp5hz1619g489 0 274497 2686611 2684677 2026-08-24T20:09:55Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686611 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Нань |лацінка = Nań |арыгінал = Nann |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = [[Наніка]], [[Нанарт]] }} '''Нань''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Нан, Нана або Нена (Nannus, Nanno, Nenna) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Nannus%2C+Nanno%2C+Nenna#v=snippet&q=Nannus%2C%20Nanno%2C%20Nenna&f=false S. 1147—1148].</ref>. Іменная аснова нан- (нен-) паходзіць ад германскіх дзіцячых імёнаў або як скарот асновы -нанд- (-нант-) ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] (ana)nanthjan 'набрацца сьмеласьці, адважыцца'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 171.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Наніка]], [[Нанарт|Нанарт (Нангарт, Ненарт)]]. Адзначаліся германскія імёны Nannicha, Nanhart (Nennert). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Nenerus<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 182.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Наневіч (Naniewicz, Noniewicz)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 231, 237.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines in Jelna… [[Аліхвер|Olechir]] Hryn Naniewicz'' (11 траўня 1520 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 83.</ref>; ''Романъ Ноневичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 87.</ref>, ''Мартинъ Ноневичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 89.</ref> (1528 год); ''бояре [[Высокі Двор|высокодворские]]: Роман Наневич'' (3 чэрвеня 1530 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 398.</ref>; ''бору Нановичь'' (1546 год)<ref>Сборник палеографических снимков с древних грамот и актов, хранящихся в Виленском центральном архиве и Виленской публичной библиотеке. Вып. 1. — Вильна, 1884. С. 29.</ref>; ''людемъ… Михъно Наневич'' (4 жніўня 1546 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|30к}} С. 227.</ref>; ''Marcin Naniewicz'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=7F9BAQAAMAAJ&q=Naniewicz#v=snippet&q=Naniewicz&f=false С. 52].</ref>; ''подданых моих властных отчыстых, в повете Упитъскомъ лежачых… Юр’и Наневич'' (12 чэрвеня 1599 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 513.</ref>; ''Krzyszthoph Noniewicz'' (28 траўня 1606 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 157.</ref>; ''Paulus Noniewicz, pater conventus [[Алькенікі|Olkinicensis]]'' (1703 год)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 57.</ref>; ''Franciscus Noniewicz'' (4 жніўня 1710 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 61.</ref>; ''Naniszki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Ненар: ''Юр’и Ненарович з жоною Мажею и з сыном Банем'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 18.</ref>}}. == Носьбіты == * Раман Наневіч (Ноневіч) — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Марцін Наневіч (Ноневіч) — [[Эйшышкі|эйшыскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ільля Наневіч — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 2-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5GsNAAAAIAAJ&q=%D0%9D%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9D%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 53].</ref> * Аўгуст Наневіч (1892—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Лынтупы|Лынтупаў]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp20583108/ Наневич Август Антонович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Наневічы (Noniewicz) гербаў [[Даленга (герб)|Даленга]] і [[Прус (герб)|Прус III]] — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]], [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] і [[Лідзкі павет|Лідзкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 149, 680.</ref>. Наневічы (Noniewicz) — літоўскі шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 314.</ref>. Наневічы (Noniewicz) гербу [[Прус (герб)|Прус I]] — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 364.</ref>. Наневіч (Noniewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Упіцкі павет|гістарычнай Упіччыне]] існуе вёска [[Нанішкі]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай нан}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 1y37g5ugfemnxl3e3mjduv91jl1oib8 0 274590 2686653 2684827 2026-08-25T03:49:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686653 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рамейка |лацінка = Ramiejka |арыгінал = Rümecke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рума|Ruom]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Румейка, Руміка, Румака, Рамыка, Ромік |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рамейка''' (''Румейка'', ''Роміка'', ''Руміка'', ''Рамыка'', ''Ромік'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Роміка або Руміка, пазьней Румэка, Ромэйк або Ромке (Hromiko, Hrumiko<ref>Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=llctAAAAYAAJ&q=Hr%C3%B4miko+Hr%C3%B9miko+#v=snippet&q=Hr%C3%B4miko%20Hr%C3%B9miko&f=false S. 25].</ref>, Rümecke<ref>Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=imgSAAAAYAAJ&q=R%C3%BCmecke#v=snippet&q=R%C3%BCmecke&f=false S. 56].</ref>, Romeick<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=Romke+R%C3%BChmke+#v=snippet&q=Romke%20R%C3%BChmke&f=false S. 72].</ref>, Romke<ref>Winkler J. Stüdien in Nederlandsche namenkunde. — Haarlem, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wa4yAQAAMAAJ&q=Romke#v=snippet&q=Romke&f=false S. 233].</ref>, Ruhmke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. P. 416.</ref>, Romich<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Romich#v=snippet&q=Romich&f=false S. 42].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=R%C3%BChmke+Romig#v=snippet&q=R%C3%BChmke%20Romig&f=false S. 167].</ref>. Іменная аснова [[Рума|рум- (ром-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Румель]], [[Румбольд]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Rummel, Rumbold, Romualt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *hrôms<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 151.</ref>, германскага hruom 'слава, славутасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rumko (Rumek)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 215.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя ''Romike / Romicke'' (1261 і 1263 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Romike+1261#v=snippet&q=Romike%201261&f=false S. 81].</ref><ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 705.</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавалі прозьвішчы Rumeyko<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RUMEYKO&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de RUMEYKO], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Romeike (Romeyke)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ROMEIKE&ofb=abschwangen&modus=&lang=de ROMEIKE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ROMEYKE&ofb=abschwangen&modus=&lang=de ROMEYKE (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ROMEYKE&ofb=abschwangen&modus=&lang=de ROMEYKE (Ortsfamilienbuch Stockheim)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Рага|Rege]] und Romeke'' (1299 год)<ref>Dukavičienė I. XIII amžiaus prūsų asmenvardžiai prūsų registre // Acta linguistica Lithuanica. T. 72, 2015. P. 236.</ref>; ''Romeyke'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iPFgOUAZLUMC&q=Romeyke#v=snippet&q=Romeyke&f=false S. 688].</ref>; ''des marschalks leitczman Roymeyke'' (15 чэрвеня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Roymeyke#v=snippet&q=Roymeyke&f=false S. 182].</ref>; ''[[Ягінт|Jaginth]] cum germano Romeikowicz'' (6 сьнежня 1410 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 84.</ref>; ''панъ Ромейко'' (17 кастрычніка 1437 году)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5CxkG15O0AIC&q=%22%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%22#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%22&f=false С. 12].</ref>; ''у во [[Ворша|Рши]]. Митъку Ромеиковичу, ршанину, землица на Рши пустая… Митъку Ромеиковичу три чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 27.</ref>, ''Онъдрушку Ромеиковичу две семъи… Ондрушку Ромеиковичу две семи''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 31.</ref>, ''Ромеиково Боборютевича местъцо, сельцо, Яцку Чортовичу, занюж самъ Ромеико збеглъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 56.</ref> (1440—1492 гады); ''люди: [[Медгін|Медокинъ]], Дирметъ, Ромейко Круповичи, [[Радунь]]ское волости'' (1444 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5CxkG15O0AIC&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE+%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%20%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 16].</ref>; ''бискуповы люди, товрокгняне — Ромеико'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 37.</ref>; ''у Клецку. Ромеиково, [[Барут (імя)|Борютевич]] место'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 65.</ref>; ''бояромъ [[Віцебск|витебъскимъ]]… Рамеиковичомъ'' (1480 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 109.</ref>; ''а Нацко Ромеикович'' (1486 год)<ref>[https://web.archive.org/web/20250222062203/http://starbel.by/dok/d189.htm Грамота боярина Станислава Ековича о продаже дедичной земли Миколаю Радзивилловичу (1486)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''hominibus… Romyk'' (15 жніўня 1489 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 424.</ref>; ''homines… [[Любарт (імя)|Lvborth]] Romeykovicz'' (27 сакавіка 1507 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 726.</ref>; ''в [[Наваградак|Новгородскомъ]] повете… земль пустовских… Ромеиковщину… Ядиминовщину, а Ядовкговщину и [[Саміла|Сомиловщину]], а [[Явільт|Явилтовщину]]'' (14 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 291.</ref>; ''в Дорсунишском повете шестьдесят чоловеков… а Ромеика Мацковича'' (26 студзеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 179.</ref>; ''в людеи наших городеньских на имя в Яна Ромеиковича а Богдана [[Любейка|Любеиковича]] землю их Любеиковщину'' (28 ліпеня 1525 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 399.</ref>; ''Пашко Ромеиковичъ самъ. Михалко Ромеикович сам… Дашко Ромеикович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 65.</ref>, ''Ромеико Яновичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref>, ''Ромеико Юновичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 92.</ref>, ''Михно Ромеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 103.</ref> (1528 год); ''Богушъ Ромеиковичъ, намесникъ [[Смаляны|смоллянъскии]]'' (5 лютага 1539 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|228к}} С. 178.</ref>; ''на боярына господаръского повету [[Віцебск|Витебъкого]] Богуша Митинича Ромеиковича'' (11 траўня 1539 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|228к}} С. 201.</ref>; ''[[Вербут|Вирбут]] Ромеикович'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 20.</ref>; ''siolo Rumieiki… siolo Rumieyki… siola Rumieykow'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=%40Rumieykow#v=snippet&q=%40Rumieykow&f=false С. 370—372].</ref>; ''Rumiejko… Romiejko'' (1565 год)<ref>Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 234.</ref>; ''Ромеиков Петра а Мацка'' (каля 1566 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 381.</ref>; ''Rumeyki… Rumieyki… Romieyki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jan Romiko'' (1769 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Romiko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''wioska Rumeyki''<ref>Komosa Ł. A. Dekanat wiłkomierski w 1784 r. w świetle opisów parafii. — Białystok, 2013. S. 103.</ref>, ''Parafia [[Юхнавец Касьцельны|Juchnowiec]]… Rumeyki… do wioski Rumeyki''<ref>Wernerowa W. Opisy parafii dekanatu knyszyńskiego z roku 1784 // Studia Podlaskie. T. 1, 1990. S. 151—152, 156.</ref> (1784 год); ''Tadeusz Romyko… Klemens Romyko'' (9 лютага 1785 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 394.</ref>; ''Anna Rumejko'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Rumejko&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Johaniszkiele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Kazimierz Romikiewicz'' (1806 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Romikiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Rumikowicz'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rumikowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anastazija Romejko'' (10 траўня 1906 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 129.</ref>. == Носьбіты == * Міцька Рамейкавіч — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]] з [[Ворша|Воршы]], які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Андрушка Рамейкавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя Казімера * Пашка, Міхалка і Дашка Рамейкавічы — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Рамейка Янавіч — [[Лейпуны|лейпунскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рамейка Юнавіч — [[Бірштаны|бірштанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Міхна Рамейкавіч — [[Трокі|троцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рамейка Пятровіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE+%22&dq=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjvtbOohNaCAxWqgP0HHYDIAEMQ6AF6BAgIEAI P. 81, 263].</ref> * Пётар і Мацька Рамейкі — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца каля 1566 году * Восіп Рамейка — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ліда|Ліды]] на 1907 год<ref>Прибавление к № 57 Виленских Губернских Ведомостей, 1907. С. 17.</ref> * Іван Рамейка — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]] на 1912 год<ref>Прибавление к № 61 Виленских Губернских Ведомостей, 1912. С. 2.</ref> * Ігнаці Румака — праваслаўны зь [[Янавічы|Янавічаў]] на 1912 год<ref>[https://archive.org/details/duma-list-of-vitebsk-gubernia/Duma%20List%20of%20Vitebsk%20Gubernia%20-%201912%20-%20Vitebsk%20town%20-%204/page/n51/mode/2up Приложение к № 11 Витебских Губернских Ведомостей, 8 августа 1912 года]. С. 52.</ref> * [[Францішак Рамейка]] (1885—1931) — беларускі каталіцкі сьвятар-адраджэнец, грамадзкі дзяяч * Франц Рамейка (1891—1938) — беларус зь Вільні, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%D0%A4p%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1891) Рамейка Фpанц Казіміравіч (1891)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Рамейка (1895—?) — беларус з ваколіцаў [[Ашмяны|Ашмянаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Казімер Рамейка (1896—?) — беларус з ваколіцаў [[Ліда|Ліды]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], База данных «Польские заключенные воркутинских лагерей»</ref> * Афанасі Роміка (1913—?) — беларус з [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], які трапіў у нямецкі палон у [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_plen300324760/ Ромико Афанасий Михайлович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * [[Уладзімер Рамейка]] (1937—2012) — беларускі мастак Рамэйкі (Romejko) — прыгонныя зь вёсак [[Стаскелы|Стаскелаў]], [[Скарпоўцы|Скарпоўцаў]], [[Рамэйкі (Менская вобласьць)|Рамэйкаў]], ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]] і [[Трокі|Старых Трокаў]], фальварку [[Панямуньне|Панямуньня]] ([[Троцкі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 191, 210, 229, 267, 450.</ref>. Рамейкі — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Друцкія-Саколінскія-Гуркі-Рамейкі — літоўскі княскі род<ref>[http://www.nobility.by/families/d/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Д], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рамэйковічы (Romejkowicz) — літоўскі шляхецкі род зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 262.</ref>. Рамэйка (Romejko) і Румейка (Rumiejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Рамейкішкі]]. Назву [[Рамейкі]] маюць вёскі на гістарычных Ашмяншчыне і [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]], назву [[Рамэйкі]] — на гістарычных Ашмяншчыне і [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]], а таксама ў ваколіцах [[Уладзімерац|Уладзімерцу]] (упамінаецца ў 1609 годзе)<ref>Непокупный А. П. Балто-севернославянские языковые связи. — Киев, 1976. С. 166.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай рум}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 3z7z66jzt1u7jg8q9f6lq2okkhmg8oz 0 274829 2686660 2684920 2026-08-25T05:10:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686660 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыдэль |лацінка = Rydel |арыгінал = Riedel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рыда|Rido]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Рыдзель, Рытэль, Рыдль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рыдэль''' (''Рыдзель'', ''Рытэль'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыдэла або Рыдэль (Riddela<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 233.</ref>, Riedel) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Riedel+Riedl#v=snippet&q=Riedel%20Riedl&f=false S. 222].</ref>. Іменная аснова [[Рыда|-рыд- (-рыт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рытаўт]], [[Зэгрыда]], [[Кантрыт]]; германскія імёны Ritoldus, Segrida, Guntarith) паходзіць ад [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] rîdan<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. S. 143.</ref>, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] ridha, [[Стараангельская мова|стараангельскага]] rīdan 'езьдзіць конна'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 190.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rydel (Rydl) і Rytel<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 211, 215.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя Рытыл: ''Ritil'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 704.</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Riedel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEDEL&ofb=eichhorn&modus=&lang=de RIEDEL (Ortsfamilienbuch Eichhorn)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEDEL&ofb=abschwangen&modus=&lang=de RIEDEL (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''praesentibus ibidem honorabili et nobilibus… Andreae Rytel'' (23 красавіка 1515 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 250.</ref>; ''подсудъку Андрею Рытелю'' (6 красавіка 1530 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 389.</ref>; ''у [[Грэск|Грезское]] волости у селе Покоршове… Еремея Рыделя службу'' (9 сакавіка 1537 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|21к}} P. 86.</ref>; ''на Савку Риделевича'' (23 красавіка 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 100].</ref>; ''подданый господарьский Радкова сотницства Савка Риделевичъ'' (20 жніўня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 142].</ref>; ''под Олесъком а Мартиномъ Рыделевичи'' (1557—1558 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 39.</ref>; ''Ilko Rydzielewicz, Choćko Rydelewicz… Ilko, Michałko Rydzielewiczy… Sieńko, Chwećko Rydzielewiczy… Arcim Rydzielewicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Rydelewicz#v=snippet&q=Rydelewicz&f=false С. 148, 153, 155].</ref>; ''Станиславъ Рытел'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 307.</ref>; ''Thomas Rydelewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 173.</ref>; ''Władysław Rytel, mostowniczy Witebski'' (30 траўня 1670 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K2ZOAQAAMAAJ&q=Rytel#v=snippet&q=Rytel&f=false С. 182].</ref>; ''Alexander Douksza z imienia zastawnego Ostrowsczyzny Rytelowsczyzny'' (1690 год)<ref>Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 235.</ref>; ''Michael Rittel'' (26 сакавіка 1699 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 4: N—R. — Roma, 1989. P. 246.</ref>; ''Andrzej Rytelo'' (1735 год)<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rytelo&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wawrzyniec Rytelo'' (1745 год)<ref>Biolik M. Imiona poddanych klasztoru wigierskiego z 1745 roku // Prace Językoznawcze. Z. 10, 2008. S. 15.</ref>; ''Marianna Ryttell'' (1755 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Ryttell&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Joannes Rytel'' (1762 год)<ref>Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 221.</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Рытэль — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1565 году * Фёдар Рыдлевіч (1869—1937) — [[беларусы|беларус]] з [[Чавусы|Чавусаў]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Станіслаў Рыдзель (1902—?) — беларус з ваколіцаў [[Смаргонь|Смаргоні]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260818000403/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1993665993/ Рыдель Станислав Михайлович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рыдэлі (Rydel) — прыгонныя зь мястэчка [[Жодзішкі|Жодзішкаў]] і вёскі [[Расла|Раслы]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 136.</ref>. Рытэлі (Rytel) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 759.</ref>. Рыдэль (Rydel) і Рытэль (Rytel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1904 год існавалі вёска Рыдулева, тры вёскі з назвай Рыдылева і вёска Рыдзілава ў Бельскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 50—51, 54.</ref>. На [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] існуе вёска [[Рыдзялі]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Рыталеўшчына]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай рыд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fmicu1ftdlkfwddk6p9cz153qs571ir 0 274908 2686678 2685059 2026-08-25T06:32:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686678 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сарвіла |лацінка = Sarviła |арыгінал = Sarvilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сар|Saro]] + [[Віла|Wilo]] |варыянт = Сярвіла, Сэрвіла, Шэрвіла |вытворныя = [[Сурвіла]] |зьвязаныя = }} '''Сарвіла''' (''Сярвіла'', ''Сэрвіла'', ''Шэрвіла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сарвіла або Сервіл (Sarvilo, Servil<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 198.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 60 (306).</ref><ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 198.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сар|-сар- (-сер-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сарвід]], [[Саргоўд]], [[Сарман]]; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Віла|-віл-]] (імёны ліцьвінаў [[Вільбут]], [[Вільгейда]], [[Монтвіл|Мунтвіл]]; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У Прусіі бытавала прозьвішча Scharwel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SCHARWEL&ofb=eichhorn&modus=&lang=de SCHARWEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Шарвіла (Szarwiła, Szarwiłło, Szarwiło)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 309.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''панъ Миколай Сорвило, земянинъ повету Лидского'' (24 траўня 1589 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 6. — Вильна, 1872.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=9tcDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE&f=false С. 66].</ref>; ''Szerwiło'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 194.</ref>; ''na miejscu P. Andrzeja Sorwiły z Sorwiłów'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 64.</ref>; ''Krystyna Serwiło'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Serwi%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Krzemienica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Sorwiło'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1200&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Sarwił'' (1829 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Sarwi%C5%82&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Brześć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Сарвіл — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=txIWAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8A+1421#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8A%201421&f=false С. 47].</ref> * Мікалай Сарвіла — [[Зямяне|зямянін]] [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]], які ўпамінаецца ў 1589 годзе * Якаў Сарвілаў — удзельнік [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Амсьціслаў|Амсьціслава]]<ref>[https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_donesenie10623587/ Сарвилов Яков Сергеевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Цімафей Сервілаў — удзельнік Першай сусьветнай вайны з ваколіцаў [[Смаленск]]у<ref>[https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital23034143/ Сервилов Тимофей Алексеевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Майсей Сервілоўскі — удзельнік Першай сусьветнай вайны з ваколіцаў Смаленску<ref>[https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_donesenie11237344/ Сервиловский Моисей Алексеевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Цярэнці Сарвілін (1894—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Краснапольле|Краснапольля]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1987070313/ Сарвилин Терентий Степанович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Рыгор Сарвілін (1919—?) — беларус з ваколіцаў Краснапольля<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1994720081/ Сарвилин Григорий Егорович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> У гістарычных пісьмовых крыніцах [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускага арэалу]] адзначалася імя Сярвіла (''Serwiło'')<ref>Гурская Ю. Древние фамилии в онимических системах славянских и балтийских языков // Respectus Philologicus. Т. 21 (26), 2012. P. 145.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сар]] * [[Віла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сар}} {{Імёны з асновай віл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 66uyrn7mn21we9oj1f9hsjrz2z5hey3 0 275516 2686657 2684840 2026-08-25T04:47:51Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686657 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рупейка |лацінка = Rupiejka |арыгінал = Rupke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = Rupo + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Рупіка, Рупека, Рупка, Рапейка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рупейка''' (''Рупіка'', ''Рупека'', ''Рупка'', ''Рапейка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рупке (Rupke) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA261&dq=Rupke+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjy14_FoI6CAxU82QIHHVNWACgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Rupke%20namenkunde&f=false S. 261].</ref>. Іменная аснова руп- паходзіць ад асновы [[Грода|-грод- (-род-, -руд-)]]<ref name="SEMSNO-1997-211">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 211.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rupek (Rupik, Ropek)<ref name="SEMSNO-1997-211"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Ruppe''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Rupo<ref name="Fo-1900-1283">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rupo#v=snippet&q=Rupo&f=false S. 1283].</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Ruppe#v=snippet&q=Ruppe&f=false S. 84].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Рупеику у Колтянех чоловекъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>; ''в Промядеве чотыри чоловеки… а Рупеика [[Эйнік|Еиниковича]]'' (14 кастрычніка 1502 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 287.</ref>; ''в бояр наших жомоитскихъ… в [[Нарымонт (імя)|Нармонта]] Рупеиковича'' (8 сьнежня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 322.</ref>; ''Михаило Рупеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Рупеико Воишутовичъ… Румшъ Рупеиковичъ ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''Левъ Рупиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref>, ''Рупеико Вишутевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref> (1528 год); ''Jakub Rupko'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Rupko#v=snippet&q=Rupko&f=false С. 108].</ref>; ''Benedykt Ropeykowicz, komornik'' (10 лютага 1779 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 290.</ref>; ''panów… Ropejki'' (1782 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 124.</ref>; ''Ignacy Ropeyko'' (11 лютага 1784 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 362.</ref>; ''Franciszek Rupiejko'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rupiejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świsłocz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Rupejko'' (1832—1834 гады)<ref>Матвейчык Д. Выгнаныя з роднага краю: Паслялiстападаўская эмiграцыя з Беларусi і Лiтвы (1830—1870-я гады). — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 146.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Роп (адзначалася старажытнае германскае імя Rupo<ref name="Fo-1900-1283"/>): ''Agata Ropowicz'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ropowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Hermaniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Ропіла (адзначалася старажытнае германскае імя Rupil<ref name="Fo-1900-1283"/>): ''Щасный Ропиловичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 889].</ref>; * Рупін: ''Rupinowicz'' (1632 год)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 313.</ref>; * Рупарт (адзначалася старажытнае германскае імя Rupert<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 895.</ref>): [[Сымон Рупартовіч]] (? — 1655?) — берасьцейскі [[Базыляны|манах-базылянін]], мучанік за вернасьць [[Берасьцейская унія|Уніі]] }}. == Носьбіты == * Рупейка — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Міхайла Рупейкавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Рупейка [[Войша|Вайшутавіч]] — [[Расены|расенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Румш]] Рупейкавіч — [[Відуклі|відуклеўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Леў Рупікавіч — [[Паюры|паюрскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рупейка [[Віс|Вішуцевіч]] — [[Тандзягола|тандзягольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ян Лаўрынавіч Рупекавіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1582 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%40%D0%A0%D1%83%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83#v=snippet&q=%40%D0%A0%D1%83%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83&f=false С. 77].</ref> * Нікіфор Рупека — праваслаўны з [[Пружаны|Пружанаў]], зьніклы ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]]<ref>Именной список №232 убитым, раненым и без вести пропавшим нижним чинам. — СПб., 1914. [https://viewer.rsl.ru/rsl01004921887?page=178 С. 3698].</ref> * Іван Рупека (1887—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Берасьце|Берасьця]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], База данных «Польские спецпереселенцы в Архангельской обл.»</ref> * Васіль Рапейка (Ропейка; 1910—?) — беларус з ваколіцаў [[Ружаны|Ружанаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260819110336/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37135667/ Ропейко Василий Константинович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Рапейкі і Рупейкі — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рапэйка (Ropejko), Рапейка (Ropiejko) і Рупэйка (Rupejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1903 год [[засьценак]] Рупішкі існаваў у Вількамірскім павеце, а выселак і паселішча Рупекі — у Цельшаўскім павеце Ковенскай губэрні<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 150, 499.</ref>. На [[Ваўкавыскі павет|гістарычнай Ваўкавышчыне]] існуе вёска [[Рупейкі]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Рапэйкі]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5dcr8hxotogdmw9jhk0g128bdxff4ab 0 275644 2686610 2601937 2026-08-24T19:58:33Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686610 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ге́рман Барко́ўскі''' ({{Н}} 25 чэрвеня 2002 году) — беларускі футбаліст, нападнік чэскага клюбу «[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]» і [[зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі]]. Найлепшы нападнік [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшай лігі 2024 году]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец бабруйскай «[[Белшына Бабруйск|Белшыны]]». У сэзоне 2019 году выступаў за каманду «[[Белшына-2 Бабруйск|Белшына-2]]» у Другой лізе. У верасьні 2019 году падпісаў першы прафэсійны кантракт з бабруйскім клюбам<ref>{{cite web|date = 2019-09-02|url = http://www.fcbelshina.by/novosti/novosti-kluba/yunye-futbolisty-podpisali-svoi-pervye-kontrakty-s-fk-belshina |title = Юные футболисты подписали свои первые контракты с ФК "Белшина" |publisher = Афіцыйны сайт «Белшыны»|access-date = 2023-10-18|language = ru}}</ref>. У пачатку 2020 году, пасьля таго як «Белшына» выйшла ў Найвышэйшую лігу, перайшоў у дублюючы склад клюбу, стаў таксама часам прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 22 сакавіка 2020 году ў матчы супраць «[[Менск (футбольны клюб)|Менска]]» (1:3), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы. У далейшым за сэзон яшчэ 4 разы выйшаў на замену ў асноўнай камандзе, пры гэтым трывала гуляў за дубль. У сэзоне 2021 году, калі «Белшына» выбыла ў Першую лігу, здолеў замацавацца ў асноўным складзе і дапамог камандзе вярнуцца ў элітны дывізіён. У студзені 2022 году падпісаў кантракт зь берасьцейскім «[[Рух Берасьце|Рухам]]», а ў лютым быў аддадзены ў арэнду ў «[[Іслач Менскі раён|Іслач]]»<ref>{{cite web|date = 2022-02-03|url = https://football.by/news/160937 |title = Герман Барковский пополнил состав "Ислочи". |website = football.by|access-date = 2023-10-18|language = ru}}</ref>. Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, дзе пасьпеў адзначыцца 4 галамі. У канцы траўня 2022 году празь сямейныя абставіны зьехаў у ЗША і застаўся там жыць. У жніўні 2022 году паводле пагадненьня бакоў кантракт зь «Іслаччу» быў скасаваны<ref>{{cite web|date = 2022-08-05|url = https://football.by/news/166500 |title = "Ислочь" объявила о расторжении контракта с Барковским |website = football.by|access-date = 2023-10-18|language = ru}}</ref>. У верасьні 2022 году вярнуўся ў «Іслач», падпісаўшы трохгадовы кантракт<ref>{{cite web|date = 2022-09-23|url = https://football.by/news/167982 |title = Герман Барковский вернулся в "Ислочь" |website = football.by|access-date = 2023-10-18|language = ru}}</ref>. У лютым 2023 году перайшоў у «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетык-БДУ]]»<ref>{{cite web|date = 2023-02-10|url = https://www.pressball.by/news/football/433550|title = Футбол. Герман Барковский стал игроком "Энергетика-БГУ"|website = pressball.by|accessdate = 2023-02-11|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20230211182037/https://www.pressball.by/news/football/433550|archivedate = 11 лютага 2023|deadurl = yes}}</ref>. У траўні і чэрвені 2023 году не гуляў праз траўмы, але пасьля вярнуў месца ў першым складзе. У сьнежні 2023 году зьявілася інфармацыя аб цікавасьці да гульца з боку сталічнага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» і гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёмана]]»<ref>{{cite web|date = 2023-12-13|url = https://web.archive.org/web/20231213165823/https://bel.football/minskoe_dinamo_i_neman_interesuyutsya_napadayushchim_molodezhnoy_sbornoy_belarusi |title = Минское «Динамо» и «Неман» интересуются нападающим молодежной сборной Беларуси |website = bel.football|access-date = 2025-02-02|language = ru}}</ref>. У студзені 2024 году ў гонку за футбаліста далучыўся барысаўскі [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]<ref>{{cite web|date = 2024-01-09|url = https://web.archive.org/web/20240109093340/https://bel.football/tretiy_klub_vysshey_ligi_vklyuchilsya_v_gonku_za_germana_barkovskogo |title = Третий клуб Высшей лиги включился в гонку за Германа Барковского |website = bel.football|access-date = 2025-02-02|language = ru}}</ref>, аднак ужо хутка пасьля гэтага нападнік стаў гульцом берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2024-01-31|url = https://football.by/news/183415 |title = Герман Барковский стал новобранцем брестского "Динамо" |website = football.by|access-date = 2024-01-31|language = ru}}</ref>. Дэбютаваў у складзе новага клюбу 15 сакавіка ў матчы супраць «Іслачы», выйшаўшы на замену на 55-й хвіліне. У сваім наступным матчы 29 сакавіка супраць «[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргоні]]» футбаліст вызначыўся дэбютным голам. Хутка замацаваўся ў першай адзінаццатцы каманды. З канца жніўня да першай паловы лістапада вызначаўся голам ці галявой перадачай у кожнай гульні Найвышэйшай лігі<ref>{{cite web|date = 2024-11-11|url = https://football.by/news/194829 |title = Герман Барковский близок к повторению примечательной серии Виталия Родионова |website = football.by|access-date = 2025-02-02|language = ru}}</ref>. У выніку быў названы найлепшым нападнікам турніру<ref>{{cite web|date = 2024-12-08|url = https://football.by/news/195905 |title = Герман Барковский — лучший нападающий высшей лиги |website = football.by|access-date = 2025-02-02|language = ru}}</ref>. У студзені 2025 году прыяднаўся да польскай «[[Пушча Непаламіцы|Пушчы]]»<ref>{{cite web|date = 2025-01-28|url = https://football.by/news/197781 |title = Герман Барковский перешел в «Пущу» |website = football.by|access-date = 2025-02-02|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|date = 2025-01-28|url = https://sport.tvp.pl/84739678/puszcza-niepolomice-pozyskala-bialoruskiego-napastnika-robil-furore |title = Puszcza Niepołomice pozyskała białoruskiego napastnika. Robił furorę |website = TVP |access-date = 2025-02-02|language = pl}}</ref>, дэбютаваўшы за каманду 2 лютага ў матчы супраць забжаўскага «[[Гурнік Забжэ|Гурніка]]». [[Польская футбольная экстракляса 2025—2026 гадоў|Сэзон 2025—2026 гадоў]] згуляў у арэндзе ў глівіцкім «[[Пяст Глівіцы|Пясьце]]», дзе часта выходзіў на футбольную пляцоўку. Па заканчэньні арэнды вярнуўся ў «Пушчу», але не захацеў працягваць кар’еру ў другім дывізіёне польскага першынства. Не зважаючы на тое, што пачаў сэзон у складзе каманды ў [[Першая ліга чэмпіянату Польшчы па футболе|Першай лізе]], кіраўніцтва «Пушчы» шукала клюб нападніку. Варыянт арэнды ў шатляндзкі «[[Дандзі Юнайтэд]]» быў адхілены<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-06-11 |url = https://transfery.info/aktualnosci/chca-go-na-wyspach-puszcza-niepolomice-oczekuje-gotowki/274805 |загаловак = Chcą go na Wyspach. Puszcza Niepołomice oczekuje gotówki |выдавец = Transfery.info |дата доступу = 2026-08-24 |мова = pl}}</ref>, а варыянт з чэскім клюбам «[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]» быў ухвалены<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-08-19 |url = https://football.by/news/222923 |загаловак = Герман Барковский перешел в чешский "Градец-Кралове" |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-08-24 |мова = ru}}</ref>. === Міжнародная === 24 сакавіка 2023 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]], калі выйшаў у пачатковым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату Эўропы 2025 году супраць [[зборная Андоры па футболе|зборнай Андоры]] (0:0) і быў заменены ў другім тайме. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Баркоўскі, Герман}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] jbc6gonopsdv3a1gsfflc066ks8xxm2 0 275664 2686656 2684814 2026-08-25T04:41:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686656 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Руґен |лацінка = Rugien / Ruhien |арыгінал = Rugin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Руга|Rugo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Ругін, Ругень, Рукен |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Руген''', '''Ругін''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Ругін (Rugin) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1283">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rugin#v=snippet&q=Rugin&f=false S. 1141, 1283].</ref>. Іменная аснова [[Руга|руг-]] паходзіць ад назвы германскага племя [[Ругі|ругаў]] або ад асновы хрок- (рок-, рук-)<ref name="Fo-1900-1283"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Rugena'' (1603—1629 гады)<ref name="Ragauskaitė-2000-100">Ragauskaitė A. XVII a. pirmosios pusės Kauno miestiečių asmenvardžių kilmė // Acta linguistica Lithuanica. T. 43, 2000. P. 100.</ref>; ''Rukieniewicz'' (1606—1608 гады)<ref name="Ragauskaitė-2000-100"/>; ''Anna Rugieńiowa'' (26 чэрвеня 1771 году)<ref>Raganu teismai Lietuvoje. — Vilnius, 1987. P. 381.</ref>; ''Anna Rugieńiową… od ńiedobrych ludzi Rugieńiow'' (16 верасьня 1771 году)<ref>Raganu teismai Lietuvoje. — Vilnius, 1987. P. 383.</ref>; ''Barbara Ruginowna'' (25 сьнежня 1789 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/s/ S], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; ''Bonifacy Ruginowicz'' (3 лістапада 1808 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/r/ R], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; ''Teresa Rugin'' (1816 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rugin&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Roś], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Уладзімер Ругень (1905—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Беласток]]у<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp2003488381/ Ругень Владимир Антонович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Уладзімер Ругень (1923—?) — беларус з ваколіцаў [[Заблудаў|Заблудава]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1980838319/ Ругень Владимир Константинович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуе вёска [[Ругенішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -ін}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] mvueclr8qqjsmm8sc8a8mwcylu5mcvu 0 276022 2686679 2685061 2026-08-25T06:33:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686679 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сарґель |лацінка = Sargiel / Sarhiel |арыгінал = Sargeli |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сар|Saro]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] |варыянт = Саргал, Саргейла, Саргайла, Сяргель, Сергел, Сяргайла, Шаркель |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Саргель''' (''Саргал'', ''Сяргель''), '''Саргайла''' (''Саргейла'', ''Сяргайла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Саргелі (Sargeli) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Saro+Sargeli#v=snippet&q=Saro%20Sargeli&f=false S. 226].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сар|-сар- (-сер-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сарвід]], [[Саргоўд]], [[Сарман]]; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Шаргель (Szargiel)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 59.</ref>, Зоргель (Zorgel, Zorgiel) і Жоргель (Żorgiel)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 374, 380.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Саръкгелишку'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 177.</ref>; ''Sargiel… Sorgajło'' (1670 год)<ref>Bystroń J. Nazwiska polskie. — Lwów, 1936. S. 283—284.</ref>; ''Siergielowa'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 194.</ref>; ''Helena Sargaylowa, Magdale Sergaylowa'' (1729—1771 гады)<ref name="Walkowiak-2020-220">Walkowiak J. Współczesne nazwiska Polaków o możliwej genezie litewskiej nieobecne w LPŽ, poświadczone w kartotece antroponimicznej LKI // Onomastica (Wrocław). T. 64, 2020. S. 220.</ref>; ''Anna Sargiejłowna'' (1729—1776 гады)<ref name="Walkowiak-2020-220"/>; ''Józef Sargielewicz'' (21 чэрвеня 1748 году)<ref>Žagarės dvaro teismo knygos (1670—1751). — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=3lIlAQAAIAAJ&q=J%C3%B3zef+sargielewicza&dq=J%C3%B3zef+sargielewicza&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi9jpyIor-CAxU5hP0HHacHBq0Q6AF6BAgKEAI P. 360].</ref>; ''Sargałowicz'' (1780 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>; ''Marianna Szarkiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Szarkiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Siergiel'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Siergiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Stołbce (gr.-kat., prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Мірон Сергел — жыхар [[Вільня|Вільні]] на 1906 год<ref>Список лиц, пользующихся правом участия в выборах в Государственную Думу по 1-му избирательному участку г. Вильны. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=y2sNAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8A&f=false С. 111].</ref> * Андрэй Сергель (Сяргель; 1901—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Баранавічы|Баранавічаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260819132325/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp81367439/ Сергель Андрей Леонтьевич], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Саргелевічы (Sargielewicz) гербу [[Бэтман (герб)|Бэтман]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 304.</ref> — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. На 1906 год існавала вёска Саргелішкі ў Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 128.</ref>. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе вёска [[Саргелі]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Шаргілен]]. == Глядзіце таксама == * [[Сар]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сар}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ip3p8ltddk8bmzwrm4gsvuglnqix5mm 0 276458 2686764 2507379 2026-08-25T11:00:47Z ~2026-46522-15 99707 /* Паходжаньне */ 2686764 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Медвін |лацінка = Miedvin |арыгінал = Medwin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мат (імя)|Mado]] + [[Віна (імя)|Wino]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Медвін''', '''Медзьвін''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Матувін, Медвін або Мэтвін (Matuvin, Medwinus<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Medwinus#v=snippet&q=Medwinus&f=false P. 568].</ref>, Medwin<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Medwin#v=snippet&q=Medwin&f=false P. 59].</ref>, Metwin<ref name="Ray-1944-243">Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. [https://books.google.by/books?id=m4JOAQAAMAAJ&q=Metwin+Methwin&dq=Metwin+Methwin&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjmwPKWwOWFAxUU8LsIHZpTD8EQ6AF6BAgHEAI S. 243].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Matuvin#v=snippet&q=Matuvin&f=false S. 111].</ref><ref name="Ray-1944-243"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мат (імя)|мат- (мад-, мед-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Матывік]], [[Матар]], [[Медрык]]; германскія імёны Mathwig, Matter, Mederic) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] maþa 'добры, пачэсны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>, а аснова [[Віна (імя)|-він-]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвін]], [[Мантывін|Монтвін]], [[Радавін]]; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Медвин Довкрутович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 142.</ref>. == Носьбіты == * Медвін Даўкрутавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох На [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] існуе старажытная вёска [[Мядзьвінавічы]]. == Глядзіце таксама == * [[Мат (імя)|Мата]] * [[Віна (імя)|Віна]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай мат}} {{Імёны з асновай він}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 1zalll3ze2m5nkcsr4he4usboeinyv4 0 276611 2686761 2466825 2026-08-25T10:58:33Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686761 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Лебартова |Лацінка = Lebartova |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Лебартова |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Віцебскі раён|Віцебскі]] |Сельсавет = [[Вымнянскі сельсавет|Вымнянскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 14 |Шырата сэкундаў = 24 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 27 |Даўгата сэкундаў = 54 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Лебартова'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Віцьба|Віцьбе]]. Уваходзіць у склад [[Вымнянскі сельсавет|Вымнянскага сельсавету]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)|Ліба|Гардзь}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. == Насельніцтва == * 1906 год — 35 чалавек у ''Лібартове''<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 3.</ref> * 1999 год — 73 чалавекі == Славутасьці == * Курганны могільнік за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, у вярхоўях ракі Віцьбы == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Вымнянскі сельсавет}} {{Віцебскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну]] [[Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет]] e0tdv2t1c7k24919kqzh1kqp5uc1vym 0 276942 2686759 2464029 2026-08-25T10:58:23Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686759 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Люберцішкі |Лацінка = Lubierciški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Люберцішкаў |Назва летувіскай мовай = Liubartiškės |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Аліцкі павет|Аліцкі]] |Раён = [[Аліцкі раён|Аліцкі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 9.6 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 20 |Даўгата сэкундаў = 56.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Люберцішкі''', '''Ліберцішкі''' ({{мова-lt|Liubartiškės|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Вопса|Вопсы]]. Уваходзяць у склад Бутрыманцкага староства [[Аліцкі раён|Аліцкага раёну]] [[Аліцкі павет|Аліцкага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 7 чалавек у фальварку Люберцішках і 7 чалавек у засьценку Ліберцішках<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 311.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аліцкага павету]] k8v3jgtdk6k8opnn8jrhopf3alnrngp 0 277042 2686758 2464028 2026-08-25T10:58:17Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686758 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Любартоў |Лацінка = Lubartoŭ |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Любартова |Назва летувіскай мовай = Libertava |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Уцянскі павет|Уцянскі]] |Раён = [[Маляцкі раён|Маляцкі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 21 |Шырата сэкундаў = 3.6 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 9 |Даўгата сэкундаў = 14.4 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Любартоў''' ({{мова-lt|Libertava|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля возера [[Любартоў (возера)|Любартова]]. Уваходзіць у склад Больніцкага староства [[Маляцкі раён|Маляцкага раёну]] [[Уцянскі павет|Ўцянскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. Любартоў уваходзіў у склад Вількамірскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/381 S. 381].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 26 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 116.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ўцянскага павету]] 6g00460k50pe8osi2elnj7iji75zw7l 0 277144 2686757 2464568 2026-08-25T10:58:11Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686757 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Любэрты |Лацінка = Luberty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Любэртаў |Назва летувіскай мовай = Liubartai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Панявескі павет|Панявескі]] |Раён = [[Панявескі раён|Панявескі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 33 |Шырата сэкундаў = 50.4 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 20 |Даўгата сэкундаў = 2.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Любэрты''', '''Люберты''' ({{мова-lt|Liubartai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Упіта (рака)|Ўпіты]]. Уваходзяць у склад Рэмігольскага староства [[Панявескі раён|Панявескага раёну]] [[Панявескі павет|Панявескага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. == Гісторыя == У пачатку XX ст. Любэрты ўваходзілі ў склад Панявескага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/242 S. 242].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 36 чалавек у вёсцы Любертах і 7 чалавек у [[засьценак|засьценку]] Любертах<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 315.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Панявескага павету]] 7ozztt5cuwh2czqpeiug25uzjmmr1tf 0 277228 2686760 2464982 2026-08-25T10:58:29Z ~2026-46522-15 99707 /* Назва */ 2686760 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Лібарты |Лацінка = Libarty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Лібартаў |Назва летувіскай мовай = Libartai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Таўроскі павет|Таўроскі]] |Раён = [[Шылэльскі раён|Шылэльскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 57.6 |Даўгата градусаў = 21 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 22.8 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Лібарты''' ({{мова-lt|Libartai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Яра|Яры]]. Уваходзяць у склад Паюрскага староства [[Шылэльскі раён|Шылэльскага раёну]] [[Таўроскі павет|Таўроскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Любарт (імя)}} Любэрт (Lubert<ref name="SEMSNO-1997-17">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref name="Knudsen-1948-848">Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref><ref name="Knudsen-1948-848"/><ref name="Morlet-1971-158"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. == Гісторыя == У пачатку XX ст. Лібарты ўваходзілі ў склад Расенскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/226 S. 226].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 55 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 559.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Таўроскага павету]] 7zg89nzxqajeokfi3hpxmqig38oli59 0 278275 2686535 2640133 2026-08-24T12:10:36Z Дамінік 64057 2686535 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Чапаеўка}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Харомнае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Харомнага |Лацінка = Charomnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1708 годам |Першыя згадкі = [[1708]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 26 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 19 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Харомнае''' ({{мова-uk|Хоромне}}, у 1928 — 1937 гадах — Затонскае (Затонське), пасьля — Чапаеўка (Чапаєвка) — сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Да 1986 году адміністрацыйна належала да [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскага раёну]], месьцілася на беразе ракі [[Несьвіч]], доплыву ракі [[Брагінка|Брагінкі]], за 15 км ад [[Чарнобыльская АЭС|ЧАЭС]] і 26 км ад колішняга цэнтру м. [[Чарнобыль]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Паўшаў.]] 16-м лістапада 1708 году датаваная скарга [[Оўруч|оўруцкага]] падстолія Тэадора Паўшы на пана Яна і іншых Трыпольскіх за зьбіцьцё іхнымі падданымі сялянаў, жонак і дзяцей апошніх, за вымаганьне грошай, забраньне збожжа, коней, свойскай птушкі і г. д. пры наезьдзе на сёлы [[Чыкалавічы]], Харомнае і [[Калыбань|Калыбані]]<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. – № 26. / Сост. А. Т. Белоусов. – Киев, 1881. С. 29</ref>. Цікава, што паны Трыпольскія таксама валодалі часткамі названых сёлаў. Згодна з тарыфам падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, вёска Харомнае (Choromne) належала сужэнцам панам Войнам. Але яшчэ сказана, што ўладальнікамі частак яе былі і іншыя, тут неназваныя, асобы<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 287</ref>. У матэрыяле Генэральнай візытацыі [[Брагін|Брагінскага]] дэканату 1743 году занатавана, што прыход царквы Ўваскрашэньня Хрыстова ў сяле [[Чыкалавічы]] ўзначальваў сьвятар Лаўрэнці Гудымовіч. Уладальніца маёнтку пані Антаніна з Чэхоўскіх Войніна, судзьдзёвая рэчыцкая, у фундушы царкве, выдадзеным 15 траўня 1742 г., назвала яго «прэсбітэрам чыкалаўскім і калыбанскім, харомінскім»<ref>Візыты Брагінскага дэканату 1743 г. // Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. І. 2461. А. 293-294 (293адв.)</ref>. Паводле тарыфа 1754 году, з 24 двароў (×6 — каля 144 жыхароў) Харомнага пані Войніны «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачваліся 3 злотых, 22 грошы, «na milicję»{{заўвага|Галоўным чынам, дзеля барацьбы супраць гайдамакаў.}} 14 злотых, 28 грошаў, а з 8 двароў (≈48 жыхароў) пана Міхала Антонія Паўшы, харунжага кіеўскага, — адпаведна 1 злоты, 6 грошаў і 4 злотых, 24 грошы<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 187</ref>. Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі пражываньне ў вёсцы Харомным адпаведна 4, 3 і 6 плацельшчыкаў пагалоўшчыны (głow), што належалі да Чарнобыльскага кагалу<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. – Киев, 1890. С. 303, 392, 712</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Харомнае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышльскага павету Кіеўскай губэрні. У парэформавы пэрыяд вёска Харомнае — у складзе Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 120 дварах Харомнага налічвалася 422 душы мужчынскага і 389 жаночага полу жыхароў, усяго — 811 чалавек. Зямлі ў вёсцы —1501 дзесяціна, зь якой 1499 дз. належала сялянам і 2 дз. іншым саслоўям. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Пажарны абоз складалі 3 бочкі і 3 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1461 рубля 40 капеек. Працавалі школа граматы, 3 ветракі і 1 {{падказка|тапчак|млын з конскім прывадам}}. Яшчэ ў даведніку ўжытая фраза — «Деревня принадлежит землевладельцу Антону Нестерову Тихому»{{заўвага|Гэта нібы сьведчыла, што сяляне да таго часу ня выкупілі свае надзелы? Колькасьць зямлі ў абшарніка, у адрозьненьне ад іншых паселішчаў, тут асобна ня ўказана...}}<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1290</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Затонскае (Харомнае) — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. Пасьля аварыі на ЧАЭС 26 красавіка 1986 году, з прычыны надзвычай моцнага радыяцыйнага забруджваньня, жыхары былі выселеныя ў Людвінаўку і Фасаў Макарыўскага раёну. Афіцыйна паселішча зьнятае з уліку ў 1999 годзе. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 0e5hfvnzmjh5ve6t01ill1kntqkk2iw 0 279254 2686585 2630437 2026-08-24T18:18:50Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Miha_Blažič_(footballer)?oldid=1371058016 2686585 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Мі́ха Бла́жыч''' ({{мова-sl|Miha Blažič}}; {{Н}} 8 траўня 1993 году) — славенскі футбаліст, абаронца клюбу «[[Марыбор (футбольны клюб)|Марыбор]]» і нацыянальнай [[Зборная Славеніі па футболе|зборнай Славеніі]]. == Кар’ера == 31 жніўня 2017 году Блажыч падпісаў трохгадовую дамову з «[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцварашам]]»<ref>{{навіна|аўтар=Uredništvo|спасылка=https://www.nogomania.com/Novica/Blazic-iz-Domzal-v-Ferencvaros|загаловак=Blažič iz Domžal v Ferencvaros|выдавец=Nogomania|дата публікацыі=31.08.2017}}</ref>. З клюбам ён чатыры разы рабіўся чэмпіёнам Вугоршчыны з 2019 па 2022 гады. Ён таксама гуляў у групавым этапе [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2020—2021 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2020—2021 гадоў]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029272/|загаловак=Ferencváros – Molde 2021 History|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=29.09.2020|дата доступу=27.07.2021}}</ref>. 4 чэрвеня 2022 году ён далучыўся да францускага клюбу «[[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]]», склаўшы трохгадовы кантракт<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/blazic-okrepil-vrste-angersa/629802|загаловак=Blažič okrepil vrste Angersa|выдавецтва=RTV Slovenija|дата публікацыі=04.06.2022|дата доступу=04.06.2022}}</ref>. 6 ліпеня 2023 году прыяднаўся да польскага «[[Лех Познань|Леха]]» паводле дзьвюхгадовай угодай<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.lechpoznan.pl/aktualnosci,2,bla%C5%BEi%C4%8D2025,42095.html|загаловак=#Blažič2025|выдавецтва=Lech Poznań|дата публікацыі=06.07.2023|дата доступу=06.07.2023}}</ref>. 23 верасьня 2024 году было абвешчана пра ягоны пераход у эмірацкі клюб «[[Ітыгад Кальба|Ітыгад]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Galiński, Tomasz|спасылка=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/1147387/lech-poznan-sprzedal-pilkarza-egzotyczny-kierunek|загаловак=Lech Poznań sprzedał piłkarza. Egzotyczny kierunek|выдавецтва=sportowefakty.wp.pl|дата публікацыі=23.09.2024|дата доступу=23.09.2024}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Czaplewski, Jacek|спасылка=https://gol24.pl/lech-poznan-sprzedal-szejkom-uczestnika-euro-2024-miha-blazic-wyfrunal-do-emiratow/ar/c2-18828585|загаловак=Lech Poznań sprzedał Szejkom uczestnika Euro 2024. Miha Blazić wyfrunął do Emiratów|выдавецтва=gol24.pl|дата публікацыі=23.09.2024|дата доступу=23.09.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2024-09-23/lech-juz-potwierdzil-odchodzi-czolowy-pilkarz/|загаловак=Lech już potwierdził. Odchodzi czołowy piłkarz|выдавецтва=polsatsport.pl|дата публікацыі=23.09.2024|дата доступу=23.09.2024}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Копэр»''': * Уладальнік [[Кубак Славеніі па футболе|Кубка Славеніі]]: 2015 * Уладальнік [[Супэркубак Славеніі па футболе|Супэркубка Славеніі]]: 2015 '''«Дамжале»''': * Уладальнік [[Кубак Славеніі па футболе|Кубка Славеніі]]: 2017 '''«Фэрэнцвараш»''': * [[Чэмпіянат Вугоршчыны па футболе|Чэмпіён Вугоршчыны]]: 2019, 2020, 2021, 2022 * Уладальнік [[Кубак Вугоршчыны па футболе|Кубка Вугоршчыны]]: 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Славенія на ЧЭ-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Блажыч, Міха}} [[Катэгорыя:Славенскія футбалісты]] 859ywdhx68rlkpv771kltj7dr5h55hf 0 279545 2686588 2673215 2026-08-24T18:38:42Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686588 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Рама́на Шмід''' ({{мова-de|Romano Schmid}}; {{Н}} 27 студзеня 2000 году) — аўстрыйскі футбаліст, атакуючы паўабаронца італьянскага клюбу «[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фразынонэ]]» і нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]]. Выхаванец грацкага «[[Штурм Грац|Штурма]]», але хутка пасьля трапіў у структуру зальцбурскага «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Була]]». У нямецкую [[Бундэсьліга|Бундэсьлігу]] трапіў у 2019 годзе, склаўшы кантракт з «Вэрдэрам»<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/739237/artikel_werder-holt-schmid---und-verleiht-ihn-gleich-weiter.html «Werder holt Schmid — und verleiht ihn gleich weiter»]. Kicker.</ref>, але часам адлучаўся ў «[[Вольфсбэрг (футбольны клюб)|Вольфсбэрг]]». У 2026 годзе прыяднаўся паводле чатырохгадовага кантракту да італьянскага «[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фразынонэ]]», калі каманда вярнулася ў [[Сэрыя А|Сэрыю А]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.frosinonecalcio.com/schmid-e-giallazzurro/|загаловак=Schmid è giallazzurro|выдавецтва=Frosinone Calcio|дата публікацыі=12.08.2026|дата доступу=12.08.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Шмід у складзе [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧЭ-2024 |Аўстрыя на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шмід, Рамана}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] 7qiqxecbnu31vv6hvdkucp2491lobtz 0 279839 2686633 2684714 2026-08-24T20:53:43Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686633 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Невярд |лацінка = Nieviard |арыгінал = Niviard |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = Niwo + [[Гардзь|Hardt]] |варыянт = Неверт, Невярт, Ніверт, Неварт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Невярд''' (''Неверт'', ''Невярт'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Нівярд, пазьней Нівэрт (Niviard, Niwiard<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Niwiard#v=snippet&q=Niwiard&f=false S. 55].</ref>, Niewerth) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Niviard#v=snippet&q=Niviard&f=false S. 1162—1163].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] ніў- (неў-) (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Нявіла]], [[Нявойст]], [[Неўрад]]; германскія імёны Newilo, Neosta, Niwrat) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] niujis 'новы'<ref name="Dajlida-2019-24">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''boiare nasi włosci Szawelskiey… Stanisław Niewiardowicz'' (25 лютага 1569 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%40Niewiardowicz#v=snippet&q=%40Niewiardowicz&f=false С. 319].</ref>; ''Katarzyna Niewiartowicz'' (1738 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Niewiartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Ostaszyn (kalwin.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Невярдовіч — [[Шаўлі|шавельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1569 годзе * Рыгор Невяртовіч (Нівяртовіч; 1913—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Баранавіцкая вобласьць|Баранавіцкай вобласьці]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1997785102/ Невертович Григорий Яковлевич]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Уладзімер Невяртовіч (1914—?) — беларус зь [[Беластоцкая вобласьць|Беластоцкай вобласьці]], які трапіў у нямецкі палон у [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]]<ref>[https://db.zhnivo.com/by/belarus-genealogical-databases/ Военнопл. kgb.by], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_plen300307839/ Невертович Владимир Иванович]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Іван Невартовіч (1916—?) — беларус з [[Орля (Гарадзенская вобласьць)|Орлі]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37161675/ Невартович Иван Васильевич]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай ніў}} {{Імёны з асновай гард}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 87dbvdd3b6s17w0vzvyxgh9nw1xrv9m 0 280963 2686595 2645603 2026-08-24T18:56:36Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2686595 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Арцём Доўбік''' ({{мова-uk|Артем Довбик}}; {{Н}} 21 чэрвеня 1997 году) — украінскі футбаліст, нападнік італьянскага клюбу «[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]]» (у арэндзе з клюбу «[[Рома Рым|Рома]]») і нацыянальнай [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец футбольнай школы «[[Чаркашчына Чаркасы|Чаркаскага Дняпра]]», куды трапіў праз адмысловую алімпійскую школу «Славуціч». Прафэсійную кар’еру запачаткаваў у 2014 годзе, паклаўшы на свой рахунак 7 галоў у сваім дэбютным [[Чэмпіянат Украіны па футболе 2014—2015 гадоў|сэзоне 2014—2015 гадоў]]. Улетку 2015 году пагадніўся з «[[Дняпро Дніпро (футбольны клюб)|Дняпром]]», але ўжо ў красавіку 2016 году быў выпраўлены ў арэнду ў малдаўскую «[[Бэлц (футбольны клюб)|Зару]]», зь якой здабыў кубак Малдовы, аднак пры гэтым за дружыну амаль не гуляў. Па вяртаньні з арэнды Доўбік рыхтаваўся да новага сэзону з «[[Валынь Луцак|Валыньню]]», але праз забарону на трансфэры для луцкага клюбу быў вымушаны зысьці з каманды. Пасьля зноў вярнуўся ў «Дняпро». 13 жніўня 2016 году дэбютаваў у элітным украінскім дывізіёне, зьявіўшыся ў матчы супраць «[[Ворскла Палтава|Ворсклы]]». У [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ўкраіны па футболе 2016—2017 гадоў|сэзоне 2016—2017 гадоў]] Арцём некалькі месяцаў быў адным з найлепшых футбалістаў і найлепшых маладых гульцоў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ўкраіны па футболе|Прэм’ер-лігі]]. Але, не зважаючы на бліскучую гульню маладога футбаліста, «Дняпро», шмат у чым празь зьняцьця пунктаў за нясплату даўгоў перад былым трэнэрскім штабам «Дняпра» на чале з [[Хуандэ Рамас]]ам, пакінуў найвышэйшы дывізіён краіны ўпершыню ў гісторыі, пачаўшы наступны сэзон у [[Другая ліга чэмпіянату Ўкраіны па футболе|Другой лізе]]. Гулец застаўся ў камандзе на пэўны час. У 2018 годзе далучыўся да дацкага «[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юляна]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20180201075451/https://www.fcm.dk/nyheder/superliga/fc-midtjylland-koeber-ukrainsk-u21-landsholdsspiller «FC Midtjylland køber ukrainsk U21-landsholdsspiller»]. FC Midtjylland.</ref>. У складзе каманды стаў чэмпіёнам і ўладальнікам кубка. 2 верасьня 2019 году быў арандаваны клюбам «[[Сёнэр’юск Гадэрсьлеў|Сёнэр’юск]]». З новым клюбам яшчэ раз стаў уладальнікам кубка. У 2020 годзе Доўбік вярнуўся ва Ўкраіну празь недахоп гульнявога часу, склаўшы кантракт зь нядаўна заснаваным клюбам «[[Дніпро-1 (футбольны клюб)|Дніпро-1]]», які толькі прасунуўся ў Прэм’ер-лігу Ўкраіны. Па расейскім уварваньні ва Ўкраіну ў 2022 годзе ўкраінскае першынство было адмененае і гулец далучыўся да кіеўскага «[[Дынама Кіеў|Дынама]]», якое ладзіла дабрачынныя матчы ў Эўропе. 6 жніўня 2023 году Доўбік склаў працоўную дамову з гішпанскім клюбам «[[Жырона (футбольны клюб)|Жырона]]», падпісаўшы кантракт да 2028 году<ref>[https://www.gironafc.cat/noticies/el-girona-fc-fitxa-el-golejador-ucraines-artem-dovbyk «El Girona FC fitxa el golejador ucraïnès Artem Dovbyk»]. Girona FC.</ref>. Гэты пераход каштаваў каталянцам 7 мільёнаў эўра, у выніку чаго нападнік стаў найдаражэйшым футбалістам у гісторыі клюбу<ref>[https://www.football-espana.net/2023/08/06/girona-complete-club-record-signing-of-ukrainian-international-striker «Girona complete club-record signing of Ukrainian international striker»]. Football España.</ref>. 12 жніўня забіў гол у дэбютным матчы супраць «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедада]]», які завершыўся ўнічыю зь лікам 1:1. 21 студзеня 2024 году ўчыніў свой першы хет-трык цягам шасьці хвілінаў у пераможным матчы супраць «[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільлі]]» зь лікам 5:1<ref>[https://www.goal.com/en/lists/watch-artem-dovbyk-six-minute-hat-trick-girona-level-real-madrid-jude-bellingham-top-la-liga-scoring-chart/blt8f6f7a90f1d61c8f#cs1e07a8e79aca7392 «WATCH: Artem Dovbyk completes stunning six-minute hat-trick for Girona to draw level with Real Madrid superstar Jude Bellingham at the top of La Liga scoring chart»]. Goal.com.</ref>. 2 жніўня 2024 году Доўбік прыяднаўся да італьянскай «[[Рома Рым|Ромы]]», якая выклала за гульца 38 мільёнаў эўра<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/roma-sign-striker-dovbyk-girona-2024-08-02/ «Roma sign striker Dovbyk from Girona»]. Reuters.</ref>. 15 верасьня Доўбік адзначыўся сваім першым голам за клюб у матчы супраць «[[Джэноа Генуя|Джэноа]]», які скончыўся ўнічыю 1:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sofascore.com/football/match/genoa-roma/cebsneb|загаловак=Genoa vs Roma|выдавецтва=Sofascore|дата публікацыі=15.09.2024|дата доступу=27.09.2024}}</ref>. Футбаліст закончыў свой першы сэзон з 12 галамі, стаўшы найлепшым бамбардзірам каманды<ref>{{спасылка|спасылка=https://sports.yahoo.com/article/bournemouth-offered-roma-artem-dovbyk-162000971.html|загаловак=Bournemouth offered Roma’s Artem Dovbyk amidst interest from Leeds United|выдавецтва=Yahoo Sports}}</ref>. У ліпені 2025 году Доўбік зьмяніў нумар на сваёй кашулі з 11 на 9 перад пачаткам [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2025—2026 гадоў|сэзону 2025—2026 гадоў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Mattioli, Andy|спасылка=https://romapress.net/dovbyk-set-for-roma-stay-switches-to-9-jersey/|загаловак=Dovbyk set for Roma stay, switches to 9 jersey|выдавецтва=RomaPress|дата публікацыі=12.07.2025}}</ref>. 6 студзеня 2026 году ён атрымаў траўму задняй паверхні сьцягна падчас гасьцявой перамогі над «[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]]», што выбіла яго на некалькі месяцаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://sports.yahoo.com/articles/dovbyk-suffers-injury-setback-roma-151000066.html|загаловак=Dovbyk suffers new injury setback as Roma striker ruled out for two more weeks|выдавецтва=Yahoo! Sports|дата публікацыі=07.01.2026}}</ref>. 30 ліпеня 2026 году ўкраінец далучыўся да «[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньні]]» на правах арэнды на адзін сэзон<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bolognafc.it/artem-dovbyk-al-bologna/|загаловак=Artem Dovbyk al Bologna|выдавецтва=Bologna FC 1909|дата публікацыі=30.07.2026}}</ref>. === Міжнародная === У веку 19 гадоў Доўбік атрымаў свой першы выклік у склад нацыянальнай [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]], калі ён быў улучаны ў сьпіс каманды на матч кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету 2018 году супраць [[Зборная Ісьляндыі па футболе|зборнай Ісьляндыі]] 5 верасьня 2016 году. Аднак дэбютаваў за зборную толькі ў адборачным матчы чэмпіянату сьвету 2022 году супраць [[Зборная Казахстану па футболе|зборнай Казахстану]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410145651/https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/europe/matches/match/400155628/#match-lineups «Ukraine v Kazakhstan game report»]. FIFA.</ref>. 29 чэрвеня 2021 году на чэмпіянаце Эўропы 2020 году выйшаў на замену замест [[Андрэй Ярмоленка|Андрэя Ярмоленкі]] ў матчы супраць [[Зборная Швэцыі па футболе|зборнай Швэцыі]] ў 1/8 фіналу. Пазьней забіў пераможны гол у браму скандынаваў<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/51198613 «Sweden 1–2 Ukraine»]. BBC Sport.</ref>. == Дасягненьні == '''«Бэлц»''': * Уладальнік [[Кубак Малдовы па футболе|Кубка Малдовы]]: 2016 '''«Міт’юлян»''': * [[Чэмпіянат Даніі па футболе|Чэмпіён Даніі]]: 2018 * Уладальнік [[Кубак Даніі па футболе|Кубка Даніі]]: 2019 '''«Сёнэр’юск»''': * Уладальнік [[Кубак Даніі па футболе|Кубка Даніі]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Доўбік у складзе [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Украіна}}; |Украіна на ЧЭ-2020 |Украіна на ЧЭ-2024 }} {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянату Ўкраіны па футболе}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Доўбік, Арцём}} [[Катэгорыя:Украінскія футбалісты]] 1slyk17yqnikxcnpzivbiebgxqoklvx 0 281066 2686567 2684650 2026-08-24T16:51:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686567 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мондар |лацінка = Mondar |арыгінал = Munder |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мунд|Mund]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Мунтэр, Мондэр, Монтэр, Монтар, Монтр |вытворныя = |зьвязаныя = Herimont }} '''Мондар''' (''Мондэр''), '''Мунтэр''' (''Монтэр'', ''Монтар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мундэр або Мунтэр (Mundher, Munder, Munter) і Гермунт або Герымонт (Hermunt, Herimont) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA439&dq=munter+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwinq-GY256CAxVE_7sIHXOHBEMQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=munter%20namenkunde&f=false S. 439].</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Hermunt%2C+Herimont#v=snippet&q=Hermunt%2C%20Herimont&f=false S. 776].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Montere / Muntir'' (1289 год)<ref>Dukavičienė I. XIII amžiaus prūsų asmenvardžiai prūsų registre // Acta linguistica Lithuanica. T. 72, 2015. P. 235.</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Montere#v=snippet&q=Montere&f=false S. 62].</ref>. Апроч таго, у Прусіі адзначалася прозьвішча Munder<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MUNDER&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de MUNDER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Montaryszki'' (22 траўня 1691 году)<ref>Žagarės dvaro teismo knygos (1670—1751). — Vilnius, 2003. P. 129.</ref>; ''w obrębie Monteryszkach'' (20 ліпеня 1695 году)<ref>Žagarės dvaro teismo knygos (1670—1751). — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=3lIlAQAAIAAJ&q=Monteryszkach&dq=Monteryszkach&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjYubu-lNOGAxUGm_0HHY7rDjgQ6AF6BAgHEAI P. 299].</ref>; ''Rozalia Monderewicz'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Monderewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Rajgród], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Мікалай і Эўдакія Мунтэры (Мунцеры) — [[беларусы]] з ваколіцаў [[Мазыр]]у, вывезеныя ў Нямеччыну ў [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]]<ref>[https://prokuratura.gov.by/ru/activity/rassledovanie-ugolovnogo-dela-o-genotside/iz-materialov-ugolovnogo-dela/akty-chrezvychaynoy-gosudarstvennoy-komissii/ НАРБ 1569-1-192-121], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> * Аракадзь Мантрэвіч (1905—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Быхаў|Быхава]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260818053347/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer8109374/ Монтревич Аркадий Константинович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> Мантаровічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. У XIX ст. упаміналася [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіца]] Мондэрышкі (Monderyszki) каля [[Упнікі|Упнікаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 669.</ref>. На 1903 год існавалі [[фальварак|фальваркі]] Новыя і Старыя Монтарышкі ў Шавельскім павеце Ковенскай губэрні<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 412.</ref>, а на 1905 год — [[вёска]] Мондарышкі ў [[Гелваны|Гелванскай]] воласьці<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 40.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Мунд]] * [[Гір|Геры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай мунд}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ffitlmj1y5pjnx1vniopure4kzvl2yj 0 281427 2686686 2685026 2026-08-25T06:56:41Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686686 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Саўрык |лацінка = Saŭryk |арыгінал = Saveric |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сава (імя)|Soava]] + [[Рык|Rick]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Саўрык''' (''Сеўрык'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Саварык, Саверык або Северык (Savaricus, Savericus, Severicus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA478&dq=Severicus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjD-u_Ky6aFAxWmywIHHQruCyQQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Severicus&f=false P. 478].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сава (імя)|саў-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Савіла]], [[Савігайла]], [[Саўгут]]; германскія імёны Savilo, Savigello, Savegot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sauil, старагерманскага sowila 'сонца'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны ліцьвінаў [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Sawarycke / Sauricke'' (1315 і 1365 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 710].</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 91].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines… Sewrykowicz'' (5 сакавіка 1481 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 374.</ref>; ''ku wlokam siola Sawrikom'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Sawrikom#v=snippet&q=Sawrikom&f=false С. 512].</ref>. == Носьбіты == * Мікалай Саўрыцкі (1874—1938) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Лагойск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8B%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%A0%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1874) Саўрыцкі Мікалай Рыгоравіч (1874)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Пётар Саўрыцкі (1916—?) — беларус з ваколіцаў Лагойску<ref>[https://web.archive.org/web/20260819135849/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1990878041/ Саврицкий Петр Каземирович (Казимирович)], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> == Глядзіце таксама == * [[Сава (імя)|Сава]] * [[Рык|Рых]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай саў}} {{Імёны з асновай рых}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] l5zhvmpryfbhko7i1v4rz0zgb45dwh6 0 281948 2686586 2626518 2026-08-24T18:28:51Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Saša_Lukić?oldid=1370762662 2686586 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Са́ша Лу́кіч''' ({{мова-sr|Саша Лукић / Saša Lukić}}; {{Н}} 11 ліпеня 1996 году) — сэрбскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «[[Іпсўіч Таўн]]» і нацыянальнай [[зборная Сэрбіі па футболе|зборнай Сэрбіі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец сталічнага «[[Партызан Бялград|Партызана]]». Некалькі сэзонаў правёў у арэндзе ў клюбе «[[Тэлеоптык Бялград|Тэлеоптык]]». Па вяртаньні з арэнды замацаваўся ў складзе «Партызана», стала гуляючы ў матчах чэмпіянату. 26 жніўня 2015 году запачаткаваў свае выступы ў эўракубках, адгуляўшы матч [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000633/match=2015664/index.html «BATE advance after holding off Partizan rally»]. UEFA.</ref>. Улетку 2016 году прыяднаўся да італьянскага «[[Тарына Турын|Тарына]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20170213030911/http://torinofc.it/news/29/07/2016/lukic-al-toro_11889 «Lukic al Toro»]. Torino F.C.</ref>. Дэбютаваў у складзе клюбу 17 кастрычніка ў матчы супраць «[[Палерма (футбольны клюб)|Палерма]]». Адгуляўшы сэзон у Італіі на правах арэнды далучыўся да гішпанскага «[[Левантэ Валенсія|Левантэ]]»<ref>[http://www.levanteud.com/es/info/el-torino-y-el-levante-pactan-la-cesion-de-sasa-lukic-por-una-temporada «El Torino y el Levante pactan la cesión de Sasa Lukic por una temporada»]. Levante UD.</ref>. У студзені 2023 году стаў футбалістам ангельскага «[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэму]]»<ref>[https://www.fulhamfc.com/news/2023/january/31/lukic-joins-fulham/ «Lukić Joins Fulham»]. Fulham FC.</ref>. Дэбютаваў на [[Крэйвэн Катэдж]] 11 лютага, зьявіўшыся на замену на 91-й хвіліне ў матчы супраць «[[Нотынггэм Форэст]]». Пасьля добрай сэрыі матчаў у стартавым складзе Лукіч загнаў свой першы гол за «Фулгэм» у пераможным матчы зь лікам 3:0 над «[[Тотэнгэм Готспур]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fulhamfc.com/news/2024/march/18/lukic-hard-work-pays-off/|загаловак=LUKIĆ: HARD WORK PAYS OFF|выдавецтва=Fulham F.C.|дата публікацыі=18.03.2024|дата доступу=18.03.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240318185114/https://www.fulhamfc.com/news/2024/march/18/lukic-hard-work-pays-off/|дата копіі=18.03.2024}}</ref>. 8 жніўня 2026 году футбаліст падпісаў чатырохгадовы кантракт з клюбам «[[Іпсўіч Таўн]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Warren, Andy|спасылка=https://www.itfc.co.uk/news/2026/august/08/town-sign-sasa-lukic/|загаловак=TOWN SIGN SAŠA LUKIC|выдавецтва=Ipswich Town F.C.|дата публікацыі=08.08.2026}}</ref>. Паводле паведамленьняў, сума трансфэру склала 9 млн фунтаў стэнлінгаў<ref>{{спасылка|аўтар=Ornstein, David|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/7498671/2026/08/07/sasa-lukic-ipswich-fulham-transfer/|загаловак=Sasa Lukic completes Ipswich medical ahead of £9m move from Fulham|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=07.08.2026}}</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[Зборная Сэрбіі па футболе|зборнай Сэрбіі]] 7 верасьня 2018 году ў матчы супраць [[Зборная Летувы па футболе|зборнай Летувы]]. == Дасягненьні == '''Партызан''': * [[Чэмпіянат Сэрбіі па футболе|Чэмпіён Сэрбіі]]: 2015 * Уладальнік [[Кубак Сэрбіі па футболе|Кубка Сэрбіі]]: 2016 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Лукіч у складзе [[Зборная Сэрбіі па футболе|зборнай Сэрбіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Сэрбія}}; |Сэрбія на ЧС-2022 |Сэрбія на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лукіч, Саша}} [[Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты]] famez8fmevap4374eo1p3uu9rb0r60q 10 286831 2686670 2686505 2026-08-25T06:30:19Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686670 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=POR, SCP, STC, MAR, GIL, FCA, BEN, CDN, VSC, RAV, AMA, AVF, BRA, FAM, EST, MFC, ALV, CAS <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_POR=3 | нічыі_POR=0 |паразы_POR=0 |мз_POR=6 |мп_POR=0 |перамогі_SCP=2 | нічыі_SCP=1 |паразы_SCP=0 |мз_SCP=8 |мп_SCP=5 |перамогі_STC=2 | нічыі_STC=1 |паразы_STC=0 |мз_STC=4 |мп_STC=2 |перамогі_MAR=2 | нічыі_MAR=1 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=5 |мп_MAR=3 |перамогі_GIL=2 | нічыі_GIL=0 |паразы_GIL=0 |мз_GIL=3 |мп_GIL=0 |перамогі_FCA=2 | нічыі_FCA=0 |паразы_FCA=1 |мз_FCA=5 |мп_FCA=2 |перамогі_BEN=1 | нічыі_BEN=1 |паразы_BEN=0 |мз_BEN=9 |мп_BEN=2 |перамогі_CDN=1 | нічыі_CDN=1 |паразы_CDN=1 |мз_CDN=4 |мп_CDN=3 |перамогі_VSC=1 | нічыі_VSC=0 |паразы_VSC=2 |мз_VSC=3 |мп_VSC=4 |перамогі_RAV=1 | нічыі_RAV=0 |паразы_RAV=2 |мз_RAV=2 |мп_RAV=3 |перамогі_AMA=0 | нічыі_AMA=2 |паразы_AMA=0 |мз_AMA=4 |мп_AMA=4 |перамогі_AVF=0 | нічыі_AVF=2 |паразы_AVF=1 |мз_AVF=4 |мп_AVF=5 |перамогі_BRA=0 | нічыі_BRA=1 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=2 |мп_BRA=2 |перамогі_FAM=0 | нічыі_FAM=1 |паразы_FAM=2 |мз_FAM=2 |мп_FAM=4 |перамогі_EST=0 | нічыі_EST=1 |паразы_EST=2 |мз_EST=1 |мп_EST=5 |перамогі_MFC=0 | нічыі_MFC=1 |паразы_MFC=1 |мз_MFC=2 |мп_MFC=6 |перамогі_ALV=0 | нічыі_ALV=1 |паразы_ALV=2 |мз_ALV=3 |мп_ALV=7 |перамогі_CAS=0 | нічыі_CAS=0 |паразы_CAS=3 |мз_CAS=0 |мп_CAS=10 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў]] |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CL3Q |вынік4=EL2Q |вынік5=ECL2Q |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2 }}</onlyinclude> ph6xu1u0cb647gnudhp6xd141oxvdpf 10 286832 2686675 2686516 2026-08-25T06:30:24Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686675 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AVF, ALV, FCA, BRA, BEN, VSC, GIL, CAS, MAR, MFC, CDN, POR, RAV, STC, SCP, FAM, EST, AMA |скарачэньне_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў|Ака]] |скарачэньне_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алв]] |скарачэньне_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Аро]] |скарачэньне_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэн]] |скарачэньне_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Бра]] |скарачэньне_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каз]] |скарачэньне_EST=[[Эштарыл Прая|Эшр]] |скарачэньне_AMA=[[Эштрэла Амадора|Эла]] |скарачэньне_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фам]] |скарачэньне_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл]] |скарачэньне_MAR=[[Марытыму Фуншал|Мрт]] |скарачэньне_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Мрр]] |скарачэньне_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Нас]] |скарачэньне_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Пор]] |скарачэньне_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю]] |скарачэньне_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Сан]] |скарачэньне_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спо]] |скарачэньне_CDT=[[Тандэла (футбольны клюб)|Тан]] |скарачэньне_VSC=[[Віторыя Гімарайнш|ВіГ]] |назва_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў]] |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 |матч_ALV_AMA=2:2 |матч_ALV_AVF= |матч_ALV_BEN= |матч_ALV_BRA= |матч_ALV_CAS= |матч_ALV_CDN= |матч_ALV_EST= |матч_ALV_FAM= |матч_ALV_FCA= |матч_ALV_GIL= |матч_ALV_MAR= |матч_ALV_MFC= |матч_ALV_POR= |матч_ALV_RAV= |матч_ALV_SCP= |матч_ALV_STC= |матч_ALV_VSC= |матч_AMA_ALV= |матч_AMA_AVF= |матч_AMA_BEN= |матч_AMA_BRA= |матч_AMA_CAS= |матч_AMA_CDN= |матч_AMA_EST= |матч_AMA_FAM= |матч_AMA_FCA= |матч_AMA_GIL= |матч_AMA_MAR= |матч_AMA_MFC= |матч_AMA_POR= |матч_AMA_RAV= |матч_AMA_SCP=2:2 |матч_AMA_STC= |матч_AMA_VSC= |матч_AVF_ALV= |матч_AVF_AMA= |матч_AVF_BEN= |матч_AVF_BRA= |матч_AVF_CAS= |матч_AVF_CDN= |матч_AVF_EST= |матч_AVF_FAM= |матч_AVF_FCA= |матч_AVF_GIL= |матч_AVF_MAR= |матч_AVF_MFC= |матч_AVF_POR= |матч_AVF_RAV= |матч_AVF_SCP= |матч_AVF_STC=0:1 |матч_AVF_VSC= |матч_BEN_ALV= |матч_BEN_AMA= |матч_BEN_AVF=2:2 |матч_BEN_BRA= |матч_BEN_CAS= |матч_BEN_CDN= |матч_BEN_EST= |матч_BEN_FAM= |матч_BEN_FCA= |матч_BEN_GIL= |матч_BEN_MAR= |матч_BEN_MFC= |матч_BEN_POR= |матч_BEN_RAV= |матч_BEN_SCP= |матч_BEN_STC= |матч_BEN_VSC= |матч_BRA_ALV= |матч_BRA_AMA= |матч_BRA_AVF= |матч_BRA_BEN= |матч_BRA_CAS= |матч_BRA_CDN= |матч_BRA_EST= |матч_BRA_FAM= |матч_BRA_FCA= |матч_BRA_GIL= |матч_BRA_MAR= |матч_BRA_MFC= |матч_BRA_POR= |матч_BRA_RAV= |матч_BRA_SCP= |матч_BRA_STC= |матч_BRA_VSC= |матч_CAS_ALV= |матч_CAS_AMA= |матч_CAS_AVF= |матч_CAS_BEN=0:7 |матч_CAS_BRA= |матч_CAS_CDN= |матч_CAS_EST= |матч_CAS_FAM= |матч_CAS_FCA= |матч_CAS_GIL= |матч_CAS_MAR= |матч_CAS_MFC= |матч_CAS_POR= |матч_CAS_RAV= |матч_CAS_SCP= |матч_CAS_STC= |матч_CAS_VSC= |матч_CDN_ALV= |матч_CDN_AMA= |матч_CDN_AVF= |матч_CDN_BEN= |матч_CDN_BRA= |матч_CDN_CAS= |матч_CDN_EST=2:0 |матч_CDN_FAM= |матч_CDN_FCA= |матч_CDN_GIL= |матч_CDN_MAR= |матч_CDN_MFC= |матч_CDN_POR= |матч_CDN_RAV= |матч_CDN_SCP= |матч_CDN_STC= |матч_CDN_VSC= |матч_EST_ALV= |матч_EST_AMA= |матч_EST_AVF= |матч_EST_BEN= |матч_EST_BRA= |матч_EST_CAS= |матч_EST_CDN= |матч_EST_FAM=1:1 |матч_EST_FCA= |матч_EST_GIL= |матч_EST_MAR= |матч_EST_MFC= |матч_EST_POR= |матч_EST_RAV=0:2 |матч_EST_SCP= |матч_EST_STC= |матч_EST_VSC= |матч_FAM_ALV= |матч_FAM_AMA= |матч_FAM_AVF= |матч_FAM_BEN= |матч_FAM_BRA= |матч_FAM_CAS= |матч_FAM_CDN= |матч_FAM_EST= |матч_FAM_FCA= |матч_FAM_GIL= |матч_FAM_MAR=1:2 |матч_FAM_MFC= |матч_FAM_POR= |матч_FAM_RAV= |матч_FAM_SCP= |матч_FAM_STC= |матч_FAM_VSC= |матч_FCA_ALV= |матч_FCA_AMA= |матч_FCA_AVF= |матч_FCA_BEN= |матч_FCA_BRA= |матч_FCA_CAS= |матч_FCA_CDN= |матч_FCA_EST= |матч_FCA_FAM= |матч_FCA_GIL= |матч_FCA_MAR= |матч_FCA_MFC=4:0 |матч_FCA_POR= |матч_FCA_RAV= |матч_FCA_SCP= |матч_FCA_STC= |матч_FCA_VSC= |матч_GIL_ALV= |матч_GIL_AMA= |матч_GIL_AVF= |матч_GIL_BEN= |матч_GIL_BRA= |матч_GIL_CAS=2:0 |матч_GIL_CDN= |матч_GIL_EST= |матч_GIL_FAM= |матч_GIL_FCA= |матч_GIL_MAR= |матч_GIL_MFC= |матч_GIL_POR= |матч_GIL_RAV=1:0 |матч_GIL_SCP= |матч_GIL_STC= |матч_GIL_VSC= |матч_MAR_ALV= |матч_MAR_AMA= |матч_MAR_AVF=2:2 |матч_MAR_BEN= |матч_MAR_BRA= |матч_MAR_CAS=1:0 |матч_MAR_CDN= |матч_MAR_EST= |матч_MAR_FAM= |матч_MAR_FCA= |матч_MAR_GIL= |матч_MAR_MFC= |матч_MAR_POR= |матч_MAR_RAV= |матч_MAR_SCP= |матч_MAR_STC= |матч_MAR_VSC= |матч_MFC_ALV= |матч_MFC_AMA= |матч_MFC_AVF= |матч_MFC_BEN= |матч_MFC_BRA=2:2 |матч_MFC_CAS= |матч_MFC_CDN= |матч_MFC_EST= |матч_MFC_FAM= |матч_MFC_FCA= |матч_MFC_GIL= |матч_MFC_MAR= |матч_MFC_POR= |матч_MFC_RAV= |матч_MFC_SCP= |матч_MFC_STC= |матч_MFC_VSC= |матч_POR_ALV=2:0 |матч_POR_AMA= |матч_POR_AVF= |матч_POR_BEN= |матч_POR_BRA= |матч_POR_CAS= |матч_POR_CDN= |матч_POR_EST= |матч_POR_FAM= |матч_POR_FCA=2:0 |матч_POR_GIL= |матч_POR_MAR= |матч_POR_MFC= |матч_POR_RAV= |матч_POR_SCP= |матч_POR_STC= |матч_POR_VSC= |матч_RAV_ALV= |матч_RAV_AMA= |матч_RAV_AVF= |матч_RAV_BEN= |матч_RAV_BRA= |матч_RAV_CAS= |матч_RAV_CDN= |матч_RAV_EST= |матч_RAV_FAM= |матч_RAV_FCA= |матч_RAV_GIL= |матч_RAV_MAR= |матч_RAV_MFC= |матч_RAV_POR=0:2 |матч_RAV_SCP= |матч_RAV_STC= |матч_RAV_VSC= |матч_SCP_ALV=3:1 |матч_SCP_AMA= |матч_SCP_AVF= |матч_SCP_BEN= |матч_SCP_BRA= |матч_SCP_CAS= |матч_SCP_CDN= |матч_SCP_EST= |матч_SCP_FAM= |матч_SCP_FCA= |матч_SCP_GIL= |матч_SCP_MAR= |матч_SCP_MFC= |матч_SCP_POR= |матч_SCP_RAV= |матч_SCP_STC= |матч_SCP_VSC=3:2 |матч_STC_ALV= |матч_STC_AMA= |матч_STC_AVF= |матч_STC_BEN= |матч_STC_BRA= |матч_STC_CAS= |матч_STC_CDN=2:2 |матч_STC_EST= |матч_STC_FAM=1:0 |матч_STC_FCA= |матч_STC_GIL= |матч_STC_MAR= |матч_STC_MFC= |матч_STC_POR= |матч_STC_RAV= |матч_STC_SCP= |матч_STC_VSC= |матч_VSC_ALV= |матч_VSC_AMA= |матч_VSC_AVF= |матч_VSC_BEN= |матч_VSC_BRA= |матч_VSC_CAS= |матч_VSC_CDN=1:0 |матч_VSC_EST= |матч_VSC_FAM= |матч_VSC_FCA=0:1 |матч_VSC_GIL= |матч_VSC_MAR= |матч_VSC_MFC= |матч_VSC_POR= |матч_VSC_RAV= |матч_VSC_SCP= |матч_VSC_STC= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} l3jakesbdrf8i27mbzgvtm9mct2nx2m 10 290885 2686746 2672861 2026-08-25T10:23:22Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686746 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} <!-- Рознае --> | ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] <!-- 1 дывізіён --> | БнэйСахнінЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | БнэйСахнінСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БнэйСахнін = 11 месца | БэйтарЕрусЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | БэйтарЕрусСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БэйтарЕрус = 2 месца | ГапаэльБээЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльБээСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльБээ = 1 месца | ГапаэльЕруЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльЕруСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльЕру = 12 месца | ГапаэльІроЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльІроСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльІро = 8 месца | ГапаэльПэтЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльПэтСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльПэт = 6 месца | ГапаэльРамЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльРамСэзон = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльРам = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]], 2 месца (падвышэньне) | ГапаэльТэлЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльТэлСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльТэл = 4 месца | ГапаэльХайЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГапаэльХайСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльХай = 10 месца | МакабіНэтаЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | МакабіНэтаСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МакабіНэта = 7 месца | МакабіПэтаЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | МакабіПэтаСэзон = [[Ліга Леўмітчэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МакабіПэта = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]], 1 месца (падвышэньне) | МакабіТэльЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | МакабіТэльСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МакабіТэль = 3 месца | МакабіХайфЛіга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]] | МакабіХайфСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МакабіХайф = 5 месца <!-- 2 дывізіён --> | АшдодЛіга = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] | АшдодСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Ашдод = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]], 13 месца (паніжэньне) | БнэйЯгудаТЛіга = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] | БнэйЯгудаТСэзон = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БнэйЯгудаТ = 4 месца | ГапаэльАкоЛіга = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] | ГапаэльАкоСэзон = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльАко = 14 месца | ГапаэльКфаЛіга = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] | ГапаэльКфаСэзон = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльКфа = 7 месца | ГапаэльРааЛіга = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] | ГапаэльРааСэзон = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльРаа = 10 месца | МакабіБнэйЛіга = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]] | МакабіБнэйСэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МакабіБнэй = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-ліга]], 14 месца (паніжэньне) <!-- 3 дывізіён --> | ГапаэльГадЛіга = [[Ліга Алеф чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Алеф]] | ГапаэльГадСэзон = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГапаэльГад = [[Ліга Леўміт чэмпіянату Ізраілю па футболе|Ліга Леўміт]], 16 месца (паніжэньне) | default = 0}}<noinclude> {{Дакумэнтацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Ізраіль]] </noinclude> 5r6uk4mnh3zegh6xv1o2ae123s1uix3 10 291322 2686714 2671727 2026-08-25T09:24:08Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686714 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} <!-- Рознае --> | ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] <!-- 1 дывізіён --> | ВлазьніяШкЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ВлазьніяШкСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ВлазьніяШк = 3 месца | ДынамаСіціЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ДынамаСіціСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ДынамаСіці = 4 месца | ЛячыЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ЛячыСэзон = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Лячы = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]], 1 месца (падвышэньне) | ПартызаніТЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ПартызаніТСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ПартызаніТ = 5 месца | СкендэрбэўЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | СкендэрбэўСэзон = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Скендэрбэў = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]], 2 месца (падвышэньне) | ТыранаЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ТыранаСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Тырана = 6 месца | ТэўтаДурэсЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ТэўтаДурэсСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ТэўтаДурэс = 8 месца | ЭгнатыяРагЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ЭгнатыяРагСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЭгнатыяРаг = 1 месца | ЭльбасаніЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]] | ЭльбасаніСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Эльбасані = 2 месца <!-- 2 дывізіён --> | БэсаКаваяЛіга = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]] | БэсаКаваяСэзон = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БэсаКавая = 5 месца | БюлісБалшЛіга = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]] | БюлісБалшСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БюлісБалш = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]], 9 месца (паніжэньне) | КастрыёціКЛіга = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]] | КастрыёціКСэзон = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | КастрыёціК = 6 месца | КукесЛіга = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]] | КукесСэзон = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Кукес = 10 месца | ФлямуртарыЛіга = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]] | ФлямуртарыСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Флямуртары = [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|Супэрліга]], 10 месца (паніжэньне) <!-- 3 дывізіён --> | АпалёніяФіЛіга = [[Другі дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Другі дывізіён]], група Б | АпалёніяФіСэзон = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АпалёніяФі = [[Першы дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Першы дывізіён]], 11 месца (паніжэньне) | ТаморыБэраЛіга = [[Другі дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Другі дывізіён]], група Б | ТаморыБэраСэзон = [[Другі дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ТаморыБэра = 6 месца | ТэрбуніПукЛіга = [[Другі дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе|Другі дывізіён]], група А | ТэрбуніПукСэзон = [[Другі дывізіён чэмпіянату Альбаніі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ТэрбуніПук = 5 месца | default = 0}}<noinclude> {{Дакумэнтацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Альбанія]] </noinclude> ewclfmfe5zh5oz66ig199rxou6gmigi 0 292392 2686642 2684720 2026-08-24T22:07:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686642 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Одзін |лацінка = Odzin |арыгінал = Odin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Ота|Odo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Одзень |вытворныя = [[Ацень]], [[Юцень]] |зьвязаныя = }} '''Одзін''' (''Одзень'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Оцін або Одзін (Otin, Odin{{Заўвага|Паводле назвы мясцовасьці Odinesbach}}) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Otin+Odinesbach#v=snippet&q=Otin%20Odinesbach&f=false S. 189].</ref>. Іменная аснова [[Ота|аўд- (од-, от-)]] (імёны [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Адыла|Аціла]], [[Отаўт]], [[Атмут]]; германскія імёны Otilo, Ottolt, Otmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] audags 'шчасьце, асалода'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 43.</ref>, германскага *auð 'багацьце, спор'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 72.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Odinus (Ocin, Ocina, Otina)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 190.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Panasz Odinowicz cive [[Берасьце|Brzestense]]'' (30 красавіка 1572 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 19. — Вильна, 1892. [https://books.google.by/books?id=gA4LAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Odinowicz&f=false С. 159].</ref>; ''Rozalia Odinowicz'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Odinowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Połusze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Аляксандар Одзень (1900—?) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з ваколіцаў [[Вялікая Бераставіца|Вялікай Бераставіцы]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp1986327306/ Одень Александр Гиоргиевич (Георгиевич)]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай од}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] p4yv1g8wimy488fo69onrqosvtebxaz 0 292719 2686589 2684606 2026-08-24T18:39:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686589 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мілят |лацінка = Milat |арыгінал = Milliot |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Міл (імя)|Melo]] + [[Ят|Joto]] |варыянт = Мілёт, Мялюта, Мілюта |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Мілят''', '''Мілёт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мэлёт або Мілёт (Melot<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/m/ M], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Millot, Milliot) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/m7.html Noms commençant par M], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Міл (імя)|-міл- (-мел-)]] (імёны [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мілейка]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Мільконт]]; германскія імёны Milleke, Melvid, Milgunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] mildeis 'мяккі, прыязны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 172.</ref><ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 179.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Германскае паходжаньне імя Мілёта сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161.</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавала імя Мілята<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 759.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines… Myloth'' (9 кастрычніка 1486 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 412.</ref>; ''[[Эйшышкі|еишишчане]]… з братьею своею, Анъдреем Милятовичомъ'' (1524 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 211.</ref>; ''бояринъ еишисский на имя Амъброс Милятовичъ… отцу его Миляту'' (19 верасьня 1525 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 417.</ref>; ''Амъброс Милятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref>; ''Омъброс Милятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 89.</ref> (1528 год); ''Мелюто'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 81, 283.</ref>; ''Marianna Milot'' (1825 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Milot&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Амброс Мілятавіч — [[Эйшышкі|эйшыскі]] баярын, які ўпамінаецца ў лісьце 1525 году і ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Амброс Мілятавіч — [[Лейпуны|ляпунскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Адам Мілюта (1924—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Васілевічы|Васілевічаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260816180726/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31728008/ Милюта Адам Иванович], Генеалагічныя базы дадзеных Беларусі</ref> == Глядзіце таксама == * [[Міл (імя)|Міл]] * [[Ят]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай міл}} {{Імёны з асновай ят}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] l3lw2oi4520zgql3pjly50xye636osb 0 293119 2686734 2642547 2026-08-25T10:09:24Z Artsiom91 28241 /* Клюбы */ 2686734 wikitext text/x-wiki '''Прэм’ер-ліга 2022—2023 гадоў''' — 24-ы розыгрыш [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-лігі]], які праходзіў з 20 жніўня 2022 году па 20 траўня 2023 году. Улічваючы іншыя дывізіёны, якія былі папярэднікамі Прэм’ер-лігі і мелі статус найвышэйшага дывізіёну, гэта быў 81-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе|чэмпіянату Ізраілю]] ў найвышэйшым дывізіёне. Чэмпіёнам стаў «[[Макабі Хайфа|Макабі]]» Хайфа, для якога гэты тытул стаў 15-м у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Лігі Леўміт — «[[Макабі Бнэй Рэйнэ]]» і «[[Сэкцыя Нэс-Цыёна|Сэкцыя]]» Нэс-Цыёна. Гэтыя клюбы замянілі «[[Макабі Пэтах-Тыква|Макабі]]» Пэтах-Тыква і «[[Гапаэль Ноф-га-Галіль|Гапаэль]]» Ноф-га-Галіль. == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://int.soccerway.com/national/israel/ligat-haal/20222023/regular-season/r69775/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MHA,HBS,MTA,MNE,HJE,ASH,BEI,HHA,BnS,HAH,HTA,MBR,IKS,SNZ <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MHA=20|нічыі_MHA=2 |паразы_MHA=4 |мз_MHA=51|мп_MHA=24<!-- Макабі Хайфа --> |перамогі_HBS=18|нічыі_HBS=4 |паразы_HBS=4 |мз_HBS=52|мп_HBS=19<!-- Гапаэль Бээршэба --> |перамогі_MTA=15|нічыі_MTA=7 |паразы_MTA=4 |мз_MTA=53|мп_MTA=15<!-- Макабі Тэль-Авіў --> |перамогі_MNE=10|нічыі_MNE=7 |паразы_MNE=9 |мз_MNE=33|мп_MNE=38<!-- Макабі Нэтанія --> |перамогі_HJE=9 |нічыі_HJE=9 |паразы_HJE=8 |мз_HJE=30|мп_HJE=26<!-- Гапаэль Ерусалім --> |перамогі_ASH=9 |нічыі_ASH=9 |паразы_ASH=8 |мз_ASH=32|мп_ASH=30<!-- Ашдод --> |перамогі_BEI=9 |нічыі_BEI=4 |паразы_BEI=13|мз_BEI=38|мп_BEI=47<!-- Бэйтар Ерусалім --> |перамогі_HHA=6 |нічыі_HHA=12|паразы_HHA=8 |мз_HHA=25|мп_HHA=28<!-- Гапаэль Хайфа --> |перамогі_BnS=7 |нічыі_BnS=9 |паразы_BnS=10|мз_BnS=26|мп_BnS=30<!-- Бнэй Сахнін --> |перамогі_HTA=6 |нічыі_HTA=9 |паразы_HTA=11|мз_HTA=28|мп_HTA=42<!-- Гапаэль Тэль-Авіў --> |перамогі_HAH=6 |нічыі_HAH=11|паразы_HAH=9 |мз_HAH=26|мп_HAH=41<!-- Гапаэль Гадэра --> |перамогі_IKS=3 |нічыі_IKS=12|паразы_IKS=11|мз_IKS=27|мп_IKS=39<!-- Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана --> |перамогі_MBR=5 |нічыі_MBR=9 |паразы_MBR=12|мз_MBR=23|мп_MBR=42<!-- Макабі Бнэй Рэйнэ --> |перамогі_SNZ=3 |нічыі_SNZ=8 |паразы_SNZ=15|мз_SNZ=23|мп_SNZ=46<!-- Сэкцыя Нэс-Цыёна --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BEI=[[Бэйтар Ерусалім]] |назва_BnS=[[Бнэй Сахнін]] |назва_ASH=[[Ашдод (футбольны клюб)|Ашдод]] |назва_HAH=[[Гапаэль Гадэра]] |назва_HBS=[[Гапаэль Бээршэба]] |назва_HHA=[[Гапаэль Хайфа]] |назва_HJE=[[Гапаэль Ерусалім]] |назва_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў]] |назва_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] |назва_MBR=[[Макабі Бнэй Рэйнэ]] |назва_MHA=[[Макабі Хайфа]] |назва_MNE=[[Макабі Нэтанія]] |назва_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў]] |назва_SNZ=[[Сэкцыя Нэс-Цыёна]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Лік перамог; 4) Забітыя мячы; 5) Пункты ў гульнях паміж сабою; 6) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 8) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_P2=red1 |тэкст_P2=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://int.soccerway.com/national/israel/ligat-haal/20222023/regular-season/r69775/ Soccerway] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ASH, BnS, BEI, HBS, HAH, HJE, IKS, HTA, HHA, MBR, MNE, MTA, MHA, SNZ |скарачэньне_BEI=[[Бэйтар Ерусалім|Бэй]] |скарачэньне_BnS=[[Бнэй Сахнін|БнC]] |скарачэньне_ASH=[[Ашдод (футбольны клюб)|Ашд]] |скарачэньне_HAH=[[Гапаэль Гадэра|ГГа]] |скарачэньне_HBS=[[Гапаэль Бээршэба|ГБэ]] |скарачэньне_HHA=[[Гапаэль Хайфа|ГХа]] |скарачэньне_HJE=[[Гапаэль Ерусалім|ГЕр]] |скарачэньне_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў|ГТэ]] |скарачэньне_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|ГІр]] |скарачэньне_MBR=[[Макабі Бнэй Рэйнэ|МБн]] |скарачэньне_MHA=[[Макабі Хайфа|МХа]] |скарачэньне_MNE=[[Макабі Нэтанія|МНэ]] |скарачэньне_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў|МТэ]] |скарачэньне_SNZ=[[Сэкцыя Нэс-Цыёна|СНЦ]] |назва_BEI=[[Бэйтар Ерусалім]] |назва_BnS=[[Бнэй Сахнін]] |назва_ASH=[[Ашдод (футбольны клюб)|Ашдод]] |назва_HAH=[[Гапаэль Гадэра]] |назва_HBS=[[Гапаэль Бээршэба]] |назва_HHA=[[Гапаэль Хайфа]] |назва_HJE=[[Гапаэль Ерусалім]] |назва_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў]] |назва_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] |назва_MBR=[[Макабі Бнэй Рэйнэ]] |назва_MHA=[[Макабі Хайфа]] |назва_MNE=[[Макабі Нэтанія]] |назва_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў]] |назва_SNZ=[[Сэкцыя Нэс-Цыёна]] |матч_ASH_BEI=0–2 |матч_ASH_BnS=1–1 |матч_ASH_HAH=1–1 |матч_ASH_HBS=0–1 |матч_ASH_HHA=4–0 |матч_ASH_HJE=1–1 |матч_ASH_HTA=1–0 |матч_ASH_IKS=1–1 |матч_ASH_MBR=3–0 |матч_ASH_MHA=3–1 |матч_ASH_MNE=2–3 |матч_ASH_MTA=0–0 |матч_ASH_SNZ=1–0 |матч_BEI_BnS=2–1 |матч_BEI_ASH=2–1 |матч_BEI_HAH=0–2 |матч_BEI_HBS=0–5 |матч_BEI_HHA=0–0 |матч_BEI_HJE=0–1 |матч_BEI_HTA=1–3 |матч_BEI_IKS=2–0 |матч_BEI_MBR=2–3 |матч_BEI_MHA=1–4 |матч_BEI_MNE=6–3 |матч_BEI_MTA=2-2 |матч_BEI_SNZ=3–2 |матч_BnS_BEI=2–0 |матч_BnS_ASH=1–1 |матч_BnS_HAH=1–4 |матч_BnS_HBS=0–1 |матч_BnS_HHA=1–2 |матч_BnS_HJE=2–1 |матч_BnS_HTA=1–1 |матч_BnS_IKS=1–3 |матч_BnS_MBR=1–1 |матч_BnS_MHA=0–1 |матч_BnS_MNE=0–0 |матч_BnS_MTA=0–1 |матч_BnS_SNZ=2–0 |матч_HAH_BEI=2–1 |матч_HAH_BnS=1–3 |матч_HAH_ASH=0–2 |матч_HAH_HBS=0–3 |матч_HAH_HHA=1–1 |матч_HAH_HJE=0–0 |матч_HAH_HTA=0–0 |матч_HAH_IKS=1–1 |матч_HAH_MBR=2–2 |матч_HAH_MHA=1–1 |матч_HAH_MNE=3–1 |матч_HAH_MTA=0–6 |матч_HAH_SNZ=0–0 |матч_HBS_BEI=3–2 |матч_HBS_BnS=1–0 |матч_HBS_ASH=1–2 |матч_HBS_HAH=3–0 |матч_HBS_HHA=2–2 |матч_HBS_HJE=0–0 |матч_HBS_HTA=6–0 |матч_HBS_IKS=2–1 |матч_HBS_MBR=2–0 |матч_HBS_MHA=1–2 |матч_HBS_MNE=2–2 |матч_HBS_MTA=2–0 |матч_HBS_SNZ=1–1 |матч_HHA_BEI=0–0 |матч_HHA_BnS=1–2 |матч_HHA_ASH=1–1 |матч_HHA_HAH=3–0 |матч_HHA_HBS=0–1 |матч_HHA_HJE=1–0 |матч_HHA_HTA=2–0 |матч_HHA_IKS=1–0 |матч_HHA_MBR=0–0 |матч_HHA_MHA=0–1 |матч_HHA_MNE=0–0 |матч_HHA_MTA=1–1 |матч_HHA_SNZ=0–1 |матч_HJE_BEI=1–1 |матч_HJE_BnS=1–2 |матч_HJE_ASH=3–0 |матч_HJE_HAH=1–1 |матч_HJE_HBS=1–4 |матч_HJE_HHA=2–2 |матч_HJE_HTA=0–0 |матч_HJE_IKS=1–1 |матч_HJE_MBR=0–1 |матч_HJE_MHA=3–0 |матч_HJE_MNE=0–2 |матч_HJE_MTA=0–3 |матч_HJE_SNZ=1–0 |матч_HTA_BEI=2–1 |матч_HTA_BnS=0–2 |матч_HTA_ASH=1–2 |матч_HTA_HAH=0–0 |матч_HTA_HBS=2–3 |матч_HTA_HHA=3–3 |матч_HTA_HJE=1–3 |матч_HTA_IKS=2–1 |матч_HTA_MBR=2–0 |матч_HTA_MHA=0-1 |матч_HTA_MNE=1–1 |матч_HTA_MTA=0–0 |матч_HTA_SNZ=1–1 |матч_IKS_BEI=0–3 |матч_IKS_BnS=1–1 |матч_IKS_ASH=1–1 |матч_IKS_HAH=2–2 |матч_IKS_HBS=0–2 |матч_IKS_HHA=1–1 |матч_IKS_HJE=1–1 |матч_IKS_HTA=0–1 |матч_IKS_MBR=1–1 |матч_IKS_MHA=2–3 |матч_IKS_MNE=2–2 |матч_IKS_MTA=1–1 |матч_IKS_SNZ=3–3 |матч_MBR_BEI=0–2 |матч_MBR_BnS=2–0 |матч_MBR_ASH=1–1 |матч_MBR_HAH=1–2 |матч_MBR_HBS=0–3 |матч_MBR_HHA=1–1 |матч_MBR_HJE=0–2 |матч_MBR_HTA=1–1 |матч_MBR_IKS=0-1 |матч_MBR_MHA=1–0 |матч_MBR_MNE=1–2 |матч_MBR_MTA=0–2 |матч_MBR_SNZ=3–2 |матч_MHA_BEI=2–1 |матч_MHA_BnS=3–1 |матч_MHA_ASH=3–1 |матч_MHA_HAH=1–0 |матч_MHA_HBS=2–0 |матч_MHA_HHA=4–1 |матч_MHA_HJE=2-1 |матч_MHA_HTA=5–2 |матч_MHA_IKS=2–0 |матч_MHA_MBR=0–0 |матч_MHA_MNE=4–1 |матч_MHA_MTA=2–0 |матч_MHA_SNZ=3–1 |матч_MNE_BEI=4–1 |матч_MNE_BnS=0–0 |матч_MNE_ASH=0–2 |матч_MNE_HAH=1–0 |матч_MNE_HBS=1–2 |матч_MNE_HHA=1–0 |матч_MNE_HJE=0–2 |матч_MNE_HTA=0–2 |матч_MNE_IKS=1–0 |матч_MNE_MBR=2–1 |матч_MNE_MHA=0–2 |матч_MNE_MTA=2–1 |матч_MNE_SNZ=3–0 |матч_MTA_BEI=4–0 |матч_MTA_BnS=1–1 |матч_MTA_ASH=3–0 |матч_MTA_HAH=5–0 |матч_MTA_HBS=1–0 |матч_MTA_HHA=1–0 |матч_MTA_HJE=1–2 |матч_MTA_HTA=3–0 |матч_MTA_IKS=3–1 |матч_MTA_MBR=5–0 |матч_MTA_MHA=3–0 |матч_MTA_MNE=3–0 |матч_MTA_SNZ=1–1 |матч_SNZ_BEI=0–3 |матч_SNZ_BnS=0–0 |матч_SNZ_ASH=2–0 |матч_SNZ_HAH=1–3 |матч_SNZ_HBS=0–1 |матч_SNZ_HHA=0–2 |матч_SNZ_HJE=0–2 |матч_SNZ_HTA=4–3 |матч_SNZ_IKS=0–2 |матч_SNZ_MBR=3–3 |матч_SNZ_MHA=0-2 |матч_SNZ_MNE=1–1 |матч_SNZ_MTA=0–2 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://int.soccerway.com/national/israel/ligat-haal/20222023/championship-round/r69774/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MHA |каманда2=HBS |каманда3=MTA |каманда4=HJE |каманда5=MNE |каманда6=ASH <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL2Q |вынік3=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MHA=27|нічыі_MHA=3 |паразы_MHA=6 |мз_MHA=76|мп_MHA=34<!-- Макабі Хайфа --> |перамогі_HBS=24|нічыі_HBS=5 |паразы_HBS=7 |мз_HBS=65|мп_HBS=29<!-- Гапаэль Бээршэба --> |перамогі_MTA=21|нічыі_MTA=10|паразы_MTA=5 |мз_MTA=69|мп_MTA=23<!-- Макабі Тэль-Авіў --> |перамогі_HJE=12|нічыі_HJE=9 |паразы_HJE=15|мз_HJE=38|мп_HJE=44<!-- Гапаэль Ерусалім --> |перамогі_ASH=11|нічыі_ASH=10|паразы_ASH=15|мз_ASH=41|мп_ASH=46<!-- Ашдод --> |перамогі_MNE=12|нічыі_MNE=9 |паразы_MNE=15|мз_MNE=44|мп_MNE=58<!-- Макабі Нэтанія --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_MHA=-3 |заўвага_пункты_MHA=З «Макабі» Хайфа зьнялі 3 пункты. |карэкцыя_пунктаў_HBS=-3 |заўвага_пункты_HBS=З «Гапаэлю» Бээршэба зьнялі 3 пункты. <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ASH=[[Ашдод (футбольны клюб)|Ашдод]] |назва_HBS=[[Гапаэль Бээршэба]] |назва_HJE=[[Гапаэль Ерусалім]] |назва_MHA=[[Макабі Хайфа]] |назва_MNE=[[Макабі Нэтанія]] |назва_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Лік перамог; 4) Забітыя мячы; 5) Пункты ў гульнях паміж сабою; 6) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 8) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL1Q=green1 |тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 |скарачэньне_ASH=[[Ашдод (футбольны клюб)|Ашд]] |скарачэньне_HBS=[[Гапаэль Бээршэба|ГБэ]] |скарачэньне_HJE=[[Гапаэль Ерусалім|ГЕр]] |скарачэньне_MHA=[[Макабі Хайфа|МХа]] |скарачэньне_MNE=[[Макабі Нэтанія|МНэ]] |скарачэньне_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў|МТэ]] |матч_ASH_HBS= 0-1 |матч_ASH_HJE= 0-1 |матч_ASH_MHA= 1-2 |матч_ASH_MNE= 3-2 |матч_ASH_MTA= 1-2 |матч_HBS_ASH= 3-1 |матч_HBS_HJE= 1-0 |матч_HBS_MHA= 2-1 |матч_HBS_MNE= 2-0 |матч_HBS_MTA= 1-2 |матч_HJE_ASH= 0-1 |матч_HJE_HBS= 1-2 |матч_HJE_MHA= 2-1 |матч_HJE_MNE= 1-4 |матч_HJE_MTA= 0-2 |матч_MHA_ASH= 2-1 |матч_MHA_HBS= 1-0 |матч_MHA_HJE= 5-0 |матч_MHA_MNE= 4-1 |матч_MHA_MTA= 3-1 |матч_MNE_ASH= 2-0 |матч_MNE_HBS= 1-1 |матч_MNE_HJE= 0-2 |матч_MNE_MHA= 1-5 |матч_MNE_MTA= 0-0 |матч_MTA_ASH= 1-1 |матч_MTA_HBS= 3-0 |матч_MTA_HJE= 2-1 |матч_MTA_MHA= 1-1 |матч_MTA_MNE= 2-0 }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://int.soccerway.com/national/israel/ligat-haal/20222023/relegation-round/r69776/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=7 |каманда7=HHA |каманда8=BEI |каманда9=BnS |каманда10=HTA |каманда11=MBR |каманда12=HAH |каманда13=IKS |каманда14=SNZ <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік8=ECL2Q |вынік13=REL |вынік14=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_BEI=13|нічыі_BEI=4 |паразы_BEI=16|мз_BEI=52|мп_BEI=58<!-- Бэйтар Ерусалім --> |перамогі_BnS=8 |нічыі_BnS=13|паразы_BnS=12|мз_BnS=39|мп_BnS=44<!-- Бнэй Сахнін --> |перамогі_HAH=7 |нічыі_HAH=13|паразы_HAH=13|мз_HAH=35|мп_HAH=53<!-- Гапаэль Гадэра --> |перамогі_HHA=9 |нічыі_HHA=14|паразы_HHA=10|мз_HHA=35|мп_HHA=35<!-- Гапаэль Хайфа --> |перамогі_HTA=9 |нічыі_HTA=10|паразы_HTA=14|мз_HTA=37|мп_HTA=51<!-- Гапаэль Тэль-Авіў --> |перамогі_IKS=5 |нічыі_IKS=17|паразы_IKS=11|мз_IKS=40|мп_IKS=49<!-- Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана --> |перамогі_MBR=8 |нічыі_MBR=11|паразы_MBR=14|мз_MBR=32|мп_MBR=54<!-- Макабі Бнэй Рэйнэ --> |перамогі_SNZ=5 |нічыі_SNZ=10|паразы_SNZ=18|мз_SNZ=31|мп_SNZ=56<!-- Сэкцыя Нэс-Цыёна --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_BEI=-3 |заўвага_пункты_BEI=З «Бэйтару» зьнялі 3 пункты. |карэкцыя_пунктаў_HTA=-1 |заўвага_пункты_HTA=З «Гапаэлю» Тэль-Авіў зьнялі 1 пункт. <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BEI=[[Бэйтар Ерусалім]] |назва_BnS=[[Бнэй Сахнін]] |назва_HAH=[[Гапаэль Гадэра]] |назва_HHA=[[Гапаэль Хайфа]] |назва_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў]] |назва_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] |назва_MBR=[[Макабі Бнэй Рэйнэ]] |назва_SNZ=[[Сэкцыя Нэс-Цыёна]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Лік перамог; 4) Забітыя мячы; 5) Пункты ў гульнях паміж сабою; 6) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 8) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу Леўміт |заўвага_вынікі_ECL2Q=«Бэйтар» кваліфікаваўся ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў як пераможца [[Кубак Ізраілю па футболе 2022—2023 гадоў|Кубка Ізраілю]]. }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://int.soccerway.com/national/israel/ligat-haal/20222023/relegation-round/r69776/ Soccerway] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= BnS, BEI, HAH, IKS, HTA, HHA, MBR, SNZ |скарачэньне_BEI=[[Бэйтар Ерусалім|Бэй]] |скарачэньне_BnS=[[Бнэй Сахнін|БнС]] |скарачэньне_HAH=[[Гапаэль Гадэра|ГГа]] |скарачэньне_HHA=[[Гапаэль Хайфа|ГХа]] |скарачэньне_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў|ГТэ]] |скарачэньне_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|ГІр]] |скарачэньне_MBR=[[Макабі Бнэй Рэйнэ|МБн]] |скарачэньне_SNZ=[[Сэкцыя Нэс-Цыёна|СНЦ]] |назва_BEI=[[Бэйтар Ерусалім]] |назва_BnS=[[Бнэй Сахнін]] |назва_HAH=[[Гапаэль Гадэра]] |назва_HHA=[[Гапаэль Хайфа]] |назва_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў]] |назва_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] |назва_MBR=[[Макабі Бнэй Рэйнэ]] |назва_SNZ=[[Сэкцыя Нэс-Цыёна]] |матч_BEI_BnS= null |матч_BEI_HAH= 2-1 |матч_BEI_HHA= 2-0 |матч_BEI_HTA= 2-1 |матч_BEI_IKS= null |матч_BEI_MBR= 0-1 |матч_BEI_SNZ= null |матч_BnS_BEI= 4-3 |матч_BnS_HAH= 2-3 |матч_BnS_HHA= null |матч_BnS_HTA= 0-1 |матч_BnS_IKS= null |матч_BnS_MBR= 2-2 |матч_BnS_SNZ= null |матч_HAH_BEI= null |матч_HAH_BnS= null |матч_HAH_HHA= 1-2 |матч_HAH_HTA= 1-2 |матч_HAH_IKS= 1-1 |матч_HAH_MBR= null |матч_HAH_SNZ= 1-2 |матч_HHA_BEI= null |матч_HHA_BnS= 2-2 |матч_HHA_HAH= null |матч_HHA_HTA= 1-0 |матч_HHA_IKS= 1-1 |матч_HHA_MBR= null |матч_HHA_SNZ= 0-1 |матч_HTA_BEI= null |матч_HTA_BnS= null |матч_HTA_HAH= null |матч_HTA_HHA= null |матч_HTA_IKS=2-2 |матч_HTA_MBR= 1-2 |матч_HTA_SNZ= 2-1 |матч_IKS_BEI= 3-2 |матч_IKS_BnS= 2-2 |матч_IKS_HAH= null |матч_IKS_HHA= null |матч_IKS_HTA= null |матч_IKS_MBR= null |матч_IKS_SNZ= 1-1 |матч_MBR_BEI= null |матч_MBR_BnS= null |матч_MBR_HAH= 1-1 |матч_MBR_HHA= 0-4 |матч_MBR_HTA= null |матч_MBR_IKS= 1-3 |матч_MBR_SNZ= null |матч_SNZ_BEI= 1-3 |матч_SNZ_BnS= 1-1 |матч_SNZ_HAH= null |матч_SNZ_HHA= null |матч_SNZ_HTA= null |матч_SNZ_IKS= null |матч_SNZ_MBR= 1-2 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://int.soccerway.com/national/israel/ligat-haal Прэм’ер-ліга на Soccerway] {{Сэзоны Прэм’ер-лігі чэмпіянату Ізраілю па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2022—2023 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Ізраілю па футболе]] [[Катэгорыя:2022 год у футболе]] [[Катэгорыя:2023 год у футболе]] 9auq46fcrquebgb7auatmlsdemtm4y8 828 294710 2686755 2606987 2026-08-25T10:33:57Z Artsiom91 28241 залішнія дужкі 2686755 Scribunto text/plain -- This module implements {{Дакумэнтацыя}}. -- Get required modules. local getArgs = require('Модуль:Аргумэнты').getArgs -- Get the config table. local cfg = mw.loadData('Модуль:Дакумэнтацыя/config') local p = {} -- Often-used functions. local ugsub = mw.ustring.gsub local format = mw.ustring.format ---------------------------------------------------------------------------- -- Helper functions -- -- These are defined as local functions, but are made available in the p -- table for testing purposes. ---------------------------------------------------------------------------- local function message(cfgKey, valArray, expectType) --[[ -- Gets a message from the cfg table and formats it if appropriate. -- The function raises an error if the value from the cfg table is not -- of the type expectType. The default type for expectType is 'string'. -- If the table valArray is present, strings such as $1, $2 etc. in the -- message are substituted with values from the table keys [1], [2] etc. -- For example, if the message "foo-message" had the value 'Foo $2 bar $1.', -- message('foo-message', {'baz', 'qux'}) would return "Foo qux bar baz." --]] local msg = cfg[cfgKey] expectType = expectType or 'string' if type(msg) ~= expectType then error('message: type error in message cfg.' .. cfgKey .. ' (' .. expectType .. ' expected, got ' .. type(msg) .. ')', 2) end if not valArray then return msg end local function getMessageVal(match) match = tonumber(match) return valArray[match] or error('message: no value found for key $' .. match .. ' in message cfg.' .. cfgKey, 4) end return ugsub(msg, '$([1-9][0-9]*)', getMessageVal) end p.message = message local function makeWikilink(page, display) if display then return format('[[%s|%s]]', page, display) else return format('[[%s]]', page) end end p.makeWikilink = makeWikilink local function makeCategoryLink(cat, sort) local catns = mw.site.namespaces[14].name return makeWikilink(catns .. ':' .. cat, sort) end p.makeCategoryLink = makeCategoryLink local function makeUrlLink(url, display) return format('[%s %s]', url, display) end p.makeUrlLink = makeUrlLink local function makeToolbar(...) local ret = {} local lim = select('#', ...) if lim < 1 then return nil end for i = 1, lim do ret[#ret + 1] = select(i, ...) end -- 'documentation-toolbar' return format( '<span class="%s">(%s)</span>', message('toolbar-class'), table.concat(ret, ' &#124; ') ) end p.makeToolbar = makeToolbar ---------------------------------------------------------------------------- -- Argument processing ---------------------------------------------------------------------------- local function makeInvokeFunc(funcName) return function (frame) local args = getArgs(frame, { valueFunc = function (key, value) if type(value) == 'string' then value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Remove whitespace. if key == 'heading' or value ~= '' then return value else return nil end else return value end end }) return p[funcName](args) end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Entry points ---------------------------------------------------------------------------- function p.nonexistent(frame) if mw.title.getCurrentTitle().subpageText == 'testcases' then return frame:expandTemplate{title = 'module test cases notice'} else return p.main(frame) end end p.main = makeInvokeFunc('_main') function p._main(args) --[[ -- This function defines logic flow for the module. -- @args - table of arguments passed by the user --]] local env = p.getEnvironment(args) local root = mw.html.create() root :wikitext(p._getModuleWikitext(args, env)) :wikitext(p.protectionTemplate(env)) :wikitext(p.sandboxNotice(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-container' :addClass(message('container')) :attr('role', 'complementary') :attr('aria-labelledby', args.heading ~= '' and 'documentation-heading' or nil) :attr('aria-label', args.heading == '' and 'Documentation' or nil) :newline() :tag('div') -- 'documentation' :addClass(message('main-div-classes')) :newline() :wikitext(p._startBox(args, env)) :wikitext(p._content(args, env)) :tag('div') -- 'documentation-clear' :addClass(message('clear')) :done() :newline() :done() :wikitext(p._endBox(args, env)) :done() :wikitext(p.addTrackingCategories(env)) -- 'Модуль:Дакумэнтацыя/styles.css' return mw.getCurrentFrame():extensionTag ( 'templatestyles', '', {src=cfg['templatestyles'] }) .. tostring(root) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Environment settings ---------------------------------------------------------------------------- function p.getEnvironment(args) --[[ -- Returns a table with information about the environment, including title -- objects and other namespace- or path-related data. -- @args - table of arguments passed by the user -- -- Title objects include: -- env.title - the page we are making documentation for (usually the current title) -- env.templateTitle - the template (or module, file, etc.) -- env.docTitle - the /doc subpage. -- env.sandboxTitle - the /sandbox subpage. -- env.testcasesTitle - the /testcases subpage. -- -- Data includes: -- env.protectionLevels - the protection levels table of the title object. -- env.subjectSpace - the number of the title's subject namespace. -- env.docSpace - the number of the namespace the title puts its documentation in. -- env.docpageBase - the text of the base page of the /doc, /sandbox and /testcases pages, with namespace. -- env.compareUrl - URL of the Special:ComparePages page comparing the sandbox with the template. -- -- All table lookups are passed through pcall so that errors are caught. If an error occurs, the value -- returned will be nil. --]] local env, envFuncs = {}, {} -- Set up the metatable. If triggered we call the corresponding function in the envFuncs table. The value -- returned by that function is memoized in the env table so that we don't call any of the functions -- more than once. (Nils won't be memoized.) setmetatable(env, { __index = function (t, key) local envFunc = envFuncs[key] if envFunc then local success, val = pcall(envFunc) if success then env[key] = val -- Memoise the value. return val end end return nil end }) function envFuncs.title() -- The title object for the current page, or a test page passed with args.page. local title local titleArg = args.page if titleArg then title = mw.title.new(titleArg) else title = mw.title.getCurrentTitle() end return title end function envFuncs.templateTitle() --[[ -- The template (or module, etc.) title object. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local subpage = title.subpageText if subpage == message('sandbox-subpage') or subpage == message('testcases-subpage') then return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.baseText) else return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.text) end end function envFuncs.docTitle() --[[ -- Title object of the /doc subpage. -- Messages: -- 'doc-subpage' --> 'doc' --]] local title = env.title local docname = args[1] -- User-specified doc page. local docpage if docname then docpage = docname else docpage = env.docpageBase .. '/' .. message('doc-subpage') end return mw.title.new(docpage) end function envFuncs.sandboxTitle() --[[ -- Title object for the /sandbox subpage. -- Messages: -- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('sandbox-subpage')) end function envFuncs.testcasesTitle() --[[ -- Title object for the /testcases subpage. -- Messages: -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' --]] return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('testcases-subpage')) end function envFuncs.protectionLevels() -- The protection levels table of the title object. return env.title.protectionLevels end function envFuncs.subjectSpace() -- The subject namespace number. return mw.site.namespaces[env.title.namespace].subject.id end function envFuncs.docSpace() -- The documentation namespace number. For most namespaces this is the -- same as the subject namespace. However, pages in the Article, File, -- MediaWiki or Category namespaces must have their /doc, /sandbox and -- /testcases pages in talk space. local subjectSpace = env.subjectSpace if subjectSpace == 0 or subjectSpace == 6 or subjectSpace == 8 or subjectSpace == 14 then return subjectSpace + 1 else return subjectSpace end end function envFuncs.docpageBase() -- The base page of the /doc, /sandbox, and /testcases subpages. -- For some namespaces this is the talk page, rather than the template page. local templateTitle = env.templateTitle local docSpace = env.docSpace local docSpaceText = mw.site.namespaces[docSpace].name -- Assemble the link. docSpace is never the main namespace, so we can hardcode the colon. return docSpaceText .. ':' .. templateTitle.text end function envFuncs.compareUrl() -- Diff link between the sandbox and the main template using [[Special:ComparePages]]. local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle if templateTitle.exists and sandboxTitle.exists then local compareUrl = mw.uri.canonicalUrl( 'Special:ComparePages', { page1 = templateTitle.prefixedText, page2 = sandboxTitle.prefixedText} ) return tostring(compareUrl) else return nil end end return env end ---------------------------------------------------------------------------- -- Auxiliary templates ---------------------------------------------------------------------------- p.getModuleWikitext = makeInvokeFunc('_getModuleWikitext') function p._getModuleWikitext(args, env) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if currentTitle.contentModel ~= 'Scribunto' then return end pcall(require, currentTitle.prefixedText) -- if it fails, we don't care local moduleWikitext = package.loaded["Module:Модульны вікітэкст"] if moduleWikitext then return moduleWikitext.main() end end function p.sandboxNotice(args, env) --[=[ -- Generates a sandbox notice for display above sandbox pages. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-notice-image' --> '[[File:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]' -- 'sandbox-notice-blurb' --> 'This is the $1 for $2.' -- 'sandbox-notice-diff-blurb' --> 'This is the $1 for $2 ($3).' -- 'sandbox-notice-pagetype-template' --> '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-module' --> '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page' -- 'sandbox-notice-pagetype-other' --> 'sandbox page' -- 'sandbox-notice-compare-link-display' --> 'diff' -- 'sandbox-notice-testcases-blurb' --> 'See also the companion subpage for $1.' -- 'sandbox-notice-testcases-link-display' --> 'test cases' -- 'sandbox-category' --> 'Template sandboxes' --]=] local title = env.title local sandboxTitle = env.sandboxTitle local templateTitle = env.templateTitle local subjectSpace = env.subjectSpace if not (subjectSpace and title and sandboxTitle and templateTitle and mw.title.equals(title, sandboxTitle)) then return nil end -- Build the table of arguments to pass to {{ombox}}. We need just two fields, "image" and "text". local omargs = {} omargs.image = message('sandbox-notice-image') -- Get the text. We start with the opening blurb, which is something like -- "This is the template sandbox for [[Template:Foo]] (diff)." local text = '' local pagetype if subjectSpace == 10 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-template') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-module') else pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-other') end local templateLink = makeWikilink(templateTitle.prefixedText) local compareUrl = env.compareUrl if compareUrl then local compareDisplay = message('sandbox-notice-compare-link-display') local compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) text = text .. message('sandbox-notice-diff-blurb', {pagetype, templateLink, compareLink}) else text = text .. message('sandbox-notice-blurb', {pagetype, templateLink}) end -- Get the test cases page blurb if the page exists. This is something like -- "See also the companion subpage for [[Template:Foo/testcases|test cases]]." local testcasesTitle = env.testcasesTitle if testcasesTitle and testcasesTitle.exists then if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" then local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesRunLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-run-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-run-blurb', {testcasesLink, testcasesRunLink}) else local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay) text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-blurb', {testcasesLink}) end end -- Add the sandbox to the sandbox category. omargs.text = text .. makeCategoryLink(message('sandbox-category')) -- 'documentation-clear' return '<div class="' .. message('clear') .. '"></div>' .. require('Модуль:Вакно паведамленьняў').main('ombox', omargs) end function p.protectionTemplate(env) -- Generates the padlock icon in the top right. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'protection-template' --> 'pp-template' -- 'protection-template-args' --> {docusage = 'yes'} local protectionLevels = env.protectionLevels if not protectionLevels then return nil end local editProt = protectionLevels.edit and protectionLevels.edit[1] local moveProt = protectionLevels.move and protectionLevels.move[1] if editProt then -- The page is edit-protected. return require('Модуль:Абвестка пра абарону')._main{ message('protection-reason-edit'), small = true } elseif moveProt and moveProt ~= 'autoconfirmed' then -- The page is move-protected but not edit-protected. Exclude move -- protection with the level "autoconfirmed", as this is equivalent to -- no move protection at all. return require('Модуль:Абвестка пра абарону')._main{ action = 'move', small = true } else return nil end end ---------------------------------------------------------------------------- -- Start box ---------------------------------------------------------------------------- p.startBox = makeInvokeFunc('_startBox') function p._startBox(args, env) --[[ -- This function generates the start box. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- The actual work is done by p.makeStartBoxLinksData and p.renderStartBoxLinks which make -- the [view] [edit] [history] [purge] links, and by p.makeStartBoxData and p.renderStartBox -- which generate the box HTML. --]] env = env or p.getEnvironment(args) local links local content = args.content if not content or args[1] then -- No need to include the links if the documentation is on the template page itself. local linksData = p.makeStartBoxLinksData(args, env) if linksData then links = p.renderStartBoxLinks(linksData) end end -- Generate the start box html. local data = p.makeStartBoxData(args, env, links) if data then return p.renderStartBox(data) else -- User specified no heading. return nil end end function p.makeStartBoxLinksData(args, env) --[[ -- Does initial processing of data to make the [view] [edit] [history] [purge] links. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'view-link-display' --> 'view' -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'purge-link-display' --> 'purge' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'docpage-preload' --> 'Template:Documentation/preload' -- 'create-link-display' --> 'create' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local title = env.title local docTitle = env.docTitle if not title or not docTitle then return nil end if docTitle.isRedirect then docTitle = docTitle.redirectTarget end -- Create link if /doc doesn't exist. local preload = args.preload if not preload then if subjectSpace == 828 then -- Module namespace preload = message('module-preload') else preload = message('docpage-preload') end end return { title = title, docTitle = docTitle, -- View, display, edit, and purge links if /doc exists. viewLinkDisplay = message('view-link-display'), editLinkDisplay = message('edit-link-display'), historyLinkDisplay = message('history-link-display'), purgeLinkDisplay = message('purge-link-display'), preload = preload, createLinkDisplay = message('create-link-display') } end function p.renderStartBoxLinks(data) --[[ -- Generates the [view][edit][history][purge] or [create][purge] links from the data table. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxLinksData --]] local docTitle = data.docTitle -- yes, we do intend to purge the template page on which the documentation appears local purgeLink = makeWikilink("Special:Purge/" .. data.title.prefixedText, data.purgeLinkDisplay) if docTitle.exists then local viewLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, data.viewLinkDisplay) local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, data.editLinkDisplay) local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, data.historyLinkDisplay) return viewLink .. editLink .. historyLink .. purgeLink else local createLink = makeUrlLink(docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = data.preload}, data.createLinkDisplay) return createLink .. purgeLink end return ret end function p.makeStartBoxData(args, env, links) --[=[ -- Does initial processing of data to pass to the start-box render function, p.renderStartBox. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- @links - a string containing the [view][edit][history][purge] links - could be nil if there's an error. -- -- Messages: -- 'documentation-icon-wikitext' --> '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]' -- 'template-namespace-heading' --> 'Template documentation' -- 'module-namespace-heading' --> 'Module documentation' -- 'file-namespace-heading' --> 'Summary' -- 'other-namespaces-heading' --> 'Documentation' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' --]=] local subjectSpace = env.subjectSpace if not subjectSpace then -- Default to an "other namespaces" namespace, so that we get at least some output -- if an error occurs. subjectSpace = 2 end local data = {} -- Heading local heading = args.heading -- Blank values are not removed. if heading == '' then -- Don't display the start box if the heading arg is defined but blank. return nil end if heading then data.heading = heading elseif subjectSpace == 10 then -- Template namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('template-namespace-heading') elseif subjectSpace == 828 then -- Module namespace data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('module-namespace-heading') elseif subjectSpace == 6 then -- File namespace data.heading = message('file-namespace-heading') else data.heading = message('other-namespaces-heading') end -- Heading CSS local headingStyle = args['heading-style'] if headingStyle then data.headingStyleText = headingStyle else -- 'documentation-heading' data.headingClass = message('main-div-heading-class') end -- Data for the [view][edit][history][purge] or [create] links. if links then -- 'mw-editsection-like plainlinks' data.linksClass = message('start-box-link-classes') data.links = links end return data end function p.renderStartBox(data) -- Renders the start box html. -- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxData. local sbox = mw.html.create('div') sbox -- 'documentation-startbox' :addClass(message('start-box-class')) :newline() :tag('span') :addClass(data.headingClass) :attr('id', 'documentation-heading') :cssText(data.headingStyleText) :wikitext(data.heading) local links = data.links if links then sbox:tag('span') :addClass(data.linksClass) :attr('id', data.linksId) :wikitext(links) end return tostring(sbox) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Documentation content ---------------------------------------------------------------------------- p.content = makeInvokeFunc('_content') function p._content(args, env) -- Displays the documentation contents -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle local content = args.content if not content and docTitle and docTitle.exists then content = args._content or mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = docTitle.prefixedText} end if not content and docTitle then content = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = 'Без дакумэнтацыі'} end -- The line breaks below are necessary so that "=== Headings ===" at the start and end -- of docs are interpreted correctly. return '\n' .. (content or '') .. '\n' end p.contentTitle = makeInvokeFunc('_contentTitle') function p._contentTitle(args, env) env = env or p.getEnvironment(args) local docTitle = env.docTitle if not args.content and docTitle and docTitle.exists then return docTitle.prefixedText else return '' end end ---------------------------------------------------------------------------- -- End box ---------------------------------------------------------------------------- p.endBox = makeInvokeFunc('_endBox') function p._endBox(args, env) --[=[ -- This function generates the end box (also known as the link box). -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- --]=] -- Get environment data. env = env or p.getEnvironment(args) local subjectSpace = env.subjectSpace local docTitle = env.docTitle if not subjectSpace or not docTitle then return nil end -- Check whether we should output the end box at all. Add the end -- box by default if the documentation exists or if we are in the -- user, module or template namespaces. local linkBox = args['link box'] if linkBox == 'off' or not ( docTitle.exists or subjectSpace == 2 or subjectSpace == 828 or subjectSpace == 10 ) then return nil end -- Assemble the link box. local text = '' if linkBox then text = text .. linkBox else text = text .. (p.makeDocPageBlurb(args, env) or '') -- "This documentation is transcluded from [[Foo]]." if subjectSpace == 2 or subjectSpace == 10 or subjectSpace == 828 then -- We are in the user, template or module namespaces. -- Add sandbox and testcases links. -- "Editors can experiment in this template's sandbox and testcases pages." text = text .. (p.makeExperimentBlurb(args, env) or '') .. '<br />' if not args.content and not args[1] then -- "Please add categories to the /doc subpage." -- Don't show this message with inline docs or with an explicitly specified doc page, -- as then it is unclear where to add the categories. text = text .. (p.makeCategoriesBlurb(args, env) or '') end text = text .. ' ' .. (p.makeSubpagesBlurb(args, env) or '') --"Subpages of this template" end end local box = mw.html.create('div') -- 'documentation-metadata' box:attr('role', 'note') :addClass(message('end-box-class')) -- 'plainlinks' :addClass(message('end-box-plainlinks')) :wikitext(text) :done() return '\n' .. tostring(box) end function p.makeDocPageBlurb(args, env) --[=[ -- Makes the blurb "This documentation is transcluded from [[Template:Foo]] (edit, history)". -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'edit-link-display' --> 'edit' -- 'history-link-display' --> 'history' -- 'transcluded-from-blurb' --> -- 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] -- is [[Help:Transclusion|transcluded]] from $1.' -- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc' -- 'create-link-display' --> 'create' -- 'create-module-doc-blurb' --> -- 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].' --]=] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end local ret if docTitle.exists then -- /doc exists; link to it. local docLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText) local editDisplay = message('edit-link-display') local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, editDisplay) local historyDisplay = message('history-link-display') local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, historyDisplay) ret = message('transcluded-from-blurb', {docLink}) .. ' ' .. makeToolbar(editLink, historyLink) .. '<br />' elseif env.subjectSpace == 828 then -- /doc does not exist; ask to create it. local createUrl = docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = message('module-preload')} local createDisplay = message('create-link-display') local createLink = makeUrlLink(createUrl, createDisplay) ret = message('create-module-doc-blurb', {createLink}) .. '<br />' end return ret end function p.makeExperimentBlurb(args, env) --[[ -- Renders the text "Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- -- Messages: -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'sandbox-edit-link-display' --> 'edit' -- 'compare-link-display' --> 'diff' -- 'module-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-sandbox' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'sandbox-create-link-display' --> 'create' -- 'mirror-edit-summary' --> 'Create sandbox version of $1' -- 'mirror-link-display' --> 'mirror' -- 'mirror-link-preload' --> 'Template:Documentation/mirror' -- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display'--> 'edit' -- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox' -- 'testcases-create-link-display' --> 'create' -- 'testcases-link-display' --> 'testcases' -- 'testcases-edit-link-display' --> 'edit' -- 'module-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-testcases' -- 'template-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-testcases' -- 'experiment-blurb-module' --> 'Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages.' -- 'experiment-blurb-template' --> 'Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages.' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle local sandboxTitle = env.sandboxTitle local testcasesTitle = env.testcasesTitle local templatePage = templateTitle.prefixedText if not subjectSpace or not templateTitle or not sandboxTitle or not testcasesTitle then return nil end -- Make links. local sandboxLinks, testcasesLinks if sandboxTitle.exists then local sandboxPage = sandboxTitle.prefixedText local sandboxDisplay = message('sandbox-link-display') local sandboxLink = makeWikilink(sandboxPage, sandboxDisplay) local sandboxEditDisplay = message('sandbox-edit-link-display') local sandboxEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. sandboxPage, sandboxEditDisplay) local compareUrl = env.compareUrl local compareLink if compareUrl then local compareDisplay = message('compare-link-display') compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay) end sandboxLinks = sandboxLink .. ' ' .. makeToolbar(sandboxEditLink, compareLink) else local sandboxPreload if subjectSpace == 828 then sandboxPreload = message('module-sandbox-preload') else sandboxPreload = message('template-sandbox-preload') end local sandboxCreateUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = sandboxPreload} local sandboxCreateDisplay = message('sandbox-create-link-display') local sandboxCreateLink = makeUrlLink(sandboxCreateUrl, sandboxCreateDisplay) local mirrorSummary = message('mirror-edit-summary', {makeWikilink(templatePage)}) local mirrorPreload = message('mirror-link-preload') local mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = mirrorPreload, summary = mirrorSummary} if subjectSpace == 828 then mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = templateTitle.prefixedText, summary = mirrorSummary} end local mirrorDisplay = message('mirror-link-display') local mirrorLink = makeUrlLink(mirrorUrl, mirrorDisplay) sandboxLinks = message('sandbox-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(sandboxCreateLink, mirrorLink) end if testcasesTitle.exists then local testcasesPage = testcasesTitle.prefixedText local testcasesDisplay = message('testcases-link-display') local testcasesLink = makeWikilink(testcasesPage, testcasesDisplay) local testcasesEditUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit'} local testcasesEditDisplay = message('testcases-edit-link-display') local testcasesEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. testcasesPage, testcasesEditDisplay) -- for Modules, add testcases run link if exists if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" and testcasesTitle.talkPageTitle and testcasesTitle.talkPageTitle.exists then local testcasesRunLinkDisplay = message('testcases-run-link-display') local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay) testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink, testcasesRunLink) else testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink) end else local testcasesPreload if subjectSpace == 828 then testcasesPreload = message('module-testcases-preload') else testcasesPreload = message('template-testcases-preload') end local testcasesCreateUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = testcasesPreload} local testcasesCreateDisplay = message('testcases-create-link-display') local testcasesCreateLink = makeUrlLink(testcasesCreateUrl, testcasesCreateDisplay) testcasesLinks = message('testcases-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(testcasesCreateLink) end local messageName if subjectSpace == 828 then messageName = 'experiment-blurb-module' else messageName = 'experiment-blurb-template' end return message(messageName, {sandboxLinks, testcasesLinks}) end function p.makeCategoriesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the text "Please add categories to the /doc subpage." -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'doc-link-display' --> '/doc' -- 'add-categories-blurb' --> 'Please add categories to the $1 subpage.' --]] local docTitle = env.docTitle if not docTitle then return nil end local docPathLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, message('doc-link-display')) return message('add-categories-blurb', {docPathLink}) end function p.makeSubpagesBlurb(args, env) --[[ -- Generates the "Subpages of this template" link. -- @args - a table of arguments passed by the user -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'template-pagetype' --> 'template' -- 'module-pagetype' --> 'module' -- 'default-pagetype' --> 'page' -- 'subpages-link-display' --> 'Subpages of this $1' --]] local subjectSpace = env.subjectSpace local templateTitle = env.templateTitle if not subjectSpace or not templateTitle then return nil end local pagetype if subjectSpace == 10 then pagetype = message('template-pagetype') elseif subjectSpace == 828 then pagetype = message('module-pagetype') else pagetype = message('default-pagetype') end local subpagesLink = makeWikilink( 'Special:PrefixIndex/' .. templateTitle.prefixedText .. '/', message('subpages-link-display', {pagetype}) ) return message('subpages-blurb', {subpagesLink}) end ---------------------------------------------------------------------------- -- Tracking categories ---------------------------------------------------------------------------- function p.addTrackingCategories(env) --[[ -- Check if {{documentation}} is transcluded on a /doc or /testcases page. -- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment -- Messages: -- 'display-strange-usage-category' --> true -- 'doc-subpage' --> 'doc' -- 'testcases-subpage' --> 'testcases' -- 'strange-usage-category' --> 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage' -- -- /testcases pages in the module namespace are not categorised, as they may have -- {{documentation}} transcluded automatically. --]] local title = env.title local subjectSpace = env.subjectSpace if not title or not subjectSpace then return nil end local subpage = title.subpageText local ret = '' if message('display-strange-usage-category', nil, 'boolean') and ( subpage == message('doc-subpage') or subjectSpace ~= 828 and subpage == message('testcases-subpage') ) then ret = ret .. makeCategoryLink(message('strange-usage-category')) end return ret end return p rbmeo8qs7ildj5lq2usj1s5n49mz5xq 0 295597 2686648 2612809 2026-08-24T23:10:21Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686648 wikitext text/x-wiki '''Паляваньне з арламі''' — традыцыйная форма сакалінага паляваньня, якая сустракаецца ў сучасным [[Казахстан|Казахстане]] і [[Кыргызстан|Кыргызстане]], а таксама сярод дыяспар у [[Баян-Ольгі]] ([[Манголія]]) і [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньцзяне]] (Кітай). Цюркскія народы найбольш вядомы паляваньнем зь беркутамі, але таксама выкарыстоўваюцца і іншыя птушкі: [[Ястраб-цецяроўнік|ястрабы-куратнікі]], [[Сапсан|сапсаны]], [[Балабан|балабаны]] і іншыя. == Словы == У казаскай і кыргыскай мовах існуюць асобныя словы для тых, хто палюе з драпежнымі птушкамі наогул, і для тых паляўнічых, хто выкарыстоўвае канкрэтна арлоў. У казаскай мове словы «''құсбегі''» і «''саятшы''» ставяцца да паляўнічых з сокаламі ў цэлым; пры гэтым «''құсбегі''» паходзіць ад слоў «''құс''» (птушка) і «''бек''» (пан) і літаральна перакладаецца як «пан птушак». У старажытнацюркскай мове «''куш''-''бегі''» быў таксама тытулам, які выкарыстоўвалі для самых паважаных дарадцаў мясцовых цароў<ref>Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, C., eds. (1980). ''[https://books.google.com/books?id=J5U3AAAAIAAJ&q=kush+begi+uzbek+official&pg=PA273 The Encyclopaedia of Islam]''. '''5'''. Leiden: E. J. Brill. p. 18.</ref>. У той жа час, «''саятшы''» паходзіць ад слова «''саят''» ([[сакалінае паляваньне]]) і ўстаўкі ''-шы'', які выкарыстоўваецца для прафэсійных званьняў на цюркскіх мовах. Казаскае слова для сакольнічых, якія палююць з арламі — гэта «''бүркітші''», ад «''бүркіт''» ([[беркут]]). Для тых, хто выкарыстоўвае ястрабаў-куратнікаў, выкарыстоўваецца «''қаршығашы''» — ад «''қаршыға''» (ястраб-куратнік). У кыргыскім мове агульным словам, якім абазначаюць тых, хто выкарыстоўвае ў паляваньні драпежных птушак, зьяўляецца «münüshkör». А паляўнічы, які выкарыстоўвае менавіта арлоў, пазначаецца як «bürkütchü» — ад «bürkütchü» (беркут, «залаты арол»). == Гісторыя == === Кідані (кітаі) === [[Файл:MongolHuntersSong.jpg|міні|Кітані-паляўнічыя з арламі, 10 ст.]] У роках з 936 па 945 год н. э. кідані (альбо кітаі), прадстаўнікі качавога народа з Маньджурыі, заваявалі частку Паўночнага Кітая. У 960 годзе Кітай быў заваяваны грамадою Сун. Кідані хутка перанялі большую частку кітайскай культуры. Нягледзячы на тое, што кідані асімілявалі кітайскую культуру, яны ўсё ж захавалі многія качавыя традыцыі, уласьцівыя іх продкам — паляваньне з арламі. Захаваліся выявы і апісаньні падобных паляваньняў тых часоў<ref>Eagle Dreams: Searching for Legends in Wild Mongolia by Stephen J. Bodio (2003) p. 26</ref>. === Казахстан === [[Файл:Eagle_Hunter_Horde.JPG|міні|Казахскія паляўнічыя з арламі ў Ольгіі (Манголія)]] У часы СССР і насаджэньня калгаснай гаспадаркі ў вобласьці многія казахі беглі ў суседнюю Манголію, каб захаваць свой качавы вобраз жыцьця; яны асталяваліся пераважна ў правінцыі Баян-Вольгі і прынесьлі з сабой свае звычаі паляваньня з арламі. Да гэтага часу існуе прыблізна некалькі сотняў паляўнічых з арламі ў вобласьці Баян-Вольгі, які размешчаны ў Алтайскіх гарах у Заходняй Манголіі. Іх звычаі сакалінага паляваньня ўключаюць паляваньне з беркутам на конях: яны, перш за ўсё, палююць на лісіц чырвоных і [[Карсак|карсака]]. Яны таксама выкарыстоўваюць арлоў, каб паляваць на ліс і зайцоў у халодныя зімовыя месяцы, калі значна лягчэй заўважыць ярка афарбаваных лісіц на белым сьнезе. Кожны кастрычнік, на штогадовым фэстывалі «Залаты арол», дэманструюцца паляўнічыя звычаі казахаў. Нягледзячы на тое, што ўрад Казахстана неаднаразова рабіў спробы «прывабіць» практыкуючых гэтыя казаскія звычаі на гістарычную радзіму ў Казахстан, большасьць казахаў усё ж лічыць за лепшае заставацца ў Манголіі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Soma, Takuya. Hunting Arts of Eagle Falconers in the Altai-Kazakhs: Contemporary Operations of Horse-Riding Falconry in Sagsai County, Western Mongolia // Japanese Journal of Human and Animal Relation. — 2013. — Вып. 35. — С. 58–66. * Soma, Takuya. 2012. ‘Ethnoarhchaeology of Horse-Riding Falconry’, The Asian Conference on the Social Sciences 2012 - Official Conference Proceedings, pp. 167–182. * [https://web.archive.org/web/20210922072317/https://centralasianfalconry.org/ THE CENTRAL ASIAN FALCONRY PROJECT] [[Катэгорыя:Казаская культура]] [[Катэгорыя:Культура Кыргыстану]] 598gr8b45p146zvz58q7eo5h39w9dgf 0 298570 2686723 2669814 2026-08-25T09:46:21Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686723 wikitext text/x-wiki '''Футбольная ліга 2025—2026 гадоў''' — 127-ы розыгрыш [[Футбольная ліга Гібральтару|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гібральтару]], які праходзіў з 15 жніўня 2025 году па 26 красавіка 2026 году. Чэмпіёнам стаў «[[Лінкальн Рэд Імпс]]», які тым самым здабыў свой 30-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 12 клюбаў — да ліку ўсіх 11 удзельнікаў папярэдняга сэзону далучыўся «[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаўнд Догс]]», які раней выступаў у Моладзевай лізе. == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/gibraltar/national-league-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў= LIN, SJO, MON, EFC, LGI, LYN, FCM, EPO, COL, GLA, HOU, MAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHA |вынік2=CHA |вынік3=CHA |вынік4=CHA |вынік5=CHA |вынік6=CHA |вынік12=W <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_COL=3 |нічыі_COL=5 |паразы_COL=14|мз_COL=15|мп_COL=45<!-- Каледж 1975 --> |перамогі_EFC=15|нічыі_EFC=1 |паразы_EFC=6 |мз_EFC=44|мп_EFC=16<!-- Эўропа --> |перамогі_EPO=7 |нічыі_EPO=1 |паразы_EPO=14|мз_EPO=31|мп_EPO=61<!-- Эўропа Пойнт --> |перамогі_GLA=3 |нічыі_GLA=3 |паразы_GLA=16|мз_GLA=18|мп_GLA=57<!-- Глэсіс Юнайтэд --> |перамогі_HOU=1 |нічыі_HOU=5 |паразы_HOU=16|мз_HOU=10|мп_HOU=66<!-- Гаўнд Догс --> |перамогі_LIN=19|нічыі_LIN=2 |паразы_LIN=1 |мз_LIN=79|мп_LIN=14<!-- Лінкальн Рэд Імпс --> |перамогі_LGI=12|нічыі_LGI=2 |паразы_LGI=8 |мз_LGI=47|мп_LGI=34<!-- Лаянз Гібральтар --> |перамогі_LYN=10|нічыі_LYN=4 |паразы_LYN=8 |мз_LYN=34|мп_LYN=33<!-- Лінкс --> |перамогі_FCM=8 |нічыі_FCM=2 |паразы_FCM=12|мз_FCM=22|мп_FCM=37<!-- Брунас Мэгпіс --> |перамогі_MAN=6 |нічыі_MAN=1 |паразы_MAN=15|мз_MAN=29|мп_MAN=77<!-- Манчэстэр-62 --> |перамогі_MON=15|нічыі_MON=1 |паразы_MON=6 |мз_MON=55|мп_MON=24<!-- Монс Кальпэ --> |перамогі_SJO=19|нічыі_SJO=1 |паразы_SJO=2 |мз_SJO=90|мп_SJO=10<!-- Сэнт-Джозэфс --> <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_MON=Пры раўнавазе ў асабістых сустрэчах «Монс Кальпэ» разьмешчаны ў табліцы вышэй за «Эўропу» дзякуючы лепшай агульнай розьніцы мячоў. |заўвага_пункты_EFC=MON <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_MAN=-12 |заўвага_MAN= З «Манчэстэру-62» зьнялі агулам 12 пунктаў. <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FCM=[[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Брунас Мэгпіс]] |назва_COL=[[Каледж 1975 Гібральтар|Каледж 1975]] |назва_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] |назва_EPO=[[Эўропа Пойнт Гібральтар|Эўропа Пойнт]] |назва_GLA=[[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэсіс Юнайтэд]] |назва_HOU=[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаўнд Догс]] |назва_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LGI=[[Лаянз Гібральтар]] |назва_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] |назва_MAN=[[Манчэстэр-62 Гібральтар|Манчэстэр-62]] |назва_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] |назва_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Рэйтынг сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |заўвага_загаловак_вынікі=Клюбы па два разы згулялі кожны з кожным (22 матчы), пасьля чаго першыя шэсць камандаў сфармавалі чэмпіёнскую групу. |колер_CHA=green1 |тэкст_CHA=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_W=black2 |тэкст_W=Спыненьне існаваньня |заўвага_вынікі_W = «Манчэстэр-62» спыніў існаваньне перад пачаткам наступнага сэзону. }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.soccerway.com/gibraltar/national-league-2025-2026/ Soccerway] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= FCM, HOU, GLA, COL, LGI, LIN, LYN, MAN, MON, SJO, EFC, EPO |скарачэньне_FCM=[[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Бру]] |скарачэньне_COL=[[Каледж 1975 Гібральтар|Кал]] |скарачэньне_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўр]] |скарачэньне_EPO=[[Эўропа Пойнт Гібральтар|ЭПо]] |скарачэньне_GLA=[[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэ]] |скарачэньне_HOU=[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаў]] |скарачэньне_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс|ЛРІ]] |скарачэньне_LGI=[[Лаянз Гібральтар|Лая]] |скарачэньне_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лкс]] |скарачэньне_MAN=[[Манчэстэр-62 Гібральтар|Ман]] |скарачэньне_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Мон]] |скарачэньне_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|С-Д]] |назва_FCM=[[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Брунас Мэгпіс]] |назва_COL=[[Каледж 1975 Гібральтар|Каледж 1975]] |назва_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] |назва_EPO=[[Эўропа Пойнт Гібральтар|Эўропа Пойнт]] |назва_GLA=[[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэсіс Юнайтэд]] |назва_HOU=[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаўнд Догс]] |назва_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LGI=[[Лаянз Гібральтар]] |назва_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] |назва_MAN=[[Манчэстэр-62 Гібральтар|Манчэстэр-62]] |назва_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] |назва_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] |матч_COL_EFC= 0–1 |матч_COL_EPO= 3–4 |матч_COL_GLA= 0–1 |матч_COL_HOU= 1–1 |матч_COL_LIN= 0-3 |матч_COL_LGI= 0–2 |матч_COL_LYN= 0–0 |матч_COL_FCM= 0–2 |матч_COL_MAN= 1–1 |матч_COL_MON= 0–5 |матч_COL_SJO= 1–5 |матч_EFC_COL= 1–0 |матч_EFC_EPO= 2–0 |матч_EFC_GLA= 5–1 |матч_EFC_HOU= 6–0 |матч_EFC_LIN= 0–0 |матч_EFC_LGI= 3–2 |матч_EFC_LYN= 0–2 |матч_EFC_FCM= 2–1 |матч_EFC_MAN= 2–1 |матч_EFC_MON= 1–2 |матч_EFC_SJO= 0–1 |матч_EPO_COL= 1–0 |матч_EPO_EFC= 0–3 |матч_EPO_GLA= 3–2 |матч_EPO_HOU= 0-3 |матч_EPO_LIN= 1–2 |матч_EPO_LGI= 2–1 |матч_EPO_LYN= 2–2 |матч_EPO_FCM= 0–3 |матч_EPO_MAN= 1–0 |матч_EPO_MON= 1–5 |матч_EPO_SJO= 0–7 |матч_GLA_COL= 1–1 |матч_GLA_EFC= 0–2 |матч_GLA_EPO= 3–1 |матч_GLA_HOU= 0–0 |матч_GLA_LIN= 0–3 |матч_GLA_LGI= 0–5 |матч_GLA_LYN= 2-3 |матч_GLA_FCM= 0–1 |матч_GLA_MAN= 1–3 |матч_GLA_MON= 0–4 |матч_GLA_SJO= 0–4 |матч_HOU_COL= 0–2 |матч_HOU_EFC= 0–3 |матч_HOU_EPO= 0–7 |матч_HOU_GLA= 1–1 |матч_HOU_LIN= 0–3 |матч_HOU_LGI= 1–1 |матч_HOU_LYN= 0–4 |матч_HOU_FCM= 0–3 |матч_HOU_MAN= 1–3 |матч_HOU_MON= 0–4 |матч_HOU_SJO= 0–5 |матч_LIN_COL= 4–0 |матч_LIN_EFC= 3–1 |матч_LIN_EPO= 7–0 |матч_LIN_GLA= 6–1 |матч_LIN_HOU= 4–0 |матч_LIN_LGI= 4–0 |матч_LIN_LYN= 3–0 |матч_LIN_FCM= 7–0 |матч_LIN_MAN= 3–2 |матч_LIN_MON= 3–0 |матч_LIN_SJO= 1–4 |матч_LGI_COL= 4–1 |матч_LGI_EFC= 1–0 |матч_LGI_EPO= 3–2 |матч_LGI_GLA= 2–1 |матч_LGI_HOU= 5–1 |матч_LGI_LIN= 1–2 |матч_LGI_LYN= 0–1 |матч_LGI_FCM= 3–2 |матч_LGI_MAN= 7–0 |матч_LGI_MON= 0–3 |матч_LGI_SJO= 0–4 |матч_LYN_COL= 0–1 |матч_LYN_EFC= 0–2 |матч_LYN_EPO= 3–1 |матч_LYN_GLA= 2–0 |матч_LYN_HOU= 2–0 |матч_LYN_LIN= 2–5 |матч_LYN_LGI= 1-2 |матч_LYN_FCM= 0–0 |матч_LYN_MAN= 0–1 |матч_LYN_MON= 1–2 |матч_LYN_SJO= 0–7 |матч_FCM_COL= 0–1 |матч_FCM_EFC= 0–3 |матч_FCM_EPO= 0–1 |матч_FCM_GLA= 3–1 |матч_FCM_HOU= 1–0 |матч_FCM_LIN= 1–2 |матч_FCM_LGI= 1–1 |матч_FCM_LYN= 1–3 |матч_FCM_MAN= 2-2 |матч_FCM_MON= 2–1 |матч_FCM_SJO= 0–2 |матч_MAN_COL= 3–4 |матч_MAN_EFC= 0–5 |матч_MAN_EPO= 4-3 |матч_MAN_GLA= 0–3 |матч_MAN_HOU= 4–1 |матч_MAN_LIN= 0–10 |матч_MAN_LGI= 2–4 |матч_MAN_LYN= 0–5 |матч_MAN_FCM= 0–1 |матч_MAN_MON= 2–4 |матч_MAN_SJO= 0–5 |матч_MON_COL= 2–0 |матч_MON_EFC= 0-1 |матч_MON_EPO= 2–1 |матч_MON_GLA= 2–0 |матч_MON_HOU= 1–1 |матч_MON_LIN= 0–3 |матч_MON_LGI= 0–2 |матч_MON_LYN= 5–2 |матч_MON_FCM= 3–0 |матч_MON_MAN= 6–0 |матч_MON_SJO= 1–3 |матч_SJO_COL= 4-0 |матч_SJO_EFC= 2–1 |матч_SJO_EPO= 6–0 |матч_SJO_GLA= 6–0 |матч_SJO_HOU= 6–0 |матч_SJO_LIN= 1–1 |матч_SJO_LGI= 3–1 |матч_SJO_LYN= 0–1 |матч_SJO_FCM= 4–0 |матч_SJO_MAN= 10–0 |матч_SJO_MON= 1–3 }} == Чэмпіёнская група == === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/gibraltar/national-league-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў= LIN, SJO, EFC, MON, LGI, LYN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік3=ECL1Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_EFC=18|нічыі_EFC=2 |паразы_EFC=7 |мз_EFC=54|мп_EFC=20<!-- Эўропа --> |перамогі_LIN=23|нічыі_LIN=3 |паразы_LIN=1 |мз_LIN=89|мп_LIN=17<!-- Лінкальн Рэд Імпс --> |перамогі_LGI=13|нічыі_LGI=4 |паразы_LGI=10|мз_LGI=53|мп_LGI=44<!-- Лаянз Гібральтар --> |перамогі_LYN=10|нічыі_LYN=4 |паразы_LYN=13|мз_LYN=38|мп_LYN=45<!-- Лінкс --> |перамогі_MON=18|нічыі_MON=1 |паразы_MON=8 |мз_MON=66|мп_MON=35<!-- Монс Кальпэ --> |перамогі_SJO=20|нічыі_SJO=3 |паразы_SJO=4 |мз_SJO=96|мп_SJO=17<!-- Сэнт-Джозэфс --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] |назва_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LGI=[[Лаянз Гібральтар]] |назва_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] |назва_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] |назва_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Рэйтынг сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CL1Q=green1|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |заўвага_вынікі_ECL1Q = Пераможца [[Кубак Гібральтару па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Гібральтару]] мусіў кваліфікавацца ў першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў. Аднак паколькі пераможца Кубка «Лінкальн Рэд Імпс» кваліфікаваўся ў Лігу чэмпіёнаў празь месца ў лізе, кваліфікацыя ў першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў перайшла трэцяй камандзе лігі. }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.soccerway.com/gibraltar/national-league-2025-2026/ Soccerway] | абнаўленьне = завершана | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= LGI, LIN, LYN, MON, SJO, EFC |скарачэньне_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўр]] |скарачэньне_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс|ЛРІ]] |скарачэньне_LGI=[[Лаянз Гібральтар|Лая]] |скарачэньне_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лкс]] |скарачэньне_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Мон]] |скарачэньне_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|С-Д]] |назва_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] |назва_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LGI=[[Лаянз Гібральтар]] |назва_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] |назва_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] |назва_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] |матч_EFC_LIN=null |матч_EFC_LGI=null |матч_EFC_LYN=3–1 |матч_EFC_MON=4–1 |матч_EFC_SJO=0–0 |матч_LIN_EFC=2–0 |матч_LIN_LGI=null |матч_LIN_LYN=4–1 |матч_LIN_MON=2–1 |матч_LIN_SJO=1–0 |матч_LGI_EFC=0-3 |матч_LGI_LIN=1–1 |матч_LGI_LYN=null |матч_LGI_MON=null |матч_LGI_SJO=null |матч_LYN_EFC=null |матч_LYN_LIN=null |матч_LYN_LGI=0–1 |матч_LYN_MON=2-3 |матч_LYN_SJO=null |матч_MON_EFC=null |матч_MON_LIN=null |матч_MON_LGI=3–1 |матч_MON_LYN=null |матч_MON_SJO=3–2 |матч_SJO_EFC=null |матч_SJO_LIN=null |матч_SJO_LGI=3–3 |матч_SJO_LYN=1–0 |матч_SJO_MON=null }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.gibraltarfa.com/ Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Гібральтару] {{Сэзоны Футбольнай лігі Гібральтару}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2025—2026 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Гібральтару па футболе]] [[Катэгорыя:2025 год у футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] sbiucc98w1o6vc2paw0iqcc5irnl7xt 0 299201 2686536 2681019 2026-08-24T12:33:44Z Emilia Noah 92202 /* */ Выправіла. 2686536 wikitext text/x-wiki {{выдаліць|недапераклад}} {{Іншыя значэньні|горад}} {{Тэлеперадача | Назва перадачы = Горад | Выява = Gorodok-OS.jpg | Памер = 250 | Подпіс выявы = Застаўка праграмы (1996—2006) | Жанр = гумарыстычная праграма | Аўтар = Аляксандр Жукаў | Рэжысэр = Юрый Стаянаў<br>Ілля Алейнікаў | Сцэнарыст = Уладзімір Трухнін<br>Ірына Палтарак<br>[[Пелішэнка, Святаслаў Барысавіч|Святаслаў Пелышэнка]]<br>[[Гельман, Ян Альбертавіч|Ян Гельман]]<br>Аляксей Карановіч<br>Ігар Осіпаў<br>Алег Расіін<ref>{{Спасылка|url=http://porto-fr.odessa.ua/index.php?art_num=art007&year=2010&nnumb=10|загаловак=Ах, як людзям падабаецца "Гарадок"|дата публікацыі=2010-03-19|выдавец=Porto Franco, нумар 10 (1006)|дата доступу=2024-03-18|дата копіі=2024-03-18|копія=https://web.archive.org/web/20240318082755/http://porto-fr.odessa.ua/index.php?art_num=art007&year=2010&nnumb=10|статус URL=live}}</ref> | Вытворчасьць = Студыя "Наваком" (1993—1995)<br>да "Гарадка"<br>(1995—2004)<br>кінастудыя "Пазітыў-ТБ" (1995—2012) | Вядоўца = [[Алейнікаў, Ілля Львовіч|Ілля Алейнікаў]]<br>[[Стаянаў, Юрый Мікалаевіч|Юрый Стаянаў]] | У галоўных ролях = [[Алейнікаў, Ілля Львовіч|Ілля Алейнікаў]]<br>[[Стаянаў, Юрый Мікалаевіч|Юрый Стаянаў]] | Пачатковая тэма = Чэзарэ Меніконі "Noche de Plegaria", асабліва. {{np4|Гыбш, Вацлаў|Вацлаў Гыбш|cs|Вацлаў Гыбш}} <small>(з нумара 9 «''Дню абаронцы Айчыны прысвячаецца'')</small> | Завяршальная тэма = [[Варум, Анжаліка|Анжаліка Варум]] "[[Гарадоцкая (песня, 1992)|Гарадоцкая]]" <small>(з выпуску № 12 "''Камуналка''")</small> | Кампазытар = Уладзімір Гарбенка<br>Артур Гарбенка | Краіна вытворчасьці = {{Flagification|Расія}} | Мова = [[Руская мова|Руская]] | Колькасьць сэзонаў = 20 | Колькасьць выпускаў = 284 | Прадусар = Аляксандр Чыжэнак (1993)<br>Вячаслаў Макараў (1993—1995)<br>Марына Харкевіч (1995—2012) | Месца здымак = [[Санкт-Пецярбург]] | Фармат кадра = [[Суадносіны бакоў экрана № 1.33:1 (4:3)|4:3]] | Фармат гуку = [[Монафанія]] | Працягласьць = 24-30 хвілін | статус = '''зачынена''' | Канал = {{тэлепаказы|1996-цяпер|{{Сцяг России}}, Расія (з 2005, паўторы з 2000)|2005-2007|{{Сцяг России}}, [[НСТ]]|2007-цяпер|{{Сцяг России}}, [[TV 1000. Русское кино]]}} | Першая трансьляцыя = 10 траўня 1993 г | Апошняя трансьляцыя = 22 кастрычніка 2012 г | Папярэднічала перадачам = 100 ен | Сайт = http://www.gorodok.tv }} '''Гарадок''' — тэлевізійная камедыйная праграма, якая выходзіць у эфір з красавіка [[1993 г.]] на канале [[Расія (Тэлеканал)|"Расія"]] з удзелам [[Стаянаў, Юрый Мікалаевіч|Юрый Стаянаў]] і [[Алейнікаў, Ілья Львовіч|Ілья Алейнікава]]. Узнагароджана прэміяй "[[ТЭФІ]]" у намінацыі "Забаўляльная праграма" ў [[1999]] і [[2002]] гадах, а яе вядучыя — у намінацыі "Вядучы забаўляльнай праграмы" ў [[1996]] і [[2001]] гадах. Перадача ўяўляе сабой серыю пастановачных сюжэтаў, аб'яднаных адной тэмай. [[8 верасня]] [[2002 г.]]а ад стваральнікаў «Гарадка» з'явілася праграма «[[У горадзе]]» — праграма ў скарочаным фармаце (каля 15 хвілін), прысвечаная, як правіла, нейкай бягучай падзеі ў календары. == Рубрыкі == * '''Рэклама''' * '''"Кіно"''' * '''"Аповесць"''' * '''"Жахі нашага горада"'' * '''"ЖЗЛ"''' (Жыццё выдатных людзей) * '''"Спецыяльны рэпартаж"''' * '''"Пасляслоўе"''' * '''Вернісаж'''' Здымкі фільма праходзяць у [[Санкт-Пецярбургу]]е. Раней былі загалоўкі: * '''"Музычная паўза"''' * '''"Забавы нашага горада"'' * '''перадача "Дзве Весці"''' (пародыя на праграму "[[Весці (праграма)|Весці]]"). * ""Мультфільмы нашага горада"" Стаянаў і Алейнікаў падчас працы над шоу сыгралі ў агульнай складанасці больш за 6000 розных персанажаў. == Узнагароды == Узнагароджаны прэміяй "[[ТЭФІ]]" у намінацыі "Забаўляльная праграма" ў [[1999]] і [[2002]] гадах, а яе вядучымі ў намінацыі "Вядучы забаўляльнай праграмы" ў [[1996]] і [[2001]] гадах. == Цікавыя факты == * Стаянаў і Алейнікаў нарадзіліся ў адзін дзень - [[10 ліпеня]] з розніцай у 10 гадоў. 10 ліпеня 2002 года Алейнікаў, якому споўнілася 55 гадоў, і Стаянаў, якому споўнілася 45 гадоў, адзначылі так званае «стагоддзе горада». * Апошнія некалькі гадоў Ілля Алейнікаў і Юрый Стаянаў не ўдзельнічалі ў напісанні сцэнарыяў праграмы.<ref>http://news.mail.ru/society/1676850</ref> * Да стварэння «Гарадка» Ю. Стаянаў і І. Алейнікаў прадзюсавалі тэлевізійную праграму «[[Адамава яблыка]]». * Першыя выпускі «Гарадка» былі экранізацыямі анекдотаў. Затым да стварэння праграмы прыцягваліся аўтары, якія ствараюць арыгінальныя сцэнарыі. Аднак многія гледачы дагэтуль успрымаюць «Гарадок» як праграму, заснаваную на вядомых анекдотах. У значнай ступені гэтаму спрыяе тое, што найбольш удалыя жарты і фразы з эфіру даўно сталі афарызмамі, крылатымі фразамі і, сярод іншага, анекдотамі. == Паўторы == З 1996 па 2005 год старыя выпускі праграмы паўтараліся на РТР у рамках дайджэста «Гарадка». З 2005 па 2007 год выпускі праграмы паўтараліся на канале НСТ («Настоящее смешное телевидение»). З 2007 года выпускі 1994-1997 гадоў паўтараюцца на канале TV1000. Расійскае кіно", і праграма паўтараецца без папярэджання. == Глядзіце таксама == * [[Маска-шоу|Маска-шоу]] * [[Шоу джэнтльменаў]] * [[Часопіс «Каламбур»]] == Заўвагі == <спасылкі /> == Спасылкі == * [http://gorodok.tv/ Афіцыйны сайт праграмы] * [https://web.archive.org/web/20201209232951/http://www.gorodok.net.ru/ Неафіцыйны сайт праграмы] {{tv-stub}} [[Катэгорыя:Тэлевізійныя гумарыстычныя праграмы]] [[Катэгорыя:Тэлебачанне Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя: З'явілася ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Тэлеперадачы Расіі]] 60prc3g72xk3zbxmgjyjoi9us9d5oao 10 299270 2686672 2686510 2026-08-25T06:30:21Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686672 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 25 жніўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=GEN, GAL, SAM, TRA, ALA, GAZ, KAS, FEN, AME, BAŞ, KOC, BEŞ, RİZ, GÖZ, ÇOR, EYÜ, KON, ERZ <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_GEN=2 | нічыі_GEN=0 |паразы_GEN=0 |мз_GEN=3 |мп_GEN=1 |перамогі_GAL=1 | нічыі_GAL=1 |паразы_GAL=0 |мз_GAL=6 |мп_GAL=2 |перамогі_SAM=1 | нічыі_SAM=1 |паразы_SAM=0 |мз_SAM=5 |мп_SAM=3 |перамогі_TRA=1 | нічыі_TRA=1 |паразы_TRA=0 |мз_TRA=3 |мп_TRA=2 |перамогі_ALA=1 | нічыі_ALA=1 |паразы_ALA=0 |мз_ALA=2 |мп_ALA=1 |перамогі_GAZ=1 | нічыі_GAZ=1 |паразы_GAZ=0 |мз_GAZ=2 |мп_GAZ=1 |перамогі_KAS=1 | нічыі_KAS=1 |паразы_KAS=0 |мз_KAS=2 |мп_KAS=1 |перамогі_FEN=1 | нічыі_FEN=0 |паразы_FEN=1 |мз_FEN=5 |мп_FEN=4 |перамогі_AME=1 | нічыі_AME=0 |паразы_AME=1 |мз_AME=3 |мп_AME=2 |перамогі_BAŞ=1 | нічыі_BAŞ=0 |паразы_BAŞ=1 |мз_BAŞ=3 |мп_BAŞ=2 |перамогі_KOC=1 | нічыі_KOC=0 |паразы_KOC=1 |мз_KOC=2 |мп_KOC=2 |перамогі_BEŞ=1 | нічыі_BEŞ=0 |паразы_BEŞ=1 |мз_BEŞ=1 |мп_BEŞ=1 |перамогі_RİZ=1 | нічыі_RİZ=0 |паразы_RİZ=1 |мз_RİZ=1 |мп_RİZ=2 |перамогі_GÖZ=0 | нічыі_GÖZ=1 |паразы_GÖZ=1 |мз_GÖZ=3 |мп_GÖZ=4 |перамогі_ÇOR=0 | нічыі_ÇOR=1 |паразы_ÇOR=1 |мз_ÇOR=2 |мп_ÇOR=3 |перамогі_EYÜ=0 | нічыі_EYÜ=0 |паразы_EYÜ=2 |мз_EYÜ=0 |мп_EYÜ=2 |перамогі_KON=0 | нічыі_KON=0 |паразы_KON=2 |мз_KON=2 |мп_KON=5 |перамогі_ERZ=0 | нічыі_ERZ=0 |паразы_ERZ=2 |мз_ERZ=0 |мп_ERZ=7 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]] |назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]] |назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]] |назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] |назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]] |назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]] |назва_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюпспор]] |назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] |назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] |назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]] |назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]] |назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]] |назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]] |назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]] |назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]] |назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]] |назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]] |назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Налады і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> n28nec87gfzb9wxcps57bovxjgz46zx 10 299271 2686677 2686521 2026-08-25T06:30:26Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2686677 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ALA, AME, BEŞ, GAZ, GAL, GEN, GÖZ, BAŞ, KOC, KAS, KON, RİZ, SAM, TRA, FEN, ÇOR, ERZ, EYÜ |скарачэньне_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Ала]] |скарачэньне_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэ]] |скарачэньне_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір|ІсБ]] |скарачэньне_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэш]] |скарачэньне_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чор]] |скарачэньне_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрз]] |скарачэньне_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюп]] |скарачэньне_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэн]] |скарачэньне_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Гал]] |скарачэньне_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газ]] |скарачэньне_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёз]] |скарачэньне_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Ген]] |скарачэньне_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Кас]] |скарачэньне_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Кад]] |скарачэньне_KON=[[Коньяспор Конья|Кон]] |скарачэньне_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рыз]] |скарачэньне_SAM=[[Самсунспор Самсун|Сам]] |скарачэньне_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Тра]] |назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]] |назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]] |назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]] |назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] |назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]] |назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]] |назва_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюпспор]] |назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] |назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] |назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]] |назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]] |назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]] |назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]] |назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]] |назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]] |назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]] |назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]] |назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 |матч_ALA_AME= |матч_ALA_BAŞ= |матч_ALA_BEŞ=1:0 |матч_ALA_ÇOR= |матч_ALA_ERZ= |матч_ALA_EYÜ= |матч_ALA_FEN= |матч_ALA_GAL= |матч_ALA_GAZ= |матч_ALA_GEN= |матч_ALA_GÖZ= |матч_ALA_KAS= |матч_ALA_KOC= |матч_ALA_KON= |матч_ALA_RİZ= |матч_ALA_SAM= |матч_ALA_TRA= |матч_AME_ALA= |матч_AME_BAŞ= |матч_AME_BEŞ= |матч_AME_ÇOR= |матч_AME_ERZ=3:0 |матч_AME_EYÜ= |матч_AME_FEN= |матч_AME_GAL= |матч_AME_GAZ= |матч_AME_GEN= |матч_AME_GÖZ= |матч_AME_KAS= |матч_AME_KOC= |матч_AME_KON= |матч_AME_RİZ= |матч_AME_SAM= |матч_AME_TRA= |матч_BAŞ_ALA= |матч_BAŞ_AME= |матч_BAŞ_BEŞ= |матч_BAŞ_ÇOR= |матч_BAŞ_ERZ= |матч_BAŞ_EYÜ= |матч_BAŞ_FEN= |матч_BAŞ_GAL= |матч_BAŞ_GAZ= |матч_BAŞ_GEN= |матч_BAŞ_GÖZ= |матч_BAŞ_KAS= |матч_BAŞ_KOC=2:0 |матч_BAŞ_KON= |матч_BAŞ_RİZ= |матч_BAŞ_SAM= |матч_BAŞ_TRA= |матч_BEŞ_ALA= |матч_BEŞ_AME= |матч_BEŞ_BAŞ= |матч_BEŞ_ÇOR= |матч_BEŞ_ERZ= |матч_BEŞ_EYÜ=1:0 |матч_BEŞ_FEN= |матч_BEŞ_GAL= |матч_BEŞ_GAZ= |матч_BEŞ_GEN= |матч_BEŞ_GÖZ= |матч_BEŞ_KAS= |матч_BEŞ_KOC= |матч_BEŞ_KON= |матч_BEŞ_RİZ= |матч_BEŞ_SAM= |матч_BEŞ_TRA= |матч_ÇOR_ALA= |матч_ÇOR_AME= |матч_ÇOR_BAŞ= |матч_ÇOR_BEŞ= |матч_ÇOR_ERZ= |матч_ÇOR_EYÜ= |матч_ÇOR_FEN= |матч_ÇOR_GAL= |матч_ÇOR_GAZ= |матч_ÇOR_GEN= |матч_ÇOR_GÖZ= |матч_ÇOR_KAS=0:1 |матч_ÇOR_KOC= |матч_ÇOR_KON= |матч_ÇOR_RİZ= |матч_ÇOR_SAM= |матч_ÇOR_TRA= |матч_ERZ_ALA= |матч_ERZ_AME= |матч_ERZ_BAŞ= |матч_ERZ_BEŞ= |матч_ERZ_ÇOR= |матч_ERZ_EYÜ= |матч_ERZ_FEN= |матч_ERZ_GAL=0:4 |матч_ERZ_GAZ= |матч_ERZ_GEN= |матч_ERZ_GÖZ= |матч_ERZ_KAS= |матч_ERZ_KOC= |матч_ERZ_KON= |матч_ERZ_RİZ= |матч_ERZ_SAM= |матч_ERZ_TRA= |матч_EYÜ_ALA= |матч_EYÜ_AME= |матч_EYÜ_BAŞ= |матч_EYÜ_BEŞ= |матч_EYÜ_ÇOR= |матч_EYÜ_ERZ= |матч_EYÜ_FEN= |матч_EYÜ_GAL= |матч_EYÜ_GAZ=0:1 |матч_EYÜ_GEN= |матч_EYÜ_GÖZ= |матч_EYÜ_KAS= |матч_EYÜ_KOC= |матч_EYÜ_KON= |матч_EYÜ_RİZ= |матч_EYÜ_SAM= |матч_EYÜ_TRA= |матч_FEN_ALA= |матч_FEN_AME= |матч_FEN_BAŞ= |матч_FEN_BEŞ= |матч_FEN_ÇOR= |матч_FEN_ERZ= |матч_FEN_EYÜ= |матч_FEN_GAL= |матч_FEN_GAZ= |матч_FEN_GEN= |матч_FEN_GÖZ= |матч_FEN_KAS= |матч_FEN_KOC= |матч_FEN_KON=4:2 |матч_FEN_RİZ= |матч_FEN_SAM= |матч_FEN_TRA= |матч_GAL_ALA= |матч_GAL_AME= |матч_GAL_BAŞ= |матч_GAL_BEŞ= |матч_GAL_ÇOR=2:2 |матч_GAL_ERZ= |матч_GAL_EYÜ= |матч_GAL_FEN= |матч_GAL_GAZ= |матч_GAL_GEN= |матч_GAL_GÖZ= |матч_GAL_KAS= |матч_GAL_KOC= |матч_GAL_KON= |матч_GAL_RİZ= |матч_GAL_SAM= |матч_GAL_TRA= |матч_GAZ_ALA=1:1 |матч_GAZ_AME= |матч_GAZ_BAŞ= |матч_GAZ_BEŞ= |матч_GAZ_ÇOR= |матч_GAZ_ERZ= |матч_GAZ_EYÜ= |матч_GAZ_FEN= |матч_GAZ_GAL= |матч_GAZ_GEN= |матч_GAZ_GÖZ= |матч_GAZ_KAS= |матч_GAZ_KOC= |матч_GAZ_KON= |матч_GAZ_RİZ= |матч_GAZ_SAM= |матч_GAZ_TRA= |матч_GEN_ALA= |матч_GEN_AME= |матч_GEN_BAŞ= |матч_GEN_BEŞ= |матч_GEN_ÇOR= |матч_GEN_ERZ= |матч_GEN_EYÜ= |матч_GEN_FEN=2:1 |матч_GEN_GAL= |матч_GEN_GAZ= |матч_GEN_GÖZ= |матч_GEN_KAS= |матч_GEN_KOC= |матч_GEN_KON= |матч_GEN_RİZ= |матч_GEN_SAM= |матч_GEN_TRA= |матч_GÖZ_ALA= |матч_GÖZ_AME= |матч_GÖZ_BAŞ= |матч_GÖZ_BEŞ= |матч_GÖZ_ÇOR= |матч_GÖZ_ERZ= |матч_GÖZ_EYÜ= |матч_GÖZ_FEN= |матч_GÖZ_GAL= |матч_GÖZ_GAZ= |матч_GÖZ_GEN=0:1 |матч_GÖZ_KAS= |матч_GÖZ_KOC= |матч_GÖZ_KON= |матч_GÖZ_RİZ= |матч_GÖZ_SAM= |матч_GÖZ_TRA= |матч_KAS_ALA= |матч_KAS_AME= |матч_KAS_BAŞ= |матч_KAS_BEŞ= |матч_KAS_ÇOR= |матч_KAS_ERZ= |матч_KAS_EYÜ= |матч_KAS_FEN= |матч_KAS_GAL= |матч_KAS_GAZ= |матч_KAS_GEN= |матч_KAS_GÖZ= |матч_KAS_KOC= |матч_KAS_KON= |матч_KAS_RİZ= |матч_KAS_SAM= |матч_KAS_TRA=1:1 |матч_KOC_ALA= |матч_KOC_AME=2:0 |матч_KOC_BAŞ= |матч_KOC_BEŞ= |матч_KOC_ÇOR= |матч_KOC_ERZ= |матч_KOC_EYÜ= |матч_KOC_FEN= |матч_KOC_GAL= |матч_KOC_GAZ= |матч_KOC_GEN= |матч_KOC_GÖZ= |матч_KOC_KAS= |матч_KOC_KON= |матч_KOC_RİZ= |матч_KOC_SAM= |матч_KOC_TRA= |матч_KON_ALA= |матч_KON_AME= |матч_KON_BAŞ= |матч_KON_BEŞ= |матч_KON_ÇOR= |матч_KON_ERZ= |матч_KON_EYÜ= |матч_KON_FEN= |матч_KON_GAL= |матч_KON_GAZ= |матч_KON_GEN= |матч_KON_GÖZ= |матч_KON_KAS= |матч_KON_KOC= |матч_KON_RİZ=0:1 |матч_KON_SAM= |матч_KON_TRA= |матч_RİZ_ALA= |матч_RİZ_AME= |матч_RİZ_BAŞ= |матч_RİZ_BEŞ= |матч_RİZ_ÇOR= |матч_RİZ_ERZ= |матч_RİZ_EYÜ= |матч_RİZ_FEN= |матч_RİZ_GAL= |матч_RİZ_GAZ= |матч_RİZ_GEN= |матч_RİZ_GÖZ= |матч_RİZ_KAS= |матч_RİZ_KOC= |матч_RİZ_KON= |матч_RİZ_SAM=0:2 |матч_RİZ_TRA= |матч_SAM_ALA= |матч_SAM_AME= |матч_SAM_BAŞ= |матч_SAM_BEŞ= |матч_SAM_ÇOR= |матч_SAM_ERZ= |матч_SAM_EYÜ= |матч_SAM_FEN= |матч_SAM_GAL= |матч_SAM_GAZ= |матч_SAM_GEN= |матч_SAM_GÖZ=3:3 |матч_SAM_KAS= |матч_SAM_KOC= |матч_SAM_KON= |матч_SAM_RİZ= |матч_SAM_TRA= |матч_TRA_ALA= |матч_TRA_AME= |матч_TRA_BAŞ=2:1 |матч_TRA_BEŞ= |матч_TRA_ÇOR= |матч_TRA_ERZ= |матч_TRA_EYÜ= |матч_TRA_FEN= |матч_TRA_GAL= |матч_TRA_GAZ= |матч_TRA_GEN= |матч_TRA_GÖZ= |матч_TRA_KAS= |матч_TRA_KOC= |матч_TRA_KON= |матч_TRA_RİZ= |матч_TRA_SAM= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} kgd95npo2si61v7xu78mih76azfga37 0 302583 2686537 2676424 2026-08-24T12:52:09Z Дамінік 64057 2686537 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Машаў |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Машава |Арыгінальная назва = Машів |Лацінка = Mašaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1607 годам |Першыя згадкі = [[1607]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 11 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 08 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Машаў''' ({{мова-uk|Машів}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. [[Краснае]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 25 красавіка 1607 году пані Зофія Філонаўна Кміцянка Лукашовая Сапежына мела судовую справу з панам Мікалаем Францкевічам Радзімінскім за насланьне людзей зь вёскі [[Масаны]] на яе сяло Машаў і ўчыненьне розных гвалтаў<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 94</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Машаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Машаў — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] ns0xgdx3unylxbmjhoa2jwriedg6swi 2686538 2686537 2026-08-24T12:53:32Z Дамінік 64057 2686538 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Машаў |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Машава |Арыгінальная назва = Машів |Лацінка = Mašaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1607 годам |Першыя згадкі = [[1607]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 11 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 08 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Машаў''' ({{мова-uk|Машів}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. [[Краснае (зьніклае паселішча)]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 25 красавіка 1607 году пані Зофія Філонаўна Кміцянка Лукашовая Сапежына мела судовую справу з панам Мікалаем Францкевічам Радзімінскім за насланьне людзей зь вёскі [[Масаны]] на яе сяло Машаў і ўчыненьне розных гвалтаў<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 94</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Машаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Машаў — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] t4jydhdx00gouusy7a8rq8c2oezq5go 2686542 2686538 2026-08-24T13:41:17Z Дамінік 64057 2686542 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Машаў |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Машава |Арыгінальная назва = Машів |Лацінка = Mašaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1607 годам |Першыя згадкі = [[1607]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 11 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 08 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Машаў''' ({{мова-uk|Машів}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 25 красавіка 1607 году пані Зофія Філонаўна Кміцянка Лукашовая Сапежына мела судовую справу з панам Мікалаем Францкевічам Радзімінскім за насланьне людзей зь вёскі [[Масаны]] на яе сяло Машаў і ўчыненьне розных гвалтаў<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 94</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Машаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Машаў — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] b9ui632g7yeicpuhrq2aiih0up5mzh0 2686563 2686542 2026-08-24T16:21:39Z Дамінік 64057 2686563 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Машаў |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Машава |Арыгінальная назва = Машів |Лацінка = Mašaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1607 годам |Першыя згадкі = [[1607]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 11 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 08 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ма́шаў''' ({{мова-uk|Машів}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 25 красавіка 1607 году пані Зофія Філонаўна Кміцянка Лукашовая Сапежына мела судовую справу з панам Мікалаем Францкевічам Радзімінскім за насланьне людзей зь вёскі [[Масаны]] на яе сяло Машаў і ўчыненьне розных гвалтаў<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 94</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Машаў апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Машаў — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 45a2ccwl62dzdb7vnghatpqzk50ljmp 0 303152 2686701 2678504 2026-08-25T08:59:03Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2686701 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Супэрліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 91-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які пачаўся 22 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — «[[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]» і «[[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]]». Гэтыя клюбы замянілі [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] і «[[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = 23 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/25/ Супэрліга] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў= AEK, PAOK, PNE, OFI, ARIS, OLY, PAO, KIF, KAL, ATR, AST, VOL, IRA, LEV <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P2 |вынік6=P2 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P3 |вынік10=P3 |вынік11=P3 |вынік12=P3 |вынік13=P3 |вынік14=P3 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AEK=1 | нічыі_AEK=0 | паразы_AEK=0 | мз_AEK=4 | мп_AEK=0 <!-- AEK Athens --> |перамогі_KIF=0 | нічыі_KIF=0 | паразы_KIF=0 | мз_KIF=0 | мп_KIF=0 <!-- A.E. Kifisia --> |перамогі_ARIS=1 | нічыі_ARIS=0 | паразы_ARIS=0 | мз_ARIS=3 | мп_ARIS=2 <!-- Aris --> |перамогі_AST=0 | нічыі_AST=0 | паразы_AST=1 | мз_AST=1 | мп_AST=3 <!-- Asteras Tripolis --> |перамогі_ATR=0 | нічыі_ATR=0 | паразы_ATR=1 | мз_ATR=0 | мп_ATR=1 <!-- Atromitos --> |перамогі_IRA=0 | нічыі_IRA=0 | паразы_IRA=1 | мз_IRA=0 | мп_IRA=4 <!-- Iraklis --> |перамогі_KAL=0 | нічыі_KAL=0 | паразы_KAL=1 | мз_KAL=2 | мп_KAL=3 <!-- Kalamata --> |перамогі_LEV=0 | нічыі_LEV=0 | паразы_LEV=1 | мз_LEV=0 | мп_LEV=4 <!-- Levadiakos --> |перамогі_OFI=1 | нічыі_OFI=0 | паразы_OFI=0 | мз_OFI=2 | мп_OFI=0 <!-- OFI --> |перамогі_OLY=1 | нічыі_OLY=0 | паразы_OLY=0 | мз_OLY=1 | мп_OLY=0 <!-- Olympiacos --> |перамогі_PAO=0 | нічыі_PAO=0 | паразы_PAO=0 | мз_PAO=0 | мп_PAO=0 <!-- Panathinaikos --> |перамогі_PNE=1 | нічыі_PNE=0 | паразы_PNE=0 | мз_PNE=3 | мп_PNE=1 <!-- Panetolikos --> |перамогі_PAOK=1 | нічыі_PAOK=0 | паразы_PAOK=0 | мз_PAOK=4 | мп_PAOK=0 <!-- PAOK --> |перамогі_VOL=0 | нічыі_VOL=0 | паразы_VOL=1 | мз_VOL=0 | мп_VOL=2 <!-- Volos --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]] | назва_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Гасьцявыя забітыя мячы; 8) Лік гасьцявых перамог. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=Чэмпіёнская група |колер_P2=blue1 |тэкст_P2=Група за Лігу канфэрэнцыяў |колер_P3=red1 |тэкст_P3=Група на паніжэньне }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.slgr.gr/en/schedule/25/ Супэрліга] | абнаўленьне = 23 жніўня 2026 | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, VOL, IRA, KAL, KIF, LEV, OFI, PAO, PNE, PAOK | скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]] | скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]] | скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]] | скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]] | скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]] | скарачэньне_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іра]] | скарачэньне_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Кал]] | скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]] | скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]] | скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]] | скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]] | скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]] | скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]] | назва_AEK = [[АЕК Атэны]] | назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]] | назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] | назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]] | назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]] | назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]] | назва_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]] | назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]] | назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]] | назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] | назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] | назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]] | назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] | назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]] |матч_AEK_KIF = |матч_AEK_ARIS = |матч_AEK_AST = |матч_AEK_ATR = |матч_AEK_IRA = 4–0 |матч_AEK_KAL = |матч_AEK_LEV = |матч_AEK_OFI = |матч_AEK_OLY = |матч_AEK_PAO = |матч_AEK_PNE = |матч_AEK_PAOK = |матч_AEK_VOL = |матч_KIF_AEK = |матч_KIF_ARIS = |матч_KIF_AST = |матч_KIF_ATR = |матч_KIF_IRA = |матч_KIF_KAL = |матч_KIF_LEV = |матч_KIF_OFI = |матч_KIF_OLY = |матч_KIF_PAO = |матч_KIF_PNE = |матч_KIF_PAOK = |матч_KIF_VOL = |матч_ARIS_AEK = |матч_ARIS_KIF = |матч_ARIS_AST = |матч_ARIS_ATR = |матч_ARIS_IRA = |матч_ARIS_KAL = |матч_ARIS_LEV = |матч_ARIS_OFI = |матч_ARIS_OLY = |матч_ARIS_PAO = |матч_ARIS_PNE = |матч_ARIS_PAOK = |матч_ARIS_VOL = |матч_AST_AEK = |матч_AST_KIF = |матч_AST_ARIS = |матч_AST_ATR = |матч_AST_IRA = |матч_AST_KAL = |матч_AST_LEV = |матч_AST_OFI = |матч_AST_OLY = |матч_AST_PAO = |матч_AST_PNE = |матч_AST_PAOK = |матч_AST_VOL = |матч_ATR_AEK = |матч_ATR_KIF = |матч_ATR_ARIS = |матч_ATR_AST = |матч_ATR_IRA = |матч_ATR_KAL = |матч_ATR_LEV = |матч_ATR_OFI = |матч_ATR_OLY = |матч_ATR_PAO = |матч_ATR_PNE = |матч_ATR_PAOK = |матч_ATR_VOL = |матч_IRA_AEK = |матч_IRA_KIF = |матч_IRA_ARIS = |матч_IRA_AST = |матч_IRA_ATR = |матч_IRA_KAL = |матч_IRA_LEV = |матч_IRA_OFI = |матч_IRA_OLY = |матч_IRA_PAO = |матч_IRA_PNE = |матч_IRA_PAOK = |матч_IRA_VOL = |матч_KAL_AEK = |матч_KAL_KIF = |матч_KAL_ARIS = 2–3 |матч_KAL_AST = |матч_KAL_ATR = |матч_KAL_IRA = |матч_KAL_LEV = |матч_KAL_OFI = |матч_KAL_OLY = |матч_KAL_PAO = |матч_KAL_PNE = |матч_KAL_PAOK = |матч_KAL_VOL = |матч_LEV_AEK = |матч_LEV_KIF = |матч_LEV_ARIS = |матч_LEV_AST = |матч_LEV_ATR = |матч_LEV_IRA = |матч_LEV_KAL = |матч_LEV_OFI = |матч_LEV_OLY = |матч_LEV_PAO = |матч_LEV_PNE = |матч_LEV_PAOK = |матч_LEV_VOL = |матч_OFI_AEK = |матч_OFI_KIF = |матч_OFI_ARIS = |матч_OFI_AST = |матч_OFI_ATR = |матч_OFI_IRA = |матч_OFI_KAL = |матч_OFI_LEV = |матч_OFI_OLY = |матч_OFI_PAO = |матч_OFI_PNE = |матч_OFI_PAOK = |матч_OFI_VOL = 2–0 |матч_OLY_AEK = |матч_OLY_KIF = |матч_OLY_ARIS = |матч_OLY_AST = |матч_OLY_ATR = 1–0 |матч_OLY_IRA = |матч_OLY_KAL = |матч_OLY_LEV = |матч_OLY_OFI = |матч_OLY_PAO = |матч_OLY_PNE = |матч_OLY_PAOK = |матч_OLY_VOL = |матч_PAO_AEK = |матч_PAO_KIF = |матч_PAO_ARIS = |матч_PAO_AST = |матч_PAO_ATR = |матч_PAO_IRA = |матч_PAO_KAL = |матч_PAO_LEV = |матч_PAO_OFI = |матч_PAO_OLY = |матч_PAO_PNE = |матч_PAO_PAOK = |матч_PAO_VOL = |матч_PNE_AEK = |матч_PNE_KIF = |матч_PNE_ARIS = |матч_PNE_AST = 3–1 |матч_PNE_ATR = |матч_PNE_IRA = |матч_PNE_KAL = |матч_PNE_LEV = |матч_PNE_OFI = |матч_PNE_OLY = |матч_PNE_PAO = |матч_PNE_PAOK = |матч_PNE_VOL = |матч_PAOK_AEK = |матч_PAOK_KIF = |матч_PAOK_ARIS = |матч_PAOK_AST = |матч_PAOK_ATR = |матч_PAOK_IRA = |матч_PAOK_KAL = |матч_PAOK_LEV = 4–0 |матч_PAOK_OFI = |матч_PAOK_OLY = |матч_PAOK_PAO = |матч_PAOK_PNE = |матч_PAOK_VOL = |матч_VOL_AEK = |матч_VOL_KIF = |матч_VOL_ARIS = |матч_VOL_AST = |матч_VOL_ATR = |матч_VOL_IRA = |матч_VOL_KAL = |матч_VOL_LEV = |матч_VOL_OFI = |матч_VOL_OLY = |матч_VOL_PAO = |матч_VOL_PNE = |матч_VOL_PAOK = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі] {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] izhisz0zzoiju8c1qibeht5dtfwam8t 0 303177 2686693 2686495 2026-08-25T08:25:04Z Дамінік 64057 2686693 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 47 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 27 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] [[Файл:Сяміходы ў інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяміходы ў інвэнтары 1640 г.]] [[Файл:Нэндзныя (убогія) Сяміходы Чарнобыльскага маёнтку пана Сапегі ў люстрацыі 1683 г.jpg|значак|зьлева|150px|Нэндзныя Сяміходы ў люстрацыі 1683 г.]] [[Файл:Сяміходы ў справе пра зьбеглых з Шапелічаў. 1684 г.jpg|значак|150px|Сяміходы ў справе пра зьбеглых з Шапелічаў. 1684 г.]] [[Файл:Сяміходы ў судовым акце 1685 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяміходы ў акце 1685 г.]] [[Файл:Пабор зь Сяміходаў і Баброўкі ў 1694 г.png|значак|150px|Пабор зь Сяміходаў і Баброўкі ў 1694 г.]] [[Файл:Сяміходы ў прыходзе Капачоўскай царквы. 1752 г.png|значак|зьлева|150px|Сяміходы ў прыходзе Капачоўскай царквы. 1752 г.]] [[Файл:Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.jpg|значак|150px|Сельская частка Чарнобыльскага кагалу ў 1784 г.]] [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Касьцеша роду Хадкевічаў]] [[Файл:Загаловак да рэвізіі Сяміходаў 1795 г.png|значак|зьлева|150пкс|Загаловак да рэвізіі Сяміходаў 1795 г.]] [[Файл:Сяміходы графіні Хадкевічавай у рэвізіі 1811 г.png|значак|150пкс|Сяміходы графіні Хадкевічавай у рэвізіі 1811 г.]] [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|150пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая пакуль што зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым акце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 17 жніўня 1613 году. Справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў [[Карагод]], Сяміходы і інш., прыналежных сужэнцам Лукашу і Зофіі з Кмітаў Сапегам, уласьнікам [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 191</ref>. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў сёлах Вялікія Капачоўцы, Нагорнае і Сяміходы (Сяміхо''т''ы{{заўвага|Пэўна, назва паселішча запісаная на слых.}}) разам налічвалася 47 службаў, зь іх асядлых — 39 з паловай. Раней, калі ў Сяміходах было 8 дымоў, на сяло прыходзілася 6 службаў. Але на той час засталося хіба 5 і, адпаведна, 3 асядлыя службы. Тры гаспадаркі пазначаныя запусьцелымі, хоць палеткі дзьвюх былі засеяныя<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 73—77</ref>. Зь люстрацыі падымнага [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Жытомір]]скага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году вынікае, што пан Сапега мусіў плаціць падатак з 5 дымоў сяла Сяміходы{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. прыпісалі тыя 5 дымоў, замест 9 сваіх, сялу Заполе, а Сяміходы нават не згадалі<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 490</ref>.}}, але яны былі тады нэндзныя (убогія) і зь іх нічога ня выбрана<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 735зв.</ref>. 5 кастрычніка 1684 году на рочках гродзкіх Кіеўскіх у Оўруцкім замку разглядалася справа пра 4-х зьбеглых разам з сем'ямі і пажыткамі падданых сяла [[Старыя Шапелічы|Шапелічы]], прыналежнага манастыру сьвятога Мікалая Пустынскага ў Кіеве ў асобе ігумэна Антонія Радзівілоўскага. А зьбеглі яны да сяла Сяміходы панства [[Мікалай Лявон Сапега|Мікалая]], ваяводы брацлаўскага, [[Павал Францішак Сапега|Паўла]], [[Казімер Уладзіслаў Сапега|Казімера Сапегаў]], Тэафілы Сапежанкі<ref>ЦДІАУК. Ф. 2. Оп. 1. Спр. 3. А. 79—80зв.</ref>. 12 чэрвеня 1685 году шляхціч Ян Юрэвіч-Скарульскі, адміністратар Чарнобыльскіх добраў пана Паўла Францішка Сапегі, падаў скаргу ў Оўруцкі [[гродзкі суд]] на казацкага палкоўніка Крыштафа Ланчынскага, сотнікаў Жубра і Струся і ўсіх казакоў за рабункі і гвалты, учыненыя ў розных паселішчах воласьці. Названыя ў судовым акце і Сяміходы{{заўвага|Менавіта толькі згаданыя, бо заставаліся нэндзнымі і ўзяць зь іх асабліва не было чаго.}}<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 4. А. 257—261; Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 103—109</ref>. 20 жніўня 1694 году адміністратар Чарнобыльскага маёнтку пана Казімера Ўладыслава Сапегі, кашталяна троцкага, шляхціч Рыгор Пальчэўскі праз суд абвінаваціў палкоўніка Ярэму Гладкага ў тым, што ягоныя казакі зьбіралі кантрыбуцыю з падданых па розных сёлах, мужчынаў зьбівалі і гвалтавалі белагаловых. Зь Сяміходаў і Баброўкі тады ўзялі на аднаго казака за барашно (муку) 15 злотых, за воз, хамут, сякеру, касу 8 зл., за хусты палатна 5 зл., за боты 3 зл., «na pokłony» 3 зл.{{заўвага|Тут нешта не названае, бо ўсяго выбрана 37 злотых і 15 грошаў.}}<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 9. А. 288—291; Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 302—307 (306)</ref>. У тарыфе падымнага 1734 году Сяміходы не згаданыя, але Чарнобылем з прылегласьцямі валодаў на той час троцкі кашталян [[Ян Фрыдэрык Сапега]]<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 282 наст.</ref>. Згодна з матэрыяламі візыты [[Дымер]]скага дэканату, датаванымі 5-м сьнежня 1752 году, жыхары 15 двароў сяла Сяміходы (Сяміхо''т''ы) былі парахіянамі [[Капачы (Чарнобыльскі раён)|Капачоўскай]] царквы сьв. Параскевы<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 2464. А. 210, 213</ref>. Паводле тарыфу падымнага падатку Оўруцкага павету 1754 года, з 19 двароў{{Заўвага|Усяго налічвалася «puł szesnastki (дыму) i chałup dziewięć», а 1 дым у той час — 320 двароў.}} (×6 — каля 114 жыхароў) сяла Сяміходы «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выбіраліся 27 з паловай грошаў, «na milicję»{{заўвага|Галоўным чынам, дзеля барацьбы супраць гайдамакаў.}} 11 злотых, 20 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 167; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Сяміходах у першым выпадку жылі 4 чалавекі, зь якіх бралі пагалоўшчыну і якія належалі да Чарнобыльскага кагалу, у другім — не засталося анікога, у трэцім — хрысьціянін, які пагалоўнае не плаціў<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1111; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 303, 392, 711</ref>. Адсутнасьць юдэяў на 1778 год магла быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году. Імаверна, таму ў невялічкіх Сяміходах урэшце наважыўся пасяліцца габрэй-хрысьціянін. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. Згодна зь сялянскай рэвізіяй 1795 году, у сяле Сяміходы пані Людвікі Марыі з Жавускіх Хадкевічавай{{заўвага|Удавы па [[Ян Мікалай Хадкевіч|Яну Мікалаю Хадкевічу]], графу на [[Шклоў|Шклове]] і [[Новая Мыш|Новай Мышы]].}} налічвалася 23 двары, у якіх жылі 80 падданых мужчынскага і 72 жаночага полу<ref>Державний архів Київської области (ДАКО). Ф. 280. Оп. 2. Спр. 44. А. 188зв.—202. Спр. 67. А. 342—356</ref>. На верасень 1811 году ў Сяміходах графіні Хадкевічавай было 25 двароў з 89 рэвізскімі, г. зн. мужчынскімі, душамі<ref>ДАКО. Ф. 280. Оп. 2. Спр. 274. А. 48—50зв.</ref>. Паводле рэвізіі 1858 году сяло Сяміходы графа Аляксандра, сына Яна, Хадкевіча складалі 26 двароў з 63 душамі мужчынскага і 86 жаночага полу падданых<ref>ДАКО. Ф. 280. Оп. 2. Спр. 1480. А. 344, 346—354</ref>. У парэформавы пэрыяд Сяміходы адміністрацыйна належалі да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У пачатку 1970-х гадоў у сувязі з будаўніцтвам места [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары паступова былі адселеныя. Афіцыйна сяло Сяміходы зьнятае з уліку ў 1979 годзе. У 1980-я гады большую частку тэрыторыі Сяміходаў занялі 3-ці і 4-ты мікрараёны (арыенціры: раён школы №3 і вуліцы Дружбы народаў, прылеглая частка прамзоны [[ЧАЭС]]). У месцы, дзе яшчэ захаваліся колькі хат жыхароў сяла, зьявілася вуліца Сяміходзкая. Ад Сяміходаў засталіся таксама старыя могілкі каля Медсанчасткі № 126 на праспэкце Будаўнікоў у 1-м мікрараёне. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 53wesch9yjp57n3gk2m9zb88x5p8fmx 0 303326 2686700 2682150 2026-08-25T08:46:44Z Artsiom91 28241 выдаліць 2686700 wikitext text/x-wiki {{выдаліць|самарэкляма}} '''Боў Сын''' (МФА: [boʊ sɪn], ''Bo Sinn''), таксама вядомы як '''Дам’ен Суп''' (фр. ''Damien Soup''; нарадзіўся 8 лістапада 1985 году, Квэбэк, Канада) — канадзкі порнаактор, снаўбардыст, аматарскі баец ММА і мадэль<ref>[https://web.archive.org/web/20191019001933/https://tguy.ru/news/33/2634.html Bo Sinn: «Я делаю, что должен» - Интервью - Новости - tGuy.ru]</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў месьце Квэбэк. З 16 гадоў прафэсійна займаўся снаўбордынгам, лічыўся пэрспэктыўным для ўдзелу ў зімовай Алімпіядзе 2014 году<ref>[https://web.archive.org/web/20230921082315/https://www.snowboardquebec.com/2011/quel-rider-quebecois-aurait-le-plus-de-chance-pour-les-jo/ Quel rider québécois aurait le plus de chance pour les JO ?]</ref>. З 2023 году здабыў папулярнасьць у інтэрнэт-прасторы дзякуючы сваёй экспрэсіўнай міміцы і брутальнаму вобразу, якія сталі асновай для шмалікіх інтэрнэт-мэмаў. ==Крыніцы == [[es:Bo Sinn (actor pornográfico)]] [[fr:Bo Sinn]] [[fy:Bo Sinn]] [[pl:Bo Sinn]] [[rue:Бо Сінн]] [[uk:Бо Сінн]] [[vo:Bo Sinn]] tqexyzg1yk0ejn9qbu6v2f2y9mjhfha 14 303448 2686698 2684987 2026-08-25T08:45:06Z Artsiom91 28241 2686698 wikitext text/x-wiki {{Болей|Лінгвістычны слоўнік}} [[Катэгорыя:Слоўнікі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўства|Слоўнікі]] jcbc6gx7z1fuoyb70sm6ldvkyuwg5rg 0 303469 2686697 2685510 2026-08-25T08:44:48Z Artsiom91 28241 2686697 wikitext text/x-wiki '''Райхштайн''' — прозьвішча. Вядомыя носьбіты: * [[Аляксандар Райхштайн]] ({{Н}} 1957) — расейска-фінскі ілюстратар, дызайнэр * [[Вілі Райхштайн]] (1915—1978) — нямецкі палітык; * [[Зінові Райхштайн]] ({{Н}} 1961) — канадзкі матэматык; * [[Маркус Райхштайн]] ({{Н}} 1972) — нямецкі біягеахімік; * [[Тадэвуш Райхштайн]] (1897—1996) — швайцарскі хімік, батанік, Нобэлеўскі ляўрэат * [[Томас Райхштайн]] ({{Н}} 1960) — нямецкі скульптар {{Неадназначнасьць асобаў}} iricdm2breiyw6yhw9ayc0lcesqiruo 0 303516 2686560 2686143 2026-08-24T14:57:50Z Taravyvan Adijene 1924 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_nominees_for_the_Nobel_Prize_in_Chemistry?oldid=1368392988 2686560 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Даві́д Райхіншта́йн''' (9 чэрвеня 1882, [[Магілёў]], [[Расейская імпэрыя]] — 4 лістапада 1955, [[Цюрых]], [[Швайцарыя]]) — нямецка-швайцарскі [[Фізычная хімія|фізыкахімік]] беларускага паходжаньня, біёграф [[Альбэрт Айнштайн|Альбэрта Айнштайна]]. == Жыцьцяпіс == Давід Райхінштайн у 1908 року атрымаў доктарскую ступень у [[Ляйпцыскі ўнівэрсытэт|Ляйпцыскім унівэрсытэце]] пад кіраўніцтвам фізыкахіміка [[Макс Ле Блян|Макса Ле Бляна]] і хіміка [[Артур Рудольф Ганс|Артура Ганча]]. У 1918 стаў прафэсарам фізычнае хіміі ў [[Ніжненоўгарадзкі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Ніжненоўгарадзкім унівэрсытэце]]. Ад 1924 ачольваў катэдру фізычнай хіміі {{Не перакладзена|Ўкраінская гаспадарчая акадэмія|Ўкраінскай гаспадарчай акадэміі|d|Q722221}}, якая з прычыны грамадзянскай вайны дзеяла ў [[Чэхаславаччына|чэхаславацкіх]] [[Подэбрады|Подэбрадах]]. У 1928 року пераехаў у [[Бэрлін]], дзе да 1933 року працаваў у [[Бэрлінскі тэхнічны ўнівэрсытэт|Тэхнічным унівэрсытэце]]. Пасьля [[Прыход нацыстаў да ўлады ў Нямеччыне|прыходу нацыстаў да ўлады]] зьехаў у [[Прага|Прагу]], а ў 1938 — у [[Цюрых]]. == Дзейнасьць == Ад 1911 падтрымліваў кантакт з Альбэртам Айнштайнам і запісаў ягоную біяграфію. Аднак у 1932 року навуковец строга забараніў публікацыю; тым ня меней, Райхінштайн праз два гады выдаў сваю працу ў Празе. У 1934 року {{Не перакладзена|Вальтэр Дыльтэй||d|Q19959283}} вылучыў [[Ўолтэр Норман Гоўарс|Ўолтэра Гоўарса]], [[Эдмунд Гэрст|Эдмунда Гэрста]], [[Паўль Карэр|Паўля Карэра]] і Давіда Райхінштайна на атрыманьне [[Нобэлеўская прэмія па хіміі|Нобэлеўскай прэміі па хіміі]]. Нобэлеўскі камітэт скасаваў вылучэньне{{зноска|invalid|1987|Crawford, Heilbron, Ullrich|238}}. == Крыніцы == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Herbert Arthur Strauss, Werner Röder, Hannah Caplan, Belinda Rosenblatt. |імя = |прозьвішча = |частка = Reichinstein, David |загаловак = International Biographical Dictionary of Central European Emigrés 1933—1945 |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books/about/International_Biographical_Dictionary_of.html?id=Ur8yzgEACAAJ&redir_esc=y |адказны = Fred Bilenkis, Brigitte Bruns |выданьне = |месца = München |выдавецтва = K.G. Saur |год = 1983 |том = |старонкі = |старонак = 636 |сэрыя = |isbn = 9783598100871 |наклад = }} * {{Кніга |аўтар = Elisabeth T. Crawford, J. L. Heilbron, Rebecca Ullrich. |імя = |прозьвішча = |частка = |загаловак = The Nobel population 1901—1937 : a census of the nominators and nominees for the prizes in physics and chemistry |арыгінал = |спасылка = https://www.google.com/books/edition/The_Nobel_Population_1901_1937/UnUlAAAAMAAJ?hl=be&gbpv=0&bsq=The%20Nobel%20population%201901-1937 |адказны = |выданьне = |месца = Berkeley |выдавецтва = Office for History of Science and Technology, University of California |год = 1987 |том = |старонкі = |старонак = 337 |сэрыя = |isbn = 9780918102157 |наклад = |ref = invalid }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/reichinstein-david Жыцьцяпіс] {{ref-en}} на бачыне Жыдоўскай віртуальнай бібліятэкі * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1043344926 Творы Давіда Райхінштайна] на бачыне [[Нямецкая нацыянальная бібліятэка|Нямецкай нацыянальнай бібліятэкі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Райхінштайн, Давід}} [[Катэгорыя:Фізыкахімікі]] [[Катэгорыя:Фізыкі XX стагодзьдзя]] [[Катэгорыя:Хімікі XX стагодзьдзя]] [[Катэгорыя:Беларускія эмігранты]] [[Катэгорыя:Швайцарскія імігранты]] [[Катэгорыя:Уцекачы ад нацызму]] [[de:David Reichinstein]] 4k3e2zpmqgyjnvngq3ec1g31mz2hnot 2686699 2686560 2026-08-25T08:45:22Z Artsiom91 28241 2686699 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Даві́д Райхіншта́йн''' (9 чэрвеня 1882, [[Магілёў]], [[Расейская імпэрыя]] — 4 лістапада 1955, [[Цюрых]], [[Швайцарыя]]) — нямецка-швайцарскі [[Фізычная хімія|фізыкахімік]] беларускага паходжаньня, біёграф [[Альбэрт Айнштайн|Альбэрта Айнштайна]]. == Жыцьцяпіс == Давід Райхінштайн у 1908 року атрымаў доктарскую ступень у [[Ляйпцыскі ўнівэрсытэт|Ляйпцыскім унівэрсытэце]] пад кіраўніцтвам фізыкахіміка [[Макс Ле Блян|Макса Ле Бляна]] і хіміка [[Артур Рудольф Ганс|Артура Ганча]]. У 1918 стаў прафэсарам фізычнае хіміі ў [[Ніжненоўгарадзкі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Ніжненоўгарадзкім унівэрсытэце]]. Ад 1924 ачольваў катэдру фізычнай хіміі {{Не перакладзена|Ўкраінская гаспадарчая акадэмія|Ўкраінскай гаспадарчай акадэміі|d|Q722221}}, якая з прычыны грамадзянскай вайны дзеяла ў [[Чэхаславаччына|чэхаславацкіх]] [[Подэбрады|Подэбрадах]]. У 1928 року пераехаў у [[Бэрлін]], дзе да 1933 року працаваў у [[Бэрлінскі тэхнічны ўнівэрсытэт|Тэхнічным унівэрсытэце]]. Пасьля [[Прыход нацыстаў да ўлады ў Нямеччыне|прыходу нацыстаў да ўлады]] зьехаў у [[Прага|Прагу]], а ў 1938 — у [[Цюрых]]. == Дзейнасьць == Ад 1911 падтрымліваў кантакт з Альбэртам Айнштайнам і запісаў ягоную біяграфію. Аднак у 1932 року навуковец строга забараніў публікацыю; тым ня меней, Райхінштайн праз два гады выдаў сваю працу ў Празе. У 1934 року {{Не перакладзена|Вальтэр Дыльтэй||d|Q19959283}} вылучыў [[Ўолтэр Норман Гоўарс|Ўолтэра Гоўарса]], [[Эдмунд Гэрст|Эдмунда Гэрста]], [[Паўль Карэр|Паўля Карэра]] і Давіда Райхінштайна на атрыманьне [[Нобэлеўская прэмія па хіміі|Нобэлеўскай прэміі па хіміі]]. Нобэлеўскі камітэт скасаваў вылучэньне{{зноска|invalid|1987|Crawford, Heilbron, Ullrich|238}}. == Крыніцы == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Herbert Arthur Strauss, Werner Röder, Hannah Caplan, Belinda Rosenblatt. |імя = |прозьвішча = |частка = Reichinstein, David |загаловак = International Biographical Dictionary of Central European Emigrés 1933—1945 |арыгінал = |спасылка = https://books.google.com/books/about/International_Biographical_Dictionary_of.html?id=Ur8yzgEACAAJ&redir_esc=y |адказны = Fred Bilenkis, Brigitte Bruns |выданьне = |месца = München |выдавецтва = K.G. Saur |год = 1983 |том = |старонкі = |старонак = 636 |сэрыя = |isbn = 9783598100871 |наклад = }} * {{Кніга |аўтар = Elisabeth T. Crawford, J. L. Heilbron, Rebecca Ullrich. |імя = |прозьвішча = |частка = |загаловак = The Nobel population 1901—1937 : a census of the nominators and nominees for the prizes in physics and chemistry |арыгінал = |спасылка = https://www.google.com/books/edition/The_Nobel_Population_1901_1937/UnUlAAAAMAAJ?hl=be&gbpv=0&bsq=The%20Nobel%20population%201901-1937 |адказны = |выданьне = |месца = Berkeley |выдавецтва = Office for History of Science and Technology, University of California |год = 1987 |том = |старонкі = |старонак = 337 |сэрыя = |isbn = 9780918102157 |наклад = |ref = invalid }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/reichinstein-david Жыцьцяпіс] {{ref-en}} на бачыне Жыдоўскай віртуальнай бібліятэкі * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1043344926 Творы Давіда Райхінштайна] на бачыне [[Нямецкая нацыянальная бібліятэка|Нямецкай нацыянальнай бібліятэкі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Райхінштайн, Давід}} [[Катэгорыя:Фізыкахімікі]] [[Катэгорыя:Фізыкі XX стагодзьдзя]] [[Катэгорыя:Хімікі XX стагодзьдзя]] [[Катэгорыя:Беларускія эмігранты]] [[Катэгорыя:Швайцарскія імігранты]] [[Катэгорыя:Уцекачы ад нацызму]] dyrh9po865z3svc0tsnjazeli8t00iy 0 303528 2686539 2026-08-24T13:14:51Z Дамінік 64057 Створаная старонка са зьместам „{{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг...“ 2686539 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на сяле Краснае<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 54al9wabq8x9zfaf28iag6ibm9xybv1 2686540 2686539 2026-08-24T13:15:19Z Дамінік 64057 2686540 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на сяле Краснае<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] i1eg2msirp8mm7bzgjpauq74l6eibgj 2686544 2686540 2026-08-24T13:43:40Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686544 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 9qtbkr7csz69et081u1kmna6o2tifp0 2686545 2686544 2026-08-24T13:47:10Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686545 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Урэшце апошняе было далучанае да Чарнобыльскага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] rvikc58gtg8003ckkw7bp79dsdrleb6 2686564 2686545 2026-08-24T16:35:46Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686564 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Урэшце апошняе было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] aq8jgvy8s0g9eilgi3cb782y7l9dhst 2686565 2686564 2026-08-24T16:45:38Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686565 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пратэставаў супраць недапушчэньня да таго сяла дзеля экзэкуцыі<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Урэшце апошняе было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 612zt0j5gqdbpofe4ongk490jxalzu1 2686566 2686565 2026-08-24T16:47:29Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686566 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пратэставаў супраць недапушчэньня да таго сяла дзеля экзэкуцыі<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што апошняе было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] s06t8okimfs6b2ykpq6r2u5ak4j4t4s 2686600 2686566 2026-08-24T19:13:14Z Ліцьвін 847 + {{Іншыя значэньні}} 2686600 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пратэставаў супраць недапушчэньня да таго сяла дзеля экзэкуцыі<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што апошняе было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] qutmdtpke1v7bx7u28axwih8rd74ehe 2686664 2686600 2026-08-25T05:28:37Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686664 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 6vuhgbad9wz0fxjhm37119mrwfyezw4 2686665 2686664 2026-08-25T05:32:04Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686665 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 4sm88lrkcrft8azby9qbnhigzomb4qf 2686689 2686665 2026-08-25T07:34:59Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686689 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана Казімера Леона Сапегі, маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кудзін Васючэнка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1827 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 73zdbr1ldvfxvn26fkqm0a1vsr86wzh 2686690 2686689 2026-08-25T07:43:40Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686690 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана Казімера Леона Сапегі, маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кудзін (?) Васючэнка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1827 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 4xdotcqty20k0fl6zg3lqfymahlitf0 2686691 2686690 2026-08-25T07:54:25Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686691 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана Казімера Леона Сапегі, маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючэнка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1827 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 89wxbpfcukpnje4q75xycic3jp1n4do 2686692 2686691 2026-08-25T08:08:25Z Дамінік 64057 2686692 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана Казімера Леона Сапегі, маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючэнка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1827 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] oqk59nan18icyyzf26vxl8i1c2a9qpv 2686694 2686692 2026-08-25T08:25:20Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686694 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючэнка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1827 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] nhmgg04s55qa3cfm42wxmqk1nxazsdr 2686750 2686694 2026-08-25T10:26:30Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686750 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючэнка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] mfgi0yswokmwvwb4e1v09gl00fi7xvb 2686752 2686750 2026-08-25T10:31:54Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686752 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў, якія складалі 11 дымоў. Гаспадары Гардзей Бельчанка, Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] nar1c77xl0qure053t4q2mf6y8tu1j8 2686776 2686752 2026-08-25T11:24:13Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686776 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK.AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] puxw0pityr8g3rnbo8k983yrmy4rs7l 2686780 2686776 2026-08-25T11:25:50Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686780 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK.AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 3mfvaib7bwz0k4bgk451gbmm2oyncb0 2686787 2686780 2026-08-25T11:35:00Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686787 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871-871зв.; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] bpp0z8tvqhbd9guchkwybwwnj5tnfac 2686791 2686787 2026-08-25T11:37:45Z Дамінік 64057 2686791 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871-871зв.; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 7zhe9wjbnyztsr77lorcfmc8g74rgjm 2686793 2686791 2026-08-25T11:39:13Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686793 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Імаверна, скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871-871зв.; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] 1u7c7334k5krom3rzms4wpun81wd47g 2686801 2686793 2026-08-25T11:49:36Z Дамінік 64057 2686801 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] [[Файл:Карагод у тарыфе 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Краснае ў тарыфе 1640 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Імаверна, скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871-871зв.; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] e1i6tyhv81wfv860q9vzwo5sfp5px6s 2686802 2686801 2026-08-25T11:50:35Z Дамінік 64057 2686802 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] [[Файл:Карагод у тарыфе 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Краснае ў тарыфе 1640 г.]] '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Імаверна, скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh.) Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871-871зв.; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] akxc5cgigei6rsevtiolyiohudfm5h8 2686809 2686802 2026-08-25T11:56:24Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2686809 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Краснае |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Краснага |Арыгінальная назва = Красне |Лацінка = Krasnaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = [[1602]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён (Кіеўская вобласьць)|Чарнобыльскі]] |Сельсавет = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 05 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] [[Файл:Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Слабада Красная і сяло Машаў у інвэнтары 1640 г.]] [[Файл:Карагод у тарыфе 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Краснае ў тарыфе 1640 г.]] '''Краснае''' ({{мова-uk|Красне}}) — былое сяло ў Чарнобыльскім раёне (да 1988 г.) [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары адселеныя. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 15 і 19 ліпеня 1602 году шляхціч Траян Сэклюцкі, упаўнаважаны пана Лукаша Сапегі, заяўляў у судзе пра нявыплату своечасова панам Мікалаем Харлінскім доўгу, забясьпечаным на ягоным сяле Краснае, пра супрацьдзеяньне экзэкуцыі, г. зн. выбіраньню вызначанай судом грашовай сумы<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 67, 78</ref>. Імаверна, скончылася тым, што Краснае было далучанае да [[Чарнобыль]]скага маёнтку Сапегаў. У інвэнтары Чарнобыльскага маёнтку пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага, складзеным у лістападзе 1640 году, засьведчана, што ў Слабадзе Краснай налічвалася 8 службаў. Зь іх 6 дымоў забясьпечвалі кожны асобную службу, яшчэ 3 і 2 дымы цягнулі службы супольнымі намаганьнямі. Гаспадары слабады Гардзей Бельчанка, браты Міхал, Хведар і Даніла Казьлёнкі, Ляхно Хвядорчанка, Кодрын (?) Васючанка, Яско Марашчанка, Апанас Кандраценка, Павал Балашчанка, Марка Ігнаценка, Іван Сульжэнка з 1627 году былі вызваленыя ад павіннасьцяў на карысьць маёнтку. Тэрмін вольнасьці заканчваўся ў 1650 годзе<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh). Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 80</ref>. З матэрыялаў тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1640 году вынікае, што ў сяле Красным, паводле сьведчаньняў пад прысягай тамтэйшых падданых, у 1630 годзе падатак у 6 злотых выбіраўся толькі з 6 названых дымоў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871-871зв.; APK. AMCh. S. 179-181</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Краснае апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Краснае — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] is6kwqhz46q2dvjuwhpo7vu8q1tu9ce 0 303529 2686546 2026-08-24T14:22:12Z ~2026-46047-83 99693 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2686546 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}} 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыі Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятаа і заселенаа, з выняткам маленькага аазісу (краіны) прыроднага літоўскага племя, расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] h4xcle1fd48v84wxh9gf08kx9huz5kz 2686547 2686546 2026-08-24T14:24:22Z ~2026-46047-83 99693 /* Летувізацыя */ 2686547 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}} 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыі Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятаа і заселенаа, з выняткам маленькага аазісу (краіны) прыроднага літоўскага племя, расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] 0bcsow9dfap8e00nmanidf3vzz5mxzo 2686548 2686547 2026-08-24T14:25:45Z ~2026-46047-83 99693 /* Дзейнасьць */ 2686548 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}} 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) прыроднага літоўскага племя, расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] l8ennk72qvwptceysztbul5ybx0hzyb 2686549 2686548 2026-08-24T14:26:11Z ~2026-46047-83 99693 /* Дзейнасьць */ 2686549 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}} 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] l0eri5cry7iyydvkw3j45esfvo6u6ik 2686550 2686549 2026-08-24T14:27:40Z ~2026-46047-83 99693 2686550 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}} 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] bcmhyodtcz54e6athd00orwjzpyu1zj 2686551 2686550 2026-08-24T14:40:01Z ~2026-46047-83 99693 2686551 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] n9xdkhnjg8aoo3msczuuvjtgj4gp8mu 2686552 2686551 2026-08-24T14:41:50Z ~2026-46047-83 99693 2686552 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] bwi9o45xcp2lqmewz2te5rjmou6yx5z 2686553 2686552 2026-08-24T14:43:00Z ~2026-46047-83 99693 2686553 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі". (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі. Прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] pldzpexiya9t7fnqvtwo7igrkj2sxyp 2686554 2686553 2026-08-24T14:43:31Z ~2026-46047-83 99693 /* Дзейнасьць */ 2686554 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''», арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі. Прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] s9m2x43epe2jdvpolwl0ktl8u1pw0cw 2686557 2686554 2026-08-24T14:48:39Z ~2026-46047-83 99693 /* Летувізацыя */ 2686557 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі. Прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] f8u6e4enzmy34mok4zs3ojt0i2smb3i 2686558 2686557 2026-08-24T14:49:44Z ~2026-46047-83 99693 /* Летувізацыя */ 2686558 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў не выкарыстоўваць кірыліцу для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] 5zrajlz4afcbopes9fafjpo6lmn7eya 2686559 2686558 2026-08-24T14:54:28Z ~2026-46047-83 99693 /* Летувізацыя */ 2686559 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году прехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] r0pxgt8yxqx5osh85hsvbptat3jumx3 2686561 2686559 2026-08-24T14:58:20Z ~2026-46047-83 99693 /* Біяграфія */ 2686561 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] p3vmnj7gpvhbr2lh34fch8kwcsjcdqr 2686601 2686561 2026-08-24T19:24:12Z 12394875i 99698 2686601 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з запісанымі лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўнымі]] прысягамі<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] dv0lk72x8a1y29um4olhdw8b0paexhy 2686602 2686601 2026-08-24T19:25:03Z 12394875i 99698 2686602 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з запісанымі лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўнымі]] прысягамі<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] 9wokrmyvl79dqvb4mxebgmm1ggvy5cb 2686603 2686602 2026-08-24T19:34:47Z 12394875i 99698 /* Летувізацыя */ 2686603 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўнымі]] прысягамі<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] 7l6r59x5gzijrh2zd0ltngqu7zjzoxd 2686604 2686603 2026-08-24T19:43:43Z 12394875i 99698 2686604 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленскай археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўнымі]] прысягамі<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] 5qmefpcje8d8y2ea5do8iii3hgqo3uo 2686605 2686604 2026-08-24T19:45:56Z 12394875i 99698 2686605 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўнымі]] прысягамі<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] dpgpvuyotetjnj6jkjv69joggh6iy1b 2686608 2686605 2026-08-24T19:47:24Z 12394875i 99698 2686608 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] mtcnft51g208d1vwwcxetseoih0zjma 2686609 2686608 2026-08-24T19:51:29Z 12394875i 99698 2686609 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] 2rd2v4ancq46w8wxa490kudrwtx585v 2686643 2686609 2026-08-24T22:35:33Z 12394875i 99698 2686643 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Павдле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] tqq3zniq6l3bwel11wkpc58fxn0nwe9 2686644 2686643 2026-08-24T22:36:52Z 12394875i 99698 /* Дзейнасьць */ 2686644 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Паводле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, які блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] p6e4c4kbc27vhxqbxqwf8nmh0l27boi 2686645 2686644 2026-08-24T22:37:36Z 12394875i 99698 /* Дзейнасьць */ 2686645 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Паводле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, якія блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] mxlk9objw6ufyu27ugy58b12mi0i6r3 2686646 2686645 2026-08-24T22:38:26Z 12394875i 99698 /* Дзейнасьць */ 2686646 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Паводле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, якія блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская. {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] rpnf8zab3c4nhpfdaqjm8vzyn9uhkno 2686696 2686646 2026-08-25T08:40:59Z ~2026-46522-15 99707 /* Біяграфія */ 2686696 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Якаўлевіч Спрогіс''' ({{мова-ru|Иван Яковлевич Спрогис|скарочана}}; 20 чэрвеня 1835, вёска Сіліні [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрні]], цяпер [[Латвія]] — 1916 або 1918) — прапагандыст [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў [[Археаграфія|археаграфіі]], адзін з актыўных праваднікоў палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|расеізацыі]] і [[Летувізацыя|летувізацыі]] [[Паўночна-Заходні край|колішняга]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў зь сям’і латыскага селяніна, ад нараджэньня меў імя Яніс. У 1843 годзе разам зь сям’ёй дзеля паляпшэньня сацыяльнага становішча зьмяніў лютэранскую веру на [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|маскоўскую Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]]. У 1861 годзе дзякуючы знаёмству зь сям’ёй расейскага генэрала Стасава атрымаў месца дзяжурнага чыноўніка ў чытальнай залі [[Імпэратарская публічная бібліятэка|Імпэратарскай публічнай бібліятэкі]], дзе працаваў да 1865 году. 11 студзеня 1865 году пераехаў у [[Вільня|Вільню]], паступіў на працу ў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскую публічную бібліятэку]], дзе апрацоўваў дакумэнты і кнігазборы зачыненых каталіцкіх кляштараў. У 1866 годзе пачаў працаваць у [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве]] — спачатку памочнікам архіварыюса. У 1867 годзе ажаніўся з кляснай дамай Віленскай жаночай духоўнай вучэльні, дачкой сьвятара Аляксандрай Нікалаеўскай. У 1879—1915 гадох быў галоўным архіварыюсам. Фактычна за штодзённы абавязак меў удзел у паседжаньнях розных расейскіх таварыствах у Вільні<ref name="Cichamirau-2016-15">Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 15.</ref>. Падкрэсьліваў сваю расейскую самасьвядомасьць: {| |- | {{пачатак цытаты}} Як паказвае маё прозьвішча — я народжаны латыш, сын латвійскага племя і роду. У дзіцячым веку ня большым за 6 гадоў, разам з сваімі бацькамі і паводле іх волі, зь лютэранскай веры перайшоў у праваслаўе. Новая вера ў душы маёй знайшла для сябе сапраўды спрыяльнае месца знаходжаньня. Ад гэтага, кінутага паводле Божага дазволу насеньня, пачаў прымацца і падымацца ўгару юны чалавек паводле цела латвій, які аднак у духу сваім ператвараўся ў поўнага і сталага расейскага чалавека. {{арыгінал|ru|Как показывает моя фамилия — я урождённый латыш, сын латвейского племени и рода. В детском возрасте не более 6 лет, вместе со своими родителями и по их воле, из лютеранского вероисповедания перешёл в православие. Новое вероисповедание в душе моей нашло для себя поистине благоприятное обиталище. От этого, брошенного по Божьему изволению семени, начал приниматься и подыматься вверх юный человек по плоти латвей, но в духе своём превращавшийся в полного и постоянного русского человека.}} {{канец цытаты}} |} Летувіскі гісторык [[Альфрэдас Бумблаўскас]] прызнае, што Віленская археаграфічная камісія за часамі Спрогіса верагодна займалася фальсыфікацыямі — а менавіта зьнішчэньнем дакумэнтаў, якія сьведчылі пра прыналежнасьць літоўскіх праваслаўных да [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]] (а не [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]){{Заўвага|{{мова-ru|Есть подозрения, что Виленская археографическая комиссия, которая действовала в XIX и начале XX веков, способствовала уничтожению наследия католической конфессии и русской униатской церкви, так чтобы было невозможно понять, что во времена ВКЛ церковь подчинялась не Московскому патриархату, а Константинопольскому. Более того, церковь Великого княжества Литовского приняла решение подчиниться Риму, точнее Папе Римскому, и таким образом ее прихожане стали греко-католиками. Информация об этом изымалась из архивов и уничтожалась.|скарочана}}}}<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/alfredas-bumblauskas-moskva-i-ee-istoriya-eto-prah-kotoryy-pyzhitsya-i-zayavlyaet-chto-on-tretiy-rim-120035682 Альфредас Бумблаускас: Москва и ее история – это прах, который пыжится и заявляет, что он Третий Рим], Delfi, 13 ліпеня 2024 г.</ref>. == Дзейнасьць == === Расеізацыя === {{Асноўны артыкул|Русіфікацыя Беларусі}} Сьцьвярджаў [[расейцы|расейскі]] характар Вялікага Княства Літоўскага: {| |- | {{пачатак цытаты}} …уся колішняя Літоўская дзяржава («Вялікае княства Літоўскае»), у сваёй акружыне, з усходу ад богаратаванага гроду Кіева, на поўначы — да Дзьвіны, на поўдні — ад Чорнага мора і з захаду ад Карпацкіх гор, ад старажытнасьці, у сваёй масе, было занятае і заселенае, з выняткам маленькага аазісу (краіны) [[Летувісы|прыроднага літоўскага племя]], расейскім народам. {{арыгінал|ru|…всё бывшее Литовское государство («Великое княжество Литовское»), в своей окружности, с востока от богоспасаемого града Киева, на севере — до Западной Двины, на юге — от Чёрного моря и с запада от Карпатских гор, от незапамятных времён древности, в своей массе, было занято и заселено, исключая маленького оазиса (области) природного литовского племени, русским народом.}} {{канец цытаты}} |} Крытыкуючы артыкулы газэты [[Наша Ніва]], якія баранілі права на самастойнасьць [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларуская мова|беларускай мовы]], спрабаваў давесьці свае перакананьні наступным спосабам: {| |- | {{пачатак цытаты}} Гэтыя людзі спрабуюць растлумачыць вам, што вы, беларусы, не жывая і арганічная частка і галіна адзінага, непадзельнага і вялікага расейскага народу, што сярод гэтага народу вы ёсьць як бы зусім асобным, самастойным «беларускім народам», які знаходзіцца ў вонкавай, быць можа толькі часовай, залежнасьці ад адзінай Расеі, ад адной расейскай дзяржавы і ўраду. Адкуль узялося сярод вас, беларусы, гэтае шкоднае, згубнае, антыўрадавае вучэньне, для якога няма і ценю апраўданьня ў старажытных мясцовых юрыдычных дакумэнтах краю, якія захоўваюцца ў наш час у даручаным нам старажытнасховішчы — Цэнтральным Архіве. {{арыгінал|ru|Эти люди пытаются втолковать вам, что вы, белоруссы, не живая и органическая часть и ветвь единого, нераздельного и великого русского народа, что среди этого народа вы являетесь как бы совершенно отдельным, самостоятельным «белорусским народом», состоящим во внешней, быть может только временной, зависимости от единой России, от одного русского государства и правительства. Откуда взялось среди вас, белоруссы, это зловредное, пагубное, антиправительственное учение, для которого нет и тени оправдания в древних местных юридических документах края, хранящихся в настоящее время во вверенном нам древнехранилище — Центральном Архиве.}} {{канец цытаты}} |} 4 сакавіка 1912 году пісаў пра Нашу Ніву: {| |- | {{пачатак цытаты}} …вядомае сэпаратысцкае выданьне «Наша Ніва», якое выдаецца на польскія грошы з мэтай убіць клін паміж беларускімі і вялікарусамі, паводле прыкладу «ўкраінцаў» задумалася нядаўна, які ёй шрыфт абраць — рускі ці лацінскі. (…) Слова рэкамэндуе лацінскі, бліжэй будзе да яе мэты — адкалоць Беларусію ад Вялікай Русі… {{арыгінал|ru|…известное сепаратистское издание „Наша Ніва“, издаваемое на польские деньги с целию вбить клин между белоруссами и великоруссами, по примеру „украинцев“ задумалось недавно, какой ей шрифт избрать — русский или латинский». (…) Слово рекомендует латинский, ближе будет к ей цели — отколоть Белоруссию от Великой Руси…}} {{канец цытаты}} |} У кастрычніку 1912 году апублікаваў свой артыкул з назвай «Беларусы, трымайце высока свой расейскі штандар» ({{мова-ru|«Белоруссы, держите высоко своё русское знамя»|скарочана}}). Гэты артыкул мае выразныя прапагандысцкія рысы і зьвяртае ўвагу чытача на артыкулы «Нашай Нівы»<ref name="Cichamirau-2016-15"/>: {| |- | {{пачатак цытаты}} Учытайцеся і ўдумайцеся, верныя сыны Расеі — беларусы, у гэты новы орган на вашай мове! Ці ня ёсьць гэты орган менавіта тым небясьпечным ворагам, які мае на мэце ўнесьці сярод вас смуту, парваць арганічную, жывую повязь вашу з адзіным расейскім народам — ​​вылучыць вас зь яго і стварыць з вас як бы зусім новае, самастойнае і незалежнае «Беларускае царства»? Паводле ветлівасьці рэдакцыі і мы асабіста атрымоўваем гэты орган, які дасылаецца нам бясплатна. Мы не сустрэлі ў ім ніводнай спагадлівай і радаснай фразы, у родзе, на прыклад наступнай «Ды радуецца наша дарагая маці Расея, якая шмат клапоціцца пра ўсіх сваіх падданых, і нас, далёкіх беларусах, якая не забывае сваім раўнаваньнем і сваёй любоўю!» Тут усюды адчуваецца нейкі ўсёпранізьлівы, халодны, абыякавы, патаемны — наўпрост варожы дух, крытыка супраць усяго, што выходзіць з рук сапраўды расейскіх людзей-працаўнікоў, якія блізка стаяць да расейскага ўраду, нібы гэта ўсё нейкія чужыя людзі чужой дзяржавы… {{арыгінал|ru|Вчитайтесь и вдумайтесь, верные сыны России − белоруссы, в этот новый орган на вашем языке! Не есть ли этот орган именно тот опасный враг, который имеет целью внести среди вас смуту, порвать органическую, живую связь вашу с единым русским народом − выделить вас из него и создать из вас как бы совершенно новое, самостоятельное и независимое «Белорусское царство»? По любезности редакции и мы лично получаем этот орган, высылаемый нам бесплатно. Мы не встретили в нём ни одной сочувственной и радостной фразы, в роде, на пример следующей «Да радуется наша дорогая мать Россия, много заботящаяся о всех своих подданных, и нас, далёких белоруссах, не забывающая своим ревнованием и своею любовию!» Здесь всюду чувствуется какой-то всепронизывающий, холодный, равнодушный, скрытный − прямо враждебный дух, критика против всего, что выходит из рук истинно русских работающих людей, близко стоящих к русскому правительству, точно это все какие-то чужие люди чужого государства…}} {{канец цытаты}} |} Выразна адкідаў магчымасьць друкаваньня газэты на беларускай мове, лічачы яе толькі «сапсаванай вэрсіяй» расейскай. Заклікаў сваіх чытачоў адмовіцца ад думак пра самастойнасьць і быць вернымі ня толькі расейскаму ўраду, але і ідэі «вялікай расейскай нацыі»<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 16.</ref>. === Летувізацыя === {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} У 1888 годзе зрабіў наступную заяву ў выдадзеным пры падтрымцы расейскіх ўладаў «Геаграфічным слоўніку даўняй [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] XVI стагодзьдзя»<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. VII.</ref>: {| |- | {{пачатак цытаты}} У гэтым пункце лічу неабходным зрабіць заўвагу, што ўжываныя ў цяперашні час некаторымі пісьменьнікамі і навукоўцамі выразы пра мову літоўцаў «літоўская мова», «жамойцкая мова» як штосьці адзін ад аднаго аддаленае і ці ледзь не супрацьлеглае, ня маюць для сябе апраўданьня ў апісаных мною юрыдычных актах XVI стагодзьдзя. Існавала Жамойцкая зямля (таксама — Жамойцкае княства, Жамойць), але не існавала жамойцкай або жмудзкай мовы. Для ўсіх літоўцаў, як бы не называлася займаная імі мясцовасьць (у тым ліку на першым пляне Жамойцкая зямля), была адна мова — літоўская. {{арыгінал|ru|В этом пункте считаю необходимым сделать замечание, что употребляемые в настоящее время некоторыми писателями и учеными выражения о языке литовцев: «литовский язык», «жмудский язык», как нечто друг от друга отдаленные и чуть ли не противоположные, не имеют для себя оправдания в описанных мною юридических актах XVI столетия. Существовала Жомойтская земля (тоже — Жомойтское княжество, Жомойть); но не существовало жомойтского или жмудского языка. Для всех литовцев, как бы не именовалась занимаемая ими местность (в том числе, на первом плане, Жомойтская земля), был один и единственный язык — литовский.}} {{канец цытаты}} |} Дзеля абгрунтаваньня гэтага сьцьверджаньня прывёў пэўныя вытрымкі зь некалькіх неапублікаваных крыніцаў (найбольшую вядомасьць атрымала датаваная 1597 годам — «''по литовску Ожолиос, а по руску Дубины''»), арыгінальныя сканы якіх, нягледзячы на відавочную важнасьць для летувіскай гістарыяграфіі, дагэтуль не зьявіліся ў адкрытым доступе (у летувіскай публікацыі 1998 году, дзе цытуюцца тыя ж самыя выразы, аўтар спасылаецца не на арыгіналы дакумэнтаў у архівах, а на твор Спрогіса<ref>Garliauskas V. Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI—XIX a. šaltiniuose // Lietuvių kalbotyros klausimai. Nr. 40, 1998. P. 123.</ref>). Знайшоў тры судовыя лісты Вялікага Княства Літоўскага з устаўкамі ў выглядзе запісаных лацінскімі літарамі [[Летувіская мова|летувіскамоўных]] прысягаў<ref>Спрогис И. Я. Литовский язык в памятниках юридической письменности // Известия Императорской Академии Наук». Т. IV, № 4, 1896. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yekAAAAAYAAJ&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E+%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9+#v=snippet&q=%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9&f=false С. 415—420].</ref>, «''зь якіх відаць, што ў 1651, 1701 і 1750 гадох прысяга прамаўлялася ў судзе на летувіскай мове''»<ref>{{Літаратура/ЭСБЭ|Спрогис|аўтар = Вольтер Э. |том = XXXI|старонкі = 311}}</ref> Сярод іншага, прапаноўваў [[Забарона летувіскага друку|больш афіцыйна не выкарыстоўваць кірыліцу]] для запісу летувіскай мовы і вярнуцца да лацінкі. Абмяркоўваў гэтую справу і прапаноўваў вяртанне да лацінкі ў размове ад 20 сакавіка 1901 году з тагачасным папячыцелем Віленскай навучальнай акругі Васіліем Паповым<ref>Ціхаміраў А. Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць // Латыши и белорусы вместе сквозь века: сб. науч. ст. Вып. 5, 2016. С. 17.</ref>. == Узнагароды Расейскай імпэрыі == * [[Ордэн Сьвятога Уладзімера]] 4-й ступені * [[Ордэн Сьвятой Ганны]] 2-й і 3-й ступені * [[Ордэн сьвятога Станіслава|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені == Глядзіце таксама == * [[Летувізм]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Спрогіс, Іван}} [[Катэгорыя:Расейскія публіцысты]] bysnwb05i38epafpwn8jg5esy9tn2vv 0 303530 2686571 2026-08-24T17:21:20Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Партугаліі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Партугаліі па футболе]]: Уніфікацыя 2686571 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Мужчынская зборная Партугаліі па футболе]] r1zguixx791cqnd9vgyi15t4ocktgm4 1 303531 2686573 2026-08-24T17:21:20Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Абмеркаваньне:Зборная Партугаліі па футболе]] у [[Абмеркаваньне:Мужчынская зборная Партугаліі па футболе]]: Уніфікацыя 2686573 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Абмеркаваньне:Мужчынская зборная Партугаліі па футболе]] ibc6qhebh4388h5xspmp7ej09jkclaz 6 303532 2686575 2026-08-24T17:23:00Z Dymitr 10914 {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып [[Мужчынская зборная Партугаліі па футболе|мужчынскай зборнай Партугаліі па футболе]] | аўтар = Federação Portuguesa de Futebol | час стварэньня = XX стагодзьдзе | крыніца = https://www.fpf.pt/portal/page/portal/PORTAL_FUTEBOL | артыкул = Мужчынская зборная Партугаліі па футболе | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую к... 2686575 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып [[Мужчынская зборная Партугаліі па футболе|мужчынскай зборнай Партугаліі па футболе]] | аўтар = Federação Portuguesa de Futebol | час стварэньня = XX стагодзьдзе | крыніца = https://www.fpf.pt/portal/page/portal/PORTAL_FUTEBOL | артыкул = Мужчынская зборная Партугаліі па футболе | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футбольнага клюбу, таму для яго няма свабоднай замены | іншае = Выява — прадмет грамадзкага інтарэса }} == Ліцэнзія == {{SVG-лягатып}} 2t4s166czt3vioh3049ir90q6xq7zz9 0 303533 2686578 2026-08-24T17:24:10Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Эўсэбію]] у [[Эўзэбію]]: Памылка ў назове 2686578 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Эўзэбію]] bk2q2ijrtz61ug4rfe36rvz11vldlvn 0 303534 2686629 2026-08-24T20:44:13Z Dzejka 92386 Перанакіроўвае на [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца]] 2686629 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца]] gfkrybxh0vomelev67wkni38sri0ptz 0 303535 2686630 2026-08-24T20:44:21Z Dzejka 92386 крыніца — [[be:Андрэй Фёдаравіч Гуцаў,]] [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2686630 wikitext text/x-wiki {{пісьменьнік}} '''Андрэй Гуцаў''' (нар. {{ДН|4|11|1967}}, в. [[Галавінцы]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раён]]у) — беларускі [[пісьменьнік]], [[перакладчык]]. == Жыцьцяпіс == Вучыўся на беларускім аддзяленьні [[Філялягічны факультэт БДУ|філялягічным факультэ]]це [[БДУ]], у 1989 годзе з 4-га курсу перавёўся на 1-ы курс групы перакладчыкаў філялягічнага факультэту [[Латвійскі ўнівэрсытэт|Латвійскага ўнівэрсытэт]], які скончыў 1993 годзе. З 1994 году працаваў настаўнікам у беларускай школе ў Рызе. Жыў у [[Юрмала|Юрмале]] (Булдуры).<ref name="Сьвітанак">[http://www.svitanak.lv/by/page/611 Андрэй Гуцаў — пра час, ментальнасьць і паэзію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304223942/http://www.svitanak.lv/by/page/611 |date=4 сакавіка 2016 }} — svitanak.lv, 06 чэрвеня 2014, 10:44</ref> == Творчасьць == Аўтар зборнікаў паэзіі «Адчужэньне», «Шалёная ноч» і прозы «Кніга зданяў» (2013). Перакладае з [[Латыская мова|латыскай мовы]]. Пераклаў паасобныя творы [[Улдыс Бэрзыньш|Улдыса Бэрзыньша]] і інш. Разам з [[Лявон Баршчэўскі|Лявонам Баршчэўскім]] уклаў «Кароткую граматыку латыскай мовы» (2008)<ref>''Баршчэўскі Л.'', ''Гуцаў А.'' Кароткая граматыка латыскай мовы — Мн.: Радыёла-плюс, 2008. — 96 с. — (Сэрыя «Беларускія ЭўраГраматыкі») — ISBN 978-985-448-086-2</ref>. == Прызнаньне == З кнігай «Кніга зданяў» трапіў у шорт-ліст [[Прэмія Ежы Гедройца|Прэміі Ежы Гедройца]] за 2014 год. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гуцаў, Андрэй}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Латвійскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з латыскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] 3rdo9euf7z5ie54swxmyfwfv5r5mfpt 14 303536 2686631 2026-08-24T20:45:34Z Dzejka 92386 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле мовы крыніцы|Латыская мова]] [[Катэгорыя:Латыская мова]]“ 2686631 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле мовы крыніцы|Латыская мова]] [[Катэгорыя:Латыская мова]] nub7mysmpggepwpf64m0jem571mys73 0 303537 2686682 2026-08-25T06:47:54Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Швэцыі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе]] паўзьверх перанакіраваньня: Уніфікацыя 2686682 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе]] ckp1terwekpx86q3xf1ki1oqfygbnzj 6 303538 2686683 2026-08-25T06:52:15Z Dymitr 10914 {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|мужчынскай зборнай Швэцыі па футболе]] | аўтар = Svenska Fotbollförbundet | час стварэньня = XXI стагодзьдзе | крыніца = https://svenskfotboll.se | артыкул = Мужчынская зборная Швэцыі па футболе | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футбольн... 2686683 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып [[Мужчынская зборная Швэцыі па футболе|мужчынскай зборнай Швэцыі па футболе]] | аўтар = Svenska Fotbollförbundet | час стварэньня = XXI стагодзьдзе | крыніца = https://svenskfotboll.se | артыкул = Мужчынская зборная Швэцыі па футболе | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футбольнай зборнай, таму для яго няма свабоднай замены | іншае = Выява — прадмет грамадзкага інтарэса }} == Ліцэнзія == {{SVG-лягатып}} r2zvoa4px6a51hxu91pvgxfzhb5c8m2 0 303539 2686704 2026-08-25T09:00:26Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Аўстрыі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе]]: Уніфікацыя 2686704 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе]] cr0dp776egfmwqx8n2cpgtwy0725o9w 6 303540 2686707 2026-08-25T09:06:00Z Dymitr 10914 {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|мужчынскай зборнай Аўстрыі па футболе]] | аўтар = Österreichischer Fußball-Bund | час стварэньня = XXI стагодзьдзе | крыніца = https://www.oefb.at/ | артыкул = Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футб... 2686707 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|мужчынскай зборнай Аўстрыі па футболе]] | аўтар = Österreichischer Fußball-Bund | час стварэньня = XXI стагодзьдзе | крыніца = https://www.oefb.at/ | артыкул = Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футбольнай зборнай, таму для яго няма свабоднай замены | іншае = Выява — прадмет грамадзкага інтарэса }} == Ліцэнзія == {{SVG-лягатып}} 24q9uo1xo93gfhouarr8vt2t034mtzl 0 303541 2686711 2026-08-25T09:16:17Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „'''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 88-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Альбаніі]], які пачаўся 21 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел дзесяць клюбаў, зь якіх восем былі найлеп...“ 2686711 wikitext text/x-wiki '''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 88-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Альбаніі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Альбаніі]], які пачаўся 21 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел дзесяць клюбаў, зь якіх восем былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Першага дывізіёну — «[[Лячы (футбольны клюб)|Лячы]]» і «[[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Бюліс Балш|Бюліс]]» і «[[Флямуртары Влёра|Флямуртары]]». == Табліца == <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = 23 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/albania/abissnet-superiore/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=EGN |каманда2=VOR |каманда3=SKË |каманда4=VLL |каманда5=ELB |каманда6=LAÇ |каманда7=PAR |каманда8=TEU |каманда9=DIN |каманда10=TIR <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_DIN=0 |нічыі_DIN=0 |паразы_DIN=1 |мз_DIN=0 |мп_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |перамогі_EGN=1 |нічыі_EGN=0 |паразы_EGN=0 |мз_EGN=3 |мп_EGN=0 <!-- Egnatia --> |перамогі_ELB=0 |нічыі_ELB=1 |паразы_ELB=0 |мз_ELB=1 |мп_ELB=1 <!-- Elbasani --> |перамогі_LAÇ=0 |нічыі_LAÇ=1 |паразы_LAÇ=0 |мз_LAÇ=1 |мп_LAÇ=1 <!-- Laçi --> |перамогі_PAR=0 |нічыі_PAR=1 |паразы_PAR=0 |мз_PAR=0 |мп_PAR=0 <!-- Partizani --> |перамогі_SKË=0 |нічыі_SKË=1 |паразы_SKË=0 |мз_SKË=2 |мп_SKË=2 <!-- Skënderbeu --> |перамогі_TEU=0 |нічыі_TEU=1 |паразы_TEU=0 |мз_TEU=0 |мп_TEU=0 <!-- Teuta --> |перамогі_TIR=0 |нічыі_TIR=0 |паразы_TIR=1 |мз_TIR=0 |мп_TIR=3 <!-- Tirana --> |перамогі_VLL=0 |нічыі_VLL=1 |паразы_VLL=0 |мз_VLL=2 |мп_VLL=2 <!-- Vllaznia --> |перамогі_VOR=1 |нічыі_VOR=0 |паразы_VOR=0 |мз_VOR=1 |мп_VOR=0 <!-- Vora --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_DIN=[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]] |назва_EGN=[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] |назва_ELB=[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]] |назва_LAÇ=[[Лячы (футбольны клюб)|Лячы]] |назва_PAR=[[Партызані Тырана|Партызані]] |назва_SKË=[[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]] |назва_TEU=[[Тэўта Дурэс|Тэўта]] |назва_TIR=[[Тырана (футбольны клюб)|Тырана]] |назва_VLL=[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]] |назва_VOR=[[Вора (футбольны клюб)|Вора]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_P1=green1 |тэкст_P1=Чэмпіёнская група |колер_P2=red1 |тэкст_P2=Група на паніжэньне }}</onlyinclude> == Вынікі гульняў == {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.soccerway.com/albania/abissnet-superiore/ Soccerway] | абнаўленьне = 23 жніўня 2026 | стыль_матчаў = футбол | этапы = 2 |парадак_камандаў= VLL, VOR, DIN, LAÇ, PAR, SKË, TIR, TEU, EGN, ELB |скарачэньне_DIN=[[Дынама Сіці Тырана|Дын]] |скарачэньне_EGN=[[Эгнатыя Рагажына|Эгн]] |скарачэньне_ELB=[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эль]] |скарачэньне_LAÇ=[[Лячы (футбольны клюб)|Ляч]] |скарачэньне_PAR=[[Партызані Тырана|Пар]] |скарачэньне_SKË=[[Скендэрбэў Корча|Ске]] |скарачэньне_TEU=[[Тэўта Дурэс|Тэў]] |скарачэньне_TIR=[[Тырана (футбольны клюб)|Тыр]] |скарачэньне_VLL=[[Влазьнія Шкодэр|Вла]] |скарачэньне_VOR=[[Вора (футбольны клюб)|Вор]] |назва_DIN=[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]] |назва_EGN=[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] |назва_ELB=[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]] |назва_LAÇ=[[Лячы (футбольны клюб)|Лячы]] |назва_PAR=[[Партызані Тырана|Партызані]] |назва_SKË=[[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]] |назва_TEU=[[Тэўта Дурэс|Тэўта]] |назва_TIR=[[Тырана (футбольны клюб)|Тырана]] |назва_VLL=[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]] |назва_VOR=[[Вора (футбольны клюб)|Вора]] | матч1_DIN_EGN = | матч1_DIN_ELB = | матч1_DIN_LAÇ = | матч1_DIN_PAR = | матч1_DIN_SKË = | матч1_DIN_TEU = | матч1_DIN_TIR = | матч1_DIN_VLL = | матч1_DIN_VOR = 0−1 | матч1_EGN_DIN = | матч1_EGN_ELB = | матч1_EGN_LAÇ = | матч1_EGN_PAR = | матч1_EGN_SKË = | матч1_EGN_TEU = | матч1_EGN_TIR = 3−0 | матч1_EGN_VLL = | матч1_EGN_VOR = | матч1_ELB_DIN = | матч1_ELB_EGN = | матч1_ELB_LAÇ = | матч1_ELB_PAR = | матч1_ELB_SKË = | матч1_ELB_TEU = | матч1_ELB_TIR = | матч1_ELB_VLL = | матч1_ELB_VOR = | матч1_LAÇ_DIN = | матч1_LAÇ_EGN = | матч1_LAÇ_ELB = 1−1 | матч1_LAÇ_PAR = | матч1_LAÇ_SKË = | матч1_LAÇ_TEU = | матч1_LAÇ_TIR = | матч1_LAÇ_VLL = | матч1_LAÇ_VOR = | матч1_PAR_DIN = | матч1_PAR_EGN = | матч1_PAR_ELB = | матч1_PAR_LAÇ = | матч1_PAR_SKË = | матч1_PAR_TEU = 0−0 | матч1_PAR_TIR = | матч1_PAR_VLL = | матч1_PAR_VOR = | матч1_TEU_DIN = | матч1_TEU_EGN = | матч1_TEU_ELB = | матч1_TEU_LAÇ = | матч1_TEU_PAR = | матч1_TEU_SKË = | матч1_TEU_TIR = | матч1_TEU_VLL = | матч1_TEU_VOR = | матч1_TIR_DIN = | матч1_TIR_EGN = | матч1_TIR_ELB = | матч1_TIR_LAÇ = | матч1_TIR_PAR = | матч1_TIR_SKË = | матч1_TIR_TEU = | матч1_TIR_VLL = | матч1_TIR_VOR = | матч1_VLL_DIN = | матч1_VLL_EGN = | матч1_VLL_ELB = | матч1_VLL_LAÇ = | матч1_VLL_PAR = | матч1_VLL_SKË = 2−2 | матч1_VLL_TEU = | матч1_VLL_TIR = | матч1_VLL_VOR = | матч1_VOR_DIN = | матч1_VOR_EGN = | матч1_VOR_ELB = | матч1_VOR_LAÇ = | матч1_VOR_PAR = | матч1_VOR_SKË = | матч1_VOR_TEU = | матч1_VOR_TIR = | матч1_VOR_VLL = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://fshf.org/ Афіцыйны сайт Фэдэрацыі футболу Альбаніі] {{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Альбаніі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Альбаніі па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] jt1edvnr4lyqroe3t3qi8tqs82rbtpp 14 303542 2686715 2026-08-25T09:25:06Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „{{Болей}} [[Катэгорыя:Гарады Альбаніі]]“ 2686715 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Гарады Альбаніі]] h75qsaba6ngsyt3dgkfbwkxmv9wxryi 0 303543 2686721 2026-08-25T09:43:38Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „'''Футбольная ліга 2026—2027 гадоў''' — 128-ы розыгрыш [[Футбольная ліга Гібральтару|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гібральтару]], які пачаўся 21 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 11 клюбаў — усе яны былі ўдзельнікамі папярэд...“ 2686721 wikitext text/x-wiki '''Футбольная ліга 2026—2027 гадоў''' — 128-ы розыгрыш [[Футбольная ліга Гібральтару|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гібральтару]], які пачаўся 21 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 11 клюбаў — усе яны былі ўдзельнікамі папярэдняга сэзону. «[[Манчэстэр-62 Гібральтар|Манчэстэр-62]]» па заканчэнні папярэдняга сэзону спыніў існаваньне, тым самым скараціўшы колькасьць удзельнікаў з 12 да 11. == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = 23 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/gibraltar/national-league/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў= EFC, EPO, GLA, LYN, COL, LGI, HOU, FCM, LIN, MON, SJO <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHA |вынік2=CHA |вынік3=CHA |вынік4=CHA |вынік5=CHA |вынік6=CHA |вынік7=CHAL |вынік8=CHAL |вынік9=CHAL |вынік10=CHAL |вынік11=CHAL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_COL=0 |нічыі_COL=1 |паразы_COL=0 |мз_COL=1 |мп_COL=1 <!-- College 1975 --> |перамогі_EFC=0 |нічыі_EFC=1 |паразы_EFC=0 |мз_EFC=2 |мп_EFC=2 <!-- Europa FC --> |перамогі_EPO=0 |нічыі_EPO=1 |паразы_EPO=0 |мз_EPO=2 |мп_EPO=2 <!-- Europa Point --> |перамогі_GLA=0 |нічыі_GLA=1 |паразы_GLA=0 |мз_GLA=2 |мп_GLA=2 <!-- Glacis United --> |перамогі_HOU=0 |нічыі_HOU=1 |паразы_HOU=0 |мз_HOU=1 |мп_HOU=1 <!-- Hound Dogs --> |перамогі_LIN=0 |нічыі_LIN=0 |паразы_LIN=0 |мз_LIN=0 |мп_LIN=0 <!-- Lincoln Red Imps --> |перамогі_LGI=0 |нічыі_LGI=1 |паразы_LGI=0 |мз_LGI=1 |мп_LGI=1 <!-- Lions Gibraltar --> |перамогі_LYN=0 |нічыі_LYN=1 |паразы_LYN=0 |мз_LYN=2 |мп_LYN=2 <!-- Lynx --> |перамогі_FCM=0 |нічыі_FCM=1 |паразы_FCM=0 |мз_FCM=1 |мп_FCM=1 <!-- FC Magpies --> |перамогі_MON=0 |нічыі_MON=0 |паразы_MON=0 |мз_MON=0 |мп_MON=0 <!-- Mons Calpe --> |перамогі_SJO=0 |нічыі_SJO=0 |паразы_SJO=0 |мз_SJO=0 |мп_SJO=0 <!-- St Joseph's --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FCM=[[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Брунас Мэгпіс]] |назва_COL=[[Каледж 1975 Гібральтар|Каледж 1975]] |назва_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] |назва_EPO=[[Эўропа Пойнт Гібральтар|Эўропа Пойнт]] |назва_GLA=[[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэсіс Юнайтэд]] |назва_HOU=[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаўнд Догс]] |назва_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LGI=[[Лаянз Гібральтар]] |назва_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] |назва_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] |назва_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Рэйтынг сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |заўвага_загаловак_вынікі=Клюбы па два разы згуляюць кожны з кожным (20 матчаў), пасьля чаго падзеляцца на дзьве групы. |колер_CHA=green1 |тэкст_CHA=Чэмпіёнская група |колер_CHAL=red1 |тэкст_CHAL=Суцяшальная група }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.soccerway.com/gibraltar/national-league/ Soccerway] | абнаўленьне = 23 жніўня 2026 | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= FCM, HOU, GLA, COL, LGI, LIN, LYN, MON, SJO, EFC, EPO |скарачэньне_FCM=[[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Бру]] |скарачэньне_COL=[[Каледж 1975 Гібральтар|Кал]] |скарачэньне_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўр]] |скарачэньне_EPO=[[Эўропа Пойнт Гібральтар|ЭПо]] |скарачэньне_GLA=[[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэ]] |скарачэньне_HOU=[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаў]] |скарачэньне_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс|ЛРІ]] |скарачэньне_LGI=[[Лаянз Гібральтар|Лая]] |скарачэньне_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лкс]] |скарачэньне_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Мон]] |скарачэньне_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|С-Д]] |назва_FCM=[[Брунас Мэгпіс Гібральтар|Брунас Мэгпіс]] |назва_COL=[[Каледж 1975 Гібральтар|Каледж 1975]] |назва_EFC=[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]] |назва_EPO=[[Эўропа Пойнт Гібральтар|Эўропа Пойнт]] |назва_GLA=[[Глэсіс Юнайтэд Гібральтар|Глэсіс Юнайтэд]] |назва_HOU=[[Гаўнд Догс Гібральтар|Гаўнд Догс]] |назва_LIN=[[Лінкальн Рэд Імпс]] |назва_LGI=[[Лаянз Гібральтар]] |назва_LYN=[[Лінкс Гібральтар|Лінкс]] |назва_MON=[[Монс Кальпэ Гібральтар|Монс Кальпэ]] |назва_SJO=[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]] |матч_COL_EFC= |матч_COL_EPO= |матч_COL_GLA= |матч_COL_HOU= |матч_COL_LIN= |матч_COL_LGI= |матч_COL_LYN= |матч_COL_FCM= |матч_COL_MAN= |матч_COL_MON= |матч_COL_SJO= |матч_EFC_COL= |матч_EFC_EPO= |матч_EFC_GLA= 2–2 |матч_EFC_HOU= |матч_EFC_LIN= |матч_EFC_LGI= |матч_EFC_LYN= |матч_EFC_FCM= |матч_EFC_MAN= |матч_EFC_MON= |матч_EFC_SJO= |матч_EPO_COL= |матч_EPO_EFC= |матч_EPO_GLA= |матч_EPO_HOU= |матч_EPO_LIN= |матч_EPO_LGI= |матч_EPO_LYN= |матч_EPO_FCM= |матч_EPO_MAN= |матч_EPO_MON= |матч_EPO_SJO= |матч_GLA_COL= |матч_GLA_EFC= |матч_GLA_EPO= |матч_GLA_HOU= |матч_GLA_LIN= |матч_GLA_LGI= |матч_GLA_LYN= |матч_GLA_FCM= |матч_GLA_MAN= |матч_GLA_MON= |матч_GLA_SJO= |матч_HOU_COL= 1–1 |матч_HOU_EFC= |матч_HOU_EPO= |матч_HOU_GLA= |матч_HOU_LIN= |матч_HOU_LGI= |матч_HOU_LYN= |матч_HOU_FCM= |матч_HOU_MAN= |матч_HOU_MON= |матч_HOU_SJO= |матч_LIN_COL= |матч_LIN_EFC= |матч_LIN_EPO= |матч_LIN_GLA= |матч_LIN_HOU= |матч_LIN_LGI= |матч_LIN_LYN= |матч_LIN_FCM= |матч_LIN_MAN= |матч_LIN_MON= |матч_LIN_SJO= |матч_LGI_COL= |матч_LGI_EFC= |матч_LGI_EPO= |матч_LGI_GLA= |матч_LGI_HOU= |матч_LGI_LIN= |матч_LGI_LYN= |матч_LGI_FCM= 1–1 |матч_LGI_MAN= |матч_LGI_MON= |матч_LGI_SJO= |матч_LYN_COL= |матч_LYN_EFC= |матч_LYN_EPO= 2–2 |матч_LYN_GLA= |матч_LYN_HOU= |матч_LYN_LIN= |матч_LYN_LGI= |матч_LYN_FCM= |матч_LYN_MAN= |матч_LYN_MON= |матч_LYN_SJO= |матч_FCM_COL= |матч_FCM_EFC= |матч_FCM_EPO= |матч_FCM_GLA= |матч_FCM_HOU= |матч_FCM_LIN= |матч_FCM_LGI= |матч_FCM_LYN= |матч_FCM_MAN= |матч_FCM_MON= |матч_FCM_SJO= |матч_MON_COL= |матч_MON_EFC= |матч_MON_EPO= |матч_MON_GLA= |матч_MON_HOU= |матч_MON_LIN= |матч_MON_LGI= |матч_MON_LYN= |матч_MON_FCM= |матч_MON_MAN= |матч_MON_SJO= |матч_SJO_COL= |матч_SJO_EFC= |матч_SJO_EPO= |матч_SJO_GLA= |матч_SJO_HOU= |матч_SJO_LIN= |матч_SJO_LGI= |матч_SJO_LYN= |матч_SJO_FCM= |матч_SJO_MAN= |матч_SJO_MON= }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.gibraltarfa.com/ Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Гібральтару] {{Сэзоны Футбольнай лігі Гібральтару}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Гібральтару па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] iq8wpbuciavvn8unght4m0mw46ffcsg 0 303544 2686740 2026-08-25T10:15:13Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „'''Прэм’ер-ліга 2026—2027 гадоў''' — 28-ы розыгрыш [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-лігі]], які пачаўся 22 жніўня 2026 году. Улічваючы іншыя дывізіёны, якія былі папярэднікамі Прэм’ер-лігі і мелі статус найвышэйшага дывізіё...“ 2686740 wikitext text/x-wiki '''Прэм’ер-ліга 2026—2027 гадоў''' — 28-ы розыгрыш [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ізраілю па футболе|Прэм’ер-лігі]], які пачаўся 22 жніўня 2026 году. Улічваючы іншыя дывізіёны, якія былі папярэднікамі Прэм’ер-лігі і мелі статус найвышэйшага дывізіёну, гэта ёсьць 85-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Ізраілю па футболе|чэмпіянату Ізраілю]] ў найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Лігі Леўміт — «[[Макабі Пэтах-Тыква|Макабі]]» Пэтах-Тыква і «[[Гапаэль Рамат-Ган|Гапаэль]]» Рамат-Ган. Гэтыя клюбы замянілі «[[Ашдод (футбольны клюб)|Ашдод]]» і «[[Макабі Бнэй Рэйнэ]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = 24 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/israel/ligat-ha-al/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MTA,MHA,MPT,BnS,MNE,BEI,HBS,HHA,HTA,IKS,HRG,HPT,HJE,ITI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P1 |вынік6=P1 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P2 |вынік10=P2 |вынік11=P2 |вынік12=P2 |вынік13=P2 |вынік14=P2 <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_BEI=0|нічыі_BEI=0 |паразы_BEI=0 |мз_BEI=0|мп_BEI=0<!-- Beitar Jerusalem --> |перамогі_BnS=0 |нічыі_BnS=1 |паразы_BnS=0|мз_BnS=0|мп_BnS=0<!-- Bnei Sakhnin --> |перамогі_HBS=0|нічыі_HBS=0 |паразы_HBS=0 |мз_HBS=0|мп_HBS=0<!-- Hapoel Be'er Sheva --> |перамогі_HHA=0 |нічыі_HHA=0 |паразы_HHA=0|мз_HHA=0|мп_HHA=0<!-- Hapoel Haifa --> |перамогі_HJE=0 |нічыі_HJE=0 |паразы_HJE=1|мз_HJE=2|мп_HJE=5<!-- Hapoel Jerusalem --> |перамогі_HPT=0 |нічыі_HPT=0|паразы_HPT=1 |мз_HPT=0|мп_HPT=1<!-- Hapoel Petah Tikva --> |перамогі_HRG=0 |нічыі_HRG=0|паразы_HRG=1 |мз_HRG=1|мп_HRG=2<!-- Hapoel Ramat Gan --> |перамогі_HTA=0|нічыі_HTA=0 |паразы_HTA=0 |мз_HTA=0|мп_HTA=0<!-- Hapoel Tel Aviv --> |перамогі_IKS=0 |нічыі_IKS=0 |паразы_IKS=1|мз_IKS=1|мп_IKS=2<!-- Ironi Kiryat Shmona --> |перамогі_ITI=1 |нічыі_ITI=0 |паразы_ITI=0|мз_ITI=1|мп_ITI=0<!-- Ironi Tiberias --> |перамогі_MHA=1|нічыі_MHA=0 |паразы_MHA=0 |мз_MHA=2|мп_MHA=1<!-- Maccabi Haifa --> |перамогі_MNE=0|нічыі_MNE=1 |паразы_MNE=0|мз_MNE=0|мп_MNE=0<!-- Maccabi Netanya --> |перамогі_MPT=1|нічыі_MPT=0 |паразы_MPT=0 |мз_MPT=2|мп_MPT=1<!-- Maccabi Petah Tikva --> |перамогі_MTA=1|нічыі_MTA=0 |паразы_MTA=0 |мз_MTA=5|мп_MTA=2<!-- Maccabi Tel Aviv --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_ITI=-6 |заўвага_пункты_ITI=Зь «Іроні» Тыбэрыя зьнялі 6 пунктаў. <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BEI=[[Бэйтар Ерусалім]] |назва_BnS=[[Бнэй Сахнін]] |назва_HBS=[[Гапаэль Бээршэба]] |назва_HHA=[[Гапаэль Хайфа]] |назва_HJE=[[Гапаэль Ерусалім]] |назва_HPT=[[Гапаэль Пэтах-Тыква]] |назва_HRG=[[Гапаэль Рамат-Ган]] |назва_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў]] |назва_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] |назва_ITI=[[Іроні Тыбэрыя]] |назва_MHA=[[Макабі Хайфа]] |назва_MNE=[[Макабі Нэтанія]] |назва_MPT=[[Макабі Пэтах-Тыква]] |назва_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Лік перамог; 4) Забітыя мячы; 5) Пункты ў гульнях паміж сабою; 6) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 8) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_P1=green1 |тэкст_P1=Чэмпіёнская група |колер_P2=red1 |тэкст_P2=Група на паніжэньне }}</onlyinclude> === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [https://www.soccerway.com/israel/ligat-ha-al/ Soccerway] | абнаўленьне = 24 жніўня 2026 | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= BnS, BEI, HBS, HJE, IKS, HPT, HRG, HTA, HHA, ITI, MNE, MPT, MTA, MHA |скарачэньне_BEI=[[Бэйтар Ерусалім|Бэй]] |скарачэньне_BnS=[[Бнэй Сахнін|БнC]] |скарачэньне_HBS=[[Гапаэль Бээршэба|ГБэ]] |скарачэньне_HHA=[[Гапаэль Хайфа|ГХа]] |скарачэньне_HJE=[[Гапаэль Ерусалім|ГЕр]] |скарачэньне_HPT=[[Гапаэль Пэтах-Тыква|ГПэ]] |скарачэньне_HRG=[[Гапаэль Рамат-Ган|ГРа]] |скарачэньне_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў|ГТэ]] |скарачэньне_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|ГІр]] |скарачэньне_ITI=[[Іроні Тыбэрыя|ІТы]] |скарачэньне_MHA=[[Макабі Хайфа|МХа]] |скарачэньне_MNE=[[Макабі Нэтанія|МНэ]] |скарачэньне_MPT=[[Макабі Пэтах-Тыква|МПэ]] |скарачэньне_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў|МТэ]] |назва_BEI=[[Бэйтар Ерусалім]] |назва_BnS=[[Бнэй Сахнін]] |назва_HBS=[[Гапаэль Бээршэба]] |назва_HHA=[[Гапаэль Хайфа]] |назва_HJE=[[Гапаэль Ерусалім]] |назва_HPT=[[Гапаэль Пэтах-Тыква]] |назва_HRG=[[Гапаэль Рамат-Ган]] |назва_HTA=[[Гапаэль Тэль-Авіў]] |назва_IKS=[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана]] |назва_ITI=[[Іроні Тыбэрыя]] |назва_MHA=[[Макабі Хайфа]] |назва_MNE=[[Макабі Нэтанія]] |назва_MPT=[[Макабі Пэтах-Тыква]] |назва_MTA=[[Макабі Тэль-Авіў]] |матч_BEI_BnS= |матч_BEI_HBS= |матч_BEI_HHA= |матч_BEI_HJE= |матч_BEI_HPT= |матч_BEI_HRG= |матч_BEI_HTA= |матч_BEI_IKS= |матч_BEI_ITI= |матч_BEI_MHA= |матч_BEI_MNE= |матч_BEI_MTA= |матч_BEI_MPT= |матч_BnS_BEI= |матч_BnS_HBS= |матч_BnS_HHA= |матч_BnS_HJE= |матч_BnS_HPT= |матч_BnS_HRG= |матч_BnS_HTA= |матч_BnS_IKS= |матч_BnS_ITI= |матч_BnS_MHA= |матч_BnS_MNE= |матч_BnS_MTA= |матч_BnS_MPT= |матч_HBS_BEI= |матч_HBS_BnS= |матч_HBS_HHA= |матч_HBS_HJE= |матч_HBS_HPT= |матч_HBS_HRG= |матч_HBS_HTA= |матч_HBS_IKS= |матч_HBS_ITI= |матч_HBS_MHA= |матч_HBS_MNE= |матч_HBS_MTA= |матч_HBS_MPT= |матч_HHA_BEI= |матч_HHA_BnS= |матч_HHA_HBS= |матч_HHA_HJE= |матч_HHA_HPT= |матч_HHA_HRG= |матч_HHA_HTA= |матч_HHA_IKS= |матч_HHA_ITI= |матч_HHA_MHA= |матч_HHA_MNE= |матч_HHA_MTA= |матч_HHA_MPT= |матч_HJE_BEI= |матч_HJE_BnS= |матч_HJE_HBS= |матч_HJE_HHA= |матч_HJE_HPT= |матч_HJE_HRG= |матч_HJE_HTA= |матч_HJE_IKS= |матч_HJE_ITI= |матч_HJE_MHA= |матч_HJE_MNE= |матч_HJE_MTA=2-5 |матч_HJE_MPT= |матч_HPT_BEI= |матч_HPT_BnS= |матч_HPT_HBS= |матч_HPT_HHA= |матч_HPT_HJE= |матч_HPT_HRG= |матч_HPT_HTA= |матч_HPT_IKS= |матч_HPT_ITI= |матч_HPT_MHA= |матч_HPT_MNE= |матч_HPT_MTA= |матч_HPT_MPT= |матч_HRG_BEI= |матч_HRG_BnS= |матч_HRG_HBS= |матч_HRG_HHA= |матч_HRG_HJE= |матч_HRG_HPT= |матч_HRG_HTA= |матч_HRG_IKS= |матч_HRG_ITI= |матч_HRG_MHA= |матч_HRG_MNE= |матч_HRG_MTA= |матч_HRG_MPT= |матч_HTA_BEI= |матч_HTA_BnS= |матч_HTA_HBS= |матч_HTA_HHA= |матч_HTA_HJE= |матч_HTA_HPT= |матч_HTA_HRG= |матч_HTA_IKS= |матч_HTA_ITI= |матч_HTA_MHA= |матч_HTA_MNE= |матч_HTA_MTA= |матч_HTA_MPT= |матч_IKS_BEI= |матч_IKS_BnS= |матч_IKS_HBS= |матч_IKS_HHA= |матч_IKS_HJE= |матч_IKS_HPT= |матч_IKS_HRG= |матч_IKS_HTA= |матч_IKS_ITI= |матч_IKS_MHA= |матч_IKS_MNE= |матч_IKS_MTA= |матч_IKS_MPT= |матч_ITI_BEI= |матч_ITI_BnS= |матч_ITI_HBS= |матч_ITI_HHA= |матч_ITI_HJE= |матч_ITI_HPT= 1-0 |матч_ITI_HRG= |матч_ITI_HTA= |матч_ITI_IKS= |матч_ITI_MHA= |матч_ITI_MNE= |матч_ITI_MTA= |матч_ITI_MPT= |матч_MHA_BEI= |матч_MHA_BnS= |матч_MHA_HBS= |матч_MHA_HHA= |матч_MHA_HJE= |матч_MHA_HPT= |матч_MHA_HRG= 2-1 |матч_MHA_HTA= |матч_MHA_IKS= |матч_MHA_ITI= |матч_MHA_MNE= |матч_MHA_MTA= |матч_MHA_MPT= |матч_MNE_BEI= |матч_MNE_BnS= 0-0 |матч_MNE_HBS= |матч_MNE_HHA= |матч_MNE_HJE= |матч_MNE_HPT= |матч_MNE_HRG= |матч_MNE_HTA= |матч_MNE_IKS= |матч_MNE_ITI= |матч_MNE_MHA= |матч_MNE_MTA= |матч_MNE_MPT= |матч_MPT_BEI= |матч_MPT_BnS= |матч_MPT_HBS= |матч_MPT_HHA= |матч_MPT_HJE= |матч_MPT_HPT= |матч_MPT_HRG= |матч_MPT_HTA= |матч_MPT_IKS= 2-1 |матч_MPT_ITI= |матч_MPT_MHA= |матч_MPT_MNE= |матч_MPT_MTA= |матч_MTA_BEI= |матч_MTA_BnS= |матч_MTA_HBS= |матч_MTA_HHA= |матч_MTA_HJE= |матч_MTA_HPT= |матч_MTA_HRG= |матч_MTA_HTA= |матч_MTA_IKS= |матч_MTA_ITI= |матч_MTA_MHA= |матч_MTA_MNE= |матч_MTA_MPT= }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.soccerway.com/israel/ligat-ha-al/archive/ Прэм’ер-ліга на Soccerway] {{Сэзоны Прэм’ер-лігі чэмпіянату Ізраілю па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Ізраілю па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] ar1msld5f260tfh1481vrxs6qiiwcew 0 303545 2686763 2026-08-25T10:58:53Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Зборная Фінляндыі па футболе]] у [[Мужчынская зборная Фінляндыі па футболе]]: Уніфікацыя 2686763 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Мужчынская зборная Фінляндыі па футболе]] 6yo41w5l61kufkqk3y0vqvco1sk7ugv 0 303546 2686769 2026-08-25T11:08:26Z ~2026-46522-15 99707 Перанакіроўвае на [[Еўнут]] 2686769 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Еўнут]] lsmwgk7lkdu0odundmorzk0x30nvzuz 0 303547 2686772 2026-08-25T11:10:26Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Берагаўскі раён]] у [[Берагаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2686772 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Берагаўскі раён (1953—2020)]] nqt6va8oh9j2a328hmae46tvfknh80w 2686775 2686772 2026-08-25T11:14:12Z Vlad5250 57182 Выдаленае перанакіраваньне на [[Берагаўскі раён (1953—2020)]] 2686775 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Берагаўскі раён | Арыгінальная назва = Берегівський район | Герб = Coat of Arms of Berehove Raion.svg | Сьцяг = Flag of Berehove Raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Берагава (горад)|Берагава]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = 17 ліпеня 2020 | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 206 696 |Год перапісу = 01.01.2022 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 143,42 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 1460,2 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = BEHR LOC.png | Памер мапы = 200 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3141 | Паштовыя індэксы = 90210—90264 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Берагаўскі раён''' ({{мова-uk|Берегівський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкае вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Берагава (горад)|Берагава]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commonscat|Berehove Raion}} {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] o11c0ksguasogkoszvfymcezqjevzuz 0 303548 2686778 2026-08-25T11:25:19Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Мукачаўскі раён]] у [[Мукачаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2686778 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Мукачаўскі раён (1953—2020)]] rxo72qz6k6gtb0146j4sy0gijl5va5f 2686785 2686778 2026-08-25T11:29:23Z Vlad5250 57182 Выдаленае перанакіраваньне на [[Мукачаўскі раён (1953—2020)]] 2686785 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Мукачаўскі раён | Арыгінальная назва = Мукачівський район | Герб = Герб Мукачівського району.png | Сьцяг = Flag of Mukacheve raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Мукачава]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = 19 ліпеня 2020 | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 251 145 |Год перапісу = 01.01.2022 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 123,95 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 2056,5 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = MUKR LOC.png | Памер мапы = 200 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3131 | Паштовыя індэксы = 89620—89677 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = Мукачаўскі раён | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Мукачаўскі раён''' ({{мова-uk|Мукачівський район}})&nbsp;— адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкае вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар&nbsp;— [[места]] [[Мукачава]]. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mukrayon.gov.ua/ Мукачаўскі раён] {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Mukachevo Raion}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] lurojnz6rjig5rkfm9x1he3z4tlolbc 0 303549 2686784 2026-08-25T11:27:34Z ~2026-46522-15 99707 Перанакіроўвае на [[Доўгерды]] 2686784 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Доўгерды]] iccbwvrdspstp6km6z9aplo020ekzrk 0 303550 2686789 2026-08-25T11:36:17Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Рахаўскі раён]] у [[Рахаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2686789 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Рахаўскі раён (1953—2020)]] 144odltrs106uc4276g414ennpfow9k 2686792 2686789 2026-08-25T11:38:35Z Vlad5250 57182 Выдаленае перанакіраваньне на [[Рахаўскі раён (1953—2020)]] 2686792 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Рахаўскі раён |Арыгінальная назва = Рахівський район |Герб = Coat of Arms of Rakhivsky raion in Zakarpattia oblast.png |Сьцяг = Flag of Rakhiv raion.svg |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статус = раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Рахаў]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |АфіцыйныяМовы = украінская |Насельніцтва = 82&nbsp;034 |Год перапісу = 01.01.2022 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 44,87 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 1843,7 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Rakhiv Raion 2020.svg |Памер мапы = |Часавы пас = [[GMT]] +2 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3132 |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Парамэтр1 = |Назва парамэтру 1 = |Дадаткі = |Мапа адміністратыўнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Рахаўскі раён''' ({{мова-uk|Рахівський район}}) — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкае вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — места [[Рахаў]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Закарпацкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] 094z1mobx8j88sxb9f2tav6lyncsxfd 0 303551 2686795 2026-08-25T11:41:08Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Ужгарадзкі раён]] у [[Ужгарадзкі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2686795 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Ужгарадзкі раён (1953—2020)]] r57bllf7kbwmrnwpu3ixv8oblw1lisr 2686797 2686795 2026-08-25T11:45:21Z Vlad5250 57182 Выдаленае перанакіраваньне на [[Ужгарадзкі раён (1953—2020)]] 2686797 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ужгарадзкі раён |Назва ў родным склоне = Ужгарадзкага раёну |Арыгінальная назва = |Герб = Uzgorodskiy rayon gerb.png |Сьцяг = Uzhorodskyj rayon prapor.png |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статус = |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = [[Ужгарад]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = 256 103 |Год перапісу = 01.01.2022 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 108,41 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 2362,4 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = UZG Raion LOCATION.png |Загаловак мапы = |Памер мапы = 200 |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ужгарадзкі раён''' ({{мова-uk|Ужгородський район}}, {{Праслухаць|Uk-Ужгородський район.oga}}) — раён у [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — места [[Ужгарад]]. {{Закарпацкая вобласьць}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Ужгарадзкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] mfbnf6gpjuws3cgo2iuu2b5c1bqfhlu 0 303552 2686799 2026-08-25T11:47:30Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Хусцкі раён]] у [[Хусцкі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2686799 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Хусцкі раён (1953—2020)]] a2336pve01nc663icmnj9etwndtjcnw 2686803 2686799 2026-08-25T11:50:43Z Vlad5250 57182 Выдаленае перанакіраваньне на [[Хусцкі раён (1953—2020)]] 2686803 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Хусцкі раён | Арыгінальная назва = Хустський район | Герб = Khustskiy rayon herb.png | Сьцяг = Flag of Khust raion.svg | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Хуст]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 265 845 |Год перапісу = 01.01.2022 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 84,77 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 3180,3 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Khust Raion 2020.svg | Памер мапы = 200 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3142 | Паштовыя індэксы = 90409—90458 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Хусцкі раён''' ({{мова-uk|Хустський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкае вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Хуст]]. {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Khust Raion}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] dtpqp6qpewt4rc38pj5zgv9ictx5v5a 0 303553 2686805 2026-08-25T11:52:06Z Vlad5250 57182 Vlad5250 перанёс старонку [[Цячаўскі раён]] у [[Цячаўскі раён (1953—2020)]]: колішні раён 2686805 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Цячаўскі раён (1953—2020)]] 09otbn4jx6jifuzguhhe4s0uuauuann 2686807 2686805 2026-08-25T11:54:37Z Vlad5250 57182 Выдаленае перанакіраваньне на [[Цячаўскі раён (1953—2020)]] 2686807 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Назва = Цячаўскі раён | Арыгінальная назва = Тячівський район | Герб = Tjachvskiy rayon gerb.png | Сьцяг = Tjachvskiy rayon prapor.png | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласьць]] | Улучае = | Цэнтар = [[Цячаў]] | БуйныГорад = | БуйныяГарады = | ДатаЎтварэньня = | Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = | АфіцыйныяМовы = украінская | Насельніцтва = 174 694 |Год перапісу = 01.01.2022 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 95,3 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = | Плошча = 1818 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = | Максымальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Мапа = Tiachiv Raion 2020.svg | Памер мапы = 200 | Часавы пас = [[GMT]] +2 | Скарачэньне = | ISO = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3134 | Паштовыя індэксы = 90500—90578 | Інтэрнэт-дамэн = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Парамэтр1 = | Назва парамэтру 1 = | Дадаткі = | Мапа адміністрацыйнай адзінкі = | Колер фону парамэтраў = {{Колер|Украіна}} }} '''Цячаўскі раён''' ({{мова-uk|Тячівський район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Закарпацкая вобласьць|Закарпацкае вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Цячаў]]. {{Накід:Украіна}} {{Закарпацкая вобласьць}} {{Commonscat|Tiachiv Raion}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці]] aj5yv2awy28nhhbq5u2wynl3yeyahh7